ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ:Gadgets-definition

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਸਰੋਤ</sitename>
    <dbname>pawikisource</dbname>
    <base>https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਲੇਖਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ਲਿਖਤ</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="250" case="first-letter">ਪੰਨਾ</namespace>
      <namespace key="251" case="first-letter">ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="252" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ</namespace>
      <namespace key="253" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ:Gadgets-definition</title>
    <ns>8</ns>
    <id>1219</id>
    <revision>
      <id>235725</id>
      <parentid>221872</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NguoiDungKhongDinhDanh</username>
        <id>1498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Remove deprecated option. See [[:phab:T298199|T298199]] for more information. ([[:m:GS|global sysop]] action)</comment>
      <origin>235725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="pem8odji2dtcelfx27hjca79mbcrnjy" xml:space="preserve">== editing-tools ==
* charinsert[default]|charinsert.js
* charinsert-core[hidden|dependencies=jquery.textSelection,user,mediawiki.storage]|charinsert-core.js|charinsert-core.css
* edittop[dependencies=mediawiki.util]|edittop.js
* HotCat[rights=edit]|HotCat.js
* Cat-a-lot[dependencies=mediawiki.util]|Cat-a-lot.js
* popups[type=general]|popups.js|navpop.css
* RegexMenuFramework[dependencies=mediawiki.util]|RegexMenuFramework.js
* refToolbar[dependencies=user.options]|refToolbar.js
* TemplatePreloader[actions=edit]|TemplatePreloader.js
* wikEd|wikEd.js
* button-FI[dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-FI.js
* DotsSyntaxHighlighter[dependencies=jquery.client]|DotsSyntaxHighlighter.js
* diacritici|diacritici.js
* button-center[dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-center.js
* autocomplete[dependencies=jquery.ui,jquery.textSelection]|autocomplete.js
* button-center[dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-center.js
* button-right[dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-right.js
* button-poem[dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-poem.js
* button-cite[dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-cite.js
* button-rule[dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-rule.js
* TranscludedIn|TranscludedIn.js
* Cropimage[default|type=general]|Cropimage.js
* CropTool[dependencies=mediawiki.Uri,mediawiki.util]|CropTool.js
* QualityButton|QualityButton.js
* FloatingTemplates|FloatingTemplates.js
* contrast-reducer[type=styles|actions=edit]|contrast-reducer.css
* robot|robot.js

== editing-tools-for-Page-namespace ==
* nsPage[default|hidden|namespaces=104|type=styles]|Page_namespace.css
* notext[default|namespaces=104|actions=edit|dependencies=ext.proofreadpage.page.edit]|notext.js
* Easy_LST[default]|Easy_LST.js
* NopInserter[dependencies=mediawiki.util]|NopInserter.js

== editing-tools-for-Index-namespace ==
* Fill_Index[default]|Fill_Index.js
* ImportPagelist[dependencies=mediawiki.util]|ImportPagelist.js
* transclusion-check[default|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api|actions=view|namespaces=106]|transclusion-check.js|transclusion-check.css
* mark-proofread[type=styles|namespaces=106|actions=view]|mark-proofread.css

== interface ==
* Site[default|dependencies=mediawiki.util|peers=Site-styles]|SiteMessages.js|DisplayFooter.js|ToolbarFixes.js
* Site-styles[hidden|type=styles]|Site.css|DisplayFooter.css
* PageNumbers[default]|PageNumbers.js
* PageNumbers-core[hidden|dependencies=mediawiki.util,user,mediawiki.cookie]|PageNumbers-core.js|PageNumbers-core.css
* MobileSite[default|skins=minerva|namespaces=0,114]|MobileDownloadLink.js
* MoreMenu-local[default|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util,user.options|peers=MoreMenu-local-pagestyles]|MoreMenu-local.js
* MoreMenu-local-pagestyles[hidden]|MoreMenu-local-pagestyles.css
* addsection-plus|addsection-plus.js
* userMessages|UserMessages.js
* PurgeTab[dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api|default]|PurgeTab.js
* UTCLiveClock[dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api,user|peers=UTCLiveClock-pagestyles]|UTCLiveClock.js|UTCLiveClock.css
* UTCLiveClock-pagestyles[hidden|skins=vector,vector-2022,monobook]|UTCLiveClock-pagestyles.css
* dynamicLayoutOverrides[default]|dynamicLayoutOverrides.js
* BanglaDate|BanglaDate.js
* altindex|altindex.js
* collapseElements|collapseElements.js
* collapsibleTables[default]|collapsibleTables.js
* dynamicNavBars[default]|dynamicNavBars.js
* BugStatusUpdate|BugStatusUpdate.js
* IngrandisciCarattere[default]|IngrandisciCarattere.js
* righteditlinks|righteditlinks.css
* invertColoumn|invertColoumn.css
* stockText[skins=vector, monobook|default|type=general]|stockText.js|stockText.css
* ipt[default|type=general]|ipt.js
* TogglePanel[default|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.cookie]|TogglePanel.js
* bookreader[default]|bookreader.js
* SocialMedia[default|rights=edit,autoconfirmed]|SocialMedia.js

== development ==
* WE-framework WS|WE-framework WS.js
* WikidataInfo [dependencies=mediawiki.jqueryMsg] | WikidataInfo.js|WikidataInfo.css
* pr_test_layout|pr_test_layout.js|pr_test_layout.css

== admin-tools ==
* CleanDeleteReasons[rights=delete|actions=delete]|CleanDeleteReasons.js
* massdelete[rights=delete]|massdelete.js</text>
      <sha1>pem8odji2dtcelfx27hjca79mbcrnjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/6</title>
    <ns>250</ns>
    <id>6899</id>
    <revision>
      <id>235804</id>
      <parentid>226176</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>235804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k75duytpgp90wjsay21sw728gk6ny1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/14</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16772</id>
    <revision>
      <id>235793</id>
      <parentid>235602</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235793</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4041" sha1="cj6rki15as3wgiek3bgtdug65xqliqp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||(ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਜੇਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦੇ ਚੀਖਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦਾ ਮੰਚ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼। ਉਹ ਸੈਂਟਰ-ਸਟੇਜ ਵੱਲ ਨੂੰ ਭੱਜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕੁਝ ਦੇਰ ਪਹਿਲੋਂ ਟੋਕਰੀ ਲੈ ਕੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਲੰਘੀ ਸੀ; ਸੈਂਟਰ-ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਟੋਕਰੀ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਮੈਚ 'ਤੇ ਖਿੱਲਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੱਚ ਦੀ ਬੋਤਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।)
(ਸਜਿਆ ਧਜਿਆ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਲਕਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਿਆਨੇ ਵਾਲੀ ਦੁਕਾਨ 'ਚ ਵੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਿਆਨੇ ਵਾਲੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਖੱਬੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਨ ਤੇ ਵੇਟਰ ਬੁੱਤ ਬਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ ਤੇ ਬੇਰੰਜਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਗੁੰਮਸੁੰਮ ਜਿਹਾ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਓਂ ਚੀਖ਼ਾਂ ਤੇ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੱਡੇ ਦੇ ਖੁਰਾਂ 'ਚੋਂ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ ਮੰਚ 'ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।}}
{{playscript|ਕੈਫ਼ੇ ਵਾਲਾ:|(ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਸਿਰ ਕੱਢ ਕੇ) ਕੀ ਹੋਇਆ, ਰੌਲਾ ਕਾਹਦਾ...?}}
{{playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਦਾ ਹੋਇਆ)ਪਲੀਜ਼... ਸਾਇਡ, ਸਾਇਡ...
(ਇਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਨਰਮ ਟੋਪ ਹੈ, ਹੱਥ 'ਚ ਹਾਥੀਦੰਦ ਦੀ ਮੁੱਠ ਵਾਲੀ ਛੜੀ। ਕੰਧ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੇ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ 'ਚ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਸਫ਼ੇਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅੱਖ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਟ੍ਰਾ ਹੈਟ।)}}
{{playscript|ਮਾਲਕਣ:|(ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲੇ 'ਚ ਵੱਜਦੀ ਹੈ; ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਸੋਟੀ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖ ਆਪਣੀ!}}
{{playscript|ਦੁਕਾਨਦਾਰ:|ਘੁਸਿਆ ਕਿਧਰ ਜਾ ਰਿਹੈਂ, ਦੀਂਹਦਾ ਨੀ...
(ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾ ਸਿਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਦਿਖਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਵੇਟਰ:|(ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲੇ ਨੂੰ) ਗੈਂਡਾ ਐ।}}
{{playscript|ਕੈਫ਼ੇ ਵਾਲਾ:|ਸੁਫ਼ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਤੈਨੂੰ। (ਗੈਂਡਾ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਓ.. ਹ ! ਮੈਨੂੰ ਵੀ.....!}}
{{playscript|ਮਾਲਕਣ:| ਉਹ! (ਮੰਚ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਚੀਖ਼ਣ-ਕੂਕਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ। ਉਹ ਔਰਤ ਆਪਣਾ ਖਿੱਲਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ,}}&lt;noinclude&gt;{{right|14}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cj6rki15as3wgiek3bgtdug65xqliqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235794</id>
      <parentid>235793</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235794</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4041" sha1="d59spz4py9qnyvc5u8o9xipdit7mtyy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||(ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਜੇਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦੇ ਚੀਖਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦਾ ਮੰਚ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼। ਉਹ ਸੈਂਟਰ-ਸਟੇਜ ਵੱਲ ਨੂੰ ਭੱਜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕੁਝ ਦੇਰ ਪਹਿਲੋਂ ਟੋਕਰੀ ਲੈ ਕੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਲੰਘੀ ਸੀ; ਸੈਂਟਰ-ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਟੋਕਰੀ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਮੈਚ 'ਤੇ ਖਿੱਲਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੱਚ ਦੀ ਬੋਤਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।)
(ਸਜਿਆ ਧਜਿਆ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਲਕਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਿਆਨੇ ਵਾਲੀ ਦੁਕਾਨ 'ਚ ਵੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਿਆਨੇ ਵਾਲੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਖੱਬੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਨ ਤੇ ਵੇਟਰ ਬੁੱਤ ਬਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ ਤੇ ਬੇਰੰਜਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਗੁੰਮਸੁੰਮ ਜਿਹਾ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਗਰੁੱਪ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਓਂ ਚੀਖ਼ਾਂ ਤੇ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੱਡੇ ਦੇ ਖੁਰਾਂ 'ਚੋਂ ਉੱਡਦੀ ਧੂੜ ਮੰਚ 'ਤੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।}}
{{playscript|ਕੈਫ਼ੇ ਵਾਲਾ:|(ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਸਿਰ ਕੱਢ ਕੇ) ਕੀ ਹੋਇਆ, ਰੌਲਾ ਕਾਹਦਾ...?}}
{{playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਦਾ ਹੋਇਆ)ਪਲੀਜ਼... ਸਾਇਡ, ਸਾਇਡ...
(ਇਸ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਨਰਮ ਟੋਪ ਹੈ, ਹੱਥ 'ਚ ਹਾਥੀਦੰਦ ਦੀ ਮੁੱਠ ਵਾਲੀ ਛੜੀ। ਕੰਧ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੇ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ 'ਚ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਸਫ਼ੇਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅੱਖ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਟ੍ਰਾ ਹੈਟ।)}}
{{playscript|ਮਾਲਕਣ:|(ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਦੁਕਾਨ ਵਾਲੇ 'ਚ ਵੱਜਦੀ ਹੈ; ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ) ਸੋਟੀ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖ ਆਪਣੀ!}}
{{playscript|ਦੁਕਾਨਦਾਰ:|ਘੁਸਿਆ ਕਿਧਰ ਜਾ ਰਿਹੈਂ, ਦੀਂਹਦਾ ਨੀ...
(ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾ ਸਿਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਦਿਖਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਵੇਟਰ:|(ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲੇ ਨੂੰ) ਗੈਂਡਾ ਐ।}}
{{playscript|ਕੈਫ਼ੇ ਵਾਲਾ:|ਸੁਫ਼ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਤੈਨੂੰ। (ਗੈਂਡਾ ਦਿਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਓ.. ਹ ! ਮੈਨੂੰ ਵੀ.....!}}
{{playscript|ਮਾਲਕਣ:| ਉਹ! (ਮੰਚ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਚੀਖ਼ਣ-ਕੂਕਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ। ਉਹ ਔਰਤ ਆਪਣਾ ਖਿੱਲਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ,}}&lt;noinclude&gt;{{right|14}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d59spz4py9qnyvc5u8o9xipdit7mtyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/15</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16777</id>
    <revision>
      <id>235795</id>
      <parentid>235603</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235795</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="o5uec86m8raozvvxph48bydsaxm1rdg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||(ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੁਝ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਗਲ 'ਚ ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹੇ ਘੁੱਟ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।) ਓ ਵੇਖ, ਵਿਚਾਰੀ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਜਾਨ ਕੱਢ ਦੇਣੀ ਇਹਨੇ!}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ:|(ਹਾਲੇ ਵੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੂਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਗੈਂਡੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹਫ਼ਣ ਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਅੱਧ ਸੁੱਤਾ ਜਿਹਾ ਧੂੜ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਹਿੰਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਬੈਠਾ ਬੈਠਾ ਅਜੀਬ ਜਿਹੇ ਮੂੰਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।) ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਠੀਕ ਠਾਕ ਏ ਸਭ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਸਿਰ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਝਟਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਕਸ ਹੈ) ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਏ! (ਛਿੱਕਦਾ ਹੈ)}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|(ਸੈਂਟਰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਖਿੱਲਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।) ਸ਼ੁਕਰ ਏ ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਏ! (ਛਿੱਕ ਮਾਰਦੀ ਹੈ)
(ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ, ਮਾਲਕਣ ਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਅਪ-ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ)}}
{{Playscript|ਤਿੰਨੋਂ:|ਸ਼ੁਕਰ ਏ.. ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਏ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਠੀਕ ਏ ਸਭ! (ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਕੀ ਤੂੰ ਦੇਖਿਆ ਉਹ...(ਗੈਂਡੇ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਿੱਲਾ ਜਿਹਾ ਬੈਠਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਸਾਰੇ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਸਭ ਠੀਕ ਏ!}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਲਗਦਾ ਤਾਂ ਸੱਚੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਗੈਂਡਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਕਿੰਨੀ ਧੂੜ ਉੜਾਈ ਏ (ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਰੁਮਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਨੱਕ ਸਿਣਕਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਸਭ ਠੀਕ ਏ। ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਜਾਨ ਈ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।}}
{{Playscript|ਦੁਕਾਨਦਾਰ:|(ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨੂੰ) ਤੇਰੀ ਟੋਕਰੀ ਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਤਾਂ ...(ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਸਮਾਨ ਚੁਗਣ 'ਚ ਉਸ ਔਰਤ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਹੈਟ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਦਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ:|ਸੱਚੀਂ... ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਤਾ ਈ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:| ਸੁਫ਼ਨੇ 'ਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਦੇ!}}
{{Playscript|ਬਜੁਰਗ:|(ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨੂੰ) ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾਂ ਨਾ?}}&lt;noinclude&gt;{{right|15}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o5uec86m8raozvvxph48bydsaxm1rdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235796</id>
      <parentid>235795</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235796</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="9fjc229iaodz0rhdx9hcr8hqwwcbmnl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||(ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੁਝ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਗਲ 'ਚ ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹੇ ਘੁੱਟ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।) ਓ ਵੇਖ, ਵਿਚਾਰੀ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਜਾਨ ਕੱਢ ਦੇਣੀ ਇਹਨੇ!}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ:|(ਹਾਲੇ ਵੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੂਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੂਰ ਜਾਂਦੇ ਗੈਂਡੇ 'ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹਫ਼ਣ ਤੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੇਰੰਜਰ ਅੱਧ ਸੁੱਤਾ ਜਿਹਾ ਧੂੜ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਹਿੰਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਬੈਠਾ ਬੈਠਾ ਅਜੀਬ ਜਿਹੇ ਮੂੰਹ ਬਣਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।) ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਠੀਕ ਠਾਕ ਏ ਸਭ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਸਿਰ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਝਟਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਕਸ ਹੈ) ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਏ! (ਛਿੱਕਦਾ ਹੈ)}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|(ਸੈਂਟਰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਖੱਬੇ ਵੱਲ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਖਿੱਲਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।) ਸ਼ੁਕਰ ਏ ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਏ! (ਛਿੱਕ ਮਾਰਦੀ ਹੈ)
(ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ, ਮਾਲਕਣ ਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਅਪ-ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ)}}
{{Playscript|ਤਿੰਨੋਂ:|ਸ਼ੁਕਰ ਏ.. ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਏ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਠੀਕ ਏ ਸਭ! (ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਕੀ ਤੂੰ ਦੇਖਿਆ ਉਹ...(ਗੈਂਡੇ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਿੱਲਾ ਜਿਹਾ ਬੈਠਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਸਾਰੇ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ) ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਸਭ ਠੀਕ ਏ!}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਲਗਦਾ ਤਾਂ ਸੱਚੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਗੈਂਡਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਕਿੰਨੀ ਧੂੜ ਉੜਾਈ ਏ (ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਰੁਮਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਨੱਕ ਸਿਣਕਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|ਸ਼ੁਕਰ ਏ, ਸਭ ਠੀਕ ਏ। ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਜਾਨ ਈ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।}}
{{Playscript|ਦੁਕਾਨਦਾਰ:|(ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨੂੰ) ਤੇਰੀ ਟੋਕਰੀ ਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਤਾਂ ...(ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਸਮਾਨ ਚੁਗਣ 'ਚ ਉਸ ਔਰਤ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਹੈਟ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਦਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ:|ਸੱਚੀਂ... ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਕੁਝ ਪਤਾ ਈ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ।}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:| ਸੁਫ਼ਨੇ 'ਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਦੇ!}}
{{Playscript|ਬਜੁਰਗ:|(ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨੂੰ) ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾਂ ਨਾ?}}&lt;noinclude&gt;{{right|15}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9fjc229iaodz0rhdx9hcr8hqwwcbmnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/16</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16782</id>
    <revision>
      <id>235799</id>
      <parentid>233869</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235799</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3995" sha1="2cpura1f6c4y1exy2ml8prufppc16h6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|ਸ਼ੁਕਰੀਆ, ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ! ਹੈਟ ਪਾ ਲਓ ਤੁਸੀਂ। ਹੋ..., ਜਾਨ ਈ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਮੇਰੀ!}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਡਰ ਬੜੀ ਤਰਕ-ਵਿਹੂਣੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਰਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:|ਦਿਖਣੋਂ ਤਾਂ ਹੱਟ ਗਿਐ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ) ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਤੈਨੂੰ .. ਕੀ ਲੱਗਦਾ ...ਕੀ ਸੀ ਉਹ ?}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:|ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੜ ਸਕਦੇ!}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਹੈਲੋ... ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ!}}
{{Playscript|ਮਾਲਕਣ:|(ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ) ਹੁਣ ਪਤਾ ਚੱਲੂ ਇਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲੋਂ ਸਮਾਨ ਲੈਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਏ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੋਟਰ ਨੂੰ) ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਲਗਦੈ ਕੀ ਸੀ ਉਹ?}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਫੇਰ ਵੀ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲਣ ਨੀ ਦਿੱਤਾ।}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ:|ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਈ, ਮੋਢੇ ਝਟਕਦਾ ਹੋਇਆ) ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਦੇਖਿਆ ਨੀ ਏਥੇ!}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ 'ਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।) ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਜ਼ਰਾ ਇਹਨੂੰ ਫੜੋਂਗੇ!}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਦੇਖਿਆ ਮੈਂ ਤੇ!}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|(ਉਸਦੀ ਬਿੱਲੀ ਫੜਦੇ ਹੋਏ) ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ... ਹੂੰ ... ?}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ :| ਹਨੇਰੀ ਓ ਸੀ.. ਬਸ!}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ :|ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਨੀ ਮਾਰਿਆ। (ਸਾਰਿਆਂ ਵੱਲ) ਮੇਰੀ ਵਾਈਨ ਦੀ... ਬੋਤਲ?}}
{{Playscript|ਦੁਕਾਨਦਾਰ:|(ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨੂੰ) ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਨੇ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਅੱਛਾ, ਤੇਰਾ ਕੀ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ।}}
{{Playscript|ਦੁਕਾਨਦਾਰ:|(ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ ਨੂੰ) ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮਾਰਕੇ ਦੀਆਂ ਵੀ!}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ:|(ਵੇਟਰ ਨੂੰ) ਖੜ੍ਹਾ ਖੜ੍ਹਾ ਮੂੰਹ ਕੀ ਦੇਖਦਾਂ! (ਜੇਨ ਤੇ ਬੇਰੰਜਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ) ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ! (ਜਾਂਦਾ ਹੈ)}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਕਾਹਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਏਂ ਤੂੰ?}}
{{Playscript|ਮਾਲਕਣ:|(ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ) ਜਾਹ ਨਾ, ਜਾ ਕੇ ਨਵੀਂ ਬੋਤਲ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ ਉਹਨੂੰ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਗੈਂਡੇ ਦੀ, ਹੋਰ ਕੀਹਦੀ! ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਲਗਦਾ...?}}&lt;noinclude&gt;{{right|16}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2cpura1f6c4y1exy2ml8prufppc16h6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235800</id>
      <parentid>235799</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235800</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3995" sha1="jx00nr4a140fa6009v9yc6e4i4u4ooc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|ਸ਼ੁਕਰੀਆ, ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ! ਹੈਟ ਪਾ ਲਓ ਤੁਸੀਂ। ਹੋ..., ਜਾਨ ਈ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਮੇਰੀ!}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|ਡਰ ਬੜੀ ਤਰਕ-ਵਿਹੂਣੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਰਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:|ਦਿਖਣੋਂ ਤਾਂ ਹੱਟ ਗਿਐ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ) ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਤੈਨੂੰ .. ਕੀ ਲੱਗਦਾ ...ਕੀ ਸੀ ਉਹ ?}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:|ਇਹ ਜਾਨਵਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੜ ਸਕਦੇ!}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ) ਹੈਲੋ... ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ!}}
{{Playscript|ਮਾਲਕਣ:|(ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ) ਹੁਣ ਪਤਾ ਚੱਲੂ ਇਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲੋਂ ਸਮਾਨ ਲੈਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਏ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੋਟਰ ਨੂੰ) ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਲਗਦੈ ਕੀ ਸੀ ਉਹ?}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਫੇਰ ਵੀ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲਣ ਨੀ ਦਿੱਤਾ।}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ:|ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਈ, ਮੋਢੇ ਝਟਕਦਾ ਹੋਇਆ) ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਦੇਖਿਆ ਨੀ ਏਥੇ!}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ:|(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ 'ਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।) ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਜ਼ਰਾ ਇਹਨੂੰ ਫੜੋਂਗੇ!}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਦੇਖਿਆ ਮੈਂ ਤੇ!}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:|(ਉਸਦੀ ਬਿੱਲੀ ਫੜਦੇ ਹੋਏ) ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ... ਹੂੰ ... ?}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ :| ਹਨੇਰੀ ਓ ਸੀ.. ਬਸ!}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ :|ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਨੀ ਮਾਰਿਆ। (ਸਾਰਿਆਂ ਵੱਲ) ਮੇਰੀ ਵਾਈਨ ਦੀ... ਬੋਤਲ?}}
{{Playscript|ਦੁਕਾਨਦਾਰ:|(ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਨੂੰ) ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਨੇ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਅੱਛਾ, ਤੇਰਾ ਕੀ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ।}}
{{Playscript|ਦੁਕਾਨਦਾਰ:|(ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ ਨੂੰ) ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮਾਰਕੇ ਦੀਆਂ ਵੀ!}}
{{Playscript|ਕੈਫ਼ੇ-ਵਾਲਾ:|(ਵੇਟਰ ਨੂੰ) ਖੜ੍ਹਾ ਖੜ੍ਹਾ ਮੂੰਹ ਕੀ ਦੇਖਦਾਂ! (ਜੇਨ ਤੇ ਬੇਰੰਜਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ) ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨੇ! (ਜਾਂਦਾ ਹੈ)}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਜੇਨ ਨੂੰ) ਕਾਹਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਏਂ ਤੂੰ?}}
{{Playscript|ਮਾਲਕਣ:|(ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ) ਜਾਹ ਨਾ, ਜਾ ਕੇ ਨਵੀਂ ਬੋਤਲ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ ਉਹਨੂੰ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਗੈਂਡੇ ਦੀ, ਹੋਰ ਕੀਹਦੀ! ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਲਗਦਾ...?}}&lt;noinclude&gt;{{right|16}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jx00nr4a140fa6009v9yc6e4i4u4ooc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf/18</title>
    <ns>250</ns>
    <id>16792</id>
    <revision>
      <id>235802</id>
      <parentid>233873</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235802</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3655" sha1="ppiuvdmxttsv5zs1i97rzu46iid9252" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਕਾਫ਼ੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:|ਦੋ ਕਾਫ਼ੀ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਤੇਰਾ ਕੁਝ ਨੀ ਹੋ ਸਕਦਾ!}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਕੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕੰਪਨੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ... ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਵੋਟਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਜੇਨ ਨੂੰ) ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਮੰਗਾਈ ਸੀ। ਭੁਲੇਖਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਉਸਨੂੰ।
(ਜੇਨ ਨਫ਼ਰਤ ਤੇ ਬੇਇਤਬਾਰੀ 'ਚ ਮੋਢੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ:|ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਹਰ ਮੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ। ਫੇਰ ਕਦੇ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ ਨੂੰ) ਪੱਕਾ ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਾਂਗਾ... ਮੈਡਮ।}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ:| ਮੈਂ ਵੀ! (ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਧੂੜ ਤਾਂ ਬੈਠ ਗਈ
(ਜੇਨ ਮੁੜ ਮੋਢੇ ਝਟਕਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਨਜ਼ਰਾਂ ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ ਵੱਲ ਹਨ ਪਰ ਗੱਲ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।) ਕਿਆ ਮਸਤ ਸ਼ੈਅ ਸੀ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਗੈਂਡਾ! ਮੈਂ ਇਹ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ!
(ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰਦੇ ਹਨ।)}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਔਰਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਰਪੂਰ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁੜ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਮਸਤ ਸੀ ਨਾ ਉਹ, ਨਹੀਂ?}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:| ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਤਰਕ ਕੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਵਿਧਾਨ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਓ ਹ ਹਾਂ ਤਰਕ-ਵਿਧਾਨ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ!}}
{{Playscript||(ਬੇਰੰਜਰ ਉਬਾਸੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:| ਇਸਦੇ... ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਹਨ; ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ, ਫੇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਯਾਨੀ ਦੂਜਾ ਤੇ ਫੇਰ ਸਿੱਟਾ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਸਿੱਟਾ ਯਾਨੀ... ਕਾਹਦਾ?
(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਹਰਗਿਜ਼ ਭੁਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾਂ ਤੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਠੀਕ ਐ, ਗੈਂਡਾ ਸੀ, ਠੀਕ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਸ ਗੈਂਡਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਹ ਮੀਲਾਂ ਦੂਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੋਣੇ... ਮੀਲਾਂ ਦੂਰ}}&lt;noinclude&gt;{{right|18}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ppiuvdmxttsv5zs1i97rzu46iid9252</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235803</id>
      <parentid>235802</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235803</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3655" sha1="f68hufw9c319x6ow9vd334d6ewhk0m3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਕਾਫ਼ੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਵੇਟਰ:|ਦੋ ਕਾਫ਼ੀ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਤੇਰਾ ਕੁਝ ਨੀ ਹੋ ਸਕਦਾ!}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਕੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕੰਪਨੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ... ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ?}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|(ਵੋਟਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਜੇਨ ਨੂੰ) ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਮੰਗਾਈ ਸੀ। ਭੁਲੇਖਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਉਸਨੂੰ।
(ਜੇਨ ਨਫ਼ਰਤ ਤੇ ਬੇਇਤਬਾਰੀ 'ਚ ਮੋਢੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ:|ਮੇਰੇ ਸ਼ੌਹਰ ਮੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ। ਫੇਰ ਕਦੇ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ ਨੂੰ) ਪੱਕਾ ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਾਂਗਾ... ਮੈਡਮ।}}
{{Playscript|ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ:| ਮੈਂ ਵੀ! (ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਧੂੜ ਤਾਂ ਬੈਠ ਗਈ
(ਜੇਨ ਮੁੜ ਮੋਢੇ ਝਟਕਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਨਜ਼ਰਾਂ ਘਰੇਲੂ-ਔਰਤ ਵੱਲ ਹਨ ਪਰ ਗੱਲ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।) ਕਿਆ ਮਸਤ ਸ਼ੈਅ ਸੀ!}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਗੈਂਡਾ! ਮੈਂ ਇਹ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ!
(ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰਦੇ ਹਨ।)}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|(ਔਰਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਰਪੂਰ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁੜ ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਮਸਤ ਸੀ ਨਾ ਉਹ, ਨਹੀਂ?}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:| ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਤਰਕ ਕੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਵਿਧਾਨ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਓ ਹ ਹਾਂ ਤਰਕ-ਵਿਧਾਨ।}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|(ਬੇਰੰਜਰ ਨੂੰ) ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ!}}
{{Playscript||(ਬੇਰੰਜਰ ਉਬਾਸੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ:| ਇਸਦੇ... ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਹਨ; ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ, ਫੇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਯਾਨੀ ਦੂਜਾ ਤੇ ਫੇਰ ਸਿੱਟਾ।}}
{{Playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:|ਸਿੱਟਾ ਯਾਨੀ... ਕਾਹਦਾ?
(ਤਰਕ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}
{{Playscript|ਜੇਨ:|ਮੈਂ ਹਰਗਿਜ਼ ਭੁਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ।}}
{{Playscript|ਬੇਰੰਜਰ:|ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾਂ ਤੈਥੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਠੀਕ ਐ, ਗੈਂਡਾ ਸੀ, ਠੀਕ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਸ ਗੈਂਡਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਹ ਮੀਲਾਂ ਦੂਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੋਣੇ... ਮੀਲਾਂ ਦੂਰ}}&lt;noinclude&gt;{{right|18}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f68hufw9c319x6ow9vd334d6ewhk0m3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/47</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18380</id>
    <revision>
      <id>235639</id>
      <parentid>233342</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T12:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235639</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3037" sha1="qfm9ppgyytnyweab9c0stjomh54y5iy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;﻿
{{playscript||(ਮਰਦਾਨੇ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਦੇਖ ਸਾਧ ਨੱਕ ਬੁੱਲ ਵੱਟਦਾ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ।)}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : (ਹੈਰਾਨ) ਤੂੰ!...(ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।)}} 

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਪਾਪ ਧੋਣ ਆਈ ਸੀ ਤੂੰ ਵੀ!}} 

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਜਿਉਂਦੇ ਜੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਖੇਚਲ ਦੀ। ਹੱਡੀਆਂ ਰੋੜਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸਰ
ਜਾਂਦੈ। (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।) ਤੂੰ ਸੁਣਾ..., ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆਂ?}} 

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ!}} 


{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ! (ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।)
(ਨੇਹਰਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 
ਪਾਸਿਓਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਉਠ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਭੀੜ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। }}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਨਾਂਗੇ ਸਾਧ ਗੰਗਾ ਨਹਾਉਣ ਚੱਲੇ...।
(ਚੁਪੀ) }}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| :  ਸਭ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ...। (ਕੋਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) }}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : (ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ) ਨਾਂਗੇ! ਉਹ ਨਿਪੱਤੀ... ਯਾਦ
ਏ ਤੈਨੂੰ?
(ਮਰਦਾਨਾ ਇਕਰਾਰ 'ਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।) }}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : (ਬਿਨਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖੇ) ਹਾਂ...ਉਹ! ਬਿਨਾ ਛੱਤ ਦੇ ਮੰਦਰ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੀ
... ਸੁੱਚੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ... }}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੰਨੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਵਸਤਰ ਉਸਨੇ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਛੁਹਾਏ! ਤੂੰ ਕੀ
ਦੇਖਿਆ ਭਲਾ ਉਸ ਵਿੱਚ? 
(ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਨਾਂਗਿਆਂ ਦੇ ਜਲੂਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ
ਹਨ। }}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| :  ...ਦੇਖਿਆ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਈ ... ਨਗਨਤਾ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਚਲੀ
ਗਈ ਏ! (ਚੁੱਪੀ) ਤੇਰਾ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫ਼ਿਕਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। }}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਸ਼ਾਇਦ ਭਵਿੱਖ ਐ ਉਹ ਮੇਰਾ! (ਚੁੱਪੀ) ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ
ਨਾਚੀ ਸੀ, ਜਦ ਵਸਤਰ ਪਾਉਣੇ ਛੱਡੇ ਤਾਂ ਗਾਹਕ...ਡਰ ਗਏ... ਭੱਜ}]
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||47}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qfm9ppgyytnyweab9c0stjomh54y5iy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235640</id>
      <parentid>235639</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T12:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235640</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3036" sha1="2gbjus06jd6tk4eseu6ordfebpe194o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;﻿
{{playscript||(ਮਰਦਾਨੇ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਦੇਖ ਸਾਧ ਨੱਕ ਬੁੱਲ ਵੱਟਦਾ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ।)}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : (ਹੈਰਾਨ) ਤੂੰ!...(ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।)}} 

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਪਾਪ ਧੋਣ ਆਈ ਸੀ ਤੂੰ ਵੀ!}} 

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਜਿਉਂਦੇ ਜੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਖੇਚਲ ਦੀ। ਹੱਡੀਆਂ ਰੋੜਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸਰ
ਜਾਂਦੈ। (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।) ਤੂੰ ਸੁਣਾ..., ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆਂ?}} 

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ!}} 

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ! (ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।)
(ਨੇਹਰਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 
ਪਾਸਿਓਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਉਠ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਭੀੜ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। }}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਨਾਂਗੇ ਸਾਧ ਗੰਗਾ ਨਹਾਉਣ ਚੱਲੇ...।
(ਚੁਪੀ) }}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| :  ਸਭ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ...। (ਕੋਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) }}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : (ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ) ਨਾਂਗੇ! ਉਹ ਨਿਪੱਤੀ... ਯਾਦ
ਏ ਤੈਨੂੰ?
(ਮਰਦਾਨਾ ਇਕਰਾਰ 'ਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।) }}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : (ਬਿਨਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖੇ) ਹਾਂ...ਉਹ! ਬਿਨਾ ਛੱਤ ਦੇ ਮੰਦਰ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੀ
... ਸੁੱਚੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ... }}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੰਨੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਵਸਤਰ ਉਸਨੇ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਛੁਹਾਏ! ਤੂੰ ਕੀ
ਦੇਖਿਆ ਭਲਾ ਉਸ ਵਿੱਚ? 
(ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਨਾਂਗਿਆਂ ਦੇ ਜਲੂਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ
ਹਨ। }}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| :  ...ਦੇਖਿਆ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਈ ... ਨਗਨਤਾ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਚਲੀ
ਗਈ ਏ! (ਚੁੱਪੀ) ਤੇਰਾ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫ਼ਿਕਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। }}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਸ਼ਾਇਦ ਭਵਿੱਖ ਐ ਉਹ ਮੇਰਾ! (ਚੁੱਪੀ) ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ
ਨਾਚੀ ਸੀ, ਜਦ ਵਸਤਰ ਪਾਉਣੇ ਛੱਡੇ ਤਾਂ ਗਾਹਕ...ਡਰ ਗਏ... ਭੱਜ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||47}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2gbjus06jd6tk4eseu6ordfebpe194o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235641</id>
      <parentid>235640</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T12:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235641</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3024" sha1="q37n6natmd5lrtj63gogekqowsrf263" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;﻿
{{playscript||(ਮਰਦਾਨੇ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਦੇਖ ਸਾਧ ਨੱਕ ਬੁੱਲ ਵੱਟਦਾ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ।)}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : (ਹੈਰਾਨ) ਤੂੰ!...(ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਪਾਪ ਧੋਣ ਆਈ ਸੀ ਤੂੰ ਵੀ!}} 
{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਜਿਉਂਦੇ ਜੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਖੇਚਲ ਦੀ। ਹੱਡੀਆਂ ਰੋੜਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸਰ
ਜਾਂਦੈ। (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।) ਤੂੰ ਸੁਣਾ..., ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆਂ?}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ!}} 
{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ! (ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।)
(ਨੇਹਰਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 
ਪਾਸਿਓਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਉਠ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।
ਭੀੜ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਨਾਂਗੇ ਸਾਧ ਗੰਗਾ ਨਹਾਉਣ ਚੱਲੇ...।
(ਚੁਪੀ) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| :  ਸਭ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ...। (ਕੋਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) }}
{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : (ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ) ਨਾਂਗੇ! ਉਹ ਨਿਪੱਤੀ... ਯਾਦ
ਏ ਤੈਨੂੰ?
(ਮਰਦਾਨਾ ਇਕਰਾਰ 'ਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : (ਬਿਨਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖੇ) ਹਾਂ...ਉਹ! ਬਿਨਾ ਛੱਤ ਦੇ ਮੰਦਰ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੀ
... ਸੁੱਚੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ... }}
{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੰਨੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਵਸਤਰ ਉਸਨੇ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਛੁਹਾਏ! ਤੂੰ ਕੀ
ਦੇਖਿਆ ਭਲਾ ਉਸ ਵਿੱਚ? 
(ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਨਾਂਗਿਆਂ ਦੇ ਜਲੂਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ
ਹਨ। }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| :  ...ਦੇਖਿਆ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਈ ... ਨਗਨਤਾ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਚਲੀ
ਗਈ ਏ! (ਚੁੱਪੀ) ਤੇਰਾ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫ਼ਿਕਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। }}
{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਸ਼ਾਇਦ ਭਵਿੱਖ ਐ ਉਹ ਮੇਰਾ! (ਚੁੱਪੀ) ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ
ਨਾਚੀ ਸੀ, ਜਦ ਵਸਤਰ ਪਾਉਣੇ ਛੱਡੇ ਤਾਂ ਗਾਹਕ...ਡਰ ਗਏ... ਭੱਜ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||47}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q37n6natmd5lrtj63gogekqowsrf263</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235642</id>
      <parentid>235641</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T12:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235642</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3073" sha1="ko2ymjuxte555mn87oqhkenqo12wjqk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||(ਮਰਦਾਨੇ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਦੇਖ ਸਾਧ ਨੱਕ ਬੁੱਲ ਵੱਟਦਾ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ : |(ਹੈਰਾਨ) ਤੂੰ!...(ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ :| ਪਾਪ ਧੋਣ ਆਈ ਸੀ ਤੂੰ ਵੀ!}} 
{{playscript|ਨੇਹਰਾ: | ਜਿਉਂਦੇ ਜੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਖੇਚਲ ਦੀ। ਹੱਡੀਆਂ ਰੋੜਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸਰ ਜਾਂਦੈ। (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।) ਤੂੰ ਸੁਣਾ..., ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆਂ?}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: |ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ!}} 
{{playscript|ਨੇਹਰਾ :| ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ! (ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{playscript||(ਨੇਹਰਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਉਠ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਭੀੜ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਨਾਂਗੇ ਸਾਧ ਗੰਗਾ ਨਹਾਉਣ ਚੱਲੇ...।}}
{{playscript||(ਚੁਪੀ)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|  ਸਭ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ...। (ਕੋਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) }}
{{playscript|ਨੇਹਰਾ:| (ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ) ਨਾਂਗੇ! ਉਹ ਨਿਪੱਤੀ... ਯਾਦ ਏ ਤੈਨੂੰ?}}
{{playscript|| (ਮਰਦਾਨਾ ਇਕਰਾਰ 'ਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|  (ਬਿਨਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖੇ) ਹਾਂ...ਉਹ! ਬਿਨਾ ਛੱਤ ਦੇ ਮੰਦਰ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੀ ... ਸੁੱਚੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ... }}
{{playscript|ਨੇਹਰਾ:| ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੰਨੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਵਸਤਰ ਉਸਨੇ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਛੁਹਾਏ! ਤੂੰ ਕੀ ਦੇਖਿਆ ਭਲਾ ਉਸ ਵਿੱਚ? }}
{{playscript|| (ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਨਾਂਗਿਆਂ ਦੇ ਜਲੂਸ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|   ...ਦੇਖਿਆ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਈ ... ਨਗਨਤਾ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਚਲੀ ਗਈ ਏ! (ਚੁੱਪੀ) ਤੇਰਾ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਫ਼ਿਕਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। }}
{{playscript|ਨੇਹਰਾ:| ਸ਼ਾਇਦ ਭਵਿੱਖ ਐ ਉਹ ਮੇਰਾ! (ਚੁੱਪੀ) ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਚੀ ਸੀ, ਜਦ ਵਸਤਰ ਪਾਉਣੇ ਛੱਡੇ ਤਾਂ ਗਾਹਕ...ਡਰ ਗਏ... ਭੱਜ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||47}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ko2ymjuxte555mn87oqhkenqo12wjqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/48</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18382</id>
    <revision>
      <id>235774</id>
      <parentid>233343</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235774</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2766" sha1="hxzupy3v39nvww0wti0q6pitayyo3d5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{playscript||ਗਏ! ''(ਮਰਦਾਨਾ ਕੰਬਦਾ ਹੈ)'' ਉਹ ਨਗਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੀ...ਲੋਕ 
ਪੱਥਰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ..., (ਪਿੱਛੋ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬੇ ਤੇ ਸ਼ੰਖ, ਮਜੀਰੇ ਵਗੈਰਾ) 
ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋ ਗਿਆ! 
''(ਮਰਦਾਨਾ ਝੁਣਝੁਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ... ਰਬਾਬ ਡਿੱਗਦੇ-ਡਿੱਗਦੇ ਬਚਦੀ
ਹੈ।)''}]

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ...ਕੀ ਹੋਇਆ?

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਕੁਝ ਨਹੀਂ! ''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ)'' ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ...। ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਦੇ 
ਪੱਥਰ ਵੱਜਦੇ...ਤੇ ਆਨੰਦ ਖੜਾ... ਦੇਖ ਰਿਹਾ...! (ਨੇਹਰਾ ਦੇ ਚੇਹਰੇ 'ਤੇ
ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਾ ਦੇਖ ਕੇ) ...ਆਨੰਦ ...ਮੇਰਾ ਗੁਰੁਭਾਈ!
ਚੁੱਪੀ!!!}}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਤੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਉਹਨੂੰ..., ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੇ?}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਕਿਹਾ ਸੀ...ਕਿ ਕਵੀਂ ਆਪਨੇ ਸਾਈਂ ਨੂੰ...''(ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)''
&quot;ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼, ...ਖਾਲੀ ਪਿੰਡੇ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇ! ਹਾਂ ਆ ਰੁਹ ਲੈ ਕੇ 
ਆਵਾਂਗੀ! ਸਭ ਪੱਤ ਝੜੇ ਪਿੰਡੇ ਦੇ ...ਪਰ... ਰੁਹ ਨੀ ਲੱਭਦੀ...&quot;
''(ਮਰਦਾਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''
''(ਲੋਕ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}} 

{{playscript|ਬੁੱਢੀ| : ਪੰਗੇ ਲੈਣੋਂ ਕਿਹੜਾ ਹਟਦੇ ਐ ਲੋਕ....,ਉਲਟੀ ਮਤ...
''(ਨੇਹਰਾ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਕੀ ਹੋਇਆ?}}

{{playscript|ਬੁੱਢੀ| : ਓਧਰ ਕੋਈ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਈ ਪਾਣੀ ਦੇਈ ਜਾ ਰਿਹੈ। ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਨੂੰ!
ਕੋਈ ਨਾਨਕ ਏ।''(ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)'' ਪੰਗਾ ਪੈਣ ਵਾਲਾ। 

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਬਾਬਾ!
''(ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।)''}} 

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਸਾਈਂ ''(ਹਿਰਦੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ)'' ਲਹਿੰਦੇ ਨੂੰ... ।।''(ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ
ਹੈ।)'' ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਨੂੰ! ''(ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।)'' ਬਾਬਾ...!}}

{{playscript||ਫ਼ੇਡ ਆਉਟ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|48}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hxzupy3v39nvww0wti0q6pitayyo3d5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235775</id>
      <parentid>235774</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235775</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2768" sha1="ktj37pr756wwybaohkbycguprz7u5cx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{playscript||ਗਏ! ''(ਮਰਦਾਨਾ ਕੰਬਦਾ ਹੈ)'' ਉਹ ਨਗਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੀ...ਲੋਕ 
ਪੱਥਰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ..., (ਪਿੱਛੋ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬੇ ਤੇ ਸ਼ੰਖ, ਮਜੀਰੇ ਵਗੈਰਾ) 
ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋ ਗਿਆ! 
''(ਮਰਦਾਨਾ ਝੁਣਝੁਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ... ਰਬਾਬ ਡਿੱਗਦੇ-ਡਿੱਗਦੇ ਬਚਦੀ
ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ...ਕੀ ਹੋਇਆ?}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਕੁਝ ਨਹੀਂ! ''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ)'' ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ...। ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਦੇ 
ਪੱਥਰ ਵੱਜਦੇ...ਤੇ ਆਨੰਦ ਖੜਾ... ਦੇਖ ਰਿਹਾ...! (ਨੇਹਰਾ ਦੇ ਚੇਹਰੇ 'ਤੇ
ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਾ ਦੇਖ ਕੇ) ...ਆਨੰਦ ...ਮੇਰਾ ਗੁਰੁਭਾਈ!
ਚੁੱਪੀ!!!}}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਤੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਉਹਨੂੰ..., ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੇ?}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਕਿਹਾ ਸੀ...ਕਿ ਕਵੀਂ ਆਪਨੇ ਸਾਈਂ ਨੂੰ...''(ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)''
&quot;ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼, ...ਖਾਲੀ ਪਿੰਡੇ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇ! ਹਾਂ ਆ ਰੁਹ ਲੈ ਕੇ 
ਆਵਾਂਗੀ! ਸਭ ਪੱਤ ਝੜੇ ਪਿੰਡੇ ਦੇ ...ਪਰ... ਰੁਹ ਨੀ ਲੱਭਦੀ...&quot;
''(ਮਰਦਾਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''
''(ਲੋਕ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}} 

{{playscript|ਬੁੱਢੀ| : ਪੰਗੇ ਲੈਣੋਂ ਕਿਹੜਾ ਹਟਦੇ ਐ ਲੋਕ....,ਉਲਟੀ ਮਤ...
''(ਨੇਹਰਾ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਕੀ ਹੋਇਆ?}}

{{playscript|ਬੁੱਢੀ| : ਓਧਰ ਕੋਈ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਈ ਪਾਣੀ ਦੇਈ ਜਾ ਰਿਹੈ। ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਨੂੰ!
ਕੋਈ ਨਾਨਕ ਏ।''(ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)'' ਪੰਗਾ ਪੈਣ ਵਾਲਾ। 

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਬਾਬਾ!
''(ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।)''}} 

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਸਾਈਂ ''(ਹਿਰਦੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ)'' ਲਹਿੰਦੇ ਨੂੰ... ।।''(ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ
ਹੈ।)'' ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਨੂੰ! ''(ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।)'' ਬਾਬਾ...!}}

{{playscript||ਫ਼ੇਡ ਆਉਟ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|48}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ktj37pr756wwybaohkbycguprz7u5cx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235776</id>
      <parentid>235775</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235776</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2769" sha1="klgdhyi5cceljrc6uf0ihifen9cuyw8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{playscript||ਗਏ! ''(ਮਰਦਾਨਾ ਕੰਬਦਾ ਹੈ)'' ਉਹ ਨਗਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੀ...ਲੋਕ 
ਪੱਥਰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ..., (ਪਿੱਛੋ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬੇ ਤੇ ਸ਼ੰਖ, ਮਜੀਰੇ ਵਗੈਰਾ) 
ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋ ਗਿਆ! 
''(ਮਰਦਾਨਾ ਝੁਣਝੁਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ... ਰਬਾਬ ਡਿੱਗਦੇ-ਡਿੱਗਦੇ ਬਚਦੀ
ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ...ਕੀ ਹੋਇਆ?}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਕੁਝ ਨਹੀਂ! ''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ)'' ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ...। ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਦੇ 
ਪੱਥਰ ਵੱਜਦੇ...ਤੇ ਆਨੰਦ ਖੜਾ... ਦੇਖ ਰਿਹਾ...! (ਨੇਹਰਾ ਦੇ ਚੇਹਰੇ 'ਤੇ
ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਾ ਦੇਖ ਕੇ) ...ਆਨੰਦ ...ਮੇਰਾ ਗੁਰੁਭਾਈ!
ਚੁੱਪੀ!!!}}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਤੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਉਹਨੂੰ..., ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੇ?}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਕਿਹਾ ਸੀ...ਕਿ ਕਵੀਂ ਆਪਨੇ ਸਾਈਂ ਨੂੰ...''(ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)''
&quot;ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼, ...ਖਾਲੀ ਪਿੰਡੇ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇ! ਹਾਂ ਆ ਰੁਹ ਲੈ ਕੇ 
ਆਵਾਂਗੀ! ਸਭ ਪੱਤ ਝੜੇ ਪਿੰਡੇ ਦੇ ...ਪਰ... ਰੁਹ ਨੀ ਲੱਭਦੀ...&quot;
''(ਮਰਦਾਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''
''(ਲੋਕ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}} 

{{playscript|ਬੁੱਢੀ| : ਪੰਗੇ ਲੈਣੋਂ ਕਿਹੜਾ ਹਟਦੇ ਐ ਲੋਕ....,ਉਲਟੀ ਮਤ...
''(ਨੇਹਰਾ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਕੀ ਹੋਇਆ?}}

{{playscript|ਬੁੱਢੀ| : ਓਧਰ ਕੋਈ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਈ ਪਾਣੀ ਦੇਈ ਜਾ ਰਿਹੈ। ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਨੂੰ!
ਕੋਈ ਨਾਨਕ ਏ।''(ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)'' ਪੰਗਾ ਪੈਣ ਵਾਲਾ।}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਬਾਬਾ!
''(ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।)''}} 

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਸਾਈਂ ''(ਹਿਰਦੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ)'' ਲਹਿੰਦੇ ਨੂੰ... ।।''(ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ
ਹੈ।)'' ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਨੂੰ! ''(ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।)'' ਬਾਬਾ...!}}

{{playscript||ਫ਼ੇਡ ਆਉਟ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|48}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>klgdhyi5cceljrc6uf0ihifen9cuyw8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235789</id>
      <parentid>235776</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235789</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2765" sha1="06ykic1wode9xya70z1vh5yr1n0afr3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||ਗਏ! ''(ਮਰਦਾਨਾ ਕੰਬਦਾ ਹੈ)'' ਉਹ ਨਗਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੀ...ਲੋਕ ਪੱਥਰ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ..., (ਪਿੱਛੋ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬੇ ਤੇ ਸ਼ੰਖ, ਮਜੀਰੇ ਵਗੈਰਾ) ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋ ਗਿਆ! 
''(ਮਰਦਾਨਾ ਝੁਣਝੁਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ... ਰਬਾਬ ਡਿੱਗਦੇ-ਡਿੱਗਦੇ ਬਚਦੀ
ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ...ਕੀ ਹੋਇਆ?}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਕੁਝ ਨਹੀਂ! ''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ)'' ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ...। ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਦੇ ਪੱਥਰ ਵੱਜਦੇ...ਤੇ ਆਨੰਦ ਖੜਾ... ਦੇਖ ਰਿਹਾ...! (ਨੇਹਰਾ ਦੇ ਚੇਹਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਭਾਵ ਨਾ ਦੇਖ ਕੇ) ...ਆਨੰਦ ...ਮੇਰਾ ਗੁਰੁਭਾਈ!
ਚੁੱਪੀ!!!}}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਤੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਉਹਨੂੰ..., ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੇ?}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਕਿਹਾ ਸੀ...ਕਿ ਕਵੀਂ ਆਪਨੇ ਸਾਈਂ ਨੂੰ...''(ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)''
&quot;ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼, ...ਖਾਲੀ ਪਿੰਡੇ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇ! ਹਾਂ ਆ ਰੂਹ ਲੈ ਕੇ 
ਆਵਾਂਗੀ! ਸਭ ਪੱਤ ਝੜੇ ਪਿੰਡੇ ਦੇ ...ਪਰ... ਰੂਹ ਨੀ ਲੱਭਦੀ...&quot;
''(ਮਰਦਾਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''
''(ਲੋਕ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}} 

{{playscript|ਬੁੱਢੀ| : ਪੰਗੇ ਲੈਣੋਂ ਕਿਹੜਾ ਹਟਦੇ ਐ ਲੋਕ....,ਉਲਟੀ ਮਤ...
''(ਨੇਹਰਾ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਕੀ ਹੋਇਆ?}}

{{playscript|ਬੁੱਢੀ| : ਓਧਰ ਕੋਈ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਈ ਪਾਣੀ ਦੇਈ ਜਾ ਰਿਹੈ। ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਨੂੰ!
ਕੋਈ ਨਾਨਕ ਏ।''(ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)'' ਪੰਗਾ ਪੈਣ ਵਾਲਾ।}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਬਾਬਾ!
''(ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।)''}} 

{{playscript|ਨੇਹਰਾ| : ਸਾਈਂ ''(ਹਿਰਦੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ)'' ਲਹਿੰਦੇ ਨੂੰ... ।।''(ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ
ਹੈ।)'' ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਨੂੰ! ''(ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।)'' ਬਾਬਾ...!}}

