ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ!

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਸਰੋਤ</sitename>
    <dbname>pawikisource</dbname>
    <base>https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਲੇਖਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ਲਿਖਤ</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="250" case="first-letter">ਪੰਨਾ</namespace>
      <namespace key="251" case="first-letter">ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="252" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ</namespace>
      <namespace key="253" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/66</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18418</id>
    <revision>
      <id>235806</id>
      <parentid>235364</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235806</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="ib623ff9xwlyosy9shwbvfiah8fwb97" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|3 :| ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਬੈਠਣ ਥੋੜੀ ਆਉਂਦਾ ... }}
{{playscript|ਤਿੰਨੋਂ:| ਉੱਠ ਉਜੜਨਾ ਸਿੱਖ! -2}}
{{playscript|| (ਰਬਾਬ ਵੱਜਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਅੱਭੜਵਹਾ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਮਰਦਾਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ:|ਮਰਦਾਨਾ ਹਫ਼ਿਆ ਸੀ; ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ.....}}
{{playscript|ਕੋਰਸ 1:| ਬਾਬਾ..., ਬਾਬਾ... ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 2:|..., ਬੁੱਧ ਜਾਂ ਮਹਾਵੀਰ ਵਰਗਾ ਕੁਝ ... ਵੈਰਾਗ? }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 3:| ... ਉਸ ਦਿਨ ਬਾਬਾ ਗੰਭੀਰ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ: }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:| &quot;ਬੀਜ ਜ਼ਮੀਨ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਪੁੰਗਰਦਾ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਅੰਦਰ ...ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ...ਏਕਾਂਤ 'ਚ।&quot;}}
{{playscript|| (ਵੱਜਦੀ ਰਬਾਬ 'ਚ ਮਰਦਾਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਮਰਦਾਨਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੁੱਛਦਾ..., ਕੋਈ ਨਾਂਗਾ ਫਕੀਰ (ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ &quot;ਸੁੰਦਰ ਹੈ...ਸੁੰਦਰ ਹੈ...&quot; ਕੂਕਦਾ ਕੋਲੋ ਲੰਘਿਆ। (ਮਰਦਾਨਾ ਚੌਂਕ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਪਿੱਛੇ ਤੇ...ਨਗਨਤਾ 'ਚ ਮਗਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਤੇ ਕੂਕਦਾ &quot;ਸੁੰਦਰ ਹੈ...। ਸੁੰਦਰ ਹੈ...&quot;}}
{{playscript|| (ਮਰਦਾਨਾ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਸਾਰੇ ਸੁਆਲ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਈ ਉੱਡ ਗਏ...ਜਾਂ ...ਖੌਰੇ ਅੰਦਰ ਲਹਿ ਗਏ। (ਮੌਨ)}}
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਓਧਰ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜੈਨੀ ਸਾਧ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ...। ਤੇ ਬਾਬਾ ਗਾਉਂਦਾ...। ਤਰਾਨੇ ਤੁਰਦੇ ਜਾਂਦੇ। ਕਾਂਚੀਪੁਰਮ ਤੋਂ..ਤ੍ਰਿਅਪਾਰੁਤਿ...ਤੇ ਤ੍ਰਿਵਨਮਲਾਏ, ...। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਏਥੇ ਪਾਰਬਤੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ...ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਸੀ...। ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੰਸਾਰ 'ਚ। ਪਾਰਬਤੀ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਭੁਗਤਨਾ ਪਿਆ...।}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|66}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ib623ff9xwlyosy9shwbvfiah8fwb97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/67</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18420</id>
    <revision>
      <id>235808</id>
      <parentid>235365</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235808</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2879" sha1="irs4teteb92f5j6xn8nky2pm1njm9y2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਪਰ ਮੈਂਨੂੰ ਇਸੇ ਬਹਾਨੇ ਮਰਾਸਣ ਯਾਦ ਆ ਗਈ! (ਚੁੱਪ ਹੁੰਦੈ...., ਮਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਭੇਤ ਨਹੀਂ, ਅਚਾਨਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਖੇਤ ਯਾਦ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ। ਦੱਖਣ 'ਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਮਨਸੁਖ ਮਿਲ ਪਿਆ। ਰੱਜ ਰੱਜ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਉਸ ਨਾਲ! ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਉਹ ਏਧਰ ਆ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ। ਕਹਿੰਦਾ ... }}
{{playscript| ਕੋਰਸ:| &quot;ਸੱਚਾ ਵਪਾਰੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਈ ਐਂ ਮਰਦਾਨਿਆ... ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਐਂ!}}
{{playscript||(ਚੁੱਪੀ)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਮੁੜ ਗੂੰਜੇ: &quot;ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਬੈਠਣ ਥੋੜੀ ਆਉਂਦਾ!' (ਹੌਂਕਾ) ਮਨਮੁਖਾ...। ਮੈਂ ਤਾਂ ਲਗਦੈ... ਬਸ ਪਿਠ ਈ ਪਛਾਣੀ ਐ ਬਾਬੇ ਦੀ! }}
{{playscript| ਕੋਰਸ:|ਬਾਬੇ ਦਾ ਹਾਸਾ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਰਬਾਬ ਵਾਂਗ ਸੁਣਿਆ: &quot;ਵਗਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪਿਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਮਰਦਾਨਿਆ..., ਸਭ ਘੁਲਿਆ...ਮੀਤਾ।&quot; }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਬਾਬੇ ਸੁਣ ਲਿਆ ਸੀ..., ਅਣ-ਬੋਲਿਆ ਈ।।}}
{{playscript||(ਫੇਰ ਮਸਤੀ 'ਚ ਤੁਰਨ ਲਗਦਾ ਹੈ)}}
{{playscript||ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਇਹ ਰਸ ਅੰਦਰ ਘੁਲਿਆ ਰਿਹਾ।}}
{{playscript||(ਹੌਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript||ਬਾਬੇ ਦੀ ਤੋਰ ਹੋਲੀ ਹੋਈ, ਹਵਾ 'ਚ ਕੇਹੀ ਅਜਬ ਸੁਗੰਧ! }}
{{playscript| ਕੋਰਸ:| &quot; ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਸੁਗੰਧੀਏ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਇਹ ... ਸੋਰਠ ਦੇਸ, ਸੋਰਠ ਤੇ ਬੀਜਾ...।&quot;}}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਚੁਫੇਰੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) }}
{{playscript| ਕੋਰਸ:|&quot;ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੋਰਠ ਤਾਂ ਵਜਾ ਮਰਦਾਨਿਆ....ਮੁੱਹਬਤਾਂ ਦੀ ਖਾਤਿਰ!&quot;}}
{{playscript||(ਕੁਝ ਦੇਰ ਰਬਾਬ 'ਤੇ ਉਹ ਰਾਗ ਵੱਜਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨਾ ਮਸਤਾਨਾ ਹੋਇਆ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਦੇ ਰੁਕਦਿਆਂ ਈ ਉਹ ਵੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਬਾਬਾ ਰੁਕਿਆ, ਮੂਹਰੇ ਗੁਫਾ ਭਰਥਰੀ ਦੀ..., ਤੇ ਸਫਰਾਂ ਦਾ ਝੰਬਿਆ ਬਾਬਾ, ...ਲਗਿਆ ਭਰਥਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਈ ਖੜਾ। (ਰਬਾਬ ਫੇਰ ਸ਼ੁਰੂ }}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||67}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>irs4teteb92f5j6xn8nky2pm1njm9y2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/68</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18422</id>
    <revision>
      <id>235811</id>
      <parentid>235366</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235811</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2492" sha1="9y86uuvznf4v8ri5oft0cpkr80n26fe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript|| ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਹੱਥ ਜੁੜਦੇ ਹਨ) ਰਬਾਬ ਧੜਕੀ...,ਬਲਦਾ ਦੀਵਾ ਤੇ ਬਾਬੇ ਦੇ ਬੋਲ ਲਹਿਰੋ-ਲਹਿਰ ਹੋਏ! }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:|ਲਹਿਰਾਂ ਮਥਰਾ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਤਾਂ ਮਾਖਨ ਚੋਰ ਦੀ ਅੰਮੀ ਦੇ ਬਹਾਨੇ... ਅੰਮੀ ਮੂਹਰੇ ਆਣ ਖੜੀ! ਕੋਲ ਖੜੀ ਵੀ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿਉਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਲਗਦੀ ਸੀ...; ਮੈਥੋਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀ ਮਿਲਾ...; ਮੈਂ ਰਬਾਬ ਮੋਹਰੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। }}
{{playscript||(ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript||“ਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ 'ਚ ਕੋਈ ਹਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਿਆ...ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ 'ਚ ਨਹਾਉਣ ਦੇ।” }}
{{playscript||(ਮੌਨ) }}
{{playscript||ਮਜਨੂੰ ਟੀਲੇ ਤੋਂ ਗਾਉਂਦੇ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਕਈ ਦਰਵੇਸ਼ ਸਵਾਲ ਬਣ ਨਾਲ ਹੋ ਤੁਰੇ: }}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਕਈ ਦਰਵੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸੂਫ਼ੀ ਘੂਮਰ ਘੁੰਮਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript||(ਕੋਰਸ ਦੇ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ।) }}
{{playscript|ਸਵਾਲ:| ਫਕੀਰੀ ਬਾਣੇ 'ਚ ਕੇਸ?}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਮੁੰਨਣਾ ਤਾਂ ਮਨ ਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੀ...। }}
{{playscript|ਸਵਾਲ:| ਦਰਵੇਸ਼ਾ ਨੰਗੇ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਕੀ ... }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਬਾਬਾ ਬੋਲਿਆ: ਜੋ ਪਹਿਰਾਵਾ ਧੁੱਪ ਦਾ...। }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:|ਪੀਰ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰੋਗੇ ?}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਇੱਕ ਹਾਸਾ ਦਸੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਭਰ ਗਿਆ...... }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:|ਸਿਜਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਾਂ ਹਾਂ! }}
{{playscript||(ਫਕੀਰ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ  ਸਵਾਲ ਅਟਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ ਉਸ 'ਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}}&lt;/br&gt;

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|68}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9y86uuvznf4v8ri5oft0cpkr80n26fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/69</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18424</id>
    <revision>
      <id>235812</id>
      <parentid>235367</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235812</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2119" sha1="cltiznmacdzu2wapm6jzt8lxzj3zrec" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript|ਸਵਾਲ:|(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਰਬਾਬ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਕਾਸਾ ਕੋਰਸ 'ਚ ਪਏ ਹਨ। ਕੋਰਸ ਵਾਲੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸਰ ਫੁਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਮਰਦਾਨੇ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਕੀ ਮੈਂ ਸਚਮੁਚ ਸਿਜਦੇ ਚ ਹਾਂ? ਕੀ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਸੱਚੀਂਓ ਕਦੇ ਝੁਕਦਾ..., ਝੁਕਦਾਂ ਤਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਡਰ ਝਾਤੀਆਂ ਮਾਰਦੇ... ਕੋਈ ਲੋਭ ਲੋਕ-ਪਰਲੋਕ ਦਾ! (ਅਨੰਦ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਕੀ ਸਾਈਂ ਦਾ ਇਹ ਸੱਚ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਓਪਰਾ ਨਹੀਂ ..., ਸਿਰਫ਼ ਉਧਾਰ ?}}
{{playscript||ਚੁੱਪੀ !!! }}
{{playscript|ਆਨੰਦ:| (ਹਸਦਾ ਹੈ) ਜੋ ਖੁਦ ਤੋਂ ਪੁਛਣੈ..., ਉਹ ਮੈਥੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਐ!}}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫੇਰ ਰਬਾਬ ਲਭਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਮੇਰੀ ਰਬਾਬ! ਸਾਜ਼ ਮੇਰਾ....। }}
{{playscript|ਆਨੰਦ:| (ਹੌਂਕਾ) ਬਿਨਾ ਰਬਾਬੋਂ ਵੱਜ ਕੇ ਦਿਖਾ ਨਾ ਮਰਦਾਨਿਆ! }}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਹੈਰਤ ਭਰਿਆ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਧਾਹ ਕੇ ਗਲ ਨਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਫੇਰ ਅਚਾਨਕ ਜਾਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਆਨੰਦ:| ਗੁਰੂਭਾਈ! }}
{{playscript|ਆਨੰਦ:| (ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਕੋਈ ਉਡੀਕ ਰਿਹੈ! ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਏ ਸਾਨੂੰ!}}&lt;/br&gt;

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||69}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cltiznmacdzu2wapm6jzt8lxzj3zrec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/70</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18426</id>
    <revision>
      <id>235813</id>
      <parentid>235368</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235813</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2443" sha1="qivr0dzo4m7okt9bp5syvhexo01jk12" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||(ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਨਕੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: ਵੀਰ ਆ ਗਏ! ਵੀਰ ਆ ਗਏ। ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਦਾ ਛਿੜਕਾ ਕਰਾਓ! ਮੰਚ 'ਤੇ ਚਹਿਲ ਪਹਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਸ਼ਕੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸਿਓਂ ਨਾਨਕੀ ਥਾਲ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:| (ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ) ਮਨਸੁਖ ਕਿੱਥੇ ਐ ? }} 
{{playscript|ਕੋਰਸ 1:| ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਜੀ...ਪਾਂਧੇ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ, ਹਵਨ ਹੋਏਗਾ ...}}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:|: ਅੱਛਾ ਅੱਛਾ! ਹਲਵਾਈ ਵੱਲ ਕੌਣ ਗਿਆ, ਘੁੰਗਣੀਆਂ ਬਨਾਉਣੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੀਰਨੀ...। ਨਾਲੇ ਸੁਲਖਣੀ ਭਾਬੀ ਨੂੰ ਕਹੋ ਬਾਹਰ ਆਵੇ! (ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਨਾਨਕੀ ਦੌੜ ਕੇ ਅਗਾਂਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੀਰ...! (ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ..,(ਟੋਹ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ) ਕਿੰਨੇ ਲਿੱਸੇ ਹੋ ਗਏ...!}}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਹੱਥ ਬੰਨੀ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਿਛੋਕੜ 'ਚੋਂ ਝਾਕਦੇ ਇੱਕ ਸਾਏ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਨਕੀ ਉਸ ਪਾਸੇ ਮੁੜ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਖਦੇ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:| ਵੀਰ ਕਿੱਥੇ ਐ?}}
{{playscript||ਚੁੱਪੀ!}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|(ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ) ਉਹ ਤਾਂ...। ਬਰੋਟੇ ਹੇਠਾਂ ਈ }}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:| ਸਫ਼ਰ ਕੱਟਿਆ ਨਹੀਂ ਹਾਲੇ..., ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਬਾਦ ਵੀ ਘਰ ਆਉਣ ਨੂੰ ਜੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ...}}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰਦੇ ਪਿਛਲਾ ਸਾਇਆ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:| ਕਿਹੜਾ ਬਰੋਟਾ?}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|70}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qivr0dzo4m7okt9bp5syvhexo01jk12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/71</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18428</id>
    <revision>
      <id>235814</id>
      <parentid>235369</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235814</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3136" sha1="cmskjxnnu7imotp36r6j3fbnyu3ugfm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। }}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:| (ਘਬਰਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਦੇ! }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਲੋਕਾਂ ਘੇਰ ਲਿਐ... }}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:| ਪਰ ਕਿਉਂ ? }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ) ਅੱਜ ਅੰਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਬੇਬੇ! ਖਲਕਤ ਅਨਾਜ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਲੀ ਵਿੱਥ ਦੀ ਵਜਾਹ ਪੁਛਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਛਦੀ.....। (ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) }}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:| (ਤੜਪ ਕੇ) ਕੀ ਪੁਛਦੀ ...? }} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਭੰਡਾਰ ਭਰੇ ਨੇ, ਲੱਦੇ ਊਠ ਹੋਰ ਤੁਰੇ ਆਉਂਦੇ...,ਪਰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਹੱਥ... ਕਿੱਥੇ ਐ? ਕੋਈ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ...! ਅਕਾਲ... ਓਂਕਾਰ ... ਚੁੱਪ ਵੱਟੀ ਬੈਠੇ! }}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:| (ਏਧਰ-ਓਧਰ ਦੇਖਦੀ ਡਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰੀ ਲੋਕ ਆਂ ਵੀਰਾ। ਖਲਕਤ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ 'ਚ। ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ...ਇਥੇ ਨਾ ਕਰ! (ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਰੋਂਦਾ ਦੇਖ) ਵੇ ਜਾ ਵੇ ...ਕਾਹਦਾ ਮਰਾਸੀ ਏ ਤੂੰ...ਘੜੀ ਮਗਰੋਂ ਡੁਸਕਣ ਲਗ ਜਾਂਦੈ! (ਆਪਣੇ ਹੰਝੂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਮੈਂਨੂੰ ਪਤਾ...ਸਾਈਂ ਦੀ ਭੈਣ ਬਣ ਜਿਉਣਾ...ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ। }}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:| ਮੇਰੀ ਛੱਡ...,ਕਦੇ ਤਲਵੰਡੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ! (ਉਲਾਂਭਾ) ਤੁਸੀਂ ਹੋਵੋਗੇ ਅਰਸ਼ਾਂ ਤੇ, ਪਰ ਮਾਵਾਂ ਤਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ! ਧੀ ਵਿਆਹੀ ਗਈ ਤੇ ਅੰਮੀ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤਾਈਂ ...(ਚੁੱਪੀ) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਨਾਨਕੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਅੰਮੀ...? }}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:| ਮਾੜੀ ਜਿਹੀ ਬਿੜਕ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਹਲ ਦਿੰਦੀ।}}
{{playscript||(ਨਾਨਕੀ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਗੋਢੇ ਟੇਕ ਲੈਂਦਾ: ਇੱਕ ਵਖਰੇ ਸਪਾਟ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧੂ ਕਾਸਾ ਲਈ ਆ ਖੜਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧ ਦੇ ਗੱਲ ਲੱਗ ਰੋਂਦਾ ਹੈ) ਅੰਮੀ ਮਰ ਗਈ! }} 
{{playscript|ਸਾਧ:| ਸਾਜ਼ ਰੱਖ ਦੇ...। ਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਵੱਜਣ ਦੇ... }}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||71}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cmskjxnnu7imotp36r6j3fbnyu3ugfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/72</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18431</id>
    <revision>
      <id>235815</id>
      <parentid>235467</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235815</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="5rcos2ilax94llp1sv4q0dzrpsdhico" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਨੰਦ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਾਜ਼ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧ ਸ਼ਾਂਤ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਖੜਾ ਹੈ। ਨਾਨਕੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਪਰਦੇ ਪਿਛਲਾ ਸਾਇਆ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਉੱਥੇ ਖੜਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਸਾਧ:| (ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਨੇ ਇਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਏ ਮਰਦਾਨਿਆ... ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ! }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੈਰਤ ਨਾਲ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਅੰਮੀ...! (ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ) }}
{{playscript|ਸਾਧ:| (ਉਵੇਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ 'ਚ ਨਹਾਉਣ ਦੇ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਰੋਣ ਨੂੰ ਸੋਗ ਨਾ ਬਣਾ! ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ 'ਚ ਟੁੱਭੀ ਲੁਆ ਤੇ... ਜਾਣ ਦੇ...। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਾਟ ਬਣ ਜਾਣਾ..(ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)}} 
{{playscript||(ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)}}&lt;/br&gt;

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|72}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5rcos2ilax94llp1sv4q0dzrpsdhico</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235816</id>
      <parentid>235815</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235816</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1782" sha1="4z60rs6mn4dw5ncwpl69ql4d37aleeg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਨੰਦ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਾਜ਼ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧ ਸ਼ਾਂਤ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਖੜਾ ਹੈ। ਨਾਨਕੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਪਰਦੇ ਪਿਛਲਾ ਸਾਇਆ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਉੱਥੇ ਖੜਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਸਾਧ:| (ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਨੇ) ਇਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਏ ਮਰਦਾਨਿਆ... ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ! }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੈਰਤ ਨਾਲ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਫੁੱਟ ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਅੰਮੀ...! (ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ) }}
{{playscript|ਸਾਧ:| (ਉਵੇਂ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਖੜਾ ਹੈ।) ਇਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ 'ਚ ਨਹਾਉਣ ਦੇ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਰੋਣ ਨੂੰ ਸੋਗ ਨਾ ਬਣਾ! ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ 'ਚ ਟੁੱਭੀ ਲੁਆ ਤੇ... ਜਾਣ ਦੇ...। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਾਟ ਬਣ ਜਾਣਾ..(ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)}} 
{{playscript||(ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)}}&lt;/br&gt;