{{playscript||ਫ਼ੇਡ ਆਉਟ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|48}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>06ykic1wode9xya70z1vh5yr1n0afr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/49</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18384</id>
    <revision>
      <id>235643</id>
      <parentid>233344</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T12:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235643</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2494" sha1="6g7hkn90lptxn3cwli1zr1ucxu8r3yx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{playscript||(ਮੰਚ 'ਤੇ ਨੇਰਾ ਪਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਉਸਤਤੀ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਇਕ ਉੱਤੇ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰਛਾਵੇਂ ਪਿੱਠਾਂ ਕਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।)
&lt;poem&gt;ਓਮ ਘਰਿਣੀਮ ਸੂਰਯਾ ਆਦਿਤਯਾ:; 
ਓਮ ਸੂਰਯ ਨਮ, ਭਾਸਕਰਾਯ ਨਮ, 
ਰਵਯ ਨਮ, ਮਿਤਰੇ ਨਮ;, 
ਭਾਨਵੇ ਨਮ;, ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਨਮ:।&lt;/poem&gt;}}
{{playscript||(ਇੱਕ ਮਸ਼ਾਲ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਪਰਛਾਵਿਆਂ 'ਚ ਕੋਹਰਾਮ ਮੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਚ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਮਰਦਾਨੇ ਉਪਰ ਸਪਾਟ ਲਾਈਟ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | (ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਬਾਬਾ...! ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਨਾਲ...ਇਹ...ਛੇੜ... (ਮੰਤਰ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਤਾਪ ਚੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਨਰਸਿੰਘੇ ਗੂੰਜ ਉਠਦੇ ਨੇ। ਦਰਮਿਆਨ ਮਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਖੜੀ ਹੈ--ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ--। ਇੱਕ ਸਾਇਆ ਬਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਪਰਛਾਵਾਂ 1: | ਕੌਣ ਐਂ ਤੂੰ? ...ਹਿੰਦੂ?}}
{{playscript| |(ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹੋ ਮੌਨ ਹੈ, ਮਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਪਰਛਾਵੇਂ ਰੋਹ 'ਚ ਪਾਗਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਗਾਰੇ ਖੜਕਣ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਾਇਆ ਫੇਰ ਬਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਪਰਛਾਵਾਂ 2 :| ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ...ਪਾਣੀ ਕਿਸ ਨੂੰ? }}
{{playscript|ਪਰਛਾਵਾਂ 3:| ਹਿੰਦੂ ਐਂ ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ...।}}
{{playscript|| ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਂਤ! }}
{{playscript|| ਪਰਛਾਵੇਂ ਭੂਚੱਕੇ ਜਿਹੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||49}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6g7hkn90lptxn3cwli1zr1ucxu8r3yx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/50</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18386</id>
    <revision>
      <id>235644</id>
      <parentid>233345</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T13:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235644</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="r2vqdr34cyh4q28egfr20qhu0tjmvbt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript|ਪਰਛਾਵਾਂ 1: | (ਗੁਰਜਦਾ ਹੈ) ਤੇਰੇ ਤਰਕ ਨਾਸਤਕ ਨੇ। }}
{{playscript|ਰੌਲਾ: | ਘੋਰ ਨਾਸਤਿਕ!}}
{{center|ਰਬਾਬ!!!}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ: | &quot;ਤਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਦੀਆਂ ਨੇ, ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਨਜ਼ਰ ਨਾਸਤਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਤਰਕ,...ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਏ ਤਾਂ!&quot; ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਬਾਬ ਦਾ ਤਨ ਛੋਹਿਆ ... ਮਚਲਦੀ ਗੰਗਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।}}
{{center|ਚੁੱਪੀ!!!}} 
{{playscript||(ਪਰਛਾਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਪਰਛਾਵਾਂ 2:| ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ ਕਿਉਂ ਉਤਰਿਆਂ ਏ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ? }}
{{playscript|ਪਰਛਾਵਾਂ 3:| ਹਾਂ, ਸੱਚੋ ਸਚ!}}
{{playscript|ਰੌਲਾ:| ਹਾਂ! ਕਿਉਂ ਉਤਰਿਆਂ ਏ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ?}}
{{playscript||(ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਮਰਦਾਨਾ ਤੇ ਫੇਰ ਨੇਹਰਾ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ : |ਕੋਈ ਲਾਂਬੂ ਉੱਠਿਆ, ਰਬਾਬ ਸ਼ਬਾਬ 'ਤੇ ਆਈ: &quot;ਜੋ ਸਵਾਲ... ਖੁਦ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣਾ ਏ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਉਛਾਲ ਰਿਹੈਂ!}}
{{center|ਰਬਾਬ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।}} 
{{playscript||(ਉਹ ਪਰਛਾਵਾਂ ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਛਾਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਮਸ਼ਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ... ਰਬਾਬ ਵੱਜ ਰਹੀ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਨੇਹਰਾ :| (ਦੁਹਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। &quot;ਜੋ ਖੁਦ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣਾ ਏ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਉਛਾਲ ਰਿਹੈਂ!}} 
{{playscript||(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਸ਼ੋਰ ਫੇਰ ਉਛਾਲਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਛਾਵੇਂ ਬੇਕਾਬੂ ਹੁੰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੱਸਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਮਸ਼ਾਲ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਨੇਹਰਾ ਵੀ ਭੱਜਦੀ ਹੈ। ਸਾਈਕ ਤੋਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੰਚ ’ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੋਗਿਆਂ, ਕਾਸਿਆਂ ਤੇ ਖੜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੁੜ ਉਭਰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ 'ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|50}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r2vqdr34cyh4q28egfr20qhu0tjmvbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/51</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18388</id>
    <revision>
      <id>235645</id>
      <parentid>233346</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T13:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235645</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3273" sha1="e6j9k3b7vj5ezegdeq6frcyu5rfd65j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||ਹੈ।)}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ :| ਜਦ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੁੱਜਾ... ਬਾਬਾ ਵਿਚਾਲੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਫਕੀਰਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ... ਸ਼ਾਂਤ। ...ਜਟਾਧਾਰੀ ਹੱਥ ਬੰਨੀ ਖੜੇ ਸਨ। ਪਿੱਛੇ ਖੁਸਰ ਫੁਸਰ... ਜਾਰੀ ਸੀ। ਮਰਨਾਂ ਲੋਚਦਾ ਉਹ ਲਾਹੌਰੀ ਪੰਡਤ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ...ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ...। }}
{{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਤੇ ਫੇਰ ਮੁੜ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ)}}
{{playscript||ਬਾਬਾ ਕੱਲਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ...ਬਸ ਮੈਂ ਸੀ ...ਤੇ ਸੁਆਲਾਂ ਦੀ ਝੜੀ: ਬਾਬਾ... ਸਨਿਆਸ ਇੰਨਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਿਆ...ਇੰਨਾ ਖਿਝਿਆ ਹੋਇਆ? ਫਕੀਰਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਇੰਨੇ ਸਖਣੇ ਕਿਉਂ ਲਗਦੇ? ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ ਇੰਨੇ ਡਰੇ ਕਿਉਂ ਹੋਏ ਨੇ ......(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ) ਬਾਬੇ ਦੇ ਬੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਚੁੱਪ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ,...ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ!}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ:|&quot;ਜੋ ਖੁਦ ਕੋਲੋਂ ਪੁਛਣਾ ਏ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਉਛਾਲ ਰਿਹੈ!?}}
{{playscript||(ਆਪੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਦੀ ਤੋਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ :|  ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਬਾਬਾ ਜਾਂਦਾ... ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੀਆਂ... &quot;ਉਹੀ ਐ...ਜਿਨ੍ਹੇ ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲ ਪਾਣੀ ਨੀ ਸੁਟਿਆ! ਫੇਰ ...ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਆਲ...ਤੇ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ। }}
{{playscript||(ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਪਹਿਰਾਵਿਆਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਗੋਲ ਦਾਇਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਖੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਾ ਵਿਚਾਲੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਬਾਹਰੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|1:| ਇੰਨਾ ਕਿਉਂ ਦੁੜਾਉਂਦੇ ਓ? ਇੱਕ ਥਾਂ ਰੁਕਦੇ ਕਿਉਂ ਨੀਂ? }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 1:| ਆਸਮਾਨ ਬੋਲਿਆ... }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 2:|ਤੁਰਨਾ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਸੁਭਾ ਏ, ਸੁਣਨ ਲਈ ਰੁੱਕਣਾ ਪੈਂਦਾ। }}
{{playscript|2:|ਫੇਰ...ਗਵਾਹੀ ਵੀ ਤਾਂ ?}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ 3:| ਅੰਤਮ ਗਵਾਹੀ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਓ ਹੋ ਸਕਦੀ। }}
{{playscript|1:| ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰੀਏ ? }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 1:| ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਬਾਲ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਓ, ਜੋ ਰੋਣ ਨੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਬਣਨ ਦਿੰਦਾ!}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||51}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6j9k3b7vj5ezegdeq6frcyu5rfd65j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18390</id>
    <revision>
      <id>235646</id>
      <parentid>235328</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T14:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235646</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="e87m76teka9vg4n3keqgkbetbeydxbg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript|| ਕੋਇਲੇ ਨੇ ਹੀਰਾ ਬਣ ਜਾਣੈ!}} 
{{playscript|3:|  ...ਪਰ.... ਉਹ ਤਾਂ...ਫੇਰ ਮਨ...}}
{{playscript|ਕੋਰਸ 2:| ਮਨ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ ਰੁਝੇਵਾਂ...ਉਸਨੂੰ ਇਹੋ ਪਸੰਦ ਹੈ।}}
{{playscript|| (ਬੇਚੈਨ ਦਿਸਦੇ ਆਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੁੱਪੀ!) }}
{{playscript|| (ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਇੰਜ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਘੇਰੇ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਹੋਵੇ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਵੀ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੋਲ ਦਾਇਰਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ :| ਚੰਨ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਲਿਸ਼ਕਦੀਆਂ... ਜਾਂ... ਸ਼ਬਦ ! ... ਨਿਰਵੈਰਤਾ ... ਨਿਰਭੈਤਾ...। ਤੋਰ ਹੋ ਤੁਰੀ ਜਾਂਦੀ...ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ (ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ) ਕੋਈ ਰਬਾਬ! ਫੇਰ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰਿਆ!}}
{{playscript|| (ਉੱਪਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ) ਦੂਰ... ਢਲਾਣਾਂ 'ਤੇ...ਪਿੰਡ...ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚਿਪਕੇ...ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ। (ਪੈਰਾਂ ਵਲ ਵੇਖ) ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਲੀ ਪਗਡੰਡੀ ਦਾ...ਅਗਲਾ ਸਿਰਾ... ਦੂਰ ਚਮਕਦਾ, ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਸਭ ਹਰਿਆਈ ਨੇ ਘੁੱਟ ਲਿਆ ਸੀ!}}
{{playscript|| (ਚਾਰੇ ਆਕਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਮਰਦਾਨਾ ਥਾਏਂ ਖੜਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਹ ਵੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}
{{playscript|4:| ਮਨ... ...ਸ਼ਬਦ... ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਫੇਰ...ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਚੁਕਿਆ!}} 
{{playscript|1:|  ਵੇਦ ਪੁਰਾਨ ਤਾਂ ਫੇਰ ਸਭ ਨਿਰਮੂਲ ਹੋਏ?}}
{{playscript|| (ਮਰਦਾਨਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਕੋਰਸ :| (ਰਬਾਬ ਵੱਜੀ) ...&quot;ਉਧਾਰ ਦਾ ਸਚ ਤਾਂ ਉਧਾਰ ਹੀ ਹੈ! ਸੇਕ ਤੇ ਸੱਚ ਉਹੋ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਉੱਠੇ!&quot;}} 
{{playscript| 2:| ਤਾਂ ਫੇਰ..., ਸੁੰਨੀ ਜਗਾ ਆਉਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੋਇਆ?}}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਬੇਚੈਨ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਕੋਰਸ :| (ਬਾਬਾ ਬੋਲਿਆ): ਸੁੰਨੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। }}
{{playscript|3:| ਅਸੀਂ ਘਰ ਛੱਡ ਆਏ ਹਾਂ। }}
{{playscript|ਕੋਰਸ :| ਕਾਰਣ ਤਾਂ ਛੁੱਟੇ ਨਹੀਂ, ...ਸੋ ਛੁੱਟਿਆ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।&quot; ਪਹਾੜੀਆਂ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|52}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e87m76teka9vg4n3keqgkbetbeydxbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18392</id>
    <revision>
      <id>235647</id>
      <parentid>235329</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T14:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235647</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2336" sha1="n8eufgcxwwkaxcn6en9og5gzn2h4t7p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||ਗੂੰਜੀਆਂ!}} 
{{playscript| 1:| ਮਤਲਬ...। ਜੋਗੀ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਇੱਕੋ ਹੈ?}}
{{center|ਚੁੱਪੀ !!!}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ :|ਏਸ ਵਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਦਾਸੀ ਸੀ;}}
{{playscript||ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਭਾਈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਫੜ ਰਖਿਆ, ...ਸਾਧੂ ਮੰਨਦਾ ਨਹੀਂ।&quot;}}
{{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ)}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ :| ਯਾਨੀ ਜਿੱਥੋਂ ਤੁਰੇ ਸੀ ਉਥੇ ਈ ਰੁਕੇ ਆਂ?}}
{{center|ਰਬਾਬ !!!}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|(ਮਨਬਚਨੀ) ਇਹ ਤਾਂ ਖੁਦ ਤੋਂ ਹੀ ਪੁੱਛਣਾ ਪਵੇਗਾ!}}
{{playscript||(ਸਭ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਝੜ ਗਏ... ਤੇ ਜਵਾਬ ਵੀ! ਤੇ ... ਰਬਾਬ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀ!}} 
{{playscript||(ਗੋਲ ਦਾਇਰੇ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਉਤਾਰਦੇ ਹੋਏ...ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਸਿਮਰਨੇ ਵੀ ਕਾਸਿਆਂ 'ਚ ਜਾ ਪਏ! ਮੌਨ ਵੱਜਦਾ ਰਿਹਾ! ਇੱਕ ਛਿਣ ਲਈ... ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾ ਉਪਰੋਂ... ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ... ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ! (ਰੁਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੁੜ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਛਿਣ! (ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਰੋਸ਼ਨੀ।) ਕੀ ਇਸੇ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਪਕੜਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ? (ਚੁੱਪੀ) ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਇਕਤਾਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ............}}
{{center|&lt;poem&gt;ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ, 
ਨਾ ਲਖੀ ਜਾਈ ਨਾ ਕਹੀ ਜਾਈ, 
ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ!&lt;/poem&gt;}}
{{playscript||(ਫੇਰ ਰਬਾਬ ਰਫ਼ਤਾਰ ਫ਼ੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ 'ਚ ਮਰਦਾਨਾ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||53}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n8eufgcxwwkaxcn6en9og5gzn2h4t7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/54</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18394</id>
    <revision>
      <id>235651</id>
      <parentid>235330</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T15:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235651</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2977" sha1="61yh6nbdu1m28pjitfdm15gz2e162lc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬੜੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਭ.. ਸੁਣ ਸਕਾਂ...ਪਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਤਲਵੰਡੀ ਆ ਜਾਂਦੀ... (ਚੜਾਈ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਂਗ ਤੁਰਦਾ ਹੈ) ਤੇ ਕਦੇ... ਉਹ ਬੁੱਢੀ  ਮਾਈ... ਜੋ ਪੁਤਰਾਂ 'ਚੋਂ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਮੋਹ' ਕੱਢਣ ਲਈ ਇਸ ਉਮਰੇ ਪਹਾੜ ਚੜਦੀ ਪਈ ਸੀ...(ਹੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ...ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਵੀ ਮੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ!}} 
{{playscript||(ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript||&lt;poem&gt;ਬਸ ਇੰਨਾ ਈ ਯਾਦ ਰਿਹਾ: &quot;ਆਪੇ ਪਟੀ ਕਲਮ ਆਪਿ ਉਪਰਿ ਲੇਖੁ 
ਭਿ ਤੂੰ॥ ਏਕੋ ਕਹੀਐ ਨਾਨਕਾ ਦੂਜਾ ਹੈ ਕੂ॥&quot;&lt;/poem&gt; 
ਇਹਨੂੰ ਬਾਬਾ ਭੁਲਣ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦਾ!}}
{{playscript||(ਖੁੱਲ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਦੀ ਤੋਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਸਿਖਰ ਛੋਹ ਕੇ ਮੁੜ ਵਿਸਰਾਮ ਵੱਲ ਪਲਟਦੀ ਹੈ।)}} 
{{playscript||(ਅਲ੍ਹੇ ਦੁਆਲ੍ਹੇ ਦੇਖ ਕੇ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ)}}
{{playscript||{{gap}}ਦੂਰ ਤੱਕ ਮਕਾਰਬੀ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਸਨ। ਸਨਿਆਸ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ! ਅਜੀਬ ਲੋਕ ਸਨ, ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ... ਛੱਡਕੇ ਆਏ ਸੀ ਸੰਸਾਰ...ਪਰ ਰਾਜ਼ੀ ਤਾਂ ਇਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਘਿਰਣਾ ਨਾਲ 
ਭਰੇ...ਪੀਤੇ, ਤੇ ਉਸੇ ਘਿਰਣਾ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਤਪ ਲਈ...ਘਿਰਣਾ ਦਾ ਬਾਲਣ, ਹੱਸਦਾ) (ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਹਾਂ, ਸਨਿਆਸ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।}}
{{playscript||{{gap}}ਦੇਹਾਂ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਸੀ ਖੜੀਆਂ ਵੀ ਤੇ ਵਗਦੀਆਂ ਵੀ, ... ਰਬਾਬ ਗਾਉਂਦੀ, &quot;ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਟੱਪ ਕੇ ਆ!&quot; ਤੇ ਕੋਈ ਦੇਹ ਛਾਲ ਮਾਰ ਜਾਂਦੀ... ਬੇੜੀ ਬੱਦਲ ਹੋ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ! (ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਖੁਸ਼) 
ਫੇ...ਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ...! &quot;ਤੂੰ ਨਿਰਾ ਬੀਜ ਥੋੜੇ ਐਂ! ...ਅੰਦਰ ਝਾਕ ... ਵੇਖ।&quot; ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ... ਤੇ ਫੇਰ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਢਹਿ... ਸਿਜਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ! ਇੰਜ ਦਾ ਝੁਕਣਾ ਵੇਖ ਮਨ 'ਚ ਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ...(ਮੁਸਕਾਨ) ਬਾਬਾ ਕਹਿੰਦਾ 'ਜਾ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ!&quot;}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|54}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>61yh6nbdu1m28pjitfdm15gz2e162lc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235652</id>
      <parentid>235651</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T15:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235652</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2993" sha1="jan9i2gtcz4e2calrsup394afyzzeom" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬੜੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਭ.. ਸੁਣ ਸਕਾਂ...ਪਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਤਲਵੰਡੀ ਆ ਜਾਂਦੀ... (ਚੜਾਈ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਂਗ ਤੁਰਦਾ ਹੈ) ਤੇ ਕਦੇ... ਉਹ ਬੁੱਢੀ  ਮਾਈ... ਜੋ ਪੁਤਰਾਂ 'ਚੋਂ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਮੋਹ' ਕੱਢਣ ਲਈ ਇਸ ਉਮਰੇ ਪਹਾੜ ਚੜਦੀ ਪਈ ਸੀ...(ਹੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ...ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਵੀ ਮੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ!}} 
{{playscript||(ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript||&lt;poem&gt;ਬਸ ਇੰਨਾ ਈ ਯਾਦ ਰਿਹਾ: &quot;ਆਪੇ ਪਟੀ ਕਲਮ ਆਪਿ ਉਪਰਿ ਲੇਖੁ 
ਭਿ ਤੂੰ॥ ਏਕੋ ਕਹੀਐ ਨਾਨਕਾ ਦੂਜਾ ਹੈ ਕੂ॥&quot;&lt;/poem&gt; }}
{{playscript||ਇਹਨੂੰ ਬਾਬਾ ਭੁਲਣ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦਾ!}}
{{playscript||(ਖੁੱਲ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਦੀ ਤੋਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਸਿਖਰ ਛੋਹ ਕੇ ਮੁੜ ਵਿਸਰਾਮ ਵੱਲ ਪਲਟਦੀ ਹੈ।)}} 
{{playscript||(ਅਲ੍ਹੇ ਦੁਆਲ੍ਹੇ ਦੇਖ ਕੇ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ)}}
{{playscript||{{gap}}ਦੂਰ ਤੱਕ ਮਕਾਰਬੀ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਸਨ। ਸਨਿਆਸ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ! ਅਜੀਬ ਲੋਕ ਸਨ, ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ... ਛੱਡਕੇ ਆਏ ਸੀ ਸੰਸਾਰ...ਪਰ ਰਾਜ਼ੀ ਤਾਂ ਇਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਘਿਰਣਾ ਨਾਲ 
ਭਰੇ...ਪੀਤੇ, ਤੇ ਉਸੇ ਘਿਰਣਾ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਤਪ ਲਈ...ਘਿਰਣਾ ਦਾ ਬਾਲਣ, ਹੱਸਦਾ) (ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਹਾਂ, ਸਨਿਆਸ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।}}
{{playscript||{{gap}}ਦੇਹਾਂ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਸੀ ਖੜੀਆਂ ਵੀ ਤੇ ਵਗਦੀਆਂ ਵੀ, ... ਰਬਾਬ ਗਾਉਂਦੀ, &quot;ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਟੱਪ ਕੇ ਆ!&quot; ਤੇ ਕੋਈ ਦੇਹ ਛਾਲ ਮਾਰ ਜਾਂਦੀ... ਬੇੜੀ ਬੱਦਲ ਹੋ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ! (ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਖੁਸ਼) 
ਫੇ...ਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ...! &quot;ਤੂੰ ਨਿਰਾ ਬੀਜ ਥੋੜੇ ਐਂ! ...ਅੰਦਰ ਝਾਕ ... ਵੇਖ।&quot; ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ... ਤੇ ਫੇਰ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਢਹਿ... ਸਿਜਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ! ਇੰਜ ਦਾ ਝੁਕਣਾ ਵੇਖ ਮਨ 'ਚ ਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ...(ਮੁਸਕਾਨ) ਬਾਬਾ ਕਹਿੰਦਾ 'ਜਾ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ!&quot;}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|54}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jan9i2gtcz4e2calrsup394afyzzeom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/55</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18396</id>
    <revision>
      <id>235653</id>
      <parentid>235331</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T15:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235653</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="372" sha1="9x95c8np0fdx5t8y7bcy2ojzdwef4ny" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{dhr|3em}}{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਮੁੜ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।)}}
{{playscript||&lt;poem&gt;ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ, 
ਨਾ ਲਖੀ ਜਾਈਨਾ ਕਹੀ ਜਾਈ, 
ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ!&lt;/poem&gt;}}
{{playscript||ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||55}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9x95c8np0fdx5t8y7bcy2ojzdwef4ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/56</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18398</id>
    <revision>
      <id>235657</id>
      <parentid>235332</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T16:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235657</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2532" sha1="qq99i6c7etvc6c2yzw60um5w301jln1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||(ਕੁਝ ਲੋਕ ਝਾੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਲਪੇਟੀ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਨੇ। ਵਿਚੋਂ ਝਾਕ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਏ ਨਾਲ ਖੁਸਰ ਫੁਸਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਕਿਸਾਨ:| ਐਵੇਂ ਭਾਜੜ ਪਾ 'ਤੀ! ਏਡੀ ਤੜਕੇ ਕਿਹੜੀ ਧਾੜ ਪੈਗੀ!}} 
{{playscript|ਔਰਤ:| ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਸੁਣੀਆਂ! ਸੌਂ ਜਾ..(ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਥਾਪੜਦੀ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਕਿਸਾਨ:| ਸ਼ੀਦੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਜ ਦੇਤੀ ਸੀ...}}
{{playscript||(ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮੁੜ ਲੁਕਣ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛੇ ਮਰਦਾਨਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੇਖ ਕੇ ਭਾਈ! ਸੰਭਲ ਕੇ... }}
{{playscript|ਕਿਸਾਨ:| ਤੂੰ ਕੌਣ ਐਂ? (ਫੇਰ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਮਰਾਸੀ! ਤੂੰ ਮੈਂਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਲੁੱਕਣ ਲੱਗਾ ਸੀ! (ਹੱਸਦਾ ਹੈ।) ਬਾਬਾ...ਵੇਖ ਲੈ, ਕੀ ਬਣਾ ਤਾ ਈ ਮਰਾਸੀ ਦਾ! (ਆਸੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।) ਮਾਮਲਾ ਕੀ ਐ!}} 
{{playscript|ਕਿਸਾਨ:| ਧਾੜ ਪਈ ਏ, ਸਰਕਾਰੀ ਲਸ਼ਕਰ...(ਡਰਿਆ) }}
{{playscript|ਕਿਸਾਨ 2 :|ਜਜੀਏ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ...ਉਜਾੜਾ ਪਾ ਦਿੱਤੈ। ਘਰ ਖੇਤ ਛੱਡ...ਆ ਬੈਠੇ ਆਂ... ਬੀਹੜ... ਮੱਲ...}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੋਮਨ ਲੱਗਦਾ... }}
{{playscript|ਕਿਸਾਨ:| ਪਤਾ ਥੋੜੀ ਲਗਦਾ ਏ ਕਿਸ ਲਈ ਆਏ ਨੇ! }}
{{playscript|ਕਿਸਾਨ 2:| ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪੱਜ ਫਸਾ ਈ ਲੈਂਦੇ...! ਜਜ਼ੀਆ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜਕਾਤ ਸਹੀ।।}} 
{{playscript|ਔਰਤ:| ਜ਼ੋਰੀਂ ਦਾਨ ਮੰਗਦੇ..., ਧੱਕੇ ਨਾਲ। }}
{{playscript|ਕਿਸਾਨ:| ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਵਗਾਰ ਚਾਹੀਦੀ ਏ ਬਸ!}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|56}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qq99i6c7etvc6c2yzw60um5w301jln1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/57</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18400</id>
    <revision>
      <id>235660</id>
      <parentid>235333</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T16:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235660</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1785" sha1="7046jtioxhaz8iwlbb08qxi8zoore4y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਤਾਂ ਹੀ...ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਭੰਗ ਉੱਗੀ। ਖਾਲੀ ਪਈਆਂ ਬਸਤੀਆਂ... }}
{{playscript|ਕਿਸਾਨ 2:|ਏਦੂੰ ਤਾਂ ...ਭਾਈ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਈ ਰਲ ਜਾਈਏ, ਤੋਰਾ ਫੇਰਾ ਈ ਸਹੀ। }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਹਸਦਾ ਹੋਇਆ ਮਰਾਸੀ ਤਾਂ ਭਰਾਵਾ ਆਪ ਭੁੱਖੇ ਐ ਚੌਂ ਪਹਿਰਾਂ ਤੋਂ! ਬਾਬਾ! ਕੀ ਹੈ ਇਹ, ਸਨਿਆਸ ਵੀ ਉਦਾਸ ਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਵੀ। }}
{{playscript|ਔਰਤ:|ਨਾ...! ਦੁਰਾਸੀਸ ਨਾ ਦੇਈਓ ਦਰਵੇਸ਼ੋ; ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਆਂ ਅਸੀਂ! ਕਦੇ ਪੰਛੀ ਪਖੇਰੂ ਨੀ ਭੁੱਖਾ ਗਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਾਂ ਤੋਂ! (ਹੱਥ ਬੰਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੰਝੂ ਵਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।)}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਨਾ ਮਾਈ ਇਹ ਕੁਫਰ ਨਾ ਕਰ। ਨਾ ਮਰਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਕਾਹਦਾ ਡਰ। }}{{playscript|ਕਿਸਾਨ :| (ਸ਼ੱਕੀ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ) ਤੂੰ ਮਰਾਸੀ..., ਤੇ ਫ਼ੇ ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ? }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਜਿਵੇਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਬਾਬਾ! (ਹਾਕ ਮਾਰਦਾ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।)}}{{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੱਛੋਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ। ਸਾਰੇ ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}
{{playscript||{{gap}}ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||57}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7046jtioxhaz8iwlbb08qxi8zoore4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18402</id>
    <revision>
      <id>235661</id>
      <parentid>235334</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T23:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235661</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2085" sha1="igy9nbjcn3k7zg42n5hah3a7fhqdi7v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿﻿{{playscript||ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੈਮੀ-ਸਰਕਲ 'ਚ ਲੋਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰੀ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।)}}
{{playscript|1﻿:| ਓ ਭਾਈ ਤੂੰ ਹੈ ਕੌਣ? }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|(ਦੌੜਦੇ-ਦੌੜਦੇ ਡਾਉਨ ਸਟੇਜ ਤੋਂ) ਲਗਦੈ ਬਾਬੇ ਨੇ ਫੇਰ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਮਘਾ ਲਿਆ! }}
{{playscript|2﻿:| ਕੌਣ ਦੇਸ ਸੇ ਆਇਆਂ? }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਦੌੜਦੇ-ਦੌੜਦੇ): ਉੱਡਦੀ -ਉੱਡਦੀ ਧੁਨ ਕੰਨੀਂ ਪਈ ...। }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:| &quot;ਨਾਮ ਨਿਰੰਕਾਰੀ! ਦੇਸ ਨਿਰੰਕਾਰ!&quot;}}
{{playscript|1﻿:|ਸਾਲਗਰਾਮ ਕਿਥੇ ਐ ਤੇਰੇ? }}
{{playscript|2﻿:| ਨਾ ਤੁਲਸੀ ਮਾਲਾ?}}
{{playscript|3﻿:|ਕਾਹਦਾ ਭਗਤ ਐਂ... }}
{{playscript|4﻿:| ਜਿੰਨੇ ਕੁ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨੇ... }}
{{playscript|ਸਾਰੇ﻿:|ਏਦੂੰ ਵਧ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕਿਸਾਨ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ... (ਹਾਸਾ)}}
{{playscript|﻿|(ਰਬਾਬ ਵੱਜਣ ਲਗਦੀ ਹੈ...। ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਤੋਰ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਅਰਧ-ਘੇਰੇ 'ਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ!}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹੋਏ) ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਪਾਂਡੇ ਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੀ! ਇੱਕ ਹੋਰ...ਇੱਕ ਤਰਫਾ ਦੰਗਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਸਮਾਧੀ 'ਚ ...। ਆਪਣੇ 'ਤੇ ਸੰਗ ਜਿਹੀ ਆਉਂਦੀ! ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਖੁੰਝ ਗਿਆ ਸੀ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|58}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>igy9nbjcn3k7zg42n5hah3a7fhqdi7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235662</id>
      <parentid>235661</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T23:05:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235662</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="ei9h3fr8ssdg5gmi1vumbor06bv08gn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿﻿{{playscript||ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੈਮੀ-ਸਰਕਲ 'ਚ ਲੋਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰੀ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।)}}&lt;/br&gt;

{{playscript|1﻿:| ਓ ਭਾਈ ਤੂੰ ਹੈ ਕੌਣ? }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|(ਦੌੜਦੇ-ਦੌੜਦੇ ਡਾਉਨ ਸਟੇਜ ਤੋਂ) ਲਗਦੈ ਬਾਬੇ ਨੇ ਫੇਰ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਮਘਾ ਲਿਆ! }}
{{playscript|2﻿:| ਕੌਣ ਦੇਸ ਸੇ ਆਇਆਂ? }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਦੌੜਦੇ-ਦੌੜਦੇ): ਉੱਡਦੀ -ਉੱਡਦੀ ਧੁਨ ਕੰਨੀਂ ਪਈ ...। }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:| &quot;ਨਾਮ ਨਿਰੰਕਾਰੀ! ਦੇਸ ਨਿਰੰਕਾਰ!&quot;}}
{{playscript|1﻿:|ਸਾਲਗਰਾਮ ਕਿਥੇ ਐ ਤੇਰੇ? }}
{{playscript|2﻿:| ਨਾ ਤੁਲਸੀ ਮਾਲਾ?}}
{{playscript|3﻿:|ਕਾਹਦਾ ਭਗਤ ਐਂ... }}
{{playscript|4﻿:| ਜਿੰਨੇ ਕੁ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨੇ... }}
{{playscript|ਸਾਰੇ﻿:|ਏਦੂੰ ਵਧ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕਿਸਾਨ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ... (ਹਾਸਾ)}}&lt;/br&gt;

{{playscript|﻿|(ਰਬਾਬ ਵੱਜਣ ਲਗਦੀ ਹੈ...। ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਤੋਰ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਅਰਧ-ਘੇਰੇ 'ਚ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ!}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹੋਏ) ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਪਾਂਡੇ ਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੀ! ਇੱਕ ਹੋਰ...ਇੱਕ ਤਰਫਾ ਦੰਗਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਸਮਾਧੀ 'ਚ ...। ਆਪਣੇ 'ਤੇ ਸੰਗ ਜਿਹੀ ਆਉਂਦੀ! ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਖੁੰਝ ਗਿਆ ਸੀ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|58}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ei9h3fr8ssdg5gmi1vumbor06bv08gn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/59</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18404</id>
    <revision>
      <id>235663</id>
      <parentid>235335</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T23:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235663</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="813" sha1="m18o5ilga1fwpt5czjuyy56z34anb4i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{dhr|3em}}
{{playscript||ਮੈਂ!(ਹੌਂਕਾ) ਰਬਾਬ ਹਾਲੇ ਵੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਲਗਦੀ ਸੀ।}}&lt;/br&gt;

{{playscript||(ਸਾਰੇ ਪੰਡਤ ਸ਼ਾਂਤ ਧਿਆਨ 'ਚ ਬੈਠੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਰੀਝ ਲਾਈ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)}}&lt;/br&gt;

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ... ਸੁਣਨਾ.....ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ..., ਨੇੜਿਓਂ ਹਾਲੇ ਡਰ ਲੱਗਦਾ!}}
{{playscript||(ਚੁੱਪੀ। ਹਨੇਰਾ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਏ ਰਬਾਬ ਨਾ ਹੁੰਦੀ! (ਮਰਦਾਨਾ ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}&lt;/br&gt;

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||59}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m18o5ilga1fwpt5czjuyy56z34anb4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235664</id>
      <parentid>235663</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T23:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235664</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="814" sha1="9uouk4ktgm9vami78ily67z4p8otiua" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{dhr|3em}}
{{playscript||ਮੈਂ! (ਹੌਂਕਾ) ਰਬਾਬ ਹਾਲੇ ਵੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਲਗਦੀ ਸੀ।}}&lt;/br&gt;

{{playscript||(ਸਾਰੇ ਪੰਡਤ ਸ਼ਾਂਤ ਧਿਆਨ 'ਚ ਬੈਠੇ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਰੀਝ ਲਾਈ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)}}&lt;/br&gt;

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ... ਸੁਣਨਾ.....ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ..., ਨੇੜਿਓਂ ਹਾਲੇ ਡਰ ਲੱਗਦਾ!}}
{{playscript||(ਚੁੱਪੀ। ਹਨੇਰਾ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਏ ਰਬਾਬ ਨਾ ਹੁੰਦੀ! (ਮਰਦਾਨਾ ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}&lt;/br&gt;

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||59}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9uouk4ktgm9vami78ily67z4p8otiua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/60</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18406</id>
    <revision>
      <id>235667</id>
      <parentid>235336</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T23:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235667</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2266" sha1="qay0juuxyyh91pf14xvkxtnd20tfjmb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||(ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਹਾਸਾ। ਮਰਦਾਨਾ ਚੁਫੇਰੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ! ਨੇਹਰਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਖੌਟਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਥਣਾਂ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਨੇਹਰਾ:|ਸਾਜ਼ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਜਾਰੀ ਏ ਚੇਲਿਆ! (ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਹੁੰਅ...।। ਨੇਹਰਾਂ ਤੂੰ ! ਆਪਣੀ ਸੁਣਾ ਤੂੰ !}}
{{playscript||(ਨੇਹਰਾ ਹੱਸਦੀ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਸਾਰੀਆਂ:| ਸਾਡਾ ਸਾਜ਼ ਤਾਂ...ਦੇਹ ਹੈ ਸਾਡੀ ... ਰਾਗ ਵੀ! ਇਸੇ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੀਆਂ...}} 
{{playscript|ਨੇਹਰਾ:| ਕਾਮਰੂਪ ਚੱਲਿਆਂ ਚੇਲਿਆ, ਸੰਭਲ ਕੇ ਰਹੀਂ ਰਤਾ!}}
{{playscript|ਨੇਹਰਾ:|(ਹਸਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ...ਉਹ ਦੇਹ ’ਤੇ ਚੜਿਆ ਕਾਮ ਉਤਾਰਨ ਚੱਲੀਆਂ ਸਨ ...ਤਾਂ ਜੋ ਤਾਜ਼ਾ ਦੁਮ ਦੇਹ...ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਕੇਹੀ ਅਨੌਖੀ ਸਾਧਨਾ ਸੀ! ਮਨ ਕਿਉਂ ਤਾਜ਼ਾ ਦਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ... ਕਦੇ!}}&lt;/br&gt;

{{playscript||(ਕਬਾਈਲੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਚੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆ ਕੇ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹਨ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁੱਜੀਆਂ ਤੇ ਲਾਲ ਹਨ, ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਟਕਦੀਆਂ ਰੰਗ ਬਰੰਗੀਆਂ ਡੋਰਾਂ! ਕਾਮਾਖਿਆ ਦੇਵੀ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ!)}}&lt;/br&gt;

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਬਰਾਇਆ ਹੈ) ਬਾਬਾ...! ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਲੈ ਆਇਆਂ!}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ:|ਕਬਾਈਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਥਿਰਕ ਨਾਲ ਤਾਲ ਦੇਂਦੀ ਉਹ ਇਲਾਹੀ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|60}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qay0juuxyyh91pf14xvkxtnd20tfjmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235668</id>
      <parentid>235667</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T23:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235668</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2263" sha1="jl2x6bbl9zlgezzi1wyjhevzd5ulexh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||(ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਹਾਸਾ। ਮਰਦਾਨਾ ਚੁਫੇਰੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ! ਨੇਹਰਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁਖੌਟਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਥਣਾਂ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਨੇਹਰਾ:|ਸਾਜ਼ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਜਾਰੀ ਏ ਚੇਲਿਆ! (ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਹੁੰਅ...।। ਨੇਹਰਾਂ ਤੂੰ ! ਆਪਣੀ ਸੁਣਾ ਤੂੰ !}}
{{playscript||(ਨੇਹਰਾ ਹੱਸਦੀ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਸਾਰੀਆਂ:| ਸਾਡਾ ਸਾਜ਼ ਤਾਂ...ਦੇਹ ਹੈ ਸਾਡੀ ... ਰਾਗ ਵੀ! ਇਸੇ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੀਆਂ...}} 
{{playscript|ਨੇਹਰਾ:| ਕਾਮਰੂਪ ਚੱਲਿਆਂ ਚੇਲਿਆ, ਸੰਭਲ ਕੇ ਰਹੀਂ ਰਤਾ!}}
{{playscript|ਨੇਹਰਾ:|(ਹਸਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ...ਉਹ ਦੇਹ ’ਤੇ ਚੜਿਆ ਕਾਮ ਉਤਾਰਨ ਚੱਲੀਆਂ ਸਨ ...ਤਾਂ ਜੋ ਤਾਜ਼ਾ ਦਮ ਦੇਹ...ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਕੇਹੀ ਅਨੌਖੀ ਸਾਧਨਾ ਸੀ! ਮਨ ਕਿਉਂ ਤਾਜ਼ਾ ਦਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ... ਕਦੇ!}}&lt;/br&gt;

{{playscript||(ਕਬਾਈਲੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਚੀ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆ ਕੇ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹਨ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁੱਜੀਆਂ ਤੇ ਲਾਲ ਹਨ, ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਟਕਦੀਆਂ ਰੰਗ ਬਰੰਗੀਆਂ ਡੋਰਾਂ! ਕਾਮਾਖਿਆ ਦੇਵੀ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ!)}}&lt;/br&gt;

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਬਰਾਇਆ ਹੈ) ਬਾਬਾ...! ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਲੈ ਆਇਆਂ!}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ:|ਕਬਾਈਲੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਥਿਰਕ ਨਾਲ ਤਾਲ ਦੇਂਦੀ ਉਹ ਇਲਾਹੀ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|60}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jl2x6bbl9zlgezzi1wyjhevzd5ulexh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/61</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18408</id>
    <revision>
      <id>235671</id>
      <parentid>235337</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T23:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235671</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3184" sha1="febclb3bde07yzzjx084fllcswrl8u8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ: &quot;ਭੈਅ ਦੇ ਕੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਡਰ ਕੋਲ..., ਬੈਠ ਇਸਦੇ ਕੋਲ। ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖ ਇਸ ਨੂੰ!&quot;}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਪਰ ਨੇੜਿਓਂ ਤਾਂ... ਹੋਰ ਭੈਅ ਆਉਂਦਾ! }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਬਾਬਾ ਹੱਸਿਆ: &quot;ਐਵੇਂ ਦੂਰੋਂ ਲੱਗਦੈ; ਉਹ ਤੇਰਾ ਆਪਣੈ, ਤੇਰੇ ਈ ਅੰਦਰ ਦਾ ਭੈਅ!&quot;}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|(ਥੁੱਕ ਨਿਗਲਦਾ ਹੋਇਆ) ਪਰ ਇਸਤੋਂ ਭੈਅ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੈ?}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਬਾਬਾ ਚੁੱਪ ਸੀ। ਰਬਾਬ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀ ਸੀ: &quot;ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਮੈਥੋਂ ਪੁਛਦੈ!&quot;}} 
{{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript||(ਕਬਾਈਲੀ ਉਸਦਾ ਗਲ ਵੱਡਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਖੁਦ ਨਾਲ) ਏਥੇ ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਤੂੰ ਦੁਆਰ ਖੋਲ.. ਮਨ ਦੇ! ਆਪੇ...ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਣਾ ਪੈਂਦਾ...ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ!(ਡੋਲਦਾ ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਤਾਂ ਕੰਧਾਂ ਈ ਕੰਧਾਂ ਨੇ! ਬਾਬਾ...! ਦਰਵਾਜ਼ਾ... }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:| (ਗਾਇਣ) ਹਉਮੈ ਦੀਰਘ ਰੋਗ ਹੈ, ਦਾਰੂ ਭੀ ਇਸ ਮਾਹਿ॥}}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਚੱਕਰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਟਟੋਲਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript||(ਕਬਾਈਲੀ ਮੂਵਮੈਂਟਜ਼ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਖੁਦ ਨਾਲ ...ਸਾਜ਼ ਜਗਾ ਮਰਦਾਨਿਆ...ਸਾਜ਼। ਡਰ ਤੋਂ ਕਾਹਦਾ ਡਰ! ਖੁਰਨ ਦੇ ਇਸ ਨੂੰ! (ਹਫ਼ਦਾ ਹੈ) ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਾਂ! ... ਤੂੰ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ! ਦੇਖ! ਧੁਨ ਦੀ ਲੋਂ 'ਚ ...ਦੇਖਣ ਚ ਜਾਗ! }}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਰਬਾਬ ਟੋਲਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਆਕਾਰ ਥਾਏਂ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਜਾਉਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਆਕਾਰ ਪਿਛੇ ਹੱਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਰਬਾਬ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।) ਆਪੇ...ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਣਾ ਪੈਂਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ! ... ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।}} 
{{playscript||(ਸਭ ਮਰਦਾਨੇ ਮੂਹਰੇ ਝੁਕਦੇ ਹੋਏ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਸਾਜ਼ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।)}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||61}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>febclb3bde07yzzjx084fllcswrl8u8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/62</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18410</id>
    <revision>
      <id>235672</id>
      <parentid>235338</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T23:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235672</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3317" sha1="240oxj867i4oyqb47f9xoo2rakzs41q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|(ਸਿਰ ਝਟਕ ਕੇ ਸੁਫਨਾ ਟੁੱਟਿਆ...ਜਾਨ 'ਚ ਜਾਨ ਆਈ। ਓਧਰ ਬਾਬੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਾਹ ਜਲਾਲ' ਖੜਾ ਸੀ ਬਾਹਾਂ ਅੱਡੀ, &quot;ਚਲ ਫ਼ੇ ਸ਼ਾਹਾ ਵਿਛੜੀਏ! &quot;ਤੇ ਅਸੀਂ ਵਿਛੜ ਗਏ। }}
{{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript||... ਕਟਕ ਦਾ ਰਾਜਾ... ਪ੍ਰਤਾਪ ਰੁਦ੍ਰਦੇਵ... ਫੇਰ ਲੈਣ ਆਇਆ। ਰੱਜ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਹਾਜੀਪੁਰ ਦਾ ਉਹ ਸਾਲਸ ਰਾਏ ਤੇ ਉਹਦਾ ਮੁਨੀਮ ...ਕੀ ਨਾਂ ਸੀ...ਤੇ ਉਹ...ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਰਾਮ ਦੇਵ...ਕਈ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਪੈਰੀਂ ਹਥ ਲਾਉਂਦੇ ਬਾਬੇ ਦੇ।}}
{{playscript||{{gap}}ਕੱਚਾ-ਪੱਕਾ ਖਾ ਕੇ ਮੋਟੀ ਹੋਈ ਜੀਭ ਮਰਾਸੀ ਦੀ ਮਸਤ ਗਈ। (ਬੈਠਦਾ) ਮੁੜ ਕੇ ਮੋਟਾ-ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਲਵੰਡੀ ਵਰਗਾ। ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ ਅੱਗੇ ਪਿਛੇ, ਮਨ ਮਚਲ ਜਾਂਦਾ ...ਮਨਾ ਏਥੇ ਈ ਟਿਕ ਜਾ...ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੋਰ! ਤੇ ਫੇਰ ਬਾਬੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, &quot;ਸਾਜ਼ ਵੱਲ ਰੁੱਖ ਮਰਦਾਨਿਆ!&quot; ...ਤੇ ਧੁਨਾਂ ਮੁੜ...ਰਾਹੇ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ! }}
{{playscript||{{gap}}ਸੁਨੇਹਾ ਉੱਡ ਗਿਆ! (ਏਲਚੀ ਵਾਂਗ ਕਟਕ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭਾਈ ਇੱਕ ਫਕੀਰ ਨੇ ਮੋਹ ਲਿਆ! ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ੀ ਵੀ ਹੈ! (ਮੰਚ 'ਤੇ ਗੇੜਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਖ ਵਰਗੀ ਟੋਪੀ...ਬਾਬੇ ਦੀ ...ਦੂਰੋਂ ਚਮਕਦੀ। (ਪੂਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ 'ਚ ਨੀਲੇ ਆਸਮਾਨ ਹੇਠਾਂ ਨੀਲਾ-ਨੀਲਾ ਉਛਲਦਾ ਸਮੁੰਦਰ...ਵਿਸਮੈ 'ਚ ਮੁਗਧ) ਮਰਾਸੀ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਗੁੰਮ! ਜਗਨਨਾਥ ਦੇ ਕਲਸ ਵੇਖਣੇ ਕੀਹਨੂੰ ਯਾਦ ਸੀ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗਾ ਵਿਸਮੈ ਇਹ ਕੀ ਐ ਬਾਬਾ! ਨਾ ਵਗਦੈ ਨਾ ਖੜਦੈ...ਐਨੀ ਤਰਲਤਾ... ਐਨੀ...ਐਨੀ... ਤਰਲਤਾ...ਏਥੇ...ਓਥੇ...ਹਰ ...ਥਾਏਂ}}
{{playscript||(ਢਹਿ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਿਜਦੇ 'ਚ ਹੋਵੇ) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਹੋਰ ਈ ਰੂਪ ਬਾਬੇ ਦਾ ਓਦਣ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ...ਜਦ ਜੀਅ ਕੀਤਾ... ਸਮੰਦਰ ਬਣ ਨਿਰਤ ਕੀਤਾ, ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖੰਭ ਲਾਏ ਉੜਿਆ, ਤੇ ਖੜੇ ਆਸਮਾਨ ਤੋਰ ਲਏ, (ਚੁੱਪੀ) ਤੇ ਫ਼ੇ ਮੁੜ..ਪਰਬਤੋਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦਾ... ਧਰਤੀਆਂ ਆਸਮਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਰਚਾਉਂਦਾ..। ਦਰਿਆ ਹੋ ਵਗ ਪਿਆ।}}
{{playscript||{{gap}}(ਅਚਾਨਕ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਕੜਕਦਾ ਹੈ। ਰੁਕ ਜਾ! ਇਹ... ਕਲਜੁਗ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|62}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>240oxj867i4oyqb47f9xoo2rakzs41q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/63</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18412</id>
    <revision>
      <id>235680</id>
      <parentid>235339</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T01:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235680</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2651" sha1="4ennyglpiws04sfv68euetrm0rm69fg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||ਪਾਂਡੇ ਦਾ ਲਠਮਾਰ ਸੀ। (ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) ਮੰਦਰ ਦੇ ਕਲਸ ਹੁਣ ਦਿਖਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਹੀ ਹੋਇਆ...! ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ੂਕਣੇ ਦਰਿਆ ਧੁਨਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ  ਸਮਾ ਗਏ... ਤੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ! ਤਣੀਆਂ ਲਾਠੀਆਂ ਸਾਜਾਂ ਵਾਂਗ ਬਗਲਾਂ 'ਚ ਜਾ ਪਈਆਂ!}}
{{playscript||(ਮੌਨ! ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹਥਿਆਰ ਈ ਹਥਿਆਰ..., ਕਟਕ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੁੜ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ...ਬਾਬੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ। ਪਾਂਧੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਭੱਜੇ ਫਿਰਦੇ! ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲ... ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ:}} 
{{playscript| ਪਾਂਧਾ:| ਇਹ ਨਾਨਕ ... ਫਕੀਰ ਭਲਾ ਸਮਝਦੈ ਕੀ ਏ ਖੁਦ ਨੂੰ! }}
{{playscript| ਦੂਜਾ  ਪਾਂਧਾ:|ਜਗਨਨਾਥ ਦੀ ਆਰਤੀ ਵੱਲ... ਮੁੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਖੜ ਜਾਂਦੈ!&quot;}} 
{{playscript| ਪਾਂਧਾ:|  ਰੱਬ ਸਮਝਦਾ ...}}
{{playscript| | (ਮਰਦਾਨਾ ਦੇਖਦਾ ਤੇ ਹਸਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript| | (ਢੋਲਕੀ-ਸੰਖ-ਬੀਨਾਂ ਆਦਿ ਸਾਜਾਂ ਨਾਲ ਆਰਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਂਡੇ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਥਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਮੂੰਹਾਂ ਦੀਵਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਧੂਫ ਧੁਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕ ਲੋਕ ਖੜੇ ਹਨ। ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਰੁਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋਤ ਸੰਗਤ 'ਚ ਘੁਮਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ ਰਬਾਬ ਵੱਜਣ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਮਰਦਾਨਾ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਸਭੁ ਆਰਤੀ ਛੱਡ ਉਸੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਧੁਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਖਿਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਂਡੇ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਬੁੱਲ੍ਹ ਚਿੱਥਦੇ ਹਨ।}}

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||63}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ennyglpiws04sfv68euetrm0rm69fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/64</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18414</id>
    <revision>
      <id>235797</id>
      <parentid>235340</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235797</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1485" sha1="9fu2ubhgycy0vt4qiqlyhhflkbdmjfa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪਾਟ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਸਰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਪਿਛੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ :| (ਮਰਦਾਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਖੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨੀਝ ਲਾਈ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ)... । ਬਾਬਾ! ਕੋਈ ਤਰਾਨਾ ਉੱਤਰ ਰਿਹੈ...}}
{{playscript||{{gap}}(ਮੌਨ!)}}
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਜਿਉਂ ਆਸਮਾਨ ਗੁਣਗੁਣਾਇਆ...&quot;ਕੋਈ ਤਰਾਨਾ ਤੈਥੋਂ ਕਦੇ ਲੁਕਾਇਆ ਏ ਮੀਤਾ...। }}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਪਲਕਾਂ ਝੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਕਾਰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਰਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।)}}&lt;/br&gt;

{{playscript||ਗਗਨ ਮੈ ਥਾਲ ਰਵੀ ਚੰਦ ਦੀਪਕ ਬਨੇ ਤਾਰਿਕਾ ਮੰਡਲ ਜਨਕ ਮੋਤੀ॥}}&lt;/br&gt;

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|64}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9fu2ubhgycy0vt4qiqlyhhflkbdmjfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/65</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18416</id>
    <revision>
      <id>235801</id>
      <parentid>235341</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235801</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2339" sha1="eoylfokl5bp8pwbdl0ihwl9nq3vn5lq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ :| (ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ) “ਉੱਜੜ ਜਾਓ ਭਾਈ, ਉੱਜੜ ਜਾਓ...ਉੱਜੜ ਜਾਓ।” ਨਿਰਾਲੇ ਚੋਜ...ਬਾਬੇ ਦੇ...ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਸੋ ਉੱਜੜ ਜਾਏ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੁਛਣ ...(ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਚੇਹਰੇ 'ਤੇ ਫੈਲਦੀ ਹੈ) &quot;ਵਸੇ ਰਹੇ ਭਾਈ!&quot;,...। ਆਖੇ ਦੋਨੋ ਈ ਵਰ ਨੇ! (ਲੰਮੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript||(ਹੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਮੰਚ ਉਪਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਗਿਰਦ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ ਚਾਪ। ਕੋਰਸ ਵਾਲੇ ਗਹੁ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 1 :| ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਨੇ ਰੱਬ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਦਾ ਨਾੜਾ ਪਰਖਣ ਵਾਲੇ। }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 2 :| (ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ) ਹਾਂ, ਲੱਗਦੇ ਤਾਂ ਨੇ, ਪਰ ਏਥੇ ਕਾਂਚੀਪੁਰਮ 'ਚ! }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 3 :| ... ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਉਹ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੰਵਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੱਸਦੇ ਸੀ। ਪੀਂਘ ਸਤਰੰਗੀ ਨੂੰ ਨਾੜਾ ਈ ਬਣਾ 'ਤਾਂ ਸੀ ਰੱਬ ਦੀ ਜਨਾਨੀ ਦਾ! }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 1 :|  ਉਹਨੂੰ ਦੇਖ... ਜਿਹੜਾ ਮੰਜੀ 'ਤੇ ਅਪਸਰਾ ਲਈ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸੌਂਦਾ ਸੀ। }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 2 :|  ਤੇ ਹੁਣ ...ਲਗਦੈ ਕਦੇ ਹੱਸੇ ਹੋਣਗੇ! }}
{{playscript||(ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਗਿਰਦ ਬੈਠਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਤਿੰਨੋਂ :|  ਘਰਾੜੇ ਪਿਆ ਮਾਰਦੈ, ਉੱਠ! }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 1 :| ਹਾਲੇ ਤਾਈਂ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਬੈਠਾਂ... }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 2 :| ਗੁਰੂ ਤੇ ਦੁਆਰ ਏ...}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||65}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eoylfokl5bp8pwbdl0ihwl9nq3vn5lq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/102</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18501</id>
    <revision>
      <id>235785</id>
      <parentid>235497</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235785</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2943" sha1="6ub8yshrmne3y6v0cobdytkp5p618gf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{playscript|ਅਨੰਦ| : ਨੇਹਰਾ...;ਇਬਰਾਹੀਮ...}}

{{playscript|ਕੋਰਸ 1| :  ਕੀ ਹੋਇਆ!}}

{{playscript|ਅਨੰਦ| : ''(ਭਾਵੁਕ)'' ...ਮਰਦਾਨਾ... ਉਹ ਜਾ ਰਿਹੈ...}}
''(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਖੰਘ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਉਸਨੂੰ ਬਿਠਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਰਸ 'ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)'' 

{{playscript|ਕੋਰਸ| :  ਨੇਹਰਾ...; ਇਬਰਾਹੀਮ..., ਮਖਦੂਮ ਜੀਓ..., ਦਿਗਵਿਜੈ..., ਨਾਨੂੰ...
(''ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਇਬਰਾਹੀਮ, ਨੇਹਰਾ, ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਰੋਣ ਵਾਲਾ 
ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧ, ਹੱਸਦੇ ਸਾਧੂ, ਬਹਾਉਦੀਨ ਮਖਦੂਮ ਤੇ ਅਬਦੁਲ 
ਵਹਾਬ,ਦਿਗ ਵਿਜੈ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਗਿਰਦ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
ਮਰਦਾਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਨੇਹਰਾਂ, ਇਬਰਾਹੀਮ..., ਪੰਡਿਤ ਜੀ...ਸਭ ਆ ਗਏ!
''(ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੱਥ 'ਚ ਮਰਦਾਨੇ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ 
ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਹੀ ਖੜ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸੰਭਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 
ਕਰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript||ਸੰਗਤ ਜੁੜ ਗਈ! ਹੁਣੇ ਆਵਾਜ਼ ਆਏਗੀ, &quot;ਸਾਜ਼ ਉਡੀਕਦਾ ਏ 
ਭਾਈ...ਵੱਜ ਕੇ ਦਿਖਾ  &quot;ਵੇਖੀਂ......, ਨਾਸ਼ੁਕਰਾ ਨਾ ਹੋ... ਜਾਈਂ! 
ਮਰਦਾਨਿਆ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੇਖ... ਉਹਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ! ''(ਅੱਖਾਂ 'ਚ 
ਚਮਕ! ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਪਰ ਵੱਲ ਕੁਝ ਟੋਹ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਬੇ 
ਦੀ ਗੋਦੀ 'ਚ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।)'' 

''(ਆਨੰਦ ਰਬਾਬ ਚੁਕਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript||ਆਖਰੀ ਸਵਾਲ ਬਾਬਾ ... ਧੁਨਾਂ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਦੇਹ 
ਤਿਆਗਦੀਆਂ...? ਦੇਖ ... ਇਹ ਸਾਜ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾ ਰਿਹੈ 
...ਹੋਣ...ਅਣਹੋਣ। ਦੋਹੇਂ! ਇਹੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਨਾ ਤੂੰ! 
''(ਨੇਹਰਾ ਘੁੰਘਰੂ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ 'ਚ 
ਬਾਬੇ ਦਾ ਹੱਥ ਘੱਟਦਾ ਹੈ।)''
ਨੰਗਾ ਬੰਦਾ ਦੇਖ ਜਦੋਂ... ਤੂੰ ਗਾਉਣ ਲੱਗਾ,''(ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਲੇ 
ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਲੋਕ ਮਾਰਨ ਆ ਪਾਏ, ''(ਹੱਸਦਾ)''। ਪਹਿਲੀ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|102}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ub8yshrmne3y6v0cobdytkp5p618gf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235787</id>
      <parentid>235785</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235787</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2961" sha1="20oxqhmfkmgwj6a1pgi2hsema0tpj2i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{playscript|ਅਨੰਦ| : ਨੇਹਰਾ...;ਇਬਰਾਹੀਮ...}}

{{playscript|ਕੋਰਸ 1| :  ਕੀ ਹੋਇਆ!}}

{{playscript|ਅਨੰਦ| : ''(ਭਾਵੁਕ)'' ...ਮਰਦਾਨਾ... ਉਹ ਜਾ ਰਿਹੈ...
''(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਖੰਘ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਉਸਨੂੰ ਬਿਠਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਰਸ 'ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)'' }}

{{playscript|ਕੋਰਸ| :  ਨੇਹਰਾ...; ਇਬਰਾਹੀਮ..., ਮਖਦੂਮ ਜੀਓ..., ਦਿਗਵਿਜੈ..., ਨਾਨੂੰ...
(''ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਇਬਰਾਹੀਮ, ਨੇਹਰਾ, ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਰੋਣ ਵਾਲਾ 
ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧ, ਹੱਸਦੇ ਸਾਧੂ, ਬਹਾਉਦੀਨ ਮਖਦੂਮ ਤੇ ਅਬਦੁਲ 
ਵਹਾਬ,ਦਿਗ ਵਿਜੈ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਗਿਰਦ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
ਮਰਦਾਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਨੇਹਰਾਂ, ਇਬਰਾਹੀਮ..., ਪੰਡਿਤ ਜੀ...ਸਭ ਆ ਗਏ!
''(ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੱਥ 'ਚ ਮਰਦਾਨੇ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ 
ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਹੀ ਖੜ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸੰਭਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ 
ਕਰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript||ਸੰਗਤ ਜੁੜ ਗਈ! ਹੁਣੇ ਆਵਾਜ਼ ਆਏਗੀ, &quot;ਸਾਜ਼ ਉਡੀਕਦਾ ਏ 
ਭਾਈ...ਵੱਜ ਕੇ ਦਿਖਾ  &quot;ਵੇਖੀਂ......, ਨਾਸ਼ੁਕਰਾ ਨਾ ਹੋ... ਜਾਈਂ! 
ਮਰਦਾਨਿਆ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੇਖ... ਉਹਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ! ''(ਅੱਖਾਂ 'ਚ 
ਚਮਕ! ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਪਰ ਵੱਲ ਕੁਝ ਟੋਹ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਬੇ 
ਦੀ ਗੋਦੀ 'ਚ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।)'' 

''(ਆਨੰਦ ਰਬਾਬ ਚੁਕਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript||ਆਖਰੀ ਸਵਾਲ ਬਾਬਾ ... ਧੁਨਾਂ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਦੇਹ 
ਤਿਆਗਦੀਆਂ...? ਦੇਖ ... ਇਹ ਸਾਜ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾ ਰਿਹੈ 
...ਹੋਣ...ਅਣਹੋਣ। ਦੋਹੇਂ! ਇਹੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਨਾ ਤੂੰ! 

''(ਨੇਹਰਾ ਘੁੰਘਰੂ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ 'ਚ 
ਬਾਬੇ ਦਾ ਹੱਥ ਘੱਟਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript||ਨੰਗਾ ਬੰਦਾ ਦੇਖ ਜਦੋਂ... ਤੂੰ ਗਾਉਣ ਲੱਗਾ,''(ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਲੇ 
ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਲੋਕ ਮਾਰਨ ਆ ਪਾਏ, ''(ਹੱਸਦਾ)''। ਪਹਿਲੀ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|102}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>20oxqhmfkmgwj6a1pgi2hsema0tpj2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/103</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18503</id>
    <revision>
      <id>235790</id>
      <parentid>235498</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:30:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235790</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2370" sha1="5zy1jkkk0qk8wriljl36lckqrwhe590" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਯਾਤਰਾ...ਕਿਵੇਂ... ਭੋਜਨ ਲੱਦ ਲਿਆ। ਉੱਪਲਾਂ ਦੇ 
ਪਿੰਡੋਂ...''(ਹੱਸਦਾ)''||! ਅੱਜ ਵੇਖ... ਹੱਥ ਵੀ ਖਾਲੀ॥ ਤੇ ਮਨ 
ਵੀ!...ਮੈਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਰੂਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ..., ਪਰ...ਇਹ 
ਵਿਛੋੜਾ...!''(ਆਪਣਾ ਚੇਹਰਾ ਟੋਂਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ 
ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਹਵਾ 'ਚ ਬਾਬੇ ਦਾ ਚੇਹਰਾ ਟਟੋਲਦਾ ਹੈ)'' 
... ਬਾਬਾ ... ਇਹ ਹੰਝੂ! ਬਾਬਾ ਤੂੰ ਰੋਇਆਂ...! ਤੂੰ... ''(ਹਵਾ 'ਚ 
ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''
ਚੁੱਪੀ!!!}}                                                                                                                                     

{{playscript|ਨੇਹਰਾਂ| : ''(ਆਨੰਦ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਲਈ ਬੈਠਾ ਹੈ)'' ਉਠਾ ਈ ਲਿਆ
ਤੇ ... ਵਜਾ! ਉਹ ਜਾ ਨਹੀਂ ... ਰਿਹਾ... ਸਮਾ ਰਿਹੈ...! ਦੇਖ... ਕੁੱਲ 
ਕਾਇਨਾਤ ਮਰਾਸੀ ਹੋ ਗਈ ਏ! 

''(ਸਭ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਆਨੰਦ ਰਬਾਬ ਵਜਾਣ ਲੱਗਦਾ 
ਹੈ। ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਮਾਲਾ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੀ 
ਹੈ, ਨੇਹਰਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆ ਖੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਬਰਾਹੀਮ ਤੇ ਨਾਨੂੰ ਉਸਦਾ
ਹੱਥ ਥੱਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਦਿਗ ਵਿਜੈ| : ਸਤਿਸੰਗ ਕਰਾ 'ਤਾ ਗੁਰਭਾਈ! ਸਤਿਸੰਗ!}}

{{playscript|ਆਨੰਦ| : ''(ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਰਬਾਬ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਦੇਖ ਮਰਦਾਨਿਆ...ਨਾਟਕ
ਹੋ ਗਿਆ! ਨਿਰਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਟਕ! ਦੇਖ...ਅਸੀਂ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਉਦਾਸ 
ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਤਾ!

''(ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਮਾਲਾ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਕੇ ਖੜਦੀ ਹੈ।)''

ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||103}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5zy1jkkk0qk8wriljl36lckqrwhe590</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235791</id>
      <parentid>235790</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235791</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2388" sha1="p8m0yqxrka3rk9jwwatdxcr5caggozp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਯਾਤਰਾ...ਕਿਵੇਂ... ਭੋਜਨ ਲੱਦ ਲਿਆ। ਉੱਪਲਾਂ ਦੇ 
ਪਿੰਡੋਂ...''(ਹੱਸਦਾ)''||! ਅੱਜ ਵੇਖ... ਹੱਥ ਵੀ ਖਾਲੀ॥ ਤੇ ਮਨ 
ਵੀ!...ਮੈਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਰੂਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ..., ਪਰ...ਇਹ 
ਵਿਛੋੜਾ...!''(ਆਪਣਾ ਚੇਹਰਾ ਟੋਂਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ 
ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਹਵਾ 'ਚ ਬਾਬੇ ਦਾ ਚੇਹਰਾ ਟਟੋਲਦਾ ਹੈ)'' 
... ਬਾਬਾ ... ਇਹ ਹੰਝੂ! ਬਾਬਾ ਤੂੰ ਰੋਇਆਂ...! ਤੂੰ... ''(ਹਵਾ 'ਚ 
ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|| ਚੁੱਪੀ!!!}}                                                                                                                                     

{{playscript|ਨੇਹਰਾਂ| : ''(ਆਨੰਦ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਲਈ ਬੈਠਾ ਹੈ)'' ਉਠਾ ਈ ਲਿਆ
ਤੇ ... ਵਜਾ! ਉਹ ਜਾ ਨਹੀਂ ... ਰਿਹਾ... ਸਮਾ ਰਿਹੈ...! ਦੇਖ... ਕੁੱਲ 
ਕਾਇਨਾਤ ਮਰਾਸੀ ਹੋ ਗਈ ਏ! 

''(ਸਭ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਆਨੰਦ ਰਬਾਬ ਵਜਾਣ ਲੱਗਦਾ 
ਹੈ। ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਮਾਲਾ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੀ 
ਹੈ, ਨੇਹਰਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆ ਖੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਬਰਾਹੀਮ ਤੇ ਨਾਨੂੰ ਉਸਦਾ
ਹੱਥ ਥੱਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਦਿਗ ਵਿਜੈ| : ਸਤਿਸੰਗ ਕਰਾ 'ਤਾ ਗੁਰਭਾਈ! ਸਤਿਸੰਗ!}}

{{playscript|ਆਨੰਦ| : ''(ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਰਬਾਬ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਦੇਖ ਮਰਦਾਨਿਆ...ਨਾਟਕ
ਹੋ ਗਿਆ! ਨਿਰਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਟਕ! ਦੇਖ...ਅਸੀਂ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਉਦਾਸ 
ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਤਾ!

''(ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਮਾਲਾ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਕੇ ਖੜਦੀ ਹੈ।)''

ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||103}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p8m0yqxrka3rk9jwwatdxcr5caggozp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ.pdf/118</title>
    <ns>250</ns>
    <id>19528</id>
    <revision>
      <id>235696</id>
      <parentid>50500</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T04:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235696</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2982" sha1="143oc8vrrdckr8xyw715zzp5wilpcu0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੧੧੨)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

“
ਚਿੰਤਾਭੁਰ ਖਿਆਲ ਇਸਦੇ ਮਨੋ ਉਠ ੨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੈ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਦਰੀ ਇਸ ਖਵਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਈ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ੨ ਸਦ ਚੁਝ ਸਮਝ ਨਾਂ ਪਈ ਅਰ ਦਿਲ ਘਬਰਾਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੱਥੇ 3 ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕੂ ਦੇ ਅਰ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀ ਓਹ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਬਸ ਹੁਨ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ ਇਹ ਕਹਕ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਗਿਆ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥
ਹਾਏ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਏਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' ਆਈ ਹੋਨੀ, ਨਹੀਂ ੩ ਅਵਲੜਾ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਪਰਭੂ ਹਾਇ ! ਸ਼ੋਕ !! ਓਸਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਭੜਾਨਕ ਪਸੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਜੀ ਏਸ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਦੀ ਪਿਆਰੀ ! ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਹੀ ਭਗੀ ਹਾਂ ॥ | ਹਾਹਾ ! ਮੈਂ ਏਥੇ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਝੋਨੂੰ ਢੰਡ ਭਾਲਕੇ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੁਰਕਰਾਂਗ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੇ ਬਇੱਜ਼ਤ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੰਕ ਲ ਗ ਰ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਓਨ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਤੇਰੇ ਪਤਝ ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਲੂਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਹਾਯ ! ਅਸੋਸ ਕੋਈ ਭੀ ਆਸ ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾ ਘਦੇ ਵਿੱਚ ਲ ਗਈਆਂ, ਹੁਨ ਮੇਵਾ ਜੀਓ ਨਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮਾਨਸ ਸੋਚੇ ਔਰ ਕਛ ਵਿਧਿ ਸੋਚੋ ਕੁਛ ਔਰ ਲਾਖੋਂ ਜਤਨ ਮਾਨਸ ਕਰੇ ਹੋਤ ਔਰ ਕੀ ਔਰ ॥
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ,ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਧ
Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>143oc8vrrdckr8xyw715zzp5wilpcu0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235697</id>
      <parentid>235696</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T04:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235697</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2979" sha1="b4r7jdpklfdebzcdnzjihtbjav8z5sg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੧੧੨)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________


ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਖਿਆਲ ਇਸਦੇ ਮਨੋ ਉਠ ੨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੈ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਦਰੀ ਇਸ ਖੜਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਈ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ੨ ਜਦ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾਂ ਪਈ ਅਰ ਦਿਲ ਘਬਰਾਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੱਥੇ 3 ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕੂ ਦੇ ਅਰ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀ ਓਹ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਬਸ ਹੁਨ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ ਇਹ ਕਹਕ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਗਿਆ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥
ਹਾਏ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਏਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' ਆਈ ਹੋਨੀ, ਨਹੀਂ ੩ ਅਵਲੜਾ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਪਰਭੂ ਹਾਇ ! ਸ਼ੋਕ !! ਓਸਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਭੜਾਨਕ ਪਸੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਜੀ ਏਸ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਦੀ ਪਿਆਰੀ ! ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਹੀ ਭਗੀ ਹਾਂ ॥ | ਹਾਹਾ ! ਮੈਂ ਏਥੇ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਝੋਨੂੰ ਢੰਡ ਭਾਲਕੇ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੁਰਕਰਾਂਗ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੇ ਬਇੱਜ਼ਤ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੰਕ ਲ ਗ ਰ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਓਨ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਤੇਰੇ ਪਤਝ ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਲੂਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਹਾਯ ! ਅਸੋਸ ਕੋਈ ਭੀ ਆਸ ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾ ਘਦੇ ਵਿੱਚ ਲ ਗਈਆਂ, ਹੁਨ ਮੇਵਾ ਜੀਓ ਨਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮਾਨਸ ਸੋਚੇ ਔਰ ਕਛ ਵਿਧਿ ਸੋਚੋ ਕੁਛ ਔਰ ਲਾਖੋਂ ਜਤਨ ਮਾਨਸ ਕਰੇ ਹੋਤ ਔਰ ਕੀ ਔਰ ॥
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ,ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਧ
Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4r7jdpklfdebzcdnzjihtbjav8z5sg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235698</id>
      <parentid>235697</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235698</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2995" sha1="0s1208ht791xymmuhsx65ovrpmcs3g1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੧੧੨)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________


ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਖਿਆਲ ਇਸਦੇ ਮਨੋ ਉਠ ੨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੈ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਦਰੀ ਇਸ ਖੜਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਈ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ੨ ਜਦ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾਂ ਪਈ ਅਰ ਦਿਲ ਘਬਰਾਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕ੍ਰ ਦੇ ਅਰ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਓਹ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ &quot;ਕਿ ਬਸ ਹੁਨ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ&quot; ਇਹ ਕਹਕ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਗਿਆ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥
ਹਾਏ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਏਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' ਆਈ ਹੋਨੀ, ਨਹੀਂ ੩ ਅਵਲੜਾ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਪਰਭੂ ਹਾਇ ! ਸ਼ੋਕ !! ਓਸਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਭੜਾਨਕ ਪਸੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਜੀ ਏਸ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਦੀ ਪਿਆਰੀ ! ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਹੀ ਭਗੀ ਹਾਂ ॥ | ਹਾਹਾ ! ਮੈਂ ਏਥੇ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਝੋਨੂੰ ਢੰਡ ਭਾਲਕੇ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੁਰਕਰਾਂਗ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੇ ਬਇੱਜ਼ਤ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੰਕ ਲ ਗ ਰ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਓਨ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਤੇਰੇ ਪਤਝ ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਲੂਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਹਾਯ ! ਅਸੋਸ ਕੋਈ ਭੀ ਆਸ ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾ ਘਦੇ ਵਿੱਚ ਲ ਗਈਆਂ, ਹੁਨ ਮੇਵਾ ਜੀਓ ਨਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮਾਨਸ ਸੋਚੇ ਔਰ ਕਛ ਵਿਧਿ ਸੋਚੋ ਕੁਛ ਔਰ ਲਾਖੋਂ ਜਤਨ ਮਾਨਸ ਕਰੇ ਹੋਤ ਔਰ ਕੀ ਔਰ ॥
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ,ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਧ
Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0s1208ht791xymmuhsx65ovrpmcs3g1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235701</id>
      <parentid>235698</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235701</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3010" sha1="g1ivcay6shvml7akxuwh04t0gpqb9zr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੧੧੨)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________


ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਖਿਆਲ ਇਸਦੇ ਮਨੋ ਉਠ ੨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੈ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਦਰੀ ਇਸ ਖੜਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਈ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ੨ ਜਦ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾਂ ਪਈ ਅਰ ਦਿਲ ਘਬਰਾਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕ੍ਰ ਦੇ ਅਰ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਓਹ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ &quot;ਕਿ ਬਸ ਹੁਨ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ&quot; ਇਹ ਕਹਕ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥

{{gap}}ਹਾਏ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਏਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' ਆਈ ਹੋਨੀ, ਨਹੀਂ ੩ ਅਵਲੜਾ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਪਰਭੂ ਹਾਇ ! ਸ਼ੋਕ !! ਓਸਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਭੜਾਨਕ ਪਸੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਜੀ ਏਸ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਦੀ ਪਿਆਰੀ ! ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਹੀ ਭਗੀ ਹਾਂ ॥ | ਹਾਹਾ ! ਮੈਂ ਏਥੇ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਝੋਨੂੰ ਢੰਡ ਭਾਲਕੇ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੁਰਕਰਾਂਗ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੇ ਬਇੱਜ਼ਤ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੰਕ ਲ ਗ ਰ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਓਨ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਤੇਰੇ ਪਤਝ ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਲੂਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਹਾਯ ! ਅਸੋਸ ਕੋਈ ਭੀ ਆਸ ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾ ਘਦੇ ਵਿੱਚ ਲ ਗਈਆਂ, ਹੁਨ ਮੇਵਾ ਜੀਓ ਨਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮਾਨਸ ਸੋਚੇ ਔਰ ਕਛ ਵਿਧਿ ਸੋਚੋ ਕੁਛ ਔਰ ਲਾਖੋਂ ਜਤਨ ਮਾਨਸ ਕਰੇ ਹੋਤ ਔਰ ਕੀ ਔਰ ॥
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ,ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਧ
Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g1ivcay6shvml7akxuwh04t0gpqb9zr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235702</id>
      <parentid>235701</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235702</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3023" sha1="91fs0qeljmriiycbd8aqiee957131d4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੧੧੨)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________


ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਖਿਆਲ ਇਸਦੇ ਮਨੋ ਉਠ ੨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੈ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਦਰੀ ਇਸ ਖੜਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਈ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ੨ ਜਦ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾਂ ਪਈ ਅਰ ਦਿਲ ਘਬਰਾਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕ੍ਰ ਦੇ ਅਰ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਓਹ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ &quot;ਕਿ ਬਸ ਹੁਨ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ&quot; ਇਹ ਕਹਕ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥

{{gap}}ਹਾਏ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਏਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' ਆਈ ਹੋਨੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਵਸ਼ਯਾ  ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਪਰੰਤੂ ਹਾਇ ! ਸ਼ੋਕ !! ਓਸਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਭਯਾਨਕ ਪਸੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਜੀ ਏਸ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਦੀ ਪਿਆਰੀ ! ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਹੀ ਭਗੀ ਹਾਂ ॥ | ਹਾਹਾ ! ਮੈਂ ਏਥੇ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਝੋਨੂੰ ਢੰਡ ਭਾਲਕੇ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੁਰਕਰਾਂਗ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੇ ਬਇੱਜ਼ਤ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੰਕ ਲ ਗ ਰ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਓਨ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਤੇਰੇ ਪਤਝ ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਲੂਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਹਾਯ ! ਅਸੋਸ ਕੋਈ ਭੀ ਆਸ ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾ ਘਦੇ ਵਿੱਚ ਲ ਗਈਆਂ, ਹੁਨ ਮੇਵਾ ਜੀਓ ਨਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮਾਨਸ ਸੋਚੇ ਔਰ ਕਛ ਵਿਧਿ ਸੋਚੋ ਕੁਛ ਔਰ ਲਾਖੋਂ ਜਤਨ ਮਾਨਸ ਕਰੇ ਹੋਤ ਔਰ ਕੀ ਔਰ ॥
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ,ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਧ
Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>91fs0qeljmriiycbd8aqiee957131d4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235703</id>
      <parentid>235702</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235703</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3027" sha1="jjvzt50glp79uddqn35j9mw0327kqcv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੧੧੨)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________


ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਖਿਆਲ ਇਸਦੇ ਮਨੋ ਉਠ ੨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੈ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਦਰੀ ਇਸ ਖੜਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਈ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ੨ ਜਦ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾਂ ਪਈ ਅਰ ਦਿਲ ਘਬਰਾਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕ੍ਰ ਦੇ ਅਰ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਓਹ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ &quot;ਕਿ ਬਸ ਹੁਨ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ&quot; ਇਹ ਕਹਕ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥

{{gap}}ਹਾਏ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਏਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' ਆਈ ਹੋਨੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਵਸ਼ਯਾ  ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਪਰੰਤੂ ਹਾਇ ! ਸ਼ੋਕ !! ਓਸਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਭਯਾਨਕ ਪਸੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਜੀ ਏਸ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖਰਿਆਂ ਨ ਕਰਦੀ ਪਿਆਰੀ ! ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਹੀ ਅਭਗੀ ਹਾਂ ॥ 

{{gap}}ਹਾਹਾ ! ਮੈਂ ਏਥੇ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਝੋਨੂੰ ਢੰਡ ਭਾਲਕੇ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੁਰਕਰਾਂਗ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੇ ਬਇੱਜ਼ਤ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੰਕ ਲ ਗ ਰ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਓਨ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਤੇਰੇ ਪਤਝ ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਲੂਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਹਾਯ ! ਅਸੋਸ ਕੋਈ ਭੀ ਆਸ ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾ ਘਦੇ ਵਿੱਚ ਲ ਗਈਆਂ, ਹੁਨ ਮੇਵਾ ਜੀਓ ਨਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮਾਨਸ ਸੋਚੇ ਔਰ ਕਛ ਵਿਧਿ ਸੋਚੋ ਕੁਛ ਔਰ ਲਾਖੋਂ ਜਤਨ ਮਾਨਸ ਕਰੇ ਹੋਤ ਔਰ ਕੀ ਔਰ ॥
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ,ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਧ
Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jjvzt50glp79uddqn35j9mw0327kqcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235704</id>
      <parentid>235703</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235704</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3034" sha1="jgw8ux2ygvwayt8meaxdfcp4zyekghk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੧੧੨)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________


ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਖਿਆਲ ਇਸਦੇ ਮਨੋ ਉਠ ੨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੈ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਦਰੀ ਇਸ ਖੜਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਈ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ੨ ਜਦ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾਂ ਪਈ ਅਰ ਦਿਲ ਘਬਰਾਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕ੍ਰ ਦੇ ਅਰ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਓਹ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ &quot;ਕਿ ਬਸ ਹੁਨ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ&quot; ਇਹ ਕਹਕ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥

{{gap}}ਹਾਏ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਏਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' ਆਈ ਹੋਨੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਵਸ਼ਯਾ  ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਪਰੰਤੂ ਹਾਇ ! ਸ਼ੋਕ !! ਓਸਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਭਯਾਨਕ ਪਸੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਜੀ ਏਸ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖਰਿਆਂ ਨ ਕਰਦੀ ਪਿਆਰੀ ! ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਹੀ ਅਭਗੀ ਹਾਂ ॥ 

{{gap}}ਹਾਹਾ ! ਮੈਂ ਏਥੇ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਢੂੰਡ ਭਾਲਕੇ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਕੇ ਬਇੱਜ਼ਤ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੰਕ ਲ ਗ ਰ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਓਨ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਤੇਰੇ ਪਤਝ ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਲੂਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਹਾਯ ! ਅਸੋਸ ਕੋਈ ਭੀ ਆਸ ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾ ਘਦੇ ਵਿੱਚ ਲ ਗਈਆਂ, ਹੁਨ ਮੇਵਾ ਜੀਓ ਨਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮਾਨਸ ਸੋਚੇ ਔਰ ਕਛ ਵਿਧਿ ਸੋਚੋ ਕੁਛ ਔਰ ਲਾਖੋਂ ਜਤਨ ਮਾਨਸ ਕਰੇ ਹੋਤ ਔਰ ਕੀ ਔਰ ॥
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ,ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਧ
Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jgw8ux2ygvwayt8meaxdfcp4zyekghk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235706</id>
      <parentid>235704</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235706</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="50jbqihqdytgkxocag6h44mscgn3vh1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੧੧੨)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________


ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਖਿਆਲ ਇਸਦੇ ਮਨੋ ਉਠ ੨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੈ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਦਰੀ ਇਸ ਖੜਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਈ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ੨ ਜਦ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾਂ ਪਈ ਅਰ ਦਿਲ ਘਬਰਾਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕ੍ਰ ਦੇ ਅਰ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਓਹ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ &quot;ਕਿ ਬਸ ਹੁਨ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ&quot; ਇਹ ਕਹਕ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥

{{gap}}ਹਾਏ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਏਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' ਆਈ ਹੋਨੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਵਸ਼ਯਾ  ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਪਰੰਤੂ ਹਾਇ ! ਸ਼ੋਕ !! ਓਸਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਭਯਾਨਕ ਪਸੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਜੀ ਏਸ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖਰਿਆਂ ਨ ਕਰਦੀ ਪਿਆਰੀ ! ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਹੀ ਅਭਗੀ ਹਾਂ ॥ 

{{gap}}ਹਾਹਾ ! ਮੈਂ ਏਥੇ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਢੂੰਡ ਭਾਲਕੇ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਤੇਰੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੰਕ ਲਗਾ ਰ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਓਨ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਤੇਰੇ ਪਤਝ ਤਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਲੂਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਹਾਯ ! ਅਸੋਸ ਕੋਈ ਭੀ ਆਸ ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾ ਘਦੇ ਵਿੱਚ ਲ ਗਈਆਂ, ਹੁਨ ਮੇਵਾ ਜੀਓ ਨਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮਾਨਸ ਸੋਚੇ ਔਰ ਕਛ ਵਿਧਿ ਸੋਚੋ ਕੁਛ ਔਰ ਲਾਖੋਂ ਜਤਨ ਮਾਨਸ ਕਰੇ ਹੋਤ ਔਰ ਕੀ ਔਰ ॥
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ,ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਧ
Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>50jbqihqdytgkxocag6h44mscgn3vh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235707</id>
      <parentid>235706</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235707</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="4g4upt2mrl9q7dlt5krevtgdxniz3kh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੧੧੨)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________


ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਖਿਆਲ ਇਸਦੇ ਮਨੋ ਉਠ ੨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੈ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਦਰੀ ਇਸ ਖੜਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਈ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ੨ ਜਦ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾਂ ਪਈ ਅਰ ਦਿਲ ਘਬਰਾਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕ੍ਰ ਦੇ ਅਰ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਓਹ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ &quot;ਕਿ ਬਸ ਹੁਨ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ&quot; ਇਹ ਕਹਕ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥

{{gap}}ਹਾਏ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਏਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' ਆਈ ਹੋਨੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਵਸ਼ਯਾ  ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਪਰੰਤੂ ਹਾਇ ! ਸ਼ੋਕ !! ਓਸਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਭਯਾਨਕ ਪਸੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਜੀ ਏਸ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖਰਿਆਂ ਨ ਕਰਦੀ ਪਿਆਰੀ ! ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਹੀ ਅਭਗੀ ਹਾਂ ॥ 

{{gap}}ਹਾਹਾ ! ਮੈਂ ਏਥੇ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਢੂੰਡ ਭਾਲਕੇ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਤੇਰੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੰਕ ਲਗਾ ਅਰ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਤੇਰੇ ਪਤੀਬ੍ਰਤਾ  ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਲੂਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਹਾਯ ! ਅਸੋਸ ਕੋਈ ਭੀ ਆਸ ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾ ਘਦੇ ਵਿੱਚ ਲ ਗਈਆਂ, ਹੁਨ ਮੇਵਾ ਜੀਓ ਨਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮਾਨਸ ਸੋਚੇ ਔਰ ਕਛ ਵਿਧਿ ਸੋਚੋ ਕੁਛ ਔਰ ਲਾਖੋਂ ਜਤਨ ਮਾਨਸ ਕਰੇ ਹੋਤ ਔਰ ਕੀ ਔਰ ॥
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ,ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਧ
Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4g4upt2mrl9q7dlt5krevtgdxniz3kh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235709</id>
      <parentid>235707</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235709</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3084" sha1="grjva80emrzj1vtzhlj9ok0ymoktbjd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੧੧੨)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________


ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਖਿਆਲ ਇਸਦੇ ਮਨੋ ਉਠ ੨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੈ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਦਰੀ ਇਸ ਖੜਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਈ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ੨ ਜਦ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾਂ ਪਈ ਅਰ ਦਿਲ ਘਬਰਾਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕ੍ਰ ਦੇ ਅਰ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਓਹ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ &quot;ਕਿ ਬਸ ਹੁਨ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ&quot; ਇਹ ਕਹਕ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥

{{gap}}ਹਾਏ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਏਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' ਆਈ ਹੋਨੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਵਸ਼ਯਾ  ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਪਰੰਤੂ ਹਾਇ ! ਸ਼ੋਕ !! ਓਸਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਭਯਾਨਕ ਪਸੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਜੀ ਏਸ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖਰਿਆਂ ਨ ਕਰਦੀ ਪਿਆਰੀ ! ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਹੀ ਅਭਗੀ ਹਾਂ ॥ 

{{gap}}ਹਾਹਾ ! ਮੈਂ ਏਥੇ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਢੂੰਡ ਭਾਲਕੇ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਤੇਰੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੰਕ ਲਗਾ ਅਰ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਤੇਰੇ ਪਤੀਬ੍ਰਤਾ  ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਹਾਯ ! ਅਮਸੋਸ ਕੋਈ ਭੀ ਆਸ ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾ ਘਟੇ  ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਈਆਂ, ਹੁਨ ਮੇਰਾ ਜੀਓਨਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। 
ਮਾਨਸ ਸੋਚੇ ਔਰ ਕੁਛ ਵਿਧਿ ਸੋਚੋ ਕੁਛ ਔਰ ਲਾਖੋਂ ਜਤਨ ਮਾਨਸ ਕਰੇ ਹੋਤ ਔਰ ਕੀ ਔਰ ॥

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਚਕ੍ਰ ਗਿਆ ,ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਧ


Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>grjva80emrzj1vtzhlj9ok0ymoktbjd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235710</id>
      <parentid>235709</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>235710</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3107" sha1="2gn6qcl5bg6v9snm39h3cbf0r4satur" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੧੧੨)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________


ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਖਿਆਲ ਇਸਦੇ ਮਨੋ ਉਠ ੨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੈ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਦਰੀ ਇਸ ਖੜਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਈ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ੨ ਜਦ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾਂ ਪਈ ਅਰ ਦਿਲ ਘਬਰਾਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕ੍ਰ ਦੇ ਅਰ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਓਹ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ &quot;ਕਿ ਬਸ ਹੁਨ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ&quot; ਇਹ ਕਹਕ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥

{{gap}}ਹਾਏ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਏਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' ਆਈ ਹੋਨੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਵਸ਼ਯਾ  ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਪਰੰਤੂ ਹਾਇ ! ਸ਼ੋਕ !! ਓਸਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਭਯਾਨਕ ਪਸੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਜੀ ਏਸ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖਰਿਆਂ ਨ ਕਰਦੀ ਪਿਆਰੀ ! ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਹੀ ਅਭਗੀ ਹਾਂ ॥ 

{{gap}}ਹਾਹਾ ! ਮੈਂ ਏਥੇ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਢੂੰਡ ਭਾਲਕੇ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਤੇਰੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੰਕ ਲਗਾ ਅਰ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਤੇਰੇ ਪਤੀਬ੍ਰਤਾ  ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਹਾਯ ! ਅਮਸੋਸ ਕੋਈ ਭੀ ਆਸ ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾ ਘਟੇ  ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਈਆਂ, ਹੁਨ ਮੇਰਾ ਜੀਓਨਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। 

{{xxx-larger|ਮਾਨਸ ਸੋਚੇ ਔਰ ਕੁਛ ਵਿਧਿ ਸੋਚੋ ਕੁਛ ਔਰ ਲਾਖੋਂ ਜਤਨ ਮਾਨਸ ਕਰੇ ਹੋਤ ਔਰ ਕੀ ਔਰ ॥}}

{{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਚਕ੍ਰ ਗਿਆ ,ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਧ


Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2gn6qcl5bg6v9snm39h3cbf0r4satur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235711</id>
      <parentid>235710</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3107" sha1="5h0lqeh8n96th3qzistm45s0xth3qn3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Parmjit kaur rao&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੧੧੨)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________


ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਖਿਆਲ ਇਸਦੇ ਮਨੋ ਉਠ ੨ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਰਹੈ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਦਰੀ ਇਸ ਖੜਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਈ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ ੨ ਜਦ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾਂ ਪਈ ਅਰ ਦਿਲ ਘਬਰਾਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬੈਹ ਗਿਆ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਜਿਸ ਖਿਆਲ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੱਕ੍ਰ ਦੇ ਅਰ ਹਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਓਹ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ &quot;ਕਿ ਬਸ ਹੁਨ ਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ&quot; ਇਹ ਕਹਕ ਫੇਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਪਿਛੋਂ ਠੰਡਾ ਸਾਹ ਲੈਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ॥

{{gap}}ਹਾਏ ! ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਏਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ' ਆਈ ਹੋਨੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਵਸ਼ਯਾ  ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਪਰੰਤੂ ਹਾਇ ! ਸ਼ੋਕ !! ਓਸਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਕਿਸੇ ਭਯਾਨਕ ਪਸੁ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਹੀ ਵਿਛੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਜੀ ਏਸ ਮੁੰਦਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਅਪਨੇ ਕੋਲੋਂ ਵਖਰਿਆਂ ਨ ਕਰਦੀ ਪਿਆਰੀ ! ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਹੀ ਅਭਗੀ ਹਾਂ ॥ 

{{gap}}ਹਾਹਾ ! ਮੈਂ ਏਥੇ ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਢੂੰਡ ਭਾਲਕੇ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ ਅਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਤੇਰੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਈ ਤੇ ਕਲੰਕ ਲਗਾ ਅਰ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਤੇਰੇ ਪਤੀਬ੍ਰਤਾ  ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰ ਹਾਯ ! ਅਮਸੋਸ ਕੋਈ ਭੀ ਆਸ ਨ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾ ਘਟੇ  ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਈਆਂ, ਹੁਨ ਮੇਰਾ ਜੀਓਨਾ ਭੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। 

{{xxx-larger|ਮਾਨਸ ਸੋਚੇ ਔਰ ਕੁਛ ਵਿਧਿ ਸੋਚੋ ਕੁਛ ਔਰ ਲਾਖੋਂ ਜਤਨ ਮਾਨਸ ਕਰੇ ਹੋਤ ਔਰ ਕੀ ਔਰ ॥}}

{{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਚਕ੍ਰ ਗਿਆ ,ਅੱਖੀਆਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰਖਕੇ ਓਧ


Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5h0lqeh8n96th3qzistm45s0xth3qn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1177</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22585</id>
    <revision>
      <id>235678</id>
      <parentid>53704</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T01:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235678</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3360" sha1="2hjhfq4a84lufz1xeqjmfv5nj4g80ge" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੭੭}}&lt;/noinclude&gt;॥੧॥ ਇਨ ਬਿਧਿ ਇਹੁ ਮਨੁ ਹਰਿਆ ਹੋਇ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪੈ ਦਿਨੁ ਰਾਤੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਉਮੈ ਕਢੈ ਧੋਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਬਾਣੀ ਸਬਦੁ ਸੁਣਾਏ॥ ਇਹੁ ਜਗੁ ਹਰਿਆ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਏ॥੨॥ ਫਲ ਫੂਲ 
ਲਾਗੇ ਜਾਂ ਆਪੇ ਲਾਏ॥ ਮੂਲਿ ਲਗੈ ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪਾਏ॥੩॥ ਆਪਿ ਬਸੰਤੁ ਜਗਤੁ ਸਭੁ ਵਾੜੀ॥ ਨਾਨਕ ਪੂਰੈ ਭਾਗਿ ਭਗਤਿ ਨਿਰਾਲੀ॥੪॥੫॥੧੭॥

{{center|ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲ ਮਹਲਾ ੩ ਘਰੁ ੨ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} 
ਗੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਵਿਟਹੁ ਵਾਰਿਆ ਭਾਈ ਗੁਰ ਸਬਦ ਵਿਟਹੁ ਬਲਿ ਜਾਈ॥ ਗੁਰੁ ਸਾਲਾਹੀ ਸਦ ਅਪਣਾ ਭਾਈ ਗੁਰ ਚਰਣੀ ਚਿਤੁ ਲਾਈ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਮਨ ਰਾਮ ਨਾਮਿ ਚਿਤੁ ਲਾਇ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਤੇਰਾ ਹਰਿਆ ਹੋਵੈ ਇਕੁ ਹਰਿ 
ਨਾਮਾ ਫਲੁ ਪਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗੁਰਿ ਰਾਖੇ ਸੇ ਉਬਰੇ ਭਾਈ ਹਰਿ ਰਸੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਆਇ॥ ਵਿਚਹੁ ਹਉਮੈ ਦੁਖੁ ਉਠਿ ਗਇਆ ਭਾਈ ਸੁਖੁ ਵੁਠਾ ਮਨਿ ਆਇ॥੨॥ ਧੁਰਿ ਆਪੇ ਜਿਨ੍ਹਾ ਨੋ ਬਖਸਿਓਨੁ ਭਾਈ ਸਬਦੇ ਲਇਅਨੁ ਮਿਲਾਇ॥ ਧੂੜਿ ਤਿਨ੍ਹਾ ਕੀ ਅਘੁਲੀਐ ਭਾਈ ਸਤਸੰਗਤਿ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇ॥੩॥ ਆਪਿ ਕਰਾਏ ਕਰੇ ਆਪਿ ਭਾਈ ਜਿਨਿ ਹਰਿਆ ਕੀਆ ਸਭੁ ਕੋਇ॥ ਨਾਨਕ ਮਨਿ ਤਨਿ ਸੁਖੁ ਸਦ ਵਸੈ ਭਾਈ ਸਬਦਿ ਮਿਲਾਵਾ ਹੋਇ॥੪॥੧॥੧੮॥੧੨॥੧੮॥੩੦॥

{{center|ਰਾਗੁ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੪ ਘਰੁ ੧ ਇਕ ਤੁਕੇ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} 
ਜਿਉ ਪਸਰੀ ਸੂਰਜ ਕਿਰਣਿ ਜੋਤਿ॥ ਤਿਉ ਘਟਿ ਘਟਿ ਰਮਈਆ ਓਤਿ ਪੋਤਿ॥੧॥ ਏਕੋ ਹਰਿ ਰਵਿਆ ਸ੍ਰਬ
ਥਾਇ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਮਿਲੀਐ ਮੇਰੀ ਮਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਅੰਤਰਿ ਏਕੋ ਹਰਿ ਸੋਇ॥ ਗੁਰਿ
ਮਿਲਿਐ ਇਕੁ ਪ੍ਰਗਟੁ ਹੋਇ॥੨॥ ਏਕੋ ਏਕੁ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰਿ॥ ਸਾਕਤ ਨਰ ਲੋਭੀ ਜਾਣਹਿ ਦੂਰਿ॥੩॥ ਏਕੋ ਏਕੁ ਵਰਤੈ ਹਰਿ ਲੋਇ॥ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਏਕੁੋ ਕਰੇ ਸੁ ਹੋਇ॥੪॥੧॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੪॥ ਰੈਣਿ ਦਿਨਸੁ ਦੁਇ 
ਸਦੇ ਪਏ॥ ਮਨ ਹਰਿ ਸਿਮਰਹੁ ਅੰਤਿ ਸਦਾ ਰਖਿ ਲਏ॥੧॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਚੇਤਿ ਸਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ॥ ਸਭੁ ਆਲਸੁ ਦੂਖ ਭੰਜਿ ਪ੍ਰਭੁ ਪਾਇਆ ਗੁਰਮਤਿ ਗਾਵਹੁ ਗੁਣ ਪ੍ਰਭ ਕੇਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮਨਮੁਖ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਹਉਮੈ ਮੁਏ॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2hjhfq4a84lufz1xeqjmfv5nj4g80ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1178</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22590</id>
    <revision>
      <id>235679</id>
      <parentid>53709</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T01:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235679</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="p3ar3e3d110yhu01bqo4cdpe4xcefra" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੭੮}}&lt;/noinclude&gt;ਕਾਲਿ ਦੈਤਿ ਸੰਘਾਰੇ ਜਮ ਪੁਰਿ ਗਏ॥੨॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਲਿਵ ਲਾਗੇ॥ ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੋਊ ਦੁਖ ਭਾਗੇ॥੩॥ ਭਗਤ ਜਨਾ ਕਉ ਹਰਿ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੀ॥ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕੁ ਤੁਠਾ ਮਿਲਿਆ ਬਨਵਾਰੀ॥੪॥੨॥

{{center|ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲ ਮਹਲਾ ੪ ਘਰੁ ੨ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} 
ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਰਤਨ ਕੋਠੜੀ ਗੜ ਮੰਦਰਿ ਏਕ ਲੁਕਾਨੀ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਤ ਖੋਜੀਐ ਮਿਲਿ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਨੀ॥੧॥ ਮਾਧੋ ਸਾਧੂ ਜਨ ਦੇਹੁ ਮਿਲਾਇ॥ ਦੇਖਤ ਦਰਸੁ ਪਾਪ ਸਭਿ ਨਾਸਹਿ ਪਵਿਤ੍ਰ ਪਰਮ ਪਦੁ ਪਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪੰਚ ਚੋਰ ਮਿਲਿ ਲਾਗੇ ਨਗਰੀਆ ਰਾਮ ਨਾਮ ਧਨੁ ਹਿਰਿਆ॥ ਗੁਰਮਤਿ ਖੋਜ ਪਰੇ ਤਬ ਪਕਰੇ ਧਨੁ ਸਾਬਤੁ ਰਾਸਿ ਉਬਰਿਆ॥੨॥ ਪਾਖੰਡ ਭਰਮ ਉਪਾਵ ਕਰਿ ਥਾਕੇ ਰਿਦ ਅੰਤਰਿ ਮਾਇਆ ਮਾਇਆ॥ ਸਾਧੂ ਪੁਰਖੁ ਪੁਰਖਪਤਿ ਪਾਇਆ ਅਗਿਆਨ ਅੰਧੇਰੁ ਗਵਾਇਆ॥੩॥ ਜਗੰਨਾਥ ਜਗਦੀਸ ਗੁਸਾਈ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਸਾਧੁ ਮਿਲਾਵੈ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਂਤਿ ਹੋਵੈ ਮਨ ਅੰਤਰਿ ਨਿਤ ਹਿਰਦੈ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਵੈ॥੪॥੧॥੩॥ 
ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੪ ਹਿੰਡੋਲ॥ ਤੁਮ੍ਹ ਵਡ ਪੁਰਖ ਵਡ ਅਗਮ ਗੁਸਾਈ ਹਮ ਕੀਰੇ ਕਿਰਮ ਤੁਮਨਛੇ॥ ਹਰਿ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਕਰਹੁ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਚਰਣ ਹਮ ਬਨਛੇ॥੧॥ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀਉ ਸਤਸੰਗਤਿ ਮੇਲਿ ਕਰਿ ਕ੍ਰਿਪਛੇ॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੇ ਕਿਲਵਿਖ ਮਲੁ ਭਰਿਆ ਮਿਲਿ ਸੰਗਤਿ ਕਰਿ ਪ੍ਰਭ ਹਨਛੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤੁਮ੍ਹਰਾ ਜਨੁ ਜਾਤਿ ਅਵਿਜਾਤਾ ਹਰਿ ਜਪਿਓ ਪਤਿਤ ਪਵੀਛੇ॥ ਹਰਿ ਕੀਓ ਸਗਲ ਭਵਨ ਤੇ ਊਪਰਿ ਹਰਿ ਸੋਭਾ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭ
ਦਿਨਛੇ॥੨॥ ਜਾਤਿ ਅਜਾਤਿ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭ ਧਿਆਵੈ ਸਭਿ ਪੂਰੇ ਮਾਨਸ ਤਿਨਛੇ॥ ਸੇ ਧੰਨਿ ਵਡੇ ਵਡ ਪੂਰੇ ਹਰਿ ਜਨ ਜਿਨ੍ਹ ਹਰਿ ਧਾਰਿਓ ਹਰਿ ਉਰਛੇ॥੩॥ ਹਮ ਢੀਂਢੇ ਢੀਮ ਬਹੁਤੁ ਅਤਿ ਭਾਰੀ ਹਰਿ ਧਾਰਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪ੍ਰਭ ਮਿਲਛੇ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਗੁਰੁ ਪਾਇਆ ਹਰਿ ਤੂਠੇ ਹਮ ਕੀਏ ਪਤਿਤ ਪਵੀਛੇ॥੪॥੨॥੪॥ ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲ ਮਹਲਾ ੪॥ ਮੇਰਾ ਇਕੁ ਖਿਨੁ ਮਨੂਆ ਰਹਿ ਨ ਸਕੈ ਨਿਤ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮ ਰਸਿ ਗੀਧੇ॥ ਜਿਉ ਬਾਰਿਕੁ ਰਸਕਿ ਪਰਿਓ ਥਨਿ ਮਾਤਾ ਥਨਿ ਕਾਢੇ ਬਿਲਲ ਬਿਲੀਧੇ॥੧॥ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀਉ ਮੇਰੇ ਮਨ ਤਨ ਨਾਮ ਹਰਿ ਬੀਧੇ॥ ਵਡੈ ਭਾਗਿ ਗੁਰੁ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p3ar3e3d110yhu01bqo4cdpe4xcefra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1179</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22595</id>
    <revision>
      <id>235681</id>
      <parentid>53714</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T01:52:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235681</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3744" sha1="bf55hqbsuggdiy6kki4x564bt6txwws" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੭੯}}&lt;/noinclude&gt;ਸਤਿਗੁਰੁ ਪਾਇਆ ਵਿਚਿ ਕਾਇਆ ਨਗਰ ਹਰਿ ਸੀਧੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਨ ਕੇ ਸਾਸ ਸਾਸ ਹੈ ਜੇਤੇ ਹਰਿ ਬਿਰਹਿ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਬੀਧੇ॥ ਜਿਉ ਜਲ ਕਮਲ ਪ੍ਰੀਤਿ ਅਤਿ ਭਾਰੀ ਬਿਨੁ ਜਲ ਦੇਖੇ ਸੁਕਲੀਧੇ॥੨॥ ਜਨ ਜਪਿਓ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਨਰਹਰਿ ਉਪਦੇਸਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਪ੍ਰੀਧੇ॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੀ ਹਉਮੈ ਮਲੁ ਨਿਕਸੀ ਹਰਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਿ ਹਰਿ ਜਲਿ ਨੀਧੇ॥੩॥ ਹਮਰੇ ਕਰਮ ਨ ਬਿਚਰਹੁ ਠਾਕੁਰ ਤੁਮ੍ਹ ਪੈਜ ਰਖਹੁ ਅਪਨੀਧੇ॥ ਹਰਿ ਭਾਵੈ ਸੁਣਿ ਬਿਨਉ ਬੇਨਤੀ
ਜਨ ਨਾਨਕ ਸਰਣਿ ਪਵੀਧੇ॥੪॥੩॥੫॥ ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲ ਮਹਲਾ ੪॥ ਮਨੁ ਖਿਨੁ ਖਿਨੁ ਭਰਮਿ ਭਰਮਿ ਬਹੁ
ਧਾਵੈ ਤਿਲੁ ਘਰਿ ਨਹੀ ਵਾਸਾ ਪਾਈਐ॥ ਗੁਰਿ ਅੰਕਸੁ ਸਬਦੁ ਦਾਰੂ ਸਿਰਿ ਧਾਰਿਓ ਘਰਿ ਮੰਦਰਿ ਆਣਿ ਵਸਾਈਐ॥੧॥ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀਉ ਸਤਸੰਗਤਿ ਮੇਲਿ ਹਰਿ ਧਿਆਈਐ॥ ਹਉਮੈ ਰੋਗੁ ਗਇਆ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ 
ਹਰਿ ਸਹਜਿ ਸਮਾਧਿ ਲਗਾਈਐ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਘਰਿ ਰਤਨ ਲਾਲ ਬਹੁ ਮਾਣਕ ਲਾਦੇ ਮਨੁ ਭ੍ਰਮਿਆ ਲਹਿ ਨ ਸਕਾਈਐ॥ ਜਿਉ ਓਡਾ ਕੂਪੁ ਗੁਹਜ ਖਿਨ ਕਾਢੈ ਤਿਉ ਸਤਿਗੁਰਿ ਵਸਤੁ ਲਹਾਈਐ॥੨॥ ਜਿਨ ਐਸਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਾਧੁ ਨ ਪਾਇਆ ਤੇ ਧ੍ਰਿਗੁ ਧ੍ਰਿਗੁ ਨਰ ਜੀਵਾਈਐ॥ ਜਨਮੁ ਪਦਾਰਥੁ ਪੁੰਨਿ ਫਲੁ ਪਾਇਆ ਕਉਡੀ ਬਦਲੈ ਜਾਈਐ॥੩॥ ਮਧੁਸੂਦਨ ਹਰਿ ਧਾਰਿ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਗੁਰੂ ਮਿਲਾਈਐ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਨਿਰਬਾਣ ਪਦੁ ਪਾਇਆ ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਈਐ॥੪॥੪॥੬॥ ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲ ਮਹਲਾ ੪॥ ਆਵਣ 
ਜਾਣੁ ਭਇਆ ਦੁਖੁ ਬਿਖਿਆ ਦੇਹ ਮਨਮੁਖ ਸੁੰਵੀ ਸੁੰਵੁ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਖਿਨੁ ਪਲੁ ਨਹੀ ਚੇਤਿਆ ਜਮਿ ਪਕਰੇ ਕਾਲਿ ਸਲੁੰਵੁ॥੧॥ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀਉ ਬਿਖੁ ਹਉਮੈ ਮਮਤਾ ਮੁੰਵੁ॥ ਸਤਸੰਗਤਿ ਗੁਰ ਕੀ ਹਰਿ ਪਿਆਰੀ ਮਿਲਿ ਸੰਗਤਿ ਹਰਿ ਰਸੁ ਭੁੰਵੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਤਸੰਗਤਿ ਸਾਧ ਦਇਆ ਕਰਿ ਮੇਲਹੁ ਸਰਣਾਗਤਿ ਸਾਧੂ ਪੰਵੁ॥ ਹਮ ਡੁਬਦੇ ਪਾਥਰ ਕਾਢਿ ਲੇਹੁ ਪ੍ਰਭ ਤੁਮ੍ਹ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਦੁਖ ਭੰਵੁ॥੨॥ ਹਰਿ ਉਸਤਤਿ ਧਾਰਹੁ ਰਿਦ ਅੰਤਰਿ ਸੁਆਮੀ ਸਤਸੰਗਤਿ ਮਿਲਿ ਬੁਧਿ ਲੰਵੁ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੈ ਹਮ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਗਾਨੀ ਹਮ ਹਰਿ ਵਿਟਹੁ ਘੁਮਿ ਵੰਵੁ॥੩॥ ਜਨ ਕੇ ਪੂਰਿ ਮਨੋਰਥ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਦੇਵਹੁ ਹਰਿ ਲੰਵੁ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਮਨਿ ਤਨਿ ਅਨਦੁ ਭਇਆ ਹੈ ਗਰਿ ਮੰਤ੍ਰੁ ਦੀਓ ਹਰਿ ਭੰਵੁ॥੪॥੫॥੭॥੧੨॥੧੮॥੭॥੩੭॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bf55hqbsuggdiy6kki4x564bt6txwws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1180</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22601</id>
    <revision>
      <id>235682</id>
      <parentid>53721</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T02:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235682</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3674" sha1="qhawdvvht10jy5z58v6n0iqp7foj5pl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੮੦}}&lt;/noinclude&gt;{{center|ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੧ ਦੁਤੁਕੇ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} 
ਗੁਰੁ ਸੇਵਉ ਕਰਿ ਨਮਸਕਾਰ॥ ਆਜੁ ਹਮਾਰੈ ਮੰਗਲਚਾਰ॥ ਆਜੁ ਹਮਾਰੈ ਮਹਾ ਅਨੰਦ॥ ਚਿੰਤ ਲਥੀ ਭੇਟੇ ਗੋਬਿੰਦ
॥੧॥ ਆਜੁ ਹਮਾਰੈ ਗ੍ਰਿਹਿ ਬਸੰਤ॥ ਗੁਨ ਗਾਏ ਪ੍ਰਭ ਤੁਮ੍ਹ ਬੇਅੰਤ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਆਜੁ ਹਮਾਰੈ ਬਨੇ ਫਾਗ॥ ਪ੍ਰਭ ਸੰਗੀ ਮਿਲਿ ਖੇਲਨ ਲਾਗ॥ ਹੋਲੀ ਕੀਨੀ ਸੰਤ ਸੇਵ॥ ਰੰਗੁ ਲਾਗਾ ਅਤਿ ਲਾਲ ਦੇਵ॥੨॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਮਉਲਿਓ ਅਤਿ ਅਨੂਪ॥ ਸੂਕੈ ਨਾਹੀ ਛਾਵ ਧੂਪ॥ ਸਗਲੀ ਰੂਤੀ ਹਰਿਆ ਹੋਇ॥ ਸਦ ਬਸੰਤ ਗੁਰ ਮਿਲੇ ਦੇਵ 
॥੩॥ ਬਿਰਖੁ ਜਮਿਓ ਹੈ ਪਾਰਜਾਤ॥ ਫੂਲ ਲਗੇ ਫਲ ਰਤਨ ਭਾਂਤਿ॥ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਅਘਾਨੇ ਹਰਿ ਗੁਣਹ ਗਾਇ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਧਿਆਇ॥੪॥੧॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਹਟਵਾਣੀ ਧਨ ਮਾਲ ਹਾਟੁ ਕੀਤੁ॥ ਜੂਆਰੀ ਜੂਏ ਮਾਹਿ ਚੀਤੁ॥ ਅਮਲੀ ਜੀਵੈ ਅਮਲੁ ਖਾਇ॥ ਤਿਉ ਹਰਿ ਜਨੁ ਜੀਵੈ ਹਰਿ ਧਿਆਇ॥੧॥ ਅਪਨੈ ਰੰਗਿ ਸਭੁ ਕੋ ਰਚੈ॥ 
ਜਿਤੁ ਪ੍ਰਭਿ ਲਾਇਆ ਤਿਤੁ ਤਿਤੁ ਲਗੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮੇਘ ਸਮੈ ਮੋਰ ਨਿਰਤਿਕਾਰ॥ ਚੰਦ ਦੇਖਿ ਬਿਗਸਹਿ ਕਉਲਾਰ॥ ਮਾਤਾ ਬਾਰਿਕ ਦੇਖਿ ਅਨੰਦ॥ ਤਿਉ ਹਰਿ ਜਨ ਜੀਵਹਿ ਜਪਿ ਗੋਬਿੰਦ॥੨॥ ਸਿੰਘ ਰੁਚੈ ਸਦ ਭੋਜਨੁ 
ਮਾਸ॥ ਰਣੁ ਦੇਖਿ ਸੂਰੇ ਚਿਤ ਉਲਾਸ॥ ਕਿਰਪਨ ਕਉ ਅਤਿ ਧਨ ਪਿਆਰੁ॥ ਹਰਿ ਜਨ ਕਉ ਹਰਿ ਹਰਿ ਆਧਾਰੁ॥੩॥ ਸਰਬ ਰੰਗ ਇਕ ਰੰਗ ਮਾਹਿ॥ ਸਰਬ ਸੁਖਾ ਸੁਖ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਇ॥ ਤਿਸਹਿ ਪਰਾਪਤਿ ਇਹੁ ਨਿਧਾਨੁ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰੁ ਜਿਸੁ ਕਰੇ ਦਾਨੁ॥੪॥੨॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਤਿਸੁ ਬਸੰਤੁ ਜਿਸੁ ਪ੍ਰਭੁ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ॥ ਤਿਸੁ ਬਸੰਤੁ ਜਿਸੁ
ਗੁਰੁ ਦਇਆਲੁ॥ ਮੰਗਲੁ ਤਿਸ ਕੈ ਜਿਸੁ ਏਕੁ ਕਾਮੁ॥ ਤਿਸੁ ਸਦ ਬਸੰਤੁ ਜਿਸੁ ਰਿਦੈ ਨਾਮੁ॥੧॥ ਗ੍ਰਿਹਿ ਤਾ ਕੇ ਬਸੰਤੁ ਗਨੀ॥ ਜਾ ਕੈ ਕੀਰਤਨੁ ਹਰਿ ਧੁਨੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪ੍ਰੀਤਿ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਮਉਲਿ ਮਨਾ॥ ਗਿਆਨੁ ਕਮਾਈਐ ਪੂਛਿ ਜਨਾਂ॥ ਸੋ ਤਪਸੀ ਜਿਸੁ ਸਾਧਸੰਗੁ॥ ਸਦ ਧਿਆਨੀ ਜਿਸੁ ਗੁਰਹਿ ਰੰਗੁ॥੨॥ ਸੇ ਨਿਰਭਉ ਜਿਨ੍ਹ ਭਉ ਪਇਆ॥ ਸੋ ਸੁਖੀਆ ਜਿਸੁ ਭ੍ਰਮੁ ਗਇਆ॥ ਸੋ ਇਕਾਂਤੀ ਜਿਸੁ ਰਿਦਾ ਥਾਇ॥ ਸੋਈ ਨਿਹਚਲੁ ਸਾਚ ਠਾਇ॥੩॥ ਏਕਾ ਖੋਜੈ ਏਕ ਪ੍ਰੀਤਿ॥ ਦਰਸਨ ਪਰਸਨ ਹੀਤ ਚੀਤਿ॥ ਹਰਿ ਰੰਗ ਰੰਗਾ ਸਹਜਿ ਮਾਣੁ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਤਿਸੁ ਜਨ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qhawdvvht10jy5z58v6n0iqp7foj5pl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1181</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22606</id>
    <revision>
      <id>235683</id>
      <parentid>53726</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T02:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235683</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3946" sha1="i7vpy3heldyxq8p25y1jbw69swf5ppn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੮੧}}&lt;/noinclude&gt;ਕੁਰਬਾਣੁ॥੪॥੩॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਜੀਅ ਪ੍ਰਾਣ ਤੁਮ੍ਹ ਪਿੰਡ ਦੀਨ੍ਹ॥ ਮੁਗਧ ਸੁੰਦਰ ਧਾਰਿ ਜੋਤਿ ਕੀਨ੍ਹ॥ ਸਭਿ ਜਾਚਿਕ ਪ੍ਰਭ ਤੁਮ੍ਹ ਦਇਆਲ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਹੋਵਤ ਨਿਹਾਲ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕਾਰਣ ਕਰਣ ਜੋਗ॥ ਹਉ ਪਾਵਉ ਤੁਮ ਤੇ ਸਗਲ ਥੋਕ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਹੋਵਤ ਉਧਾਰ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਸੁਖ ਸਹਜ ਸਾਰ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਪਤਿ ਸੋਭਾ ਹੋਇ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਬਿਘਨੁ ਨਾਹੀ ਕੋਇ॥੨॥ ਜਾ ਕਾਰਣਿ ਇਹ ਦੁਲਭ ਦੇਹ॥ ਸੋ ਬੋਲੁ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ 
ਦੇਹਿ॥ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਮਹਿ ਇਹੁ ਬਿਸ੍ਰਾਮੁ॥ ਸਦਾ ਰਿਦੈ ਜਪੀ ਪ੍ਰਭ ਤੇਰੋ ਨਾਮੁ॥੩॥ ਤੁਝ ਬਿਨੁ ਦੂਜਾ ਕੋਇ ਨਾਹਿ॥ ਸਭੁ ਤੇਰੋ ਖੇਲੁ ਤੁਝ ਮਹਿ ਸਮਾਹਿ॥ ਜਿਉ ਭਾਵੈ ਤਿਉ ਰਾਖਿ ਲੇ॥ ਸੁਖੁ ਨਾਨਕ ਪੂਰਾ ਗੁਰੁ ਮਿਲੇ॥੪॥੪॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਪ੍ਰਭ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮੇਰੈ ਸੰਗਿ ਰਾਇ॥ ਜਿਸਹਿ ਦੇਖਿ ਹਉ ਜੀਵਾ ਮਾਇ॥ ਜਾ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਦੁਖੁ ਨ ਹੋਇ॥ ਕਰਿ ਦਇਆ ਮਿਲਾਵਹੁ ਤਿਸਹਿ ਮੋਹਿ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰਾਨ ਅਧਾਰ ਮਨ॥ ਜੀਉ ਪਾਨ ਸਭੁ ਤੇਰੋ ਧਨ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਾ ਕਉ ਖੋਜਹਿ ਸੁਰਿ ਨਰ ਦੇਵ॥ ਮੁਨਿ ਜਨ ਸੇਖ ਨ ਲਹਹਿ ਭੇਵ॥ ਜਾ ਕੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਕਹੀ ਨ
ਜਾਇ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਘਟਿ ਘਟਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ॥੨॥ ਜਾ ਕੇ ਭਗਤ ਆਨੰਦ ਮੈ॥ ਜਾ ਕੇ ਭਗਤ ਕਉ ਨਾਹੀ ਖੈ॥ ਜਾ ਕੇ ਭਗਤ ਕਉ ਨਾਹੀ ਭੈ॥ ਜਾ ਕੇ ਭਗਤ ਕਉ ਸਦਾ ਜੈ॥੩॥ ਕਉਨ ਉਪਮਾ ਤੇਰੀ ਕਹੀ ਜਾਇ॥ ਸੁਖਦਾਤਾ 
ਪ੍ਰਭੁ ਰਹਿਓ ਸਮਾਇ॥ ਨਾਨਕੁ ਜਾਚੈ ਏਕੁ ਦਾਨੁ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਮੋਹਿ ਦੇਹੁ ਨਾਮੁ॥੪॥੫॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਿਲਿ ਪਾਣੀ ਜਿਉ ਹਰੇ ਬੂਟ॥ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਤਿਉ ਹਉਮੈ ਛੂਟ॥ ਜੈਸੀ ਦਾਸੇ ਧੀਰ ਮੀਰ॥ ਤੈਸੇ ਉਧਾਰਨ ਗੁਰਹ ਪੀਰ॥੧॥ ਤੁਮ ਦਾਤੇ ਪ੍ਰਭ ਦੇਨਹਾਰ॥ ਨਿਮਖ ਨਿਮਖ ਤਿਸੁ ਨਮਸਕਾਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਿਸਹਿ ਪਰਾਪਤਿ ਸਾਧਸੰਗੁ॥ ਤਿਸੁ ਜਨ ਲਾਗਾ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਰੰਗੁ॥ ਤੇ ਬੰਧਨ ਤੇ ਭਏ ਮੁਕਤਿ॥ ਭਗਤ ਅਰਾਧਹਿ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ॥੨॥ ਨੇਤ੍ਰ ਸੰਤੋਖੇ ਦਰਸੁ ਪੇਖਿ॥ ਰਸਨਾ ਗਾਏ ਗੁਣ ਅਨੇਕ॥ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਬੂਝੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਮਨੁ ਆਘਾਨਾ ਹਰਿ ਰਸਹਿ ਸੁਆਦਿ॥੩॥ ਸੇਵਕੁ ਲਾਗੋ ਚਰਣ ਸੇਵ॥ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਅਪਰੰਪਰ ਦੇਵ॥ ਸਗਲ 
ਉਧਾਰਣ ਤੇਰੋ ਨਾਮੁ॥ ਨਾਨਕ ਪਾਇਓ ਇਹੁ ਨਿਧਾਨੁ॥੪॥੬॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਤੁਮ ਬਡ ਦਾਤੇ ਦੇ ਰਹੇ॥ ਜੀਅ ਪ੍ਰਾਣ ਮਹਿ ਰਵਿ ਰਹੇ॥ ਦੀਨੇ ਸਗਲੇ ਭੋਜਨ ਖਾਨ॥ ਮੋਹਿ ਨਿਰਗੁਨ ਇਕੁ ਗੁਨੁ ਨ ਜਾਨ॥੧॥ ਹਉ ਕਛੂ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7vpy3heldyxq8p25y1jbw69swf5ppn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1182</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22611</id>
    <revision>
      <id>235773</id>
      <parentid>53731</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235773</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3775" sha1="c5fdh9rgg38u1val6towfv5av4sztpl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੮੨}}&lt;/noinclude&gt;ਨ ਜਾਨਉ ਤੇਰੀ ਸਾਰ॥ ਤੂ ਕਰਿ ਗਤਿ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਭ ਦਇਆਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਾਪ ਨ ਤਾਪ ਨ ਕਰਮ ਕੀਤਿ॥ ਆਵੈ ਨਾਹੀ ਕਛੂ ਰੀਤਿ॥ ਮਨ ਮਹਿ ਰਾਖਉ ਆਸ ਏਕ॥ ਨਾਮ ਤੇਰੇ ਕੀ ਤਰਉ ਟੇਕ॥੨॥ ਸਰਬ ਕਲਾ ਪ੍ਰਭ 
ਤੁਮ੍ਹ ਪ੍ਰਬੀਨ॥ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਵਹਿ ਜਲਹਿ ਮੀਨ॥ ਅਗਮ ਅਗਮ ਊਚਹ ਤੇ ਊਚ॥ ਹਮ ਥੋਰੇ ਤੁਮ ਬਹੁਤ ਮੂਚ॥੩॥ 
ਜਿਨ ਤੂ ਧਿਆਇਆ ਸੇ ਗਨੀ॥ ਜਿਨ ਤੂ ਪਾਇਆ ਸੇ ਧਨੀ॥ ਜਿਨਿ ਤੂ ਸੇਵਿਆ ਸੁਖੀ ਸੇ॥ ਸੰਤ ਸਰਣਿ ਨਾਨਕ ਪਰੇ॥੪॥੭॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਤਿਸੁ ਤੂ ਸੇਵਿ ਜਿਨਿ ਤੂ ਕੀਆ॥ ਤਿਸੁ ਅਰਾਧਿ ਜਿਨਿ ਜੀਉ ਦੀਆ॥
ਤਿਸ ਕਾ ਚਾਕਰੁ ਹੋਹਿ ਫਿਰਿ ਡਾਨੁ ਨ ਲਾਗੈ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਕਰਿ ਪੋਤਦਾਰੀ ਫਿਰਿ ਦੂਖੁ ਨ ਲਾਗੈ॥੧॥ ਏਵਡ ਭਾਗ ਹੋਹਿ ਜਿਸੁ ਪ੍ਰਾਣੀ॥ ਸੋ ਪਾਏ ਇਹੁ ਪਦੁ ਨਿਰਬਾਣੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦੂਜੀ ਸੇਵਾ ਜੀਵਨੁ ਬਿਰਥਾ॥ ਕਛੂ ਨ 
ਹੋਈ ਹੈ ਪੂਰਨ ਅਰਥਾ॥ ਮਾਣਸ ਸੇਵਾ ਖਰੀ ਦੁਹੇਲੀ॥ ਸਾਧ ਕੀ ਸੇਵਾ ਸਦਾ ਸੁਹੇਲੀ॥੨॥ ਜੇ ਲੋੜਹਿ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਭਾਈ॥ ਸਾਧੂ ਸੰਗਤਿ ਗੁਰਹਿ ਬਤਾਈ॥ ਊਹਾ ਜਪੀਐ ਕੇਵਲ ਨਾਮ॥ ਸਾਧੂ ਸੰਗਤਿ ਪਾਰਗਰਾਮ॥੩॥ ਸਗਲ ਤਤ ਮਹਿ ਤਤੁ ਗਿਆਨੁ॥ ਸਰਬ ਧਿਆਨ ਮਹਿ ਏਕੁ ਧਿਆਨੁ॥ ਹਰਿ ਕੀਰਤਨ ਮਹਿ ਊਤਮ ਧੁਨਾ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰ
ਮਿਲਿ ਗਾਇ ਗੁਨਾ॥੪॥੮॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਜਿਸੁ ਬੋਲਤ ਮੁਖੁ ਪਵਿਤੁ ਹੋਇ॥ ਜਿਸੁ ਸਿਮਰਤ ਨਿਰਮਲ ਹੈ ਸੋਇ॥ ਜਿਸੁ ਅਰਾਧੇ ਜਮੁ ਕਿਛੁ ਨ ਕਹੈ॥ ਜਿਸ ਕੀ ਸੇਵਾ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਲਹੈ॥੧॥ ਰਾਮ ਰਾਮ ਬੋਲਿ ਰਾਮ ਰਾਮ॥ ਤਿਆਗਹੁ ਮਨ ਕੇ ਸਗਲ ਕਾਮ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਿਸ ਕੇ ਧਾਰੇ ਧਰਣਿ ਅਕਾਸੁ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਜਿਸ ਕਾ ਹੈ ਪ੍ਰਗਾਸੁ॥
ਜਿਸੁ ਸਿਮਰਤ ਪਤਿਤ ਪੁਨੀਤ ਹੋਇ॥ ਅੰਤ ਕਾਲਿ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਨ ਰੋਇ॥੨॥ ਸਗਲ ਧਰਮ ਮਹਿ ਊਤਮ ਧਰਮ॥ ਕਰਮ ਕਰਤੂਤਿ ਕੈ ਊਪਰਿ ਕਰਮ॥ ਜਿਸ ਕਉ ਚਾਹਹਿ ਸੁਰਿ ਨਰ ਦੇਵ॥ ਸੰਤ ਸਭਾ ਕੀ ਲਗਹੁ ਸੇਵ॥੩॥ ਆਦਿ ਪੁਰਖਿ ਜਿਸੁ ਕੀਆ ਦਾਨੁ॥ ਤਿਸ ਕਉ ਮਿਲਿਆ ਹਰਿ ਨਿਧਾਨੁ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਕਹੀ ਨ ਜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਜਨ ਹਰਿ ਹਰਿ ਧਿਆਇ॥੪॥੯॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਨ ਤਨ ਭੀਤਰਿ ਲਾਗੀ ਪਿਆਸ॥ ਗੁਰਿ ਦਇਆਲਿ ਪੂਰੀ ਮੇਰੀ ਆਸ॥ ਕਿਲਵਿਖ ਕਾਟੇ ਸਾਧਸੰਗਿ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਿਓ ਹਰਿ ਨਾਮ ਰੰਗਿ॥੧॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦਿ ਬਸੰਤੁ ਬਨਾ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਹਿਰਦੈ ਉਰਿ ਧਾਰੇ ਸਦਾ ਸਦਾ ਹਰਿ ਜਸੁ ਸੁਨਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c5fdh9rgg38u1val6towfv5av4sztpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1183</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22616</id>
    <revision>
      <id>235779</id>
      <parentid>53736</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235779</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3779" sha1="o6mw0bqksf92j0kwdmgt6ovfztrgj28" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੮੩}}&lt;/noinclude&gt;ਸਮਰਥ ਸੁਆਮੀ ਕਾਰਣ ਕਰਣ॥ ਮੋਹਿ ਅਨਾਥ ਪ੍ਰਭ ਤੇਰੀ ਸਰਣ॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਤੇਰੇ ਆਧਾਰਿ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭ ਲੇਹਿ ਨਿਸਤਾਰਿ॥੨॥ ਭਵ ਖੰਡਨ ਦੁਖ ਨਾਸ ਦੇਵ॥ ਸੁਰਿ ਨਰ ਮੁਨਿ ਜਨ ਤਾ ਕੀ ਸੇਵ॥ ਧਰਣਿ ਅਕਾਸੁ ਜਾ ਕੀ ਕਲਾ ਮਾਹਿ॥ ਤੇਰਾ ਦੀਆ ਸਭਿ ਜੰਤ ਖਾਹਿ॥੩॥ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਪ੍ਰਭ ਦਇਆਲ॥ ਅਪਣੇ ਦਾਸ ਕਉ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲਿ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਮੋਹਿ ਦੇਹੁ ਦਾਨੁ॥ ਜਪਿ ਜੀਵੈ ਨਾਨਕੁ ਤੇਰੋ ਨਾਮੁ॥੪॥੧੦॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥
ਰਾਮ ਰੰਗਿ ਸਭ ਗਏ ਪਾਪ॥ ਰਾਮ ਜਪਤ ਕਛੁ ਨਹੀ ਸੰਤਾਪ॥ ਗੋਬਿੰਦ ਜਪਤ ਸਭਿ ਮਿਟੇ ਅੰਧੇਰ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਤ ਕਛੁ ਨਾਹਿ ਫੇਰ॥੧॥ ਬਸੰਤੁ ਹਮਾਰੈ ਰਾਮ ਰੰਗੁ॥ ਸੰਤ ਜਨਾ ਸਿਉ ਸਦਾ ਸੰਗੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥
ਸੰਤ ਜਨੀ ਕੀਆ ਉਪਦੇਸੁ॥ ਜਹ ਗੋਬਿੰਦ ਭਗਤੁ ਸੋ ਧੰਨਿ ਦੇਸੁ॥ ਹਰਿ ਭਗਤਿਹੀਨ ਉਦਿਆਨ ਥਾਨੁ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਘਟਿ ਘਟਿ ਪਛਾਨੁ॥੨॥ ਹਰਿ ਕੀਰਤਨ ਰਸ ਭੋਗ ਰੰਗੁ॥ ਮਨ ਪਾਪ ਕਰਤ ਤੂ ਸਦਾ ਸੰਗੁ॥ ਨਿਕਟਿ ਪੇਖੁ ਪ੍ਰਭੁ ਕਰਣਹਾਰ॥ ਈਤ ਊਤ ਪ੍ਰਭ ਕਾਰਜ ਸਾਰ॥੩॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਸਿਉ ਲਗੋ ਧਿਆਨੁ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭਿ ਕੀਨੋ ਦਾਨੁ॥ ਤੇਰਿਆ ਸੰਤ ਜਨਾ ਕੀ ਬਾਛਉ ਧੂਰਿ॥ ਜਪਿ ਨਾਨਕ ਸੁਆਮੀ ਸਦ ਹਜੂਰਿ
॥੪॥੧੧॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸਚੁ ਪਰਮੇਸਰੁ ਨਿਤ ਨਵਾ॥ ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਨਿਤ ਚਵਾ॥ ਪ੍ਰਭ ਰਖਵਾਲੇ ਮਾਈ ਬਾਪ॥ ਜਾ ਕੈ ਸਿਮਰਣਿ ਨਹੀ ਸੰਤਾਪ॥੧॥ ਖਸਮੁ ਧਿਆਈ ਇਕ ਮਨਿ ਇਕ ਭਾਇ॥ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਕੀ ਸਦਾ ਸਰਣਾਈ ਸਾਚੈ ਸਾਹਿਬ ਰਖਿਆ ਕੰਠਿ ਲਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅਪਣੇ ਜਨ ਪ੍ਰਭਿ ਆਪਿ ਰਖੇ॥ ਦੁਸਟ ਦੂਤ ਸਭਿ ਭ੍ਰਮਿ ਥਕੇ॥ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਸਾਚੇ ਨਹੀ ਜਾਇ॥ ਦੁਖੁ ਦੇਸ ਦਿਸੰਤਰਿ ਰਹੇ ਧਾਇ॥੨॥ ਕਿਰਤੁ ਓਨ੍ਹਾ ਕਾ ਮਿਟਸਿ ਨਾਹਿ॥ ਓਇ ਅਪਣਾ ਬੀਜਿਆ ਆਪਿ ਖਾਹਿ॥ ਜਨ ਕਾ ਰਖਵਾਲਾ ਆਪਿ ਸੋਇ॥ ਜਨ ਕਉ ਪਹੁਚਿ ਨ ਸਕਸਿ ਕੋਇ॥੩॥ ਪ੍ਰਭਿ ਦਾਸ ਰਖੇ ਕਰਿ ਜਤਨੁ ਆਪਿ॥ ਅਖੰਡ ਪੂਰਨ ਜਾ ਕੋ ਪ੍ਰਤਾਪੁ॥ ਗੁਣ ਗੋਬਿੰਦ ਨਿਤ ਰਸਨ ਗਾਇ॥ ਨਾਨਕੁ ਜੀਵੈ ਹਰਿ ਚਰਣ ਧਿਆਇ॥੪॥੧੨॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਗੁਰ ਚਰਣ ਸਰੇਵਤ ਦੁਖੁ ਗਇਆ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮਿ ਪ੍ਰਭਿ ਕਰੀ ਮਇਆ॥ ਸਰਬ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਨ ਕਾਮ॥ ਜਪਿ ਜੀਵੈ ਨਾਨਕੁ ਰਾਮ ਨਾਮ॥੧॥ ਸਾ ਰੁਤਿ ਸੁਹਾਵੀ ਜਿਤੁ ਹਰਿ ਚਿਤਿ ਆਵੈ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਦੀਸੈ ਬਿਲਲਾਂਤੀ ਸਾਕਤੁ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਆਵੈ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o6mw0bqksf92j0kwdmgt6ovfztrgj28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1184</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22621</id>
    <revision>
      <id>235784</id>
      <parentid>53741</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235784</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3594" sha1="7f1hiriy5hm5bfyohw0ywc6r5rdbvr1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੮੪}}&lt;/noinclude&gt;ਜਾਵੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸੇ ਧਨਵੰਤ ਜਿਨ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਰਾਸਿ॥ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਨਾਸਿ॥ ਭੈ ਬਿਨਸੇ ਨਿਰਭੈ ਪਦੁ ਪਾਇਆ॥ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਨਾਨਕਿ ਖਸਮੁ ਧਿਆਇਆ॥੨॥ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਪ੍ਰਭਿ ਕੀਓ ਨਿਵਾਸ॥ ਹਰਿ ਜਪਿ ਜਪਿ ਹੋਈ ਪੂਰਨ ਆਸ॥ ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲਿ ਰਵਿ ਰਹਿਆ॥ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਹਿਆ 
॥੩॥ ਅਸਟ ਸਿਧਿ ਨਵ ਨਿਧਿ ਏਹ॥ ਕਰਮਿ ਪਰਾਪਤਿ ਜਿਸੁ ਨਾਮੁ ਦੇਹ॥ ਪ੍ਰਭ ਜਪਿ ਜਪਿ ਜੀਵਹਿ ਤੇਰੇ ਦਾਸ॥ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਨਾਨਕ ਕਮਲ ਪ੍ਰਗਾਸ॥੪॥੧੩॥

{{center|ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੧ ਇਕ ਤੁਕੇ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} 
ਸਗਲ ਇਛਾ ਜਪਿ ਪੁੰਨੀਆ॥ ਪ੍ਰਭਿ ਮੇਲੇ ਚਿਰੀ ਵਿਛੁੰਨਿਆ॥੧॥ ਤੁਮ ਰਵਹੁ ਗੋਬਿੰਦੈ ਰਵਣ ਜੋਗੁ॥ ਜਿਤੁ ਰਵਿਐ ਸੁਖ ਸਹਜ ਭੋਗੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲਿਆ॥ ਅਪਣਾ ਦਾਸੁ ਆਪਿ ਸਮ੍ਹਾਲਿਆ॥੨॥ ਸੇਜ ਸੁਹਾਵੀ ਰਸਿ ਬਨੀ॥ ਆਇ ਮਿਲੇ ਪ੍ਰਭ ਸੁਖ ਧਨੀ॥੩॥ ਮੇਰਾ ਗੁਣੁ ਅਵਗਣੁ ਨ ਬੀਚਾਰਿਆ॥ ਪ੍ਰਭ ਨਾਨਕ ਚਰਣ ਪੂਜਾਰਿਆ॥੪॥੧॥੧੪॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਕਿਲਬਿਖ ਬਿਨਸੇ ਗਾਇ ਗੁਨਾ॥ ਅਨਦਿਨ ਉਪਜੀ ਸਹਜ ਧੁਨਾ॥੧॥ ਮਨੁ ਮਉਲਿਓ ਹਰਿ ਚਰਨ ਸੰਗਿ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਸਾਧੂ ਜਨ ਭੇਟੇ ਨਿਤ ਰਾਤੌ ਹਰਿ ਨਾਮ ਰੰਗਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਗਟੇ ਗੋਪਾਲ॥ ਲੜਿ ਲਾਇ ਉਧਾਰੇ ਦੀਨ ਦਇਆਲ॥੨॥ ਇਹੁ
ਮਨੁ ਹੋਆ ਸਾਧ ਧੂਰਿ॥ ਨਿਤ ਦੇਖੈ ਸੁਆਮੀ ਹਜੂਰਿ॥੩॥ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗਈ॥ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਭਈ॥੪॥੨॥੧੫॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਰੋਗ ਮਿਟਾਏ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਿ॥ ਬਾਲਕ ਰਾਖੇ ਅਪਨੇ ਕਰ ਥਾਪਿ॥੧॥
ਸਾਂਤਿ ਸਹਜ ਗ੍ਰਿਹਿ ਸਦ ਬਸੰਤੁ॥ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਕੀ ਸਰਣੀ ਆਏ ਕਲਿਆਣ ਰੂਪ ਜਪਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਮੰਤੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸੋਗ ਸੰਤਾਪ ਕਟੇ ਪ੍ਰਭਿ ਆਪਿ॥ ਗੁਰ ਅਪੁਨੇ ਕਉ ਨਿਤ ਨਿਤ ਜਾਪਿ॥੨॥ ਜੋ ਜਨੁ ਤੇਰਾ ਜਪੇ ਨਾਉ॥ ਸਭਿ ਫਲ ਪਾਏ ਨਿਹਚਲ ਗੁਣ ਗਾਉ॥੩॥ ਨਾਨਕ ਭਗਤਾ ਭਲੀ ਰੀਤਿ॥ ਸੁਖਦਾਤਾ ਜਪਦੇ ਨੀਤ ਨੀਤਿ 
॥੪॥੩॥੧੬॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਹੁਕਮੁ ਕਰਿ ਕੀਨ੍ਹੇ ਨਿਹਾਲ॥ ਅਪਨੇ ਸੇਵਕ ਕਉ ਭਇਆ ਦਇਆਲੁ॥੧॥ ਗੁਰਿ ਪੂਰੈ ਸਭੁ ਪੂਰਾ ਕੀਆ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਰਿਦ ਮਹਿ ਦੀਆ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰਮੁ ਧਰਮੁ ਮੇਰਾ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7f1hiriy5hm5bfyohw0ywc6r5rdbvr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1185</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22626</id>
    <revision>
      <id>235792</id>
      <parentid>53746</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235792</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3379" sha1="mal5o6100ts155gsp5qkw5wzq82t5k6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੮੫}}&lt;/noinclude&gt;ਕਛੁ ਨ ਬੀਚਾਰਿਓ॥ ਬਾਹ ਪਕਰਿ ਭਵਜਲੁ ਨਿਸਤਾਰਿਓ॥੨॥ ਪ੍ਰਭਿ ਕਾਟਿ ਮੈਲੁ ਨਿਰਮਲ ਕਰੇ॥ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਕੀ ਸਰਣੀ ਪਰੇ॥੩॥ ਆਪਿ ਕਰਹਿ ਆਪਿ ਕਰਣੈਹਾਰੇ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਨਾਨਕ ਉਧਾਰੇ॥੪॥੪॥੧੭॥ 

{{center|ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} 
ਦੇਖੁ ਫੂਲ ਫੂਲ ਫੂਲੇ॥ ਅਹੰ ਤਿਆਗਿ ਤਿਆਗੇ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਪਾਗੇ॥ ਤੁਮ ਮਿਲਹੁ ਪ੍ਰਭ ਸਭਾਗੇ॥ ਹਰਿ ਚੇਤਿ ਮਨ ਮੇਰੇ॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਘਨ ਬਾਸੁ ਕੂਲੇ॥ ਇਕਿ ਰਹੇ ਸੂਕਿ ਕਠੂਲੇ॥ ਬਸੰਤ ਰੁਤਿ ਆਈ॥ ਪਰਫੂਲਤਾ
ਰਹੇ॥੧॥ ਅਬ ਕਲੂ ਆਇਓ ਰੇ॥ ਇਕੁ ਨਾਮੁ ਬੋਵਹੁ ਬੋਵਹੁ॥ ਅਨ ਰੂਤਿ ਨਾਹੀ ਨਾਹੀ॥ ਮਤੁ ਭਰਮਿ ਭੂਲਹੁ ਭੂਲਹੁ॥ ਗੁਰ ਮਿਲੇ ਹਰਿ ਪਾਏ॥ ਜਿਸੁ ਮਸਤਕਿ ਹੈ ਲੇਖਾ॥ ਮਨ ਰੁਤਿ ਨਾਮ ਰੇ॥ ਗੁਨ ਕਹੇ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਹਰੇ ਹਰਿ ਹਰੇ॥੨॥੧੮॥

{{center|ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੨ ਹਿੰਡੋਲ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} 
ਹੋਇ ਇਕਤ੍ਰ ਮਿਲਹੁ ਮੇਰੇ ਭਾਈ ਦੁਬਿਧਾ ਦੂਰਿ ਕਰਹੁ ਲਿਵ ਲਾਇ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੈ ਕੇ ਹੋਵਹੁ ਜੋੜੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੈਸਹੁ ਸਫਾ ਵਿਛਾਇ॥੧॥ ਇਨ੍ਹ ਬਿਧਿ ਪਾਸਾ ਢਾਲਹੁ ਬੀਰ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਦਿਨੁ ਰਾਤੀ ਅੰਤ ਕਾਲਿ ਨਹ
ਲਾਗੈ ਪੀਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰਮ ਧਰਮ ਤੁਮ੍ਹ ਚਉਪੜਿ ਸਾਜਹੁ ਸਤੁ ਕਰਹੁ ਤੁਮ੍ਹ ਸਾਰੀ॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਲੋਭੁ ਮੋਹੁ ਜੀਤਹੁ ਐਸੀ ਖੇਲ ਹਰਿ ਪਿਆਰੀ॥੨॥ ਉਠਿ ਇਸਨਾਨੁ ਕਰਹੁ ਪਰਭਾਤੇ ਸੋਏ ਹਰਿ ਆਰਾਧੇ॥ ਬਿਖੜੇ ਦਾਉ ਲੰਘਾਵੈ ਮੇਰਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੁਖ ਸਹਜ ਸੇਤੀ ਘਰਿ ਜਾਤੇ॥੩॥ ਹਰਿ ਆਪੇ ਖੇਲੈ ਆਪੇ ਦੇਖੈ ਹਰਿ ਆਪੇ ਰਚਨੁ ਰਚਾਇਆ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜੋ ਨਰੁ ਖੇਲੈ ਸੋ ਜਿਣਿ ਬਾਜੀ ਘਰਿ ਆਇਆ॥੪॥੧॥੧੯॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫ ਹਿੰਡੋਲ॥ ਤੇਰੀ ਕੁਦਰਤਿ ਤੂਹੈ ਜਾਣਹਿ ਅਉਰੁ ਨ ਦੂਜਾ ਜਾਣੈ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਹਿ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਸੋਈ ਤੁਝੈ ਪਛਾਣੈ॥੧॥ ਤੇਰਿਆ ਭਗਤਾ ਕਉ ਬਲਿਹਾਰਾ॥ ਥਾਨੁ ਸੁਹਾਵਾ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭ ਤੇਰਾ ਰੰਗ ਤੇਰੇ ਆਪਾਰਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਤੁਝ ਤੇ ਹੋਵੈ ਅਉਰੁ ਨ ਦੂਜਾ ਕਰਤਾ॥ ਭਗਤੁ ਤੇਰਾ ਸੋਈ ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਜਿਸ ਨੋ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mal5o6100ts155gsp5qkw5wzq82t5k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1186</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22631</id>
    <revision>
      <id>235798</id>
      <parentid>53751</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235798</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3709" sha1="n9omz2xlku72wopbcfazsimxcjn7gcj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੮੬}}&lt;/noinclude&gt;ਤੂ ਰੰਗੁ ਧਰਤਾ॥੨॥ ਤੂ ਵਡ ਦਾਤਾ ਤੂ ਵਡ ਦਾਨਾ ਅਉਰੁ ਨਹੀ ਕੋ ਦੂਜਾ॥ ਤੂ ਸਮਰਥੁ ਸੁਆਮੀ ਮੇਰਾ ਹਉ ਕਿਆ ਜਾਣਾ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ॥੩॥ ਤੇਰਾ ਮਹਲੁ ਅਗੋਚਰੁ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਬਿਖਮੁ ਤੇਰਾ ਹੈ ਭਾਣਾ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਢਹਿ ਪਇਆ ਦੁਆਰੈ ਰਖਿ ਲੇਵਹੁ ਮੁਗਧ ਅਜਾਣਾ॥੪॥੨॥੨੦॥ ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮੂਲੁ ਨ ਬੂਝੈ ਆਪੁ
ਨ ਸੂਝੈ ਭਰਮਿ ਬਿਆਪੀ ਅਹੰ ਮਨੀ॥੧॥ ਪਿਤਾ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਭ ਧਨੀ॥ ਮੋਹਿ ਨਿਸਤਾਰਹੁ ਨਿਰਗੁਨੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਓਪਤਿ ਪਰਲਉ ਪ੍ਰਭ ਤੇ ਹੋਵੈ ਇਹ ਬੀਚਾਰੀ ਹਰਿ ਜਨੀ॥੨॥ ਨਾਮ ਪ੍ਰਭੂ ਕੇ ਜੋ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ ਕਲਿ ਮਹਿ ਸੁਖੀਏ ਸੇ ਗਨੀ॥੩॥ਅਵਰੁ ਉਪਾਉ ਨ ਕੋਈ ਸੂਝੈ ਨਾਨਕ ਤਰੀਐ ਗੁਰ ਬਚਨੀ॥੪॥੩॥੨੧॥

ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਰਾਗੁ ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲ ਮਹਲਾ ੯॥ ਸਾਧੋ ਇਹੁ ਤਨੁ ਮਿਥਿਆ ਜਾਨਉ॥ ਯਾ ਭੀਤਰਿ ਜੋ ਰਾਮੁ ਬਸਤੁ ਹੈ ਸਾਚੋ ਤਾਹਿ ਪਛਾਨੋ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਇਹੁ ਜਗੁ ਹੈ ਸੰਪਤਿ ਸੁਪਨੇ ਕੀ ਦੇਖਿ ਕਹਾ ਐਡਾਨੋ॥ ਸੰਗਿ ਤਿਹਾਰੈ ਕਛੂ ਨ ਚਾਲੈ ਤਾਹਿ ਕਹਾ ਲਪਟਾਨੋ॥੧॥ ਉਸਤਤਿ ਨਿੰਦਾ ਦੋਊ ਪਰਹਰਿ ਹਰਿ ਕੀਰਤਿ ਉਰਿ ਆਨੋ॥ 
ਜਨ ਨਾਨਕ ਸਭ ਹੀ ਮੈ ਪੂਰਨ ਏਕ ਪੁਰਖ ਭਗਵਾਨੋ॥੨॥੧॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੯॥ ਪਾਪੀ ਹੀਐ ਮੈ ਕਾਮੁ ਬਸਾਇ॥ ਮਨੁ ਚੰਚਲੁ ਯਾ ਤੇ ਗਹਿਓ ਨ ਜਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜੋਗੀ ਜੰਗਮ ਅਰੁ ਸੰਨਿਆਸ॥ ਸਭ ਹੀ ਪਰਿ ਡਾਰੀ ਇਹ ਫਾਸ॥੧॥ ਜਿਹਿ ਜਿਹਿ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮੁ ਸਮ੍ਹਾਰਿ॥ ਤੇ ਭਵ ਸਾਗਰ ਉਤਰੇ ਪਾਰਿ॥੨॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਕੀ ਸਰਨਾਇ॥
ਦੀਜੈ ਨਾਮੁ ਰਹੈ ਗੁਨ ਗਾਇ॥੩॥੨॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੯॥ ਮਾਈ ਮੈ ਧਨੁ ਪਾਇਓ ਹਰਿ ਨਾਮੁ॥ ਮਨੁ ਮੇਰੋ ਧਾਵਨ
ਤੇ ਛੂਟਿਓ ਕਰਿ ਬੈਠੋ ਬਿਸਰਾਮੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮਾਇਆ ਮਮਤਾ ਤਨ ਤੇ ਭਾਗੀ ਉਪਜਿਓ ਨਿਰਮਲ ਗਿਆਨੁ॥ ਲੋਭ ਮੋਹ ਏਹ ਪਰਸਿ ਨ ਸਾਕੈ ਗਹੀ ਭਗਤਿ ਭਗਵਾਨ॥੧॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕਾ ਸੰਸਾ ਚੂਕਾ ਰਤਨੁ ਨਾਮੁ ਜਬ ਪਾਇਆ॥ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਸਕਲ ਬਿਨਾਸੀ ਮਨ ਤੇ ਨਿਜ ਸੁਖ ਮਾਹਿ ਸਮਾਇਆ॥੨॥ ਜਾ ਕਉ ਹੋਤ ਦਇਆਲੁ ਕਿਰਪਾ ਨਿਧਿ ਸੋ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਨ ਗਾਵੈ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਇਹ ਬਿਧਿ ਕੀ ਸੰਪੈ ਕੋਊ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਵੈ॥੩॥੩॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੯॥ ਮਨ ਕਹਾ ਬਿਸਾਰਿਓ ਰਾਮ ਨਾਮੁ॥ ਤਨੁ ਬਿਨਸੈ ਜਮ ਸਿਉ ਪਰੈ ਕਾਮੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਇਹੁ ਜਗੁ ਧੂਏ ਕਾ ਪਹਾਰ॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n9omz2xlku72wopbcfazsimxcjn7gcj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1187</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22636</id>
    <revision>
      <id>235805</id>
      <parentid>53756</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3819" sha1="hzp310iudv6345833nj9b4r5kt1gg9w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੮੭}}&lt;/noinclude&gt;ਤੈ ਸਾਚਾ ਮਾਨਿਆ ਕਿਹ ਬਿਚਾਰਿ॥੧॥ ਧਨੁ ਦਾਰਾ ਸੰਪਤਿ ਗ੍ਰੇਹ॥ ਕਛੁ ਸੰਗਿ ਨ ਚਾਲੈ ਸਮਝ ਲੇਹ॥੨॥
ਇਕ ਭਗਤਿ ਨਾਰਾਇਨ ਹੋਇ ਸੰਗਿ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਭਜੁ ਤਿਹ ਏਕ ਰੰਗਿ॥੩॥੪॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੯॥ ਕਹਾ ਭੂਲਿਓ ਰੇ ਝੂਠੇ ਲੋਭ ਲਾਗ॥ ਕਛੁ ਬਿਗਰਿਓ ਨਾਹਿਨ ਅਜਹੁ ਜਾਗ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਮ ਸੁਪਨੈ ਕੈ ਇਹੁ ਜਗੁ ਜਾਨੁ॥ ਬਿਨਸੈ ਛਿਨ ਮੈ ਸਾਚੀ ਮਾਨੁ॥੧॥ ਸੰਗਿ ਤੇਰੈ ਹਰਿ ਬਸਤ ਨੀਤ॥ ਨਿਸ ਬਾਸੁਰ ਭਜੁ ਤਾਹਿ ਮੀਤ॥੨॥ ਬਾਰ ਅੰਤ ਕੀ ਹੋਇ ਸਹਾਇ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਗੁਨ ਤਾ ਕੇ ਗਾਇ॥੩॥੫॥