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|72}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4z60rs6mn4dw5ncwpl69ql4d37aleeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/73</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18434</id>
    <revision>
      <id>235845</id>
      <parentid>235468</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235845</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2422" sha1="bw0fquu5l0ntajp83j6kicnr03ufmsa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||(ਮੁੜ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਰਦਾਨਾ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਨੇ ਤੇ ਗੋਦੀ 'ਚ ਰਬਾਬ ਪਈ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਰਬਾਬ ਛੇੜਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਥਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ...ਇੰਨਾ...ਕੁਝ... ਕੀ ਐ ਭੈਣੇ! }}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:| ਮੈਥੋਂ ਕੀ ਪੁੱਛਦੇ...ਓ! (ਜਿਵੇਂ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ ਮਾਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ) ਇਹ... ਫੜ੍ਹ ਦਵਾਤ ਤੇ ਏ ਸਿਆਹੀ, ਸੁੱਲਖਣੀ ਨੇ... ਆਪ ਘੋਲੀ ਏ...; ਕਲਮ ਆਪੇ ਘੜ ਲਈਓ; (ਰੋਣਾ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ ਦੂਜਾ ਥਾਲ ਫੜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਤੇ ਇਹ ਚੋਗੇ...,ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਵਿੱਚ ਈ ਨੇ, (ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ) ਲਿੱਸੇ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਆਇਓ! (ਮਰਦਾਨਾ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript||ਐਵੇਂ ਗਲੇਡੂ ਨਾ ਵਿਖਾ... ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ (ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਝਾਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹੇ ਫੇਰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ ਵੇਖਣੀਆਂ ...। (ਮਰਦਾਨਾ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਝਾਕਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।) }}
{{playscript||...ਝੱਲੀ ਆਂ ਮੈਂ ਵੀ..., (ਮੱਥਾ ਝਟਕਦੀ ਹੈ) ਮੇਰੇ ਜੋਗੀ ਵੀਰ ਹੱਜ ਨੂੰ ਚੱਲੇ ਤੇ ਮੈਂ...(ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਦੀ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਹੈਰਾਨ) ਹੱਜ! }}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ:| ਤਲਵੰਡੀ ਹੋ ਕੇ ਜਾਇਓ... ਨਹੀਂ...ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਨੀ ਹੋਣੀ! ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਝੋਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:|ਜੋ ਰੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਹ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪਿਆ... }}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||73}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bw0fquu5l0ntajp83j6kicnr03ufmsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/74</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18437</id>
    <revision>
      <id>235847</id>
      <parentid>235469</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235847</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2765" sha1="gupjck0euo9dcoeu5btjttlgkw6twuc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ) ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤਾਈਂ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ...}}
{{playscript|ਨਾਨਕੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼:| ਵੀਰਨੋਂ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿਚ ਦੀ ਜਾਇਓ... ਨਹੀਂ...ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਨੀ ਹੋਣੀ!&quot;}}
{{playscript||(ਚੁੱਪੀ)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|ਤਲਵੰਡੀ ਵੜਦਿਆਂ ਈ...ਮੋਹਰਿਓ...ਮਾਸੀ ਦੌਲਤਾਂ...(ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। }}
{{playscript|ਕੋਰਸ ਚੋਂ ਇੱਕ ਜਣਾ:| ਆਹਾਹਾ ਹਾਅ ਵੇਖ ਲਓ, ਵੇਖ ਲਓ...ਤਲਵੰਡੀ ਵਾਲਿਓ... ਆ ਗਈਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ! }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਕੋਰਸ ਖੁੱਲ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ) ਵੇਖ ਲੈ ਬਾਬਾ... ਆਹ ਕਦਰ ਐ ਆਪਣੀ ਤਲਵੰਡੀ 'ਚ। (ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਜਗਾਹ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੁਂਹਦਾ ਹੈ ।) ਬਾਬਾ ਭੁੰਜੇ ਈ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਦੇ ਅਥਰੂਆਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਚ ਸਿੰਮਦਾ ਵੇਖਦਾ।}} 
{{playscript|| (ਤੇ ਫੇਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਥੱਕਿਆ ਜਿਹਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ) ਅੰਮੀ ਦੀ ਕਬਰ 'ਤੇ ਸਿਜਦਾ ਕੀਤਾ...ਕੱਠਿਆਂ! (ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) ਬੱਦਲ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿੱਥੋਂ ਘਿਰ ਆਏ ਸਨ। }}
{{playscript|| (ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਕੋਰਸ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਹਰੀ ਪੱਟੀ ਲਪੇਟਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ) ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਡਿੰਗਾਂ ਭਰਦਾ... ਆਕਾਸ਼ ਰੁੜ੍ਹ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਹਾਜੀ ਬਣਾਇਆ! (ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਸਿਰੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ 1:| ਹਾਜੀ ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਆਈਂ...ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਮਰਾਸਣ ਨੂੰ... (ਸਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹਸਦੇ ਹਨ) }}
{{playscript|ਕੋਰਸ 2:| ਚੁੱਪ ਕਰੋ ਓਇ! ਵੇਖਦੇ ਨਹੀਂ ਮੀਰ ਜੀ ਹੱਜ ਨੂੰ ਚੱਲੇ... ਸਿਰ 'ਤੇ }}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|74}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gupjck0euo9dcoeu5btjttlgkw6twuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/75</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18438</id>
    <revision>
      <id>235851</id>
      <parentid>235470</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T23:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3145" sha1="p4npezn0q5ccuxv65holrx64dw190fr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||ਜੋਗੀਆ ਲਪੇਟ ਕੇ...(ਹੱਸਦਾ ਹੈ)}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ 3:|ਹੱਥ 'ਚ ਸਾਜ਼ ਤੇ ਗੱਲ 'ਚ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ। ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਕੀਬ ਏ!}}&lt;/br&gt;

{{center|ਸਾਰੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ।}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਤੇ ਮੱਕੇ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ ਸੁਣਾਂਦਾ ਬਾਬਾ ਤੁਰਿਆ ਗਿਆ!}}
{{playscript||(ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇ ਚੋਗਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ਿਲੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੀਰਾਂ ਤੇ ਖਾਦਿਮਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੂਰ ਘੂਰ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਪੀਰਾਂ ਵੱਲ ਸੈਨਤ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਮੁਸਕਰਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|ਖਾਦਿਮਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਚੂੰਡੀਆਂ ਵੱਢ-ਵੱਢ ਖਾਂਦਾ, ਭਲਾ ਮਖਦੂਮ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ...}}
{{playscript||(ਇੱਕ ਜਣਾ ਮੋਢਾ ਮਾਰਦਾ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ:) }}
{{playscript|1:| (ਆਕੜ ਕੇ) ਹਿੰਦੂ ਏਂ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ? }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਗਦਾ...ਪਰ ਉਹ ਰੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ।) ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਨੂੰ ਜੀ ਕਰਦਾ... ਤਾਂ ਦਿਖਦਾ... ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ। (ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਂਠ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ 'ਗਾਂਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ... ਉਹ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਮੂਰਤ ਨਾਲ ਖਹਿ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ!}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ :| (ਉਤਸ਼ਾਹ 'ਚ) ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਰਬਾਬ ਗੂੰਜਦੀ “ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਝੂਮਦੇ ਦੇਖ ਮਰਦਾਨਿਆ...ਵੇਖ...ਕੰਢੇ ਪਾਣੀ...ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ...” }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸੁੰਨ ਖੜਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ! ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੰਘਆ ਵੇਖ) ਬਾਬਾ...! (ਮੰਚ 'ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। )}}
{{playscript||(ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ...ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ ਮੁਸੱਲੇ ਵਿਛਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਜਦੇ 'ਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਰਬਾਬ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ...ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਮੁੜ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||75}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p4npezn0q5ccuxv65holrx64dw190fr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235852</id>
      <parentid>235851</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T23:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="f57fhx48zx52tknsnaljcwe3w3zssmq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||ਜੋਗੀਆ ਲਪੇਟ ਕੇ...(ਹੱਸਦਾ ਹੈ)}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ 3:|ਹੱਥ 'ਚ ਸਾਜ਼ ਤੇ ਗੱਲ 'ਚ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ। ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਕੀਬ ਏ!}}&lt;/br&gt;
{{center|ਸਾਰੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ।}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਤੇ ਮੱਕੇ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ ਸੁਣਾਂਦਾ ਬਾਬਾ ਤੁਰਿਆ ਗਿਆ!}}
{{playscript||(ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇ ਚੋਗਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ਿਲੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੀਰਾਂ ਤੇ ਖਾਦਿਮਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੂਰ ਘੂਰ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਪੀਰਾਂ ਵੱਲ ਸੈਨਤ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਮੁਸਕਰਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|ਖਾਦਿਮਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਚੂੰਡੀਆਂ ਵੱਢ-ਵੱਢ ਖਾਂਦਾ, ਭਲਾ ਮਖਦੂਮ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ...}}
{{playscript||(ਇੱਕ ਜਣਾ ਮੋਢਾ ਮਾਰਦਾ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ:) }}
{{playscript|1:| (ਆਕੜ ਕੇ) ਹਿੰਦੂ ਏਂ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ? }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਗਦਾ...ਪਰ ਉਹ ਰੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ।) ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਨੂੰ ਜੀ ਕਰਦਾ... ਤਾਂ ਦਿਖਦਾ... ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ। (ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਂਠ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ 'ਗਾਂਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ... ਉਹ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਮੂਰਤ ਨਾਲ ਖਹਿ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ!}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ :| (ਉਤਸ਼ਾਹ 'ਚ) ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਰਬਾਬ ਗੂੰਜਦੀ “ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਝੂਮਦੇ ਦੇਖ ਮਰਦਾਨਿਆ...ਵੇਖ...ਕੰਢੇ ਪਾਣੀ...ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ...” }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸੁੰਨ ਖੜਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ! ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੰਘਆ ਵੇਖ) ਬਾਬਾ...! (ਮੰਚ 'ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। )}}
{{playscript||(ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ...ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ ਮੁਸੱਲੇ ਵਿਛਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਜਦੇ 'ਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਰਬਾਬ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ...ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਮੁੜ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||75}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f57fhx48zx52tknsnaljcwe3w3zssmq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235853</id>
      <parentid>235852</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T23:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3139" sha1="8w10xkiprc9huz1yzc7tuzf24pzkxw0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||ਜੋਗੀਆ ਲਪੇਟ ਕੇ...(ਹੱਸਦਾ ਹੈ)}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ 3:|ਹੱਥ 'ਚ ਸਾਜ਼ ਤੇ ਗੱਲ 'ਚ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ। ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਕੀਬ ਏ!}}
{{center|ਸਾਰੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ।}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਤੇ ਮੱਕੇ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ ਸੁਣਾਂਦਾ ਬਾਬਾ ਤੁਰਿਆ ਗਿਆ!}}
{{playscript||(ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇ ਚੋਗਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ਿਲੇ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੀਰਾਂ ਤੇ ਖਾਦਿਮਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੂਰ ਘੂਰ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਪੀਰਾਂ ਵੱਲ ਸੈਨਤ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਮੁਸਕਰਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|ਖਾਦਿਮਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਚੂੰਡੀਆਂ ਵੱਢ-ਵੱਢ ਖਾਂਦਾ, ਭਲਾ ਮਖਦੂਮ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ...}}
{{playscript||(ਇੱਕ ਜਣਾ ਮੋਢਾ ਮਾਰਦਾ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ:) }}
{{playscript|1:| (ਆਕੜ ਕੇ) ਹਿੰਦੂ ਏਂ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ? }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਗਦਾ...ਪਰ ਉਹ ਰੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ।) ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਨੂੰ ਜੀ ਕਰਦਾ... ਤਾਂ ਦਿਖਦਾ... ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ। (ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਂਠ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ 'ਗਾਂਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ... ਉਹ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਮੂਰਤ ਨਾਲ ਖਹਿ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ!}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ :| (ਉਤਸ਼ਾਹ 'ਚ) ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਰਬਾਬ ਗੂੰਜਦੀ “ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਝੂਮਦੇ ਦੇਖ ਮਰਦਾਨਿਆ...ਵੇਖ...ਕੰਢੇ ਪਾਣੀ...ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ...” }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸੁੰਨ ਖੜਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ! ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੰਘਆ ਵੇਖ) ਬਾਬਾ...! (ਮੰਚ 'ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। )}}
{{playscript||(ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ...ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਮਾਜ਼ ਲਈ ਮੁਸੱਲੇ ਵਿਛਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਜਦੇ 'ਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਰਬਾਬ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ...ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਮੁੜ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||75}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8w10xkiprc9huz1yzc7tuzf24pzkxw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/76</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18441</id>
    <revision>
      <id>235854</id>
      <parentid>235621</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T23:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="541" sha1="8hik2be1jorb060ys1jzzma73d6a5tn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ਰਬਾਬ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸਿਓਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | ਬਾਬਾ ਹਾਲੇ ਦੂਰ ਸੀ, ਜੀਅ ਕੀਤਾ ਰਬਾਬ ਤੋਂ ਈ ਪੁੱਛ ਲਵਾਂ...,
ਇਹ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਨ ਸਿੱਜਦਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਣਗੇ!}}

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|76}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8hik2be1jorb060ys1jzzma73d6a5tn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235855</id>
      <parentid>235854</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T23:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235855</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="541" sha1="6lxrwkk3tjfyko2p93kor3d0a1zv442" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ਰਬਾਬ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸਿਓਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | ਬਾਬਾ ਹਾਲੇ ਦੂਰ ਸੀ, ਜੀਅ ਕੀਤਾ ਰਬਾਬ ਤੋਂ ਈ ਪੁੱਛ ਲਵਾਂ...; ਇਹ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਨ ਸਿੱਜਦਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਣਗੇ!}}

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|76}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6lxrwkk3tjfyko2p93kor3d0a1zv442</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/77</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18443</id>
    <revision>
      <id>235856</id>
      <parentid>235472</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T23:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2469" sha1="10srjshnwa9gvkbij0u555mje6scxu0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: |(ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੁੜ ਕੋਰਸ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।}}
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਬਾਬੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ! ਉਸਦਾ ਜਲੌਅ ਈ ਵੱਖਰਾ...ਸਫਰਾਂ ਵਰਗੇ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ ਤੇ ਚੇਹਰਾ ਸਦਾ..ਠਹਿਰਿਆ ਪੜਾਵ। ਲੰਘਦੇ ਲੰਘਦੇ ਕੁਝ ਪੀਰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਜਾਂਦੇ!}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਆ ਗਿਆ... ਹਿੰਗਲਾਜ... ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦਾ! ਰਾਤ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਇਕ ਮੰਦਰ 'ਚ ਕੱਟੀ। ਹਿੰਦੂ ਕਹਿੰਦੇ... ਕਾਲੀ ਏ...ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ &quot;ਨਾਨੀ ਦੇਵੀਂ&quot;। ਹਿੰਗਲਾਜ ਤੋਂ ਸੋਨਮਿਆਨੀ, ਕਲਹਟ, ਅਦਨ ਤੋਂ ਜੱਦਾ ਤੇ ਫੇਰ ਹਾਜੀਆਂ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ...}}
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ...&quot;ਅਲਅਸਵਦ&quot;! }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀਆਂ 'ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਦੇ ਹਿਲੋਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਸ਼ੋਰ ਉਠਿਆ: }} 
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਦਾਰ ਉਲ ਇਸਲਾਮ, ਦਾਰ ਉਲ ਇਸਲਾਮ!}}
{{center|ਮੋਮਿਨਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਆ ਗਈ -2-।}}
{{playscript||(ਕੁਝ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਿਚ-ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਆਪਣੀ ਪੋਟਲੀ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰਕਲ 'ਤੇ ਸਿਮਟਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਸਰ ਫੁਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨੇ ਵਾਲੇ ਸਰਕਲ 'ਚ ਸਿਰਫ ਰਬਾਬ, ਕਲਮ-ਦਵਾਤ ਤੇ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਈਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹਲਕੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੋਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||77}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>10srjshnwa9gvkbij0u555mje6scxu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/78</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18452</id>
    <revision>
      <id>235857</id>
      <parentid>235473</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T00:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2762" sha1="9a3coaml2ow7a7xn6bgktlzc59baztk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript||ਰੌਲਾ... &quot;ਪਰ ਇਹ ਹੈ ਕੌਣ? &quot;।)}}
{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ 1:| ਕੋਈ ਹਿੰਦੀ ਐ! }}
{{playscript|2:| ਗੱਲਾਂ ਬੜੀਆਂ ਅਜਬ ਨੇ... ਅਖੇ ਜੋ ਹੱਦ ਤੁਹਾਡੀ ਉਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਗਿਆਨ ਦੀ!}} 
{{playscript|ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਹ:| (ਉੱਚੀ) ਪਰ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ਰ। ਹੱਜ ਦਾ ਹੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਉਸਨੂੰ। }}
{{playscript|3 :|ਪਰ ਕੀ ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਕੋਗੇ?}} 
{{playscript|2 :| ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਦਰ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ! }}
{{playscript|ਜੀਵਨ :|  ਵਿਖਦਾ ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਜ਼ ਸਿਰ ਹਰੀ ਪੱਟੀ ਬੰਨ ਰੱਖੀ! ਪਾਕ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਫਰਾਂ ਦੀ ਉਹ ਕਿਤਾਬ...(ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਤੌਬਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਫਰ ਨਹੀਂ...}}
{{playscript|2 :| ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਕਹਿੰਦਾ!}}
{{playscript||(ਰੌਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹਾਉਦੀਨ ਮਖਦੂਮ ਤੇ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬ ਜਿਹੜੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਬਹਾਉਦੀਨ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਦਿਮ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਹੋਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਬਹਾਉਦੀਨ :| ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਖੁਦ ਖ਼ਾਦਿਮ ਓ ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਹ ਜੀ। ਫਜ਼ਰ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹਜੂਰੀ ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਓ..., ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਐਸੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜਦੇ ਦੇਖਿਐ! (ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ! ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੈ।) }} 
{{playscript|1 :|...ਪਰ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ਿਰ ਈ... }}
{{playscript|ਬਹਾਉਦੀਨ :| ਉਹ ਕੀ ਹੈ...ਇਸਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਤਾਂ... ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੈ! (ਚੁੱਪੀ) ਹੈ ਕੋਈ ਰਾਹ ... ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹੋਣ ਦਾ?}}
{{playscript||(ਸਾਰੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹਾਉਦੀਨ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬੀ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਦਿਮ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਹ ਹੱਥ ਮਲਦਾ ਹੈ। }}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|78}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9a3coaml2ow7a7xn6bgktlzc59baztk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235859</id>
      <parentid>235857</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T00:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235859</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2759" sha1="a70an2miaxy2o2admw9xukc2gandcp0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਰੌਲਾ... &quot;ਪਰ ਇਹ ਹੈ ਕੌਣ? &quot;।)}}
{{playscript|ਆਵਾਜ਼ਾਂ 1:| ਕੋਈ ਹਿੰਦੀ ਐ! }}
{{playscript|2:| ਗੱਲਾਂ ਬੜੀਆਂ ਅਜਬ ਨੇ... ਅਖੇ ਜੋ ਹੱਦ ਤੁਹਾਡੀ ਉਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਗਿਆਨ ਦੀ!}} 
{{playscript|ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਹ:| (ਉੱਚੀ) ਪਰ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ਰ। ਹੱਜ ਦਾ ਹੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਉਸਨੂੰ। }}
{{playscript|3 :|ਪਰ ਕੀ ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਕੋਗੇ?}} 
{{playscript|2 :| ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਦਰ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ! }}
{{playscript|ਜੀਵਨ :|  ਵਿਖਦਾ ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਜ਼ ਸਿਰ ਹਰੀ ਪੱਟੀ ਬੰਨ ਰੱਖੀ! ਪਾਕ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਫਰਾਂ ਦੀ ਉਹ ਕਿਤਾਬ...(ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਤੌਬਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਫਰ ਨਹੀਂ...}}
{{playscript|2 :| ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਕਹਿੰਦਾ!}}
{{playscript||(ਰੌਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹਾਉਦੀਨ ਮਖਦੂਮ ਤੇ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬ ਜਿਹੜੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਬਹਾਉਦੀਨ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਦਿਮ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਹੋਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਬਹਾਉਦੀਨ :| ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਖੁਦ ਖ਼ਾਦਿਮ ਓ ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਹ ਜੀ। ਫਜ਼ਰ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹਜੂਰੀ ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਓ..., ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਐਸੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜਦੇ ਦੇਖਿਐ! (ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ! ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੈ।) }} 
{{playscript|1 :|...ਪਰ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ਿਰ ਈ... }}
{{playscript|ਬਹਾਉਦੀਨ :| ਉਹ ਕੀ ਹੈ...ਇਸਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਤਾਂ... ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੈ! (ਚੁੱਪੀ) ਹੈ ਕੋਈ ਰਾਹ ... ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹੋਣ ਦਾ?}}
{{playscript||(ਸਾਰੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹਾਉਦੀਨ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬੀ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਦਿਮ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਹ ਹੱਥ ਮਲਦਾ ਹੈ। }}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|78}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a70an2miaxy2o2admw9xukc2gandcp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/79</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18454</id>
    <revision>
      <id>235858</id>
      <parentid>235474</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T00:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="66lzefdppu7fcfb7ojb2ui0mia9idif" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਜੀਵਨ ਸ਼ਾਹ :| (ਉਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ) ਠੀਕ ਐ; ਪਰ ਇੰਨਾ ਸੁਣ ਲਓ..., ਮੱਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿਚ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਵੱਜਣ ਦੇਣਾ ਮੈਂ। }}
{{playscript||(ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}{{playscript||(ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁਣ ਰਬਾਬ ਤੇ ਕਲਮ-ਦਵਾਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ :| (ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲ) ਬਾਬੇ ਨੇ ਸੱਦ ਮਾਰੀ, &quot;ਰਬਾਬ ਵਜਾਓ ਓ ਹਾਜੀ ਜੀ!&quot; }}
{{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ -- ਰਾਗ ਸਾਰੰਗ। ਝੂਮਦੇ ਖ਼ਾਦਿਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਹਾਉਦੀਨ ਤੇ ਅਬਦੁਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਬਹਾਉਦੀਨ﻿:| ਅਬਦੁਲ! }}
{{playscript|ਅਬਦੁਲ﻿:| ਜੀ ਮਖ਼ਦੂਮ ਸਾਹਿਬ! }}
{{playscript|ਬਹਾਉਦੀਨ﻿:| ਦਰਗਾਹ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਤਾਂ ਦਰਗਾਹ 'ਤੇ ਹੀ ਆਉਂਦੈ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਨੀ ਖੜ ਸਕਦਾ!}}
{{playscript||(ਦੋਹੇਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਬਹਾਉਦੀਨ﻿:| ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਸੁਣਾਓ... ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਸੁਣਿਆ!}}
{{playscript||(ਦੋਹੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।)}}