{{center|ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੧ ਅਸਟਪਦੀਆ ਘਰੁ ੧ ਦੁਤੁਕੀਆ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} 
ਜਗੁ ਕਊਆ ਨਾਮੁ ਨਹੀ ਚੀਤਿ॥ ਨਾਮੁ ਬਿਸਾਰਿ ਗਿਰੈ ਦੇਖੁ ਭੀਤਿ॥ ਮਨੂਆ ਡੋਲੈ ਚੀਤਿ ਅਨੀਤਿ॥ ਜਗ ਸਿਉ ਤੂਟੀ ਝੂਠ ਪਰੀਤਿ॥੧॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਬਿਖੁ ਬਜਰੁ ਭਾਰੁ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਕੈਸੇ ਗੁਨ ਚਾਰੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਘਰੁ ਬਾਲੂ ਕਾ ਘੂਮਨ ਘੇਰਿ॥ ਬਰਖਸਿ ਬਾਣੀ ਬੁਦਬੁਦਾ ਹੇਰਿ॥ ਮਾਤ੍ਰ ਬੂੰਦ ਤੇ ਧਰਿ ਚਕੁ ਫੇਰਿ॥ ਸਰਬ ਜੋਤਿ ਨਾਮੈ ਕੀ ਚੇਰਿ॥੨॥ ਸਰਬ ਉਪਾਇ ਗੁਰੂ ਸਿਰਿ ਮੋਰੁ॥ ਭਗਤਿ ਕਰਉ ਪਗ ਲਾਗਉ ਤੋਰ॥ ਨਾਮਿ ਰਤੋ ਚਾਹਉ ਤੁਝ ਓਰੁ॥ ਨਾਮੁ ਦੁਰਾਇ ਚਲੈ ਸੋ ਚੋਰੁ॥੩॥ ਪਤਿ ਖੋਈ ਬਿਖੁ ਅੰਚਲਿ ਪਾਇ॥ ਸਾਚ ਨਾਮਿ ਰਤੋ ਪਤਿ ਸਿਉ ਘਰਿ ਜਾਇ॥ 
ਜੋ ਕਿਛੁ ਕੀਨ੍ਹਸਿ ਪ੍ਰਭੁ ਰਜਾਇ॥ ਭੈ ਮਾਨੈ ਨਿਰਭਉ ਮੇਰੀ ਮਾਇ॥੪॥ ਕਾਮਨਿ ਚਾਹੈ ਸੁੰਦਰਿ ਭੋਗੁ॥ ਪਾਨ ਫੂਲ ਮੀਠੇ ਰਸ ਰੋਗ॥ ਖੀਲੈ ਬਿਗਸੈ ਤੇਤੋ ਸੋਗ॥ ਪ੍ਰਭ ਸਰਣਾਗਤਿ ਕੀਨ੍ਹਸਿ ਹੋਗ॥੫॥ ਕਾਪੜੁ ਪਹਿਰਸਿ ਅਧਿਕੁ ਸੀਗਾਰੁ॥ ਮਾਟੀ ਫੁੂਲੀ ਰੂਪੁ ਬਿਕਾਰੁ॥ ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਬਾਂਧੋ ਬਾਰੁ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਸੂਨਾ ਘਰੁ ਬਾਰੁ॥੬॥
ਗਾਛਹੁ ਪੁਤ੍ਰੀ ਰਾਜ ਕੁਆਰਿ॥ ਨਾਮੁ ਭਣਹੁ ਸਚੁ ਦੋਤੁ ਸਵਾਰਿ॥ ਪ੍ਰਿਉ ਸੇਵਹੁ ਪ੍ਰਭ ਪ੍ਰੇਮ ਅਧਾਰਿ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਬਿਖੁ ਤਿਆਸ ਨਿਵਾਰਿ॥੭॥ ਮੋਹਨਿ ਮੋਹਿ ਲੀਆ ਮਨੁ ਮੋਹਿ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਪਛਾਨਾ ਤੋਹਿ॥ ਨਾਨਕ 
ਠਾਢੇ ਚਾਹਹਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੁਆਰਿ॥ ਤੇਰੇ ਨਾਮਿ ਸੰਤੋਖੇ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ॥੮॥੧॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੧॥ ਮਨੁ ਭੂਲਉ ਭਰਮਸਿ ਆਇ ਜਾਇ॥ ਅਤਿ ਲੁਬਧ ਲੁਭਾਨਉ ਬਿਖਮ ਮਾਇ॥ ਨਹ ਅਸਥਿਰੁ ਦੀਸੈ ਏਕ ਭਾਇ॥ ਜਿਉ ਮੀਨ ਕੁੰਡਲੀਆ ਕੰਠਿ ਪਾਇ॥੧॥ ਮਨੁ ਭੂਲਉ ਸਮਝਸਿ ਸਾਚ ਨਾਇ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਬੀਚਾਰੇ ਸਹਜ ਭਾਇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hzp310iudv6345833nj9b4r5kt1gg9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/23</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45476</id>
    <revision>
      <id>235716</id>
      <parentid>118984</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T09:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2981" sha1="lwr9hemdce8natkgwe75tklc0qqrprt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਰਾ ਦਿੰਦੀ।

{{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਪੂ ਜੀ ਸਕੂਲ ਮੂਹਰੋਂ ਦੀ ਲੰਘੇ। ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਭੁੱਬੀਂ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। &quot;ਬਾਪੂ ਬਾਪੂ ਇਹ ਮੈਥੋਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਹੀ ਝਾਤੂ ਮਰਵਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆ... ਪੜ੍ਹਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।&quot;

{{gap}}&quot;ਕਿਹੜਾ ਮਾਸਟਰ ਆ ਉਏ ਦਰੁਣਾਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਤੋਂ ਝਾੜੂ ਮਰਵਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਐ?&quot; ਬਾਪੂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ ਹੈੱਡ-ਮਾਸਟਰ ਸਣੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਮਾਸਟਰ ਵੀ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ।

{{gap}}ਹੈੱਡ-ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਪਰ ਤੀਰ ਦੀ ਕਮਾਨ ਵਾਂਗੂੰ ਝੁਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਕੜ ਕੇ ਬੋਲੇ... &quot;ਉਏ ਮਾਸਟਰਾ ਇਹ ਚੂਹੜੇ ਦਾ ਪੁੱਤ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹੂਗਾ, ਇਹ 'ਨੀ ਹੋਰ ਵੀ ਆਉਣਗੇ।&quot; ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਐਂ ਤਣਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ...ਮੇਰੀ ਖ਼ਾਤਰ..., ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਸੀ।

{{gap}}(ਚੁੱਪ! ਜਿਵੇਂ ਅਤੀਤ ’ਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਵੇ! ਫੇਰ ਸਿਰ ਝਟਕ ਕੇ ਵਰਤਮਾਨ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕੁਝ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁੱਖਣ ਤੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਇਹ ਮੇਰੇ ਜਮਾਤੀ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ 'ਕੱਠੇ ਹੀ ਬੈਠਦੇ ਸੀ ਤੇ ਕੁੱਟ ਵੀ ਸਾਡੇ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੁੱਖਣ ਦੇ ਫੋੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, &quot;ਐਥੇ ਪੱਸਲੀਆਂ 'ਤੇ। (ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਹਰ ਕਿਰਦਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਢਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਉਹ ਕਮੀਜ਼ ਨੂੰ 'ਤਾਂਹ ਜਿਹੇ ਚੱਕੀ ਰੱਖਦਾ। ਉਹਦੇ ਫੋੜੇ 'ਚੋਂ ਲਹੂ ਪਾਕ ਜਿਹਾ ਰਿਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਕੁੱਟਦਿਆਂ-ਕੁੱਟਦਿਆਂ ਇੱਕ ਘਸੁੰਨ ਉਹਦੇ ਫੋੜੇ 'ਤੇ ਜੜਤਾ।&quot; ਹਾਏ! ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ... ਉਏ।)

{{gap}}(ਚੀਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਥੋੜੀ ਚੁੱਪ)&lt;noinclude&gt;{{center|21}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lwr9hemdce8natkgwe75tklc0qqrprt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/24</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45484</id>
    <revision>
      <id>235717</id>
      <parentid>172498</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T09:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235717</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3167" sha1="444qndlilm8oiv93hyluyj0gjd67zt4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਸੁੱਖਣ ਦੀ ਚੀਕ ਨਿਕਲਗੀ, ਫੋੜਾ ਫਿਸ ਗਿਆ ਸੀ । ਸੁੱਖਣ ਨੂੰ ਤੜਫ਼ਿਆ ਦੇਖ ਮੇਰਾ ਰੋਣਾ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਗਰਮੀ ਚੜ੍ਹੀ...? ਤੇਰੀ ਉਏ ਭੈਣ ਦੀ, ਹੈਂ..., ਨਾ ਤੈਨੂੰ ਬਾਹਲ਼ਾ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਓਏ।

{{gap}}(ਕੁੱਟਣ ਦੀ ਐਕਟਿੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਫੜਕੇ ਖ਼ਿਆਲੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ’ਚ ਸੁੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਠੁੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਫ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}...ਤੇਰੀ ਉਏ ਮਾਂ ਦੀ, ਤੇਰੀ ਉਏ ਭੈਣ ਦੀ...। ਉਸ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਐਨਾ ਕੁੱਟਿਆ, ਐਨੀਆਂ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢੀਆਂ... ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਹਫ਼ਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ  ਸੁੱਖਣ ਦੀ ਜਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭੁੱਲਿਆ, &quot;ਸਾਲਾ ਝੀਰ!&quot;

{{gap}}ਇਹ ਸੀ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਚਿਹਰਾ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਦੇ, ਪਰ ਸੋਹਣੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਪਲ਼ੋਸਦੇ, ਘਰ ਬੁਲਾਕੇ ਗੰਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ। ਅੱਜ ਵੀ ਜੇ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਲਗਦੈ... ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਥੁੱਕ ਦਿਆਂ।

{{gap}}ਖੈਰ! ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹੀ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਗੋਹਾ-ਕੂੜਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਮਰ-ਖਪ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, 'ਜੂਠ' ਬਚਿਆ ਖੁਚਿਆ। ਏਸੇ ਜੂਠ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਛੋਟਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਸੋਚਦਾਂ ਤਾਂ ਜੀਅ ਕੱਚਾ ਹੁੰਦਾ!

{{gap}}ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਆਹ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਾ। ਦਸ-ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਧੰਦੇ 'ਚ ਰੁੱਝ ਗਈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਟੈਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਸ ਕੋਲ਼। 

(ਦੌੜ-ਦੌੜ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੀ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ&lt;noinclude&gt;{{center|22}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>444qndlilm8oiv93hyluyj0gjd67zt4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/25</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45486</id>
    <revision>
      <id>235718</id>
      <parentid>118994</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T09:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235718</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2617" sha1="meciu1gy98bc7778qwkjpi3vqv5xqws" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦਾ ਸਵਾਲ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ 'ਚੋਂ ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਤੇ ਜੰਝਘਰ ਪਹੁੰਚਾਏ। ਬਰਾਤ ਆਈ, ਬਰਾਤ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ...

{{gap}}(ਟੋਕਰੇ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨੀਝ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਉਸ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਤੀਤ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਟੋਕਰੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਕੇ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬੈਠੀ ਸੀ... ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਚ ਟੋਕਰਾ ਚੱਕੀ। ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ... ਮਾਇਆ, ਅਸੀਂ ਐਂ ਮਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੇ ਜਿਹੇ ਬੈਠੇ ਸੀ। ਬਰਾਤ ਰੋਟੀ ਖਾਕੇ ਚਲੀ ਗਈ...!

{{gap}}(ਰਫ਼ਤਾਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਭਰ ਕੇ ਦੂਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਮੁੜਦਾ ਹੈ)

{{gap}}ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਮਾਂ ਬੋਲੀ, &quot;ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਬਰਾਤ ਨੇ ਕਦ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਈ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਜੁਆਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੰਦੇ।&quot;

{{gap}}(ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਤੇਵਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}&quot;ਆਹ ‘ਜੂਠ’ ਦਾ ਟੋਕਰਾ ਭਰੀ ਤਾਂ ਬੈਠੀ ਆਂ। ਹੋਰ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਥਾਲ ਪਰੋਸ ਕੇ ਦੇ ਦੀਏ! ਸਾਲੀ ਝੜੰਮ... ਉਈਂ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਾਂਦੀ ਆ।&quot;

{{gap}}ਮਾਂ ਅਜੇ ਕੁਝ ਬੋਲਣ ਹੀ ਲੱਗੀ ਸੀ।

{{gap}}&quot;ਉਹ ਚੂਹੜੀਏ ਬਾਰ 'ਚੋਂ ਚੱਕ ਆਹ ਟੋਕਰਾ ਤੇ ਤੁਰਦੀ ਬਣ ਏਥੋਂ।&quot;

{{gap}}ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਖੁਣੇ ਪਏ ਆ...। ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਉੱਤਰ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਟੋਕਰਾ ਚੱਕ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਮੂਧਾ ਮਾਰਿਆ। &quot;ਜਾਹ ਵੇ ਲੈ ਜਾ ਇਹ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਖੁਆ ਦੇਂ ਆਪਣੀ ਬਰਾਤ ਨੂੰ... ਭੁੱਖਿਆ।&quot;

{{gap}}(ਠਠੰਬਰਿਆ ਜਿਹਾ ਖੜ੍ਹਾ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਮੂਹਰੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ।)&lt;noinclude&gt;{{center|23}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>meciu1gy98bc7778qwkjpi3vqv5xqws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/26</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45487</id>
    <revision>
      <id>235719</id>
      <parentid>172499</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235719</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="k14w6325we1cpqulg8qyo8ngpg64okj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}(ਹੌਲ਼ੀ ਜਿਹੇ) ਮਾਂ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰੇ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਅਤੇ ਜੂਠ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਲਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।

{{gap}}ਸੁੱਖਣ ਤੇ ਸਰਵਣ ਇਹ ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ ਰਹੇ ਜਮਾਤੀ ਸਨ, ਕੋਲ-ਕੋਲ ਬੈਠਦੇ। ਪਰ ਸੁੱਖਣ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ, ਬੱਸ ਮੈਂ ਈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

{{center|(ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਝਟਕ ਕੇ...)}}

{{gap}}ਸਰਵਣ ਪੰਡਤਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖਣ ਵਾਲੀ ਝਿਜਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਹ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਮਸਲਾ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਸੋਹਣਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ ਸਰਵਣ। ਕੁੜੀਆਂ ਵਰਗਾ ਨਾਜ਼ੁਕ ਕੂਲ਼ਾ ਜਿਆ।

{{gap}}ਸਾਡਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਮਾਤੀ ਸੀ... ਚੰਦਰਪਾਲ, ਉੱਚਾ ਲੰਮਾ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰਵਣ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਿਤੇ ਚੂੰਢੀ ਜਿਹੀ ਵੱਢਤੀ; ਕਿਤੇ ਧੱਕਾ ਜਿਹਾ ਮਾਰਤਾ, ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਫੜ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਉਸਨੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਜੀ ਉਹਨੇ ਸਰਵਣ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਉਹਦੀ ਗੱਲ੍ਹ 'ਤੇ ਦੰਦੀ ਵੱਡੀ।  ਸਾਰੀ ਜਮਾਤ ਹੱਸ ਪਈ। ਸਰਵਣ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਗੁੱਸਾ। ਮੈਂ ਚੰਦਰਪਾਲ ਨੂੰ ਲਿਆ ਫੜ੍ਹ, ਲੈ ਲਿਆ ਗੋਡਿਆਂ ਥੱਲੇ, ਉਹਨੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਲਾਇਆ... ਪਰ ਮੈਂ ਨਾ ਉਹਨੂੰ ਹਿੱਲਣ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਵਣ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨੇ ਪਤਾ ਨੀ ਮੇਰੇ 'ਚ ਕਿੱਥੋਂ ਇੰਨੀ ਜਾਨ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

{{gap}}ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਪਾਲ ਨੇ ਸਰਵਣ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗ ਲਈ। ਸਾਡੀ ਦੋਸਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਗੂਹੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਚੰਦਰਪਾਲ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹਕੇ ਉਡੀਕਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਂਦਾ... ਕਿ ਪਹਿਲੋਂ ਬਾਕੀ ਪੀ ਲੈਣ। ਚੰਦਰਪਾਲ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਸਭ ਦੀ ਮਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਜੀਹਨੂੰ ਮਰਜ਼ੀ ਧੌਣੋਂ ਫੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿੰਨਾ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਕਿੰਨਾ ਵੱਖਰਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ&lt;noinclude&gt;{{center|24}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k14w6325we1cpqulg8qyo8ngpg64okj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/27</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45488</id>
    <revision>
      <id>235720</id>
      <parentid>172543</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235720</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2800" sha1="7lmrkteagg2803yh9n1qhqygnfmpuas" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਪਲ ਹੁੰਦੇ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਕੂ...

{{center|(ਚੁੱਪ)}}

{{gap}}ਮੈਂ ਛਮਾਹੀ ਪੇਪਰਾਂ 'ਚੋਂ ਫਸਟ ਆ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ, ਅੱਗੇ ਬੈਠਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦਾ ਉਹੀ ਵਿਹਾਰ... ਠੁੱਡੇ ਤੇ ਘੁਰਕੀਆਂ।

{{gap}}ਮਾਸਟਰ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ.., ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਆਏ ਸੀ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਪੜ੍ਹਕੇ, ਨਵੀਂ-ਨਵੀਂ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ, ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ-ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ ਤ੍ਰੇਹ ਲੱਗੀ, ...ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਉਏ ਕਾਕਾ ਪਾਣੀ ਲੈਕੇ ਆ। ਸਾਰੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਈ ਫੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਹੋਣ ...ਚੂਹੜੇ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਮੰਗਾਉਂਦਾ ਉਇ।

{{center|(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)}} 

{{gap}}ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ..., ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਦੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਘੜੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਪਈ, ...ਮੈਂ ਬਰਾਂਡੇ 'ਚੋਂ ਮੁੜ ਆਇਆ।

{{gap}}&quot;ਮਾਸਟਰ ਜੀ..., ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾ ਲਓ। ...ਮੈਂ ਘੜੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਤਾਂ... ਮੇਰੇ ਕੁੱਟ ਪਉਗੀ।’’ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਹੈਰਾਨੀ ਜਈ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। &quot;ਜੀ ਮੈਂ... ਮੈਂ ਚੂਹੜਿਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਆਂ।&quot; ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਟੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਹਾਲਤ ਅਜੀਬ ਹੋ ਗਈ...। &quot;ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਉ ਤਾਂ ਮੈਂ ਲਿਆ ਦਿੰਨਾਂ...।

{{gap}}(ਮਾਸਟਰ ਵਾਂਗ ਬੌਦਲਣ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦਾ ਹੈ।) 

{{gap}}&quot;ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ।&quot; 

{{gap}}ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦੋਂ ਉੱਠਿਆ ਹੋਏ, &quot;ਤੂੰ ਰਹਿਣ ਦੇ...।&quot;

{{gap}}ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਪ ਈ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਐ ਕਿ ਉਹ ਬੰਦਾ, ...ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਕਿੰਨਾ ਬੌਣੇ ਦਾ ਬੌਣਾ ਸੀ।&lt;noinclude&gt;{{center|25}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7lmrkteagg2803yh9n1qhqygnfmpuas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/28</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45489</id>
    <revision>
      <id>235721</id>
      <parentid>118997</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235721</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="ihisvw04mhh2u0pfmv58u3xqrb5lrhl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸਰਵਣ ਤੇ ਚੰਦਰਪਾਲ ਮੇਰੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦੇ। ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਮਾਸਟਰ ਪੜ੍ਹਾ ਵੀ ਕੀ ਸਕਦੇ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ... ਡਰ ਤੇ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਤੋਂ ਸਿਵਾਏ... (ਵਿਅੰਗ 'ਚ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।) ਹੈਂਅ..., ਦੋ ਦੂਣੀ ਚਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਤੀਆ ਨੌਂ... ਬੱਸ।

{{gap}}ਬਚਪਨ 'ਚ ਈ ਅੰਦਰ ਇੰਨਾ ਜ਼ਹਿਰ ਭਰ ਗਿਆ... ਕੁੜੱਤਣ... ਜੋ ਦਿਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਵੀ ਦੱਬੀ ਪਈ ਹੈ, ਮੌਕਾ ਆਉਣ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਜਾਂਦੀ ਏ, .. ਸੁਆਦ (ਮੂੰਹ ਕੁਸੈਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਮੈਂ ਪੰਜਵੀਂ 'ਚ ਸੀ, ਮਾਂ ਹੁਣ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਗੋਹਾ-ਕੂੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੀ। ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਸੀ ਸੁੱਖਾ; ਸੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਉਹ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਸੀਰੀ ਰਲ਼ ਗਿਆ ਤੇ ਬਾਪੂ ਠੇਕੇਦਾਰ ਨਾਲ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਘਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕੁਝ ਚੱਲਣ ਲੱਗਿਆ। ਹਾਲਤ ਕੁੱਝ ਸੁਧਰਦੀ ਜਾਪੀ! ...ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੁੱਖਾ ਤਾਪ ਚੜ੍ਹੇ-ਚੜਾਏ ਖੇਤੋਂ ਮੁੜ ਆਇਆ ਤੇ ਕਈ ਦਿਨ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਪਿਆ... ਦਵਾਦਾਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ...ਚੱਲ ਵਸਿਆ। ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹੀ ਭਾਬੀ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਅੰਦਰੋਂ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਗਸ਼ ਪੈਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਘਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਨਿੱਘਰਦੀ ਗਈ।

{{gap}}ਰੋਟੀ ਦੇ ਲਾਲੇ ਪੈ ਗਏ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਵੀ... ਆਯਾਸ਼ੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਦਿਹਾੜੀ-ਦੱਪੇ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਤੇ ਮੈਥੋਂ ਵੱਡਾ ਜਨੇਸਰ ਤੜਕੇ ਈ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਘਾਹ ਖੋਤਣ। ਨਾਲ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬਸਤੇ ਲਈ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਦਾ ਤਾਂ ਮਨ ਭਾਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਸੂਰ ਚਾਰ ਕੇ ਮੁੜਿਆ ਆਵਾਂ ਕਿ... ਰਾਹ 'ਚ ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਖਣ ਮਿਲ ਗਿਆ ਕਹਿੰਦਾ, &quot;ਉਏ ਤੂੰ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਛੱਡ ਤਾ?&quot; ਮੈਂ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਹਲਾਤਾ ਤੇ ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਬੈਠੇ ਸਕੂਲ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।&lt;noinclude&gt;{{center|26}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ihisvw04mhh2u0pfmv58u3xqrb5lrhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/29</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45490</id>
    <revision>
      <id>235722</id>
      <parentid>172558</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3039" sha1="6r76pcsftyy0yplgufzbig4p3gvo048" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਉਹ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ, &quot;ਉਏ ਉੱਥੇ ਤੱਪੜਾਂ 'ਤੇ ਨੀ ਬੈਠਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਡੈਸਕ ਤੇ ਕੁਰਸੀਆਂ ਨੇ। ਨਾਲੇ ਮਾਸਟਰ ਵੀ ਘੱਟ ਕੁੱਟਦੇ ਆ।&quot;

{{gap}}ਮੇਰਾ ਵੀ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਲਿਆ। ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਪੰਘਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਘਰ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਮਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, &quot;ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ, ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਲਾ ਦਿਉ।&quot; ਮੇਰੀਆਂ ਭੁੱਬਾਂ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ। ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗਲ਼ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੁਝ ਦੱਬੀ ਬੈਠੀ ਸੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ।

{{center|(ਚੁੱਪ)}}

{{gap}}ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਘਰੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਝਾਂਜਰ ਬਚੀ ਸੀ, ਭਾਬੀ ਕੋਲ... ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ। ਉਸਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਂਦਿਆਂ... ਉਹ ਬੋਲੀ, &quot;ਇਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਾ ਦਿਓ... ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ!&quot; ਬਾਪੂ ਨੇ ਬਥੇਰਾ ਸਮਝਾਇਆ ਪਰ ਉਹ ਜਿੱਦ ਫੜ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਝਾਂਜਰ ਵੀ ਪੰਡਿਤ ਸੱਤਿਆ ਨਰਾਇਣ ਦੀ ਤਜੌਰੀ 'ਚ ਚਲੀ ਗਈ।

{{center|(ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ।)}} 

{{gap}}ਮੈਂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। (ਖੁਸ਼ੀ) ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸੀ ਤੇ ਗਰੀਬ-ਗੁਰਬਾ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਤੋਂ 6 ਕੁ ਮੀਲ ਦੂਰ ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਈ ਐ। ਪਰ ਇਹ ਪੈਂਡਾ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਲੰਬਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਿਆ। ਘਰੋਂ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਘੜੀ-ਘੁੜੀ  ਤਾਂ ਘਰ 'ਚ ਹੋਣੀ ਕੀ ਸੀ ਬੱਸ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿੱਕਲ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।

{{center|(ਥੈਲਾ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{gap}}ਪੜ੍ਹਾਈ 'ਚ ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਪਰ ਪੜ੍ਹਾਈ-ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਆਵਦੇ ਹੀ ਖ਼ਤਰੇ ਸੀ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁੰਦਕ ਕੀ ਐ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਕੀ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਮਗਰ ਇੱਕ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਡਾਂਗ ਉਹਦੇ&lt;noinclude&gt;{{center|27}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6r76pcsftyy0yplgufzbig4p3gvo048</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/30</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45503</id>
    <revision>
      <id>235723</id>
      <parentid>172564</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2926" sha1="7tfbc7np9dxj207gemptyl3s1b0porf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕੋਲ... ਉੱਚਾ ਲੰਮਾ, ਤੁਰਿਆ ਆਵੇ ਮਗਰੋਂ 'ਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦਾ, &quot;ਉਏ ਝੜਮੇ&quot;, ਮੈਂ ਪਿੱਛਾ ਮੁੜਕੇ ਵੇਖਿਆ।

{{gap}}&quot;ਆ ਬੜੇ ਖੰਭ ਲੱਗ ਗਏ ਤੇਰੇ ਉਏ ਹੈਂਅ..., ਨਾ..., ਤੋਰ ਈ ਨੀ ਸੰਭਲਦੀ ਕਿਤੇ ਲਾਟ ਦੀ।&quot;

{{gap}}ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ 'ਗਾਂਹ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਮੂਹਰ ਦੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਡਾਂਗ ਦੀ ਹੁੱਝ ਮੇਰੇ ਢਿੱਡ 'ਚ ਮਾਰੀ। (ਦਰਦ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾ ਹੋਇਆ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਸਿੱਧਾ ਹੋ ਕੇ।) &quot;ਪੜ੍ਹਨ ਪੁੜਨ  ਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆ ਚੰਗਾ ਐਂ, ਨਾ ਸਾਲਿਆ ਪੜਕੇ ਕੀ ਡੀ.ਸੀ. ਲੱਗ ਜੇਂਗਾ। ਰਹਿਣਾ ਤਾਂ ਚੂਹੜੇ ਦਾ ਚੂਹੜਾ ਈ ਆ।&quot; ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ। ਉਹਨੇ ਮੇਰਾ ਝੋਲ਼ਾ ਖੋਹ ਲਿਆ ਤੇ ਟੰਗ ਲਿਆ ਡਾਂਗ 'ਤੇ, ਲੱਗ ਪਿਆ ਘੁੰਮਾਉਣ...!

{{gap}}(ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੇਬਸੀ 'ਚ ਰੋਣਹੱਕਾ ਹੋਇਆ ਮੰਚ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਝੋਲਾ ਘੁੰਮਦਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਫੇਰ ਆਪ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਤਰ ਦਾ ਵੀ ਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਉਸਨੂੰ ਚਿੜਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਝੋਲ਼ਾ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉਛਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ... ਤੇ ਮੁੜ ਕਾਪੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਬਈ, ...ਬਸਤਾ ਦੇ-ਦੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਾਪੀਆਂ ਪਾਟ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਉਹਨੇ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਨਾ ਸੁਣੀ ਝੋਲ਼ਾ ਚੱਕ ਕੇ ਟੋਏ 'ਚ ਠੋਕਿਆ। ...ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜ ਗਈਆਂ। ਤੇ ਉਹ ...ਹੱਸੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। (ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।)

{{center|(ਚੁੱਪ)}}

{{gap}}ਉਸ ਦਿਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਜੀਅ ਨਾ ਲੱਗਿਆ। ਬੱਸ ਇਹੋ ਆਉਂਦਾ ਮਨ 'ਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿ ਹੈ ਨੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ 'ਚ। ਫੇਰ ਬਾਪੂ ਦੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ, &quot;ਮੁਨਸ਼ੀ ਪੁੱਤ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖਕੇ ਜਾਤ ਸੁਧਾਰਣੀ ਆ।&quot;&lt;noinclude&gt;{{center|28}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7tfbc7np9dxj207gemptyl3s1b0porf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/31</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45507</id>
    <revision>
      <id>235724</id>
      <parentid>172566</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3406" sha1="2q5cwhk7e3uysef8ssrukmpbrsac884" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{gap}}(ਚੁੱਪ। ਤੇ ਫੇਰ ਕੁੜੱਤਣ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)

{{gap}}ਸ਼ਾਇਦ ਏਸੇ ਗੱਲ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਨੀ ਛੱਡਣ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਮਾਸਟਰ ਵੀ ਨਾਲੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਨ; ਉਹ... ਰਾਮ ਸਹਾਏ ਵੀ ਤਾਂ ਸੀ, ਹਿੰਦੀ ਵਾਲਾ! (ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਉਹਨੇ ਬੜਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਬਹੁਤ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾਇਆ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਆਂ। ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਜੋ ਮੇਰੀ ਰੁਚੀ ਐ..., ਸਾਰਾ ਸਿਹਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੈ।

{{gap}}ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਪਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਪਰ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਧੂੜ ਈ ਜੰਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਿਆ। ਮੈਂ [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਟੈਗੋਰ]], [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ]], [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸ਼ਰਤ ਚੰਦਰ]] ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਮੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ, ਉਹ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੇ। (ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ) ਮੈਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਤੇ... ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦਾ... ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ-ਪੜ੍ਹ ਸੁਣਾਉਂਦਾ...। ਉਹਨਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਮਾਂ-ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਰੁਵਾਇਆ। (ਖ਼ਾਬਾਂ 'ਚ ਗੁਆਚਿਆ) ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਈ ਵੱਖਰੀ ਸੀ। 

{{gap}}ਉਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ 'ਹੰਸ' ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ [[:w:ਰਾਜੇਂਦਰ ਯਾਦਵ|ਰਾਜਿੰਦਰ ਯਾਦਵ]] ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਸਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ। ਜੇ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਖ਼ਰੀਦ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਘਾਟ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਈਂਂ ਸੀ।

{{gap}}...ਇੱਕ ਅਛੂਤ ਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੁਆਕ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ-ਕੀ ਪੜ੍ਹਕੇ ਸੁਣਾਇਆ: ਰਾਮਾਇਣ, ਮਹਾਭਾਰਤ, ਸੁਖ-ਸਾਗਰ, ਤੋਤਾ-ਮੈਨਾ... ਹਾਉਕਾ ਭਰਦਾ ਹੈ।) ਖ਼ੈਰ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ &quot;ਸਲਾਮ&quot;&lt;noinclude&gt;{{center|29}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2q5cwhk7e3uysef8ssrukmpbrsac884</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/32</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45509</id>
    <revision>
      <id>235726</id>
      <parentid>119021</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3206" sha1="rltgew2oyf2v6ldlrzaebpgr2kgywy5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਸੁਣਾਈ। ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਦਾ ਏਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

{{gap}}ਕਹਾਣੀ ਸੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇੱਕ ਰਸਮ ਬਾਰੇ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਸੀ। ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਹੀਰੋ ਵੀ ਮੇਰਾ ਈ ਜਮਾਤੀ ਸੀ ਸੁੱਖਣ। ਮੈਂ ਨੌਵੀਂ 'ਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਪੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਬਰਾਤੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਹਰ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੁੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਂ, ...ਬਰਾਦਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਮੁੰਡਾ ਮੈਂ ਹੀ ਸੀ। ਖਾਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਬੇਹੇ ਦਾਲ਼-ਚੌਲ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਕੇ ਬਰਾਤ ਜਾਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਚੁਕੰਨਾ। ਬੁੜ੍ਹਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜੇ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸੇ ਸੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਕਰੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ। ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਚੱਲੀ ਗਿਆ ਪਰ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਮੈਂ 'ਕੱਲਾ ਈ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸਾਂ, ਤੇ... ਸੁੱਖਣ...!

{{gap}}ਫੇਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਧਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਗਲ਼ 'ਚ ਢੋਲ ਪਾਈ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੁੱਖਣ ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਨਵੀਂ-ਨਵੇਲੀ ਬਹੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ 'ਚ ਜਾਣਾ ਸੀ; ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸੁੱਖਣ ਦੀ ਸੱਸ ਕੰਮ-ਧੰਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜੋ .. ਰਸਮ ਸੀ।

{{gap}}ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮੈਂ ...ਨਾਂਹ ਕਰਤੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਤੋਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਰਸਮ ਕਦੇ ਵੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀ ਆਉਂਦੇ, ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਜਾ-ਜਾ ਸਲਾਮ ਕਰਦੇ ਫਿਰੀਏ। ਸੁੱਖਣ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕਿਹਾ-ਸੁਣੀ ਵੀ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਸੁੱਖਣ ਮੇਰਾ ਯਾਰ... ਜਿੱਦੀ। ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਯਾਰ ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਜੇਂਗਾ?' ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਈ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ, ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰਾ, ਵਰ੍ਹਦੀ ਅੱਗ ਚੰਗਾ ਖਾਸਾ ਜਲੂਸ ਹੋ ਗਿਆ&lt;noinclude&gt;{{center|30}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rltgew2oyf2v6ldlrzaebpgr2kgywy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/33</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45661</id>
    <revision>
      <id>235727</id>
      <parentid>172575</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3204" sha1="hedknrewilkzhieryolqmjblh7xkq80" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸੀ। ਸੁੱਖਣ ਦੀ ਸੱਸ ਨੇ ਇਸ਼੍ਹਾਰਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਢੋਲ ਵੱਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।

{{gap}}(ਪਿੱਛਿਓਂ ਢੋਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ। ਜੈਸਚਰਜ਼ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਅੱਗੇ ਲਾੜਾ ਤੇ ਲਾੜੀ, ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਕੁੜੀਆਂ-ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ। ਸੱਭ ਤੋਂ ਮੂਹਰੇ-ਮੂਹਰੇ ਢੋਲ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜੁਆਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ। ਹਰ ਘਰ ਮੂਹਰੇ ਖਲੋਕੇ ਢੋਲ ਵਜਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਢੋਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ ਕੁੜੀਆਂ-ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਸੁੱਖਣ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਘੁੰਡ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਸੁੱਖਣ ਵੱਲ ਇਉਂ ਵੇਂਹਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਚਿੜੀਆ ਘਰ ਚੋਂ ਛੁੱਟਿਆ ਕੋਈ ਜਾਨਵਰ ਹੋਵੇ। ਸੁੱਖਣ ਦੀ ਸੱਸ ਨੂੰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਮਿੰਨਤਾਂ ਤਰਲੇ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ।

{{gap}}&quot;ਸਰਦਾਰਨੀਏ ਮੇਰੇ ਕਿਹੜਾ ਪੰਜ ਸੱਤ ਧੀਆਂ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਜੁਆਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਦਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਧੀ ਐ, ਇਹਦੀ ਤਾਂ ਝੋਲੀ ਕੁਝ ਪਾ ਦਿਓ।&quot; ਪਰ ਛੇਤੀ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਨਿਕਲਦਾ। ਕੋਈ ਕੋਈ ਤਾਂ ਨੱਕ ਬੁੱਲ੍ਹ ਚੜ੍ਹਾਕੇ ਆਖਦੀ, &quot;ਇਹਨਾਂ ਚੁਹੜਿਆਂ ਦਾ ਢਿੱਡ ਤਾਂ ਭਰਨਾ ਈ ਨੀ।&quot; ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਤਾਂ ਬਾਹਲੀ ਥੂ-ਥੂ ਹੁੰਦੀ। ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਤੇਹ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਸੀ। ਮੈਂ ਢੋਲ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੈਨਤ ਮਾਰੀ, &quot;ਯਾਰ ਪਾਣੀ ਪੂਣੀ!&quot; ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਕੇ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਆਂਹਦਾ ਪਾਣੀ ਪੂਣੀ ਤਾਂ ਬਾਈ ਵੇਹੜੇ 'ਚ ਜਾਕੇ ਈ ਮਿਲੂ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੇਰਵਾ ਕਰਦਾ ਸੁਣਦਾਂ, &quot;ਕਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬਰਾਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ!&quot; ਤਾਂ ਦਿਲ ਕੱਚਾ ਹੋਣ ਲਗਦੈ। (ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਇੱਕ ਜ਼ਨਾਨੀ ਨੇ ਸੁੱਖਣ ਦੀ ਸੱਸ ਦੇ ਹੱਥ 'ਤੇ ਰੁਪਈਆ ਧਰਦੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਜਵਾਈ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸੋਹਣਾ, ਕੀ ਕਰਦੈ?&quot; &quot;ਪੜ੍ਹਦੈ..., ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਿੱਤੇ ਨੇ ਅੱਠਵੀਂ ਦੇ।&quot; ਸੁੱਖਣ ਦੀ ਸੱਸ ਨੇ ਹੁੱਬਕੇ ਕਿਹਾ।

{{center|(ਕੁਝ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਜਿਹਾ ਖੁਰਕਦਾ ਹੈ।)}}&lt;noinclude&gt;{{center|31}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hedknrewilkzhieryolqmjblh7xkq80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/34</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45662</id>
    <revision>
      <id>235728</id>
      <parentid>119213</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="kwvxqv8az1pipx9h8hlcn5dovjpdvn4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{gap}}ਉਹ ਜ਼ਨਾਨੀ ਤਾਂ ਸੁੱਖਣ ਵੱਲ ਟਿਕਟਿਕੀ ਲਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹ ਗਈ, ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਹੋ, &quot;ਤੇ ਤੂੰ ਵੇ?&quot; 'ਮੈਂ ਨੌਵੀਂ ਦੇ ਪਰਚੇ ਦਿੱਤੇ ਨੇ।' ਉਹਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ, ਸਾਡਾ ਪੜ੍ਹਣਾ। ਫਿਰ ਉਹੋ ਬੋਲ ਜਿੰਨਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, &quot;ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹ ਲਓ..., ਰਹਿਣਾ ਤਾਂ ਉਹੋ ਐ ਨਾ ਚੂਹੜੇ।&quot; ਅਸੀਂ ਘਰ ਮੁੜ ਆਏ। ਮੈਂ ਰੱਜਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਤਿਹਾਇਆ ਹੋਵਾਂ। ਮਜ਼ਾ ਤਾਂ ਕਿਰਕਿਰਾ ਹੋ ਈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਈ ਦਿਨ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀਣ-ਭਾਵਨਾ ਅੰਦਰ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ... ਜਿਹੜੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡਦੀ।

﻿{{gap}}ਕਹਾਣੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹਕੇ ਤਾਰੀਫ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੀ ਕਰਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ 'ਚੋਂ ਲਾਉਡਨੈੱਸ ਤੇ ਹੋਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਕੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ। ਮੈਂ ਜੋ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਹੰਡਾਇਆ ਜੇ ਉਹਦੇ 'ਚ ਗੰਦ ਈ ਗੰਦ ਐ ਤਾਂ ਇਹਦੇ ਚ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਸੂਰ? (ਦਮ ਜਿਹਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)

{{center|ਚੁੱਪ!}}

﻿{{gap}}ਮੈਂ ਕੁੜੱਤਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆਂ, (ਤੜਫ਼ਦਾ ਹੈ।) ਖਾਲੀ ਹੋਣਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾਂ..., ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ..., ਕਿੱਥੇ ਸੁੱਟਾਂ ਇਸਨੂੰ, ਇਹ ਤਾਂ ਰਗ-ਰਗ 'ਚ ਰਿਸ ਗਈ ਏ..., ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਵਾਂ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੀਆਂ! (ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਇਸ ਸੱਚਾਈ 'ਚ ਨਾ ਕੁਝ 'ਸ਼ਿਵ' ਹੈ ਨਾ 'ਸੁੰਦਰ'। ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਜੀਣਾ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜੀਣਾ ... ਇਹ ਕੋਈ ਸ਼ੌਕ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ।

{{center|(ਚੁੱਪ)}}

﻿{{gap}}(ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) ਸਾਹਿਤ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰੂਹਾਨੀ ਸਾਧਨਾ ਹੋਏਗੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਜ਼ਖਮ ਦਰ ਜ਼ਖਮ ਉਧੜਨਾ ਹੈ... ਯਾਦਾਂ ਦਾ, ਭੁਗਤੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਭੁਗਤਣਾ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਆਸ 'ਚ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਤੇ ਪੱਲਾ ਛੁੱਟੇ .. ਬਸ, ਇਹੋ ਹੈ ਮੇਰੇ ਪੱਲੇ!&lt;noinclude&gt;{{center|32}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kwvxqv8az1pipx9h8hlcn5dovjpdvn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/35</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45663</id>
    <revision>
      <id>235729</id>
      <parentid>172593</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3138" sha1="p0c1ziqzhivfunvs3o06hhe68i4mypp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(ਚੁੱਪ, ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਟੋਂਹਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਬੱਸ ਇੱਕ &quot;ਐਸ.ਸੀ.&quot; ਆਂ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਛੂਤ... ਜਿਸਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਢੋਲ ਵਜਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਲਾਂਭੇ ਹੋ ਜਾਣ..., ਆਪਣੀ ਸੁੱਚ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ। ਮੇਰੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਭੱਟ ਦਿੰਦੇ ਆ ਉਹਨਾਂ ਦੀ &quot;ਐਸਥੈਟਿਕਸ..., ਸੁੰਦਰਤਾ... ਤੇ ਸ਼ੁਭ! ਕੀ ਕਰਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਦਾ... ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਜੂਦ ਈ ਖਰਵਾ ਐ, ਖੁਰਦਰਾ, ਕਿੱਥੇ ਸੁੱਟਾਂ ਇਸਨੂੰ!

{{gap}}(ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਕੇ) ਗੱਪ ਨੀ ਮਾਰਦਾ, ਜੀਹਦੇ 'ਤੇ ਬੀਤਦੀ ਐ ਉਹੋ ਸਮਝਦਾ। ਪ੍ਰੈੱਸ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ..., ਕਿੱਡੀ ਕੁ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਐ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਉਹ ਸੁਫ਼ਨਾ ਈ ਰਹਿ ਜਾਂਦੈ। ...ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸੀ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ 'ਚ, (ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਾ ਹੈ।) ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਂਦਾ, ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰਦੈ। ਮੇਰੇ ਵੀ ਮਨ 'ਚ ਰੀਝ ਉੱਠੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਲੈ ਗਿਆ, ਵਰਦੀ ਸੀ ਸਕੂਲ ਦੀ!

{{gap}}(ਅਚਾਨਕ ਧੋਬੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) &quot;ਓਇ.. ਓਇ... ਕਿੱਧਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਆਉਨਾਂ..., ਅਸੀਂ ਨੀ ਧੋਂਦੇ ਚੂਹੜੇ ਚਮਾਰਾਂ ਦੇ। (ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਏਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ ਤੇ... ਤੂੰ ਤਾਂ ਧੰਦਾ ਈ ਬੰਦ ਕਰਵਾਏਂਗਾ। ਨਾ ਤੂੰ ਮੁਕਲਾਵਾ ਲੈਣ ਜਾਣਾ .. ਕਿਹੜਾ ... ਪ੍ਰੈੱਸ ਕੀਤੇ ਪਾਕੇ। ਸਾਲੀਏ ਝੜੰਮੇ।&quot;

{{center|(ਚੁੱਪ)}}

{{gap}}ਮੈਂ ...ਕੱਪੜੇ ਕੱਛ 'ਚ ਲੈ ਕੇ (ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।) ਮੁੜ ਆਇਆ ਘਰੇ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਐਨੀ ਬੋਅ ਭਰੀ ਐ, ਕਿੱਥੇ ਸੁੱਟਾਂ ਇਹਨੂੰ। ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਵਾਂ ਚੀਕਨੇ ਘੜੇ ਵਰਗਾ। ਮਰੇ ਡੰਗਰ ਨੂੰ ਢੋਣਾ... ਸਿਰ 'ਤੇ, ... ਗੁਲਦਸਤਿਆਂ 'ਚ ਫੁੱਲ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। (ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਕਿ, ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਨੇ!

{{gap}}(ਛੁਰੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਚੇਤ ਹੀ ਛੁਰੀ ਨਾਲ&lt;noinclude&gt;{{center|33}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p0c1ziqzhivfunvs3o06hhe68i4mypp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/36</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45664</id>
    <revision>
      <id>235730</id>
      <parentid>172595</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3079" sha1="mjcdevjdk9vrpncniutbgni364ggtjn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਖੇਡਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।) ਜਦੋਂ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜੁਆਕ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖੱਲ ਲਾਹੁਣੀ ਪਵੇ ਨਾ... ਤਾਂ ਖ਼ੂਨ ਤੇ ਚਰਬੀ ਚੋਂਦੀ ਐ, ਖੁਸ਼ਬੋਆਂ ਨਹੀਂ ਉਠਦੀਆਂ, ਵਲੂੰਦਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅੰਦਰ। ਡੰਗਰ ਚੁਕਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਾਹਲੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਪਰੋਂ ਗਾਲ਼ਾਂ:

{{gap}}(ਨੱਕ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ) 'ਉਇ ਕਮਜਾਤੇ ਕਿਹਾ ਨੀ ਸੀ ਛੇਤੀ ਆ ਮਰ ਜੀੰ, ਮੁਸ਼ਕ ਉੱਠਣ ਲੱਗ ਪੀ।' 

{{gap}}ਮਰੇ ਡੰਗਰ ਚੁੱਕਣਾ ਬੜਾ ਨਾਮੁਰਾਦ ਕੰਮ ਹੈ!

{{center|(ਜੈਸਚਰਜ਼ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।)}}

{{gap}}ਅਗਲੇ-ਪਿਛਲੇ ਖੁਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਮੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਬਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਨੂੜਨਾ ਪੈਂਦਾ, ਕਸ ਕੇ, ਤੇ ਫੇਰ ਢੋਵੋ... ਜਾਂ ਧੂਓ... ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ। ਸਾਨੂੰ ਈ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਇਹ ਕੰਮ ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਮਸਾਂ, ਉਹ ਖੱਲ ਵੀਹਾਂ-ਪੱਚੀਆਂ ਦੀ ਵਿਕਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਮਰ ਕੇ। ਭਾੜਾ ਕਿਰਾਇਆ ਕੱਢਕੇ ਦਸ-ਪੰਦਰਾਂ ਬਚ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਜਦ ਦਿਨ ਮਾੜੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਦਸ-ਪੰਦਰਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਨਹੀਂ!

{{center|(ਵਿਅੰਗ 'ਚ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)}}

{{gap}}ਖੱਲ ਲਾਹ ਕੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਲੂਣ ਕੇ ਰੱਖਣੀ ਪੈਂਦੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੁਸ਼ਕ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਤੇ ਜੇ ਲਾਹੁੰਦਿਆਂ ਖੱਲ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੱਖਰੀ ਮੁਸੀਬਤ, ਵਪਾਰੀ ਖ਼ਰੀਦਣੋ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, &quot;ਲੈ ਜੋ ਚੱਕ ਕੇ ਘਰ ਨੂੰ ਉਇ।&quot; ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਜ਼ਾਲਮ ਸਮਾਜ ਐ ਇਹ। ਇੰਨਾ ਨਾਸ਼ੁਕਰਾ ਕੰਮ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਮੁੱਲ, ਨਾ ਕਦਰ।

{{gap}}(ਛੁਰੀ ਨਾਲ ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲੋਂ ਹੀ ਬੁਲਾ ਲਿਆ। ਨੰਬਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਬਲਦ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੌਲਾ ਜਿਆ। ਵੱਡਾ ਭਾਈ ਤੇ ਬਾਪੂ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ 'ਚ ਗਏ ਸੀ, ਘਰੇ ਕੱਲੀਆਂ ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਚਾਚੇ&lt;noinclude&gt;{{center|34}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mjcdevjdk9vrpncniutbgni364ggtjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/37</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45665</id>
    <revision>
      <id>235731</id>
      <parentid>119217</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3093" sha1="lflqcshpxrsliv6hx2mkt9a1hwmj347" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਪਰ 'ਕੱਲੇ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਵੀ ਤਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਨਾਲ।

{{gap}}(ਘਬਰਾਇਆ ਜਿਹਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੂਹਰੇ ਪਏ ਮੋਏ ਡੰਗਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।)

{{gap}}ਮੈਂ ਕਦੇ... ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ... ਇਹ ਕੰਮ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹਿਆ। ਪਰ ਮਜਬੂਰੀ ...ਦਸ-ਪੰਦਰਾਂ ਰੁਪੈ ਛੱਡਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਾਡੀ। ਮੈਂ ਸਕੂਲੋਂ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਇਹ ਛੁਰੀ ਫੜ ਤੁਰ ਪਿਆ ਚਾਚੇ ਦੇ ਮਗਰ-ਮਗਰ। ਇਹ ਛੁਰੀ... ਓਦਣ ਦੀ ਖੁੱਬੀ ਪਈ ਆ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ।

{{gap}}ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚਾਚਾ ਤੇ ਮਗਰ ਮਗਰ ਮੈਂ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਈ ਡਰ ਸੀ (ਖਰਵੀਂ ਜਿਹੀ ਹਾਸੀ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।) ਕਿ ਕਿਤੇ ਸਾਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਰਝਾਂ ਈ ਨਾ ਪੈ ਜਾਣ ਉਸ ਬਲਦ ਨੂੰ। ਚਾਚਾ ਖੱਲ ਲਾਹੁਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪਰ ਉਹਦੇ 'ਚ ਬਾਪੂ ਵਰਗੀ ਫੁਰਤੀ ਹੈ 'ਨੀਂ ਸੀ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਬਹਿ ਗਿਆ ਬੀੜੀ ਪੀਣ ਤੇ... (ਹਫਣ ਲਗਦਾ ਹੈ।) ...ਛੁਰੀ ਫੜਾ ਤੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥ 'ਚ। ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਕੰਬੀ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਚਾਚੇ ਨੇ ਛੁਰੀ ਚਲਾਉਣੀ ਸਿਖਾਈ। ਮੈਂ ਜਿਹੜੀ ਦਲਦਲ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸੇ 'ਚ ਧਸੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਤ ਮੈਨੂੰ ਧੱਕੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਖੱਲ ਉਤਰਦੀ ਗਈ...., ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲਾ ਖ਼ੂਨ ਜੰਮਦਾ ਰਿਹਾ.., ਪਰ ਮੈਂ ਲੱਗਿਆ ਰਿਹਾ, ਲੱਗਿਆ ਰਿਹਾ... ਤੇ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਘੰਟੇ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ... ਉਹ ਸਮਾਂ ਅਨੰਤ ਸੀ।

{{gap}}(ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਟੱਕ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਚਾਚੇ ਨੇ ਖੱਲ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇ ਖੱਲ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖ਼ੂਨ ਚੂਸ ਲਿਆ। ਉਹਨੇ ਗੰਢ ਬੰਨੀ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਮਗਰ-ਮਗਰ ਛੁਰੀ ਲਈ ਮੈਂ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ-ਵਾਰ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ... ਉਹਨੇ ਗੰਢ ਲਾਹ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਬੀੜੀ&lt;noinclude&gt;{{center|35}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lflqcshpxrsliv6hx2mkt9a1hwmj347</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/38</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45673</id>
    <revision>
      <id>235732</id>
      <parentid>119232</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235732</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2778" sha1="k96h5wrz4kz8qeybmy65xb1s0nq487y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਪੀਣ ਬਹਿ ਗਿਆ। ਲੈਅ ਬਈ ਭਤੀਜ ਅੱਗੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਲੈ ਜਾ, ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਐ। ਮੈਂ ਬਥੇਰਾ ਕਿਹਾ, ਮਿਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਚਾਚਾ ਅੱਡਾ ਪਾ ਦੇ, ਸਕੂਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਟੈਮ ਐ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ, ਜੀਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਉ। ਪਰ ਉਹਨੇ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਨਾ ਸੁਣੀ ਬੈਠਾ ਬੀੜੀ ਪੀਈ ਗਿਆ।

{{gap}}ਮਜਬੂਰੀ ਵੱਸ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪੰਡ ਚੱਕਣੀ ਪਈ। ਗੰਢ ਦਾ ਭਾਰ ਮੇਰੇ ਵਜੂਦ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ।

{{gap}}(ਪੰਡ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚੋਰੀ-ਚੋਰੀ ਏਧਰ ਓਧਰ ਝਾਕਦਾ ਮੰਚ 'ਤੇ ਗੋਲ-ਗੋਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੱਛ ਲਿਆ। ਇਹ ਭੈਅ ਲਗਾਤਾਰ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚਰਬੀ ਤੇ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਲੱਥ-ਪੱਥ ਸੀ। ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ-ਬਾਹਰ ਦੀ ਲੰਬਾ ਚੱਕਰ ਪਾਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਜਵਾਬ ਦੇ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਖੂੰਜੇ 'ਚ ਈ ਢਹਿ ਗਿਆ।

{{gap}}(ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖਕੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਮਗਰੋਂ ਭਾਬੀ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਗੂੰਜਦੇ ਆਏ, &quot;ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ...ਇਹਤੋਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਾਉ। ਅਸੀਂ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਲਾਂਗੇ ...ਇਹਨੂੰ ਇਸ ਗੰਦਗੀ 'ਚ ਨਾ ਘੜੀਸੋ।&quot;

{{gap}}ਭਾਬੀ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਗਦੇ ਆ..., ਲਾਟੂ ਵਾਂਗ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਿੰਦੇ ਆ!

{{gap}}ਮੈਂ ਉਸ ਗੰਦਗੀ ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਆਇਆ, ਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਂ ਜਿੱਥੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨੇ।

{{gap}}ਉਂਝ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤੀ ਹਲਚਲ ਤਾਂ ਉਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਵੀ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਬਥੇਰਾ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਪਰ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਨੋਜਵਾਨ ਹੁਣ ਵਗਾਰ ਤੋਂ ਨਾਂਹ-ਨੁੱਕਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਸੀ। ਤਰੀਕਾ ਤਾਂ&lt;noinclude&gt;{{center|36}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k96h5wrz4kz8qeybmy65xb1s0nq487y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/39</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45675</id>
    <revision>
      <id>235733</id>
      <parentid>119234</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3029" sha1="debotjeeqbs1r2iq85wszqxe4zreij7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਭਾਵੇਂ ਹਾਲੇ ਟਾਲ਼-ਮਟੋਲੇ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਪਿੰਡ ਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗ ਗਿਆ ਪਤਾ ਕਿ ਵਿਹੜੇ ਵਾਲੇ ਵਗਾਰ ਦੇ ਪੈਸੇ ਮੰਗਣ ਲੱਗੇ ਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਉੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਰਾਹ ਲੱਭਣ ਲੱਗੇ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ ਦਾਬਾ ਵੀ ਬਣਿਆ ਰਹੇ ਤੇ ਕਰਨਾ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਪਵੇ। ਉਹ ਹੁਣ ਭਾਲਦੇ ਸੀ ਮੌਕਾ।

{{gap}}ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮੁਸੀਬਤ ਹੱਲ ਕਰਤੀ ਥਾਣੇਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ। ਉਹਦਾ ਤਾਂ ਚੁਟਕੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ, ਕੰਮ ਕੀ ਸ਼ੁਗਲ ਸੀ, ਬਸ। ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗੈਸਟ ਹਾਉਸ ਆ ਨਾ, ਉੱਥੇ ਤਸੀਲ ਦੇ ਕੋਈ ਅਫ਼ਸਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੀ। ਤਸੀਲ ਦਾ ਆਦਮੀ ਵਿਹੜੇ 'ਚ ਆ ਗਿਆ। ਬੰਦੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸੀ, ਵਿਹੜੇ ਆਲਿਆਂ ਨੇ ਨਾਂਹ ਕਰਤੀ। ਬਸ... ਉਹ ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਆਇਆ।

{{gap}}ਲੋਕੀਂ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਖਿਸਕ ਗਏ ਤੇ ... ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਥਾਣੇਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ... ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਥਾਣਾ ਵਿਹੜੇ 'ਤੇ ਚਾੜ ਲਿਆਇਆ। ਜਿਹੜਾ ਹੱਥ ਆਇਆ ਧਰ ਲਿਆ। ਨਿਆਣੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ... ਮੂਧੇ ਪਾ ਪਾ ਲੱਗੇ ਕੁੱਟਣ, ਚੀਕ-ਚਿਹਾੜਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਜੁਆਕ ਵੱਖਰੇ ਰੋਈ ਜਾਣ। ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਾਹ ਡਾਂਗਾਂ ਵਰ੍ਹਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਜਿਉਂਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਖੱਲ ਲਾਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਨਾਜਾ ਨਿੱਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਲੋਕਰਾਜ ਦਾ, ਸ਼ਰੇਆਮ। ਚੀਕਾਂ ਕੂਕਾਂ ਸੁਣ ... ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਪੰਛੀ ਵੀ ਉੱਡ ਗਏ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਐਨੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕਸੂਰ ਪੁੱਛ ਲਏ।

{{gap}}ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੇ ਖ਼ੂਨ ਨੂੰ... ਜਿਹੜਾ ਉਬਾਲੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ ਸੀ... ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੜ ਠੰਡਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ...I (ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ... ਭੱਜੀਆਂ ਵੰਗਾਂ... ਚੁੰਨੀਆਂ ਤੇ ਪੱਗਾਂ। ਇੰਜ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।

{{gap}}(ਚੁੱਪ)&lt;noinclude&gt;{{center|37}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>debotjeeqbs1r2iq85wszqxe4zreij7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/40</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45677</id>
    <revision>
      <id>235734</id>
      <parentid>119236</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3274" sha1="oqwcpdvkj45awsj172875nmoqkpb252" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਲੋਕ ਕੁੱਟ ਖਾ ਖਾ ਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਸਿਰ ਸੁੱਟੀ।

{{gap}}ਪਿੰਡ ਨਾਲੋਂ ਮੋਹ ਦਾ ਰਿਹਾ-ਸਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ... ਉੱਦਣ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਨਾਲੇ ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹੀ ਬੁੱਤ ਹੋ ਜਾਣ... ਪੱਥਰ, 'ਫ਼ੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਮੋਹ ਕਾਹਦਾ।

{{gap}}...ਪਰ ਉੱਥੇ ਸਕੂਲ 'ਚ... ਵੀ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਈ ਮੁਸੀਬਤ ਆਣ ਪਈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਕਹੋਗੇ ਯਾਰ ਬੰਦਾ ਕਾਹਦਾ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੀ ਪੰਡ ਐ। ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਆ। ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਸੀ, ਨਾਂ ਸੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ &quot;ਮਿਸਟਰ ਤਿਆਗੀ&quot; ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸੀ ਉਹ ਸਾਇੰਸ।

ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਬਾਰਵੀਂ 'ਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀ ਰੱਖਦੇ, ਮਹੀਨੇ ਈ ਲੰਘ ਗਏ ਐਂ। ਵਿੱਚਲੀ ਘੁੰਡੀ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਸੀ। ਪੂਰਾ ਭਵਿੱਖ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਮੇਰਾ ਦਾਅ 'ਤੇ। ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਮੈਂਥੋਂ ਗ਼ਲਤੀ ਕੀ ਹੋਗੀ, ਮੇਰਾ ਕਸੂਰ ਤਾਂ ਦੱਸ ਦਿਉ? ਪਰ ਇਹਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ। ਪੇਪਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।

{{gap}}ਮੈਂ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਹਦਾ ਡਿਸਪਲਿਨ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ: &quot;ਕਾਕਾ ਜੀ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਨੀ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ। ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਮੰਨ।&quot; ਐਨ ਮੇਰੀ ਤਸੱਲੀ ਕਰਾਤੀ ਉਹਨੇ। ਪਰ ਹੋਇਆ ਜਮ੍ਹਾਂ ਉੱਲਟ। ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਲੈਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੀ ਫਟਕਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਐਂ ਈ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਬਿਨਾ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਤੋਂ। ਇਮਤਿਹਾਨ ਹੋਏ ਨਤੀਜਾ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਮੈਂ ਫੇਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਘਰ 'ਚ ਮਾਤਮ ਪੈ ਗਿਆ। ਮੈਂਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗਾ ਹੁਣ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ। ਬਾਪੂ ਦੀ ਚੁੱਪ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਢਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ। ਮਾਂ ਵੀ ਬੱਸ ਕੰਧਾਂ ਕੌਲ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗ ਰੋਂਦੀ ਰਿਹਾ ਕਰੇ।

{{gap}}ਸਮਝ ਨੀ ਸੀ ਆਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ! ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ! 