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||79}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66lzefdppu7fcfb7ojb2ui0mia9idif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/80</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18456</id>
    <revision>
      <id>235860</id>
      <parentid>235475</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T00:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2376" sha1="0tus2cocou8zozvptodyh1h4bzo0blb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{Block center/s}}&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਅਬਦੁਲ﻿:|(ਕੋਰਸ ਵਾਲੇ ਬਹਾਉਦੀਨ ਤੇ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬੀ ਦੇ ਖ਼ਾਦਿਮ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।) }}
{{playscript|1:| ਤੂੰ ਬੁੱਤਾਂ ਅੱਗੇ ਸਿਜਦੇ ਕੀਤੇ ਨਾ... ਕਦੇ ਪੀੜ ਨੀ ਹੋਈ? }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਬਾਬੇ ਨੇ ਦੇਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਬੁੱਤ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੇ ... ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜ...ਬਸ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪੀੜ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ! (ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ)}}
{{playscript||ਚੁੱਪੀ !!! }}
{{playscript|2:| (ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਪਰ ਬੁੱਤਾਂ 'ਤੇ ਈਮਾਨ ਤਾਂ ਕੁਫਰ ਈ ਐ ...}}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਮੰਚ ਦੇ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਪਿਛੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|  ਵੇਖੀ ਰਤਾ ਟੋਹ ਕੇ... ਕਿਤੇ ਬੁੱਤ ਈ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ! (ਹੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਇਕਦਮ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਜਿਧਰ ਮਰਦਾਨਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript|3:| (ਵਿਸਮੈ) ਪਰ ਹੱਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ...ਗਾਣਾ! }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|  ... ਐਡੇ ਸਰੂਰ ਨੂੰ...; ਗਾਏ ਬਿਣ... ਸਰਦਾ ਕਿਵੇਂ ...! ਡੱਕਦਾ ਕੌਣ... ਜੋ ਅੰਦਰ ਉਤਰਿਆ ... ਛਲਕ ਗਿਆ ... ਕਦੇ ਫੁੱਲ ਬਣਦੈ... ਕਦੇ ਤਾਨ! ...ਤੇ ਮੌਨ ਫੇਰ ਬੱਚ ਜਾਂਦਾ! }}
{{playscript|1:| ਪਰ ਤਾਨ ਤੇ ਮੌਨ ਦਾ ਮੇਲ ਕੀ? }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|  ਕੁੱਜਾ ਦਰਿਆ ਦਾ ਈ ਤਾਂ ਬਣਿਆ! ਗੀਤ ... ਰਾਹ ਵੀ ... ਤੇ ਮੰਜ਼ਲ ਵੀ!}}
{{playscript|2:| ਫੇਰ ਫਰਕ ਕਿੱਥੇ। ?}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਹੈ ਨਹੀਂ ...! ...ਹੈ ਤੇ ਵਿਖਾ! (ਖੁੱਲ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਚੇਹਰੇ ਖਿੜਦੇ ਹਨ।)}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|80}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0tus2cocou8zozvptodyh1h4bzo0blb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/81</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18459</id>
    <revision>
      <id>235861</id>
      <parentid>235476</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T00:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2228" sha1="cmymcwvl2ex38hhwaoatuql9le05rl5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|2:| (ਜਿੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਮੂਰਤ 'ਚ ਨਹੀਂ ਸਮਾ ਸਕਦਾ ਉਹ! }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਤੂੰ ਮੂਰਤ ਚੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਦਿਖਾ!}}
{{playscript||(ਸਾਰੇ ਸੋਚੀਂ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|3:| (ਖੁਦ 'ਚ) ਹਾਂ, ਝਲਕ ਤਾਂ ਸਕਦੈ ..., (ਪ੍ਰਗਟ 'ਚ) ਕੋਈ ਇਸ਼ਾਰਾ! }}
{{playscript|1:|ਪਰ ਉਸਦੀ ਇਬਾਦਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ...}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਫੇਰ ਤੋੜਨਾ ਵੀ ਕਿਉਂ...? }}
{{playscript|2:| (ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਤਵਾਰੀਖ 'ਚ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਬੁੱਤ ਉਠਵਾਉਣ ਦਾ।}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਕੀ ਤਵਾਰੀਖ ਵੀ ਬੁੱਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ ... ਜਿਹੜਾ ਧੜਕਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ (ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਤਣਾਓ ਹੈ।) ਐਡੀ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਦੀ ... ਜ਼ਰਾ ਕੋਲ ਬੈਠ ... ਹੋ ਸਕਦੈ ਬੁੱਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ!}} 
{{playscript|3:| (ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ) ਬੰਦਾ ਉਲਝ ਸਕਦਾ..., ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬੇੜੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ! }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਬੇੜੀ ਓਸ ਪਾਰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਐ..., ਜੇ ਸਿਰ ਤੇ ਨਾ ਚੁੱਕੀ ਹੋਏ!}}
{{playscript||(ਸਿਰ 'ਤੇ ਬੋਝ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਜੈਸਚਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਚੁੱਕੀ ਤਾਂ ਨੀ?}}
{{playscript||(ਸਾਰੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਸ਼ਬਦ ਮੁੜ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਣ ... ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਬੇ ਦੀ ਸੱਦ ਆ ਗਈ: “ਅੱਲਾ ਹੂ ਅਕਬਰ ਲਾਇਲਾਹ ਇੱਲਿਲਾ ਹੱਯ ਅਲ ਮੁੰਹਮਦ ਰਸੂਲ ਅੱਲਾ...।!”}}
{{playscript||(ਸਾਰੇ ਸਿਜਦੇ 'ਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਬਾਬਾ! (ਅੱਖਾਂ ਮੀਟਦਾ ਹੈ।)}}

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||81}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cmymcwvl2ex38hhwaoatuql9le05rl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/82</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18460</id>
    <revision>
      <id>235876</id>
      <parentid>235477</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2555" sha1="ezxrqm4mqypp65siogcsmizk14nfdnd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{Block center/s}}&lt;/noinclude&gt;{{playscript||(ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ਿਲੇ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਵੀ ਦਾਖਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ।)}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਹਾਜੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸੀ! ਬਾਬਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਧੌੜੇ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੇਤ ਨਾਲ ਭਰਦੀ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਮਰਦਾਨਾ ਮੁੜ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਬੜਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਕਿ ਮੋਹਰੇ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਾਂ...ਹੱਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਲਗਦਾ ਸੀ! ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਉਵੇਂ ਦਾ ਉਵੇਂ ਸੀ!}}
{{playscript||(ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਕੋਰਸ:|: ਮੋਮਨ ਈ ਏਥੇ ਮੋਮਿਨਾਂ ਦੇ ਗਲ ਲਾਹ ਦਿੰਦੇ, ਮਸੀਤਾਂ ਤੋੜਦੇ..ਇਮਾਮਾਂ ਨੂੰ ਫਾਹੇ ਟੰਗ ਦਿੰਦੇ ।ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਲ ਇਕ ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਜੁੜ ਗਿਆ... }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| &quot;ਸ਼ੀਆ ਜਾਂ ਸੁੰਨੀ...?&quot; ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਬਾਬਾ ਅੱਕਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ।}}
{{playscript||(ਅੱਕਿਆ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)}}
{{playscript|ਦੂਰੋਂ ਆਵਾਜ਼:|&lt;poem&gt;ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ,
ਨਾ ਲਖੀ ਜਾਈ ਨਾ ਕਹੀ ਜਾਈ,
ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ!&lt;/poem&gt; }}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਚੌਂਕ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਰਬਾਬ ਵੱਲ; ਤੇ ਫੇਰ ਆਪੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਫਕੀਰ:| (ਦੂਰੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਓ ਭਾਈ ਮੋਮਨਾਂ...ਰੁਕੀਂ ਜ਼ਰਾ! (ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ, ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ) ਦੇਖ ਗੁਰਭਾਈ... }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ) ਗੁਰਭਾਈ! }}
{{playscript|ਫਕੀਰ:| ਗੱਲ ਸਮਝ! ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ ਨੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ। ਮੈਂ ਮੱਕੇ ਤੋਂ ਈ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|82}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ezxrqm4mqypp65siogcsmizk14nfdnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/83</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18461</id>
    <revision>
      <id>235877</id>
      <parentid>235478</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3179" sha1="mk2ivwnyrhcex9zgy2rlckmmqrenh4h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: |ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਿਆ ਆਂ! ਬਸ... ਮੂਹਰੇ ਨੀ ਆਇਆ। ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ  ਮੇਟਦਾ... ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਿਆਂ! (ਚੁਕੰਨਾ ਹੋ ਕੇ) ਦੇਖ ਭਾਈ ਅੱਗੇ ਜ਼ਰਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ। ਹੁਕਮ ਦੇ ਜਿਹਾਦ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨੀ ਸਮਝਦਾ! ਹੋਰ ਈ ਰੰਗ ਫੜ ਲਿਆ ਜਿਹਾਦ ਨੇ ਏਧਰ! ਬਾਬਰ ਗਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਮੋਹਰੇ ਮੋਹਰੇ! ਹਾਂ..., ਇਹ ਗੜ੍ਹੀਆਂ...ਤੇ ਕਿਲੇ..(ਸਾਹੋ-ਸਾਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ...ਡਰ ਨੇ ਬੰਦੇ ਦੇ...ਜਿਹੜੇ ਕੰਧਾਂ ਬਣ ਗਏ; ਬਾਬਾ ਕਹਿੰਦਾ। }}
{{playscript|ਫਕੀਰ:| (ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ) ਆਹੋ ਭਰਾਵਾ, ਡਰ ਈ ਗਲ ਨੂੰ ਪੈਦੇ ਨੇ ਅੰਤ ਨੂੰ! ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਓ ਆਪਣਾ!}} 
{{playscript||(ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਦੂਰੋਂ ਆਵਾਜ਼:| ਓ ਰੀ ਮਾਣਸ ਕੀ ਗਹਿਰਾਈ... }}
{{playscript|| (ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਰਦਾਨਾ ਫੇਰ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਰਾਹ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੀ, ਸੰਗੀ ਵੱਖਰੇ ਸਨ, ਬਾਬਾ ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਲੋਕ ਡਰ ਦੇ ਨਾਲ! ...ਕਾਬੁਲ ਗਿਆ... ਦਰ੍ਰਾ ਕੁਰਮ...,ਪਾਗਚਿਨਾਰ ਤੇ ਫੇਰ ਗੋਰਖ ਹੱਟੜੀ...।}} 
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਗਠੜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਆ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਕੋਰਸ:| ਬਾਬੇ ਦੀ ਤਾਂ ਹੱਦ ਸੀ; ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਹਾਕ ਮਾਰੀ, &quot;ਹਾਜੀ ਜੀ&quot;!}}
{{playscript||ਸਭਦੇ ਕੰਨ ਖੜੇ ਹੋਗੇ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਗਾਜੀ ਹੀ ਸੁਣਿਆ! }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਹੱਸਦਾ ਹੈ) ਧੂਣੇ ਉੱਥੇ ਜਗਦੇ ਸਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੁਝੀਆਂ। ਗੋਰਖ ਹੱਟੜੀ ਦੇ ਜੋਗੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਬਾਬਰ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਗਿਆ। }}
{{playscript|ਹਾਜੀ:| ਇਸਲਾਮ ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕਰਨੈ ਇਸੇ ਜਨਮ 'ਚ।}} 
{{playscript|ਜੋਗੀ:| ਪਰ ਇਹ ਘੋੜ ਚੜਿਆ ਇਸਲਾਮ...ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਖਿਝਿਆ ਕਿਉਂ ਹੈ ? ਕੋਈ ਤਾਂ ਮਿਲਾਵਟ ਐ ਭਾਈ!}}
{{playscript|| (ਅਚਾਨਕ ਦੋਹੇਂ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}} 
{{center|{{gap}}ਚੁੱਪੀ!}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||83}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mk2ivwnyrhcex9zgy2rlckmmqrenh4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/84</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18464</id>
    <revision>
      <id>235878</id>
      <parentid>235479</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="cqyttuqrbqlxbxy8f6pryueix0w9dps" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | ਅਜੀਬ ਸੀ ...ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਡਰ ਸਕਦਾ ਹੈ! ਉਹ ਚੁਪ ਕਰ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਤੁਫ਼ਾਨ ਉੱਠ ਖੜਿਆ ਸੀ। (ਬੋਝਲ ਜਿਹਾ ਉੱਠ ਕੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਗਠੜੀ ਚੁੱਕ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਗੀ ਤੇ ਹਾਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਵੱਲ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript||(ਮੱਧਮ ਰੋਸ਼ਨੀ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। }}
{{playscript|1﻿: | ਹਿੰਦੂਆਂ 'ਚ ਹੈ ਨੀ ਤਾਕਤ ਜਿਹਾਦ ਦੀ। }}
{{playscript|2: | ਸੰਗ ਮੰਨ! ਪੁਰਖੇ ਨੇ ਤੇਰੇ ਵੀ! }}
{{playscript|1﻿: | (ਗੁੱਸੇ 'ਚ) ਆਹੋ...,ਅੰਗੂਠੇ ਤਾਂ ਲੁਹਾ ਛੱਡੇ..., ਲੜੀਏ ਕਿਵੇਂ?}}
{{center|ਚੁੱਪੀ!}}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਤੁਰਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜੋਗੀ ਤੇ ਹਾਜੀ ਵੀ ਥੋੜਾ ਪਿੱਛੇ ਸਭ ਸੁਣਦੇ ਤੁਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਤੋਰ 'ਚ ਥਕੇਵਾਂ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਹੀ ਚੁਪ ਚਾਪ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।)}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: |  ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ... ਰਾਹ ਲੰਮੇ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਨਜ਼ਰਾਂ ਬਚਾ ਬਚਾ ਲੰਘਦੇ ... ਕੁਝ ਲੁਕਾਉਂਦੇ! (ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਜੀ ਤੇ ਜੋਗੀ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਆ ਖੜਦੇ ਹਨ।) ਹਾਜੀ: ਓ... ਏ ਬਾਬਾ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹੈ ... ਜੋਗੀ: ਇੰਨੀ ਨੀਝ ਨਾਲ ....ਦੋਹੇਂ: ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ (ਮੰਚ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੇੜਾ ਲਾ ਕੇ ਫੇਰ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਰੁਕ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।) ਮਰਦਾਨਾ: ਬਾਬਾ... ਕਿੱਕਰ ਦੀ ਗੂੰਦ 'ਚ ਫਸੇ... ਕਾਡੇ ਦੀ ਲੱਤ ਕੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ...,(ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਨਹਦ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ! ਲੱਗਾ ... ਮੈਂ ਧਿਆਨ 'ਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂ! }}
{{playscript| | (ਮਰਦਾਨਾ ਸਿਜਦੇ 'ਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਗੀ ਤੇ ਹਾਜੀ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|84}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqyttuqrbqlxbxy8f6pryueix0w9dps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235879</id>
      <parentid>235878</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3127" sha1="rgf8zz6dol9jkjn2e82karxayqi3h23" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | ਅਜੀਬ ਸੀ ...ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਡਰ ਸਕਦਾ ਹੈ! ਉਹ ਚੁਪ ਕਰ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਤੁਫ਼ਾਨ ਉੱਠ ਖੜਿਆ ਸੀ। (ਬੋਝਲ ਜਿਹਾ ਉੱਠ ਕੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)}} 
{{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਗਠੜੀ ਚੁੱਕ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਗੀ ਤੇ ਹਾਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਵੱਲ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript||(ਮੱਧਮ ਰੋਸ਼ਨੀ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। }}
{{playscript|1﻿: | ਹਿੰਦੂਆਂ 'ਚ ਹੈ ਨੀ ਤਾਕਤ ਜਿਹਾਦ ਦੀ। }}
{{playscript|2: | ਸੰਗ ਮੰਨ! ਪੁਰਖੇ ਨੇ ਤੇਰੇ ਵੀ! }}
{{playscript|1﻿: | (ਗੁੱਸੇ 'ਚ) ਆਹੋ..., ਅੰਗੂਠੇ ਤਾਂ ਲੁਹਾ ਛੱਡੇ..., ਲੜੀਏ ਕਿਵੇਂ?}}
{{center|ਚੁੱਪੀ!}}
{{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਤੁਰਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜੋਗੀ ਤੇ ਹਾਜੀ ਵੀ ਥੋੜਾ ਪਿੱਛੇ ਸਭ ਸੁਣਦੇ ਤੁਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਤੋਰ 'ਚ ਥਕੇਵਾਂ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਹੀ ਚੁਪ ਚਾਪ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।)}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: |  ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ... ਰਾਹ ਲੰਮੇ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਨਜ਼ਰਾਂ ਬਚਾ ਬਚਾ ਲੰਘਦੇ ... ਕੁਝ ਲੁਕਾਉਂਦੇ! (ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਜੀ ਤੇ ਜੋਗੀ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਆ ਖੜਦੇ ਹਨ।) ਹਾਜੀ: ਓ... ਏ ਬਾਬਾ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹੈ ... ਜੋਗੀ: ਇੰਨੀ ਨੀਝ ਨਾਲ ....ਦੋਹੇਂ: ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ (ਮੰਚ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੇੜਾ ਲਾ ਕੇ ਫੇਰ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਰੁਕ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।) ਮਰਦਾਨਾ: ਬਾਬਾ... ਕਿੱਕਰ ਦੀ ਗੂੰਦ 'ਚ ਫਸੇ... ਕਾਡੇ ਦੀ ਲੱਤ ਕੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ...,(ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਨਹਦ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ! ਲੱਗਾ ... ਮੈਂ ਧਿਆਨ 'ਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂ! }}
{{playscript| | (ਮਰਦਾਨਾ ਸਿਜਦੇ 'ਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਗੀ ਤੇ ਹਾਜੀ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|84}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rgf8zz6dol9jkjn2e82karxayqi3h23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/85</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18467</id>
    <revision>
      <id>235880</id>
      <parentid>235480</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3410" sha1="i2kxw2eu9p3x4igqkvy4s4mkjsyzg11" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| |ਪਿਛੋਕੜ 'ਚੋਂ ਚੀਖਾਂ ਕੂਕਾਂ ਦਾ ਤੁਫ਼ਾਨ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀ ਨੰਗੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਰਧਾੜ ਤੇ ਭਗਦੜ ਮਚਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਲਤਾੜ ਕੇ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ ਲੀਰ ਵਾਲੀ ਰਬਾਬ ਉਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੌਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਚ 'ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਪਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਭੱਜਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਸਿਪਾਹੀ: | ਦਾਰੁਲ ਹਰਬ ਹੈ..., ਕਾਫਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ...ਰੌਦ ਦਿਓ...!}}
{{playscript||(ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਮਰਦਾਨਾ ਰਬਾਬ ਲਭਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | ਮਰਾਸੀਆ ਰਬਾਬ ਗਈ...; ਤੇ ਰਬਾਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾ...ਤੂੰ ਕੀ ਏ...!}}
{{playscript| |(ਸੋਚ ਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਹਾਜੀ ਤੇ ਜੋਗੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਭੱਜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | ਜੇ ਬਾਬੇ ਨੇ ਪੁੱਛ ਲਿਆ... &quot;ਸਾਜ ਰਾਜ਼ੀ ਏ ਮਰਦਾਨਿਆ!&quot; ...ਕੀ ਕਹੇਂਗਾ!}}
{{playscript||(ਦੋ ਲੋਕ ਹੋਰ ਲੁਕਦੇ ਹੋਏ ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | (ਤੁਰਦੇ-ਤੁਰਦੇ) ਬਸ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਏਦਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ..., ਓ ਜਿਦਣ (ਰੁਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਹੇਂ ਵੀ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) ...ਬਾਲ ਵਿਧਵਾ ਵੇਖੀ ਸੀ..., ਕੀਰਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ...ਰਬਾਬ ਉੱਥੇ ਈ ਭੁੱਲ ਆਇਆ ਸੀ! ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਾਜ ਮਾਰੀ... &quot;ਸਾਜੀਆ... ਸਾਜ਼! ਤੇ ਸਾਜ਼ ਅੱਜ ਚੜ ਗਿਆ ਮੋਮਿਨਾਂ ਦੀ ਭੇਂਟ (ਰਬਾਬ ਵੱਲ ਦੇਖ 
ਮੁੜ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹੇਂ ਬੰਦੇ ਵੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਚੁਕੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖ਼ਰ ਮਰਦਾਨਾ ਝਕਾਨੀ ਦੇ ਕੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | ਕੌਣ...? (ਪਛਾਣ ਕੇ) ਨਾਥ ਬਾਬਾ... }}
{{playscript|ਨਾਥ: |(ਮੁਸਲਮਾਨ ਭੇਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ) ਤੂੰ ਕੌਣ? }}
{{playscript|ਨਾਥ 2: | ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਏ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ। (ਸਹਿਜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਨਾਥ: | ਸਾਡੀ ਭਾਈ ਪੋਟਲੀ ਡਿਗ ਗਈ ਭੰਗ ਵਾਲੀ}}
{{playscript|ਨਾਥ 2: | ਇਸੇ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਏ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||85}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i2kxw2eu9p3x4igqkvy4s4mkjsyzg11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235887</id>
      <parentid>235880</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3409" sha1="emde78m5ulfjvddlb9yl2qgyynitffy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| |ਪਿਛੋਕੜ 'ਚੋਂ ਚੀਖਾਂ ਕੂਕਾਂ ਦਾ ਤੁਫ਼ਾਨ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀ ਨੰਗੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਰਧਾੜ ਤੇ ਭਗਦੜ ਮਚਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਲਤਾੜ ਕੇ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਹਰੀ ਲੀਰ ਵਾਲੀ ਰਬਾਬ ਉਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੌਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਚ 'ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਪਸਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਭੱਜਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਸਿਪਾਹੀ: | ਦਾਰੁਲ ਹਰਬ ਹੈ..., ਕਾਫਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ...ਰੌਦ ਦਿਓ...!}}
{{playscript||(ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਮਰਦਾਨਾ ਰਬਾਬ ਲਭਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | ਮਰਾਸੀਆ ਰਬਾਬ ਗਈ...; ਤੇ ਰਬਾਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾ...ਤੂੰ ਕੀ ਏ...!}}
{{playscript| |(ਸੋਚ ਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਹਾਜੀ ਤੇ ਜੋਗੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਅਗਾਂਹ ਨੂੰ ਭੱਜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | ਜੇ ਬਾਬੇ ਨੇ ਪੁੱਛ ਲਿਆ... &quot;ਸਾਜ ਰਾਜ਼ੀ ਏ ਮਰਦਾਨਿਆ!&quot; ...ਕੀ ਕਹੇਂਗਾ!}}
{{playscript||(ਦੋ ਲੋਕ ਹੋਰ ਲੁਕਦੇ ਹੋਏ ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | (ਤੁਰਦੇ-ਤੁਰਦੇ) ਬਸ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਏਦਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ..., ਓ ਜਿਦਣ (ਰੁਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਹੇਂ ਵੀ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) ...ਬਾਲ ਵਿਧਵਾ ਵੇਖੀ ਸੀ..., ਕੀਰਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ...ਰਬਾਬ ਉੱਥੇ ਈ ਭੁੱਲ ਆਇਆ ਸੀ! ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਾਜ ਮਾਰੀ... &quot;ਸਾਜੀਆ... ਸਾਜ਼! ਤੇ ਸਾਜ਼ ਅੱਜ ਚੜ ਗਿਆ ਮੋਮਿਨਾਂ ਦੀ ਭੇਂਟ (ਰਬਾਬ ਵੱਲ ਦੇਖ ਮੁੜ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹੇਂ ਬੰਦੇ ਵੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਚੁਕੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖ਼ਰ ਮਰਦਾਨਾ ਝਕਾਨੀ ਦੇ ਕੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ: | ਕੌਣ...? (ਪਛਾਣ ਕੇ) ਨਾਥ ਬਾਬਾ... }}
{{playscript|ਨਾਥ: |(ਮੁਸਲਮਾਨ ਭੇਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ) ਤੂੰ ਕੌਣ? }}
{{playscript|ਨਾਥ 2: | ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਏ, ਨਾਨਕ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ। (ਸਹਿਜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) }}
{{playscript|ਨਾਥ: | ਸਾਡੀ ਭਾਈ ਪੋਟਲੀ ਡਿਗ ਗਈ ਭੰਗ ਵਾਲੀ}}
{{playscript|ਨਾਥ 2: | ਇਸੇ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਏ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||85}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>emde78m5ulfjvddlb9yl2qgyynitffy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/86</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18469</id>
    <revision>
      <id>235885</id>
      <parentid>235481</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="7ke8abqpgxc0ipp515niwky6s26u91w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{playscript|ਨਾਥ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਤੂੰ...
''(ਲੜਣ ਲਗਦੇ ਹਨ।)'' }}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਮਹਾਪੁਰਖੋ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ...
''(ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਨਾਥ| : ਲਓ! ਲੋਕ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਇਹ ਜੰਗ 'ਚ ਸਾਜ਼ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ।}}