{{gap}}ਕੁਦਰਤੀ ਕਿਤੇ ਜਸਵੀਰ ਪਿੰਡ ਆ ਗਿਆ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੌਕਰੀ&lt;noinclude&gt;{{center|38}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oqwcpdvkj45awsj172875nmoqkpb252</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/41</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45679</id>
    <revision>
      <id>235735</id>
      <parentid>172864</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3173" sha1="e9armg7gvihu0q1rky6eacy5ccqz9y5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਕਰਦਾ ਸੀ ਉਹ। ਉਹਨੂੰ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਵਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਿਕਲੂ। ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲਣਾ ਕਿਹੜਾ ਸੌਖਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਗੇੜੇ ਮਾਰੇ, ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਤਰਲੇ ਕੱਢੇ, ਕਮਿਸਟਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨੰਬਰ ਮੇਰੇ ਸਾਰਿਆਂ 'ਚੋਂ ਚੰਗੇ ਸੀ, ਪਰ ਫੇਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਗ। ਹਰ ਕੋਈ ਨੱਕ-ਬੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ। ਹਿੰਮਤ ਤਾਂ ਪਹਿਲੋਂ ਈ ਟੁੱਟੀ ਪਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਸ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਈ ਸੀ... ਨ੍ਹੇਰਾ। ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਭਲਾ ਹੋਵੇ ਸ਼ਰਮਾ ਜੀ ਦਾ, (ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਨਰਮ ਭਾਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।) ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ, ਮਾਮੇ ਮੇਰੇ ਦਾ ਯਾਰ ਸੀ, ਮਿੰਨਤਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕਢਾਈਆਂ, ...ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ...ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ 'ਚ।

{{gap}}ਅਗਲੀ ਮੁਸੀਬਤ ਇਹ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਾਲਜ ਵਾਸਤੇ ਲੀੜਾ ਕੱਪੜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿੰਡ 'ਚ ਤਾਂ ਕੁੜਤੇ ਪਜਾਮੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਖੈਰ! ਮੈਂ ਜਸਵੀਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੈਂਟ ਕਮੀਜ਼ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੀ-ਡੁੱਲੀ ਜਈ ਸੀ ਪਰ, ...ਖੈਰ ਮੈਂ ਲੋਟ-ਲਾਟ ਜੇ ਕਰ ਲੀ, ਡੰਗਾ ਜਿਹਾ ਤਾਂ ਲਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਕੁੜੀਆਂ ਮੁੰਡੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ-ਵੇਖ ਹੱਸਣ, ਮਖੌਲ ਕਰਦੇ ਰਿਹਾ ਕਰਨ।

{{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਤਾਂ ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ। ਬੰਦੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਆ ਧਰਤੀ ’ਤੇ...,

{{gap}}(ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆਪਣੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਤੇ ਬਾਡੀ ਮੂਵਮੈਂਟਸ ਨਾਲ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੁਰਿਆ ਆਵੇ, ਤੁਰਿਆ ਆਇਆ, ਤੁਰਿਆ ਆਇਆ ਤੇ ਆਕੇ ਮੇਰੀ ਪੈਂਟ ਫੜ ਲਈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਆ ਗਿਆ, ਉਹਨੇ ਕਮੀਜ਼ ਫੜ ਲਈ। ਇੱਕ ਪੈਂਟ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਦੂਜਾ ਕਮੀਜ਼। ਕਹਿੰਦੇ, &quot;ਅਹਾ&quot; (ਉਹਨਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਮਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।) &quot;ਉਏ ਟੇਲਰ ਕਿਹੜਾ ਤੇਰਾ, ਕਿਹੜੇ ਦਰਜ਼ੀ&lt;noinclude&gt;{{center|39}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e9armg7gvihu0q1rky6eacy5ccqz9y5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/42</title>
    <ns>250</ns>
    <id>45682</id>
    <revision>
      <id>235736</id>
      <parentid>172865</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3097" sha1="iw8t5p84r5rprf57sq1e0hfw8fphcoe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਤੋਂ ਸਵਾਈ ਆ...?&quot; ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਛੱਡ ਦਿਓ ਬਾਈ ਪਾਟ ਜੂਗੀ। ਦੋਵੇਂ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਚੁਟਕਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਹੋਵੇ।

{{center|(ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)}} 

{{gap}}ਹਾਸਾ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਹੁਣ ਈ ਨਿਕਲਿਆ ...ਓਦਣ ਤਾਂ ਸੱਚੀਂ ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ ਸੀ। ਕਿਆ ਤਮਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਕੁੜੀਆਂ ਪਰ੍ਹੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੱਸੀ ਜਾਣ। ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣਿਉਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਤਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਚੱਲਣਾ ਸੀ... ਇਹ ਤਮਾਸ਼ਾ।

{{gap}}ਖ਼ੈਰ! ਮੇਰੇ ਮਾਮੇ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸੁਰਜਨ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉੱਥੇ; ਉਹਦੀ ਵੀ ਚੰਗੀ ਬਦਮਾਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਢਾਹ ਲਏ ਦੋਵੇਂ ਸੁੱਖ ਦੋ ਬੱਕਰੇ ਆਂਗੂ। ਉਹ ਰੇਲ ਬਣਾਈ ਭਈ ਪੁੱਛੋ ਈ ਨਾ..., (ਸੁਆਦ ਲੈ ਕੇ।) ਦੇਹ ਠੁੱਡੇ 'ਤੇ ਠੱਡਾ, ਘਸੁੰਨ 'ਤੇ ਘਸੁੰਨ, &quot;ਦੱਸ ਉਏ ਕਿਹੜਾ ਦਰਜ਼ੀ ਐ ਤੇਰਾ?&quot; ਉਹ ਬੋਲਣ ਲੱਗਣ ਤਾਂ ਫੇਰ ਜੜ ਦੇਣ ਦੋ-ਚਾਰ। ਮਾਫੀਆਂ ਮੰਗਣ ਬੁਰੇ ਹਾਲ। ਹਿੰਸਾ-ਹੁੰਸਾ ਦਾ ਨੀ ਪਤਾ... ਜਦੋਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ, ਸੁਆਦ ਬੜਾ ਆਇਆ। ਪਰ ਬਾਅਦ 'ਚ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

{{center|(ਚੁੱਪੀ)}}

{{gap}}ਖੈਰ! ਇਹਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨੀ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ ਮਿਲਦੇ, ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਚੇਟਕ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਲੱਗੀ। ਡਾਕਟਰ ਅੰਬੇਦਕਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ... ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ...... ਹਲਾ 'ਤਾ। ਮੇਰੇ ਗੁੰਗੇਪਣ ਨੂੰ ਬੋਲ ਮਿਲ ਗਏ। ਜਿਹੜਾ ਹੜ੍ਹ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਘੁੰਮੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਹ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਵਿਰੋਧ ਤਿੱਖਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ।

{{gap}}(ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।) &quot;ਵਾਲਮਿਕੀ&quot; ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਜੁੜਿਆ।&lt;noinclude&gt;{{center|40}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iw8t5p84r5rprf57sq1e0hfw8fphcoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/43</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46031</id>
    <revision>
      <id>235737</id>
      <parentid>119850</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3440" sha1="4lm7ikqsohs9vun6pzuwulywn7h3e2k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਬੜੇ ਤੁਫ਼ਾਨ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਇਹਨੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸੋਚਿਆ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛਾ ਛੜਾਉਣ ਬਾਰੇ, ਪਰ ਨਹੀਂ, ਅੰਤ ਜਿੱਤ ਇਸੇ ਦੀ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈ। ਬੜੇ ਖ਼ਤਰੇ ਬੜੀਆਂ ਤਲਖ਼ੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨਾਲ।

{{gap}}(ਇੱਕ ਥਾਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਅੰਗ 'ਚ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਤਲਖ਼ ਜਿਹੇ ਭਾਵ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।) ਏਥੇ ਅਮਲਾਂ ਦੇ ਹੋਣੇ ਨੇ ਨਿਬੇੜੇ... (ਇੱਕਦਮ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।) ਝੂਠ! 'ਅਮਲਾਂ ਦੇ ਨਿਬੇੜੇ' (ਹੱਸਦਾ ਹੈ।) ਉੱਥੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਣਗੇ; ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ ਸੱਭ ਜਾਤ ਨਾਲ ਈ ਜੁੜਿਆ ਐ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਇਹ ਠੱਪਾ &quot;ਵਾਲਮੀਕੀ&quot; (ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਠਕੋਰਦੇ ਹੋਏ) ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਤਾਂ ਪਾਗਲਪਣ ਈ ਲੱਗਦਾ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਛੱਡੋ... ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹੀ। ਕਸੂਰ ਨੀ ਉਹਦਾ, ਪਰ... ਆਪਣਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ। ਖ਼ੈਰ! ਉਸਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਈ ਤਰਕ ਸੀ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸ਼ੁਦਾਅ ਘੋਟਣਾ ਤਾਂ ਝੱਲਣਾ ਤਾਂ ਪੈਂਦਾ ਈ ਏ।

{{gap}}ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਨੇ, ਚੰਗੀ ਮੇਰੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਸੁਧਾਰ ਸਕਿਆ। ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਉਵੇਂ ਦੀਆਂ ਉਵੇਂ ਨੇ। ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਉੱਬਲਦਾ ਹੈ ਦਿਲ ਅੰਦਰ..., ਪਰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਲਿਆਉਂਦਿਆਂ ਦਰਦ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਥੋਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, (ਚੁੱਪ) ਇਹ ਉਲਝਣਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਨੇ। ...ਪਿੱਛੇ ਝਾਤ ਮਾਰਦਾਂ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਲੰਬਾ ਪੈਂਡਾ... ਦਿੱਸਦਾ। ਪਿੰਡੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਫਿਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ। ਪਰ ਹੈ ਹਾਲੇ ਵੀ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਈ ਆਂ। ਅੰਦਰਲਾ ਡਰ ਉੱਥੇ ਈ ਬੈਠਾ, (ਸ਼ਰੀਰ ਛੰਡਦਾ ਹੈ।) ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਸਹਿਜ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ। (ਫੇਰ ਤੁਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।) ਮੈਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਭਟਕਦਾ। ਕਦੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਕਦੇ ਇੱਕਦਮ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਨਾ... ਡਰਿਆ।&lt;noinclude&gt;{{center|41}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4lm7ikqsohs9vun6pzuwulywn7h3e2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/44</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46037</id>
    <revision>
      <id>235738</id>
      <parentid>119856</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235738</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3235" sha1="rw1kb5qg26jiztlejtckob3b3xo05jc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|﻿(ਝੂਠਾ ਜਿਹਾ ਹੱਸਕੇ ਗੱਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।)}}

{{gap}}ਛੱਡੋ! ਮੁਕਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਮਾਮੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਬਣੀ 'ਨੀ। ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚੇ ਛੱਡ ਕੇ ਫੈਕਟਰੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਫੈਕਟਰੀ। ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜਾਤਾਂ ਸੁਧਰਦੀਆਂ... ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। (ਯਾਦਾਂ 'ਚ ਗੁਆਚਿਆ।) ਭੋਲਾ ਸੀ ਬਾਪੂ... ਜਿਹੜਾ ਇੰਜ ਸੋਚਦਾ ਸੀ।

{{gap}}(ਬੋਝਲ ਚੁੱਪ... ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਤੋੜਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਫੈਕਟਰੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਜੱਬਲਪੁਰ ਭੇਜ 'ਤਾ। ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਈ ਰਾਹ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ, ਹੋਸਟਲ ਦਾ ਕਮਰਾ... ਤੇ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ। ਕੁਝ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵੀ ਸੀ ਉਹਨਾਂ 'ਚ। ਗੋਰਕੀ ਦੇ 'ਮਾਂ' ਨਾਵਲ ਨੇ ਚੰਗਾ ਹਿਲੂਣਿਆ। ਕਿੰਨੀ ਸਾਂਝ ਸੀ ਸਾਡੇ 'ਚ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਕੌਮਾਂ ਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਦੇ ਪਾੜੇ ... ਹੋਣ ਈ ਨਾ। ...ਮੈਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਇੱਕ ਥਿਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਬੜੇ ਚਿਰਾਂ ਦੀ ਤਾਂਘ ਸੀ...।

{{gap}}(ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੀਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲੇ ਜਦੋਂ ਸਲਾਨਾ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਡਰਾਮਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਵੀ ਬੜਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ। (ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।) ਪਰ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਪੁੱਛਦਾ। ਮੈਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਹ ਦਰਦ ਹਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ..., ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਦਰਦ। ਖੈਰ! ਇੱਥੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ &quot;ਵਾਲਮੀਕ&quot; ਨਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ। ਟਰੇਨਿੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਗਲੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਵਾਸਤੇ ਬੰਬਈ ਆ ਗਿਆ। ਆ ਕੀ ਗਿਆ, ਯਾਰਾਂ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪੈਸੇ 'ਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਭੇਜਤਾ।

{{gap}}ਇਹ ਮਸਤੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸੀ। ਹੋਸਟਲ ਸੋਹਣਾ ਸੀ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਸ਼ਾਮ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗ਼ਜ਼ਬ ਦੀ ਹੁੰਦੀ,&lt;noinclude&gt;{{center|42}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rw1kb5qg26jiztlejtckob3b3xo05jc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/45</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46185</id>
    <revision>
      <id>235739</id>
      <parentid>120097</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235739</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3522" sha1="ac4rauycnbdclfpqj961rhdynhs9crt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਸਵਿਮਿੰਗ ਪੂਲ ਸੀ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵੀ। [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਤਾਲਸਤਾਏ]], [[:w:ਬੋਰਿਸ ਪਾਸਤਰਨਾਕ|ਪਾਸਤਰਨਾਕ]], [[:w:ਕਾਲੀਦਾਸ|ਕਾਲੀਦਾਸ]], [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਹਿਊਗੋ]], [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਆਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]], [[:w:ਐਮਿਲ ਜ਼ੋਲਾ|ਜੋਲਾਂ]]..., ਜੋ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸੁਦਾਮਾ ਤੇ ਪਾਟਿਲ ਵਰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਯਾਰੀ ਪੈ ਗਈ। ਸੁਦਾਮਾ ਤਾਂ ਰੂਮ ਮੇਟ ਸੀ ਮੇਰਾ, ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕੀਨ..., ਅਸੀਂ ਲੁਕ-ਲੁਕ ਕੇ ਦੇਖਣ ਜਾਣਾ। ਵਾਲਮੀਕੀ ਨਾਂ ਇੱਥੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਜਲਵੇ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਹਮਣ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ... ਕਈ ਤਾਂ ਘਰ ਵੀ ਸੱਦ ਲੈਂਦੇ ...ਤੇ ਜਦ ਭੇਦ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਤਾਂ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਫੇਰ ਉਹੋ ਗੱਲ। ਪਰ ਸੁਦਾਮਾ ਨਾਲ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਪੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਪਾਠ-ਪੂਜਾ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਸੀ, ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ, ਰੋਜ਼ ਮੰਦਰ ਜਾਂਦਾ, ਮੈਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾ ਕਰਦਾ।

{{center|(ਚੁੱਪ)}}

{{gap}}ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਆਉਂਦੀ, (ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)... ਉਹੀ ਬੱਸ... ਵਿਆਹ ਵਾਲਾ ਰੌਲਾ, ਮੈਂ ਹੱਸਕੇ ਟਾਲ ਛੱਡਦਾ। ਸਾਡੀ ਟੋਲੀ ਹੁਣ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੁਦਾਮਾ, ਗੋਬਿੰਦ ਮੋਰੀਆ, ਨਰਿੰਦਰ, ਵਿਜੈ ਸ਼ੰਕਰ, ਰਾਜੇਸ਼ ਵਾਜਪਈ ਕਈ ਜਣੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਨਾਲ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇਖਣ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂ ਦਾਰੂ ਖਿੰਡਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਬਹਿਸ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ। ਵਿਜੇ ਸ਼ੰਕਰ ਕਹਿੰਦਾ, &quot;ਯਾਰ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਜਵਾਨ ਵੀ ਹੋਏ ਓ।&quot; ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਇੱਥੇ ਮਤਲਬ ਸੀ... ਦਾਰੂ-ਸਿੱਕਾ, ਕੋਈ ਅੱਖ-ਮਟੱਕਾ ਜਾਂ ਫੇਰ ਕੈਰੀਅਰ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਸੀਗੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪੱਟੇ... ਪਈ... ਸਮਾਜ ਬਦਲਣਾ। ਅਕਸਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀ, ਬਹੁਤੇ ਮੁੰਡੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਤਸਵੀਰ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਖਿੱਚਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਈ ਓਪਰੀ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਸਕੁਲ ਨਾ ਕਾਲਜ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ।

{{gap}}...ਜੋ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਫੋੜੇ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਗਏ ਸਨ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਸਟਰਾਂ&lt;noinclude&gt;{{center|43}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ac4rauycnbdclfpqj961rhdynhs9crt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/46</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46186</id>
    <revision>
      <id>235740</id>
      <parentid>172866</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235740</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3180" sha1="2si3nkiovbjwm5zlmudqaeo3sjej872" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਦੇ ਜੀ ਕੁਟਣ-ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਗੱਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਆਂਦੇ ਬਈ ਕੀਹਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਟ ਪਈ ਹੋਊ? ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਭਰੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਣਕ ਵਾਲਾ ਕਿੱਸਾ ਸੁਣਾਇਆ:

{{gap}}ਸਾਡਾ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਸੀ ਬ੍ਰਿਜਪਾਲ..., ਉਹਦੇ ਘਰੋਂ ਕਣਕ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣੀ ਸੀ। ਨਾਲ ਸੀ ਮੇਰੇ ਭੀਖੂ। ਭਰਾ ਉਹਦਾ ਸਕੂਲ 'ਚ ਝਾੜੂ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਈ ਉਹ ਆਉਂਦਾ। ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ। ਉਹਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਈ ਜਮਾਤ 'ਚ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਅਸੀਂ ਦੋਹੇਂ ਸਵੇਰੇ ਈ ਨਿਕਲ ਪਏ, 10-12 ਮੀਲ 'ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਮੈਂ ਭੱਖੂ ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਾਈਕਲ ਤੇ... ਨਾਲੇ ਸਾਈਕਲ ਦਾ ਚਾਅ। ਮੈਂ ਭੀਖੂ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ ਮਗਰ ਤੇ ਸਾਈਕਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਾ 'ਤਾ। ਫੇਰ ਭੀਖੂ ਕਹਿੰਦਾ ਤੂੰ ਬਹਿ ਉਏ ਮੈਂ ਚਲਾਉਣਾ। ਐਂ ਕਰਦੇ ਕਰਾਉਂਦੇ, ਅਸੀਂ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚੇ ਗਏ, ਜਾ ਕੇ ਘਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਬਾਰ 'ਚ ਖੜੇ 'ਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰੀ ਜਾਈਏ... &quot;ਬਾਈ ਕੋਈ ਘਰੇ ਹੈਗਾ।&quot;

{{gap}}ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਭਰਾ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਤੀ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ ਭੇਜਿਆ, ਕਣਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣੀ ਆ। ਉਹ ਭੀਖੂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਇਆ, ਦਾਹੜਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਚਿੱਟੀ ਪੱਗ ਤੇ ਖੂੰਡਾ ਹੱਥ 'ਚ। ਮੈਂ ਡਰ ਗਿਆ। ਖ਼ੈਰ! ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਪਈ ਸੀ ਉਹਦੇ 'ਤੇ ਬਹਿ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਭਰਾ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ, &quot;ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ?&quot; ਆਪਣੇ ਬਿਰਜ ਨੇ ਭੇਜੇ ਆਂ ਕਣਕ ਲੈਣ ਆਏ ਆ।&quot; &quot;ਅੱਛਾ ਅੱਛਾ! ਤਾਂ ਫਿਰ ਪੁੱਤ  ਐਥੇ ਕੀ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੈ ਮੰਜੀ ਤੇ ਬਹਿ ਜਾ।&quot; &quot;ਨਹੀਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਮੈਂ ਏਥੇ ਹੀ ਠੀਕ ਆਂ।&quot; &quot;ਆ ਜਾ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਮੰਜੀ ਤੇ ਬਹਿ ਜਾ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਦੇ ਆਂ।&quot;&lt;noinclude&gt;{{center|44}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2si3nkiovbjwm5zlmudqaeo3sjej872</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/47</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46187</id>
    <revision>
      <id>235741</id>
      <parentid>120099</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3314" sha1="9twoxfrretwdswd4cjz8elgz30x0aoi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{gap}}ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਜਿਹਾ ਮੰਜੀ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆ। ਹੋ ਗਿਆ ਬੁੜ੍ਹਾ ਸ਼ੁਰੁ, ਰਾਮ ਕਹਾਣੀ ਉਹਦੀ ਮੁੱਕਣ ’ਚ ਨਾ ਆਏ, ਬੋਲੀ ਜਾਵੇ, ਆਵਦੇ ਬਾਰੇ, ਆਵਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਬਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਚ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਹੋਵੇ ਈ ਨਾ। &quot;ਸਾਡਾ ਬਿਰਜ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੋਉ! ਭਾਈ ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਡੀ.ਸੀ. ਲਾਉਂਦੇ ਸੀ, ਬਸ ਕੋਹੜਾ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰ ਗਿਆ। ਕਹਿੰਦਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮਾਸਟਰ ਹੀ ਲੱਗੂੰ ਚੰਗੇ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਐ ਮੁਲਕ 'ਚ।&quot; ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹਾਮੀ ਭਰਾਉਣੀ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ 'ਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਤਾ, ਹੋਰ ਕਰਦਾ ਵੀ ਕੀ। ''ਚੱਲੋ ਪੁੱਤ ਐਨੀ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਇਦਾਦ ਐ। ਇਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ।&quot; ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਈ ਹੰਕਾਰ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ।

{{gap}}ਏਨੇ ਨੂੰ ਭੀਖੂ ਤੇ ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਭਰਾ ਕਣਕ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਕਣਕ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਟੰਗ ਕੇ ਤੁਰਨ ਹੀ ਲੱਗੇ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਫਿਰ ਅੜ ਗਏ, &quot;ਨਾ, ਪੁੱਤ ਰੋਟੀ ਖਾਕੇ ਜਾਇਆ ਜੇ।&quot; &quot;ਨਹੀਂ ਬਾਬਾ ਅਸੀਂ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਖਾ ਲਾਂਗੇ।&quot;&quot; &quot;ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਸ਼ੇਰ, ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਜਾਇਓ। ਜੇ ਇਵੇਂ ਭੁੱਖਣ-ਭਾਣੇ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਇਹਦੇ 'ਚ ਸਾਡੀ ਕੀ ਇੱਜ਼ਤ ਰਹੂ! ਰੋਟੀ ਖਾਓ ਮੇਰਾ ਸ਼ੇਰ।&quot; ਰੋਟੀ ਖਾ ਲੋ। ਜੀ, ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ।

{{gap}}ਤੱਤੀਆਂ ਤੱਤੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਦਾਲ ਗੁੜ ਤੇ ਅਚਾਰ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਮੱਖਣੀ ਵੀ ਦੇਤੀ ਸੀ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਭੋਜਨ-ਪਾਣੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਤਾਂ ਚਟਣੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੇਗਾਨਾ ਘਰ ਕਰਕੇ ਸੰਗ ਗਿਆ। ਪਰ ਭੀਖੂ ਕੰਜਰਦੇ ਨੇ 10-12 ਲਪੇਟ 'ਤੀਆਂ। ਮਾਰਿਆ ਢਿੱਡ 'ਤੇ ਹੱਥ, ਕਹਿੰਦਾ ਚੱਲ ਉਏ ਹੁਣ ਚਲਦੇ ਆਂ।

{{gap}}ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ। ਆਉਂਦੇ ਨੂੰ ਬਾਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯਾਰ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਵਈ ਕਾਕਾ ਥੋਡੀ ਜਾਤ ਕੀ ਐ? ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਜੀ ਚੂਹੜੇ। ਚੂਹੜੇ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹਦੀ ਤਾਂ ਨਿਕਲਗੀ ਚੀਕ। ਬੁੜ੍ਹੇ ਨੇ ਚੱਕਿਆ ਖੂੰਡਾ ਤੇ ਭੀਖੂ ਦੇ ਮਾਰਿਆ&lt;noinclude&gt;{{center|45}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9twoxfrretwdswd4cjz8elgz30x0aoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/48</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46189</id>
    <revision>
      <id>235742</id>
      <parentid>120101</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235742</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3185" sha1="1dver1rjuqf84ze0bfhp5bzqo5cisn5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਮੌਰਾਂ 'ਚ। ਭੀਖੂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਲੱਗ ਪਿਆ ਬੁੜ੍ਹਾ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣ, &quot;ਇਨਾਂ ਦੀ ਉਏ ਭੈਣ ਦੀ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉਏ ਮਾਂ ਦੀ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉਏ... ਚੂਹੜਿਆਂ ਝੜੰਮਾਂ ਦੀ... ਆਜੋ ਓਏ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਉ..., ਇੰਨਾਂ ਸਾਡਾ ਚੁੱਲ੍ਹਾ-ਚੌਂਕਾ ਭਿੱਟਤਾ, ਆ ਜੋ ਉਏ 'ਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ।

{{gap}}(ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ 'ਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੋਈ ਕਹੇ, &quot;ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਭੈਣ ਦੇ ਯਾਰਾਂ ਦੇ ਬੰਨੋ ਹੱਥ ਪੈਰ ਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤ 'ਤੇ ਪੁੱਠਾ ਟੰਗ ਦਿਉ।&quot; ਭਿਉਂ-ਭਿਉਂ ਮਾਰੋ ਛਿੱਤਰ, ਤਮਾਸ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਸਟਰ ਦਾ ਭਰਾ ਬੁੜ੍ਹੇ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਸਮਝਾਉਣ, ਉਹ ਜੁੱਤੀ ਲੈਕੇ ਹੋ ਲਿਆ ਉਹਦੇ ਦੁਆਲੇ, ਓਹ ਮਾਰੇ ਚੀਕਾਂ। ਮਸਾਂ ਜਾਨ ਬਚਾਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ।

{{gap}}ਓਦਣ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ... ਹੱਸਦਿਆਂ-ਹੱਸਦਿਆਂ ਸਭ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਏ। ਮੇਰੇ ਹਾਸੇ ਪਿਛਲੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਹਿੱਲ ਗਏ ਸੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਚੁੱਪ ਵਰਤ ਗਈ, ਕੋਈ ਬੋਲੇ ਈ ਨਾ। ਮਹਿਫ਼ਲ ਖਿੰਡ ਗਈ। (ਚੁੱਪ) ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਐਵੇਂ ਆਵਦਾ ਰੋਣਾ-ਧੋਣਾ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆ। ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵੀ ਹੋਈ ਕਿ ਕੋਈ ਤਾਂ ਹੈ ਜੋ ਸਮਝਦਾ..., ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮਨ ਹੌਲ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਪਾਟਿਲ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਛੱਤ ਨੂੰ ਘੂਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਤਾਂ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਉਹ ਬੋਲ ਪਿਆ, &quot;ਸੌਂ ਜਾ।&quot; ਤੇ ਵੱਖ ਲੈ ਕੇ ਮੂੰਹ ਪਰ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ, ਪਰ ਬੋਲਿਆ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਚੁੱਪਚਾਪ ਲੇਟ ਗਿਆ, ਪਤਾ 'ਨੀ ਕਦੋਂ ਨੀਂਦ ਆਂ ਗਈ।

{{gap}}ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਿਆ ਤਾਂ ਪਾਟਿਲ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਅੱਜ ਤਾਂ ਰੀਹਰਸਲ ਹੈ, ਫਟਾਫਟ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਈ ਆਚਾਰਿਆ ਅਤਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ 'ਚ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ 'ਚ ਹੀਰੋ ਸੀ, (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਮੇਨ&lt;noinclude&gt;{{center|46}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1dver1rjuqf84ze0bfhp5bzqo5cisn5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/49</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46190</id>
    <revision>
      <id>235743</id>
      <parentid>172867</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="h1lgfqbruu4mgrffb7zyh06j4v4zwoc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਰੋਲ। ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੋਅ ਹੋਇਆ... &quot;ਹਿੱਟ&quot;। ਸਾਰੇ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਪਾਤਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ। (ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਭਰਦਾ ਹੈ।) ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਸਾਹ ਸੌਖਾ ਆਉਂਦਾ। ਸਾਡੇ ਵਾਰਡਨ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਤਾਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਮੈਨੂੰ। ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਅੰਮਾ ਕਹਿੰਦੇ (ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਘੁਲ਼ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਚੰਗਾ ਲਗਦੈ! (ਚੁੱਪ) ਪਰ ਅਸਲ ਦੁਨੀਆ ਤਾਂ ਹੋਰ ਸੀ...

{{center|(ਚੁੱਪ)}} 

{{gap}}ਪੂਨੇ ਲਾਗੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ 'ਚ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਕਾਂਡ ਹੋਇਆ, ਦਰਦਨਾਕ। ਸਵਰਨ ਜਾਤ ਦੇ ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਬੰਧੂਆਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੱਢਤੀਆਂ ਤੇ ਬੰਬਈ..., ਪੂਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤਣਾਅ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਦਲਿਤ ਪੈਂਥਰ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਫਿਰ ਅਤੀਤ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਦਲਿਤਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਛਪ ਗਿਆ। ਬੱਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਵਾਲੇ 'ਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆ ਗਏ। ਹੁੱਲੜਬਾਜ਼ੀ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਆਏ।

{{gap}}ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆ ਕਮਰੇ 'ਚ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖੀ ਗਿਆ... ਫੇਰ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਮੇਰੇ ਮੂਹਰੇ ਸੁੱਟੀ, &quot;ਇਹ ਤੂੰ ਲਿਖਿਆ...?&quot;

{{gap}}ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹਾਂ ਜੀ। (ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਕੇ) &quot;ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਕੇ ਦੱਸ... ਕੀ ਇਹ ਲੇਖ ਤੂੰ ਲਿਖਿਆ?&quot; ਉਹ ਤਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ ਕਿ ਇਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕੀ। &quot;ਤੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰੇ 'ਚ ਐਂ।&quot; ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਜੇਲ 'ਚ ਹੋਵਾਂ। ਉਹਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਦੂਰੋਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। &quot;ਤੇਰੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਡਿਸਪਲਿਨ ਹੈ...&quot; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਰਿਹਾ। &quot;ਨਾ ਤੂੰ ਠੇਕਾ ਲਿਆ ਦੁਨੀਆ ਦਾ। ਨਾ ਕੀ ਐਂ ਤੂੰ..., ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਐਂ... ਲੀਡਰ ਐਂ...! ਮੈਂ ਚੀਕ-ਚੀਕ ਕੇ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ&lt;noinclude&gt;{{center|47}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h1lgfqbruu4mgrffb7zyh06j4v4zwoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/50</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46191</id>
    <revision>
      <id>235744</id>
      <parentid>172878</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2967" sha1="n9n35due0o8g02hvmxm0p9aqipljlmd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਟਾਈਮ ਪਾਸ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਨੀ ਅਯਾਸ਼ੀ ਏ। ਪਰ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਉਹਨੇ ਪਿੱਠ ਮੋੜ ਲਈ, &quot;ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਜਾਉਗੇ।&quot; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦੇ ਕੇ ਛੱਡਤਾ। ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਮੈਂ ਵੀ ਮਨ ਮਾਰ ਲਿਆ।

{{center|(ਚੁੱਪ)}} 

{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਬੜਾ ਭਾਰ ਸੀ ਅੰਦਰ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਜਾਤ ਲੱਭਣ ਲੱਗੇ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨੂੰ ਦਿਲ 'ਨੀ ਸੀ ਕਰਦਾ। ਕਈ ਦਿਨ ਇਵੇਂ ਈ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ... ਬੋਲਣ ਲਿਖਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ... ਬਸ ਐਵੇਂ ਈ ਐ... ਦਿਖਾਵਾ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਸੰਵਿਧੂਨ ਕੁਝ ਨਹੀਂ...। ਐਵੇਂ ਖੇਡਣ ਦਾ ਖਿਡਾਉਣਾ ਏ..., ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਜੀਅ ਕਰੇ ਖੇਡੋ ਤੇ ਫੇਰ ਪਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖ ਦਿਓ, ਤੋੜੋ-ਭੰਨੋ... ਜੋ ਜੀਅ ਆਵੇ।

{{center|(ਹੌਕਾ)}} 

{{gap}}ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਇਹਦਾ ਵੀ ਮੈਂ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ।) ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ... ਤੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੁਰਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਏ।

{{center|(ਚੁੱਪ)}}

{{gap}}ਇੱਕ ਕੁਲਕਰਨੀ ਸੀ..., ਕੁਲਕਰਨੀ ਸਾਹਿਬ। (ਵਿਅੰਗਮਈ ਮੁਸਕਾਨ) ਵਿਨਾਇਕ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਕੁਲਕਰਨੀ... ਮਰਾਠੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ... ਉਹ ਵੀ ਪੂਨੇ ਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਈ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੈ, ਨਾਂ ਨਾਲ ਵਾਲਮੀਕੀ ਲੱਗੇ ਹੋਣ ਦੇ ਪੰਗੇ ਸੀ ਸਾਰੇ। ਕੀ ਕਹਾਂ, ਪੂਨੇ ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਬ੍ਰਹਾਮਣਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਨ ਨਿਰਾਲੀ ਓ ਹੁੰਦੀ ਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਨੂੰ ਮ੍ਹਾਤੜਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕੀ ਸਮਝਣਾ ਨਾਲ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਖ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਪੇਸ਼ਵਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਿਉਂ ਹੋਏ। ਵਿਦਵਾਨ ਸੱਜਣ ਸੀ ਉਹ ਤੇ ਮਾਸ-ਮੱਛੀ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ। ਘਰਵਾਲੀ ਘਰੇ ਵੜਨ ਨਾ ਦਵੇ। ਸੋ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਈ ਡੇਰਾ&lt;noinclude&gt;{{center|48}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n9n35due0o8g02hvmxm0p9aqipljlmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/51</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46192</id>
    <revision>
      <id>235745</id>
      <parentid>120104</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3381" sha1="mn5ah45dz4wi2wfxi0z2y8pzyv4rpks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਲੱਗਦਾ ਹਰ ਐਤਵਾਰ। ਸਾਡਾ ਖ਼ਰਚਾ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੋਂ ਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਪੈਸੇ ਘਰ ਵੀ ਭੇਜਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸੀ, ਬਾਪੂ ਹੁਣ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿੰਦਾ। (ਚੁੱਪ) ਇੱਕ ਦਿਨ ਤਾਂ ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਕਹਿ ਈ ਦਿੱਤਾ, &quot;ਯਾਰ ਬਾਹਮਣ ਚੰਗਾ ਦੱਦ ਲੱਗ ਗਿਆ।&quot; ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੱਸਕੇ ਟਾਲ ਗਿਆ।

{{gap}}ਕੁਲਕਰਨੀ ਸਾਹਬ ਉਮਰ 'ਚ ਵੱਡੇ ਸੀ। (ਸੋਚਦਿਆਂ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਸਾਡੀਆਂ ਵੀ ਕਈ ਸ਼ਾਮਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰਦੀਆਂ। ਬੇਇੰਤਹਾ ਪਿਆਰ ਮਿਲਿਆ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਸੀ ਸਵੀਤਾ। ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ। ਹਮ-ਉਮਰ ਸੀ...। ਉਹਦਾ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਹੀ ਝੁਕਾਉ ਸੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲ। ਮੈਂ ਨਜ਼ਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ... ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹਨੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਵੀ ਕੀਤੇ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲਾ ਉਹ ਡਰ..., ਮੇਰੀ ਜਾਤ, ਮੇਰਾ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ, ਸਾਰਾ ਅਤੀਤ ਘੁੰਮ ਜਾਂਦਾ ਅੱਖਾਂ ਮੂਹਰੇ, ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਲਕਵਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ। ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵਰਜਿਤ ਸ਼ੈਅ ਸੀ... ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਖਿੱਝ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗਦਾ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜੰਮਿਆ ਹੀ ਕਿਉਂ? ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਅੰਦਰ ਘਿਣ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ, (ਮੱਥਾ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।) ... ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ 'ਚ ਆਈ ਕਿੱਥੋਂ। ਸੱਚਾਈ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਹਾਲਾਤ ... ਮੇਰੇ ਅਤੀਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਬੂ ਜਿਹਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਹੋ ਬੌਣਾਪਨ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਵਜੂਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਭੱਜਦਾ ਸੀ ਉਸਤੋਂ। ਏਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਪਾਟਿਲ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਕੀਤੀ।

{{gap}}ਦਿਵਾਲੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਦੋਂ... ਮੈਂ ਪਾਟਿਲ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, &quot;ਕੁਝ ਨੀ ਯਾਰ, ਮਜ਼ੇ ਕਰ।&quot; ਉਹਨੇ ਟਾਲ 'ਤਾ ਤੇ ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਛਿੱਥਾ ਪਿਆ ਦੇਖਕੇ ਦੱਸਿਆ, &quot;ਮਰਾਠੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰੀਤ&lt;noinclude&gt;{{center|49}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mn5ah45dz4wi2wfxi0z2y8pzyv4rpks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46193</id>
    <revision>
      <id>235746</id>
      <parentid>120105</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3317" sha1="9mvhrwybft2lfr924t9688dgknscsnf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਹੁੰਦੀ ਐ ਕਿ ਦਿਵਾਲੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਉਂਦੀ ਐ..., ਚੰਦਨ ਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਕੇ, ਓ ਵੀ ਤੜਕੇ ਚਾਰ ਵਜੇ।&quot;

{{gap}}ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਟੱਡਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਜ਼ਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ, &quot;ਜਨਾਬ ਇਹ ਸੱਦਾ ਖਾਸ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਓ ਐ।&quot;

{{gap}}...ਮੈਂ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ? ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ, ਤੜਕੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸੀ। (ਚੁੱਪ) ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਮੈਂ... ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ... ਸਵੀਤਾ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ (ਜਿਵੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।) ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਫੜਕੇ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚਕੇ ਲੈ ਗਈ। ਕਹਿੰਦੀ ਆ ਗਏ ਓ ਤੁਸੀਂ। ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਨਾਰਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦਮ ਘੁੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹੋ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰੇਤ ਫੇਰ ਜਾਗ ਪਏ। ਕੁਲਕਰਨੀ ਸਾਹਿਬ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਬੈਠੇ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ... ਕਪੜੇ ਲਾਹੁਣ ਲਈ। ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਸਵੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ, &quot;ਵਾਲਮੀਕੀ ਪੁੱਤ ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਾਂ ਵਰਗਾਂ।&quot; ਮੈਂ ਸੁੰਗੜੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। &quot;ਲੈ, ਮੈਥੋਂ ਕਾਹਦੀ ਸ਼ਰਮ।&quot; ਉਹਨੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕੋਸਾ-ਕੋਸਾ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ ਤੇ ਵਟਣਾ ਮਲ਼ਣ ਲੱਗੀ... (ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਵ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।)

{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਮਾਂ ਦੇ ਖੁਰਦਰੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਬੀਮਾਰ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। (ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ।) ਵਟਣੇ 'ਚੋਂ ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਝੁਣਝੁਣੀ ਜਿਹੀ ਆ ਗਈ... ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਜਾਤ, ਮੇਰਾ ਘਰ, ਮੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੈਂ ਕੰਬ ਗਿਆ..., ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸੀਨ ਅੱਖਾਂ ਮੂਹਰੇ ਘੁੰਮ ਗਿਆ। ਰੰਗ ਮੇਰਾ ਪੀਲਾ ਭੂਕ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ, ਕੀ ਹੋਇਆ?&quot; ਮੇਰੀ 'ਵਾਜ਼ ਈ ਨਾ ਨਿਕਲੀ। ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ... ਮੌਕਾ ਮਿਲਦੇ ਹੀ... ਭੱਜ ਨਿਕਲਿਆ ਉਥੋਂ।&lt;noinclude&gt;{{center|50}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9mvhrwybft2lfr924t9688dgknscsnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46194</id>
    <revision>
      <id>235747</id>
      <parentid>120106</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3371" sha1="31ni1vf8zrr4sf1fyj9k9mvihtcmcdn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{gap}}ਮੈਂ... ਸਵੀਤਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਦਲਿਤਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵੀ ਹੁਣ ਜ਼ੋਰਾਂ 'ਤੇ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦ ਪਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਹੋਸਟਲ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉੱਥੇ ਨਾ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ..., ਮੁੜ ਫੇਰ ਕਮਰੇ 'ਚ..., ਬੈਠੀ ਉਡੀਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ..., ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਉੱਲਟ-ਪੁਲਟ ਕਰਦੀ... ਥਾਂ ਸਿਰ ਲਾਉਂਦੀ। ਪਾਟਿਲ ਦੇ ਆਖਣ ਦਾ ਵੀ ਉਸਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ। ਬੜੀ ਜ਼ਿੱਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਪਰ ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਤੇ ਮੇਰੇ... ਵਿੱਚਲਾ ਫ਼ਾਸਲਾ... ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦਾ... ਸੋਚ ਕੇ ਈ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ... ਖੜ੍ਹਾ-ਖੜ੍ਹਾ ਈ ਹੌਕਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ। (ਹੌਂਕਦਾ ਹੈ।) ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਘਰ ਮੁੜਦਾ ਤਾਂ ਪਾਟਿਲ ਕਹਿੰਦਾ, &quot;ਸਵੀਤਾ ਆਈ ਸੀ ਫੇਰ।&quot; ਮੈਂ ਨੀਂਦ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰਕੇ ਟਾਲ ਦਿੰਦਾ। ਨੀਂਦ ਕਿਹੜੇ ਭੜੂਏ ਨੂੰ ਆਉਣੀ ਸੀ। ਜਦ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਕਹਿੰਦੀ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਭੱਜਦੇ ਕਿਉਂ ਹੋ?&quot; ਸੱਚਮੁਚ ਮੈਂ ਭੱਜਦਾ ਈ ਸੀ, ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ।

{{gap}}...ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਮਿਲ ਗਈ, ਪਾਟਿਲ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠਾ ਸੀ ਪੁਲੀ 'ਤੇ। &quot;ਤੁਸੀਂ ਬਾਹਰ ਕਿਉਂ ਬੈਠੇ ਓ?&quot; &quot;ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਈ ਠੀਕ ਆਂ।&quot; &quot;ਕਿਉਂ..., ਰੱਬ ਨਾਲ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਐ?&quot; (ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ..., ਪਰ... ਖ਼ਾਲੀ-ਖ਼ਾਲੀ। &quot;ਦੱਸੋ।&quot; &quot;ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ 'ਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ।&quot; &quot;ਜਿਉਂਦੀਆਂ 'ਚ ਤਾਂ ਹੈ।’’ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਪਰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ..., ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਈ ਬਹਿ ਗਈ।

{{gap}}(ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਨੂੰ ਚੋਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) &quot;ਤੁਸੀਂ ਚੁੱਪ-ਚੁੱਪ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦੇ ਓ?&quot; &quot;ਸੁਣਨਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਮੈਨੂੰ।&quot; ਉਹ ਝੱਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੱਸ ਪਈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘੰਟੀਆਂ ਖੜਕ ਗਈਆਂ। (ਏਧਰ-ਓਧਰ ਝਾਕਦਾ ਹੈ।) ਉਹ ਨੇੜ ਨੂੰ ਹੋਈ, &quot;ਫ਼ਿਲਮ ਫੁਲਮ ਤਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।&quot; &quot;ਕਦੇ-ਕਦੇ&quot;, &quot;ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਦਿਖਾ ਦਿਓ।&quot; &quot;ਪਾਟਿਲ&lt;noinclude&gt;{{center|51}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>31ni1vf8zrr4sf1fyj9k9mvihtcmcdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/54</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46195</id>
    <revision>
      <id>235748</id>
      <parentid>172885</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3059" sha1="hkg2ftm7ay5xxw89hnfuoc7gwb2ziub" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਤੋਂ ਪੁੱਛਾਂਗਾ&quot;, ਉਹ ਫੇਰ ਖਿੜਖਿੜ ਕਰਕੇ ਹੱਸ ਪਈ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਝਰਨਾ ਫੁੱਟਿਆ। ਮੈਂ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਲਿਆ, ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਹੰਝੂ ਚੋਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ।

{{center|(ਚੁੱਪੀ)}}

{{gap}}ਪਿੰਡੋਂ ਤਾਰ ਆਈ। ਮਾਂ ਬੀਮਾਰ ਸੀ। ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਸਾਂ ਰਾਹ ਲੱਭਿਆ...। ਮਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤਾਂ ਬੱਸ ਇੱਕ ਬਹਾਨਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਸੱਦਣ ਦਾ। ਉਹ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮਾਮੇ ਨੇ ਲੜਕੀ ਵੇਖ ਲਈ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ (ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ।) ਟਾਲ਼ ਗਿਆ। (ਚੁੱਪ) ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ। ਸ਼ਾਇਦ ...ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਆਸ ਸੀ ਪਈ।

{{gap}}ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਸੀ, ਕਰ ਕੀ ਰਿਹਾਂ, ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ।

{{gap}}ਕੁਝ ਮੋੜ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਜਿੱਥੋਂ ਤੁਸੀਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਓ, ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲਿਆ ਖੜਾਉਂਦੀ ਐ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਹ ਵਿੱਚ ਵੱਜਦੇ ਨੇ ਆ ਕੇ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਸੰਭਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਕੁਲਕਰਨੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੋਹ ਮੈਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਸੀ, ...ਤੇ ਫੇਰ ਅਚਾਨਕ... ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ, ਬੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਛੋਟਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਚੰਦਰਪੁਰ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਉੱਥੇ। ...ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ...ਪਾਟਿਲ ਤੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਉਹ ਗੱਲ ਲੁਕੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਆਪ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸਭ ਢੌਂਗ ਲੱਗਦਾ...! ਲੱਗਦਾ ... ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਂਝ ਹੋ ਗਈ ਐ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਇੱਥੇ ... ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਵੇ।

{{gap}}ਮੇਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਬਦਲ ਗਏ। ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਦਲਿਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ, ... ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ।

{{gap}}ਫੇਰ ਚੰਦਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਘਰਦਿਆਂ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਖਫ਼ਾ ਰਹੀ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਸਮਾਜੀ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੀ &quot;ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੰਘ&quot;&lt;noinclude&gt;{{center|52}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hkg2ftm7ay5xxw89hnfuoc7gwb2ziub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/55</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46196</id>
    <revision>
      <id>235749</id>
      <parentid>120108</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3134" sha1="hqy4v2tncj80dwjrd8cl8ku4fl1u0ll" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਵਾਲੇ, (ਹੱਸਦਾ ਹੈ।) ਰਿਜ਼ਰਵੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਤਿੱਖੇ ਮੱਤਭੇਦ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਹਾਸਾ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਈ ਜਾਤਵਾਦ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਂਦੇ। ਮੈਂ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸੀ। (ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।) ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਹਾ-ਹਾ-ਹਾ ਕਰਕੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, &quot;ਕਿੰਨਾ ਵਧੀਆ ਲਤੀਫ਼ਾ।&quot; ਉਹ ਬੰਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਲਤੀਫ਼ਾ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਖੁੱਲ੍ਹਕੇ ਹੱਸਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ..., ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਮੈਂ ਕਦੇ ਇੱਦਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ।

{{center|(ਚੁੱਪ)!}} 

{{gap}}ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਟਕ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਕਸਰ ਛਪਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸਰਕਲ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਕਈ ਲੋਕ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ। ਬਹੁਤੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਸਮਝਦੇ। &quot;ਵਾਲਮੀਕੀ&quot; ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਚਿੰਤਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿ ਸਾਡਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਰਾ ਦਲਿਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਕੀ ਕਰਦਾ।

{{gap}}(ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ।) ਪਿੰਡ 'ਚ ਨਾ... ਬਾਪੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੀਤਾ ਲਿਆਤੀ, &quot;ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ&quot;। ਪਿੰਡ ਆਲੇ ਕਹਿਣ, &quot;ਉਏ ਚੂਹੜਾ ਗੀਤਾ ਪੜ੍ਹ-ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਨ ਨੂੰ ਫਿਰਦਾ।&quot; ਤੇ ਏਥੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। &quot;ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਹਿਜ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੇ।&quot; ...ਮੈਂ ਚੀਖਦਾ। ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦਾ, &quot;ਪਿਆਰੇ..., ਜਿਉਣਾ ਏ ਤਾਂ ਗੈਂਡੇ ਦੀ ਚਮੜੀ ਚਾਹੀਦੀ ਆ।&quot; ਫੇਰ ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ। ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਜੰਗ ਐ, ਜੰਗ। ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਸੀ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੇਰੇ ਲਈ...।

{{center|(ਚੁੱਪ।)}} 

{{gap}}ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਅਕਸਰ ਪਾਟਿਲ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲਾ ਰੌਲ਼ਾ ਹੋਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਈ ਬੰਦ ਕਰਤਾ। ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਕਿਤੇ&lt;noinclude&gt;{{center|53}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hqy4v2tncj80dwjrd8cl8ku4fl1u0ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/56</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46197</id>
    <revision>
      <id>235750</id>
      <parentid>120109</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235750</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3206" sha1="o6mh8ot2y57gsceja8zbirtombaj3k5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਗਈ।

{{gap}}(ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) &quot;ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲਮੀਕੀ ਉਰਫ਼ ਕਾਲਾ ਦਰੋਗਾ, ਹੈਂਅ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਵਈ ਕਦੇ ਦੱਸਿਆ ਈ ਨੀ... ਕਿ ਤੂੰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਹੀ ਮਹਿਕਮੇ ਦਾਂ।&quot;

{{gap}}ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਸੀ, ਕਾਲੇ ਦਰੋਗਾ ਵਾਲਾ ਕਿੱਸਾ ਮੈਨੂੰ ਉਹਨੂੰ ਸੁਨਾਣਾ ਹੀ ਪਿਆ।

{{gap}}ਸਾਡਾ ਇੱਕ ਪੀ.ਟੀ. ਮਾਸਟਰ ਸੀ ਫੂਲ ਸਿੰਘ, ...ਰਿਟਾਇਰ ਫ਼ੌਜੀ। ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਗਰਾਉਂਡ ਦੇ ਗੇੜੇ ਕੱਢਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ... ਜਿਵੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਫਿਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਕਦੋਂ ਦੌਰਾ ਪੈ ਜਏ, ਕੀਹਨੂੰ ਫੜ੍ਹਕੇ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗਜੇ, ਕੁੱਟਣ ਲੱਗਜੇ, ਕੁੱਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ। ਫੌਜੀ ਨੰਬਰ ਏਕ..., ਦਰੋਗਾ ਨੰਬਰ ਦੋ, ਬੱਸ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਾ ਲੈ ਕੇ ਬਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੋਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਟੇਢਾ ਜਿਆ ਖੜ੍ਹਾ, ਜੁਆਕ ਖੜ੍ਹ ਨੀ ਜਾਂਦੇ ਟੇਡੇ ਜੇ। ਪਰ ਪੀ.ਟੀ. ਮਾਸਟਰ ਫੂਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ... (ਨਾਂਹ 'ਚ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।), &quot;ਉਏ ਕਾਲੇ ਦਰੋਗੇ ਸੀਧਾ ਖੜ੍ਹੇਗਾ ਸੀਧਾ ਖੜ੍ਹ। ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਹਾਸਾ ਨਿੱਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ... ਆ ਗਿਆ ਚੜ੍ਹਕੇ, ਫੜ ਲਿਆ ਮੈਨੂੰ ਜੁੰਡਿਆਂ ਤੋਂ, ਤੇਰੀ ਉ ਸਾਲੀ ਝੜੰਮ ਦੀ, ਕੱਢਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਜੁਲਫ਼ਾਂ ਦਾ ਤੇਲ, ਦੇਹ ਲੱਤ ...ਦੇ ਘਸੁੰਨ... ਦੇ ਲੱਤ ਦੇ ਘਸੁੰਨ... (ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਹੋ-ਸਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਓਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਕੱਟਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣ (ਸਾਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।) ਢਹਿ ਢੇਰੀ 'ਨੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਸ ਓਦਣੇ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਪੈ ਗਿਆ (ਮਜ਼ਾਕ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ) &quot;ਸ਼ਹੀਦ ਕਾਲ਼ਾ ਦਰੋਗਾ&quot;।

{{gap}}ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ! (ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਆਸ ਤੋਂ ਉੱਲਟ ਅੱਜ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਉਦਾਸ ਸੀ। &quot;ਓ ਯਾਰ ਤੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਜਾ ਕਿਉਂ ਨੀ ਆਉਂਦਾ ਬੰਬਈ, .. ਐਨੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆ ਆਉਂਦੀਆਂ।&quot;

{{center|(ਚੁੱਪ)}}&lt;noinclude&gt;{{center|54}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o6mh8ot2y57gsceja8zbirtombaj3k5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/57</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46198</id>
    <revision>
      <id>235751</id>
      <parentid>120110</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3185" sha1="bc2xbzvwx4frrq5hhl8qwe2ya30croc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{gap}}(ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਬੰਬਈ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦਾ ਨਸੂਰ ਸੀ। ਜੀਹਦੇ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ। ...ਚੰਦਾ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਦੀ ਜਿੱਦ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧੱਕ ਕੇ ਮੁੜ ਉੱਥੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ:

{{gap}}(ਮੂਵ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ ਪਏ ਕੱਪ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਕੁਲਕਰਨੀ ਦਾ ਘਰ... ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬੈਠੇ ਸੀ। ਕੁਲਕਰਨੀ ਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਾਂਬਲੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਪੂਰੀ ਬਹਿਸ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਮਰਾਠੀ ਥਿਏਟਰ 'ਤੇ। ਚਾਹ ਆਗੀ, ...ਪੀਣ ਲੱਗਗੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ... ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਾਂਬਲੇ ਦਾ ਕੱਪ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਜਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਪਾਟਿਲ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਚੁੱਪ ਕਰਾਤਾ। ਮਿਸੇਜ ਕੁਲਕਰਨੀ ਜਦੋਂ ਕੱਪ ਚੁੱਕਣ ਆਈ ਤਾਂ... ਕਾਂਬਲੇ ਦਾ ਕੱਪ... ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਿਆ ਰਿਹਾ...

{{gap}}(ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਖੁਰਕਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਉਹ ਉਦੋਂ ਦਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਿਆ।

{{gap}}ਕਮਰੇ 'ਚ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਫੇਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਪਾਟਿਲ ਖਿੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਆ, &quot;ਦਿਮਾਗ ਖ਼ਰਾਬ ਐ ਤੇਰਾ। ਪੂਨੇ ਦੇ ਬਾਹਮਣ ਨੇ ਉਹ! ਮਹਾਰਾਂ..., ਚੂਹੜੇ-ਚਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਾਂਡਾ ਛੂਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਾਹਰ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਐ, ਰਸੋਈ ਤੋਂ ਬਾਹਰ।&quot;

{{gap}}(ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਾਰਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਗਰਮ-ਗਰਮ...। (ਸ਼ਬਦ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਸੰਘੋ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।) &quot;ਤੇ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ...ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।&quot; &quot;ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਆ। ਇਸ ਲਈ ਤਾਂ ਸੱਦਿਆ। ਸੀ ਤੈਨੂੰ ... ਓਦਣ ਦਿਵਾਲੀ ’ਤੇ।&quot; &quot;ਤੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਨੀ?&quot;ਮੈਂ ਚੀਕਿਆ! &quot;ਉਹਨਾਂ ਕਿਹੜਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਲੋੜ ਪਈ ਆ... ਢੰਡੋਰਾ ਪਿੱਟਦੇ ਫਿਰੀਏ।&quot; &quot;ਤੇ ਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ... ਫੇਰ...!&quot; &quot;ਤੂੰ ਕੋਈ ਝੂਠ ਬੋਲਿਐ...?&quot; (ਹਾਉਕਾ।) ਇਹ ਪਾਟਿਲ&lt;noinclude&gt;{{center|55}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bc2xbzvwx4frrq5hhl8qwe2ya30croc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46199</id>
    <revision>
      <id>235752</id>
      <parentid>120111</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:21:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2987" sha1="a6bgepprvl1cnzib7dh2hiua48kkn7z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਦੀ ਦਲੀਲ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਭ ਝੂਠ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਲਿਜ਼ਲਿਜ਼ਾ..., ਬੋਅ ਮਾਰਦਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਝੂਠ ਸਹਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਸਵੀਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਬਥੇਰਾ ਸਮਝਾਇਆ, ਰਹਿਣ ਦੇ ਯਾਰ ਐਵੇਂ ਤਮਾਸ਼ਾ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਵਾਧੂ ਖੱਪ-ਖਾਨਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਉਗਾ। (ਇਨਕਾਰ 'ਚ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।) ਮੈਂ ਸਵੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, &quot;ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਆ, ਇੱਕਲਿਆਂ।&quot; &quot;ਇੱਕਲਿਆਂ!&quot; ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਸ਼ਰਾਰਤ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਦਿਲ ਬਣਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। &quot;ਠੀਕ ਐ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੰਦਿਰ 'ਚ ਮਿਲਦੇ ਆਂ, ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਆਵਾਂਗੀ। ਤੂੰ ਨਾ ਭੁੱਲ ਜਾਈਂ।&quot; ਮੈਂ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ, ...ਸਭ ਪੱਧਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਐ।

{{gap}}ਸਵੀਤਾ ਆਈ ਦੁੱਧਿਆ ਰੰਗ ਦਾ ਸਕਰਟ-ਬਲਾਊਜ਼ ... ਉਹਦੇ ਗੋਰੇ ਰੰਗ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਫੱਬਦਾ ਸੀ। ਅੱਲ੍ਹੜਾਂ ਜਿਹੀ ਤੋਰ... ਅੰਗ-ਅੰਗ 'ਚ ਸ਼ੋਖੀ... ਨਖ਼ਰਾ। ਇੰਨੀ ਨੀਝ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇਖਿਆ। ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੋਲਦੀ ਰਹੀ, ਬੋਲਦੀ ਰਹੀ ਤੇ ਫੇਰ ਇੱਕਦਮ ਅਚਾਨਕ, &quot;ਹਾਂ ਤੇ ਸੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸੀ... ਮੇਰੇ ਨਾਲ। (ਸਵੀਤਾ ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਮਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਕੀ ਗੱਲ ਐ... ਜਿਹੜੀ ਇਕੱਲਿਆਂ ਕਰਨੀ?&quot;

{{gap}}ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਫਟਿਆ, &quot;ਉਹ ਕੱਪ ਵੱਖਰਾ ਕਿਉਂ ਸੀ... ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਕਾਂਬਲੇ ਵਾਲਾ ਚਾਹ ਦਾ ਕੱਪ?&quot;

{{gap}}ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਸਾਰੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਉੱਡ ਗਏ, &quot;ਕੌਣ... ਉਹ ਚਮਾਰ।&quot;

{{gap}}ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਆਸਮਾਨੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

{{gap}}&quot;ਸਾਡੇ ਘਰ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਚੁਹੜੇ, ਚਮਿਆਰ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵੱਖਰੇ ਨੇ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਿ ਨਾ... ਕਿਸ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ?&quot;

{{gap}}ਉਹ ਨੇੜੇ ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ। (ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ।)&lt;noinclude&gt;{{center|56}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a6bgepprvl1cnzib7dh2hiua48kkn7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/59</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46200</id>
    <revision>
      <id>235753</id>
      <parentid>172894</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="j29t39aypsagbncf1onr4o71fjii7u8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਉਹਦੇ ਸਾਹ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੇ ਸੀ। (ਝਟਕੇ ਨਾਲ!) ਜੀਅ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ
ਭੱਜ ਜਾਵਾਂ ਉਥੋਂ। “ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਚੰਗਾ ਲਗਦੈ, ਇਹ ਛੂਤਛਾਤ
?”
{{gap}}ਉਹਦਾ ਸਵਾਦ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ, “ਮੈਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ
ਨਹੀਂ, ਬਸ ਚਲਿਆ ਆਉਂਦੈ, ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਆਪਣਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਖ਼ਰਾਬ
ਕਰਾਂ। (ਗੁੱਸੇ ’ਚ।) ਤੂੰ ਏਸ ਬਹਿਸ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਮੈਨੂੰ ?”

{{gap}}“ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ...
&quot;
{{gap}}(ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ।) “ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਬੰਦਾ ਆਪਣਾ ਕਲਚਰ
ਥੋੜ੍ਹੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ।”
{{center|&lt;poem&gt;(ਚੁੱਪ)&lt;/poem&gt;}}

{{gap}}ਕਲਚਰ ਸ਼ਬਦ ਏਥੇ (ਛਾਤੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ
ਹੈ।) ਡੰਗ ਵਾਂਗ ਵੱਜਿਆ ਸੀ ਮੇਰੇ।

{{gap}}ਮੈਂ ਆਖਰੀ ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਿਆ, “ਸਵੀਤਾ ਜੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ
’ਚੋਂ ਹੋਵਾਂ ਚੂਹੜਾ ਚਮਿਆਰ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ !”

{{gap}}ਉਹ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਬੋਲੀ, “ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ,
ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।

{{gap}}“ਝੂਠ ਹੈ ਇਹ।”

{{gap}}ਹੁਣ ਉਹਦੇ ਹਿੱਲਣ ਦੀ ਵਾਰੀ ਸੀ।
&quot;&quot;
{{gap}}“ਮੈਂ ਐਸ.ਸੀ. ਆਂ।” ਮੈਂ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਝਾਕਿਆ।

{{gap}}“ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਝ ਕਿਉਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ

{{gap}}“ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਾਂਗਾ।
ਮੈਂ ਚੂਹੜਿਆਂ ਦੇ ਘਰੇ ਜੰਮਿਆਂ।”

{{center|}}(ਸੰਨਾਟਾ)

{{gap}}(ਅਚੇਤ ਹੀ ਸਵੀਤਾ ਵਾਂਗ ਮੂੰਹ ’ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।]

{{gap}}ਸਵੀਤਾ ਘਬਰਾ ਗਈ, ਸੁੰਨ। ਹਿਚਕੀਆਂ ਭਰ-ਭਰ ਹੋਣ
ਲੱਗੀ ਤੇ ਫੇਰ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਓ..ਹੈ 
ਨਾ?”

57&lt;noinclude&gt;{{center|57}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j29t39aypsagbncf1onr4o71fjii7u8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/60</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46274</id>
    <revision>
      <id>235754</id>
      <parentid>120410</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2803" sha1="6pzknw8tus2jvdjjiy66tdryj3oukxm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{gap}}(ਹੱਥ ਫੜ੍ਹਕੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ)

﻿{{gap}}&quot;ਨਹੀਂ, ਸਵੀਤਾ! ਇਹੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ... ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ!&quot;

﻿{{gap}}(ਹੱਥ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)

﻿{{gap}}ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰ ਦੀ ਖਾਈ ਸਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਉੱਭਰ ਆਈ। ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ, ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਉਹਦਾ ਰੋਣਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰਾ ਜੀਅ ਭਰ ਆਉਂਦਾ। ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉੱਠ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਵੇਂ ਖਾਲੀ ਸ਼ਬਦ ਨੇ ਇਹ ਸਭ| ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਛਾਣਾਂ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਆਂ। ਅਤੀਤ ਦੇ ਬੱਧੇ... ਅਸੀਂ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਤੁਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ 'ਤੋਂ।

﻿{{gap}}ਰੋਂਦਿਆਂ-ਰੋਂਦਿਆਂ ਬੋਲੀ, &quot;ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਵੋਗੇ। ਆਵੋ ਭਾਵੇਂ ਨਾ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ ਨਾ ਦੱਸਣਾ।&quot;

﻿{{gap}}&quot;ਕਿਉਂ।&quot; 

﻿{{gap}}&quot;ਬੱਸ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ।&quot; 

﻿{{gap}}ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਤਰਲਾ ਸੀ। 

﻿{{gap}}&quot;ਨਹੀਂ ਦੱਸੋਗੇ ਨਾ, ਵਾਅਦਾ ਕਰੋ।&quot;

﻿{{gap}}ਤੇ ਉਹ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਤੇ ਰੋਂਦਿਆਂ-ਰੋਂਦਿਆਂ ਭੱਜ ਗਈ।

﻿{{gap}}(ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।)

﻿{{gap}}ਸੁਫ਼ਨੇ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵੀ ਮਰੇ ਸਨ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਆਦਤ ਸੀ ਤੇ ਆਦਤ (ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ।) ਮੁਰਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਬੰਦੇ ਨੂੰ। ਆਖ਼ਿਰ ਕਿਉਂ ਹੈ ਮੇਰੀ ਇਹੋ ਪਛਾਣ! ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਛੱਡਿਆ..., ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਭੱਜ ਆਇਆ। ਉਮਰ ਭਰ ਲੜਦਾ ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਆਹ ਨਰਕ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਪੱਥਰਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਣ ਵਾਲੇ... ਕਿਉਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਈ ਪੱਥਰ ਦੇ&lt;noinclude&gt;{{center|58}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6pzknw8tus2jvdjjiy66tdryj3oukxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/61</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46410</id>
    <revision>
      <id>235755</id>
      <parentid>172897</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3133" sha1="kk50xs9pcep53bt0m74eex1j246cu2h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਹੋ ਜਾਂਦੇ? ਕਿਉਂ ਇਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ-ਧਰਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਾਹ, ਮੇਰਾ ਵਾਲ਼-ਵਾਲ਼ ਨੂੜ ਛੱਡਿਆ। ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਏਸੇ ਆਸ ਤੇ ਮਰ ਗਿਆ ਵੀ ਪੁੱਤ ਜਾਤ ਸੁਧਾਰੇਗਾ।

{{center|ਚੁੱਪ)}} 

{{gap}}ਭੋਲਾ ਸੀ ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ... ਇਉਂ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ, ਘਰੋਂ ਬੇਘਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਤੇ ਜਾਤਾਂ ਸੁਧਰਦੀਆਂ। ਸਭ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਫੇਰ ਅਚਾਨਕ ਇਹ ਸਵਾਲ, &quot;ਕੌਣ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ... ਯਾਨੀ ਜਾਤ ... ਜਾਤ ਕੀ ਐ ਤੁਹਾਡੀ?&quot; (ਤੇ ਫੇਰ ਸੰਨਾਟਾ।) ਗ਼ੈਰਾਂ ਦੀ ਛੱਡੋ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਆਪਣਿਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤੇ, ਦੂਰ ਭੱਜਦੇ ਨੇ ਉਹ ਮੈਥੋਂ..., ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਸਕੀ ਭਤੀਜੀ ਭਰੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣਨੋਂ ਮੁੱਕਰ ਜਾਂਦੀ ਐ। ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕਾਰਡਾਂ ’ਤੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ।

{{gap}}&quot;ਭਾਅ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਣੈ। ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮਿਸ਼ਰੇ ਆਂ।&quot;

{{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਫੇਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ।&quot; 

{{gap}}ਕੀ ਮਜਬੂਰੀ ਐ, ਭੱਜ ਕਿੱਥੇ ਰਹੇ ਓਂ... ਤੇ ਕਿਸ ਤੋਂ?

{{gap}}ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਲੜ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਲੁਕ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਵਸਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਤੇ ਸੁੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ, ਮੂੰਹ ਮੋੜਨ ਨਾਲ ਉਹ ਅਣਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਲੱਗਾ।

{{gap}}ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਗੋਲ਼ਾ-ਬਾਰੂਦ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੁਰਨੇ ਢਾਹ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਵਾਲਮੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹਿੱਕ ਵਿੱਚ ਡਾਂਗ ਵਾਂਗ ਵੱਜਦਾ। ਘਰਵਾਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਾਵੇਗੀ ਵਾਲਮੀਕੀ। ਕਮਲੀਏ! ਇਹ ਕੋਈ ਘਰ ਦਾ ਐਡਰੈੱਸ ਐ, ਜੋ ਬਦਲ ਲਵੇਂਗੀੀ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਤਾ ਐ, ਮੇਰਾ ਵਜੂਦ, ਪਿਛੋਕੜ ਐ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਬੈਠੀ ਐ ਮੜ੍ਹੀਆਂ 'ਚ। ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਸੁੱਟ ਆਵਾਂ ਇਸਨੂੰ।&lt;noinclude&gt;{{center|59}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kk50xs9pcep53bt0m74eex1j246cu2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235780</id>
      <parentid>235755</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235780</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3134" sha1="1v865fysrg9n94g4jurpqzdqy0j55x4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਹੋ ਜਾਂਦੇ? ਕਿਉਂ ਇਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ-ਧਰਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਾਹ, ਮੇਰਾ ਵਾਲ਼-ਵਾਲ਼ ਨੂੜ ਛੱਡਿਆ। ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਏਸੇ ਆਸ ਤੇ ਮਰ ਗਿਆ ਵੀ ਪੁੱਤ ਜਾਤ ਸੁਧਾਰੇਗਾ।

{{center|(ਚੁੱਪ)}} 

{{gap}}ਭੋਲਾ ਸੀ ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ... ਇਉਂ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ, ਘਰੋਂ ਬੇਘਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਤੇ ਜਾਤਾਂ ਸੁਧਰਦੀਆਂ। ਸਭ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਫੇਰ ਅਚਾਨਕ ਇਹ ਸਵਾਲ, &quot;ਕੌਣ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ... ਯਾਨੀ ਜਾਤ ... ਜਾਤ ਕੀ ਐ ਤੁਹਾਡੀ?&quot; (ਤੇ ਫੇਰ ਸੰਨਾਟਾ।) ਗ਼ੈਰਾਂ ਦੀ ਛੱਡੋ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਆਪਣਿਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤੇ, ਦੂਰ ਭੱਜਦੇ ਨੇ ਉਹ ਮੈਥੋਂ..., ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਆਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਸਕੀ ਭਤੀਜੀ ਭਰੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣਨੋਂ ਮੁੱਕਰ ਜਾਂਦੀ ਐ। ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਕਾਰਡਾਂ ’ਤੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ।

{{gap}}&quot;ਭਾਅ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਣੈ। ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮਿਸ਼ਰੇ ਆਂ।&quot;

{{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, &quot;ਤੁਸੀਂ ਫੇਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ।&quot; 

{{gap}}ਕੀ ਮਜਬੂਰੀ ਐ, ਭੱਜ ਕਿੱਥੇ ਰਹੇ ਓਂ... ਤੇ ਕਿਸ ਤੋਂ?

{{gap}}ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਲੜ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਲੁਕ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਵਸਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਤੇ ਸੁੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ, ਮੂੰਹ ਮੋੜਨ ਨਾਲ ਉਹ ਅਣਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਲੱਗਾ।

{{gap}}ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਗੋਲ਼ਾ-ਬਾਰੂਦ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੁਰਨੇ ਢਾਹ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਵਾਲਮੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹਿੱਕ ਵਿੱਚ ਡਾਂਗ ਵਾਂਗ ਵੱਜਦਾ। ਘਰਵਾਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਾਵੇਗੀ ਵਾਲਮੀਕੀ। ਕਮਲੀਏ! ਇਹ ਕੋਈ ਘਰ ਦਾ ਐਡਰੈੱਸ ਐ, ਜੋ ਬਦਲ ਲਵੇਂਗੀੀ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਤਾ ਐ, ਮੇਰਾ ਵਜੂਦ, ਪਿਛੋਕੜ ਐ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਂ ਬੈਠੀ ਐ ਮੜ੍ਹੀਆਂ 'ਚ। ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਸੁੱਟ ਆਵਾਂ ਇਸਨੂੰ।&lt;noinclude&gt;{{center|59}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1v865fysrg9n94g4jurpqzdqy0j55x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/62</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46411</id>
    <revision>
      <id>235756</id>
      <parentid>120413</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3003" sha1="79dtmh9mdg4ldfqktfkmc0j9fme5dma" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{gap}}ਨਾਹਰੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲਾਉ, ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ। (ਚੀਕਦਾ ਹੈ।) ਹਾਂ; ਮੈਂ ਲਾਉਡ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਹਿਤ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਹਜ ਇੰਨਾ ਬੋਝ ਝੱਲ ਈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾਂ।

{{gap}}ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪਤੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਬੰਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਘੜੀ ਦੀ ਟਿੱਕ-ਟਿੱਕ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। (ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।) ਘਟਨਾਵਾਂ ਮਨ 'ਤੋਂ ਐਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਟਿੱਕੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ... ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਪੈੜ ਛੱਡੇ।

{{gap}}(ਇਨਕਾਰ 'ਚ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}...ਕੁਝ ਖੁੱਭਿਆ ਰਹਿ ਜਾਂਦੈ, ਪੈੜਾਂ... ਕੋਈ ਟੋਕਰੀ... ਝਾੜੂ... ਵੱਖਰੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਚਾਹ ਦਾ ਕੱਪ, ਸਭ ਜਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦੈ... ਤੇ ਫੇਰ ਰਿਸਣ ਲਗਦੈ। ਭੱਜੋ ਤਾਂ ਮਗਰ ਭੱਜਦੇ... ਮੂਹਰਿਓਂ ਪੈਂਦੇ (ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਮੇਟਣ ਜਾਓ ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਡੂੰਘੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ।

{{gap}}(ਤੜਫ਼ਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ)

{{gap}}ਉੱਥੇ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੀ... ਇਹੋ ਕੂੜਾ ਲੱਭਦਾ..., (ਮੌਨ) ਜੋ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸਤੋਂ ਭੱਜਾਂਗਾ ਨਹੀਂ, ਭੱਜਿਆਂ ਕੋਈ ਕਿਵੇਂ ਭੱਜ ਸਕਦੈ ਖ਼ੁਦ ਤੋਂ।

{{center|(ਚੁੱਪ)}} 

{{gap}}(ਸ਼ਾਂਤ ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੂੜੇ ਅਤੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਵੱਖਰੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}(ਇੱਕ-ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਿਨਾਂ ਭੱਜਿਓਂ ਦੇਖਦਾਂ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ... ਇਸਦਾ ਆਪਣਾ ਈ ਇੱਕ ਸੁਹਜ ਹੈ... ਆਪਣਾ ਆਸਮਾਨ ਜਿੱਥੋਂ ਹਰੇਕ ਅੰਦਰ ਪਿਆ ਕੂੜਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ... (ਭੱਜਣ ਅਤੇ ਭੀੜ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ 'ਚ ਵੱਜਦੇ ਭੱਜੇ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕ। (ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਤੇ ਖਰਾਸ਼ ਖੁਰਨ&lt;noinclude&gt;{{center|60}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>79dtmh9mdg4ldfqktfkmc0j9fme5dma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/63</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46412</id>
    <revision>
      <id>235757</id>
      <parentid>120414</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2786" sha1="71mhux64o5gkh606v8kczc0wi02ddrw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਲੱਗਦੀ... ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਨਰਮਾਈ ਐ... ਕੂੜੇ ਤੋਂ ਛੁੱਟ... ਅਨੁਭਵਾਂ ਦੀ ਖਰਾਸ਼ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ... ਉਹ ਤਾਂ... ਬਸ ਹੈ।

{{gap}}(ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਗੱਲ ਪਲਟਦਾ ਹੈ)

{{gap}}ਨਾ .. ਨਾ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹਮਦਰਦੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਮੇਰੇ ਦਰਦ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਕੋਈ ਬਹਿਸ, ਸੰਵਾਦ ਛੁੰਹਦਾ ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ। ਪਰ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਮੈਂ... ਤੁਹਾਡੀ ਦਿੱਤੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਕੈਦ ਅੰਦਰ। ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ ਏ ...ਚੱਕਰਵਿਊ, ਤੜਫ਼ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਲਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਦੇਖਦਾਂ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਖੜ੍ਹਦਾ... ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ।

{{gap}}(ਸ਼ਾਂਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਮੈਂ ਇਸ ਚਿੱਕੜ 'ਚ ਫਸਿਆਂ। ਪੈਦਾ ਹੋਇਆਂ ਏਥੇ। ਪਰ ਇਸੇ 'ਚ ਮਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ...। ਬਦਬੂ ਬਹੁਤ ਹੈ...! ਇਸ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲਾ... ਮੈਂ ਤੇ ਬਸ ਹਨੇਰਾ... ਤੁਹਾਡੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਬੂਲੀ ਹੋਈ ਪਛਾਣ ਦਾ ਹਨੇਰਾ... ਘੁੱਪ ਹਨੇਰਾ, ਪਰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਆਪੇ ਦਾ ਜੁਗਨੂੰ ਐ... ਜੋ ਕਿਸੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ! (ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਚਮਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ) ਹਨੇਰਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਬਲਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਅੱਗ ਹੈ।

{{gap}}(ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)

{{gap}}ਹਨੇਰਾ ਹੈ .. ਮੈਂ ਵੀ ਹਾਂ..., ਆਪਣੀ ਅੱਗ ਸਮੇਤ... ਕੋਈ ਇਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਢੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

{{gap}}(ਬਾਹਾਂ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉਲਾਰ ਕੇ ਮੰਚ ਦੇ ਸੈਂਟਰ 'ਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਚਿਹਰਾ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਪਾਟ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ 'ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੁਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)


{{center|{{*}}{{*}}{{*}}{{*}}{{*}}{{*}}{{*}}}}&lt;noinclude&gt;{{center|61}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>71mhux64o5gkh606v8kczc0wi02ddrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/65</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46414</id>
    <revision>
      <id>235758</id>
      <parentid>120418</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="266" sha1="8lhclbd7z6zehur29v5282nu58o5kmn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{dhr|8em}}

{{center|{{x-larger|ਇੱਕ ਮੱਖੀ ਤੇ ਦੋ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ}} 

(19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰੂਸੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸ਼ਚੇਨਦ੍ਰੇਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ)}}&lt;noinclude&gt;{{center|63}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8lhclbd7z6zehur29v5282nu58o5kmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/67</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46416</id>
    <revision>
      <id>235759</id>
      <parentid>120421</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235759</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="frenju77tp4din64n9h6l3kesaf72oi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਗਰਭ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ:

{{gap}}ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਆਧਾਰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਰਚਣਹਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਦੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਸਵੀਰਾਂ 'ਚ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਸੰਗ-ਸੰਗ ਚਲਦਿਆਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚਲਾ ਇਹ ਪਾੜਾ ਕਿਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੋ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੀ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾਈ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਾੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਬਣਤਰ ਦੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਉਘਾੜਨਾ।

{{gap}}ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੋ ਜਰਨੈਲ ਹਨ, ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਪਾਤਰ ਉਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਅਸਲ 'ਚ ਇੱਕ ਮੱਖੀ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਨਾਟਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਤਨਜ਼ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਅਖੌਤੀ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਤਾਂ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਆਲਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਆਪ ਬੱਝੇ ਜਾਣਾ ਵੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਆਯਾਮ ਮੂਲ ਕਹਾਣੀ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮੌਲਿਕ ਵਾਧਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਕਮ ਖ਼ੁਦ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ। ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਊਰਜਾ ਦਾ ਚੌਖਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ&lt;noinclude&gt;{{center|65}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>frenju77tp4din64n9h6l3kesaf72oi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/68</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46417</id>
    <revision>
      <id>235760</id>
      <parentid>120423</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235760</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1989" sha1="ksxtc1kf3dd3xjk747qh2p9fzuwnw4l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਅਚੇਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਫਰੀਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਝੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾ ਸਕੇ।

{{gap}}ਇੱਕ ਸਚਾਈ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਣ ਤੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਪੰਦਰਾਂ-ਵੀਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਵਕਫ਼ਾ ਹੈ, ਤੇ ਫੇਰ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸ਼ਕਲ 'ਚ ਆਉਣ ਲਈ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਉਡੀਕਣਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦਾ ਖਰੜਾ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ ਹੋਰਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਪਿਆ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਕਈ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਮੰਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਮੰਚਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਖ਼ੈਰ! ਹੁਣ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸ਼ਕਲ 'ਚ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਅਗਲਾ ਸਫ਼ਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਹੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਹ ਮੈਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।&lt;noinclude&gt;{{center|66}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksxtc1kf3dd3xjk747qh2p9fzuwnw4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/69</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46418</id>
    <revision>
      <id>235763</id>
      <parentid>172954</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235763</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2838" sha1="b1p2v9urcunsipigipwueot6s8g50vo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript
 | 
 | (ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਤੇ ਚਹਿ-ਚਹਾਉਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ। ਦਰਖ਼ਤਾਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹਵਾ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।)
}}
{{playscript|ਕਿਸਾਨ:|ਕੁੱਤੀ ਮਰੇ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਟਊਂ-ਟਊਂ ਨਿੱਤ ਕਰੇ, ਹਾਂ ਜੀ ਪੰਜ-ਸੱਤ ਮਰਨ ਗੁਆਂਢਣਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਪ ਚੜੇ, (ਅਵਾਜ਼ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਹਾਂ ਜੀ ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣ ਸੁੰਨੀਆਂ, ਹਾਂ ਜੀ ਸੁੰਨੀਆਂ... ਤੇ ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ਾ ਯਾਰ ਫਿਰੇ। (ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ ਜੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਯਾਰ ਫਿਰੇ। ਆਹਾ ਹਾ, ਸ਼ੁਕਰ ਏ ਤੇਰਾ ਦਾਤਿਆ, ਤੂੰ ਸੁਣ ਲਈ ਮੇਰੀ, ਸਹੀ ਆਖਦੇ ਆ, ਦੇਰ ਭਾਵੇਂ ਹੈ ਪਰ ਹਨੇਰ ਨੀ ਤੇਰੇ ਘਰੇ। ਕਿੰਨਾ ਚੈਨ ਏ ਇੱਥੇ, ਨਾ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦਾ ਰੌਲਾ, ਨਾ ਬੈਂਕਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਧਾੜ। ਆਪਣਾ ਮਾਰੋ ਤੇ ਖਾਓ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਹਿਚ-ਹਿਚ ਨਾ ਖਿਚ-ਖਿਚ। ਸ਼ੁਕਰ ਏ ਭਾਈ ਤੇਰਾ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਇਹ ਜੰਗਲ ਵੀ ਨਾ ਬਚਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਓ ਹੋ ਹੋ, ਉੱਥੇ ਬੰਦੇ ਵਾਲੇ ਬਘਿਆੜਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾੜਕੇ ਖਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਜਨੌਰਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਿੱਝ ਲਉਂ ਬਸ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੀਂ। ਓ ਮੈਂ ਬੱਕਰਾ ਦੇਵਾਂ ਜੀ ਪੀਰ ਦਾ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਦਾ ਸਾਈਂ ਮਰੇ, ਹਾਂ ਜੀ ਸਿਰ ਦਾ ਸਾਈਂ ਮਰੇ। (ਅਵਾਜ਼ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{playscript| 
|(ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਘੁਰਾੜੇ ਤੇ ਫੇਰ ਉਵਾਸੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:|(ਅਲਸਾਈ ਸੁਰ) ਸੰਤੀ... ਓ ਸੰਤੀ.. ਚਾਹ ਲਿਆ ਵਈ। (ਉਵਾਸੀ) ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ। (ਖਿੱਝਕੇ) ਸੰਤੀ! (ਸੰਗੀਤ) ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ}}&lt;noinclude&gt;{{center|67}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b1p2v9urcunsipigipwueot6s8g50vo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235769</id>
      <parentid>235763</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235769</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2847" sha1="erbsyqrno6mlr4x36quzrpyhlb6bnn9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript || (ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਤੇ ਚਹਿ-ਚਹਾਉਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ। ਦਰਖ਼ਤਾਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹਵਾ। ਦੂਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਕਿਸਾਨ:|ਕੁੱਤੀ ਮਰੇ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਟਊਂ-ਟਊਂ ਨਿੱਤ ਕਰੇ, ਹਾਂ ਜੀ ਪੰਜ-ਸੱਤ ਮਰਨ ਗੁਆਂਢਣਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਪ ਚੜੇ, (ਅਵਾਜ਼ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਹਾਂ ਜੀ ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣ ਸੁੰਨੀਆਂ, ਹਾਂ ਜੀ ਸੁੰਨੀਆਂ... ਤੇ ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ਾ ਯਾਰ ਫਿਰੇ। (ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ ਜੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਯਾਰ ਫਿਰੇ। ਆਹਾ ਹਾ, ਸ਼ੁਕਰ ਏ ਤੇਰਾ ਦਾਤਿਆ, ਤੂੰ ਸੁਣ ਲਈ ਮੇਰੀ, ਸਹੀ ਆਖਦੇ ਆ, ਦੇਰ ਭਾਵੇਂ ਹੈ ਪਰ ਹਨੇਰ ਨੀ ਤੇਰੇ ਘਰੇ। ਕਿੰਨਾ ਚੈਨ ਏ ਇੱਥੇ, ਨਾ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦਾ ਰੌਲਾ, ਨਾ ਬੈਂਕਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਧਾੜ। ਆਪਣਾ ਮਾਰੋ ਤੇ ਖਾਓ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਹਿਚ-ਹਿਚ ਨਾ ਖਿਚ-ਖਿਚ। ਸ਼ੁਕਰ ਏ ਭਾਈ ਤੇਰਾ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਇਹ ਜੰਗਲ ਵੀ ਨਾ ਬਚਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਓ ਹੋ ਹੋ, ਉੱਥੇ ਬੰਦੇ ਵਾਲੇ ਬਘਿਆੜਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾੜਕੇ ਖਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਜਨੌਰਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਿੱਝ ਲਉਂ ਬਸ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੀਂ। ਓ ਮੈਂ ਬੱਕਰਾ ਦੇਵਾਂ ਜੀ ਪੀਰ ਦਾ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਦਾ ਸਾਈਂ ਮਰੇ, ਹਾਂ ਜੀ ਸਿਰ ਦਾ ਸਾਈਂ ਮਰੇ। (ਅਵਾਜ਼ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{playscript| |{{gap}}(ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੇ ਘੁਰਾੜੇ ਤੇ ਫੇਰ ਉਵਾਸੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:|(ਅਲਸਾਈ ਸੁਰ) ਸੰਤੀ... ਓ ਸੰਤੀ.. ਚਾਹ ਲਿਆ ਵਈ। (ਉਵਾਸੀ) ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ। (ਖਿੱਝਕੇ) ਸੰਤੀ! (ਸੰਗੀਤ) ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|67}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>erbsyqrno6mlr4x36quzrpyhlb6bnn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/70</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46594</id>
    <revision>
      <id>235767</id>
      <parentid>172955</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235767</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2864" sha1="nuiwccg8mnyvcj62zsd9mf102lg6ab3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਹਨ। ਡਰਕੇ ਉੱਭੜਵਾਹਾ ਉੱਠ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।) ਸ਼੍ਰੀ-ਸ਼੍ਰੀ-ਸ਼੍ਰੀ..., ਹੈਂਅ ਭਈ ਕਰੋੜੀ... ਇਹ ਕੀ... ਕਿੱਥੇ ਐਂ ਤੂੰ... ਸੁਫ਼ਨਾ ਦੇਖ ਰਿਹੈਂ ਭਲਾ। ਦੰਦੀ ਵੱਢਕੇ ਦੇਖਦਾਂ, ਹਾਈ, (ਚੀਖ਼ਦਾ ਹੈ।) ਦਰਦ ਤੇ ਹੋਈ, ਤੇ ਇਹ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਤਾਜ਼ੇ ਐ। ਮਤਲਬ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚੀਓਂ ਸੱਚ ਐ ਕਰੋੜੀ ਮੱਲਾ। (ਡਰਕੇ) ਇਹ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਆ ਗਿਆਂ ਬੀਆਬਾਨ 'ਚ। ਸੰਤੀ, ਹੈਤ ਤੇਰੀ ਦੀ ਕਰੋੜੀਆ.., ਉਹਨੇ ਭਲਾ ਇੱਥੇ ਕੀ ਦਹੀਂ ਲੈਣ ਆਉਣਾ। (ਹਾਉਕਾ) ਘੁੱਟ ਲੱਸੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉੱਤਰ ਜਾਂਦੀ ਰਾਤ ਦੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਕਿਵੇਂ? ਸੁੱਤਾ ਤਾਂ ਬੰਗਲੇ 'ਚ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਨਾ ਬੰਦਾ ਦਿਖਦਾ ਨਾ ਬੰਦੇ ਦੀ ਜਾਤ। (ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ।) ਮੱਲਾ ਕੋਈ ਸਾਜਿਸ਼ ਐ। ਕਿਤੇ ਡਾਕੂਆਂ ਦੇ (ਗਲ਼ਾ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ।) ਹੱਥੇ ਤਾਂ 'ਨੀ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਬਹੁੜੀਂ ਭਈ ਬੰਸੀ ਵਾਲਿਆ..., ਰੱਖ ਲੀਂ...।}}
{{Playscript||{{gap}}(ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ 'ਚ ਦੂਰੋਂ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ: &quot;ਕੋਈ ਹੈ ਭਈ ਓਇ...? ਸੰਨਾਟੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਤੇ ਸੰਗੀਤ)}} 
{{Playscript|ਹਜ਼ਾਰਾ ਖਾਨ:|ਕਿੱਥੇ ਫਸ ਗਿਆਂ ਏ ਖਾਨ ਬਹਾਦਰ। (ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਿਆ) ਇਹ ਥਾਂ ਤਾਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਐ। ਸੁਣ ਲਈ ਲਾਲਾਂ ਵਾਲਿਆ, ਕਵਾਲੀ ਕਰਾਊਂ ਤੇਰੀ। ਕੋਈ ਹੈ? (ਗੂੰਜ ਮੁੜ ਸੁਣਦੀ ਹੈ।) ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ..., ਕੋਈ ਹੈ...? }}
{{Playscript||(ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ। ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਦੌੜਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ) }}
{{Playscript|ਕਿਸਾਨ:|(ਤ੍ਰਭਕ ਕੇ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।) ਕੌਣ ਐ ..., ਕੌਣ ਏ ਇੱਥੇ?}}
{{Playscript||(ਦੂਰੋਂ ਕਈ ਪਾਸਿਓਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: &quot;ਕੋਈ ਹੈ... ਕੋਈ ਹੈ... ਕੋਈ ਹੈ।&quot;)}}
{{Playscript|ਕਿਸਾਨ:|(ਡਰਿਆ) ਰੱਖ ਲਈਂ ਦਾਤਿਆ, ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਤਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|68}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nuiwccg8mnyvcj62zsd9mf102lg6ab3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/71</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46723</id>
    <revision>
      <id>235777</id>
      <parentid>172957</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235777</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3054" sha1="sc3s5yh4981f8u9jujgemk50uer6mqv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Playscript||ਈ ਨੇ। ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ? (ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਦੇਖਦਾਂ।)
(ਦੂਰੋਂ ਕਰੋੜੀ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।}}

{{Playscript|ਕਿਸਾਨ:
|ਓ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋ ਜੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੋ ਯਮਦੂਤੇ ਲੱਗਦੇ, ਭੱਜ ਲਓ ਓਏ।

(ਸੰਗੀਤ) ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਦੌੜਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਸੰਗੀਤ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਬੰਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।)}}

{{Playscript|ਹਜ਼ਾਰਾ ਖਾਨ: 
|ਓ ਵੇਖੀਂ ਭਾਈ ਤੂੰ? ਉੱਪਰ ਈ ਚੜ੍ਹਿਆ ਆਉਨੈਂ। 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਉਇ ਤੂੰ ... ਹਜ਼ਾਰਾ ਖਾਨ... ਹੂੰ...!}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|(ਹੈਰਾਨ) ਕਰੋੜੀ! ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਰੀ ਕਰਤੂਤ ਏ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਸੀ, ਮਰਦੂਦ।}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਚੁੱਪ। ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾ ਲੂੰਮੜ ਦੀ ਔਲਾਦ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।}}

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਮੇਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਨਾ ਖੁਲਾਅ ਲਾਲਾ। ਮੈਂ ਨਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇਰਾ ਮੱਕੂ ਠੱਪ ਦੇਣਾ ਸੀ।}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਓਇ ਨਾ-ਸ਼ੁਕਰਿਆ, ਓ ਸੰਗ ਮੰਨ ਉਇ। ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਨਾ ਪੈਂਦਾ 'ਨਾ ਤਾਂ... ਹਲ਼ਦੀ ਦੇ ਸੈਂਪਲ 'ਚ ਚੱਕੀ ਪੀਂਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੁਣ ਤਾਈਂ। (ਭਾਵੁਕ) ਤੇ ਤੂੰ ਕਮੀਨਿਆ... ਮਾਰਿਆ ਛੁਰਾ ਯਾਰ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਚ...!}} 

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਓ ਕਰਾੜਾ ਮੈਂ..., ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ... ਸ਼ਰਮ ਨੀ ਆਉਂਦੀ ਤੈਨੂੰ...?

(ਲੜਦੇ-ਲੜਦੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੰਬੇ-ਲੰਬੇ ਸਾਹ ਭਰਦੇ ਹਨ।)}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|(ਉੱਚੀ) ਓ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸੁਣ ਇੱਕ ਮਿੰਟ, ਇੱਕ ਮਿੰਟ। ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਏਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਹੱਥ ਨੀ, ਹੈਂ? ਯਕੀਨ ਤਾਂ ਨੀ ਆਉਂਦੈ ਪਰ ਲੱਗਦੈ...।}}

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਕਿਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ?}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਓ ਮੋਟੀ ਬੁੱਧ... ਸੋਚ। ਏਥੇ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੰਗਲ}}&lt;noinclude&gt;{{center|69}}
{{Playscript/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sc3s5yh4981f8u9jujgemk50uer6mqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235778</id>
      <parentid>235777</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235778</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3038" sha1="1f68ttg3hhfjckbfugo99xro4sz18wb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Playscript||ਈ ਨੇ। ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ? (ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਦੇਖਦਾਂ।)
(ਦੂਰੋਂ ਕਰੋੜੀ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।}}

{{Playscript|ਕਿਸਾਨ:
|ਓ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋ ਜੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੋ ਯਮਦੂਤੇ ਲੱਗਦੇ, ਭੱਜ ਲਓ ਓਏ।

(ਸੰਗੀਤ) ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਦੌੜਣ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਸੰਗੀਤ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਬੰਦੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।)}}

{{Playscript|ਹਜ਼ਾਰਾ ਖਾਨ: 
|ਓ ਵੇਖੀਂ ਭਾਈ ਤੂੰ? ਉੱਪਰ ਈ ਚੜ੍ਹਿਆ ਆਉਨੈਂ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਉਇ ਤੂੰ ... ਹਜ਼ਾਰਾ ਖਾਨ... ਹੂੰ...!}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|(ਹੈਰਾਨ) ਕਰੋੜੀ! ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਰੀ ਕਰਤੂਤ ਏ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਸੀ, ਮਰਦੂਦ।}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਚੁੱਪ। ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾ ਲੂੰਮੜ ਦੀ ਔਲਾਦ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।}}

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਮੇਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਨਾ ਖੁਲਾਅ ਲਾਲਾ। ਮੈਂ ਨਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਇਨਕਮ ਟੈਕਸ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇਰਾ ਮੱਕੂ ਠੱਪ ਦੇਣਾ ਸੀ।}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਓਇ ਨਾ-ਸ਼ੁਕਰਿਆ, ਓ ਸੰਗ ਮੰਨ ਉਇ। ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਨਾ ਪੈਂਦਾ 'ਨਾ ਤਾਂ... ਹਲ਼ਦੀ ਦੇ ਸੈਂਪਲ 'ਚ ਚੱਕੀ ਪੀਂਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੁਣ ਤਾਈਂ। (ਭਾਵੁਕ) ਤੇ ਤੂੰ ਕਮੀਨਿਆ... ਮਾਰਿਆ ਛੁਰਾ ਯਾਰ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਚ...!}} 

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਓ ਕਰਾੜਾ ਮੈਂ..., ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ... ਸ਼ਰਮ ਨੀ ਆਉਂਦੀ ਤੈਨੂੰ...?

(ਲੜਦੇ-ਲੜਦੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੰਬੇ-ਲੰਬੇ ਸਾਹ ਭਰਦੇ ਹਨ।)}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|(ਉੱਚੀ) ਓ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸੁਣ ਇੱਕ ਮਿੰਟ, ਇੱਕ ਮਿੰਟ। ਇਹਦਾ ਮਤਲਬ ਏਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਹੱਥ ਨੀ, ਹੈਂ? ਯਕੀਨ ਤਾਂ ਨੀ ਆਉਂਦੈ ਪਰ ਲੱਗਦੈ...।}}

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਕਿਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ?}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਓ ਮੋਟੀ ਬੁੱਧ... ਸੋਚ। ਏਥੇ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੰਗਲ}}&lt;noinclude&gt;{{center|69}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1f68ttg3hhfjckbfugo99xro4sz18wb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/72</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46873</id>
    <revision>
      <id>235781</id>
      <parentid>172959</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235781</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2865" sha1="nde02d99097uese16ivyio0lfovo9x8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Satdeep Gill&quot; /&gt;{{Playscript/s}}&lt;/noinclude&gt;﻿{{Playscript/e|ਬੀਆਬਾਨ 'ਚ।}}

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਓ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਅਚਾਰ ਪਾਉਣਾ ਕਰਾੜਾ।
}}
{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਅਚਾਰ। (ਮੂੰਹ 'ਚ ਪਾਣੀ) ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰ, ਜੀ ਖੱਟਾ ਹੁੰਦਾ।
(ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ)
}}
{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਪਰ ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਕਿੱਥੇ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਸੁਫ਼ਨੇ 'ਚ ਵੀ ਨੀ ਦੇਖੀ ਇਹ ਥਾਂ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਪਿਆਲੇ ਚਾਹ ਦੇ ਨਾਂਹ ਸੁੱਟਾਂ ਅੰਦਰ..., ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਈ ਨੀ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ। ਪਰ ਐਂ ਦੱਸ ਰਾਤ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਕੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਆਖ਼ਰੀ ਕੰਮ, ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ, ..?}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਕਰਨਾ ਕੀ ਸੀ, ਉਹੀ... ਈਸ਼ਾ ਦੀ ਨਮਾਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ... ਦੁਆ ਮੰਗੀ ਅੱਲ੍ਹਾ-ਤਾਲ੍ਹਾ ਤੋਂ... &quot;ਪਰਵਰਦਿਗਾਰ ਮਿਹਰ ਕਰੀਂ, ਲੋਭ ਲਾਲਚ ਦੀ ਇਸ ਦੋਜ਼ਖ਼ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰੀਂ, ਈਮਾਨ ਦੀ ਜੰਨਤ 'ਚ ਰੱਖੀਂ।&quot;}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|(ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ) ਉਹੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿਨਾਂ ਲੱਛਮੀ ਮਾਤਾ ਮੂਹਰੇ, ਭਈ ਦੂਰ ਰੱਖੀਂ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਏਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ।}}

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਰੋਜ਼ ਕਰਦਾਂ, ਪੁਰਖੇ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਾਡੇ। ਕਦੇ ਸੁਣੀ ਐ ਉਹਨਾਂ ਨੇ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|(ਰੋਣਹਾਕਾ) ਲੱਗਦੈ ਸੁਣ ਲਈ।}}

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|(ਡਰਿਆ) ਹਾਂ, ਇੰਨੇ ਅਰਸੇ 'ਚ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਰੂੜੀ ਦੀ ਵੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ। (ਸੰਗੀਤ) ਲਾਲਾ, ਬੜਾ ਈ ਭੱਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਕੀਤਾ ਈ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ। ਏਸ ਜੰਗਲ 'ਚ... (ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ) ਸੁਣ ਰਿਹੈਂ? ਲੱਗਦੈ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਈ ਆ ਰਹੇ ਨੇ।}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|(ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ) ਹਾਂ, ਪਰ ਐਂ ਹੱਥ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧਰਿਆਂ ਤਾਂ 'ਨੀ ਸਰਨਾ। ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ, ਗੀਤਾ 'ਚ ਕਿਹਾ ਨਾ ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਕੀ ਕਿਹਾ ਸੀ...?}}&lt;noinclude&gt;{{center|70}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nde02d99097uese16ivyio0lfovo9x8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/73</title>
    <ns>250</ns>
    <id>46874</id>
    <revision>
      <id>235782</id>
      <parentid>172960</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235782</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2952" sha1="f29p8io9vjawijui1brb23ps6m94z11" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Satdeep Gill&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਦਿਲ ਬੈਠੀ ਜਾਂਦਾ। ਤੂੰ ਕੁਝ ਸੋਚ, ਤੇਰਾ ਤਾਂ ਕੰਮ ਐ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਠੀਕ ਐ ਫੇਰ, ਤੂੰ ਜਾਹ ਏਧਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤੇ ਮੈਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗੇੜਾ ਮਾਰ ਕੇ ਆਉਂਨਾ। ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਤਾਂ ਨਿਕਲੂ!}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਓ ਪਰ ਲਾਲਾ, ਇਹ... ਪੂਰਬ ਹੈ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ?}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਓਏ ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂਆ..., ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵੀ ਨੀ ਪਤਾ।}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੋਊ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਘਰੋਂ ਹੱਟੀ ਤੇ ਹੱਟੀਓਂ ਘਰ। ਇਹ ਪੂਰਬ ਪੱਛਮ ਕਿਥੋਂ ਆ ਗਏ ਵਿੱਚ?}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਪਤਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਭੂਗੋਲ ਵਾਲਾ ਮਾਸਟਰ ਯਾਦ ਐ...?}}

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਓਹ ਗੰਜਾ ਜਿਹਾ। ਓ ਕਿਥੋਂ ਆ ਗਿਆ ਏਥੇ। (ਆਸ ਨਾਲ) ਇੱਥੇ ਈ ਐ...}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਸੁਣ ਤਾਂ ਸਹੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਭਈ ਪੂਰਬ ਲੱਭਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ... ਇੰਜ..., ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹ ਜਾਓ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ..., ਤੇ ਬਸ ਤੁਹਾਡੇ ਸੱਜੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਜੋ ਹੋਏਗਾ ਉਹੀ ਪੂਰਬ। (ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ) ਸਮਝ ਗਿਆ।}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਇਹ ਨਵਾਂ ਸਿਆਪਾ, ਹੁਣ ਏਹ ਉੱਤਰ ਕਿੱਧਰ ਐ?}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਉੱਤਰ..., ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸਿਆ ਨੀ ਉਹਨੇ। (ਖਿੱਝਕੇ) ਤੂੰ ਆਪ ਵੀ ਤਾਂ ਕੁਝ...।}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਤੂੰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਸ, ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਨਾ ਖਾਹ।}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਭੁੱਖ ਵੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਦੁਪਹਿਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਦਾਣਾ 'ਨੀ ਗਿਆ ਅੰਦਰ।}}

{{Playscript|ਖਾਨ
|ਓਏ ਲਾਲਾ, ਸੌਖਾ ਕਿਉਂ ਨੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ? ਤੂੰ ਜਾਹ ਸੱਜੇ ਤੇ ਮੈਂ ਜਾਨਾ ਖੱਬੇ। ਹੈਂ, ਤੇ ਫੇਰ ਇੱਥੇ ਈ ਮਿਲਦੇ ਆਂ, ਮੁੜ ਕੇ, ਠੀਕ ਐ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਓਏ ਤੇਰਾ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵੀ ਹੈਗਾ।}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਐਂ ਈ ਲੱਗਦੈ ਭਈ ਸੋਚਣਾ ਬੱਸ ਤੁਹਾਨੂੰ ਈ ਆਉਂਦਾ।}}&lt;noinclude&gt;{{center|71}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f29p8io9vjawijui1brb23ps6m94z11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235783</id>
      <parentid>235782</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235783</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2953" sha1="of680nv59w53lj8qcy7be5mrm94g0ac" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਦਿਲ ਬੈਠੀ ਜਾਂਦਾ। ਤੂੰ ਕੁਝ ਸੋਚ, ਤੇਰਾ ਤਾਂ ਕੰਮ ਐ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਠੀਕ ਐ ਫੇਰ, ਤੂੰ ਜਾਹ ਏਧਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤੇ ਮੈਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗੇੜਾ ਮਾਰ ਕੇ ਆਉਂਨਾ। ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਤਾਂ ਨਿਕਲੂ!}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਓ ਪਰ ਲਾਲਾ, ਇਹ... ਪੂਰਬ ਹੈ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ?}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਓਏ ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂਆ..., ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵੀ ਨੀ ਪਤਾ।}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੋਊ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਘਰੋਂ ਹੱਟੀ ਤੇ ਹੱਟੀਓਂ ਘਰ। ਇਹ ਪੂਰਬ ਪੱਛਮ ਕਿਥੋਂ ਆ ਗਏ ਵਿੱਚ?}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਪਤਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਭੂਗੋਲ ਵਾਲਾ ਮਾਸਟਰ ਯਾਦ ਐ...?}}

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਓਹ ਗੰਜਾ ਜਿਹਾ। ਓ ਕਿਥੋਂ ਆ ਗਿਆ ਏਥੇ। (ਆਸ ਨਾਲ) ਇੱਥੇ ਈ ਐ...}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਸੁਣ ਤਾਂ ਸਹੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਭਈ ਪੂਰਬ ਲੱਭਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ... ਇੰਜ..., ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹ ਜਾਓ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ..., ਤੇ ਬਸ ਤੁਹਾਡੇ ਸੱਜੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਜੋ ਹੋਏਗਾ ਉਹੀ ਪੂਰਬ। (ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ) ਸਮਝ ਗਿਆ।}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਇਹ ਨਵਾਂ ਸਿਆਪਾ, ਹੁਣ ਏਹ ਉੱਤਰ ਕਿੱਧਰ ਐ?}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਉੱਤਰ..., ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸਿਆ ਨੀ ਉਹਨੇ। (ਖਿੱਝਕੇ) ਤੂੰ ਆਪ ਵੀ ਤਾਂ ਕੁਝ...।}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਤੂੰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਸ, ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਨਾ ਖਾਹ।}} 

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਭੁੱਖ ਵੀ ਲੱਗ ਗਈ। ਦੁਪਹਿਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਦਾਣਾ 'ਨੀ ਗਿਆ ਅੰਦਰ।}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਓਏ ਲਾਲਾ, ਸੌਖਾ ਕਿਉਂ ਨੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ? ਤੂੰ ਜਾਹ ਸੱਜੇ ਤੇ ਮੈਂ ਜਾਨਾ ਖੱਬੇ। ਹੈਂ, ਤੇ ਫੇਰ ਇੱਥੇ ਈ ਮਿਲਦੇ ਆਂ, ਮੁੜ ਕੇ, ਠੀਕ ਐ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ: 
|ਓਏ ਤੇਰਾ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵੀ ਹੈਗਾ।}} 

{{Playscript|ਖਾਨ: 
|ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਂ ਐਂ ਈ ਲੱਗਦੈ ਭਈ ਸੋਚਣਾ ਬੱਸ ਤੁਹਾਨੂੰ ਈ ਆਉਂਦਾ।}}&lt;noinclude&gt;{{center|71}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>of680nv59w53lj8qcy7be5mrm94g0ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/75</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51011</id>
    <revision>
      <id>235786</id>
      <parentid>172900</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235786</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="o8i4l6jyqfvmipewngx3lms1yyy1zbp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Simranjeet Sidhu&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Playscript|ਖਾਨ: 
|(ਬੌਦਲ ਕੇ) ਕੌਣ?}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਆ ਸੇਬ, ਹੋਰ ਕੌਣ।
(ਝਾੜੀਆਂ 'ਚੋਂ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਹੱਸਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਹੱਸ ਲੈ ਭਾਈ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਹੱਸ ਲੈ।}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਕੌਣ ਹੱਸਿਆ?}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਨਾ ਤੂੰ ਐਂ ਦੱਸ। ਤੂੰ ਦੇਖੇ ਕਦੇ ਇਹ ਸੰਤਰੇ..., ਉਹ ਚੀਕੂ, ਸਾਲੇ ਦੰਦੀਆਂ ਚਿੜਾਉਂਦੇ! (ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਹੱਸਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਫੇਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਫੇਰ ਹੱਸਿਆ?}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਚੀਕ 'ਨੀ ਨਿਕਲਦੀ, ਹੱਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ...।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਫੇਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਐ ਏਥੇ?}}

{{Playscript|ਕਿਸਾਨ: 
|(ਦੱਬੀ ਅਵਾਜ਼ 'ਚ।) ਓ ਤੇਰੀ ਦੀ, ਇਹ ਭੂਤਣਾ ਤਾਂ ਇੱਧਰ ਨੂੰ ਈ ਆਉਂਦਾ। (ਝਾੜੀਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼।)}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਇਹ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ... (ਕੁੱਕੜ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਕਿੱਥੇ ਐ?}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਓ ਮਰ ਗਿਆ ਓਏ..., ਮਰਵਾ ਤਾ ਸਾਲੇ ਕੁੱਕੜ ਨੇ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਤੇਰਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਹਿੱਲ ਗਿਆ, ਕੁੱਕੜ ਹੱਸਦੇ ਐ ਭਲਾ?}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਕੀ ਪਤਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤਾਈਂ ਭੁੰਨੇ ਈ ਦੇਖੇ ਸੀ, ਦਸਤਰਖਾਨ 'ਤੇ ਸਜੇ... ਤਸ਼ਤਰੀਆਂ 'ਚ। ਤੇ ਏਥੇ ਸਾਬਤ-ਸਬੂਤ ਉੱਡੇ ਫਿਰਦੇ... ਜਿਉਂਦੇ...।}}

﻿{{Playscript|ਕਿਸਾਨ:
|(ਹਾਸਾ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ।) ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਜੇ 'ਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ ਤਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਈ ਭੁੰਨਕੇ ਖਾ ਜਾਣੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ।}} 

﻿{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਕੌਣ ਬੋਲਿਆ? ਕੌਣ ਐ?}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਕੁੱਕੜ ਹੋਣੈ, ਪਤੀਲੀ 'ਚੋਂ ਉੱਡਿਆ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਕਿਉਂ ਲੂਣ ਭੁਕਦਾ ਈਂ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਆਂਦਰਾਂ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਕੁਝ ਲੱਭਾ ਤੈਨੂੰ?}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਆਹੋ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਖਾਣ ਨੂੰ ਐ।}}&lt;noinclude&gt;{{center|73}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o8i4l6jyqfvmipewngx3lms1yyy1zbp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235788</id>
      <parentid>235786</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235788</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2793" sha1="8owknmnn4gpcwu3z8j4tvzsarv41zmu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Simranjeet Sidhu&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{Playscript|ਖਾਨ: 
|(ਬੌਂਦਲ ਕੇ) ਕੌਣ?}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਆ ਸੇਬ, ਹੋਰ ਕੌਣ।
(ਝਾੜੀਆਂ 'ਚੋਂ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਹੱਸਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਹੱਸ ਲੈ ਭਾਈ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੀ ਹੱਸ ਲੈ।}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਕੌਣ ਹੱਸਿਆ?}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਨਾ ਤੂੰ ਐਂ ਦੱਸ। ਤੂੰ ਦੇਖੇ ਕਦੇ ਇਹ ਸੰਤਰੇ..., ਉਹ ਚੀਕੂ, ਸਾਲੇ ਦੰਦੀਆਂ ਚਿੜਾਉਂਦੇ! (ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਹੱਸਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਫੇਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਫੇਰ ਹੱਸਿਆ?}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਚੀਕ 'ਨੀ ਨਿਕਲਦੀ, ਹੱਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ...।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਫੇਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਐ ਏਥੇ?}}

{{Playscript|ਕਿਸਾਨ: 
|(ਦੱਬੀ ਅਵਾਜ਼ 'ਚ।) ਓ ਤੇਰੀ ਦੀ, ਇਹ ਭੂਤਣਾ ਤਾਂ ਇੱਧਰ ਨੂੰ ਈ ਆਉਂਦਾ। (ਝਾੜੀਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼।)}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਇਹ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ... (ਕੁੱਕੜ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਕਿੱਥੇ ਐ?}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਓ ਮਰ ਗਿਆ ਓਏ..., ਮਰਵਾ ਤਾ ਸਾਲੇ ਕੁੱਕੜ ਨੇ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਤੇਰਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਹਿੱਲ ਗਿਆ, ਕੁੱਕੜ ਹੱਸਦੇ ਐ ਭਲਾ?}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਕੀ ਪਤਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤਾਈਂ ਭੁੰਨੇ ਈ ਦੇਖੇ ਸੀ, ਦਸਤਰਖਾਨ 'ਤੇ ਸਜੇ... ਤਸ਼ਤਰੀਆਂ 'ਚ। ਤੇ ਏਥੇ ਸਾਬਤ-ਸਬੂਤ ਉੱਡੇ ਫਿਰਦੇ... ਜਿਉਂਦੇ...।}}

﻿{{Playscript|ਕਿਸਾਨ:
|(ਹਾਸਾ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ।) ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਜੇ 'ਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ ਤਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਈ ਭੁੰਨਕੇ ਖਾ ਜਾਣੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ।}}

﻿{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਕੌਣ ਬੋਲਿਆ? ਕੌਣ ਐ?}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਕੁੱਕੜ ਹੋਣੈ, ਪਤੀਲੀ 'ਚੋਂ ਉੱਡਿਆ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਕਿਉਂ ਲੂਣ ਭੁਕਦਾ ਈਂ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਆਂਦਰਾਂ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਕੁਝ ਲੱਭਾ ਤੈਨੂੰ?}}

{{Playscript|ਖਾਨ:
|ਆਹੋ।}}

{{Playscript|ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ:
|ਖਾਣ ਨੂੰ ਐ।}}&lt;noinclude&gt;{{center|73}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8owknmnn4gpcwu3z8j4tvzsarv41zmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/95</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59120</id>
    <revision>
      <id>235692</id>
      <parentid>214055</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T04:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235692</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3608" sha1="acoglc2old567jmy4z110wwvyv4f12t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੬੩)}}&lt;/noinclude&gt; ਸੰਭਾਰੇ॥ ਤਹ। ਘਾਇਲ ਹਿੰਮਤ ਕਹ ਲਹਾ॥ ਰਾਮਸਿੰਘ ਗੋਪਾਲ ਸਿਉਂ ਕਹਾ॥ ੬੭॥ ਜਿਹਿ ਹਿੰਮਤ ਅਸ ਕਲਹ ਬਢਾਯੋ॥ ਘਾਇਲ ਆਜੁ ਹਾਥ ਵਹ ਆਯੋ॥ ਜਬ ਗੁਪਾਲ ਐਸੇ ਸੁਨਿ ਪਾਵਾ॥ ਮਾਰਿ ਦੀਯੋ ਜੀਅਤ ਨ ਉਠਾਵਾ॥ ੬੮॥ ਜੀਅਤ ਭਈ ਰਨ ਭਯੋ ਉਜਾਰਾ॥ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਕਰ ਸਭ ਘਰੋ ਸਿਧਾਰਾ॥ ਰਾਖ ਲੀਯੋ ਹਮ ਕੋ ਜਗਰਾਈ॥ ਲੋਹ ਘਟਾ ਅਨ ਤੈ ਬਰਸਾਈ॥ ੬੯॥ ਇਤਿਸ੍ਰੀਬਚਿੱਤ੍ਰਨਾਟਿਕ ਗ੍ਰੰਥੇਹੁਸੈਨੀਬਧਕ੍ਰਿਪਾਲਹਿੰਮਤਿ ਸੰਗਤੀਂਆ ਬਧ ਬਰਨਨੰ ਨਾਮ ਗਿਯਾਰਮੋਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤੰਮਸਤਸੁਭਮਸਤੁ॥ ੧੧॥ {{{center|ਅਫਜੂ॥ ੪੨੩॥}} ਚੌਪਈ॥}}
ਜੱਧ ਭਯੋ ਇਹੁ ਭਾਂਤ ਅਪਾਰਾ॥ ਤੁਰਕਨ ਕੋ ਮਾਰੋ ਸਿਰਦਾਰਾ॥ ਰਿਸਤਰਖਾਨ ਦਿਲਾਵਰ ਤਏ॥ ਇਤੈ ਸਉਰ ਪਠਾਵਤ ਭਏ॥ ੧॥ ਉਤੈ ਪਠਿਯੋ ਊਨਸਿੰਘ ਜੁਝਾਰਾ॥ ਤਿਹ ਭਲਾਨ ਤੇ ਖੇਦ ਨਿਕਾਰਾ॥ ਇਤ ਗਜਸਿੰਘ ਪੰਮਾ ਦਲਜੋਰਾ॥ ਧਾਇ ਪਰੇ ਤਿਨ ਊਪਰਭੋਰਾ॥ ੨॥ ਉਤੈ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਭਯੋ ਆਢਾ॥ ਜਿਊਂ ਰਨ ਖੰਭ ਭੂਮਿ ਰਨ ਗਾਢਾ॥ ਗਾਡਾ ਦਲੈ ਨ ਹਾਡਾ ਚਲਹੈ॥ ਸਾ ਮੂਹਿ ਸੇਲ ਸਮਰ ਮੋ ਝਲਹੈ॥ ३ ਬਾਂਟ ਚਲੇ ਦਲ ਦੋਉ ਜੁਝਾਰਾ॥ ਉਤੈ ਚੰਦੇ ਲਇ ਤੈਜ ਸਵਾਰਾ॥ ਮੰਡਿਯੋ ਬੀਰ ਖੇਤ ਮੋਂ ਜੁੱਧਾ। ਉਪਜਿਯੋ ਸਮਰ ਸੂਰਮਨ ਕ੍ਰਧਾ॥ ੪॥ ਕੋਪ ਭਰੇ ਦੇਂ ਦਿਸਭਟ ਭਾਰੇ॥ ਇਤੈਚੰਦ ਲਉ ਤੈਜ ਸਵਾਰੇ॥ ਢੋਲ ਨਗਾਰੇ ਬਜੇ ਅਪਾਰਾ॥ ਭੀਮਰੂਪ ਭੈਰੋ ਭਭਕਾਰਾ॥ ੫।
ਰਸਾਵਲਛੰਦ ॥ ਧੁਣੰਢੋਲ ਬੱਜੇ॥ ਮਹਾਂਸੂਰ ਗੱਜੇ॥ ਕਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਘਾਵੰ॥ ਚੜੈ ਚਿੱਤ ਚਾਵੰ ॥ ੬॥ ਨ੍ਰਿਭੈ ਬਾਜ ਡਾਰੈ॥ ਪਰਘੈ ਪਹਾਰੈ ॥ ਕਰੇ ਤੇਗ ਘਾਯੰ॥ ਚੜ੍ਹੇ ਚਿੱਤ ਚਾਯੰ ॥ ੭॥ ਬਕੈ ਮਾਰ ਮਾਰੰ॥ ਨ ਸੰਕਾ ਬਿਚਾਰੰ॥ ਰੁਲੇ ਤੁਛ ਮੁਛੰ॥ ਕਰੇ ਸੁਰਗ ਇੱਛੰ॥ ੮॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਨੈਕ ਨਰਨ ਤੇ ਮੁਰ ਚਲੈ ਕਰੇ ਨਿਡਰ ਹ੍ਵੈ ਘਾਇ॥ ਗਿਰ ਗਿਰ ਪਰੈ  ਪਵੰਗ ਤੇ ਥਰੇਥਰੰ ਗਨ ਜਾਇ॥ ੯॥ ਚੌਪਈ॥ ਇਹ ਬਿਧ ਹੋਤ ਭਯੋ ਸੰਗ੍ਰਮਾ॥ ਜੂਝੇ     ਚੰਦ ਨਰਾਇਨ ਨਾਮਾ॥ ਤਬ ਜੁਝਾਰ ਏਕਲ ਹੀ ਧਯੋ॥ ਬੀਰਨ ਘੇਰ ਸੋ ਦਿਸ ਲਯੋ॥ ੧੭॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਧਸਯੋ ਕਟਕ ਦੈ ਝਟਕ ਮੈ ਕਛੁ ਨ ਸੰਕ ਬਿਚਾਰ॥ ਗਾਹਤ ਭਯੋ ਸੁ ਭਟ ਬਡੈ ਬਾਹਤ ਭਯੌ ਹਥਿਆਰ॥ ੧੧॥ ਚੌਪਈ॥ ਇਹ ਬਿਧ ਘਨੇ ਘਰਨ ਕਉ ਗਾਰਾ॥ ਭਾਂਤਿ ਭਾਂਤਿ ਕੇ ਕਰ ਹਥਿਆਰਾ॥ ਚੁਨਚੁ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>acoglc2old567jmy4z110wwvyv4f12t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/104</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59130</id>
    <revision>
      <id>235708</id>
      <parentid>214382</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235708</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4243" sha1="ncttlj24f6sgqsz27yzv9xp5pzs9kiu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੭੨)}}&lt;/noinclude&gt;ਸਭੈ ਮਿਲ ਕੈ ਤਬੈ ਗਏ ਸੱਕ੍ਰ ਪਹਿ ਧਾਇ। ਕਹਿਓ ਦੈਤ ਆਏ ਪ੍ਰਬਲ ਕੀਜੈ ਕਹਾ ਉਪਾਇ॥ ੬੦ ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸੁਨਿ ਕੋਪਿਓ ਸੁਰ ਪਾਲ ਤਬ ਕੀਨੋ ਜੁੱਧ ਉਪਾਇ। ਸੇਖ ਦੇਵਗਨ ਜੇ ਹੁਤੇ ਤੇ ਸਭ ਲੀਏ ਬੁਲਾਇ॥ ੬੧॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਭੂੰਮ ਕੋ ਭਾਰ ਉਤਾਰਨ ਕੋ ਜਗਦੀਸ ਬਿਚਾਰ ਕੇ ਜੁੱਧ ਠਾਟਾ। ਗਰਜੈ ਮਦਮੱਤ ਕਰੀ ਬਦਰਾ ਬਗ ਪੰਤਲ ਸੈ ਜਨ ਦੰਤਗਟਾ। ਪਹਰੇ ਤਨ ਤ੍ਰਾਨ ਫਿਰੈ ਤਹ ਬੀਰ ਲੀਏ ਬਰਛੀ ਕਰ ਬਿੱਜ ਛਟਾ। ਦਲ ਦੈਤਨ ਕੋ ਅਰਿ ਦੇਵਨ ਪੈ ਉਮਡਯੋ ਮਨ ਘੋਰ ਘਮੰਡ ਘਟਾ॥ ੬੨॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸਕਲ ਦੈਤ ਇਕਠੇ ਭਏ ਕਰਿਓ ਜੁੱਧ ਕੋ ਸਾਜ। ਅਮਰ ਪੂਰੀ ਮਹਿ ਜਾਇਕੈ ਘੇਰ ਲੀਓ ਸੁਰਰਾਜ ॥੬੩॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਖੋਲ ਕੈ ਦੁਆਰ ਕਿਵਾਰ ਸਭੈ ਨਿਕਸੀ ਅਸੁਰਾਰਿ ਕੀ ਸੈਨ ਚਲੀ। ਰਨ ਮੈਂ ਤਬ ਆਨ ਇਕੱਤ੍ਰ ਭਏ ਲਖ ਸੱਤ੍ਰ ਕੀ ਪੱਤ੍ਰ ਜਿਉਂ ਸੈਨ ਹਲੀ। ਦ੍ਰਮ ਦੀਰਘ ਜਿਉਂ ਗਜ ਬਾਜ ਹਲੇ ਰਥ ਪਾਇਕ ਜਿਉਂ ਫਲ ਫੂਲ ਕਲੀ॥ ਦਲ ਸੁੰਭ ਕੋ ਮੇਘ ਬਿਡਾਰਨ ਕੋ ਨਿਕਸਿਓ ਮਘਵਾ ਮਾਨੋ ਪਉਂਨਬਲੀ॥ ੬੪ ॥ ਇਤ ਕੋਪ ਪੁਰਿੰਦਰ ਦੇਵ ਚੜ੍ਹੇ ਉਤ ਜੁੱਧ ਕੋ ਮੰਭ ਚੜ੍ਹੇ ਰਨ ਮੈ। ਕਰ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਗਦਾ ਪਹਿਰੇ ਤਨ ਤ੍ਰਾਨ ਤਬੈ ਤਨ ਮੈ। ਤਬ ਮਾਰ ਮਚੀ ਦਹੁੰ ਓਰਨ ਤੇ ਨ ਰਹਿਓ ਭ੍ਰਮ ਸੂਰਨ ਕੇ ਮਨ ਮੈ । ਬਹੁ ਜੰਬਕ ਗ੍ਰਿੱਝ ਚਲੇ ਸੁਨਕੇ ਅਤਿ ਮੋਦ ਬਢਿਓ ਸਿਵ ਕੇ ਗਨ ਮੈ॥ ੬੫॥ ਰਾਜ ਪੁਰਿੰਦਰ ਕੋਪ ਕੀਓ ਇਤ ਜੱਧ ਕੋ ਦੈਤ ਜੁਰੇ ਉਤ ਕੈਸੇ। ਸਿਆਮ ਘਟਾ ਘੁਮਰੀ ਘਨ ਘੋਰ ਕੈ ਘੇਰ ਲੀਓ ਹਰਿ ਕੋ ਰਵਿ ਤੈਸੇ। ਸਕ੍ਰ ਕਮਾਨ ਕੇ ਬਾਨ ਲਗੇ ਸਰ ਫੋਕ ਸਲੈ ਅਰਿ ਕੇ ਉਰ ਐਸੇ। ਮਾਨੋ ਪਹਾਰ ਕਰਾਰ ਮੈ ਚੋਂਚ ਪਸਾਰ ਰਹੇ ਸਿਸ ਸਾਰਕ ਜੈਸੇ॥ ੬॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਬਾਨ ਲਗੇ ਲਖਸੰਭ ਦਈਤ ਧਸੇ ਰਨ ਲੈ ਕਰ ਵਾਰ ਨਕੋ। ਰੰਗ ਭੂਮ ਮੈ ਸੱਤ੍ਰ ਗਿਰਾਇ ਦਏ ਬਹੁ ਸ੍ਰਉਨ ਬਹਿਓ ਅਸੁਰਾਨਨ ਕੋ। ਪ੍ਰਗਟੇ ਗਨ ਜੰਬੁਕ ਗ੍ਰਿੱਝ ਪਿਸਾਚ ਸੁ ਯੋਂ ਰਨ ਭਾਂਤ ਪੁਕਾਰਨ ਕੋ। ਸੁ ਮਨੋ ਭਟ ਸਾਰਸੁਤੀ ਤਟ ਨ੍ਹਾਤ ਹੈਂ ਪੂਰਬ ਪਾਪ ਉਤਾਰਨ ਕੋ॥੬੭॥ ਜੁੱਧ ਨਿਸੁੰਭ ਭਇਆਨ ਰਚਿਓ ਅਸ ਆਗੇ ਨ ਦਾਨਵ ਕਾਹੂ ਕਰਿਓ ਹੈ। ਲੋਥਨ ਉਪਰ ਲੋਥ ਪਰੀ ਤਹ ਗੀਧ ਸ੍ਰਿੰਗਾਲ ਨ ਮਾਸ ਚਰਿਓ ਹੈ। ਗੂੰਦ ਬਰੇ ਸਿਰ ਕੇਸਨ ਤੇ ਸਿਤ ਪੁੰਜ ਪ੍ਰਵਾਹ ਧਰਾ ਨ ਪਰਿਓ ਹੈ। ਮਾਨੋ ਜਟਾਂ ਧਰ ਕੀ ਜਟ ਤੇ ਜਨ ਰੋਸ ਕੈ ਗੰਗ ਕੋ ਨੀਰ ਢਰਿਓ ਹੈ॥ ੬੮॥ ਬਾਰ ਸਿਵਾਰ ਭਏ ਤਿਹ ਠਉਰੁ ਸੁਫੇਨ ਜਿਉਂ ਛੱਤ੍ਰ ਫਿਰੇ ਤਰਤਾ। ਕਰ ਅੰਗਲ ਕਾ ਸਫਰੀ ਤਲਫੈ ਭੁਜ ਕਾਟ ਭੁਜੰਗ ਕਰੇ ਕਰਤਾ। ਹਯਨੱ ਕ੍ਰੱਧੁ ਜਾਦ੍ਰਮ ਸ੍ਰਉਣਤ ਨੀਰ ਮੈ ਚੱਕ੍ਰ ਮੈਂ ਜਿਉਂ ਚੱਕ੍ਰ ਫਿਰੈ ਗਰਤਾ। ਜਬ ਸੁੰਭ ਨਿਸੁੰਭ ਦੁਹੂ ਮਿਲਿ ਦਾਨ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ncttlj24f6sgqsz27yzv9xp5pzs9kiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/21</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73502</id>
    <revision>
      <id>235761</id>
      <parentid>234078</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235761</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2637" sha1="4e0fkz7z5xui1cj021ngojs5w96f23b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ...। ਪਰ ਮੈਂ ਤੇ...।}}

{{Playscript|ਰਾਹੀ| : ਰਾਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਏ...। ਤੜਕੇ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪਈਂ...। (ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ)}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| : (ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ...।}}

{{Playscript|ਰਾਹੀ| : (ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।) ਪਰ ਮੁੱਲਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹੀਂ...।}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ... ਮੁੱਲਾ...। (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਹਾਉਂਕਾ ਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ...।) ਚੱਲ ਵਈ ਰਾਂਝਿਆ... ਹੀਰੇ ਲੱਭਣੇ ਸੌਖੇ...ਹੀਰ ਔਖੀ!}}

{{Playscript||''(ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ ਰੁਕਦਾ ਹੈ।)'' ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ਘਰ...।

''(ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਵੰਝਲੀ ਛੋਹ ਲੈਂਦਾ। ਪੰਜੇ ਪੀਰ 
ਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ 
ਖਲੋਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਖਬਰ ਹੈ।)''}}

{{Playscript||ਭੁੱਖ ਨੰਗ ਨੂੰ ਝਾਗ ਕੇ ਪੰਧ ਕਰਦਾ,
ਰਾਤੀਂ ਵਿੱਚ ਮਸੀਤ ਦੇ ਆਇਆ ਈ।
ਹੱਥ ਵੰਝਲੀ ਪਕੜ ਕੇ ਰਾਤ ਅੱਧੀ,
ਰਾਂਝੇ ਮਜ਼ਾ ਭੀ ਖੂਬ ਬਣਾਇਆ ਈ।

...............}}

{{Playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ...ਵੰਝਲੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮਸੀਤ 'ਚ... ਤੇ ...ਈਸ਼ਾ ਦੀ ਨਮਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ''(ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ...}}

{{Playscript|1| : ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਰਾਧਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਵਦਾ ਈ...}}

{{Playscript|2| : ...ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮਸੀਤ ਅੰਦਰ!}}


{{Playscript||ਰੰਨ ਮਰਦ ਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਕਾਈ,
ਸੱਭੇ ਗਿਰਦ ਮਸੀਤ ਦੇ ਧਾਇਆ ਈ।
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਪੰਡ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀ,
ਪਿੱਛੋਂ ਮੁੱਲਾ ਮਸੀਤ ਦਾ ਆਇਆ ਈ।}}

{{center|''(ਇਹ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਵੰਝਲੀ 'ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।)''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||21 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4e0fkz7z5xui1cj021ngojs5w96f23b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/22</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73818</id>
    <revision>
      <id>235762</id>
      <parentid>233991</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:30:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235762</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3385" sha1="srv3gx1bsj4849fr7lyzbwyb3b17wnm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{Playscript||''ਮੁੱਲਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਨਾਲ਼
ਨੇ। ਦੋਹੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨ। ਭੀੜ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ
ਤ੍ਰਭਕ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।)''}}

{{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|ਉਇ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਤੂੰ...। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੁਫ਼ਰ ਤੋਲਦਾ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ 'ਚ...।}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਸ਼ਾਂਤ,,, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਕਿਉਂ ਮੁੱਲਾ ਜੀ... ਕੀ ਇਹ ਕੰਮ
ਸਿਰਫ਼ ਦਿਨ ਵੇਲ਼ੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ... (ਵਿਅੰਗ) ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਏ ਕੁਫ਼ਰ
ਤੋਲਣ ਦਾ...। (ਭੀੜ ਫੇਰ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)}}

{{Playscript|ਮੁੱਲਾ:|(ਛਿੱਥਾ ਪਿਆ) ਸੁਣਿਆਂ..., ਸੁਣਿਆਂ ਤੁਸੀਂ...। ਐ... ਸ਼ਕਲ ਵੇਖੋ
ਇਹਦੀ..., ਲੱਗਦੈ... ਕਦੇ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ...। ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਤਾਂ
ਆਇਆ ਨੀ ਕਦੇ...। ਤੇ ਉੱਤੋਂ ਇਹ ਕੁਫ਼ਰ...। (ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ
ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਘਰ... ਨਮਾਜ ਦੀ ਥਾਂ
ਇਹ... (ਰਾਂਝਾ ਆਪਣੀ ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|(ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ) ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਨਮਾਜ਼ ਹੈ ਕਾਸ ਦੀ ਜੀ

ਕਾਸ ਨਾਲ਼ ਨਮਾਜ਼ ਸਵਾਰੀਆ ਨੇ
ਲੰਮੇ ਕੱਦ ਚੌੜੀ ਕਿਸ ਹਾਣ ਹੁੰਦੀ
ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਾਰੀਆ ਨੇ
ਕੰਨ ਨੱਕ ਨਮਾਜ਼ ਦੇ ਹੈਨ ਕਿਤਨੇ
ਮੱਥੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੁਰੋਂ ਉਤਾਰੀਆ ਨੇ...।}}

{{Playscript|ਭੀੜ 'ਚੋਂ:| ਮੌਲ੍ਹਾ... ਇਹ ਤੇ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ...।}}

{{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਆਹ ਪਤਾ ਰੱਬ ਦਾ..,, ਅਸੀਂ ਉਮਰਾਂ ਗਾਲ਼ੀਆਂ..., ਐਂ...
ਵੰਝਲੀਆਂ ਵਜਾ-ਵਜਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ...।}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ:|ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸਮਝੋ। ਇੱਕ ਪੈਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਤਪਣਾ ਪੈਂਦਾ,
ਮੀਂਹ ਝੱਖੜ ਸਭ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਪੋਰ-ਪੈਰ ਕਟਵਾ ਕੇ ਸਾਰਾ, ਮਲ ਅੰਦਰ
ਦਾ ਕੱਢਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਬੰਦ-ਬੰਦ ਛਿਦਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ... ਮਾਹੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਣਾ
ਪੈਂਦਾ। ਫੇਰ ਕਿਤੋਂ ਕੋਈ ਤਾਨ ਉੱਤਰਦੀ ਹੈ... ਕਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰ ਦੇ ਲਬਾਂ ਤੋਂ ...}}

{{Playscript|ਮੁੱਲਾ:| ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਤਾਂ ਬਸ ਇਹੋ ਵੰਝਲੀ ਏ। ਸਭ... ਕੁਝ...। ਇਹ ਸਭ
ਕਿਤੇਬਾਂ... ਹਦੀਸਾਂ... ਫਾਲਤੂ ਨੇ...,}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||22 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>srv3gx1bsj4849fr7lyzbwyb3b17wnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/23</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73845</id>
    <revision>
      <id>235764</id>
      <parentid>234087</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235764</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3457" sha1="kom62dq4myvgyddd67qrd43cixwbc8t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| : ‘ਜਿਹੜਾ ਬੋਲਦਾ ਨਾਤਕਾ ਵੰਝਲੀ ਏ, ''(ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ)'' ਜਿਸ ਹੋਸ਼ ਦਾ
ਰਾਗ ਸੁਣਾਇਆ ਈ...}}

{{Playscript|ਮੁੱਲਾ| : ''(ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।)'' ਉਇ ਹੋਸ਼ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਮੈਂ ਲਿਆਉਂ
ਠਿਕਾਣੇ... ''(ਲੋਕ ਫੜਦੇ ਨੇ।)'' ਠਹਿਰ ਤੂੰ...।}}

{{Playscript|ਭੀੜ| : ਕੀ ਕਰਦੇ ਓ ਮੌਲਵੀ ਸਾਬ੍ਹ...। ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਠੀਕ ਈ ਕਹਿੰਦਾ...।}}

{{Playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਸੁਆਹ ਤੇ ਖੇਹ ਠੀਕ ਕਹਿੰਦਾ ..., ਕੁਰਾਹੇ ਪਾਉਂਦਾ ...ਕੁਰਾਹੇ...।
ਪਲੀਤ ਨੂੰ ਪਾਕ ਤੇ ਪਾਕ ਨੂੰ ਪਲੀਤ ਦੱਸਦਾ...। ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼
ਹੋਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦਾ...।}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਜਿਹੜੇ ਘਰ 'ਤੇ ਕਾਬਿਜ ਹੋਇਆ ਜਾਏ, ਮੁੱਲਾਂ... ਉਹ ਰੱਬ ਦਾ ਹੋ ਈ
ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ''(ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ)'' ਤੇਰਾ ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ ਮੁੱਲਾ...।
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀਰ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਪਏ ਸੀ... ਇਹ ਤੇ ਐਵੇਂ
ਰਾਹ 'ਚ ਆ ਪਿਆ। ਅਸਾਂ ਇੱਥੇ ਬੈਠ ਨੀ ਰਹਿਣਾ ਤੁਰ ਜਾਣਾ...।

''(ਲੋਕ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ)''}}

{{Playscript||''(ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੰਝਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ...। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਮਗਰ
ਹੋ ਕਰਦੇ ਨੇ...। ਮੁੱਲਾ ਖਿੜਦਾ ਦੰਦ ਕਰਕਦਾ ਹੈ।)''}}

{{Playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਕੋਈ ਨਾ ਬੱਚੂ... ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਆਡ੍ਹਾ ਲਾ ਕੇ ਕਿੱਧਰ ਦੀ ਜਾਏਂਗਾ। ਪਾਣੀ
ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਲਾਂ ਹੇਠੋਂ ਦੀ ਲੰਘਣਾ...। ''(ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' }}

{{Playscript||''(ਰਾਂਝਾ ਵੀ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਸ ਨਾਲ਼ੋਂ ਨਿੱਖੜ ਜਾਂਦੇ
ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਜੰਗਲ ਬੇਲੇ ਕੱਛਦਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਹੋ
ਦਾਹੀ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰੀਆਂ ਆ ਕੇ ਹੀਰ ਦੀ ਸੇਜ
ਵਿਛਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਸਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝੇ ਦੀ
ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਪਾਸੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{Playscript|ਰਾਂਝਾ| : ''(ਦੂਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਇਹ ਕੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਜੂਦ 'ਚ ਕੰਬਣੀ
ਛਿੜ ਗਈ ਏ...,। (ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।) ਉਹੀ ਏ..।}}

{{Playscript||''(ਤੇਜੀ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਪਾਸੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਨਦੀ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਰੁਕਦਾ
ਹੈ। ਖੇਡਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗਦਾ। ਦੂਰ ਮੌਲਵੀ ਲੁੱਡਣ ਦੇ ਕੰਨ
ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਬੇੜੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||23 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kom62dq4myvgyddd67qrd43cixwbc8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/24</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73846</id>
    <revision>
      <id>235765</id>
      <parentid>234186</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235765</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3073" sha1="tlfb517ymo3wdh6b0s1sgphn2me98kl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਮੁੱਲਾ| :  ਇਹ ਤੇ ਤੇਰਾ ਵੀ ਬੇੜਾ ਡੋਬੂ।}}


{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| :  ਨੇਹੁ ਲਾ ਲਿਆ ਬੇਪਰਵਾਹ ਦੇ ਨਾਲ਼
ਮਿੰਨਤਾ ਕਰਾਂ ਮਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ਼}}


{{playscript|ਲੁੱਡਣ| :  ਉਇ ਲਟਬੋਰੀਆ-ਕਿੱਧਰ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕਿਆ ਈ।}}


{{playscript|ਰਾਂਝਾ| :  ''(ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਉਸ ਪਾਰ।}}


{{playscript|ਲੁੱਡਣ| :  ''(ਸਾਂਗ ਉਤਾਰਦਾ ਹੈ।)'' ਉਸ ਪਾਰ...। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਏ ਭਾਈ..। ਦਮ
ਮਾਰਨ ਲਈ ਵੀ ਦਮੜੀ ਲੱਗਦੀ ਏ..., ਹੈਗੀ ਊ...। (ਰਾਂਝਾ ਵੰਝਲੀ ਵੱਲ
ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਬੋਹਣੀ ਦਾ ਵੇਲ਼ਾ... ਖੋਟਾ ਨਾ ਕਰ...। ਉੱਤਰ ਥੱਲੇ...।
(ਧੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)}}