{{playscript|ਨਾਥ| : ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਲੁਹਾਰ, ਤਖਾਣ ਨੀ ਰਹੇ, ਤੂੰ ਸਾਜਿੰਦੇ ਲਭਦੈ। ''(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)''
ਓਧਰ ਤੁਰ ਜਾ ਪੁੱਠੇ ਵੰਨੇ, ਹੈਗੀ ਏ ਬਸਤੀ ਜੇ ਵਸੀ ਹੋਈ ਹੁਣ 
ਤਾਈਂ। ''(ਦੌੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)'' 
''(ਮਰਦਾਨਾ ਸਾਜ਼ ਲਈ ਖੜਾ ਹੈ। ਸ਼ੋਰ!)''
ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|86}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ke8abqpgxc0ipp515niwky6s26u91w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235886</id>
      <parentid>235885</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1003" sha1="h05su4ptganp7j94b55n8ppx9br1js5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
{{playscript|ਨਾਥ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਤੂੰ...
''(ਲੜਣ ਲਗਦੇ ਹਨ।)'' }}

{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਮਹਾਪੁਰਖੋ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ...
''(ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਨਾਥ| : ਲਓ! ਲੋਕ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਇਹ ਜੰਗ 'ਚ ਸਾਜ਼ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ।}}

{{playscript|ਨਾਥ| : ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਲੁਹਾਰ, ਤਖਾਣ ਨੀ ਰਹੇ, ਤੂੰ ਸਾਜਿੰਦੇ ਲਭਦੈ। ''(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)''
ਓਧਰ ਤੁਰ ਜਾ ਪੁੱਠੇ ਵੰਨੇ, ਹੈਗੀ ਏ ਬਸਤੀ ਜੇ ਵਸੀ ਹੋਈ ਹੁਣ 
ਤਾਈਂ। ''(ਦੌੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)'' 
''(ਮਰਦਾਨਾ ਸਾਜ਼ ਲਈ ਖੜਾ ਹੈ। ਸ਼ੋਰ!)''
{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}}}&lt;noinclude&gt;{{rh|86}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h05su4ptganp7j94b55n8ppx9br1js5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235888</id>
      <parentid>235886</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1034" sha1="3xw3wfva2kdocxrx80e4k0pgs9nc4gy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਨਾਥ :| (ਖਿਝ ਕੇ) ਤੂੰ...}}
{{playscript||(ਲੜਣ ਲਗਦੇ ਹਨ।)}}
{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|  ਮਹਾਪੁਰਖੋ ਕੋਈ ਸਾਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚ...}}
{{playscript||  (ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}
{{playscript|ਨਾਥ:| ਲਓ! ਲੋਕ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਇਹ ਜੰਗ 'ਚ ਸਾਜ਼ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ।}}
{{playscript|ਨਾਥ:| ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਲੁਹਾਰ, ਤਖਾਣ ਨੀ ਰਹੇ, ਤੂੰ ਸਾਜਿੰਦੇ ਲਭਦੈ। (ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ) ਓਧਰ ਤੁਰ ਜਾ ਪੁੱਠੇ ਵੰਨੇ, ਹੈਗੀ ਏ ਬਸਤੀ ਜੇ ਵਸੀ ਹੋਈ ਹੁਣ ਤਾਈਂ। (ਦੌੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) }}
{{playscript||  (ਮਰਦਾਨਾ ਸਾਜ਼ ਲਈ ਖੜਾ ਹੈ। ਸ਼ੋਰ!)}}&lt;/br&gt;

{{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|86}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3xw3wfva2kdocxrx80e4k0pgs9nc4gy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/87</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18471</id>
    <revision>
      <id>235889</id>
      <parentid>235482</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2587" sha1="6xy8dirhbuj08cbamicw0t94glbv4bj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||  (ਮੁੜ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲਹੂ 'ਚ ਭਿੱਜੀ ਮੂਰਤੀ ਖੜੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਟੁੱਟੀ ਵੀਣਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਲਟਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਪਈ ਏ, ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਬੰਸਰੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਦੁਆਲੇ ਘੇਰਾ ਪਾਈ ਖੜੇ ਨੇ ਤੇ ਸਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।)}} 
{{playscript|ਬਜੁਰਗ:|  ਹੁਣ ਇਸਦਾ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਨਾ ਜਲਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਜਲ 'ਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਕਦੇ ਆਂ!}} 
{{playscript|1:| ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪ ਉੱਜੜੇ ਪਏ ਆਂ, ਸੜਨ ਦਿਓ ਪਿਆ। }}
{{playscript|3:| (ਦਬੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਚ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਹੀ ... }}
{{playscript|ਬਜੁਰਗ:| ਤੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੰਦ ਰੱਖ, ਹਾਲੇ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ...।}}
{{playscript|1:| ਫੇਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ 'ਚ ਇੱਕ ਮਲੇਛ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨ ਕਰਕੇ ... ਭਿੱਟ  ਦਈਏ ਧਰਤੀ! }}
{{playscript||(ਸਭ ਲੋਕ ਖਾਮੋਸ਼ ਨੇ। 3 ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਜੁਰਗ ਦੀ ਘੂਰੀ ਵੇਖ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|1:| (ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰ ਝੂਰਦਾ ਹੋਇਆ) ਪਹਿਲੋਂ ਈ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿਸ ਪਾਪ ਦੀ ਸਜਾ ਮਿਲੀ...}} 
{{playscript|4:|ਸਮਝ ਨੀ ਆਉਂਦੀ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ ਕਿਉਂ, ਤੇ ਜੇ ਨਾਲਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਕੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ! ਸਰਸਵਤੀ ਮੂਹਰੇ ਝੂਮਦਾ... ਬਾਂਸਰੀ ਬਜਾਉਂਦਾ ... ਕਦੇ ਨੱਚਦਾ। ਲੱਗਿਆ ਮੂਰਤੀ ਪਿਘਲ ਜਾਏਗੀ}} 
{{playscript|2:| (ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਤਾਈਂ ਸੂਫੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਬੋਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਪਹਿਰਾਵਾ...., ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਉਹੀ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਪਰ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||87}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xy8dirhbuj08cbamicw0t94glbv4bj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235890</id>
      <parentid>235889</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235890</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2588" sha1="6wkm5n7gv4yfkvn20p8vzw7w6p6uyad" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||  (ਮੁੜ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਪਈਆਂ। ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲਹੂ 'ਚ ਭਿੱਜੀ ਮੂਰਤੀ ਖੜੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਟੁੱਟੀ ਵੀਣਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਲਟਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਪਈ ਏ, ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਬੰਸਰੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਦੁਆਲੇ ਘੇਰਾ ਪਾਈ ਖੜੇ ਨੇ ਤੇ ਸਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।)}} 

{{playscript|ਬਜੁਰਗ:|  ਹੁਣ ਇਸਦਾ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਨਾ ਜਲਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਜਲ 'ਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸਕਦੇ ਆਂ!}} 
{{playscript|1:| ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪ ਉੱਜੜੇ ਪਏ ਆਂ, ਸੜਨ ਦਿਓ ਪਿਆ। }}
{{playscript|3:| (ਦਬੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਚ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਹੀ ... }}
{{playscript|ਬਜੁਰਗ:| ਤੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੰਦ ਰੱਖ, ਹਾਲੇ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ...।}}
{{playscript|1:| ਫੇਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ 'ਚ ਇੱਕ ਮਲੇਛ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨ ਕਰਕੇ ... ਭਿੱਟ  ਦਈਏ ਧਰਤੀ! }}
{{playscript||(ਸਭ ਲੋਕ ਖਾਮੋਸ਼ ਨੇ। 3 ਬੋਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਜੁਰਗ ਦੀ ਘੂਰੀ ਵੇਖ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) }}
{{playscript|1:| (ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰ ਝੂਰਦਾ ਹੋਇਆ) ਪਹਿਲੋਂ ਈ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿਸ ਪਾਪ ਦੀ ਸਜਾ ਮਿਲੀ...}} 
{{playscript|4:|ਸਮਝ ਨੀ ਆਉਂਦੀ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ ਕਿਉਂ, ਤੇ ਜੇ ਨਾਲਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਕੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ! ਸਰਸਵਤੀ ਮੂਹਰੇ ਝੂਮਦਾ... ਬਾਂਸਰੀ ਬਜਾਉਂਦਾ ... ਕਦੇ ਨੱਚਦਾ। ਲੱਗਿਆ ਮੂਰਤੀ ਪਿਘਲ ਜਾਏਗੀ}} 
{{playscript|2:| (ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਤਾਈਂ ਸੂਫੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਬੋਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਪਹਿਰਾਵਾ...., ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਉਹੀ ਬੋਲਦਾ ਸੀ, ਪਰ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||87}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6wkm5n7gv4yfkvn20p8vzw7w6p6uyad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/88</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18473</id>
    <revision>
      <id>235891</id>
      <parentid>235483</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235891</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2765" sha1="61rys6ygwwm57n7w9srdd4y1o08ibf3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗੱਲ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਸੀ ... ਨੱਚਦਾ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ 
ਭੰਵਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਘੁੜਸਵਾਰ ਨੇ ਨੇਜਾ ...ਇਉਂ ਗੱਲ
ਨਾਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। 

{{playsript|ਕੋਰਸ| : &quot;ਅਨਲਹੱਕ ਅਨਲਹੱਕ&quot;}}

{{playsript|4| : ਹਾਂ, ਕੋਈ ਕੂਕ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਸੁਣੀ ਸੀ।}} 

{{playsript|ਕੋਰਸ| : &quot;ਕੀ ਲਗਦੈ ਤੂੰ ਇੰਨਾਂ ਬੁੱਤਾਂ ਦਾ...&quot; ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸਣ
ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ...ਹੱਸਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ...ਉਹ ਹੋਰ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਏ...
ਤੇ...}}

{{playsript||''(ਸਾਰੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੱਲ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡ 
ਕੇ ਮੂਰਤੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਖੂਨ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਸੂਫ਼ੀ ਦੀ 
ਲਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) 1 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਸਰ 
ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸ ਸੂਫ਼ੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ 
ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।)''}}

{{playsript|3| : (ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਪਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਕਿ
ਕਿਸੇ ਮਲੇਛ ਦੀ ਦੇਹ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।}}

{{playsript|ਬਜ਼ੁਰਗ| : ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਾਲੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਾਂ।
(ਪਿੱਛੋਂ ਚੀਖਾਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ।)}}

{{playsript|6| : (ਮੰਚ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ) ਦੇਖ ਮੈਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਮੁਕਾ ਲਈ 
ਐ। ਇਹ ਗਰਭ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਰਾਉਣਾ ਈ ਪੈਣਾ। 
(ਔਰਤ ਛੁਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨੇਊ ਪਾਏ
ਹਨ, ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਨੂੰ ਘਸੀਟੀ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।) }}

{{playsript|ਵਿਧਵਾ| : ਏਸ ਵਿਧਵਾ ਬਾਹਮਣੀ ਦਾ ਸਰਾਪ ਲੱਗਣਾ ਤੈਨੂੰ। ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ
ਨੀ ਰਹਿਣਾ ਕੋਈ!}}

{{playsript|ਬਜ਼ੁਰਗ| : (ਰੋਕਦਾ ਹੈ) ਗੱਲ ਕੀ ਐ।}}

{{playsript|6| : ਇਹ ਸਾਡਾ ਗੋਤੀ ਮਾਮਲੇ!
(ਤਣਾਓ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}&lt;noinclude&gt;{{rh|88}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>61rys6ygwwm57n7w9srdd4y1o08ibf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235892</id>
      <parentid>235891</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235892</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="kghmt2u80tyuia0qo15ubxniv7zsxhr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗੱਲ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਸੀ ... ਨੱਚਦਾ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ 
ਭੰਵਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਘੁੜਸਵਾਰ ਨੇ ਨੇਜਾ ...ਇਉਂ ਗੱਲ
ਨਾਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। 