{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਨੈ ਵੀ ਡੂੰਘੀ, ਤੁਲਹਾ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ੀਹਾਂ ਤਾਂ ਪੱਤਣ ਮੱਲੇ.. ਕੀਤਾ ਕੌਲ
ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਾ... ਸ਼ੀਂਹਾਂ ਤਾਂ ਪੱਤਣ ਮੱਲੇ...}}


{{playscript||''(ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਲੁੱਡਣ ਤੇ ਮੁੱਲਾ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ
ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਵੰਝਲੀ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਬੇੜੀਓਂ ਉੱਤਰ
ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)''}}


{{playscript|ਲੁੱਡਣ| : ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਬੇੜਾ ਡੋਬੂ... ਧੰਦਾ ਬੰਦ ਕਰਾਊ... ।}}


{{playscript||''(ਰਾਂਝਾ ਵੰਝਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਨਦੀ 'ਚ ਉੱਤਰਦਾ। ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ
ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ। ਗਾਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ।)''}}


{{playscript|ਗੀਤ| :  ਕੀਤਾ ਕੌਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਾ, ਕੋਈ ਨਾਲ ਚੱਲੇ ਨਾ ਚੱਲੇ... ਸ਼ੀਂਹਾਂ ਤਾਂ..}}


{{playscript|ਲੁੱਡਣ| : ਓ ਸਾਂਈਂ ਏਸ ਝਨ੍ਹਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕੋਈ ਨੀ...। ਮੁੜ ਆ..., ਡੁੱਬ
ਜਾਵੇਂਗਾ...। ਰੁੜ੍ਹ ਗਏ ਬਥੇਰੇ...}}


{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ''(ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ)'' ਬਿਰਹੋਂ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਮਰਨ
ਨਾਲ਼ੋਂ... ਵਿੱਚ ਮਝਧਾਰ ਦੇ ਡੁੱਬਣਾ ਚੰਗਾ।}}


{{playscript|| : ''(ਵੰਝਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ... ਡੋਲਦਾ... ਗੋਤੇ ਖਾਂਦਾ... ਪਾਰ ਉੱਤਰਦਾ।
ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ-ਫੜ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਲਾ ਤੇ ਲੁੱਡਣ
ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਲਾ ਲੋਹਾ ਲਾਖਾ ਹੋਇਆ।''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||24 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tlfb517ymo3wdh6b0s1sgphn2me98kl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/25</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73851</id>
    <revision>
      <id>235766</id>
      <parentid>234188</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235766</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2586" sha1="cz7uvwp22fr4nygl6vn1iqiptz1xgw9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||''ਰਾਂਝਾ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ ਬਾਂਵਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।)''}}


{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਯਾਰੋ ਪਲੰਘ ਕੀਹਦਾ ਸੋਹਣੀ ਸੋਜ ਉੱਤੇ
ਲੋਕਾਂ ਆਖਿਆ ਹੀਰ ਸਲੇਟੜੀ ਦਾ
ਸ਼ਾਹ ਪਰੀ ਪਨਾਹ ਨਿਤ ਲਏ ਜਿਸ ਤੋਂ
ਏਹ ਥਾਉ ਉਸ ਮੁਸ਼ਕ ਲਪੇਟੜੀ ਦਾ
ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਝਬੇਲ ਤੇ ਘਾਟ ਪੱਤਣ
ਸੱਭੋ ਹੁਕਮ ਹੈ ਓਸ ਸਲੇਟੜੀ ਦਾ।}}


{{playscript|| : ''(ਰਾਂਝਾ ਪਲੰਘ 'ਤੇ ਜਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਲੀ ਮੁਦਰਾ 'ਚ
ਖੜ੍ਹਾ ਬੰਸੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੀਰ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਆ ਕੇ
ਦੇਖਦੀਆਂ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ।)''}}


{{playscript|1| : ਨੀ ਇਹ ਕੌਣ ਏ ਨੀ...। ਜੀਹਨੇ ਹੀਰ ਦੀ ਸੇਜ ਦਾ ਨਾਸ ਮਾਰ ਛੱਡਿਆ।}}


{{playscript|2| : ਨਾ ਹਿੰਮਤ ਤਾਂ ਦੇਖੋ ਇਸਦੀ... ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਬਿਛੋਣਾ ਧੁਰੋਂ ਬਿਛਾਇਆ...
ਇਸ ਖ਼ਾਤਿਰ।}}


{{playscript|3|  : ਚਲੋ ਖਾਂ ਹੀਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸੀਏ।... ਹੁਣੇ ਭੁਗਤ ਸਵਾਰਦੀ ਏ ਇਹਦੀ...।}}


{{playscript|| ਜਾ ''(ਸਹੇਲੀਆਂ)'' ਮਾਹੀਆਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਟੋਰੀ
ਇੱਕ ਸੁਘੜ ਬੇੜੀ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਦਾ ਈ
ਉਹਦੇ ਬੋਲਿਆਂ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਕਿਰਦੇ
ਸੇਜ ਹੀਰ ਦੀ ਤੇ ਰੰਗ ਲਾਂਵਦਾ ਈ।}}


{{playscript||''(ਸਹੇਲੀਆਂ ਆ ਕੇ ਹੀਰ ਦੇ ਕੰਨ 'ਚ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ
ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਬੈਂਤ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}


{{playscript||ਅੱਗੇ ਪਲੰਘ ਬੇੜੀ ਉੱਤੇ ਵਿਛਿਆ ਸੀ
ਉੱਤੇ ਖੂਬ ਵਿਛਾਵਣਾ ਰਾਸ ਕੀਤਾ
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਹੁਣ ਹੀਰ ਨੂੰ ਖਬਰ ਹੋਈ
ਤੇਰੀ ਸੇਜ ਦਾ ਜੱਟ ਨੇ ਨਾਸ ਕੀਤਾ...।}}


{{playscript||''(ਹੀਰ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੂਕਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ
ਥਾਂਏ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||25 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cz7uvwp22fr4nygl6vn1iqiptz1xgw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/26</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73852</id>
    <revision>
      <id>235768</id>
      <parentid>234191</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235768</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3168" sha1="61lmdulp8xn0xz23s9mo55iwpbgfho0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਤੇਰੀ ਇਹ ਹਿੰਮਤ...। ਮੇਰੀ ਚਾਦਰ ’ਤੇ ਪੈਰ ਧਰੇਂ। ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਲੀਰੋ-ਲੀਰ ਕਰ ਛੱਡਾਂਗੀ ਇਸ ਨੂੰ...।}}

{{playscript||''(ਰਾਂਝਾ ਉਸ ਤੋਂ ਖੋਂਹਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ|  :  ਨਾ ਹੀਰੇ ਨਾ...। ਇਹ ਤੇ ਜਨਮਾਂ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਤਾਣਾ ਏ...। ਇਹ ਫਟਿਆ... ਤੇ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਛਿੱਜ ਜਾਣੀ। ਭੁੱਲ ਗਈ
ਏ ਤੂੰ।}}

{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ|  :   ਤੇ ਉਸ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤਾਰ-ਤਾਰ 'ਚੋਂ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀ।}}

{{playscript| |''(ਗਾਉਂਦੇ ਨੇ...। ਸੁਣਦੇ-ਸੁਣਦੇ ਹੀਰ ਨਿਹਾਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
ਰਾਂਝਾ ਮੁੜ ਵੰਝਲੀ ਛੇੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ''(ਗੀਤ ਪਿੱਛੋਂ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।)'' ਮਾਣ ਮੱਤੀਏ ਰੂਪ ਗ਼ੁਮਾਨ ਭਰੀਏ, ਅਠਖੇਲੀਏ ਰੰਗ ਰੰਗੀਲੀਏ ਨੀ, ਆਸ਼ਕ, ਭੌਰ, ਫ਼ਕੀਰ ਤੇ ਨਾਗ ਕਾਲੇ, ਬਾਝ ਮੰਤਰਾਂ ਮੂਲ ਨਾ ਕੀਲੀਏ ਨੀ।}}

{{playscript| |''(ਹੀਰ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਹੀਰ| : ਭਿੰਨੇ ਵਾਲ ਚੂੰਏ ਬਣਿਓਂ ਚੰਦ ਰਾਂਝਾ, ਨੈਣ ਕਜਲੇ ਦੀ ਘਮਸਾਨ ਹੋਈ, ਨੈਣ ਮਸਤ ਕਲੇਜੜੇ ਵਿੱਚ ਧਾਣੇ, ਹੀਰ ਘੋਲ ਘੱਤੀ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਈ।}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਐਡਾ ਹੁਸਨ ਦਾ ਨਾਹਿ ਗ਼ੁਮਾਨ ਕੀਜੈ, ਆਹ ਲੈ ਪਲੰਗ ਤੇ ਸਣੇ ਗਦੇਲੀਏ ਨੀ ਸਾਨੂੰ ਫ਼ੱਕਰਾਂ ਆਸਰਾ ਰੱਬ ਦਾ ਈ, ਉਠ ਜਾਵਣਾ ਨੈਣਾ ਵਾਲੀਏ ਨੀ।}}

{{playscript|ਹੀਰ| : ਅਜੀ ਹੀਰ ਤੇ ਪਲੰਘ ਸਭ ਥਾਓਂ ਤੇਰਾ, ਘੋਲ ਘੱਤਿਆ ਜੀਅੜਾ ਵਾਰਿਆ ਈ, ਅਸੀਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਪਕੜਾਂ, ਤੈਥੋਂ ਘੋਲਿਆ ਕੋੜਮਾ ਸਾਰਿਆ ਈ।}}

{{playscript||''(ਚਾਦਰ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।)''

''(ਦੋਹੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਮੁੱਲਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸਹੇਲੀਆਂ| : ਚਲੋ ਨੀ ਚਲੋ ਇਹ ਤੇ ਧੁਰੋਂ ਵਿੱਛੜੇ ਲੱਗਦੇ ਆ। ਅਸੀਂ ਕਾਹਨੂੰ ਵਿੱਚ
ਕੰਧੋਲੀ ਬਣਨਾ। ''(ਹੱਸਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript||''(ਮੁੱਲਾ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੋਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਵੀ ਹਨ।)''}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||26 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>61lmdulp8xn0xz23s9mo55iwpbgfho0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/27</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73853</id>
    <revision>
      <id>235770</id>
      <parentid>234194</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235770</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3289" sha1="i7bg5u0hvgfck7pmsw5jk4om7vhrkdg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|ਮੱਲਾ| : ਕੰਧੋਲੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਣ ਕੇ ਦਿਖਾਊਂ...। ''(ਨਾਲ਼ਦਿਆਂ ਨੂੰ।)'' ਚਲੋ ਉਇ...
ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਖੋਤੇ ਵਾਂਗ ਹੌਂਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ... ''(ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਹੀਰ| : ਸੱਚ... ਤੁੱਧ ਬਾਝੋਂ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਬੇਜਾਨ ਹੋਈ ਪਈ ਸੀ।}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਮੁੜ ਛੱਡ ਤੁਰ ਜਾਏਗੀ। ਤੇ ਮੈਂ...।}}

{{playscript|ਹੀਰ| : ''(ਇਨਕਾਰ 'ਚ ਸਿਰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ।)'' ਖ਼ੁਆਜੇ ਦੀ ਸੋਂਹ...। ਸ੍ਵਰ ਥੀਵਾਂ ਜੇ
ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਰੀਤ ਤੋੜਾਂ...। ਸੁਣਿਆਂ ਤੇਰੀ ਵੰਝਲੀ 'ਚ ਬੜਾ ਜਾਦੂ ਏ...
ਕਾਨ੍ਹ ਮੁਰਾਰੀ ਵਾਲਾ ਜਾਦੂ...। ਪੰਛੀ ਉੱਡਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ... ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ
ਮਿਰਗ ਫਾਹ ਲੈਂਦਾ ਏਂ...। ''(ਰਾਂਝਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੀਰ ਅਦਾ ਨਾਲ਼
ਉੱਠਦੀ ਹੈ।)'' ਏਨ੍ਹਾਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਚੋਰਾਂ 'ਤੇ ਕਾਹਦਾ ਜ਼ੋਰ ਈ... ਸਾਡੀਆਂ
ਮਹੀਆਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰੇਂ... ਤਾਂ ਮਹੀਂਵਾਲ ਕਹਾਵੇਂ...। ''(ਹੱਸਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਗਾਣਾ| : ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਹੀਰੇ... ਰਜ਼ਾ ਰੱਬ ਦੀ ਏ... ਅਸੀਂ ਮੂਲ ਨਾ ਮੂੰਹ ਤੇ ਨਾਂਹ
ਧਰੀਏ..., ਮਹੀਂਆ ਤੇਰੀਆਂ ਜਾਂ ਤੇ ਮੋਮ ਹੋਸਣ... ਜੇ ਕਰ ਆਪ ਨੂੰ
ਅਸਾਂ ਫਨ੍ਹਾਂ ਕਰੀਏ।}}

{{playscript|ਹੀਰ| : ''(ਖਿੜ ਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)'' ਇਹ ਕੋਈ ਗੋਪੀਆਂ, ਗਊਆਂ ਨਹੀਂ ...
''(ਛੇੜਦੀ ਹੈ।)'' ਮੇਰੇ ਮੁ...ਰਾ...ਰੀ...। ਬੜੀ ਮੋਟੀ ਚਮੜੀ ਏ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਦੀ...। ਤੇਰੀ ਜਾਦੂ ਦੀ ਪੀਪਣੀ ਦੀ ਬੱਸ ਹੋ ਜਾਣੀ ਏ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਸ
ਨੀ ਹੋਣਾ...|}}

{{playscript||''(ਖਿੜ ਖਿੜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਤਾਣ ਛੇੜਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਕੁਦਰਤ
ਨਾਲ ਵਹਿ ਤੁਰਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਗਾਣਾ| : ਬੇਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਨਾਂਉਂ ਲੈ ਜਾਇ ਵੜਿਆ,
ਹੋਇਆ ਧੁੱਪ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜ਼ਹੀਰ ਮੀਆਂ।
ਉਹਦੀ ਨੋਕ ਘੜੀ ਰੁਜੂ ਆਣ ਹੋਇ,
ਮਿਲੇ ਰਾਹ ਜਾਂਦੇ ਪੰਜ ਪੀਰ ਮੀਆਂ।}}

{{playscript||''(ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਅੰਗ ਸੰਗ ਮੂਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript||ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਦਰਗਾਹਿ ਥੀਂ ਤੁਧ ਤਾਈਂ,
ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਂ ਪਵੇ ਭੀੜ ਮੀਆਂ।}}

{{playscript||''(ਪੀਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ। ਮਹੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਵੰਝਲੀ 'ਤੇ ਮਸਤ ਹੋ''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||27 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7bg5u0hvgfck7pmsw5jk4om7vhrkdg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/28</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73854</id>
    <revision>
      <id>235771</id>
      <parentid>234196</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235771</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3348" sha1="etsg9q5f0xzw59abzqznjk1lhalmlpg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||''ਰਹੀਆਂ ਨੇ। ਰਾਂਝਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉੱਧਰੋਂ ਹੀਰ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਚਮਤਕਾਰ ਦੇਖ
ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਸ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ
ਏ।)''}}

{{playscript|ਕੋਰਸ|: ਦਿਨੇ ਹੋਵੇ ਦੁਪਹਿਰ ਤਾਂ ਆਵੈ ਰਾਂਝਾ, ਅਤੇ ਹੀਰ ਵੀ ਓਧਰੋਂ ਆਂਵਦੀ ਹੈ।
ਰਾਂਝਾ ਮੱਝੀਆਂ ਲਿਆ ਬਹਾਂਵਦਾ ਏ, ਹੀਰ ਸਣੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਧਾਂਵਦੀ ਹੈ।
ਉਹ ਵੰਝਲੀ ਨਾਲ਼ ਸਰੋਦ ਕਰਦਾ, ਹੀਰ ਨਾਲ਼ ਸਹੇਲੀਆਂ ਗਾਂਵਦੀ ਹੈ।
ਕਾਈ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਨਿਚੋੜਦੀ ਰਾਂਝਣੇ ਤੇ, ਕਾਈ ਨਾਲ਼ ਕਲੇਜੇ ਦੇ ਲਾਂਵਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਢੀਂਗ ਮੁਰਗਾਈ ਤੇ ਬਣੇ ਬਗਲਾ, ਇੱਕ ਚੀਲ ਹੀ ਹੋਇ ਦਿਖਾਂਵਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਵਾਂਗ ਕਕੂਹੀਆਂ ਸੰਘ ਕੱਢੇ, ਇੱਕ ਕੂੰਜ ਵਾਂਗ ਕੁਰਲਾਂਵਦੀ ਹੈ।
ਹੀਰ ਭਰੇ ਚੌਤਰਫ ਰੰਝੇਟੜੇ ਦੇ, ਮੂਈ ਮਛਲੀ ਬਣ-ਬਣ ਆਂਵਦੀ ਹੈ।
ਆਪ ਬਣੇ ਮੱਛੀ ਨਾਲ਼ ਚਾਵੜਾਂ ਦੇ, ਮੀਏਂ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਕੁਰਲ ਬਣਾਂਵਦੀ ਹੈ।}}

{{playscript||''(ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੁੱਲਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹੀਰ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਬੁਰਕੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਲਾ ਤੇ ਕੈਦੋਂ ਲੁਕ-ਲੁਕ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਤੇ ਸੜਦੇ ਨੇ। ਕਿਤਾਬਾਂ
ਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਨੇ ਤੇ ਵਰਕੇ ਫਰੋਲ ਰਹੇ ਨੇ।)''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਲੈ ਵੇਖ ਲੈ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ਼। ਪਾ ਲੈ ਕਲੇਜੇ ਠੰਢ ਜੇ ਪੈਂਦੀ ਏ}}

{{playscript|ਕੈਦੋਂ| : ਹੋਰ ਲੂਤੀ ਨਾ ਲਾ ਮੁੱਲਾ। ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਹਿੱਕ ਮੱਚਦੀ ਪਈ ਏ।
ਤੂੰ ਦੇਖਦਾ ਜਾ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਦਾਂ।}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਘਾਬਰਦਾ ਕਿਉਂ ਏ..। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਆਂ..।}}

{{playscript||''(ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|1| : ਨੀਂ ਉਹ ਕੌਣ ਨੇ...।}}

{{playscript|2| : ਇਹ ਤੇ ਕੈਦੋਂ ਲੰਗੜਾ... ਤੇ ਨਾਲ਼ ਮੁੱਲਾ ਮਰ ਜਾਣਾ... ਰੰਨਾਂ... ਤਾੜਦੇ ਨੇ...।}}

{{playscript|3| : ਠਹਿਰ ਤਾਂ ਜਾਓ ਅਸੀਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ... ''(ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ
ਭੱਜਦੀਆਂ ਨੇ। ਉਹ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।)''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||28 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>etsg9q5f0xzw59abzqznjk1lhalmlpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/29</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73855</id>
    <revision>
      <id>235772</id>
      <parentid>234200</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T10:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3375" sha1="fx53lglsiwd52ztwk0m9pzv75lvwq4x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ''(ਨਾਲ਼ਦਿਆਂ ਨੂੰ...)'' ਭੱਜ ਲਓ ਉਇ ਜੇ ਭੱਜ ਹੁੰਦਾ...। ਸੌ ਜਾਂਦੇ ਸੁਸਰੀ
ਵਾਂਗ। ਅੰਨਿਆਂ ਹੱਥੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛੁੱਟ-ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ''(ਕੁੜੀਆਂ ਫੜ-ਫੜ
ਕੇ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੈਦੋਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਭੱਜਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਸਭ ਤੋਂ
ਮੂਹਰੇ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਤਾਬਾਂ ਖਿੱਲਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਭੁਆਂ-ਭੁਆਂ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਪਿੱਛੇ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript|1| : ਪੰਛੀ ਲੱਗੇ... ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ...।}}

{{playscript|2| : ਸਾਰਾ ਪੁਆੜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਏ...।}}

{{playscript|3| : ਓ ਮੁੱਲਾ ਮਰਜਾਣਾ ਸੁੱਕਾ ਨਿਕਲ ਗਿਆ...। ਬਚ ਕੇ ''(ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀਆਂ।)''
''(ਹੀਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜੋਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ
ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਹੀਰ| : ਵੇ ਰਾਂਝਿਆਂ ਪਰਲੋ ਹੋ ਗਈ ਵੇ... ਕਹਿਰ ਟੁੱਟਿਆ..। ਸ਼ਰੀਕ ਤੇ
ਮੁਲਾਣੇਂ ਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੋਥੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਡੰਗੇ ਮੁੜ ਹਰੇ ਨੀ
ਹੋਏ ਕਦੇ...। ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲ ਏਥੋਂ... ਲੈ ਚੱਲ...।}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਹੀਰੀਏ ਵਸਲ ਤੇਰਾ ਤੇ ਮੇਰਾ... ਰਜ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਏ... ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਵੀ
ਏ... ਤੇ ਕਾਦਿਰ ਵੀ...। ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਏਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ... ''(ਹੀਰ
ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।)'' ਪੰਜੇ ਪੀਰ... ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਇਹ ਕਾਇਨਾਤ
ਚੱਲਦੀ ਇਹ ਕਾਇਆ ਚੱਲਦੀ...। ''(ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਗਾਣਾ| : ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਤੁਰੰਤ ਹੋਈ,
ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਸਲਾਮ ਕਰਾਂਵਦਾ ਈ।
ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਬੰਨਿ ਖੜ੍ਹੇ,
ਹੁਕਮ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਇਹ ਫਰਮਾਂਵਦਾ ਈ।
ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਨੇ ਇਹੋ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ,
ਨਹੀਂ ਇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਲੀਕ ਲਵਾਵਨਾ ਈ।
ਤੁਸਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਤੇ ਖੈਰ ਕਮਾਵਨਾ ਈ।
ਬੱਚਾ ਦਿਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਡੁਲਾਵਨਾ ਈ।}}

{{playscript||''(ਪੀਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਕੁਝ ਕਾਸਮਿਕ ਸੰਗੀਤ
ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜੋ ਪੰਜਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ''}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||29 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fx53lglsiwd52ztwk0m9pzv75lvwq4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/94</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74005</id>
    <revision>
      <id>235688</id>
      <parentid>235029</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T03:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235688</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3175" sha1="fqg6ldxqz1mok838510gh3ay8tczyml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ''(2 ਨੰਬਰ ਪੱਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਕੈਪਸੂਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤਲੀ'' 'ਤੇ&lt;/br&gt;
''ਝਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੱਕਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|1| :ਹੰਅ। (ਪੱਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ) ਹੁਣ ਸੁਣਾ ਘੁੰਡੀ ਕੀ ਏ ਵਿਚਲੀ।}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| :ਘੁੰਡੀ ਕਾਹਦੀ, ਜਸਪਾਲ ਆਇਆ, ਬਾਹਰੋਂ, ਫੌਜੀ ਦਾ ਆੜੀ।
ਆਪਣੀ ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਸੀ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼। ''(ਸੁੱਖ ਵੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|2| :ਲੈ ਤੇਰੀ ਤੇ ਲਾਟਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ ਕੰਜਰਾ ਬੰਨੇ ਬਿਠਾਏ ਦੀ। ''(ਪੱਤੇ ਲਾਉਣ
ਲੱਗਦੇ ਹਨ।)'' ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਈਂ ਡੱਬੀ 'ਚ ਪਾ ਕੇ। ''(ਹੱਸਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|1| : ਹੋਰ ਕੀ..., ਉਡਜਾ ਉੱਥੇ ਈ ''('ਉੱਥੇ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ਼
ਲਮਕਾ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)'' ਏਥੇ ਕੁਝ ਨੀ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :ਇਹ ਸਾਲਾ... ਉੱਥੇ.. ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੱਥੇ ਐ। ਮੇਰੇ... ਨੀ ਆਇਆ ਹੱਥ
ਕਦੇ। ''(ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੁੱਖੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ
ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਘਬਰਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਉਇ ਕੈਲਿਆ, ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਲਗਦੈ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਈ ਸੁਣ ਲਿਆ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| :ਨਵਾਂ ਥੀਂ ਏ ਇਹਦੇ 'ਚ। ਇੰਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਏਥੇ ਮ੍ਰਿਤੂਲੇਕ 'ਚ।}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :ਓ ਰੋਕ ਤਾਂ ਸਹੀ ਉਹਨੂੰ। 

{{gap}}''(ਪਿੱਛੋਂ ਜੀਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।''}}

{{playscript|2| :ਤੁਰਦੀ ਤਾਂ ਵੇਖ ਕਿਵੇਂ ਐ।}}

{{playscript|1| : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਬਹੂ ਨਹੀਂ ਉਇ।}}

{{playscript|2| :ਉਹੀ ਐ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਥੋਡੀ ਉਇ ਖੜ੍ਹ ਜੋ ਜਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਭੰਬੂ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾ 'ਚ ਗੇੜਾ ਖਾ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ
ਹੈ। ਉਹ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਲੀ ਤੇ ਦਾਤਰੀ ਲਈ ਜੀਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਨਾ ਝੂਲਾ ਜਿਹਾ ਸਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਹੈ ਨਹੀਂ ਕਾਸੇ ਜੋਗਾ।}} 

{{playscript|ਕੈਲਾ| :ਟਿਕ ਜਾ। ਪਰਛਾਈਆਂ ਨੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ)''&lt;noinclude&gt;{{rh||94 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fqg6ldxqz1mok838510gh3ay8tczyml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235689</id>
      <parentid>235688</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T03:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235689</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3178" sha1="3z3fv2yfzbpkgl7h6vdw2k4b08xe2jf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ''(2 ਨੰਬਰ ਪੱਤੇ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਕੈਪਸੂਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਤਲੀ'' 'ਤੇ&lt;/br&gt;
''ਝਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੱਕਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|1| :ਹੰਅ। (ਪੱਤੇ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ) ਹੁਣ ਸੁਣਾ ਘੁੰਡੀ ਕੀ ਏ ਵਿਚਲੀ।}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| :ਘੁੰਡੀ ਕਾਹਦੀ, ਜਸਪਾਲ ਆਇਆ, ਬਾਹਰੋਂ, ਫੌਜੀ ਦਾ ਆੜੀ।
ਆਪਣੀ ਸੁੱਖੀ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਸੀ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ਼। ''(ਸੁੱਖ ਵੀ ਸੁਣਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|2| :ਲੈ ਤੇਰੀ ਤੇ ਲਾਟਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ ਕੰਜਰਾ ਬੰਨੇ ਬਿਠਾਏ ਦੀ। ''(ਪੱਤੇ ਲਾਉਣ
ਲੱਗਦੇ ਹਨ।)'' ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਈਂ ਡੱਬੀ 'ਚ ਪਾ ਕੇ। ''(ਹੱਸਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|1| : ਹੋਰ ਕੀ..., ਉਡਜਾ ਉੱਥੇ ਈ ''('ਉੱਥੇ' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ਼
ਲਮਕਾ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)'' ਏਥੇ ਕੁਝ ਨੀ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :ਇਹ ਸਾਲਾ... ਉੱਥੇ.. ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੱਥੇ ਐ। ਮੇਰੇ... ਨੀ ਆਇਆ ਹੱਥ
ਕਦੇ। ''(ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਸੁੱਖੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ
ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਘਬਰਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਉਇ ਕੈਲਿਆ, ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਲਗਦੈ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਈ ਸੁਣ ਲਿਆ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| :ਨਵਾਂ ਥੀਂ ਏ ਇਹਦੇ 'ਚ। ਇੰਝ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਏਥੇ ਮ੍ਰਿਤੂਲੇਕ 'ਚ।}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :ਓ ਰੋਕ ਤਾਂ ਸਹੀ ਉਹਨੂੰ। 

{{gap}}''(ਪਿੱਛੋਂ ਜੀਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।''}}

{{playscript|2| :ਤੁਰਦੀ ਤਾਂ ਵੇਖ ਕਿਵੇਂ ਐ।}}

{{playscript|1| : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਬਹੂ ਨਹੀਂ ਉਇ।}}

{{playscript|2| :ਉਹੀ ਐ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਥੋਡੀ ਉਇ ਖੜ੍ਹ ਜੋ ਜਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਭੰਬੂ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾ 'ਚ ਗੇੜਾ ਖਾ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ
ਹੈ। ਉਹ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਲੀ ਤੇ ਦਾਤਰੀ ਲਈ ਜੀਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਨਾ ਝੂਲਾ ਜਿਹਾ ਸਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਹੈ ਨਹੀਂ ਕਾਸੇ ਜੋਗਾ।}} 

{{playscript|ਕੈਲਾ| :ਟਿਕ ਜਾ। ਪਰਛਾਈਆਂ ਨੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ)''
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||94 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3z3fv2yfzbpkgl7h6vdw2k4b08xe2jf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/76</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74018</id>
    <revision>
      <id>235648</id>
      <parentid>235130</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T15:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <origin>235648</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4818" sha1="3vm9vr7oix933udqnd5er4ewm8neujz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Amritpal Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਭਰਜਾਈਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸੋਚੀਦਾ ਸੀ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੇ ਬਛੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਕਦੇ ਸਾਡੇ
ਵੀ ਆਉਣਗੇ? ਮਾਵਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਜਦੋਂ ਗੱਡੀ ਲੰਘਣੀ - ਭੱਜ ਜਾਏਂ ਰੇਲਗੱਡੀਏ
ਭੈਣ ਬੀਰਾਂ ਦੇ ਬਛੋੜੇ ਪਾਏ... ਉਹ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸੀ।
ਮਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਓਦੋਂ ਪਚਵੰਜਾ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਕਹਿਣਾ — ਬੀਬੀ ਬੁੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ, ਹੁਣ
ਵੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ....।
(ਬੀਬੀ ਰੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ)

— ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਬਛੋੜਾ ਕੱਟਿਆ?

- ਅਪਣੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਈ ਨਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਲਾਲਸਾ ਸੀ ਕਿ ਖਟ-ਕਮਾ ਕੇ ਘਰ
ਆਉਣਗੇ। ਇਹ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੱਤਾਂ-ਅੱਠਾਂ ਘਰਾਂ ਚ ਮੁੰਡਾ ਮਸੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਬਾਬਾ
ਦਾਦੀ ਮੈਨੂੰ ਪੇਕੇ ਨਾ ਜਾਣ ਦਿਆ ਕਰਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਪੈਸਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ, ਦੂਆ ਮੁੰਡਾ
ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਲ-ਕੁ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਸਾਨੂੰ ਸੱਦਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਆ ਜਾਓ। - ਮੈਂ ਕਿਹਾ:
ਇਹ ਚਾਚੋਕੀ ਮੈਨੂੰ ਅੱਠ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਹੈਥੇ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼
ਹੋ ਜਾਣਾ ਆਂ। ਪਰ ਗੱਲ ਇਹ ਬਣੀ ਕਿ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਕੱਲਿਆਂ ਬਤਾਉਣੇ ਪਏ। ਇਹ
ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਕਾ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ 1968 ਚ
ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਈ ਸੀ।
-
— ਜਦ ਜਹਾਜ਼ ਉੜਿਆ, ਤਾਂ ਕਿੱਦਾਂ ਲੱਗਾ ਸੀ?
ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਕੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਈ ਜਹਾਜ਼ ਚ ਬਹਿ ਕੇ
ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਘਟ ਜਾਣਾ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਜਹਾਜ਼ ਚ ਬੈਠੀ, ਤਾਂ ਐਦਾਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ
ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਦਲਿੱਦਰ ਟੁੱਟ ਈ ਗਏ ਹੁੰਦੇ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਈ ਆ। ਆਹ ਤਾਂ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਨੂੰ
ਸਵਰਗ ਆ;, ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਰਕ ਚ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਜ਼ਰੂਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਰਹਿੰਦੀ
ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਕਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾ ਸੀ ਸੁੱਕਦਾ ਪਈ ਮੈਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ
ਕੇ ਆ ਗਈ ਆਂ।
· ਤੁਸੀਂ ਸੁਹਾਗ ਸੁਣਿਆ ਹੋਣਾ: ਬਾਬਲ ਸੁਧਰਮੀ ਦਾ ਦੇਸ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਵਿਸਰ ਗਿਆ।
ਆਹ ਪਰਦੇਸ ਸਹੁਰਾ ਘਰ ਨਹੀਂ?
ਹੁਣ ਦੇ ਦੌਰ ਚ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਢੁੱਕਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਪਿਛਲਾ [ਦੌਰ] ਸੀ, ਉਹ
ਸੀ। ਮੈਂ ਦੂਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਨੇ ਘੜੀ ਦਾ ਟੈਮ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿਣਾ। ਮੈਨੂੰ
ਬਸ ਰੋਣ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿਣਾ। ਕਹਿਣਾ: ਮੈਂ ਕਿੱਦਾਂ ਬੱਝ ਗਈ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਬੋਲਣੀ ਪੈਂਦੀ, ਤਾਂ
ਸੋਚਣਾ - ਪਾਗਲ ਲੱਗਦੇ ਆਂ। ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਸੀਗੇ ਬੋਲਣ-ਚਾਲਣ ਚ।
ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੁਣ?
ਸੁਫਨਾ ਤਾਂ ਸੋਚੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕਦੀ ਸੁਫਨਾ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼
ਤੁਹਾਡੇ ਖਿਆਲ ਚ ਹੁੰਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸੁਫਨੇ ਦੀ ਗੱਲ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਥੋਂ ਜਦੋਂ ਚਿੱਠੀ ਪਾਉਣੀ,
ਤਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਡਾਕੀਏ ਨੂੰ ਉਡੀਕਣਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਹਨੇ
72&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3vm9vr7oix933udqnd5er4ewm8neujz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235649</id>
      <parentid>235648</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T15:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235649</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4829" sha1="gjw2vew043njpcwezcygysvkxgtaoyu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amritpal Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਭਰਜਾਈਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸੋਚੀਦਾ ਸੀ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੇ ਬਛੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਕਦੇ ਸਾਡੇ
ਵੀ ਆਉਣਗੇ? ਮਾਵਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਜਦੋਂ ਗੱਡੀ ਲੰਘਣੀ - ਭੱਜ ਜਾਏਂ ਰੇਲਗੱਡੀਏ
ਭੈਣ ਬੀਰਾਂ ਦੇ ਬਛੋੜੇ ਪਾਏ... ਉਹ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸੀ।
ਮਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਓਦੋਂ ਪਚਵੰਜਾ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਕਹਿਣਾ — ਬੀਬੀ ਬੁੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ, ਹੁਣ
ਵੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ....।
(ਬੀਬੀ ਰੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ)

- ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਬਛੋੜਾ ਕੱਟਿਆ?

- ਅਪਣੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਈ ਨਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਲਾਲਸਾ ਸੀ ਕਿ ਖਟ-ਕਮਾ ਕੇ ਘਰ
ਆਉਣਗੇ। ਇਹ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੱਤਾਂ-ਅੱਠਾਂ ਘਰਾਂ ਚ ਮੁੰਡਾ ਮਸੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਬਾਬਾ
ਦਾਦੀ ਮੈਨੂੰ ਪੇਕੇ ਨਾ ਜਾਣ ਦਿਆ ਕਰਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਪੈਸਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ, ਦੂਆ ਮੁੰਡਾ
ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਲ-ਕੁ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਸਾਨੂੰ ਸੱਦਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਆ ਜਾਓ। - ਮੈਂ ਕਿਹਾ:
ਇਹ ਚਾਚੋਕੀ ਮੈਨੂੰ ਅੱਠ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਹੈਥੇ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼
ਹੋ ਜਾਣਾ ਆਂ। ਪਰ ਗੱਲ ਇਹ ਬਣੀ ਕਿ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਕੱਲਿਆਂ ਬਤਾਉਣੇ ਪਏ। ਇਹ
ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਕਾ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ 1968 ਚ
ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਈ ਸੀ।

- ਜਦ ਜਹਾਜ਼ ਉੜਿਆ, ਤਾਂ ਕਿੱਦਾਂ ਲੱਗਾ ਸੀ?

- ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਕੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਈ ਜਹਾਜ਼ ਚ ਬਹਿ ਕੇ
ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਘਟ ਜਾਣਾ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਜਹਾਜ਼ ਚ ਬੈਠੀ, ਤਾਂ ਐਦਾਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ
ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਦਲਿੱਦਰ ਟੁੱਟ ਈ ਗਏ ਹੁੰਦੇ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਈ ਆ। ਆਹ ਤਾਂ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਨੂੰ
ਸਵਰਗ ਆ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਰਕ ਚ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਜ਼ਰੂਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਰਹਿੰਦੀ
ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਕਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾ ਸੀ ਸੁੱਕਦਾ ਪਈ ਮੈਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ
ਕੇ ਆ ਗਈ ਆਂ।

- ਤੁਸੀਂ ਸੁਹਾਗ ਸੁਣਿਆ ਹੋਣਾ: ਬਾਬਲ ਸੁਧਰਮੀ ਦਾ ਦੇਸ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਵਿਸਰ ਗਿਆ....।
ਆਹ ਪਰਦੇਸ ਸਹੁਰਾ ਘਰ ਨਹੀਂ?

- ਹੁਣ ਦੇ ਦੌਰ ਚ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਢੁੱਕਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਪਿਛਲਾ [ਦੌਰ] ਸੀ, ਉਹ
ਸੀ। ਮੈਂ ਦੂਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਨੇ ਘੜੀ ਦਾ ਟੈਮ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿਣਾ। ਮੈਨੂੰ
ਬਸ ਰੋਣ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿਣਾ। ਕਹਿਣਾ: ਮੈਂ ਕਿੱਦਾਂ ਬੱਝ ਗਈ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਬੋਲਣੀ ਪੈਂਦੀ, ਤਾਂ
ਸੋਚਣਾ - ਪਾਗਲ ਲੱਗਦੇ ਆਂ। ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਸੀਗੇ ਬੋਲਣ-ਚਾਲਣ ਚ।

- ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੁਣ?

- ਸੁਫਨਾ ਤਾਂ ਸੋਚੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕਦੀ ਸੁਫਨਾ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼
ਤੁਹਾਡੇ ਖਿਆਲ ਚ ਹੁੰਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸੁਫਨੇ ਦੀ ਗੱਲ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਥੋਂ ਜਦੋਂ ਚਿੱਠੀ ਪਾਉਣੀ,
ਤਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਡਾਕੀਏ ਨੂੰ ਉਡੀਕਣਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਹਨੇ

72&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gjw2vew043njpcwezcygysvkxgtaoyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/82</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74028</id>
    <revision>
      <id>235650</id>
      <parentid>235358</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T15:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <origin>235650</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5466" sha1="nrkopmqvngc9sxiq6k1tkx7w5bs2aj7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਨੇਕ ਕਮਾਈ'''}}}}
ਤਰਖਾਣ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਸਿੰਮਣ ਵਾਲ਼ੀ ਬਾਬੇ
ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਾਖੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਰਤ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ
ਨਹੀਂ। ਕਿਰਤ ਦੇ ਜਸ਼ਨ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਚਿਤ੍ਰਕਾਰੀ (ਫ਼ੋਟੋ,
ਫ਼ਿਲਮ, ਪੇਂਟਿੰਗ) ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਰਤ ਤੇ ਘਾਲਿ ਦਾ ਸਿੱਧਾ
ਮੇਲ 'ਘਟਿ ਘਟਿ ਮਾਲਕੁ ਦਿਲਾ ਕੇ' (ਤਿਲੰਗ, ਮਃ ੫) ਨਾਲ਼, ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਤੇ ਕਾਰ-
ਸੇਵਾ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੰਮੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਿਰਤ ਦੀ
ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਮਨੂਵਾਦ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤਰਕ ਹੈ - ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਬੰਦਾ ਕੰਮੀ-
ਕਮੀਣ ਨੀਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਤੀ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਕਿਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਦੇਣ
ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਭੰਨਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚ ਘੜਿਆ ਕਿਰਤੀ ਸ਼ਬਦ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਰਚੇ ਦੇ ਮੋਢੀ-ਸੰਪਾਦਕ ਭਾਈ
ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚ ਮਿਹਨਤ-ਮਜੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਚਿਤਵਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨਿਆਰੀ
ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕਾਰੀਗਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਤ ਲੰਕਾ ਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਭਵਨਕਾਰ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ
ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਅਪਣੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਕਿਰਤੀ ਅਪਣੇ
ਸੰਦ ਪੂੰਝਦੇ ਸਵਾਰਦੇ ਤੇ ਅਪਣੇ 'ਕਰਖੱਨੇ' ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਸੰਦਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ
ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਕਿਰਤ ਨਾਲ਼ ਐਸਾ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਹੋਰ
ਕਿਸੇ ਕਲਚਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਂਦਾ।

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੈਮਰਾ ਸੰਨ 1850 ਵਿਚ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼
ਹੀ ਅੱਪੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੋਟੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ।
ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਉਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ (1870-1954) ਸੀ।
ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਲਹੌਰ ਸਿਆਲ਼ਕੋਟ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਚ ਸੰਨ
1920 ਚ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਤਸੱਵੁਰ (ਕਲਪਨਾ) ਦੀਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਤਾਕੀਆਂ
ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਓਸੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦੇਸ ਰੂਸ ਦੇ ਤੇ ਯੂਰਪ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ
ਨਾਮਵਰ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਵਖਤਾਂਮਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ
ਦੀ ਅੱਕਾਸੀ ਕੀਤੀ। ਇਹਦਾ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘਟ
ਅਸਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1940ਆਂ ਵਿਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ
ਘੱਲੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ੋਟੋਕਾਰ ਸੁਨੀਲ ਜਾਨਾ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ
ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਜਾਨਾ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ
ਮਿਲ਼ਦੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਅਦ ਹਾਕਮ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵੇ ਦੇ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ
ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਖੇ ਪੰਜਾਬੀ 'ਕਲਚਰ' ਦੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਤਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ, ਪਰ
ਉਚੇਚਾ ਕਿਰਤੀਆਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ&lt;noinclude&gt;78&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nrkopmqvngc9sxiq6k1tkx7w5bs2aj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235705</id>
      <parentid>235650</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235705</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5471" sha1="97svd8hefd4psy8lzb2r64z4luwdvwa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਨੇਕ ਕਮਾਈ'''}}}}
ਤਰਖਾਣ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਸਿੰਮਣ ਵਾਲ਼ੀ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਾਖੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਰਤ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਤ ਦੇ ਜਸ਼ਨ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਚਿਤ੍ਰਕਾਰੀ (ਫ਼ੋਟੋ, ਫ਼ਿਲਮ, ਪੇਂਟਿੰਗ) ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਰਤ ਤੇ ਘਾਲਿ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮੇਲ 'ਘਟਿ ਘਟਿ ਮਾਲਕੁ ਦਿਲਾ ਕੇ' (ਤਿਲੰਗ, ਮਃ ੫) ਨਾਲ਼, ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਤੇ ਕਾਰਸੇਵਾ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੰਮੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਿਰਤ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਮਨੂਵਾਦ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤਰਕ ਹੈ - ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਬੰਦਾ ਕੰਮੀਕਮੀਣ ਨੀਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਤੀ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਕਿਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਭੰਨਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚ ਘੜਿਆ ਕਿਰਤੀ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਰਚੇ ਦੇ ਮੋਢੀ-ਸੰਪਾਦਕ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚ ਮਿਹਨਤ-ਮਜੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਚਿਤਵਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨਿਆਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕਾਰੀਗਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਤ ਲੰਕਾ ਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਭਵਨਕਾਰ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਅਪਣੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਕਿਰਤੀ ਅਪਣੇ ਸੰਦ ਪੂੰਝਦੇ ਸਵਾਰਦੇ ਤੇ ਅਪਣੇ 'ਕਰਖੱਨੇ' ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਸੰਦਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ
ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਕਿਰਤ ਨਾਲ਼ ਐਸਾ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਲਚਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਂਦਾ।

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੈਮਰਾ ਸੰਨ 1850 ਵਿਚ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਅੱਪੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੋਟੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਉਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ (1870-1954) ਸੀ। ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਲਹੌਰ ਸਿਆਲ਼ਕੋਟ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਚ ਸੰਨ 1920 ਚ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਤਸੱਵੁਰ (ਕਲਪਨਾ) ਦੀਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਤਾਕੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਓਸੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦੇਸ ਰੂਸ ਦੇ ਤੇ ਯੂਰਪ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਵਖਤਾਂਮਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦੀ ਅੱਕਾਸੀ ਕੀਤੀ। ਇਹਦਾ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘਟ
ਅਸਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1940ਆਂ ਵਿਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਘੱਲੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ੋਟੋਕਾਰ ਸੁਨੀਲ ਜਾਨਾ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਜਾਨਾ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਅਦ ਹਾਕਮ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵੇ ਦੇ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਖੇ ਪੰਜਾਬੀ 'ਕਲਚਰ' ਦੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਤਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ, ਪਰ ਉਚੇਚਾ ਕਿਰਤੀਆਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ&lt;noinclude&gt;{{left|78}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>97svd8hefd4psy8lzb2r64z4luwdvwa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235712</id>
      <parentid>235705</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235712</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5475" sha1="g7fgflv84ongkrdsc6n5k9aumcexxq2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਨੇਕ ਕਮਾਈ'''}}}}
ਤਰਖਾਣ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਸਿੰਮਣ ਵਾਲ਼ੀ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਾਖੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਰਤ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਤ ਦੇ ਜਸ਼ਨ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਚਿਤ੍ਰਕਾਰੀ (ਫ਼ੋਟੋ, ਫ਼ਿਲਮ, ਪੇਂਟਿੰਗ) ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਰਤ ਤੇ ਘਾਲਿ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮੇਲ਼ 'ਘਟਿ ਘਟਿ ਮਾਲਕੁ ਦਿਲਾ ਕੇ' (ਤਿਲੰਗ, ਮਃ ੫) ਨਾਲ਼, ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਤੇ ਕਾਰਸੇਵਾ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੰਮੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਿਰਤ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਮਨੂਵਾਦ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤਰਕ ਹੈ - ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਬੰਦਾ ਕੰਮੀ-ਕਮੀਣ ਨੀਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਤੀ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਕਿਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਭੰਨਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚ ਘੜਿਆ ਕਿਰਤੀ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਰਚੇ ਦੇ ਮੋਢੀ-ਸੰਪਾਦਕ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚ ਮਿਹਨਤ-ਮਜੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਚਿਤਵਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨਿਆਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕਾਰੀਗਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਤ ਲੰਕਾ ਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਭਵਨਕਾਰ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਅਪਣੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਕਿਰਤੀ ਅਪਣੇ ਸੰਦ ਪੂੰਝਦੇ ਸਵਾਰਦੇ ਤੇ ਅਪਣੇ 'ਕਰਖੱਨੇ' ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਸੰਦਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ
ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਕਿਰਤ ਨਾਲ਼ ਐਸਾ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਲਚਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਂਦਾ।

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੈਮਰਾ ਸੰਨ 1850 ਵਿਚ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਅੱਪੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੋਟੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਉਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ (1870-1954) ਸੀ। ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਲਹੌਰ ਸਿਆਲ਼ਕੋਟ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਚ ਸੰਨ 1920 ਚ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਤਸੱਵੁਰ (ਕਲਪਨਾ) ਦੀਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਤਾਕੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਓਸੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦੇਸ ਰੂਸ ਦੇ ਤੇ ਯੂਰਪ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਵਖਤਾਂਮਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦੀ ਅੱਕਾਸੀ ਕੀਤੀ। ਇਹਦਾ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘਟ
ਅਸਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1940ਆਂ ਵਿਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਘੱਲੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ੋਟੋਕਾਰ ਸੁਨੀਲ ਜਾਨਾ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਜਾਨਾ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਅਦ ਹਾਕਮ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵੇ ਦੇ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਖੇ ਪੰਜਾਬੀ 'ਕਲਚਰ' ਦੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਤਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ, ਪਰ ਉਚੇਚਾ ਕਿਰਤੀਆਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ&lt;noinclude&gt;{{left|78}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g7fgflv84ongkrdsc6n5k9aumcexxq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235713</id>
      <parentid>235712</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235713</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5475" sha1="2185cqmn9fhqxf16yfjoksaedeqx9x8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਨੇਕ ਕਮਾਈ'''}}}}
ਤਰਖਾਣ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਸਿੰਮਣ ਵਾਲ਼ੀ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਾਖੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਰਤ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਤ ਦੇ ਜਸ਼ਨ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਚਿਤ੍ਰਕਾਰੀ (ਫ਼ੋਟੋ, ਫ਼ਿਲਮ, ਪੇਂਟਿੰਗ) ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਰਤ ਤੇ ਘਾਲਿ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮੇਲ਼ 'ਘਟਿ ਘਟਿ ਮਾਲਕੁ ਦਿਲਾ ਕੇ' (ਤਿਲੰਗ, ਮਃ ੫) ਨਾਲ਼, ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਤੇ ਕਾਰਸੇਵਾ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੰਮੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਿਰਤ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਮਨੂਵਾਦ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤਰਕ ਹੈ - ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਬੰਦਾ ਕੰਮੀ-ਕਮੀਣ ਨੀਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਤੀ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਕਿਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਭੰਨਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚ ਘੜਿਆ ਕਿਰਤੀ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਰਚੇ ਦੇ ਮੋਢੀ-ਸੰਪਾਦਕ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚ ਮਿਹਨਤ-ਮਜੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਚਿਤਵਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨਿਆਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕਾਰੀਗਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਤ ਲੰਕਾ ਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਭਵਨਕਾਰ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਅਪਣੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਕਿਰਤੀ ਅਪਣੇ ਸੰਦ ਪੂੰਝਦੇ ਸਵਾਰਦੇ ਤੇ ਅਪਣੇ 'ਕਰਖੱਨੇ' ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਸੰਦਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ
ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਕਿਰਤ ਨਾਲ਼ ਐਸਾ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਲਚਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਂਦਾ।

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੈਮਰਾ ਸੰਨ 1850 ਵਿਚ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਅੱਪੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੋਟੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਉਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ (1870-1954) ਸੀ। ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਲਹੌਰ ਸਿਆਲ਼ਕੋਟ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਚ ਸੰਨ 1920 ਚ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਤਸੱਵੁਰ (ਕਲਪਨਾ) ਦੀਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਤਾਕੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਓਸੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦੇਸ ਰੂਸ ਦੇ ਤੇ ਯੂਰਪ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਵਖਤਾਂਮਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦੀ ਅੱਕਾਸੀ ਕੀਤੀ। ਇਹਦਾ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘਟ ਅਸਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1940ਆਂ ਵਿਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਘੱਲੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ੋਟੋਕਾਰ ਸੁਨੀਲ ਜਾਨਾ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਜਾਨਾ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਅਦ ਹਾਕਮ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵੇ ਦੇ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਖੇ ਪੰਜਾਬੀ 'ਕਲਚਰ' ਦੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਤਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ, ਪਰ ਉਚੇਚਾ ਕਿਰਤੀਆਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ&lt;noinclude&gt;{{left|78}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2185cqmn9fhqxf16yfjoksaedeqx9x8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/88</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74032</id>
    <revision>
      <id>235714</id>
      <parentid>235394</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235714</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2928" sha1="frj2alfcpve6yk2tzia3tnm4kjmkn99" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਬਾਰੀ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀ ਔਰਤ'''}}}}
ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖੋ। ਇਹ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਕਦਮ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੱਧਨੰਗੀ ਔਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਹੱਥ ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਹਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀ ਔਰਤ ਦੇ ਜਿਸਮ ਦਾ ਇਹ ਸੰਕੋਚ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਅ ਹੈ? ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ? ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜੀਅ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਪਣੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਡਰੀ, ਸਹਿਮੀ ਤੇ ਝਿਜਕੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਆਮ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਂਙ ਦੋਪੱਖੀ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਪੱਖੀ ਹੈ। ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਚ ਚੌਖਟਾ (ਫ਼ਰੇਮ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਕਈ ਚੌਖਟੇ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਰੇਮ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਰੀ ਵੀ। ਤੇ ਕੋਈ ਨੇੜਿਉਂ ਜਾਂ ਦੂਰੋਂ ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਵਲ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਜਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਝਾਕਣ ਵਾਲੇ ਵਲ ਪਿਠ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਾਂ ਚੁਗਲਝਾਤ ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣਦਿਆਂ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਅਪਣਾ ਉਭਾਰ ਕੱਜ ਕੇ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੋ-ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ’ਕੱਲੀ ਤੀਵੀਂ ਕਿਹੋ-ਜਿਹੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੀ ਹੋਏਗੀ? ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਰੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਮੂਨਾ (ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਤਾਰਾ) ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਪਿਛਾੜੀ ਕੰਧ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਪੈਂਦਾ ਅਕਸ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹਦੇ ਅੱਗੇ ਵਾਲ਼ੀ ਕੰਧ ਦਾ। ਤੁਰਕੀ ਵਿਚ ਇਸ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋਣੀ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਵੀਂ ਕੀ ਸੋਚਦੀ ਹੈ? ਇਹਦੇ ਦਿਲ ਚ ਕੀ ਹੈ? ਵੇਗਮੱਤੀਆਂ ਉਂਗਲ਼ਾਂ ਚ ਕਾਮ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਅਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮਣ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਇੰਜ ਹੀ ਟੋਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 88
|bSize = 548
|cWidth = 207
|cHeight = 221
|oTop = 335
|oLeft = 206
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;84&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>frj2alfcpve6yk2tzia3tnm4kjmkn99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235715</id>
      <parentid>235714</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235715</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2937" sha1="d9j7kxo80tmgkerjtl4sckklcm6k23q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਬਾਰੀ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀ ਔਰਤ'''}}}}
ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖੋ। ਇਹ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਇਕਦਮ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਅੱਧਨੰਗੀ ਔਰਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਹੱਥ ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਹਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀ ਔਰਤ ਦੇ ਜਿਸਮ ਦਾ ਇਹ ਸੰਕੋਚ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਅ ਹੈ? ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ? ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜੀਅ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਪਣੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਡਰੀ, ਸਹਿਮੀ ਤੇ ਝਿਜਕੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਆਮ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਂਙ ਦੋਪੱਖੀ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਪੱਖੀ ਹੈ। ਹਰ ਤਸਵੀਰ ਅਪਣੇ ਆਪ ਚ ਚੌਖਟਾ (ਫ਼ਰੇਮ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਕਈ ਚੌਖਟੇ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਰੇਮ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਰੀ ਵੀ। ਤੇ ਕੋਈ ਨੇੜਿਉਂ ਜਾਂ ਦੂਰੋਂ ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਵਲ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਜਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਝਾਕਣ ਵਾਲੇ ਵਲ ਪਿਠ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਾਂ ਚੁਗਲਝਾਤ ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣਦਿਆਂ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਅਪਣਾ ਉਭਾਰ ਕੱਜ ਕੇ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੋ-ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ’ਕੱਲੀ ਤੀਵੀਂ ਕਿਹੋ-ਜਿਹੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੀ ਹੋਏਗੀ? ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਰੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਮੂਨਾ (ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਤਾਰਾ) ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਪਿਛਾੜੀ ਕੰਧ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਪੈਂਦਾ ਅਕਸ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹਦੇ ਅੱਗੇ ਵਾਲ਼ੀ ਕੰਧ ਦਾ। ਤੁਰਕੀ ਵਿਚ ਇਸ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੋਣੀ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਵੀਂ ਕੀ ਸੋਚਦੀ ਹੈ? ਇਹਦੇ ਦਿਲ ਚ ਕੀ ਹੈ? ਵੇਗਮੱਤੀਆਂ ਉਂਗਲ਼ਾਂ ਚ ਕਾਮ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਅਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮਣ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਨੂੰ ਇੰਜ ਹੀ ਟੋਂਹਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 88
|bSize = 548
|cWidth = 207
|cHeight = 221
|oTop = 335
|oLeft = 206
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{left|84}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d9j7kxo80tmgkerjtl4sckklcm6k23q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/133</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74055</id>
    <revision>
      <id>235684</id>
      <parentid>235534</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T02:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235684</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="3fihu61ygmjw776j1zh1ak1rjifiinf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ''ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੇ ਮੇਲੋ ਦੁਆਲ਼ੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ''
''ਅਣਜਾਣੇ 'ਚ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ''&lt;/br&gt;
''ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਸਭ''&lt;/br&gt;
''ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਆਖਰ 'ਚ ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਫੋਟੋ ਕੱਢ ਕੇ''&lt;/br&gt;
''ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮ।'')}}  
{{playscript|ਗੀਤ| :&lt;poem&gt;ਬਾਲ ਨਿਆਣੇ ਬਣ ਬਣ ਜੰਮਦੀ
ਆਪੇ ਬਣਦੀ ਮਾਪੇ-ਹਾਏ ਆਪੇ ਬਣਦੀ ਮਾਪੇ
ਆਪੇ ਮਾਟੀ ਮਰ-ਮਰ ਜੀਵੇ
ਆਪੇ ਕਰੇ ਸਿਆਪੇ

{{gap}}''(ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਕਟਦੇ ਹਨ।)''

ਇੱਕ ਇੱਕ ਸਾਹੇ ਸੌ ਸੌ ਵਾਹੇ
ਫੇਰ ਨਾ ਮਾਟੀ ਮਰਦੀ
ਨਾ ਹੋਈ ਨਾ ਹੋਵਣ ਜੋਗੀ
ਰਹੇ ਘਾੜਤਾਂ ਘੜਦੀ।

{{gap}}(ਯਮ ਪਰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}(ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

{{gap}}''(ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼। ਕੈਲਾ ਖੜ੍ਹਾ ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਰਾਹ ਦੇਖ ਰਿਹਾ''
{{gap}}''ਹੈ। ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਚਿਤਾ ਦੇ ਸਿਰਾਣੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ''
{{gap}}''ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਬਾਹਰੋਂ ਫੋਟੋ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ''
{{gap}}''ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ਼ ਕੈਲੇ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।)''&lt;/poem&gt;
}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :ਉਇ ਫੌਜੀਆ}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| :''(ਬੇਰੁਖੀ ਨਾਲ਼)'' ਕੀ ਐ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :''(ਉਹਦਾ ਮੂਡ ਦੇਖ ਕੇ)'', ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ''(ਫੋਟੋ ਜ੍ਹੇਬ 'ਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।''
''ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਲਾਲਾ ਕਿੱਥੇ ਆ?... ''(ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ)'' ਭਜਾਤਾ...
ਹੈਂ...?}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| :ਤੈਨੂੰ ਲਭਦਾ ਗਿਆ...ਮੰਡੀ। 'ਸ੍ਹਾਬ ਕਰਨਾ...।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||133 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3fihu61ygmjw776j1zh1ak1rjifiinf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/146</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74082</id>
    <revision>
      <id>235665</id>
      <parentid>235616</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T23:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235665</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2968" sha1="aa2ymcrt7jjcttrmy32z80zba2cngea" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(ਤਿੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਰਾ ਉੱਪਰੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ।}}

{{playscript|ਤੇਜਾ| : ''(ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਧਾਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)'' ਬਿਸ਼ਨਿਆ... ਓ ਪੁੱਤਰਾ...! ''(ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖ)'' ਮਰ ਗਿਆ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ! ਮਰ ਗਿਆ।... ਅੱਜ!}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ''(ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ।)'' ਰਹਿ ਜਾਣ ਸੁੱਤੇ ਈ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ...ਗਰਕ ਜੇ ਧਰਤੀ...। ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਸੁੰਨ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਕੈਲਾ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ''}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ''(ਦੁਪੱਟਾ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਸੀਤੋ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਕਿਉਂ ਮੁਰਦਿਆਂ ਮੂਹਰੇ ਜਲੂਸ ਕੱਢਦੀ ਏਂ ਆਪਣਾ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੀ ਦੇਖਦੀਆਂ ਕੁਝ।

''(ਸੀਤੋ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਪੌੜੀ ਉੱਪਰ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਾ ਖਿੜਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਥਾਂ 'ਚੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਕੋਲ਼ ਜਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਸਭ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਥੱਲੇ ਉਤਰਦੇ ਹੋਏ।)'' ਮਸਾਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਗਿਆ ਗੁਜ਼ਰਿਆ... ਇਹ ਤੇ...।

''(ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਫੇਰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੀ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਤੋਂ ਅਮਲੀ ਨਿਸਾਲ ਜਹੇ ਹੋਏ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਬੇਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਨਾਟਾ)''}}

{{playscript|1.| : ...ਕੱਢ ਲੈ ਕੁਝ... ਹੈਗਾ ਤੇ... ਸਰੀਰ ਖੁੱਸਣ ਡਿਹਾ...

''(ਮਿੱਠੂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਕੱਢ ਕੇ ਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਹੇਂ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਠੂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ''(ਪਿੱਛੋਂ)'' ਤੂੰ ਕਿਧਰ ਚੱਲਿਆਂ ਹੁਣ। ਬਹਿ ਜਾ।}}

{{playscript|1.| : ਕਿੱਡੀ ਜ਼ਬਾਨ ਲਾਈ ਏ ਵਈ ਰੱਬ ਨੇ।}}

{{playscript|2.| : ਚਾਲੇ ਐ ਕੋਈ ਨੂੰਹ ਧੀ ਦੇ ''(ਮਿੱਠੂ ਦਾ ਮੂਡ ਦੇਖ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript|1.| : ਚੰਗੀ ਨੀ ਕੀਤੀ ਵਈ... ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਐਂ...।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||146 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aa2ymcrt7jjcttrmy32z80zba2cngea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235666</id>
      <parentid>235665</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T23:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235666</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2982" sha1="sv8dfhoojnggqd1obfsx6184ga8k8hs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||(ਤਿੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਰਾ ਉੱਪਰੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ।}}

{{playscript|ਤੇਜਾ| : ''(ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਧਾਹ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)'' ਬਿਸ਼ਨਿਆ... ਓ ਪੁੱਤਰਾ...! ''(ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖ)'' ਮਰ ਗਿਆ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ! ਮਰ ਗਿਆ।... ਅੱਜ!}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ''(ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ।)'' ਰਹਿ ਜਾਣ ਸੁੱਤੇ ਈ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ...ਗਰਕ ਜੇ ਧਰਤੀ...। ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਸੁੰਨ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਕੈਲਾ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ''}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ''(ਦੁਪੱਟਾ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਸੀਤੋ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਉਠਾਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਕਿਉਂ ਮੁਰਦਿਆਂ ਮੂਹਰੇ ਜਲੂਸ ਕੱਢਦੀ ਏਂ ਆਪਣਾ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੀ ਦੇਖਦੀਆਂ ਕੁਝ।

''(ਸੀਤੋ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਪੌੜੀ ਉੱਪਰ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਾ ਖਿੜਕੀ ਦੀਆਂ ਝੀਥਾਂ 'ਚੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਕੋਲ਼ ਜਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਸਭ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਥੱਲੇ ਉਤਰਦੇ ਹੋਏ।)'' ਮਸਾਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਗਿਆ ਗੁਜ਼ਰਿਆ... ਇਹ ਤੇ...।

''(ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਫੇਰ ਮੰਚ 'ਤੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੀ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਤੋਂ ਅਮਲੀ ਨਿਸਾਲ ਜਹੇ ਹੋਏ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਬੇਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਨਾਟਾ)''}}

{{playscript|1.| : ...ਕੱਢ ਲੈ ਕੁਝ... ਹੈਗਾ ਤੇ... ਸਰੀਰ ਖੁੱਸਣ ਡਿਹਾ...