{{playscript|ਕੋਰਸ| : &quot;ਅਨਲਹੱਕ ਅਨਲਹੱਕ&quot;}}

{{playscript|4| : ਹਾਂ, ਕੋਈ ਕੂਕ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਸੁਣੀ ਸੀ।}} 

{{playscript|ਕੋਰਸ| : &quot;ਕੀ ਲਗਦੈ ਤੂੰ ਇੰਨਾਂ ਬੁੱਤਾਂ ਦਾ...&quot; ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸਣ
ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ...ਹੱਸਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ...ਉਹ ਹੋਰ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਏ...
ਤੇ...}}

{{playscript||''(ਸਾਰੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੱਲ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡ 
ਕੇ ਮੂਰਤੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਖੂਨ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਸੂਫ਼ੀ ਦੀ 
ਲਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) 1 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਸਰ 
ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸ ਸੂਫ਼ੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ 
ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|3| : (ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਪਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਕਿ
ਕਿਸੇ ਮਲੇਛ ਦੀ ਦੇਹ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।}}

{{playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ| : ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਾਲੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਾਂ।
(ਪਿੱਛੋਂ ਚੀਖਾਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ।)}}

{{playscript|6| : (ਮੰਚ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ) ਦੇਖ ਮੈਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਮੁਕਾ ਲਈ 
ਐ। ਇਹ ਗਰਭ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਰਾਉਣਾ ਈ ਪੈਣਾ। 
(ਔਰਤ ਛੁਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨੇਊ ਪਾਏ
ਹਨ, ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਨੂੰ ਘਸੀਟੀ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।) }}

{{playscript|ਵਿਧਵਾ| : ਏਸ ਵਿਧਵਾ ਬਾਹਮਣੀ ਦਾ ਸਰਾਪ ਲੱਗਣਾ ਤੈਨੂੰ। ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ
ਨੀ ਰਹਿਣਾ ਕੋਈ!}}

{{playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ| : (ਰੋਕਦਾ ਹੈ) ਗੱਲ ਕੀ ਐ।}}

{{playscript|6| : ਇਹ ਸਾਡਾ ਗੋਤੀ ਮਾਮਲੇ!
(ਤਣਾਓ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}&lt;noinclude&gt;{{rh|88}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kghmt2u80tyuia0qo15ubxniv7zsxhr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235893</id>
      <parentid>235892</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235893</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2771" sha1="p35m9b5ytrzwiv07hi9bgc185k99uf1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗੱਲ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਸੀ ... ਨੱਚਦਾ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ 
ਭੰਵਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਘੁੜਸਵਾਰ ਨੇ ਨੇਜਾ ...ਇਉਂ ਗੱਲ
ਨਾਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। 

{{playscript|ਕੋਰਸ| : &quot;ਅਨਲਹੱਕ ਅਨਲਹੱਕ&quot;}}

{{playscript|4| : ਹਾਂ, ਕੋਈ ਕੂਕ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਸੁਣੀ ਸੀ।}} 

{{playscript|ਕੋਰਸ| : &quot;ਕੀ ਲਗਦੈ ਤੂੰ ਇੰਨਾਂ ਬੁੱਤਾਂ ਦਾ...&quot; ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸਣ
ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ...ਹੱਸਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ...ਉਹ ਹੋਰ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਏ...
ਤੇ...}}

{{playscript||(ਸਾਰੇ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੱਲ ਅਧੂਰੀ ਛੱਡ 
ਕੇ ਮੂਰਤੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਖੂਨ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਸੂਫ਼ੀ ਦੀ 
ਲਾਸ਼ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) 1 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਸਰ 
ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸ ਸੂਫ਼ੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ 
ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।)}}

{{playscript|3| : (ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਪਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਕਿ
ਕਿਸੇ ਮਲੇਛ ਦੀ ਦੇਹ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।}}

{{playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ| : ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਾਲੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਾਂ।
(ਪਿੱਛੋਂ ਚੀਖਾਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ।)}}

{{playscript|6| : (ਮੰਚ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ) ਦੇਖ ਮੈਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਮੁਕਾ ਲਈ 
ਐ। ਇਹ ਗਰਭ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਰਾਉਣਾ ਈ ਪੈਣਾ। 
(ਔਰਤ ਛੁਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨੇਊ ਪਾਏ
ਹਨ, ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਨੂੰ ਘਸੀਟੀ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।) }}

{{playscript|ਵਿਧਵਾ| : ਏਸ ਵਿਧਵਾ ਬਾਹਮਣੀ ਦਾ ਸਰਾਪ ਲੱਗਣਾ ਤੈਨੂੰ। ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ
ਨੀ ਰਹਿਣਾ ਕੋਈ!}}

{{playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ| : (ਰੋਕਦਾ ਹੈ) ਗੱਲ ਕੀ ਐ।}}

{{playscript|6| : ਇਹ ਸਾਡਾ ਗੋਤੀ ਮਾਮਲੇ!
(ਤਣਾਓ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}&lt;noinclude&gt;{{rh|88}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p35m9b5ytrzwiv07hi9bgc185k99uf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf/103</title>
    <ns>250</ns>
    <id>18503</id>
    <revision>
      <id>235884</id>
      <parentid>235791</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2386" sha1="iumbly67pumllyldxvz7b9ke4m6tpwm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਯਾਤਰਾ...ਕਿਵੇਂ... ਭੋਜਨ ਲੱਦ ਲਿਆ। ਉੱਪਲਾਂ ਦੇ 
ਪਿੰਡੋਂ...''(ਹੱਸਦਾ)''! ਅੱਜ ਵੇਖ... ਹੱਥ ਵੀ ਖਾਲੀ॥ ਤੇ ਮਨ 
ਵੀ!...ਮੈਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਰੂਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ..., ਪਰ...ਇਹ 
ਵਿਛੋੜਾ...!''(ਆਪਣਾ ਚੇਹਰਾ ਟੋਂਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ 
ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਹਵਾ 'ਚ ਬਾਬੇ ਦਾ ਚੇਹਰਾ ਟਟੋਲਦਾ ਹੈ)'' 
... ਬਾਬਾ ... ਇਹ ਹੰਝੂ! ਬਾਬਾ ਤੂੰ ਰੋਇਆਂ...! ਤੂੰ... ''(ਹਵਾ 'ਚ 
ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|| ਚੁੱਪੀ!!!}}                                                                                                                                     

{{playscript|ਨੇਹਰਾਂ| : ''(ਆਨੰਦ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਲਈ ਬੈਠਾ ਹੈ)'' ਉਠਾ ਈ ਲਿਆ
ਤੇ ... ਵਜਾ! ਉਹ ਜਾ ਨਹੀਂ ... ਰਿਹਾ... ਸਮਾ ਰਿਹੈ...! ਦੇਖ... ਕੁੱਲ 
ਕਾਇਨਾਤ ਮਰਾਸੀ ਹੋ ਗਈ ਏ! 

''(ਸਭ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਆਨੰਦ ਰਬਾਬ ਵਜਾਣ ਲੱਗਦਾ 
ਹੈ। ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਮਾਲਾ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੀ 
ਹੈ, ਨੇਹਰਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆ ਖੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਬਰਾਹੀਮ ਤੇ ਨਾਨੂੰ ਉਸਦਾ
ਹੱਥ ਥੱਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।)''}}

{{playscript|ਦਿਗ ਵਿਜੈ| : ਸਤਿਸੰਗ ਕਰਾ 'ਤਾ ਗੁਰਭਾਈ! ਸਤਿਸੰਗ!}}

{{playscript|ਆਨੰਦ| : ''(ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਰਬਾਬ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਦੇਖ ਮਰਦਾਨਿਆ...ਨਾਟਕ
ਹੋ ਗਿਆ! ਨਿਰਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਟਕ! ਦੇਖ...ਅਸੀਂ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਉਦਾਸ 
ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਤਾ!

''(ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਮਾਲਾ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਕੇ ਖੜਦੀ ਹੈ।)''

ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||103}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iumbly67pumllyldxvz7b9ke4m6tpwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1188</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22641</id>
    <revision>
      <id>235807</id>
      <parentid>53761</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235807</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3819" sha1="0lp07jsvfl3mhdn8kdjxlvvb5mldwci" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੮੮}}&lt;/noinclude&gt;॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮਨੁ ਭੂਲਉ ਭਰਮਸਿ ਭਵਰ ਤਾਰ॥ ਬਿਲ ਬਿਰਥੇ ਚਾਹੈ ਬਹੁ ਬਿਕਾਰ॥ ਮੈਗਲ ਜਿਉ ਫਾਸਸਿ ਕਾਮਹਾਰ॥ ਕੜਿ ਬੰਧਨਿ ਬਾਧਿਓ ਸੀਸ ਮਾਰ॥੨॥ ਮਨੁ ਮੁਗਧੌ ਦਾਦਰੁ ਭਗਤਿਹੀਨੁ॥ ਦਰਿ ਭ੍ਰਸਟ ਸਰਾਪੀ 
ਨਾਮ ਬੀਨੁ॥ ਤਾ ਕੈ ਜਾਤਿ ਨ ਪਾਤੀ ਨਾਮ ਲੀਨ॥ ਸਭਿ ਦੂਖ ਸਖਾਈ ਗੁਣਹ ਬੀਨ॥੩॥ ਮਨੁ ਚਲੈ ਨ ਜਾਈ ਠਾਕਿ ਰਾਖੁ॥ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਰਸ ਰਾਤੇ ਪਤਿ ਨ ਸਾਖੁ॥ ਤੂ ਆਪੇ ਸੁਰਤਾ ਆਪਿ ਰਾਖੁ॥ ਧਰਿ ਧਾਰਣ ਦੇਖੈ ਜਾਣੈ
ਆਪਿ॥੪॥ ਆਪਿ ਭੁਲਾਏ ਕਿਸੁ ਕਹਉ ਜਾਇ॥ ਗੁਰੁ ਮੇਲੇ ਬਿਰਥਾ ਕਹਉ ਮਾਇ॥ ਅਵਗਣ ਛੋਡਉ ਗੁਣ ਕਮਾਇ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਰਾਤਾ ਸਚਿ ਸਮਾਇ॥੫॥ ਸਤਿਗੁਰ ਮਿਲਿਐ ਮਤਿ ਊਤਮ ਹੋਇ॥ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲੁ
ਹਉਮੈ ਕਢੈ ਧੋਇ॥ ਸਦਾ ਮੁਕਤੁ ਬੰਧਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਇ॥ ਸਦਾ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣੈ ਅਉਰੁ ਨ ਕੋਇ॥੬॥ ਮਨੁ ਹਰਿ ਕੈ ਭਾਣੈ ਆਵੈ ਜਾਇ॥ ਸਭ ਮਹਿ ਏਕੋ ਕਿਛੁ ਕਹਣੁ ਨ ਜਾਇ॥ ਸਭੁ ਹੁਕਮੋ ਵਰਤੈ ਹੁਕਮਿ ਸਮਾਇ॥ ਦੂਖ ਸੂਖ ਸਭ
ਤਿਸੁ ਰਜਾਇ॥੭॥ ਤੂ ਅਭੁਲੁ ਨ ਭੂਲੌ ਕਦੇ ਨਾਹਿ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਸੁਣਾਏ ਮਤਿ ਅਗਾਹਿ॥ ਤੂ ਮੋਟਉ ਠਾਕੁਰੁ ਸਬਦ ਮਾਹਿ॥ ਮਨੁ ਨਾਨਕੁ ਮਾਨਿਆ ਸਚੁ ਸਲਾਹਿ॥੮॥੨॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੧॥ ਦਰਸਨ ਕੀ ਪਿਆਸ ਜਿਸੁ ਨਰ ਹੋਇ॥ ਏਕਤੁ ਰਾਚੈ ਪਰਹਰਿ ਦੋਇ॥ ਦੂਰਿ ਦਰਦੁ ਮਥਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਖਾਇ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੂਝੈ ਏਕ ਸਮਾਇ॥੧॥ ਤੇਰੇ ਦਰਸਨ ਕਉ ਕੇਤੀ ਬਿਲਲਾਇ॥ ਵਿਰਲਾ ਕੋ ਚੀਨਸਿ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਮਿਲਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਬੇਦ ਵਖਾਣਿ
ਕਹਹਿ ਇਕੁ ਕਹੀਐ॥ ਓਹੁ ਬੇਅੰਤੁ ਅੰਤੁ ਕਿਨਿ ਲਹੀਐ॥ ਏਕੋ ਕਰਤਾ ਜਿਨਿ ਜਗੁ ਕੀਆ॥ ਬਾਝੁ ਕਲਾ ਧਰਿ ਗਗਨੁ ਧਰੀਆ॥੨॥ ਏਕੋ ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਧੁਨਿ ਬਾਣੀ॥ ਏਕੁ ਨਿਰਾਲਮੁ ਅਕਥ ਕਹਾਣੀ॥ ਏਕੋ ਸਬਦੁ
ਸਚਾ ਨੀਸਾਣੁ॥ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਤੇ ਜਾਣੈ ਜਾਣੁ॥੩॥ ਏਕੋ ਧਰਮੁ ਦ੍ਰਿੜੈ ਸਚੁ ਕੋਈ॥ ਗੁਰਮਤਿ ਪੂਰਾ ਜੁਗਿ ਜੁਗਿ ਸੋਈ॥ ਅਨਹਦਿ ਰਾਤਾ ਏਕ ਲਿਵ ਤਾਰ॥ ਓਹੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਵੈ ਅਲਖ ਅਪਾਰ॥੪॥ ਏਕੋ ਤਖਤੁ ਏਕੋ ਪਾਤਿਸਾਹੁ॥ ਸਰਬੀ ਥਾਈ ਵੇਪਰਵਾਹੁ॥ ਤਿਸ ਕਾ ਕੀਆ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਸਾਰੁ॥ ਓਹੁ ਅਗਮੁ ਅਗੋਚਰੁ ਏਕੰਕਾਰੁ॥੫॥ ਏਕਾ ਮੂਰਤਿ ਸਾਚਾ ਨਾਉ॥ ਤਿਥੈ ਨਿਬੜੈ ਸਾਚੁ ਨਿਆਉ॥ ਸਾਚੀ ਕਰਣੀ ਪਤਿ ਪਰਵਾਣੁ॥ ਸਾਚੀ ਦਰਗਹ ਪਾਵੈ ਮਾਣੁ॥੬॥ ਏਕਾ ਭਗਤਿ ਏਕੋ ਹੈ ਭਾਉ॥ ਬਿਨੁ ਭੈ ਭਗਤੀ ਆਵਉ ਜਾਉ॥ ਗੁਰ ਤੇ ਸਮਝਿ ਰਹੈ ਮਿਹਮਾਣੁ॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0lp07jsvfl3mhdn8kdjxlvvb5mldwci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1189</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22646</id>
    <revision>
      <id>235809</id>
      <parentid>53766</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235809</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3878" sha1="9bazgjhvrk1in8jxy9w1gh1ewle5has" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੮੯}}&lt;/noinclude&gt;ਹਰਿ ਰਸਿ ਰਾਤਾ ਜਨੁ ਪਰਵਾਣੁ॥੭॥ ਇਤ ਉਤ ਦੇਖਉ ਸਹਜੇ ਰਾਵਉ॥ ਤੁਝ ਬਿਨੁ ਠਾਕੁਰ ਕਿਸੈ ਨ ਭਾਵਉ॥ ਨਾਨਕ ਹਉਮੈ ਸਬਦਿ ਜਲਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰਿ ਸਾਚਾ ਦਰਸੁ ਦਿਖਾਇਆ॥੮॥੩॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੧॥ ਚੰਚਲੁ ਚੀਤੁ ਨ ਪਾਵੈ ਪਾਰਾ॥ ਆਵਤ ਜਾਤ ਨ ਲਾਗੈ ਬਾਰਾ॥ ਦੂਖੁ ਘਣੋ ਮਰੀਐ ਕਰਤਾਰਾ॥ ਬਿਨੁ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੋ ਕਰੈ ਨ 
ਸਾਰਾ॥੧॥ ਸਭ ਊਤਮ ਕਿਸੁ ਆਖਉ ਹੀਨਾ॥ ਹਰਿ ਭਗਤੀ ਸਚਿ ਨਾਮਿ ਪਤੀਨਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅਉਖਧ ਕਰਿ ਥਾਕੀ ਬਹੁਤੇਰੇ॥ ਕਿਉ ਦੁਖੁ ਚੂਕੈ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਮੇਰੇ॥ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਭਗਤੀ ਦੁੂਖ ਘਣੇਰੇ॥ ਦੁਖ ਸੁਖ ਦਾਤੇ ਠਾਕੁਰ ਮੇਰੇ॥੨॥ ਰੋਗੁ ਵਡੋ ਕਿਉ ਬਾਂਧਉ ਧੀਰਾ॥ ਰੋਗੁ ਬੁਝੈ ਸੋ ਕਾਟੈ ਪੀਰਾ॥ ਮੈ ਅਵਗਣ ਮਨ ਮਾਹਿ ਸਰੀਰਾ॥ ਢੂਢਤ ਖੋਜਤ ਗੁਰਿ ਮੇਲੇ ਬੀਰਾ॥੩॥ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਦਾਰੂ ਹਰਿ ਨਾਉ॥ ਜਿਉ ਤੂ ਰਾਖਹਿ ਤਿਵੈ ਰਹਾਉ॥ ਜਗੁ ਰੋਗੀ ਕਹੁ ਦੇਖਿ ਦਿਖਾਉ॥ ਹਰਿ ਨਿਰਮਾਇਲੁ ਨਿਰਮਲੁ ਨਾਉ॥੪॥ ਘਰ ਮਹਿ ਘਰੁ ਜੋ ਦੇਖਿ ਦਿਖਾਵੈ॥ ਗੁਰ ਮਹਲੀ ਸੋ ਮਹਲਿ ਬੁਲਾਵੈ॥ ਮਨ ਮਹਿ ਮਨੂਆ ਚਿਤ ਮਹਿ ਚੀਤਾ॥ ਐਸੇ ਹਰਿ ਕੇ ਲੋਗ ਅਤੀਤਾ॥੫॥ ਹਰਖ ਸੋਗ ਤੇ ਰਹਹਿ ਨਿਰਾਸਾ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਚਾਖਿ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਨਿਵਾਸਾ॥ ਆਪੁ ਪਛਾਣਿ ਰਹੈ ਲਿਵ ਲਾਗਾ॥ ਜਨਮੁ ਜੀਤਿ ਗੁਰਮਤਿ ਦੁਖੁ ਭਾਗਾ॥੬॥ ਗੁਰਿ ਦੀਆ ਸਚੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਵਉ॥ ਸਹਜਿ ਮਰਉ ਜੀਵਤ ਹੀ ਜੀਵਉ॥ ਅਪਣੋ ਕਰਿ ਰਾਖਹੁ ਗੁਰ ਭਾਵੈ॥ ਤੁਮਰੋ ਹੋਇ ਸੁ ਤੁਝਹਿ ਸਮਾਵੈ॥੭॥ ਭੋਗੀ ਕਉ ਦੁਖੁ ਰੋਗ ਵਿਆਪੈ॥ ਘਟਿ
ਘਟਿ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਪੈ॥ ਸੁਖ ਦੁਖ ਹੀ ਤੇ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਅਤੀਤਾ॥ ਨਾਨਕ ਰਾਮੁ ਰਵੈ ਹਿਤ ਚੀਤਾ॥੮॥੪॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੧ ਇਕ ਤੁਕੀਆ॥ ਮਤੁ ਭਸਮ ਅੰਧੂਲੇ ਗਰਬਿ ਜਾਹਿ॥ ਇਨ ਬਿਧਿ ਨਾਗੇ ਜੋਗੁ
ਨਾਹਿ॥੧॥ ਮੂੜ੍ਹੇ ਕਾਹੇ ਬਿਸਾਰਿਓ ਤੈ ਰਾਮ ਨਾਮ॥ ਅੰਤ ਕਾਲਿ ਤੇਰੈ ਆਵੈ ਕਾਮ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗੁਰ ਪੂਛਿ ਤੁਮ ਕਰਹੁ ਬੀਚਾਰੁ॥ ਜਹ ਦੇਖਉ ਤਹ ਸਾਰਿਗਪਾਣਿ॥੨॥ ਕਿਆ ਹਉ ਆਖਾ ਜਾਂ ਕਛੂ ਨਾਹਿ॥ ਜਾਤਿ ਪਤਿ ਸਭ ਤੇਰੈ ਨਾਇ॥੩॥ ਕਾਹੇ ਮਾਲੁ ਦਰਬੁ ਦੇਖਿ ਗਰਬਿ ਜਾਹਿ॥ ਚਲਤੀ ਬਾਰ ਤੇਰੋ ਕਛੂ ਨਾਹਿ॥੪॥ 
ਪੰਚ ਮਾਰਿ ਚਿਤੁ ਰਖਹੁ ਥਾਇ॥ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਕੀ ਇਹੈ ਪਾਂਇ॥੫॥ ਹਉਮੈ ਪੈਖੜੁ ਤੇਰੇ ਮਨੈ ਮਾਹਿ॥ ਹਰਿ ਨ ਚੇਤਹਿ ਮੂੜੇ ਮੁਕਤਿ ਜਾਹਿ॥੬॥ ਮਤ ਹਰਿ ਵਿਸਰਿਐ ਜਮ ਵਸਿ ਪਾਹਿ॥ ਅੰਤ ਕਾਲਿ ਮੂੜੇ ਚੋਟ ਖਾਹਿ॥੭॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9bazgjhvrk1in8jxy9w1gh1ewle5has</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1190</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22651</id>
    <revision>
      <id>235810</id>
      <parentid>53771</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235810</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3650" sha1="4wcnyxsjqrtfd002v8fs3keez6huhfr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੧੯੦}}&lt;/noinclude&gt;ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਬੀਚਾਰਹਿ ਆਪੁ ਜਾਇ॥ ਸਾਚ ਜੋਗੁ ਮਨਿ ਵਸੈ ਆਇ॥੮॥ ਜਿਨਿ ਜੀਉ ਪਿੰਡੁ ਦਿਤਾ ਤਿਸੁ ਚੇਤਹਿ ਨਾਹਿ॥ ਮੜੀ ਮਸਾਣੀ ਮੂੜੇ ਜੋਗੁ ਨਾਹਿ॥੯॥ ਗੁਣ ਨਾਨਕੁ ਬੋਲੈ ਭਲੀ ਬਾਣਿ॥ ਤੁਮ ਹੋਹੁ ਸੁਜਾਖੇ ਲੇਹੁ ਪਛਾਣਿ॥੧੦॥੫॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੧॥ ਦੁਬਿਧਾ ਦੁਰਮਤਿ ਅਧੁਲੀ ਕਾਰ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਭਰਮੈ ਮਝਿ ਗੁਬਾਰ॥੧॥ ਮਨੁ ਅੰਧੁਲਾ ਅੰਧੁਲੀ ਮਤਿ ਲਾਗੈ॥ ਗੁਰ ਕਰਣੀ ਬਿਨੁ ਭਰਮੁ ਨ ਭਾਗੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਅੰਧੁਲੇ ਗੁਰਮਤਿ ਨ ਭਾਈ॥ ਪਸੂ ਭਏ ਅਭਿਮਾਨੁ ਨ ਜਾਈ॥੨॥ ਲਖ ਚਉਰਾਸੀਹ ਜੰਤ ਉਪਾਏ॥ ਮੇਰੇ ਠਾਕੁਰ ਭਾਣੇ ਸਿਰਜਿ ਸਮਾਏ॥੩॥ ਸਗਲੀ ਭੂਲੈ ਨਹੀ ਸਬਦੁ ਅਚਾਰੁ॥ ਸੋ ਸਮਝੈ ਜਿਸੁ ਗੁਰੁ ਕਰਤਾਰੁ॥੪॥ ਗੁਰ ਕੇ ਚਾਕਰ ਠਾਕੁਰ ਭਾਣੇ॥ ਬਖਸਿ ਲੀਏ ਨਾਹੀ ਜਮ ਕਾਣੇ॥੫॥ ਜਿਨ ਕੈ ਹਿਰਦੈ ਏਕੋ ਭਾਇਆ॥
ਆਪੇ ਮੇਲੇ ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਇਆ॥੬॥ ਬੇਮੁਹਤਾਜੁ ਬੇਅੰਤੁ ਅਪਾਰਾ॥ ਸਚਿ ਪਤੀਜੈ ਕਰਣੈਹਾਰਾ॥੭॥ ਨਾਨਕ ਭੂਲੇ ਗੁਰੁ ਸਮਝਾਵੈ॥ ਏਕੁ ਦਿਖਾਵੈ ਸਾਚਿ ਟਿਕਾਵੈ॥੮॥੬॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੧॥ ਆਪੇ ਭਵਰਾ ਫੂਲ ਬੇਲਿ॥ 
ਆਪੇ ਸੰਗਤਿ ਮੀਤ ਮੇਲਿ॥੧॥ ਐਸੀ ਭਵਰਾ ਬਾਸੁ ਲੇ॥ ਤਰਵਰ ਫੂਲੇ ਬਨ ਹਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਆਪੇ ਕਵਲਾ ਕੰਤੁ ਆਪਿ॥ ਆਪੇ ਰਾਵੇ ਸਬਦਿ ਥਾਪਿ॥੨॥ ਆਪੇ ਬਛਰੂ ਗਊ ਖੀਰੁ॥ ਆਪੇ ਮੰਦਰੁ ਥੰਮ੍ਹੁ ਸਰੀਰੁ 
॥੩॥ ਆਪੇ ਕਰਣੀ ਕਰਣਹਾਰੁ॥ ਆਪੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕਰਿ ਬੀਚਾਰੁ॥੪॥ ਤੂ ਕਰਿ ਕਰਿ ਦੇਖਹਿ ਕਰਣਹਾਰੁ॥ ਜੋਤਿ ਜੀਅ ਅਸੰਖ ਦੇਇ ਅਧਾਰੁ॥੫॥ ਤੂ ਸਰੁ ਸਾਗਰੁ ਗੁਣ ਗਹੀਰੁ॥ ਤੂ ਅਕੁਲ ਨਿਰੰਜਨੁ ਪਰਮ ਹੀਰੁ॥੬॥ ਤੂ ਆਪੇ ਕਰਤਾ ਕਰਣ ਜੋਗੁ॥ ਨਿਹਕੇਵਲੁ ਰਾਜਨ ਸੁਖੀ ਲੋਗੁ॥੭॥ ਨਾਨਕ ਧ੍ਰਾਪੇ ਹਰਿ ਨਾਮ ਸੁਆਦਿ॥ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਗੁਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜਨਮੁ ਬਾਦਿ॥੮॥੭॥

{{center|ਬਸੰਤੁ ਹਿੰਡੋਲੁ ਮਹਲਾ ੧ ਘਰੁ ੨ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} 
ਨਉ ਸਤ ਚਉਦਹ ਤੀਨਿ ਚਾਰਿ ਕਰਿ ਮਹਲਤਿ ਚਾਰਿ ਬਹਾਲੀ॥ ਚਾਰੇ ਦੀਵੇ ਚਹੁ ਹਥਿ ਦੀਏ ਏਕਾ ਏਕਾ ਵਾਰੀ 
॥੧॥ ਮਿਹਰਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਮਾਧੌ ਐਸੀ ਸਕਤਿ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਘਰਿ ਘਰਿ ਲਸਕਰੁ ਪਾਵਕੁ ਤੇਰਾ ਧਰਮੁ ਕਰੇ ਸਿਕਦਾਰੀ॥ ਧਰਤੀ ਦੇਗ ਮਿਲੈ ਇਕ ਵੇਰਾ ਭਾਗੁ ਤੇਰਾ ਭੰਡਾਰੀ॥੨॥ ਨਾ ਸਾਬੂਰੁ ਹੋਵੈ ਫਿਰਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4wcnyxsjqrtfd002v8fs3keez6huhfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/123</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51059</id>
    <revision>
      <id>235899</id>
      <parentid>234777</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235899</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3044" sha1="ptefck4pqs4yy59absvf83w40vsv31d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਆਂ ਉਸਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਈ ਲਹੂ ਨਾਲ। (ਚੁੱਪ) ਕਦੋਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਖੁਰਾਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਉਸ... &quot;ਮੈਂ&quot; ਦੀ... ਪਤਾ ਈ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਬੱਸ ਇੰਝ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਪਤਾ ਈ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ... ਲਕੀਰ ਦੇ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਓ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ। (ਪੱਤਰਕਾਰ ਬੋਲਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ) ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਓ?}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ : |ਜੀ ਮੈਂ... (ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਇਧਰ-ਓਧਰ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਤਾਲ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ।) ਮੈਂ ...}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ : |ਮੰਨ ਲੈਂਦੀ ਆਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਤਿਜਾਰਤ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰੋ ਕਿ... ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ... ਅਜਿਹੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ।}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ : |(ਪਸੀਨਾ ਪੂੰਝਦੀ ਹੋਈ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।) ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ... ਮੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਜ਼ਰਾ ...! ਮੈਂ ਫੇਰ ਆਵਾਂਗੀ!}}
{{Playscript||{{center|ਚੁੱਪੀ !!!}}}} 
{{Playscript||(ਬਾਹਰੋਂ ਫਾਇਰਿੰਗ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।)}}  
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ : |(ਘਬਰਾਕੇ) ਇਹ ਫਾਇਰਿੰਗ।}} 
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ : |(ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ) ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੁਕਣਾ ਪਏਗਾ; ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ (ਪੱਤਰਕਾਰ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) ਜਾਣ ਜਾਓਗੇ ਤੁਸੀਂ... ਹੁਣੇ, ਕਿ ਕਿਉਂ ਲੋਕੀਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈਣ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਂਦੇ ਨੇ।
(ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਹਫਿਆ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਮਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript| ਅੰਮਾ : | ਕੀ ਹੋਇਆ ਇਹ...?}} 
{{Playscript|ਪੇਂਡੂ : | ਲੁਕ ਜਾਓ ਤੁਸੀਂ ਛੇਤੀ। ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਘਰੇ ਛਾਪਾ ਪਿਆ, ਸ਼ਕੀਲ ਵੀ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ..}}
{{Playscript|ਅੰਮਾ : |ਹਾਏ ਅੱਲਾ! ਕੀ ਹੋਇਆ ਮੇਰੇ ਸ਼ਕੀਲ ਨੂੰ...}}
{{Playscript|ਪੇਂਡੂ : |ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਟਾਈਮ ਨੀ... (ਦੌੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਪੁਲੀਸ ਇੱਧਰ ਈ}}&lt;noinclude&gt;{{center|121}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ptefck4pqs4yy59absvf83w40vsv31d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/124</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51060</id>
    <revision>
      <id>235907</id>
      <parentid>234783</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235907</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="5vuyea8w65itc55bfap5tsixg92fsja" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਆ ਰਹੀ ਐ, ਛੇਤੀ ਕਰੋ... }}
{{Playscript|ਅੰਮਾ : |(ਉੱਚੀ) ਕੀ ਹੋਇਆ ਮੇਰੇ ਸ਼ਕੀਲ ਨੂੰ? (ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਕੇ) ਸਕੀਨਾ, ਸੁਣਿਆ ਤੁਸੀਂ...
(ਸਕੀਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਵਸ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਅੰਮਾ : |ਬੋਲਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਤੂੰ?}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ : |ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਾਂ, (ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਫ਼ੈਲਦੀ ਹੈ।) ਮਰਦ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਏ... ਉਸਨੇ ਵੀ ...ਮਰਦ।
(ਬਾਹਰੋਂ ਅਨਾਉਂਸਮੈਂਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।)}}
{{Playscript|ਅਨਾਉਂਸਮੈਂਟ : |ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਹੱਥ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਕੇ ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਆ ਜਾਣ। ਕੋਈ ਘਰਾਂ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ।}}
{{Playscript||{{center|ਚੁੱਪ!!!}}}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ : |(ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।) ਕਿਹਾ ਸੀ ਨਾ, ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਏ ਬਲਾਤਕਾਰ, ਜੰਗਲ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਓ। (ਪੱਤਰਕਾਰ ਬੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਭ ਫੇਰਦੀ ਗਲ਼ਾ ਤਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।) ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਨੀ ਦੁਆਣੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ।
(ਇੱਕ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਤੇ ਦੋ ਸਿਪਾਹੀ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)}} 
{{Playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ : |ਸਾਈਡ ਤੇ ਹੋ ਜਾਓ ਸੱਭ। ਕੋਈ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਅੰਦਰ ਜਾਓ, ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਓ ਸਾਰੇ ਘਰ ਦੀ। ਫਰੋਲ ਮਾਰੋ... (ਸਿਪਾਹੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}}
{{Playscript|ਸਕੀਨਾ : |ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ...}}
{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ : |(ਆਪਣਾ ਆਈ-ਕਾਰਡ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੋਈ।) ਇੰਸਪੈਕਟਰ, ਆਈ ਐਮ ਜਰਨਲਿਸਟ ਫ੍ਰਾਮ...।}}
{{Playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ : |ਸਾਈਡ ..., ਸਾਈਡ ਤੇ ਖੜੇ ਰਹੋ, ਚੁੱਪਚਾਪ।
(ਅੰਦਰੋਂ ਚੀਖ਼ਾਂ ਮਾਰਦੀ ਰਾਬੀਆ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਮਾ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਮਾ ਬੁੱਤ ਬਣੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਸਿਪਾਹੀ}}&lt;noinclude&gt;{{center|122}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5vuyea8w65itc55bfap5tsixg92fsja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/125</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51061</id>
    <revision>
      <id>235912</id>
      <parentid>234773</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235912</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1804" sha1="73638skqb3dfp5g46ak8m2cjcodnyii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Playscript||ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸਮਾਨ ਲਿਆ-ਲਿਆ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰੋਂ ਫਾਇਰਿੰਗ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।)}}

{{Playscript|ਪੱਤਰਕਾਰ : | ਬਟ ਹਾਓ ਕੈਨ ਯੂ ਬਿਹੇਵ ਲਾਇਕ...}}

{{Playscript|ਇੰਸਪੈਕਟਰ : | (ਚੀਖ਼ਕੇ) ਸ਼ਟਅਪ। ਪਤਾ ਐ ਨਾ ਖੜ੍ਹੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਇੰਨੀਆਂ ਸਸਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ। ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜੇ ਰਹੋ, ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਐਕਸ਼ਨ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਤੁਰੰਤ। (ਗੌਰ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਡਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਚੇਤ ਹੀ ਨਾਲ ਖੜੀ ਸਕੀਨਾ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।) ਗੌਰਮੈਂਟ ਸੁੱਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਸ... (ਬਾਹਰ ਫਾਇਰਿੰਗ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।)}}

{{Playscript||{{center|ਸੰਨਾਟਾ!!!}}}}

{{Playscript||(ਡੂਮਣੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)}}

{{Playscript||{{center|ਫ਼ੇਡ ਅਊਟ}}}}&lt;noinclude&gt;{{center|123}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>73638skqb3dfp5g46ak8m2cjcodnyii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf/129</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51064</id>
    <revision>
      <id>235850</id>
      <parentid>234784</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235850</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="0hah6e4r3i1xuqcnwyw36uozzzrvv9k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਜੂਠ_ਤੇ_ਹੋਰ_ਨਾਟਕ_–_ਬਲਰਾਮ.pdf
|Page = 129
|bSize = 548
|cWidth = 423
|cHeight = 606
|oTop = -3
|oLeft = 29
|Location = center
|Description = 
}}
﻿&lt;noinclude&gt;{{center|ਕਵਰ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0hah6e4r3i1xuqcnwyw36uozzzrvv9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/85</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53605</id>
    <revision>
      <id>235839</id>
      <parentid>235390</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235839</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1408" sha1="e1iowdatym189vp3bffo0ev198rzmfq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|'''ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਵੇਲ'''}}

﻿{{left|&lt;poem&gt;ਕਿਰਤ ਮਹਾਤਮ
ਸੈਭੰ{{gap}}ਅਜੂਨੀ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਇਆ
ਇੰਦਰ ਸੂਰਜ ਵਰੁਣ ਤੇ ਅਗਨੀ
ਵਿਸ਼੍ਵ ਦਾ ਕਰਮਾ
ਖੰਡਾਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾ
ਸ਼ਿਵ ਸਦੀਵੀ
ਮਾਯਾ ਭਵਨ ਬਣਾਇਆ ਸਰਬਦ੍ਰਸ਼ਟਾ
ਬਹੁਮੁਖ ਭੁਜਾ ਤੇ ਪਾਦਕ

ਤੂੰ ਹੀ ਸੀ
ਜਦ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਨਾ ਪਾਣੀ ਨਾ ਮਿੱਟੀ
ਨਾ ਵਾਯੂ ਨ ਮੰਡਲ

ਤੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਸਪਤ ਪੰਚ ਪਰਜਾਪਤ
ਸ੍ਵਰਗ ਤੇ ਲੰਕਾ ਦਵਾਰਕਾ ਸਾਜੀ
ਦਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ

ਪਹਿਲੇ ਸਾਜੀ ਕੁਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਫਿਰ ਮਾਨਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ
ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀਆਂ
ਅਸਤਰ ਸ਼ਸਤਰ ਸੰਦ-ਸੰਦੇੜੇ
ਹਲ਼ ਸੁਹਾਗਾ ਹਲ਼ਟੀ
ਕਹੀ ਹਥੌੜਾ
ਦਾਤੀ ਰੰਬਾ
ਰੰਦਾ ਤੇਸੀ
ਵਰਮੀ ਡੂੰਘੀ
ਇਟ ਚਿਣੀਕੇ ਸਾਹਲ਼ ਲਟਕੀ ਸਿੱਧ ਸਤੀਰੀ
ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਣੀਏਂ ਅੰਦਰ

ਬੱਦਲ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼੍ਹ ਵਰ੍ਹਾਈ
ਖੂਹ ਦੀਆਂ ਟਿੰਡਾਂ&lt;/poem&gt;|5em}}&lt;noinclude&gt;{{right|81}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e1iowdatym189vp3bffo0ev198rzmfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/79</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53607</id>
    <revision>
      <id>235833</id>
      <parentid>235360</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1305" sha1="6zfquh1pym7nd2x24vz7162186jsgww" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|ਪ੍ਰੇਮ ਕੇਲਾ}}}}

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 79
|bSize = 423
|cWidth = 252
|cHeight = 263
|oTop = 98
|oLeft = 75
|Location = center
|Description = 
}}

ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿੱਚੀ ਸੀ। ਫੋਲ਼ਾਫਾਲ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਤਸਵੀਰ 'ਤੇ ਪੈਣੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਦੇਣੀ। ਹੁਣ ਇਹਦੇ ਮਾਅਨੇ ਅਨੋਖੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਬਾਬਤ ਮੇਰਾ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਛੁਟ ਮੇਰਾ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਆਸ਼ਕ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: ਫੋਟੂ ਲਹੌਣੀ ਆਂ। ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕੁੜੀ ਦਾ ਸੀ– ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਣਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਬੈਠਣਾ ਹੈ ਤੇ ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਬਟਣ ਦੱਬਣ ਵੇਲੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੇ ਕੈਮਰੇ ਨੇ ਜੋ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{right|75}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6zfquh1pym7nd2x24vz7162186jsgww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/86</title>
    <ns>250</ns>
    <id>53665</id>
    <revision>
      <id>235840</id>
      <parentid>143261</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235840</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1579" sha1="sdjkbopu444ahuccbrz4ub9sspfz7sz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{left|&lt;poem&gt;ਸੁਘੜ ਸੁਆਣੀ ਸੂਤਰ ਕੱਤਿਆ 
ਤਾਣੀ ਸੁਲ਼ਝੀ 
ਬੁਣਕਰ ਕੱਜਣ ਕੱਜਿਆ

ਲੱਕੜ ਪੱਥਰ ਮਿੱਟੀ ਘਾੜਾ 
ਜੋ ਕਰਮ ਕਮਾਵੈ ਲੋਹਾ ਸੋਨਾ 
ਕਰਮਕਾਰ ਕਹਾਵੈ ਕਰਮਾਂਵਾਲ਼ਾ 
ਜੋ ਵੀ ਹੱਥੀਂ ਕਾਰ ਕਰੇਵਾ 
ਓਹੀਓ ਤੇਰਾ ਨਾਮਲੇਵਾ ਹੈ