''(ਮਿੱਠੂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਕੱਢ ਕੇ ਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਹੇਂ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਠੂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ''(ਪਿੱਛੋਂ)'' ਤੂੰ ਕਿਧਰ ਚੱਲਿਆਂ ਹੁਣ। ਬਹਿ ਜਾ।}}

{{playscript|1.| : ਕਿੱਡੀ ਜ਼ਬਾਨ ਲਾਈ ਏ ਵਈ ਰੱਬ ਨੇ।}}

{{playscript|2.| : ਚਾਲੇ ਐ ਕੋਈ ਨੂੰਹ ਧੀ ਦੇ ''(ਮਿੱਠੂ ਦਾ ਮੂਡ ਦੇਖ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript|1.| : ਚੰਗੀ ਨੀ ਕੀਤੀ ਵਈ... ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਐਂ...।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||146 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sv8dfhoojnggqd1obfsx6184ga8k8hs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/126</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74083</id>
    <revision>
      <id>235654</id>
      <timestamp>2026-09-19T16:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot; {{playscript||''(ਚੁੱਪੀ। ਪ੍ਰਤੀਮ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਸੁਝਦਾ ਨਹੀਂ।)''}}  {{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਫਸਲ ਬਾੜੀ ਦਾ ਕੀਤਾ ਕੁਝ?}}  {{playscript|ਨਸੀਬੋ| : ਕੀਹਨੇ ਕਰਨਾ ਸੀ ਵਿੱਚੇ ਈ ਪਿਆ?}}  {{playscript|ਮੇਲੋ| : ਵੇ ਇਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਘੁਣਤਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆਂ,...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235654</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3338" sha1="0uwzrn4n47ycxt1loe27p44oze627qv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{playscript||''(ਚੁੱਪੀ। ਪ੍ਰਤੀਮ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਸੁਝਦਾ ਨਹੀਂ।)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਫਸਲ ਬਾੜੀ ਦਾ ਕੀਤਾ ਕੁਝ?}}

{{playscript|ਨਸੀਬੋ| : ਕੀਹਨੇ ਕਰਨਾ ਸੀ ਵਿੱਚੇ ਈ ਪਿਆ?}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਵੇ ਇਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਘੁਣਤਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆਂ, ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ...
ਵੇਖ ਕੁਝ... ਜਾ ਕੇ...।

''(ਚੁੱਪੀ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਬੇਬਸੀ 'ਚ ਉੱਸਲ ਵੱਟੇ ਭੰਨਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਹੰਅ। ਸਰਪੰਚ ਤਾਰ ਦਊ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇੜਾ, ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਹੋਰਾਂ
ਦਾ ਤਾਰ ਤਾ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਜਿਉਂਦੇ ਜੀ ਕੀਹਨੂੰ ਸੁਝਦੀ ਏ ਏਨੀ। ਮਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਪਹਿਲਾਂ। ''(ਖਚਰਾ
ਜਿਹਾ ਬਸ਼ਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਤੂੰ ਤੇ ਹਰ ਵਾਰੀ ਮੇਰੀ ਓ ਵੱਖੀ 'ਚ ਮਾਰੇਂਗਾ। ''(ਉੱਠ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਤੂੰ ਈ ਸੀ ਨਾ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮੂਹਰੇ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ
ਫਿਰਦਾ। ਤੇਰਾ ਤਾਂ ਘਰ ਦਾ ਸੀ ਸਰਪੰਚ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| :ਤੇ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵੇ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ ਬਾਡਰ 'ਤੇ... ਮਰਨ ਨੂੰ।
''(ਚੁੱਪੀ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਪਿੱਛਾ ਛੁਡਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪਿੱਛੇ ਪੌੜ੍ਹੀ 'ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਹੌਂਕਾ)'' ਹੈ ਕਿੱਥੇ ਉਹ ਹੁਣ? ਪੇਸ਼ ਤੇ ਕਰਨਾ ਈ ਪਊ ਇੱਕ ਵਾਰ।}}

{{playscript|ਨਸੀਬੋ| : ਰਾਤੀਂ ਆਇਆ ਸੀ... ਕਿੰਨੇ ਦਿਨੀਂ। ਹੋਰ ਈ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
''(ਰੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ।)'' ਅਖੇ ਕੀ ਬੁੜਿਆ ਇਹੋ ਜਹੇ ਜਿਉਂਣ ਤੋਂ। 
''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਅਚੇਤ ਹੀ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਏਨੀਆਂ ਬੇਜਤੀਆਂ ਭੰਡੀਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਾਂ
ਮਰੇ ਈ ਚੰਗੇ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਤੇ ਉਹ
ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਕੈਲੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ
ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਰ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਹਾਏ ਹਾਏ। ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਕਰ ਈ ਨਾ ਬੈਠੇ ਕਮਲਾ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਕੁਝ ਨੀ ਹੁੰਦਾ। ''(ਨਸੀਬੋ ਨੂੰ)'' ਮੈਂ ਮਾਰ ਆਉਂ ਥਾਣੇ ਗੇੜਾ।&lt;noinclude&gt;{{rh||126 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0uwzrn4n47ycxt1loe27p44oze627qv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235655</id>
      <parentid>235654</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T16:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235655</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3341" sha1="s78v1iqb8uxlm0v37cjf1x2sb9xv52y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{playscript||''(ਚੁੱਪੀ। ਪ੍ਰਤੀਮ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਸੁਝਦਾ ਨਹੀਂ।)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਫਸਲ ਬਾੜੀ ਦਾ ਕੀਤਾ ਕੁਝ?}}

{{playscript|ਨਸੀਬੋ| : ਕੀਹਨੇ ਕਰਨਾ ਸੀ ਵਿੱਚੇ ਈ ਪਿਆ?}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਵੇ ਇਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਘੁਣਤਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆਂ, ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ...
ਵੇਖ ਕੁਝ... ਜਾ ਕੇ...।

''(ਚੁੱਪੀ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਬੇਬਸੀ 'ਚ ਉੱਸਲ ਵੱਟੇ ਭੰਨਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਹੰਅ। ਸਰਪੰਚ ਤਾਰ ਦਊ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇੜਾ, ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਹੋਰਾਂ
ਦਾ ਤਾਰ ਤਾ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਜਿਉਂਦੇ ਜੀ ਕੀਹਨੂੰ ਸੁਝਦੀ ਏ ਏਨੀ। ਮਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਪਹਿਲਾਂ। ''(ਖਚਰਾ
ਜਿਹਾ ਬਸ਼ਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਤੂੰ ਤੇ ਹਰ ਵਾਰੀ ਮੇਰੀ ਓ ਵੱਖੀ 'ਚ ਮਾਰੇਂਗਾ। ''(ਉੱਠ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਤੂੰ ਈ ਸੀ ਨਾ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮੂਹਰੇ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ
ਫਿਰਦਾ। ਤੇਰਾ ਤਾਂ ਘਰ ਦਾ ਸੀ ਸਰਪੰਚ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਤੇ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫੇ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ ਬਾਡਰ 'ਤੇ... ਮਰਨ ਨੂੰ।
''(ਚੁੱਪੀ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਪਿੱਛਾ ਛੁਡਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪਿੱਛੇ ਪੌੜ੍ਹੀ 'ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਹੌਂਕਾ)'' ਹੈ ਕਿੱਥੇ ਉਹ ਹੁਣ? ਪੇਸ਼ ਤੇ ਕਰਨਾ ਈ ਪਊ ਇੱਕ ਵਾਰ।}}

{{playscript|ਨਸੀਬੋ| : ਰਾਤੀਂ ਆਇਆ ਸੀ... ਕਿੰਨੇ ਦਿਨੀਂ। ਹੋਰ ਈ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
''(ਰੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ।)'' ਅਖੇ ਕੀ ਬੁੜਿਆ ਇਹੋ ਜਹੇ ਜਿਉਂਣ ਤੋਂ। 
''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਅਚੇਤ ਹੀ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਏਨੀਆਂ ਬੇਜਤੀਆਂ ਭੰਡੀਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਾਂ
ਮਰੇ ਈ ਚੰਗੇ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਤੇ ਉਹ
ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਕੈਲੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ
ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਰ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਹਾਏ ਹਾਏ। ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਕਰ ਈ ਨਾ ਬੈਠੇ ਕਮਲਾ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਕੁਝ ਨੀ ਹੁੰਦਾ। ''(ਨਸੀਬੋ ਨੂੰ)'' ਮੈਂ ਮਾਰ ਆਉਂ ਥਾਣੇ ਗੇੜਾ।&lt;noinclude&gt;{{rh||126 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s78v1iqb8uxlm0v37cjf1x2sb9xv52y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235656</id>
      <parentid>235655</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T16:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235656</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3343" sha1="ouvnwqt77nbtrniw9ncb6rplyc97hl0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{playscript||''(ਚੁੱਪੀ। ਪ੍ਰਤੀਮ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਸੁਝਦਾ ਨਹੀਂ।)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਫਸਲ ਬਾੜੀ ਦਾ ਕੀਤਾ ਕੁਝ?}}

{{playscript|ਨਸੀਬੋ| : ਕੀਹਨੇ ਕਰਨਾ ਸੀ ਵਿੱਚੇ ਈ ਪਿਆ?}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਵੇ ਇਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਘੁਣਤਰਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆਂ, ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ...
ਵੇਖ ਕੁਝ... ਜਾ ਕੇ...।

''(ਚੁੱਪੀ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਬੇਬਸੀ 'ਚ ਉੱਸਲ ਵੱਟੇ ਭੰਨਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਹੰਅ। ਸਰਪੰਚ ਤਾਰ ਦਊ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇੜਾ, ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਹੋਰਾਂ
ਦਾ ਤਾਰ ਤਾ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਜਿਉਂਦੇ ਜੀ ਕੀਹਨੂੰ ਸੁਝਦੀ ਏ ਏਨੀ। ਮਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਪਹਿਲਾਂ। ''(ਖਚਰਾ
ਜਿਹਾ ਬਸ਼ਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਤੂੰ ਤੇ ਹਰ ਵਾਰੀ ਮੇਰੀ ਓ ਵੱਖੀ 'ਚ ਮਾਰੇਂਗਾ। ''(ਉੱਠ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਤੂੰ ਈ ਸੀ ਨਾ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮੂਹਰੇ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ
ਫਿਰਦਾ। ਤੇਰਾ ਤਾਂ ਘਰ ਦਾ ਸੀ ਸਰਪੰਚ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਤੇ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫੇ ਘੋੜੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ ਬਾਡਰ 'ਤੇ... ਮਰਨ ਨੂੰ।
''(ਚੁੱਪੀ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਪਿੱਛਾ ਛੁਡਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪਿੱਛੇ ਪੌੜ੍ਹੀ 'ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਹੌਂਕਾ)'' ਹੈ ਕਿੱਥੇ ਉਹ ਹੁਣ? ਪੇਸ਼ ਤੇ ਕਰਨਾ ਈ ਪਊ ਇੱਕ ਵਾਰ।}}

{{playscript|ਨਸੀਬੋ| : ਰਾਤੀਂ ਆਇਆ ਸੀ... ਕਿੰਨੇ ਦਿਨੀਂ। ਹੋਰ ਈ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
''(ਰੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ।)'' ਅਖੇ ਕੀ ਬੁੜਿਆ ਇਹੋ ਜਹੇ ਜਿਉਂਣ ਤੋਂ। 
''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਅਚੇਤ ਹੀ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਏਨੀਆਂ ਬੇਜਤੀਆਂ ਭੰਡੀਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਾਂ
ਮਰੇ ਈ ਚੰਗੇ।

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਤੇ ਉਹ
ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਕੈਲੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਸ
ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਰ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਹਾਏ ਹਾਏ। ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਕਰ ਈ ਨਾ ਬੈਠੇ ਕਮਲਾ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਕੁਝ ਨੀ ਹੁੰਦਾ। ''(ਨਸੀਬੋ ਨੂੰ)'' ਮੈਂ ਮਾਰ ਆਉਂ ਥਾਣੇ ਗੇੜਾ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||126 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ouvnwqt77nbtrniw9ncb6rplyc97hl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/127</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74084</id>
    <revision>
      <id>235658</id>
      <timestamp>2026-09-19T16:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;&lt;poem&gt;{{playscript||ਬਹਿ ਜਾਓ ਸਾਰੇ ਰਮਾਨ ਨਾਲ਼।}}  {{playscript|ਮੇਲੋ| : ਕੱਲਾ ਨਾ ਜਾਈਂ। ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਈਂ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੀ ਪੁੱਛਣਾ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।)''}}  {{playscript|ਨਸੀਬੋ| : ''(ਟੋਕਰੀ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ।)'' ਭੋਲੂ ਨੂੰ ਬੁਖ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235658</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3117" sha1="ggzu2jz9ql9ecuxx340jik7kmryqhb8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||ਬਹਿ ਜਾਓ ਸਾਰੇ ਰਮਾਨ ਨਾਲ਼।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਕੱਲਾ ਨਾ ਜਾਈਂ। ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਈਂ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੀ ਪੁੱਛਣਾ।
''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਨਸੀਬੋ| : ''(ਟੋਕਰੀ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ।)'' ਭੋਲੂ ਨੂੰ ਬੁਖਾਰ 'ਚ ਈ ਛੱਡ ਕੇ ਆਈ ਸੀ...।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਕੋਈ ਨੀ ਕੁੜੇ, ਇੰਝ ਹੀ ਚਲਦਾ ਜੱਟਾਂ ਜਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੇ, ਜੀ ਨੀ ਹੌਲ਼ਾ
ਕਰੀਦਾ। ''(ਨਸੀਬੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ''(ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।)'' ਮਿੱਠੂ ਹੋਊ ਅੱਡੇ 'ਤੇ, ਕਹਿ ਦੇਈਂ ਉਹਨੂੰ
ਚੜ੍ਹਾ ਦਊ ਸੰਵਾਰ ਕੇ।

''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਿਢਾਲ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ
ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਬਿਸ਼ਨਾ ਕੈਲੇ
ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਬਹਿ ਗਿਆਂ ਸਿਰ ਫੜ ਕੇ ਜਾ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਗਰ...।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਐਂ ਈ ਤੁਰ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕ ਕੇ। ਕੀ ਕਹਾਂ ਜਾ ਕੇ। ਵਈ ਰੱਖ ਲਓ ਮੈਨੂੰ,
ਕੱਢ ਲਓ ਮੇਰੇ ਹੱਡਾਂ 'ਚੋਂ ਪੌਂਡ।

''(ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਸੁੱਖੋ
ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਸੁੱਖ ਰੱਖੀਂ ਮਾਲਕਾ। ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰੀਂ।}}

{{playscript|ਸੁਖੋਂ| : ਕੀ ਗੱਲ ਏ ਮਾਂ..., ਨਸੀਬੋ ਐਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਭੱਜੀ। ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ
ਸੁਣੀ ਮੇਰੀ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਨੀਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਨੀ ''(ਹੌਂਕਾ)''}}

{{playscript|ਸੁਖੋਂ| : ਤੇ ਹੁਣ ਮਗਰੇ ਬਾਪੂ ਗਿਆ ਭੱਜਿਆ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਨਾ ਤੂੰ ਆ ਗਈਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਕਰ ਕੇ। ਇਹ ਵੇਲ਼ਾ ਏ ਤੇਰਾ। ਪਤਾ ਨੀ
ਕੀ ਰੰਗ ਲਾਉਣੇ ਇਹਨੇ।}}

{{playscript|ਸੁਖੋਂ| : ''(ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਲੁਕੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ)''ਓ ਪਤਾ ਤਾਂ ਹੈ ਤੈਨੂੰ ਬੱਸਾਂ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀਆਂ।
''(ਗੱਲ ਬਦਲਣ ਦੇ ਮੂਡ 'ਚ, ਲਾਡ' ਨਾਲ਼)'' ਕਿਉਂ ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਮੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||127 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ggzu2jz9ql9ecuxx340jik7kmryqhb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235659</id>
      <parentid>235658</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T16:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235659</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3117" sha1="jgaitgpsbl0bv9w7g35x2ic3nteymcb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||ਬਹਿ ਜਾਓ ਸਾਰੇ ਰਮਾਨ ਨਾਲ਼।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਕੱਲਾ ਨਾ ਜਾਈਂ। ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਈਂ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੀ ਪੁੱਛਣਾ।
''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਨਸੀਬੋ| : ''(ਟੋਕਰੀ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ।)'' ਭੋਲੂ ਨੂੰ ਬੁਖਾਰ 'ਚ ਈ ਛੱਡ ਕੇ ਆਈ ਸੀ...।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਕੋਈ ਨੀ ਕੁੜੇ, ਇੰਝ ਹੀ ਚਲਦਾ ਜੱਟਾਂ ਜਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੇ, ਜੀ ਨੀ ਹੌਲ਼ਾ
ਕਰੀਦਾ। ''(ਨਸੀਬੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ''(ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।)'' ਮਿੱਠੂ ਹੋਊ ਅੱਡੇ 'ਤੇ, ਕਹਿ ਦੇਈਂ ਉਹਨੂੰ
ਚੜ੍ਹਾ ਦਊ ਸੰਵਾਰ ਕੇ।

''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਿਢਾਲ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਬਾਹਰ ਵੱਲ
ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਬਿਸ਼ਨਾ ਕੈਲੇ
ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਬਹਿ ਗਿਆਂ ਸਿਰ ਫੜ ਕੇ ਜਾ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮਗਰ...।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਐਂ ਈ ਤੁਰ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕ ਕੇ। ਕੀ ਕਹਾਂ ਜਾ ਕੇ। ਵਈ ਰੱਖ ਲਓ ਮੈਨੂੰ,
ਕੱਢ ਲਓ ਮੇਰੇ ਹੱਡਾਂ 'ਚੋਂ ਪੌਂਡ।

''(ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਸੁੱਖੋ
ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਸੁੱਖ ਰੱਖੀਂ ਮਾਲਕਾ। ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰੀਂ।}}

{{playscript|ਸੁਖੋਂ| : ਕੀ ਗੱਲ ਏ ਮਾਂ..., ਨਸੀਬੋ ਐਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਭੱਜੀ। ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ
ਸੁਣੀ ਮੇਰੀ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਨੀਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਨੀ ''(ਹੌਂਕਾ)''}}

{{playscript|ਸੁਖੋਂ| : ਤੇ ਹੁਣ ਮਗਰੇ ਬਾਪੂ ਗਿਆ ਭੱਜਿਆ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਨਾ ਤੂੰ ਆ ਗਈਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਕਰ ਕੇ। ਇਹ ਵੇਲ਼ਾ ਏ ਤੇਰਾ। ਪਤਾ ਨੀ
ਕੀ ਰੰਗ ਲਾਉਣੇ ਇਹਨੇ।}}

{{playscript|ਸੁਖੋਂ| : ''(ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਲੁਕੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ)''ਓ ਪਤਾ ਤਾਂ ਹੈ ਤੈਨੂੰ ਬੱਸਾਂ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀਆਂ।
''(ਗੱਲ ਬਦਲਣ ਦੇ ਮੂਡ 'ਚ, ਲਾਡ' ਨਾਲ਼)'' ਕਿਉਂ ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਮੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||127 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jgaitgpsbl0bv9w7g35x2ic3nteymcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/147</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74085</id>
    <revision>
      <id>235669</id>
      <timestamp>2026-09-19T23:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235669</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3165" sha1="omketyqgwohk24r71m4encwm43aib8z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|2.| : ਪਿੰਡ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤਾਂ ਭਈ ਸਾਂਝੀ ਹੁੰਦੀ ਆ...

''(ਤੇਜਾ ਰੁਕ ਕੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਛਾਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ..., ਤੇ ਫੇਰ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਹੇ ਹੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੋ ਵੀ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੇਜੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਉਇ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਹੈਗੇ ਓਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਹੀਂ, ਨਿੱਗਰ ਨੇ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਾ।)'' ਐਵੇਂ ਵਹਿਮ ਐ।}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ਏਦਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਬੰਦੇ... (ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਘੱਟਾ ਝਾੜਣ ਲੱਗਦੀ)

''(ਕੈਲਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਗਏ ਤੇਜੇ ਤੇ ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਦੇ ਸੁੱਖੋ ਵੱਲ।''}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ਲਾਸ਼ਾਂ ਈ ਚੰਗੀਆਂ ਤੁਹਾਥੋਂ... ਮੂੰਹ ਤੇ ਲਕੋ ਲੈਂਦੀਆਂ।

''(ਸੁੱਖੋਂ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਕੈਲੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਬਿਸ਼ਨਾ ਘਬਰਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਵੀ ਔਖੇ ਜਹੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਮਿੱਠੂ ਕੋਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ।)'' ਉਇ ਮਿੱਠੂਆ... ਛੱਡ..., ਉਹ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਕਰ। ਕਮਲੀ ਹੈ ਉਹ... ਨਿਆਣੀ। ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਉੱਥੇ। ''(ਖ਼ੁਦ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ)'' ਵੇਖ, ਕਾਸੇ ਜੋਗੀਆਂ ਨੀ ਲਾਸ਼ਾਂ।

''(ਮਿੱਠੂ ਉੱਠ ਕੇ ਕੈਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}''}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਓ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾਂ ਏਸ ਸੂਰਮੇ ਨੂੰ, ਜਾਣ ਦੇ। ''(ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ੇਰਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|1.| : ਵੇਖ ਖਾਂ ਆਕੜ... ਢਾਹ ਦਊ ਕਿਲ੍ਹਾ ਕੱਲਾ ਈ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਨਾ ਸ਼ੇਰਿਆ ਇਹ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀ ਨਾ ਕਰੀਂ ਉਇ। ''(ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|2.| : ''(ਦੂਜੇ ਅਮਲੀ ਨੂੰ)'' ਤੁਰ ਏਥੋਂ। ਹੋਰ ਈ ਮੂਡ ਕਰਤਾ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||147 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>omketyqgwohk24r71m4encwm43aib8z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235670</id>
      <parentid>235669</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T23:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235670</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3165" sha1="gq41amedimtptd0snvyl4vwxdtinj41" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|2.| : ਪਿੰਡ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਤਾਂ ਭਈ ਸਾਂਝੀ ਹੁੰਦੀ ਆ...

''(ਤੇਜਾ ਰੁਕ ਕੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਛਾਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ..., ਤੇ ਫੇਰ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਕਹੇ ਹੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੋ ਵੀ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੇਜੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਉਇ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਹੈਗੇ ਓਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਹੀਂ, ਨਿੱਗਰ ਨੇ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਾ।)'' ਐਵੇਂ ਵਹਿਮ ਐ।}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ਏਦਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਬੰਦੇ... (ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਘੱਟਾ ਝਾੜਣ ਲੱਗਦੀ)

''(ਕੈਲਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਗਏ ਤੇਜੇ ਤੇ ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਦੇ ਸੁੱਖੋ ਵੱਲ।''}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ਲਾਸ਼ਾਂ ਈ ਚੰਗੀਆਂ ਤੁਹਾਥੋਂ... ਮੂੰਹ ਤੇ ਲਕੋ ਲੈਂਦੀਆਂ।

''(ਸੁੱਖੋਂ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਕੈਲੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਬਿਸ਼ਨਾ ਘਬਰਾਅ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਵੀ ਔਖੇ ਜਹੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਮਿੱਠੂ ਕੋਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ।)'' ਉਇ ਮਿੱਠੂਆ... ਛੱਡ..., ਉਹ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਕਰ। ਕਮਲੀ ਹੈ ਉਹ... ਨਿਆਣੀ। ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਉੱਥੇ। ''(ਖ਼ੁਦ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ)'' ਵੇਖ, ਕਾਸੇ ਜੋਗੀਆਂ ਨੀ ਲਾਸ਼ਾਂ।

''(ਮਿੱਠੂ ਉੱਠ ਕੇ ਕੈਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਓ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾਂ ਏਸ ਸੂਰਮੇ ਨੂੰ, ਜਾਣ ਦੇ। ''(ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ੇਰਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|1.| : ਵੇਖ ਖਾਂ ਆਕੜ... ਢਾਹ ਦਊ ਕਿਲ੍ਹਾ ਕੱਲਾ ਈ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਨਾ ਸ਼ੇਰਿਆ ਇਹ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀ ਨਾ ਕਰੀਂ ਉਇ। ''(ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|2.| : ''(ਦੂਜੇ ਅਮਲੀ ਨੂੰ)'' ਤੁਰ ਏਥੋਂ। ਹੋਰ ਈ ਮੂਡ ਕਰਤਾ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||147 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gq41amedimtptd0snvyl4vwxdtinj41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/148</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74086</id>
    <revision>
      <id>235673</id>
      <timestamp>2026-09-19T23:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235673</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3169" sha1="38n9u90ffr47jad96zqm20f9fa8vv1a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|1.| : ਜਾਣਾ ਮਰਨਾ ਕਿੱਥੇ? ''(ਹਤਾਸ਼, ਉੱਠਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|2.| : ''(ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਤੁਰ ਏਥੋਂ ਤੁਰ। ''(ਚਲਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਠੂ ਮੁੜ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਜਿਉਂਣ ਏ ਕੋਈ ਏਸ ਨਰਕ 'ਚ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਤੂੰ ਕਰਨਾ ਕਰਾਉਣਾ ਕੁਝ ਕਿ ਐਂ ਡੰਡੇ ਵਜਾਉਣੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ।}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਕਰਨ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਡਾਕੇ ਮਾਰਾਂ ਹੁਣ। ''(ਚੁੱਪੀ)''}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਕੈਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਤੁਹਾਥੋਂ ਤਾਂ ਮੋਏ ਹੀ ਚੰਗੇ..., ਨਾਂ ਤਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਦੁਨੀਆ। ''(ਤਸਵੀਰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ।)'' ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਝਾੜਦਾ ਕੋਈ। ''(ਲਕੀਰਾਂ ਮਾਰਦਾ - ਮਿੱਠੂ ਚੋਰੀ ਅੱਖ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਰਗੜ ਕੇ ਲਾ ਲਓ ਫੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਨਾਂ ਨੂੰ।}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਆਂ ਘਰੇ ਈ ਏਂ}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ''(ਤਸਵੀਰ ਟੰਗਦੇ ਹੋਏ)'' ਘਰੇ ਈ ਆਂ ਰਤਨ ਸਿਆਂ.. ਆ ਜਾ। ਹੋਰ ਸੁਣਾ ਰਾਜ਼ੀ ਵਾਜ਼ੀ।}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ਐਨ ਰਾਜ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ। ''(ਮੇਲੋ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਸਸਰੀਕਾਲ ਮਾਈ}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਸਸਰੀਕਾਲ, ਸਿਆਣਿਆ ਨੀ}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਰਤਨ ਸੂੰ ਏ ਜਸਪਾਲ ਕੇ ਪਿੰਡੋਂ ''(ਢਿੱਲਾ ਜਿਹਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ''(ਖਿੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)'' ਲੈ ਧੰਨ ਭਾਗ ਭਈ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਵੇਰ ਦੇ ਉਡੀਕੀ ਜਾਨੇਂ ਆਂ। ''(ਅੰਦਰ ਨੂੰ)'' ਸੁੱਖੋ ਪੁੱਤ ਚਾਹ ਧਰੀਂ ਫਟਾਫਟ। ਧੰਨ ਭਾਗ ਕੇ ''(ਮਿੱਠੂ ਨੂੰ)'' ਵੇ ਪੁੱਤ ਮੂੜ੍ਹਾ ਲਿਆ ਅੰਦਰੋਂ, ਵੇਖਦਾ ਨੀ ਕੌਣ ਆਇਆ। ''(ਮਿੱਠੂ ਹੱਥ ਝਾੜਦਾ ਹੋਇਆ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਿਝਿਆ ਹੋਇਆ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਮਿੱਠਾ ਵੀ ਰੱਖ ਲਿਆਈਂ। ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਐ।}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ਮਿੱਠਾ ਵੀ ਲੈ ਲਾਂਗੇ ਗੱਲ ਤਾਂ ਪੱਕੀ ਹੋ ਲਏ}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ''(ਘਬਰਾਅ ਕੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।)'' ਗੱਲ ਤਾਂ ਪੱਕੀ ਓ ਆ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||148 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>38n9u90ffr47jad96zqm20f9fa8vv1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/149</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74087</id>
    <revision>
      <id>235674</id>
      <timestamp>2026-09-19T23:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;: ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਕਾਹਲੇ ਆ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਮੁੰਡੇ ਨੇ।  ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਤੇ ਰਤਨ ਸਿਆਂ... . ਆਪਣਾ ਈ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ। ਕੁੜੀ ਜਾਊ, ਮੁੰਡੇ ਲਈ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਊ ਮਗਰ ਈ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਧਰਿਆ। : ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਫਸਲਾਂ ਤਿੰਨ ਮ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235674</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2336" sha1="ga0p05nzk2w9nd6ug8z5f94e5dn2y42" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;: ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਕਾਹਲੇ ਆ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਮੁੰਡੇ ਨੇ।

ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਤੇ ਰਤਨ ਸਿਆਂ...
. ਆਪਣਾ ਈ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ। ਕੁੜੀ ਜਾਊ, ਮੁੰਡੇ ਲਈ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਊ ਮਗਰ ਈ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਧਰਿਆ।
: ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਫਸਲਾਂ ਤਿੰਨ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉੱਪਰ ਥੱਲੇ। :(ਖਿਝ ਕੇ) ਕੁੜੀਆਂ ਘਰ ਬਿਠਾ ਲੈਣੀਆਂ ਫੇਰ।
: ਚੰਗੇ ਮੁੰਡੇ ਕਿਹੜਾ ਧਰੇ ਆ ਪ੍ਰੀਤਮਾ (ਸੁੱਖੋਂ ਚਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿ ਕੁੜੇ।
: ਕੂੜੇ ਲੋੜੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈ।
(ਸ਼ੇਰਾ ਚਾਦਰ 'ਚ ਪੀਪੀ ਲਕੋਈ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਚਾਹ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਖੋਂ ਸ਼ੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਵੀ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਆ
: (ਸ਼ੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਓ ਸ਼ੇਰਿਆ ਗੱਲ ਸੁਣ ਓ ਮੇਰੀ।
(ਮੁੜ ਵਾਪਿਸ ਆ ਕੇ ਪੌੜੀ ਤੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
: (ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਤੁਸੀਂ ਚਾਹ ਪੀਓ, ਮੈਂ ਮਿੱਠਾ ਲੈ ਕੇ ਆਨੀ ਆ। ਜਵਾਕ ਤਾਂ ਬਸ।
: (ਪਿੱਛੋਂ) ਵੇ ਸ਼ੇਰਿਆ ਚਾਹ ਤਾਂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ।
: ਪੀ ਲਈਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੀਣੀਆਂ ਸੀ।
:ਵੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਅੰਦਰ ਕਾਹਤੋਂ ਵੜ ਗਿਆ।
: €
ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? (ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਦਾ ਹੈ।)
ਸ਼ੇਰਿਆ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ... ਕੀ ਕਰੀ ਜਾਨਾਂ ਅੰਦਰ।
(ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ) ਕੁਝ ਗੜਬੜ ਲਗਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਆਂ।
(ਪਿੱਛੋਂ ਰੌਲਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਪੌੜੀ ਬਾਣੀ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||149 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ga0p05nzk2w9nd6ug8z5f94e5dn2y42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235675</id>
      <parentid>235674</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T00:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235675</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2603" sha1="pb5ih0bvfkxtqu2dj6oezbfvq8pkem5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਰਤਨ| : ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਕਾਹਲੇ ਆ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਮੁੰਡੇ ਨੇ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਤੇ ਰਤਨ ਸਿਆਂ...}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਆਪਣਾ ਈ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ। ਕੁੜੀ ਜਾਊ..., ਮੁੰਡੇ ਲਈ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਊ ਮਗਰ ਈ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਧਰਿਆ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਫਸਲਾਂ ਤਿੰਨ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉੱਪਰ ਥੱਲੇ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਕੁੜੀਆਂ ਘਰ ਬਿਠਾ ਲੈਣੀਆਂ ਫੇਰ।}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ਚੰਗੇ ਮੁੰਡੇ ਕਿਹੜਾ ਧਰੇ ਆ ਪ੍ਰੀਤਮਾ ''(ਸੁੱਖੋ ਚਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿ ਕੁੜੇ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਕੁੜੇ ਫੋਕੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈ।}}

(ਸ਼ੇਰਾ ਚਾਦਰ 'ਚ ਪੀਪੀ ਲਕੋਈ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਚਾਹ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਖੋਂ ਸ਼ੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਵੀ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਆ
: (ਸ਼ੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਓ ਸ਼ੇਰਿਆ ਗੱਲ ਸੁਣ ਓ ਮੇਰੀ।
(ਮੁੜ ਵਾਪਿਸ ਆ ਕੇ ਪੌੜੀ ਤੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
: (ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਤੁਸੀਂ ਚਾਹ ਪੀਓ, ਮੈਂ ਮਿੱਠਾ ਲੈ ਕੇ ਆਨੀ ਆ। ਜਵਾਕ ਤਾਂ ਬਸ।
: (ਪਿੱਛੋਂ) ਵੇ ਸ਼ੇਰਿਆ ਚਾਹ ਤਾਂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ।
: ਪੀ ਲਈਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੀਣੀਆਂ ਸੀ।
:ਵੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਅੰਦਰ ਕਾਹਤੋਂ ਵੜ ਗਿਆ।
: €
ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? (ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਦਾ ਹੈ।)
ਸ਼ੇਰਿਆ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ... ਕੀ ਕਰੀ ਜਾਨਾਂ ਅੰਦਰ।

{{playscript|ਰਤਨ| : ''(ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਕੁਝ ਗੜਬੜ ਲਗਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਆਂ।

''(ਪਿੱਛੋਂ ਰੌਲ਼ਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਪੌੜੀ ਥਾਣੀ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਾ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||149 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pb5ih0bvfkxtqu2dj6oezbfvq8pkem5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235686</id>
      <parentid>235675</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T03:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235686</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2900" sha1="qbcph10qmiq9mtxkfz0dglb45ecpnz3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਰਤਨ| : ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਕਾਹਲੇ ਆ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਮੁੰਡੇ ਨੇ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਤੇ ਰਤਨ ਸਿਆਂ...}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਆਪਣਾ ਈ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ। ਕੁੜੀ ਜਾਊ..., ਮੁੰਡੇ ਲਈ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਊ ਮਗਰ ਈ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਧਰਿਆ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਫਸਲਾਂ ਤਿੰਨ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉੱਪਰ ਥੱਲੇ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਕੁੜੀਆਂ ਘਰ ਬਿਠਾ ਲੈਣੀਆਂ ਫੇਰ।}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ਚੰਗੇ ਮੁੰਡੇ ਕਿਹੜਾ ਧਰੇ ਆ ਪ੍ਰੀਤਮਾ ''(ਸੁੱਖੋ ਚਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿ ਕੁੜੇ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਕੁੜੇ ਫੋਕੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈ।

{{gap}}''(ਸ਼ੇਰਾ ਚਾਦਰ 'ਚ ਪੀਪੀ ਲਕੋਈ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਚਾਹ ਪੀਂਦੇ''&lt;/br&gt; 
{{gap}}''ਹਨ। ਸੁੱਖੋਂ ਸ਼ੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਵੀ'' 
{{gap}}''ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' 
}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਸ਼ੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਓ ਸ਼ੇਰਿਆ ਗੱਲ ਸੁਣ ਓ ਮੇਰੀ।

{{gap}}''(ਮੁੜ ਵਾਪਿਸ ਆ ਕੇ ਪੌੜੀ ਤੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''
{{playscript|ਮੇਲੋ| :''(ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)'' ਤੁਸੀਂ ਚਾਹ ਪੀਓ, ਮੈਂ ਮਿੱਠਾ ਲੈ ਕੇ ਆਨੀ ਆ। ਜਵਾਕ ਤਾਂ ਬਸ।}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ''(ਪਿੱਛੋਂ)'' ਵੇ ਸ਼ੇਰਿਆ ਚਾਹ ਤਾਂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ।}}

{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ| : ਪੀ ਲਈਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੀਣੀਆਂ ਸੀ।}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| :ਵੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਅੰਦਰ ਕਾਹਤੋਂ ਵੜ ਗਿਆ।}}

{{playscript|ਤੇਜਾ| :ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? (ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਦਾ ਹੈ।)}}

{{playscript|ਜੀਤ| :ਸ਼ੇਰਿਆ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ... ਕੀ ਕਰੀ ਜਾਨਾਂ ਅੰਦਰ।}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ''(ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਕੁਝ ਗੜਬੜ ਲਗਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਆਂ।

''(ਪਿੱਛੋਂ ਰੌਲ਼ਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਪੌੜੀ ਥਾਣੀ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਾ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||149 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qbcph10qmiq9mtxkfz0dglb45ecpnz3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235687</id>
      <parentid>235686</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T03:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235687</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2903" sha1="nehrmb5j81suuv2duqu0ey8rs5b94m8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਰਤਨ| : ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਕਾਹਲੇ ਆ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਮੁੰਡੇ ਨੇ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਤੇ ਰਤਨ ਸਿਆਂ...}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਆਪਣਾ ਈ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ। ਕੁੜੀ ਜਾਊ..., ਮੁੰਡੇ ਲਈ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਊ ਮਗਰ ਈ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਧਰਿਆ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਫਸਲਾਂ ਤਿੰਨ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉੱਪਰ ਥੱਲੇ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਕੁੜੀਆਂ ਘਰ ਬਿਠਾ ਲੈਣੀਆਂ ਫੇਰ।}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ਚੰਗੇ ਮੁੰਡੇ ਕਿਹੜਾ ਧਰੇ ਆ ਪ੍ਰੀਤਮਾ ''(ਸੁੱਖੋ ਚਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿ ਕੁੜੇ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਕੁੜੇ ਫੋਕੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈ।

{{gap}}''(ਸ਼ੇਰਾ ਚਾਦਰ 'ਚ ਪੀਪੀ ਲਕੋਈ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਚਾਹ ਪੀਂਦੇ''&lt;/br&gt; 
{{gap}}''ਹਨ। ਸੁੱਖੋਂ ਸ਼ੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਵੀ'' 
{{gap}}''ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' 
}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਸ਼ੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਓ ਸ਼ੇਰਿਆ ਗੱਲ ਸੁਣ ਓ ਮੇਰੀ।

{{gap}}''(ਮੁੜ ਵਾਪਿਸ ਆ ਕੇ ਪੌੜੀ ਤੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''
}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :''(ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)'' ਤੁਸੀਂ ਚਾਹ ਪੀਓ, ਮੈਂ ਮਿੱਠਾ ਲੈ ਕੇ ਆਨੀ ਆ। ਜਵਾਕ ਤਾਂ ਬਸ।}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ''(ਪਿੱਛੋਂ)'' ਵੇ ਸ਼ੇਰਿਆ ਚਾਹ ਤਾਂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ।}}

{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ| : ਪੀ ਲਈਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੀਣੀਆਂ ਸੀ।}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| :ਵੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਅੰਦਰ ਕਾਹਤੋਂ ਵੜ ਗਿਆ।}}

{{playscript|ਤੇਜਾ| :ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? (ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਦਾ ਹੈ।)}}

{{playscript|ਜੀਤ| :ਸ਼ੇਰਿਆ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ... ਕੀ ਕਰੀ ਜਾਨਾਂ ਅੰਦਰ।}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ''(ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਕੁਝ ਗੜਬੜ ਲਗਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਆਂ।

''(ਪਿੱਛੋਂ ਰੌਲ਼ਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਪੌੜੀ ਥਾਣੀ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਾ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||149 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nehrmb5j81suuv2duqu0ey8rs5b94m8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235694</id>
      <parentid>235687</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T04:41:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235694</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2906" sha1="p9386l8yqkto86bmdyi45a1p88eyrnf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਰਤਨ| : ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਕਾਹਲੇ ਆ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਮੁੰਡੇ ਨੇ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਤੇ ਰਤਨ ਸਿਆਂ...}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਆਪਣਾ ਈ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ। ਕੁੜੀ ਜਾਊ..., ਮੁੰਡੇ ਲਈ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਊ ਮਗਰ ਈ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਧਰਿਆ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਫਸਲਾਂ ਤਿੰਨ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉੱਪਰ ਥੱਲੇ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਕੁੜੀਆਂ ਘਰ ਬਿਠਾ ਲੈਣੀਆਂ ਫੇਰ।}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ਚੰਗੇ ਮੁੰਡੇ ਕਿਹੜਾ ਧਰੇ ਆ ਪ੍ਰੀਤਮਾ ''(ਸੁੱਖੋ ਚਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿ ਕੁੜੇ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਕੁੜੇ ਫੋਕੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈ।

{{gap}}''(ਸ਼ੇਰਾ ਚਾਦਰ 'ਚ ਪੀਪੀ ਲਕੋਈ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਚਾਹ ਪੀਂਦੇ''&lt;/br&gt; 
{{gap}}''ਹਨ। ਸੁੱਖੋਂ ਸ਼ੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਵੀ'' 
{{gap}}''ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' 
}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਸ਼ੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਓ ਸ਼ੇਰਿਆ ਗੱਲ ਸੁਣ ਓ ਮੇਰੀ।

{{gap}}''(ਮੁੜ ਵਾਪਿਸ ਆ ਕੇ ਪੌੜੀ ਤੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''
}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :''(ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)'' ਤੁਸੀਂ ਚਾਹ ਪੀਓ, ਮੈਂ ਮਿੱਠਾ ਲੈ ਕੇ ਆਨੀ ਆ। ਜਵਾਕ ਤਾਂ ਬਸ।}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ''(ਪਿੱਛੋਂ)'' ਵੇ ਸ਼ੇਰਿਆ ਚਾਹ ਤਾਂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ।}}

{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ| : ਪੀ ਲਈਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੀਣੀਆਂ ਸੀ।}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ਵੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਅੰਦਰ ਕਾਹਤੋਂ ਵੜ ਗਿਆ।}}

{{playscript|ਤੇਜਾ| : ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? (ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਦਾ ਹੈ।)}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ਸ਼ੇਰਿਆ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ... ਕੀ ਕਰੀ ਜਾਨਾਂ ਅੰਦਰ।}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ''(ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਕੁਝ ਗੜਬੜ ਲਗਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਆਂ।

''(ਪਿੱਛੋਂ ਰੌਲ਼ਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਪੌੜੀ ਥਾਣੀ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਾ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||149 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p9386l8yqkto86bmdyi45a1p88eyrnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/128</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74088</id>
    <revision>
      <id>235676</id>
      <timestamp>2026-09-20T00:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{playscript||ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਈ ਰਹਿਨੀਂ। ਜਦ ਲੱਗ ਗਈ ਨਾ ਮੈਂ ਡੀ. ਸੀ, ਫੇਰ ਮਾਰੇਂਗੇ ਸਲੂਟਾਂ। ''(ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਘੁੰਮਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।)''}} {{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : (ਹੌਂਕਾ)}] {{playscript|ਮੇਲੋ| :(ਛੁਡਾ ਕੇ) ਰਹਿਣ ਦੇ ਨੀ, ਸਾਨੂ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235676</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="jp0kt9i3ydnftvckjc8vd603lxm3o42" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਈ ਰਹਿਨੀਂ। ਜਦ ਲੱਗ ਗਈ ਨਾ ਮੈਂ ਡੀ. ਸੀ, ਫੇਰ ਮਾਰੇਂਗੇ
ਸਲੂਟਾਂ। ''(ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਘੁੰਮਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : (ਹੌਂਕਾ)}]
{{playscript|ਮੇਲੋ| :(ਛੁਡਾ ਕੇ) ਰਹਿਣ ਦੇ ਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਕਮਾਈਆਂ।
ਆਪਦੇ ਘਰੇ ਜਾ ਕੇ ਕਰੀਓ ਜੋ ਵੀ ਕਰਨਾ ।}}
{{playscript|ਸੁੱਖੋ| :ਤੂੰ ਵੀ ਨਾ ਬਸ, ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਇੱਕੋ ਰਿਕਾਰਡ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। (ਲਾਡ
ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੋਈ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਸਾਨੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਕਦੀ
ਹੈ (ਮੇਲੋ ਮੰਜੇ ਤੇ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਘਰੋਂ ਬੱਚੀ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਲੋ ਫੇਰ ਗੁੜਾ ਲਗਾ ਕਾਰ ਉੱਠ ਮੌੜਦੀ ਹੈ। ਇਤਨਾ
ਤੜਫਦਾ ਹੈ)}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਧੂੜ ਕਿੰਨੀ ਚੜ੍ਹੀ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣੇ ਨੀ ਮੁਕਦੇ। ਅੰਦਰ
ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਚੈਨ ਨੀ। ''(ਸੁੱਖੋ ਅੰਦਰੋਂ ਝਾੜੂ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ)'' ਹਾਏ
ਹਾਏ ਨੀ, ਆਹ ਕੀ ਚੱਜ ਫੜ ਲਿਆ ਤੂੰ। ਰਹੁਰਾਸ ਵੇਲ਼ੇ ਝਾੜੂ ਲੈ ਕੇ 
ਬਹਿ ਗਈਂ ਨਖਸਮੀਏ।}}
{{playscript|ਸੁੱਖੋ| :ਏਨਾ ਤਾਂ ਖਿਲਾਰਾ ਪਿਆ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ।}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਫੜ੍ਹਾਂ ਉਰਾਂ ਝਾੜੂ ਮੈਨੂੰ। (ਬੁੜਬੁੜਾ ਕਰਦੀ ਚਾਰ ਸਾਨੀ ਹੈ। ਬੰਦ ਈ
ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਇਹਨੂੰ।

''(ਸੁੱਖੋਂ ਹੱਕੀ-ਬੱਕੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਮੁੜ ਧਰਤੀ 'ਤੇ
ਲਕੀਰਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਘਰੋਂ ਬੱਚੀ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ
ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁੱਖੋਂ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦੀ
ਹੈ। ਉਂਝ ਯੋ ਕੋਲੋ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਚ ਤੋਂ
ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉੱਤੇ ਲੈਣ ਜੋ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸ਼ਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਚ ਅੱਖਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਪਿੱਛੋਂ ਉਇ ਮਰ ਗਏ ਤੁਸੀਂ। ਕੋਈ ਕਦਾ ਕਿਉਂ ਨੀ ਜੁਆਕਤੀ ਨੂੰ।

''(ਚੁੱਪੀ)''}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਦੇ ਨੀ ਭਾਅ- ਮਰਿਆਂ ਦੇ ਕੀਹਨੇ ਸਾਂਭਣੇ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||128 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jp0kt9i3ydnftvckjc8vd603lxm3o42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235677</id>
      <parentid>235676</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T00:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235677</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="o83w5nkc4zr8a2ie67yibhvj3kg0qif" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਈ ਰਹਿਨੀਂ। ਜਦ ਲੱਗ ਗਈ ਨਾ ਮੈਂ ਡੀ. ਸੀ, ਫੇਰ ਮਾਰੇਂਗੇ
ਸਲੂਟਾਂ। ''(ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਘੁੰਮਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : (ਹੌਂਕਾ)}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :(ਛੁਡਾ ਕੇ) ਰਹਿਣ ਦੇ ਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਕਮਾਈਆਂ।
ਆਪਦੇ ਘਰੇ ਜਾ ਕੇ ਕਰੀਓ ਜੋ ਵੀ ਕਰਨਾ ।}}
{{playscript|ਸੁੱਖੋ| :ਤੂੰ ਵੀ ਨਾ ਬਸ, ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਇੱਕੋ ਰਿਕਾਰਡ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। (ਲਾਡ
ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੋਈ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਸਾਨੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਕਦੀ
ਹੈ (ਮੇਲੋ ਮੰਜੇ ਤੇ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਘਰੋਂ ਬੱਚੀ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਲੋ ਫੇਰ ਗੁੜਾ ਲਗਾ ਕਾਰ ਉੱਠ ਮੌੜਦੀ ਹੈ। ਇਤਨਾ
ਤੜਫਦਾ ਹੈ)}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਧੂੜ ਕਿੰਨੀ ਚੜ੍ਹੀ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣੇ ਨੀ ਮੁਕਦੇ। ਅੰਦਰ
ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਚੈਨ ਨੀ। ''(ਸੁੱਖੋ ਅੰਦਰੋਂ ਝਾੜੂ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ)'' ਹਾਏ
ਹਾਏ ਨੀ, ਆਹ ਕੀ ਚੱਜ ਫੜ ਲਿਆ ਤੂੰ। ਰਹੁਰਾਸ ਵੇਲ਼ੇ ਝਾੜੂ ਲੈ ਕੇ 
ਬਹਿ ਗਈਂ ਨਖਸਮੀਏ।}}
{{playscript|ਸੁੱਖੋ| :ਏਨਾ ਤਾਂ ਖਿਲਾਰਾ ਪਿਆ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ।}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਫੜ੍ਹਾਂ ਉਰਾਂ ਝਾੜੂ ਮੈਨੂੰ। (ਬੁੜਬੁੜਾ ਕਰਦੀ ਚਾਰ ਸਾਨੀ ਹੈ। ਬੰਦ ਈ
ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਇਹਨੂੰ।

''(ਸੁੱਖੋਂ ਹੱਕੀ-ਬੱਕੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਮੁੜ ਧਰਤੀ 'ਤੇ
ਲਕੀਰਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਘਰੋਂ ਬੱਚੀ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ
ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁੱਖੋਂ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦੀ
ਹੈ। ਉਂਝ ਯੋ ਕੋਲੋ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਚ ਤੋਂ
ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉੱਤੇ ਲੈਣ ਜੋ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸ਼ਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਚ ਅੱਖਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਪਿੱਛੋਂ ਉਇ ਮਰ ਗਏ ਤੁਸੀਂ। ਕੋਈ ਕਦਾ ਕਿਉਂ ਨੀ ਜੁਆਕਤੀ ਨੂੰ।

''(ਚੁੱਪੀ)''}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਦੇ ਨੀ ਭਾਅ- ਮਰਿਆਂ ਦੇ ਕੀਹਨੇ ਸਾਂਭਣੇ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||128 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o83w5nkc4zr8a2ie67yibhvj3kg0qif</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235685</id>
      <parentid>235677</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T02:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235685</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="i41n834cc9b3udk68jasgdcub3ce2fq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਈ ਰਹਿਨੀਂ। ਜਦ ਲੱਗ ਗਈ ਨਾ ਮੈਂ ਡੀ. ਸੀ, ਫੇਰ ਮਾਰੇਂਗੇ
ਸਲੂਟਾਂ। ''(ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਘੁੰਮਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : (ਹੌਂਕਾ)}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :(ਛੁਡਾ ਕੇ) ਰਹਿਣ ਦੇ ਨੀ, ਸਾਨੂੰ ਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਕਮਾਈਆਂ।
ਆਪਦੇ ਘਰੇ ਜਾ ਕੇ ਕਰੀਓ ਜੋ ਵੀ ਕਰਨਾ ।}}
{{playscript|ਸੁੱਖੋ| :ਤੂੰ ਵੀ ਨਾ ਬਸ, ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਇੱਕੋ ਰਿਕਾਰਡ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। (ਲਾਡ
ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੋਈ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਸਾਨੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਕਦੀ
ਹੈ (ਮੇਲੋ ਮੰਜੇ ਤੇ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਘਰੋਂ ਬੱਚੀ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਲੋ ਫੇਰ ਗੁੜਾ ਲਗਾ ਕਾਰ ਉੱਠ ਮੌੜਦੀ ਹੈ। ਇਤਨਾ
ਤੜਫਦਾ ਹੈ)}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਧੂੜ ਕਿੰਨੀ ਚੜ੍ਹੀ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣੇ ਨੀ ਮੁਕਦੇ। ਅੰਦਰ
ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਚੈਨ ਨੀ। ''(ਸੁੱਖੋ ਅੰਦਰੋਂ ਝਾੜੂ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ)'' ਹਾਏ
ਹਾਏ ਨੀ, ਆਹ ਕੀ ਚੱਜ ਫੜ ਲਿਆ ਤੂੰ। ਰਹੁਰਾਸ ਵੇਲ਼ੇ ਝਾੜੂ ਲੈ ਕੇ 
ਬਹਿ ਗਈਂ ਨਖਸਮੀਏ।}}
{{playscript|ਸੁੱਖੋ| :ਏਨਾ ਤਾਂ ਖਿਲਾਰਾ ਪਿਆ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ।}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਫੜ੍ਹਾਂ ਉਰਾਂ ਝਾੜੂ ਮੈਨੂੰ। (ਬੁੜਬੁੜਾ ਕਰਦੀ ਚਾਰ ਸਾਨੀ ਹੈ। ਬੰਦ ਈ
ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਇਹਨੂੰ।

''(ਸੁੱਖੋਂ ਹੱਕੀ-ਬੱਕੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਮੁੜ ਧਰਤੀ 'ਤੇ
ਲਕੀਰਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਘਰੋਂ ਬੱਚੀ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ
ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁੱਖੋਂ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦੀ
ਹੈ। ਉਂਝ ਯੋ ਕੋਲੋ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਚ ਤੋਂ
ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉੱਤੇ ਲੈਣ ਜੋ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸ਼ਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਚ ਅੱਖਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਪਿੱਛੋਂ ਉਇ ਮਰ ਗਏ ਤੁਸੀਂ। ਕੋਈ ਕਦਾ ਕਿਉਂ ਨੀ ਜੁਆਕਤੀ ਨੂੰ।

''(ਚੁੱਪੀ)''}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਦੇ ਨੀ ਭਾਅ- ਮਰਿਆਂ ਦੇ ਕੀਹਨੇ ਸਾਂਭਣੇ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||128 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i41n834cc9b3udk68jasgdcub3ce2fq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/150</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74089</id>
    <revision>
      <id>235690</id>
      <timestamp>2026-09-20T04:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235690</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3090" sha1="s5vzv1dhabriq4azj2h6n5k3tqvtuoa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| : ਹੈ। ਮੇਲੋ ਲੱਡੂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਚੰਦਰਾ ਗੁਆਂਢ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੂ ਪਿੱਟ ਸਿਆਪਾ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਣਗੇ।

''(ਸ਼ੇਰਾ ਪੀਪੀ ਲਈ ਛੱਤ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਨਿੱਤ ਦਾ ਰੋਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਕਰੋ ਗੱਲ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਸ਼ੇਰੇ ਨੂੰ)'' ਪਾਗ਼ਲ ਨਾ ਬਣ ਸ਼ੇਰਿਆ। ਮੈਂ ਦੇਖ ਚੁੱਕਾਂ ਕਰ ਕੇ। ਕੁਝ ਨੀ ਉੱਥੇ... ਐਵੇਂ ਛਲਾਵਾ..., ਇਹ ਦੇਹ ਨੀ ਮਿਲਣੀ ਮੁੜ... ਲੱਖੀਂ ਨਾ ਕਰੋੜੀ। ਰੱਬ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦੈ ਤਾਂ ਇਹ ਦੇਹ ਧਾਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਉਹਨੂੰ!

{{gap}}''(ਸ਼ੇਰਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੰਜੀ ਡਾਹ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਲ਼ ਪੀਪੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ਹਾਂ ਫੇਰ ਪ੍ਰੀਤਮ। ਕਿਹੜਾ ਦਿਨ ਰੱਖੀਏ ਦੱਸ। ਵੇਖ ਜਸਪਾਲ ਤਾਂ ਜਾਊ... ਹੋਰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਵੀ ਚਲੀ ਜਾਊ। ਮਾਈ ਸਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਐ..., ਗਾਂਹ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਲਈ...।

{{gap}}''(ਅੰਦਰੋਂ ਸੁੱਖੋ ਦੀ ਚੀਖ ਆਉਂਦੀ।)}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਵੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ''(ਅੰਦਰੋਂ ਡਿਗਦਾ ਢਹਿੰਦਾ ਮਿੱਠੂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਸਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਖੋ ਹੀ ਮਗਰ ਭੱਜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ਪਤਾ ਨੀ ਕੀ ਖਾ ਲਿਆ ਇਹਨੇ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਉੱਪਰੋਂ ਸ਼ੇਰਾ ਵੀ ਪੌੜੀ ਥਾਣੀ ਥੱਲੇ ਭੱਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਲੋਕ 'ਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਹਾਏ ਹਾਏ ਵੇ। ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੈਨੂੰ। ਸੁਣਦਾਂ, ਬੋਲਦਾ ਕਿਉਂ ਨੀ। ''(ਸ਼ੇਰਾ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਬਚਾਅ ਲੈ ਬਾਈ... ਬਚਾਅ ਲੈ। ''(ਉਸ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਹਨੇਰਾ...। ''(ਦਮ ਤੋੜਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ''(ਪਿੱਛੋਂ)'' ਵੇ ਵੇਖੀਂ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ।}}

{{playscript|ਤੇਜਾ| : ਉਹ ਹੈ ਕਿੱਥੇ? ''(ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||150 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s5vzv1dhabriq4azj2h6n5k3tqvtuoa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235691</id>
      <parentid>235690</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T04:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235691</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3097" sha1="layfioqkczhq5l0ho7pnfgomzi4ewit" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| : ਹੈ। ਮੇਲੋ ਲੱਡੂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਚੰਦਰਾ ਗੁਆਂਢ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੂ ਪਿੱਟ ਸਿਆਪਾ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਣਗੇ।

{{gap}}''(ਸ਼ੇਰਾ ਪੀਪੀ ਲਈ ਛੱਤ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਨਿੱਤ ਦਾ ਰੋਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਕਰੋ ਗੱਲ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਸ਼ੇਰੇ ਨੂੰ)'' ਪਾਗ਼ਲ ਨਾ ਬਣ ਸ਼ੇਰਿਆ। ਮੈਂ ਦੇਖ ਚੁੱਕਾਂ ਕਰ ਕੇ। ਕੁਝ ਨੀ ਉੱਥੇ... ਐਵੇਂ ਛਲਾਵਾ..., ਇਹ ਦੇਹ ਨੀ ਮਿਲਣੀ ਮੁੜ... ਲੱਖੀਂ ਨਾ ਕਰੋੜੀ। ਰੱਬ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦੈ ਤਾਂ ਇਹ ਦੇਹ ਧਾਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਉਹਨੂੰ!

{{gap}}''(ਸ਼ੇਰਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੰਜੀ ਡਾਹ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਲ਼ ਪੀਪੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ਹਾਂ ਫੇਰ ਪ੍ਰੀਤਮ। ਕਿਹੜਾ ਦਿਨ ਰੱਖੀਏ ਦੱਸ। ਵੇਖ ਜਸਪਾਲ ਤਾਂ ਜਾਊ... ਹੋਰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਵੀ ਚਲੀ ਜਾਊ। ਮਾਈ ਸਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਐ..., ਗਾਂਹ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਲਈ...।

{{gap}}''(ਅੰਦਰੋਂ ਸੁੱਖੋ ਦੀ ਚੀਖ ਆਉਂਦੀ।)}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਵੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ''(ਅੰਦਰੋਂ ਡਿਗਦਾ ਢਹਿੰਦਾ ਮਿੱਠੂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਸਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਖੋ ਹੀ ਮਗਰ ਭੱਜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ਪਤਾ ਨੀ ਕੀ ਖਾ ਲਿਆ ਇਹਨੇ। ''(ਪ੍ਰੀਤਮ ਬੁੱਤ ਬਣਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਉੱਪਰੋਂ ਸ਼ੇਰਾ ਵੀ ਪੌੜੀ ਥਾਣੀ ਥੱਲੇ ਭੱਜਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਲੋਕ 'ਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਹਾਏ ਹਾਏ ਵੇ। ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੈਨੂੰ। ਸੁਣਦਾਂ, ਬੋਲਦਾ ਕਿਉਂ ਨੀ। ''(ਸ਼ੇਰਾ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਬਚਾਅ ਲੈ ਬਾਈ... ਬਚਾਅ ਲੈ। ''(ਉਸ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਹਨੇਰਾ...। ''(ਦਮ ਤੋੜਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ''(ਪਿੱਛੋਂ)'' ਵੇ ਵੇਖੀਂ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ।}}

{{playscript|ਤੇਜਾ| : ਉਹ ਹੈ ਕਿੱਥੇ? ''(ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||150 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>layfioqkczhq5l0ho7pnfgomzi4ewit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/151</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74090</id>
    <revision>
      <id>235693</id>
      <timestamp>2026-09-20T04:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235693</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2724" sha1="gh8eewu22ela258a2atfexzqwwh0yih" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| : (ਬਾਹਰੋਂ ਕੈਲਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਰਾ ਪੌੜੀ ਉਤਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਸੇਰਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਹੈ।)}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ''(ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭਜਦਾ ਹੈ।)'' ਉਇ ਇਹ ਤਾਂ ਪੁਲੀਸ ਕੇਸ ਲੱਗਦਾ ਏ ਮੈਨੂੰ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ''(ਰੋਂਦੀ ਹੈ।)'' ਵੇ ਮਿੱਠੂਆ ਬੋਲਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇ... ਸੁਣਦਾ ਏਂ।

(ਤੇਜਾ, ਸੀਤੋ ਤੇ ਜੀਤ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ...&quot;ਕੁਫਰ ਕਰੇਂਦੀ ਯਾਰ ਮਾਟੀ ਕੁਫਰ ਕਰੇਂਦੀ... ਕੁਫਰ ਕਰੇਂਦੀ ਯਾਰ...। ਯਮ ਪਰਦਾ ਚੁੱਕੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਗਿਰਦ ਵਲੇਵਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਲੇ ਤੇ ਬਿਸ਼ਨੇ 'ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਲੇ ਇੱਕ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੇਰ ਜਿਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੁੱਪੀ)}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਚੱਲ ਫੌਜੀਆ... ਸਭ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਈ ਹੋਣਗੇ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਉੱਥੇ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਆਹ ਏ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਫੇਰ ਗਏ ਕਿੱਥੇ?}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਆ ਜਾਣਗੇ ਭੋਂਅ ਝੋਂਅ ਕੇ... ਇੱਥੇ...}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਇੱਥੇ?}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ''(ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਹੋਰ ਹੈ ਵੀ ਕੀ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਖਲਾਅ 'ਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਉਹ ਦੇਖ ਉਹ... ਉੱਥੇ

(ਪਰੀਆਂ ਤੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਹਾਰ ਤੇ ਪਿਚਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਢੇਰ ਦੁਆਲ਼ੇ ਉਦਾਸ ਜਹੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਲਕੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ।)}}

{{playscript|ਕੈਲਾ| : ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਲਗਦੈ... ਕਿ ਕੋਈ ਹਾਰ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਐ... ਤੇ ਕੋਈ ਛੈਂਟੇ...}}&lt;noinclude&gt;{{rh||151 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gh8eewu22ela258a2atfexzqwwh0yih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/129</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74091</id>
    <revision>
      <id>235695</id>
      <timestamp>2026-09-20T04:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235695</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="kdmrhag3pl6pgk9392qxpoa90vgs1rp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਸੀਤੋ| : ਮਨ ਨੀ ਭਰਿਆ ਤੇਰਾ ਹਾਲੇ ਮਰਿਆਂ ਤੋਂ। ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਮਕਾਣਾਂ ਮੰਗਦਾ।

(ਖਿਝ ਕੇ) ਨੀ ਚੁੱਪ ਕਰ ਨੀ ਸਿਰਮੁੰਨੀਏ ਚੁੱਪ ਕਰ।
{{playscript|ਸੀਤੋ| :: ਕਿੱਥੇ ਗਈ ਏ ਉਹ ਸਵੇਰ ਦੀ।
{{playscript|ਸੀਤੋ| :ਜਾਣਾ ਮਰਨਾ ਕਿੱਥੇ ਆ। ਆ ਜੂ ਹੁਣੇ ਹੁਸ਼-ਹੁਸ਼ ਕਰਦੀ।
(ਸੁੱਖ ਕਿਤਾਬ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਕੱਢ ਕੇ ਬਹੁਤ ਨੀਝ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)
{{playscript|ਸੀਤੋ| :: ਦੂਰੋਂ... ਕੁੜੇ...(ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਮੁੜ ਲੈਂਦਾ। ਦੂਰੋਂ..., ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨੀ ਲਾਈਦਾ।
(ਸੁੱਖੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਬਾਲਟੀ ਲਈ ਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ।
{{playscript|ਜੀਤ| : ''(ਹੌਲ਼ੀ ਜਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੀ ਹੈ।)'' ਸੁੱਖੋ ...।}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਮੁੜਦੀ ਹੈ।)'' ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਭਾਬੀ}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ''(ਆਸ ਨਾਲ਼)'' ਲੈ ਆਈ ਮੇਰੀ ਭੈਣ।}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਕਿਤਾਬ ਫੋਲਦੀ ਹੈ। ਵਿੱਚੋਂ ਫੋਟੋ ਡਿਗਦੀ ਹੈ।)'' ਫਾਰਮ ਤਾਂ ਮੈਂ ਲੈ ਆਈ... ਇਹ ਤੇਰਾ... ਵਿਧਵਾ ਦਾ...।

''(ਜੀਤ ਫੋਟੋ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।)'' ਭਾਬੀ (ਸ਼ਰਮਾਅ ਕੇ) ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਕਾਹਦਾ ਲੁਕਾਅ, ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਾਲਜ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦਾ। ਅਫ਼ਸਰ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਫੌਜ 'ਚ। ''(ਚੋਰ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਕੈਲੇ ਦੇ ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ)''}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ਏਥੇ ਪਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘਰ 'ਚ?}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਸੰਗਦੀ ਸਿਰ ਮਾਰਦੀ)'' ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਈ ਦਿਲ ਫੋਲਿਆ ਅੱਜ। ''(ਜੀਤ ਉਸ ਨੂੰ ਫੋਟੋ ਵਾਪਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁੱਖੋ ਨੀਵਾਂ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ)'' ਏਥੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਈ ਸਕੀਮਾਂ 'ਚ ਨੇ। ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਕੋਈ ਫੌਜੀ ਦਾ ਹਾਣੀ ਏ...। ''(ਸੁੱਖੋ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੀਤ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ)''&lt;noinclude&gt;{{rh||129 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kdmrhag3pl6pgk9392qxpoa90vgs1rp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235699</id>
      <parentid>235695</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235699</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3267" sha1="2w779zgmtyy7lpf6c6aqo6djzrmla6d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਸੀਤੋ| : ਮਨ ਨੀ ਭਰਿਆ ਤੇਰਾ ਹਾਲੇ ਮਰਿਆਂ ਤੋਂ। ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਮਕਾਣਾਂ ਮੰਗਦਾ। ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਨੀ ਚੁੱਪ ਕਰ ਨੀ ਸਿਰਮੁੰਨੀਏ ਚੁੱਪ ਕਰ।}}

{{playscript|ਤੇਜਾ| : ਕਿੱਥੇ ਗਈ ਏ ਉਹ ਸਵੇਰ ਦੀ।}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ਜਾਣਾ ਮਰਨਾ ਕਿੱਥੇ ਆ। ਆ ਜੂ ਹੁਣੇ ਹੁਸ਼-ਹੁਸ਼ ਕਰਦੀ।

(ਸੁੱਖੋ ਕਿਤਾਬ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਕੱਢ ਕੇ ਬਹੁਤ ਨੀਝ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਦੂਰੋਂ... ਕੁੜੇ...''(ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਮੁੜ ਲੈਂਦਾ।)'' ਦੂਰੋਂ..., ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨੀ ਲਾਈਦਾ।

''(ਸੁੱਖੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਬਾਲਟੀ ਲਈ ਜੀਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ''(ਹੌਲ਼ੀ ਜਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੀ ਹੈ।)'' ਸੁੱਖੋ ...।}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਮੁੜਦੀ ਹੈ।)'' ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਭਾਬੀ}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ''(ਆਸ ਨਾਲ਼)'' ਲੈ ਆਈ ਮੇਰੀ ਭੈਣ।}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਕਿਤਾਬ ਫੋਲਦੀ ਹੈ। ਵਿੱਚੋਂ ਫੋਟੋ ਡਿਗਦੀ ਹੈ।)'' ਫਾਰਮ ਤਾਂ ਮੈਂ ਲੈ ਆਈ... ਇਹ ਤੇਰਾ... ਵਿਧਵਾ ਦਾ...।

''(ਜੀਤ ਫੋਟੋ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।)'' ਭਾਬੀ (ਸ਼ਰਮਾਅ ਕੇ) ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਕਾਹਦਾ ਲੁਕਾਅ, ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਾਲਜ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦਾ। ਅਫ਼ਸਰ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਫੌਜ 'ਚ। ''(ਚੋਰ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਕੈਲੇ ਦੇ ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ)''}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ਏਥੇ ਪਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘਰ 'ਚ?}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਸੰਗਦੀ ਸਿਰ ਮਾਰਦੀ)'' ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਈ ਦਿਲ ਫੋਲਿਆ ਅੱਜ। ''(ਜੀਤ ਉਸ ਨੂੰ ਫੋਟੋ ਵਾਪਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁੱਖੋ ਨੀਵਾਂ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ)'' ਏਥੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਈ ਸਕੀਮਾਂ 'ਚ ਨੇ। ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਕੋਈ ਫੌਜੀ ਦਾ ਹਾਣੀ ਏ...। ''(ਸੁੱਖੋ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੀਤ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ)''&lt;noinclude&gt;{{rh||129 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2w779zgmtyy7lpf6c6aqo6djzrmla6d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235700</id>
      <parentid>235699</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T05:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>235700</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3269" sha1="q1mqo9uf30shb23go9a90vlvhbs728t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਸੀਤੋ| : ਮਨ ਨੀ ਭਰਿਆ ਤੇਰਾ ਹਾਲੇ ਮਰਿਆਂ ਤੋਂ। ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਮਕਾਣਾਂ ਮੰਗਦਾ। ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਨੀ ਚੁੱਪ ਕਰ ਨੀ ਸਿਰਮੁੰਨੀਏ ਚੁੱਪ ਕਰ।}}

{{playscript|ਤੇਜਾ| : ਕਿੱਥੇ ਗਈ ਏ ਉਹ ਸਵੇਰ ਦੀ।}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ਜਾਣਾ ਮਰਨਾ ਕਿੱਥੇ ਆ। ਆ ਜੂ ਹੁਣੇ ਹੁਸ਼-ਹੁਸ਼ ਕਰਦੀ।

(ਸੁੱਖੋ ਕਿਤਾਬ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਕੱਢ ਕੇ ਬਹੁਤ ਨੀਝ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ਦੂਰੋਂ... ਕੁੜੇ...''(ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਮੁੜ ਲੈਂਦਾ।)'' ਦੂਰੋਂ..., ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨੀ ਲਾਈਦਾ।

''(ਸੁੱਖੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਬਾਲਟੀ ਲਈ ਜੀਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ''(ਹੌਲ਼ੀ ਜਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੀ ਹੈ।)'' ਸੁੱਖੋ ...।}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਮੁੜਦੀ ਹੈ।)'' ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਭਾਬੀ}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ''(ਆਸ ਨਾਲ਼)'' ਲੈ ਆਈ ਮੇਰੀ ਭੈਣ।}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਕਿਤਾਬ ਫੋਲਦੀ ਹੈ। ਵਿੱਚੋਂ ਫੋਟੋ ਡਿਗਦੀ ਹੈ।)'' ਫਾਰਮ ਤਾਂ ਮੈਂ ਲੈ ਆਈ... ਇਹ ਤੇਰਾ... ਵਿਧਵਾ ਦਾ...।

''(ਜੀਤ ਫੋਟੋ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।)'' ਭਾਬੀ (ਸ਼ਰਮਾਅ ਕੇ) ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਕਾਹਦਾ ਲੁਕਾਅ, ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਾਲਜ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦਾ। ਅਫ਼ਸਰ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਫੌਜ 'ਚ। ''(ਚੋਰ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਕੈਲੇ ਦੇ ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ)''}}

{{playscript|ਜੀਤ| : ਏਥੇ ਪਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘਰ 'ਚ?}}

{{playscript|ਸੁੱਖੋ| : ''(ਸੰਗਦੀ ਸਿਰ ਮਾਰਦੀ)'' ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਈ ਦਿਲ ਫੋਲਿਆ ਅੱਜ। ''(ਜੀਤ ਉਸ ਨੂੰ ਫੋਟੋ ਵਾਪਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੁੱਖੋ ਨੀਵਾਂ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ)'' ਏਥੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਈ ਸਕੀਮਾਂ 'ਚ ਨੇ। ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਕੋਈ ਫੌਜੀ ਦਾ ਹਾਣੀ ਏ...। ''(ਸੁੱਖੋ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੀਤ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||129 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q1mqo9uf30shb23go9a90vlvhbs728t</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>