ਦੀਵਾ ਸੂਰਜ ਨਿਤ ਬਲ਼ੇ ਹੈ
ਖਿੱਦੋ ਧਰਤੀ ਇੱਕੋ ਥਾਂ 'ਪਰ ਰਿੜ੍ਹਦੀ ਰਹਿੰਦੀ 
ਘੜਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਿਆਸ ਨੇ ਬੱਧਾ 
ਸੂਰਜ ਦੁਆਲ਼ੇ ਚਰਖ਼ਾ ਗੇੜਾ 
ਪੁੜ ਚੱਕੀ ਦਾ ਰੱਜ ਪੀਸਦਾ 
ਮੱਸਿਆ ਰਾਤੇ ਚੰਨ ਚਮਕਾਇਆ 
ਪੈਰ ਦਾ ਕੰਡਾ ਕੱਢਿਆ ਚੰਮ ਕੰਡਿਆਰੀ

ਆਰੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ 'ਤੇ ਗ਼ਜ਼ ਫੇਰਦਾ 
ਤਰਬਾਂ ਛਿੜੀਆਂ 
ਜਿਸ ਕਾਸੇ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਪਿਆਰ ਨਾ' ਛੂਹਵੇ 
ਸੁਰਮੰਡਲ ਸੁਰਮੰਡਲ ਹੋਵੇ

ਕਿਰਤ ਕਲਾ ਦਾ ਜੰਤਰ ਇੰਜਣ 
ਲਹੂ ਪਸੀਨੇ ਢਲ਼ਦਾ ਚੱਲਦਾ

ਰਿਜ਼ਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ 
ਕਿਰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ

ਸਦਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਨਕ ਬਾਬੇ 
ਰੁਲ਼ਦੇ ਕੰਮੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ 
ਗਲ਼ ਨਾ' ਲਾਇਆ
ਉੱਚੇ ਥਾਉਂ ਬਠਾਇਆ॥&lt;/poem&gt;|5em}}&lt;noinclude&gt;{{left|82}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sdjkbopu444ahuccbrz4ub9sspfz7sz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/105</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59133</id>
    <revision>
      <id>235846</id>
      <parentid>214383</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235846</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4243" sha1="rk7k95wy53mg6nklsl2s3imiumgn7vz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੭੩)}}&lt;/noinclude&gt;ਵ ਮਾਰ ਕਰੀ ਰਨ ਮੈ ਸਰਤਾ॥੬੯॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸੁਰ ਹਾਰੇ ਜੀਤੇ  ਅਸੁਰ ਲੀਨੇ ਸਕਲ ਸਮਾਜ। ਦੀਨੋ ਇੰਦ੍ਰ ਭੁਜਾਇਕੈ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਬਲ ਦਲ ਸਾਜ॥ ੭੦॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਛੀਨ ਭੰਡਾਰ ਲਇਓ ਹੈ ਕੁਬੇਰੁ ਤੇ ਸੇਸਹੂੰ ਤੇ ਮਣਿਮਾਲ ਛੁਡਾਈ। ਜੀਤ ਲਕੇਸ ਦਿਨੇਸ ਨਿਸੇਸ ਗਨੇ ਸਜ ਲੇਸ ਦੀਓ ਹੈ ਭਜਾਈ॥
ਲੋਕ ਕੀਏ ਤਿਨ ਤੀਨਹੁ ਆਪਨੇ ਦੈਤ ਪਠੇ ਤਹ ਦੈ ਠਕੁਰਾਈ। ਜਾਇ ਬਸੇ ਸੁਰ ਧਾਮ ਤੇਊ ਤਿਨ ਸੁੰਭਨਿਸੁੰਭ ਕੀ ਫੇਰਿ ਦੁਹਾਈ॥੭੧॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਖੇਤ ਜੀਤ ਦੈਤਨ ਲੀਓ ਗਏ ਦੇਵਤਾ ਭਾਜ। ਇਹੈ ਬਿਚਾਰਿਓ ਮਨ ਬਿਖੈ ਲੇਹੁ ਸਿਵਾਂ ਤੇ ਰਾਜ॥੭੨॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਦੇਵ ਸਰੇਸ ਦਿਨੇਸ ਨਿਸੇਸ ਮਹੇਸ ਪੁਰੀ ਮਹਿ ਜਾਇ ਬਸੇ ਹੈਂ। ਭੇਸ ਬੁਰੇ ਤਹ ਜਾਇ ਦੁਰੇ ਸਿਰ ਕੇਸ ਜੁਰੇ ਰਨ ਤੇ ਜੁ ਤ੍ਰਸੇ ਹੈਂ।ਹਾਲ ਬਿਹਾਲ ਮਹਾਂ ਬਿਕਰਾਲ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀ ਜਨੁ ਕਾਲ ਗ੍ਰਸੇ ਹੈਂ।ਬਾਰਹੀ ਬਾਰ ਪੁਕਾਰ ਕਰੀ ਅਤਿ ਆਰਤਵੰਤ ਦਰੀ ਨ ਧਸੇ ਹੈਂ॥੭੩॥ ਕਾਨ ਸੁਨੀ ਧੁਨਿ ਦੇਵਨ ਕੀ ਸਬ ਦਾਨਵ ਮਾਰਨ ਕੋ ਪ੍ਰਨ ਕੀਨੋ 1 ਹੁਇ ਕੈ ਪਰ ਤੱਛ ਮਹਾਂਬਰ ਚੰਡ ਸੁਬੁੱਧ ਹੈ ਜੁੱਧ ਬਿਖੈ ਮਨ ਦੀਨੋ। ਭਾਲ ਕੋ ਫੋਰ ਕੈ ਕਾਲੀ ਭਈ ਲਖਤਾ ਛਬਿ ਕੋ ਕਵਿ ਕੋ ਮਨ ਭੀਨੋ। ਦੈਤ ਸਮੂਹ ਬਿਨਾਸਨ ਕੋ ਜਮ ਰਾਜ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤ ਮਨੋ ਭਵ ਲੀਨੋ॥੭੪॥ ਸਵੈਯਾ। ਪਾਠ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਧਰੇ ਬਲਵਾਨ ਸੁ ਕੋਪ ਕੈ ਬਿਜੁੱਲ ਜਿਉਂ ਗੁਰਜੀ ਹੈ। ਮੇਰ ਸਮੇਤ ਹਲੇ ਗਰੁਏ ਗਿਰ ਸੇਸ ਕੇ ਸੀਸ ਧਰਾ ਲਰਜੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ ਧਨੇਸ ਦਿਨੇਸ ਡਰਿਓ ਸੁਨ ਕੈ ਹਰਿ ਕੀ ਛਤੀ ਆਤਰ ਜੀਹੈ।ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਖੰਡ ਲੀਏ ਕਰ ਕਾਲਕਾ ਕਾਲ ਕੀ ਜਿਉਂ ਅਰਜੀ ਹੈ॥੭੫॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਨਿਰਖ ਚੰਡਕਾ ਤਾਸ ਕਉ ਤਬੈ ਬਚਨ ਇਹ ਕੀਨ। ਹੇ ਪੁੱਤ੍ਰੀ ਤੂੰ ਕਾਲਕਾ ਹੋਹਿ ਜੋ ਮੁਝ ਮੈ ਲੀਨ॥ ੭੬॥ ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਯ ਚੰਡਕੋ ਤਾ ਮਹਿ ਗਈ ਸਮਾਇ। ਜਿਉਂ ਗੰਗਾ ਕੀ ਧਾਰ ਮੈ ਜਮਨਾ ਪੈਠੀ ਧਾਇ॥੭੭॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਬੈਠ ਤਬੈ ਗਿਰਜਾ ਅਰ ਦੇਵਨ ਬੁਧਿ ਇਹੈ ਮਨ ਮੱਧ ਬਿਚਾਰੀ। ਜੱਧ ਕੀਏ ਬਿਨ ਫੇਰ ਫਿਰੈ ਨਹਿੰ ਭੁਮ ਸਭੈ ਅਪਨੀ ਅਵ ਧਾਰੀ। ਇੰਦ੍ਰ ਕਹਿਓ ਅਬ ਢੀਲ ਬਨੇ ਨਹਿ ਮਾਤ ਸੁਨੋ ਯਹਿ ਬਾਤ ਹਮਾਰੀ।ਦੈਤਨ ਕੇ ਬਧ ਕਾਜ ਚਲੀ ਰਣ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਭੁਜੰਗ ਨਿਕਾਰੀ॥੭੮॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਕੰਚਨ ਸੋਂ ਤਨ ਖੰਜਨ ਸੋਂ ਦ੍ਰਿਗ ਕੰਜਨ ਕੀ ਸੁਖ ਮਾਸ ਕੂਚੀ ਹੈ। ਲੈ ਕਰਤਾਰ ਸੁਧਾ ਕਰ ਮੈ ਮਧ ਮੂਰਤਿ ਸੀ ਅੰਗ ਅੰਗ ਰਚੀ੍ ਹੈ । ਆਨਨ ਕੀ ਸਰ ਕੋ ਸਸ ਨਾਹਿ ਨ ਅਉਰ ਕਛੂ ਉਪਮਾ ਨ ਬਨੀ ਹੈ। ਸ੍ਰਿੰਗ ਸਮੇਰ ਕੇ ਚੰਡ ਬਿਰਾਜਤ ਮਾਨਸਿੰਘਾਸਨ ਬੈਠੀ ਸਚੀ ਹੈ॥੭੯॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਐਸੇ ਸ੍ਰਿੰਗ ਸੁਮੇਰ ਕੈ ਸੋਭਤ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਚੰਦੂ ਹਾਸ ਕਰਿ ਬਰ ਧਰੇ ਜਨ ਜਮ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rk7k95wy53mg6nklsl2s3imiumgn7vz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/106</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59134</id>
    <revision>
      <id>235848</id>
      <parentid>214384</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235848</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4140" sha1="c4myulqry6y1zi1gl3lnjnid2nk46ln" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੭੪)}}&lt;/noinclude&gt;ਲੀਨੇ ਦੰਡ॥੮॥ ਕਿਸੀ ਕਾਜ ਕੋ  ਦੈਤ ਇਕ ਆਇਓ ਹੈ ਤਿਹ ਠਾਇ ਨਿਰਖ ਰੂਪ ਬਰ ਚੰਡ ਕੋ ਗਿਰਿਓ ਮੂਰਛਾ ਖਾਇ॥੮੧॥ ਉਠ ਸੰਭਾਰ  ਕਰਿ ਜੋਰਕੈ  ਕਹੀ ਚੰਡ ਸੋਂ ਬਾਤ। ਨ੍ਰਿਪਤ ਸੁੰਭ ਕੋ ਭ੍ਰਾਤ ਹੋਂ ਕਹੀ ਬਚਨ ਸਕੁਚਾਤ॥੧੨॥   ਤੀਨ ਲੋਕ ਜਿਨ ਬਸ ਕੀਏ ਅਤਿ ਬਲ ਭੁਜਾਂ ਅਖੰਡ। ਐਸੋ ਭੂਪਤਿ ਸੁੰਭ ਹੈ ਤਾਹਿ ਬਰੋਬਰ ਚੰਡ॥ ੮੩॥ ਸੁਨਿ ਰਾਕਸ ਕੀ ਬਾਤ ਕੋ ਦੇਵੀ ਉਤਰ ਦੀਨ।ਜੁੱਧ ਕਰੈ ਬਿਨ ਨਹਿ ਬਰੋਂ ਸੁਨਹੁ ਦੈਤ ਮਤਹੀਨ॥ ੮੪॥ ਦੋਹਰਾ। ਇਹ ਸੁਨਿ ਦਾਨਵ ਚਪਲ ਗਤਿ ਗਇਓ ਸੁੰਭ ਕੇ ਪਾਸ। ਪਰ ਪਾਇਨ ਕਰ ਜੋਰ ਕੈ ਕਰੀ ਏਕ ਅਰਦਾਸ॥ ੮੫॥ ਅਉਰ ਰਤ ਨ੍ਰਿਪ ਧਾਮ ਤੁਅ ਤ੍ਰੀਆ ਰਤਨ ਤੇ ਹੀਨ ਬਧੁ ਏਕ ਬਨ ਮੈ ਬਸੈ ਤਿਹ ਤੁਮ ਬਰੋ ਪ੍ਰਬੀਨ॥ ੮੬॥ ਸੋਰਠਾ॥ ਸੁਨੀ ਮਨੋਹਰਿ ਬਾਤ ਨ੍ਰਿਪ ਬੁਝਿਓ ਪੁਨਿ ਤਾਹਿਕੋ। ਮੋ ਸੋ ਕਹ ਯੈ ਭ੍ਰਾਤ ਬਰਨਨ ਤਹਿ ਸਰੀਰ ਕੋ॥੮੭॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਹਰਿ ਸੋ ਮੁਖ ਹੈ ਹਰਿਤੀ ਦੁਖ ਹੈ ਅਲਿਕੈ ਹਰਿ ਹਾਰ ਪ੍ਰਭਾਹਰਨੀ ਹੈ। ਲੋਚਨ ਹੈਂ ਹਰਿ ਸੇ ਸਰਸੇਟੇ ਹਰਿ ਸੀ। ਭਰੁਟੇ ਹਰਿ ਸੀ ਬਰੁਨੀ ਹੈ ॥ ਕੇ ਹਰਿ ਸੋਂ ਕਰਹਾ ਚਲਬੋ ਹਰਿ ਪੈ ਹਰਿ ਕੀ ਹਰਨੀ ਤਰਨੀ ਹੈ। ਹੈ ਕਰ ਮੈ ਹਰਿ ਪੈ ਹਰਿ ਸੋ ਹਰਿ ਰੂਪ ਕੀਏ ਹਰਿ ਕੀ ਧਰਨੀ ਹੈ॥੮੮॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਮੀਨਮੁਰਝਾਨੇ ਕੰਜ ਖੰਜਨ ਖਿਸਾਨੇ ਅਲਿ ਫਿਰਤ ਦਿਵਾਨੇ ਬਨ ਡੋਲੈ ਜਿਤ ਤਿਤ ਹੀ। ਕੀਰ ਅਉ ਕਪੋਤ ਬਿੰਬ ਕੋਕਲਾ ਕਲਾ ਪੀ ਬਨ ਲੂਟੇ ਫੂਟੇ ਫਿਰੈ ਮਨ ਚੈਨ ਹੂੰ ਨਿਤ ਹੀ। ਦਾਰਮ ਦਰਕ ਗਇਓ ਪੇਖ ਦਸਨਾਂਨ ਪਾਂਤ ਰੂਪ ਹੀ ਕੀ ਕ੍ਰਾਂਤਿ ਜਗ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸਿਤਹੀ। ਐਸੀ ਗੁਨ ਸਾਗਰ ਉਜਾਗਰ ਸੁਨਾਗਰ ਹੈ ਲੀਨੋ ਮਨ ਮੇਰੋ ਹਰਿ ਨੈਨ ਕੋ ਰਚਿਤ ਹੀ॥੮੯॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਬਾਤ ਦੈਤ ਕੀ ਸੁੰਭ ਸੁਨਿ ਬੋਲਿਓ ਕਛ ਮੁਸਕਾਤ। ਚਤੁਰ ਦੈਤ ਕੋਊ ਭੇਜੀਏ ਲਖਿ ਆਵੈ ਤਿਹ ਘਾਤ॥੯੦॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਬਹੁਰ ਕਹੀ ਉਨ ਦੈਤ ਅਬ ਕੀਜੈ ਏਕ ਬਿਚਾਰ। ਲਾਇਕ ਭਟ ਸੈਨ ਮੈ ਭੇਜਹੁ ਦੈ ਅਧਿਕਾਰ॥੯੧॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਬੈਠੋ ਹੁਤੋ ਨ੍ਰਿਪ ਮੱਧਿ ਸਭਾ ਉਠ ਕੈ ਕਰਿ ਜੋਰ ਕਹਿਓ ਮਮ ਜਾਊਂ। ਬਾਤਨ ਤੇ ਰਿਝਵਾਇ ਮਿਲਾਇਹੋਂ ਨਾਂਤਰ ਕੇਸਨ ਤੇ ਗਹਿ ਲਿਆਊਂ। ਕ੍ਰੋਧ ਕਰੈ ਤਬ ਜੁੱਧੂ ਕਰੋਂ ਰਨ ਸ੍ਰਉਨਤ ਕੀ ਸਰਤਾ ਨ ਬਹਾਊਂ 1 ਲੋਚਨ ਧੂਮ ਕੈ ਬਲ ਆਪਨੋ ਸ੍ਵਾਸਨ ਸਾਥ ਪਹਾਰ ਉਡਾਉਂ॥੯੨॥ ਉਠੇ ਬੀਰ ਕੋ ਦੇਖ ਕੈ ਸੁੰਭ ਕਹੀ ਤੁਮ ਜਾਹੁ। ਰੀਝੇ ਆਵੈ ਆਨੀਓ ਖੀਜੇ ਜੁੱਧ ਕਰਾਹੁ॥ ੯੩॥ ਤਹਾਂ ਧੂਮਲੋਚਨ ਚਲੇ ਚਤੁਰੰਗਨ ਦਲ ਸਾਜ। ਗਿਰ ਘੇਰਿਓ ਘਨ ਘਟਾ ਜਿਉਂ ਗਰਜ ਗਰਜ ਗਜਰਾਜ॥ ੯੪॥ ਧ੍ਰੂਮ੍ਰ ਨੈਨ ਗਿਰ ਰਾਜ ਤਟ ਊਚੇ ਕਰੀ ਪੁਕਾਰ। ਕੈ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c4myulqry6y1zi1gl3lnjnid2nk46ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/107</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59135</id>
    <revision>
      <id>235849</id>
      <parentid>214385</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235849</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4128" sha1="rpo1clkistaka9kaga8k03vl3976965" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੭੪)}}&lt;/noinclude&gt;ਬਰ ਸੁੰਭ ਨ੍ਰਿਪਾਲ ਕੋ ਕੈ ਲਰ ਚੰਡ ਸੰਭਾਰ॥੯੫॥ ਰਿਪ ਕੇ ਬਚਨਨ ਸੁਨਿਤ ਹੀ ਸਿੰਘ ਭਈ ਅਸ੍ਵਾਰ। ਗਿਰ ਤੇ  ਉਤਰੀ ਬੇਗ ਦੈ ਕਰਆ ਯੁਧ ਸਭ ਧਾਰ॥੯੬॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਕੋਪ  ਕੈ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਚੜੀ ਇਤ ਕ੍ਰੱਧ ਕੈ ਧੂੰਮ ਚੜ੍ਹੇ ਉਤ ਸੈਨੀ। ਬਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨਨੁ ਮਾਰ ਮਚੀ ਤਬ ਦੇਵੀ ਲਈ ਬਰਛੀ ਕਰ ਪੈਨੀ। ਦਉਰ ਦਈ ਅਰਿ ਕੇ ਮੁਖ ਮੈ ਕਟਿਓਠ ਦਏ ਜਿਮ ਲੋਹੇ ਕੋ ਛੈਨੀ। ਦਾਂਤ ਗੰਗਾ ਜਮਨਾ ਤਨ ਸਿਆਮ ਸੁ ਲੋਹੂ ਬਹਿਓ ਤਿਨ ਮਾਹਿ ਤ੍ਰਿਬੈਨੀ॥ ੯॥ ਘਾਉ ਲਗੈ ਰਿਸ ਕੈ ਦ੍ਰਿਗ ਧੂਮ੍ਰ ਸੁਕੈ ਬਲਿ ਅਪਨੋ ਖੱਗ ਸੰਭਾਰਿਓ। ਬੀਸ ਪਚੀਸ ਕਵਾਰ ਕਰੈ ਤਿਨ ਕੇ ਹਰਿ ਕੋ ਪਗੁ ਨੈਕ ਨ ਹਾਰਿਓ। ਧਾਇ ਗਦਾ ਗਹਿ ਫੋਰ ਕੈ ਫਉਜ ਕੋ ਘਉ ਸਿਵਾ ਸਿਰ ਦੈਤ ਕੈ ਮਾਰਿਓ। ਸਿੰਗ ਧਰਾਧਰ ਉਪਰ ਕੋਜਨ ਕੋਪ ਪੁਰਿੰਦਰ ਬੱਜ੍ਰ ਪਰਿਹਾਰਿਓ॥ ੯੮॥ ਲੋਚਨ ਧ੍ਰੂੰਮ ਉਠੇ ਕਿਲਕਾਰ ਲਏ ਸੰਗ ਦੈਤਨ ਕੇ ਕੁਰਮਾ। ਗਹਿ ਪਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਅਚਾਨਕ ਤਾਨ ਲਗਾਈ ਹੈ ਕੇਹਰ ਕੇ ਉਰ ਮਾ। ਹਰਿ ਚੰਡ ਲਇਓ ਬਰਕੈ ਕਰ ਤੇ ਅਰਿ ਮੂੰਡ ਕਟਿਓ ਅਸਰੋ ਪੁਰ ਮਾ। ਮਾਨੋ ਆਂਧੀ ਬਹੇ ਧਰਨੀ ਪਰ ਛੂਟ ਖਜੂਰ ਤੇ ਟੂਟਿ ਪਰਿਓ ਖੁਰਮਾ॥੯੯॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਧੂਮ੍ਰਨੈਨ ਜਬ ਮਾਰਿਓ ਦੇਵੀ ਇਹ ਪਰਕਾਰ॥ ਅਸੁਰਸੈਨ ਬਿਨ ਚੈਨ ਹੁਇ ਕੀਨੋ ਹਾਹਾਕਾਰ॥ ੧੦੦॥ ਇਤਿਸ੍ਰੀਮਾਰਕੰਡੇ ਪੁਰਾਣੇ&quot;ਚੰਡੀ&quot;ਚਰਿਤ੍ਰ ਉਕਤਿ ਬਿਲਾਸ ਧੂਮ੍ਰਨੈਨਬਧਹਨਾਮ ਤ੍ਰਿਤੀਆਧਿਆਇ॥੩॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਸੋਰ ਸੁਨਿਯੋ ਜਬ ਦੈਤਨ ਕੋ ਤਬ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤਚੀ ਅਖੀਆਂ। ਹਰਿ ਧਿਆਨੁ ਛੂਟਿਓ ਮੁਨਿ ਕੋ ਸੁਨਿ ਕੈ ਧੁਨਿ ਟੂਟਿ ਖਗੇਸ ਗਈ ਪਖੀਆਂ॥ ਦ੍ਰਿਗ ਜੁਆਲ ਬਢੀ ਬੜਵਾਨ ਲਜਿਉਂ ਕਵਿ ਨੇ ਉਪਮਾ ਤਿਹ ਕੀ ਰਖੀਆਂ। ਸਭ ਛਾਰੁ ਭਇਓ ਦਲਦਾਨਵ ਕੋਜਿਮ ਘੂਮ ਹਲਾਹਲ ਕੀ ਮਖੀਆਂ। ੧੦੧॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਅਉਰ ਸਕਲ ਸੈਨਾ ਜਰੀ ਬਚਿਓ ਸੁ ਏਕੈ ਪ੍ਰੇਤ॥ ਚੰਡ ਬਚਾਇਓ ਜਾਨ ਕੈ ਅਉਰਨ ਮਾਰਨ ਹੇਤ॥੧੦੧॥ ਭਾਜ ਨਿਸਾਚਰ ਮੰਦ ਮਤ ਕਹੀ ਸੁੰਭ ਪਹਿ ਜਾਇ॥ ਧ੍ਰੂਮ੍ਰਸੈਨ ਸੈਨਾ ਸਹਿਤ ਡਾਰਿਓ ਚੰਡ ਖਪਾਇ॥ ੧੦੩॥ ਸਕਲ ਕਟੇ ਭਟਕ ਟਕਕੇ ਰਥ ਪਾਇਕ ਹੈ ਕੁੰਭ॥ ਯੋਂ ਸੁਨਿ ਬਚਨ ਅਚਰਜ ਹ੍ਵੈ ਕੋਪ ਕੀਓ ਨ੍ਰਿਪ ਸੁੰਭ॥ ੧੦੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਚੰਡਮੁੰਡ ਦ੍ਵੈ ਦੈਤ ਤਬ ਲੀਨੇ ਸੁੰਭ ਹਕਾਰ॥ ਚਲ ਆਏ ਨ੍ਰਿਪ ਸਭਾ ਮਹਿ ਕਰ ਲੀਨੇ ਅਸਢਾਹ॥੧੦੫॥ ਅਬ ਬੰਦਨ ਦੋਨੋ ਕੀਓ ਬੈਠਾਏ ਨ੍ਰਿਪ ਤੀਰ ਪਾਂਨ ਦਏ ਮੁਖ ਤੇ ਕਹਿਓ ਤੁਮ ਦੋਨੋ ਮਮ ਬੀਰ॥੧੦੬॥ ਨਿਜ ਕਟਕੋ ਫੈਂਟਾ ਦਇਓ ਅਰੁ ਜਮ ਧਹ ਕਰਵਾਰ। ਲਿਆਵਹੁ ਚੰਡੀ ਬਾਂਧ ਕੈ ਨਾ ਤਰ ਡਾਰੋ ਮਾਰ॥੧੦੭॥ ਸਵੈਯਾ॥ਕੋਪ ਚੜੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rpo1clkistaka9kaga8k03vl3976965</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/108</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59136</id>
    <revision>
      <id>235863</id>
      <parentid>214386</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4172" sha1="dt7tzoedhdpi5v9179p9imhl8308x86" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੭੬)}}&lt;/noinclude&gt;ਰਨ ਚੰਡ ਅਉ ਮੁੰਡ ਚਤੁਰੰਗਨ ਸੈਨ ਭਲੀ। ਤਬ ਸੇਸ ਕੋ ਸੀਸ ਧਰਾ ਲਰਜੀ ਜਲ ਮੱਧਿ ਤਰੰਗ ਨ ਨਾਵ ਹਲੀ।ਖੁਰ ਬਾਜਨ ਧੂਰ ਊਡੀ ਨਭ ਕੇ ਕਵਿ ਕੇ ਮਨ ਤੇ ਉਪਮਾ ਨ ਟਲੀ। ਭਵ ਭਾਰ ਅਪਾਰ ਨਿਵਾਰਨ ਕੋ ਧਰਨੀ ਮਨੋ ਬ੍ਰਹਮ ਕੇ ਲੋਕਚਲੀ॥ ੧੮॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਚੰਡਮੂੰਡ ਦੈਤਨ ਦੁਹੂੰ ਸਬਲ ਪ੍ਰਬਲ ਦਲ ਲੀਨ। ਨਿਕਟਿ ਜਾਇ ਗਿਰ ਘੇਰ ਕੈ ਮਹਾ ਕੁਲਾਹਲ ਕੀਨ॥੧੦੯॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਜਬ ਕਾਨ ਸੁਨੀ. ਧੁਨਿ ਦੈਤਨ ਕੀ ਤਬਿ ਕੋਪੁ ਕੀਓ ਗਿਰਜਾ ਮਨ ਮੈਂ। ਚੜ ਸਿੰਘ ਸੁਸੰਖ ਬਜਾਇ ਚਲੀ ਸਭ ਆਯੁਧ ਧਾਰ ਤਬੈ ਤਨ ਮੈ। ਗਿਰ ਤੇ ਉਤਰੀ ਦਲ ਬੈਰਨ ਕੇ ਪਰਯੌ ਉਪਮਾਂ ਉਪਜੀ ਮਨ ਮੇ। ਨਭ ਤੇ ਬਹਿਰੀ ਲਖ ਛੂਟ ਪਰੀ ਜਨ ਕੂਕ ਕੁਲੰਗਨ ਕੇ ਗਨ ਮੈ॥੧੧੦॥ ਚੰਡ ਕੁਵੰਡ ਤੇ ਬਾਨ ਛੁਟੇ ਇਕਤੇ ਦਸ ਸਉ ਤੇ ਸਹੰਸ ਤਹਿ ਬਾਢੇ। ਲੱਛਕ ਹੁਇ ਕਰ ਜਾਇ ਲਗੇਂ ਤਨ ਤਨ ਮਾਝ ਰਹੇ ਗਡਿ ਗਾਢੇ। ਕੋ ਕਵਿਤਾ ਹਿਸ ਰਾਹਿ ਕਰੈ ਅਤਿ ਸੈ ਉਪਮਾ ਜੁਭਈ ਬਿਨ ਕਾਢੇ। ਫਾਗਨ ਪਉਨ ਕੇ ਗਉਨ ਭਏ ਜਨ ਪਾਤ ਬਿਹੀਨ ਰਹੇ ਤਰੁ ਠਾਢੇ॥੨੨੧॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਮੁੰਡ ਲਈ ਕਰ ਵਾਰ ਹਕਾਰ ਕੈ ਕੇ ਹਰਿ ਕੇ ਅੰਗ ਪ੍ਰਹਾਰੇ।ਫੇਰ ਦਈਤਨ ਦਉਰ ਕੇ ਗਉਰ ਕੋ ਘਾਇਲ ਕੈ ਨਿਕਸੀ ਅੰਗ ਧਾਰੇ। ਸ੍ਰਉਨ ਭਰੀ ਥਹਰੈ ਕਰ ਦੈਤ ਕੇ ਕੋ ਉਪਮਾ ਕਵਿ ਅਉਰ ਬਿਚਾਰੇ।ਧਾਨ ਗੁਮਾਨ ਸੋ ਖਾਇ ਅਘਾਇ ਮਨੋ ਜਿਮ ਆਪਨੀ ਜੀ ਭਨਿ ਹਾਰੇ॥੧੧੨॥ ਘਾਉ ਕੈ ਦੈਤ ਚਲਿਓ ਜਬਹੀ ਤਬਦੇਵੀ ਨਿਖੰਗ ਤੇ ਬਾਨ ਸੁ ਕਾਢੇ। ਮਾਨ ਪ੍ਰਮਾਨ ਲਉ ਖੈਂਚ ਕਮਾਨ ਚਲਾਵਤ ਏਕ ਅਨੇਕ ਹੁਇ ਬਾਢੇ। ਮੁੰਡ ਲੈ ਢਾਲ ਦਈ ਮੁਖ ਓਟ ਸੇ ਤਿਹ ਮੱਧਿ ਰਹੇ ਗਡਿ ਗਾਢੇ।ਮਾਨਹ ਕੂਰਮ ਪੀਠ ਪੈ ਨੀਠ ਭਏ ਹੈਂ ਸਹਸ ਫਨ ਕੇ ਫਨ ਠਾਢੇ॥ ੧੩। ਸਿੰਘਹਿ ਪ੍ਰੇਰ ਕੈ ਆਗੈ ਭਈ ਕਰਿ ਮੈ ਅਸਲੈ ਬਰਚੰਡ ਸੰਭਾਰਿਓ। ਮਾਰਿ ਕੈ ਧੂਰਿ ਕੀਏ ਚਕਚੂਰ ਗਿਰੇ ਅਰ ਪੂਰ ਮਾਂਹ ਰਨ ਪਾਰਿਓ। ਫੇਰ ਕੈ ਘੇਰਿ ਲਇਓ ਰਨ ਮਾਹਿ ਸੁਮੰਡ ਕੋ ਮੰਡ ਜੁਦਾ ਕਰਿ ਮਾਰਿਓ। ਐਸੇ ਪਰਿਓ ਧਰਿ ਊਪਰਿ ਜਾਇ ਜਿਉਂ ਬੇਲ ਹਿਤੇ ਕਦੂਆ ਕਟਿ ਡਾਰਿਓ॥੨੪॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਸਿੰਘ ਚੜੀ ਮੁਖ ਸੰਖ ਬਜਾਵਤ ਜਿਉਂ ਘਨ ਮੈ ਤੜਤਾ ਦੁਤਿ ਮੰਡੀ। ਚੱਕ੍ਰ ਚਲਾਇ ਗਿਰਾਇ ਦਇਓ ਅਰਿ ਭਾਜਤ ਦੇਤ ਬਡੇ ਬਰਬੰਡੀ। ਭੂਤ ਪਿਸਾਚ ਨਿਮਾਸ ਅਹਾਰ ਕਰੈ ਕਿਲਕਾਰ ਖਿਲਾਰ ਕੈ ਝੰਡੀ। ਮੁੰਡ ਕੋ ਮੁੰਡ ਉਤਾਰ ਦਇਓ ਅਬ ਚੰਡ ਕੇ ਹਾਥ ਲਗਾਵਤ ਚੰਡੀ॥ ੧੫॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਮੁੰਡ ਮਹਾਂ ਰਨ ਮੱਧਿ ਹਨਿਓ ਫਿਰਕੈ ਬਰਚੰਡ ਤਬੈ ਇਹ ਕੀਨੋ। ਮਾਰ ਬਿਦਾਰ ਦਈ ਸਭ ਸੈਨ ਸੁ ਚੰਡਕਾ ਚੰਡ ਸੋ ਆਹਵ ਕੀਨੋ। ਲੈ ਬਰਛੀ ਕਰ ਮੈ ਅਰਿਕੋ ਸਿਰ ਕੈ ਬਰ ਮਾਰ ਜਦਾ ਕਰ ਦੀਨੋ। ਲੈ ਕੈ ਮਹੇਸ
``&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dt7tzoedhdpi5v9179p9imhl8308x86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ.pdf/109</title>
    <ns>250</ns>
    <id>59137</id>
    <revision>
      <id>235864</id>
      <parentid>214387</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ashwinder sangrur</username>
        <id>2332</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>235864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4105" sha1="1omxx3j1nbt2b2saoc25wk1y57v0c4l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ashwinder sangrur&quot; /&gt;{{center|(੭੭)}}&lt;/noinclude&gt; ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਗਨੇਸ ਕੋ ਰੁੰਡ ਕੀਓ ਜਨ ਮੁੰਡ ਬਿਹੀਨੋ॥੧੧੬॥ਇਤਿਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰਨਾਟਕ ਸ੍ਰੀਚੰਡੀਚਰਿਤੇ ਚੰਡਮੁੰਡ ਬਦੁ ਚਤੁਰਥਧਿਆਇ॥੪॥
॥ ਸੋਰਠਾ॥ ਘਾਇਲ ਘੂੰਮਤ ਕੋਟ ਜਾਇ ਪੁਕਾਰੇ ਸੁੰਭ ਪੈ। ਮਾਰੇ ਦੇਵੀ ਘੋਟ ਸੁਭ ਟਕਟਕ ਕੇ ਬਿਕਟ ਅਤਿ॥ ੧੭॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਰਾਜ ਗਾਜ ਕੇ ਬਾਤ ਇਹ ਕਹੀ ਜੁ ਤਾਹੀ ਠਉਰ। ਮਰਿਹੋਂ ਜੀਅਤ ਨ ਛਾਡਹੋਂ ਕਹਿਓ ਸੱਤਿ ਨਹਿ ਅਉਰ॥੧੧੮॥ਤੁੰਡਸੁੰਭ ਕੇ ਚੰਡਕਾ ਚਢਿ ਬੋਲੀ ਇਹ ਭਾਇ ਮਾਨੋ ਅਪਨੀ ਮ੍ਰਿਤ ਕੋ ਲੀਨੋ ਅਸੁਰ ਬੁਲਾਇ॥੧੯॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸੁੰਭ ਨਿਸੁੰਭਹਿ ਦੁਹੂੰ ਮਿਲਿ ਬੈਠ ਮੰਤ੍ਰ ਤਬ ਕੀਨ। ਸੈਨਾ ਸਕਲ ਬੁਲਾਇਕੈ ਸੁਭਟ ਬੀਰ ਚੁਨ ਲੀਨ॥੧੨॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਰਕਤ ਬੀਜ ਕੋ ਭੇਜੀਏ ਮੰਤ੍ਰਨ ਕਹੀ ਬਿਚਾਰ। ਪਾਥਰ ਜਿਉਂ ਗਿਰ ਡਾਰਕੈ ਚੰਡਹਿ ਹਨੇ ਹਕਾਰ॥੧੨੧॥ ਸੋਰਠਾ॥ ਭੇਜੋ ਕੋਊ ਦੂਤ ਤੇ ਲਿਆਵੈ ਤਾਹਿ ਕੋ। ਜੀਤਿਓ ਜਿਨ ਪੂਰ ਹੁਤ ਭੁਜਬਲ ਜਾ ਕੇ ਅਮਿਤ ਹੈ॥ ੧੨੨॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸ੍ਰਉਣਤ ਬਿੰਦ ਪੈ ਦੈਤ ਇਕੁ ਗਇਓ ਕਰੀ ਅਰਦਾਸ। ਰਾਜ ਬੁਲਾਵਤ ਸਭਾ ਮੈ ਬੇਗ ਚਲੋ ਤਿਹ ਪਾਸ॥ ੧੨੩॥ ਰਕਤਬੀਜ ਨ੍ਰਿਪ ਸੁੰਭ ਕੋ ਕੀਨੋ ਆਨ ਪ੍ਰਨਾਮ। ਅਸੁਰ ਸਭਾ ਮਧਿ ਭਾਉ ਕਰ ਕਹਿਓ ਕਰਹੁ ਮਮ ਕਾਮ॥੧੨੪॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਸ੍ਰਉਣਤ ਬਿੰਦ ਕੋ ਸੰਭਨਿਸੁੰਭ ਬੁਲਾਇ ਬੈਠਾਇ ਕੈ ਆਦਰ ਕੀਨੋ। ਦੇ ਸਿਰ ਤਾਜ ਬਡੋ ਜਗਰਾਜ ਸੁਬਾਜ ਦਏ ਰਿਝਵਾਇ ਕੈ ਲੀਨੋ। ਪਾਨ ਲੈ ਦੈਤ ਕਹੀ ਇਹ ਚੰਡ ਕੋ ਰੁੰਡ ਕਰੋ ਬਿਨ ਮੁੰਡ ਬਿਹੀਨੋ। ਐਸੇ ਕਹਿਓ ਤਿਨ ਮੱਧਿ ਸੁਭਾ ਨ੍ਰਿਪ ਰੀਝ ਕੈ ਮੇਘ ਅਡੰਬਰ ਦੀਨੋ॥੧੨੫॥ ਸ੍ਰਉਨਤ ਬਿੰਦ ਕੋ ਸੰਭਨਿਸੁੰਭ ਕਹਿਓ ਤੁਮ ਜਾਹੁ ਮਹਾ ਦਲ ਲੈਕੈ। ਛਾਰ ਕਰੋ ਗਰੂਏ ਗਿਰਰਾਜਹਿ ਚੰਡ ਪਚਾਰ ਹਨੋ ਬਲੁ ਕੈਕੈ॥ ਕਾਨਨ ਮੈ ਨ੍ਰਿਪ ਕੀ ਸੁਨੀ ਬਾਤ ਰਿਸਾਤ ਚਲਿਯੋ ਚੜ ਊਪਰਿ ਗੈ ਕੈ। ਮਾਨੋ ਪ੍ਰਤੱਛ ਹੁਇ ਅੰਤਕਦੰਤ ਕੋ ਲੈ ਕੈ ਚਲਿਓ ਰਨ ਹੇਤ ਜੁਛੈ ਕੈ॥੧੨੬॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਬੀਜਰਕਤ ਸਬੰਬ ਬਜਾਇਕੈ ਆਗੈ ਕੀਏ ਗਜ ਬਾਜ ਰਥਈਆ। ਏਕ ਤੇ ਏਕ ਮਹਾਂਬਲਿ ਦਾਨਵ ਮੇਰ ਕੋਪ ਇਨ ਸਾਥ ਮਥਈਆ। ਦੇਖਿ ਤਿਨੈ ਸੁਭ ਅੰਗ ਸੁਦੀਰਘ ਕਉਚ ਸਜੇ ਕਟ ਬਾਂਧ ਭਥਈਆ। ਲੀਨੋ ਕਮਾਨਨ ਬਾਂਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਸਮਾਂਨ ਕੈ ਸਾਥ ਲਏ ਜਸ ਥਈਆ॥ ੨੭॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਰਕਤ ਬੀਜ ਦਲ ਸਾਜ ਕੋ ਉਤਰੇ ਤਟ ਗਿਰਰਾਜ। ਸ੍ਰਵਣ ਕੁਲਾਹਲ ਸੁਨ ਸਿਵਾ ਕਰਿਓ ਜੁੱਧ ਕੋ ਸਾਜ॥੧੨੮॥ਸੋ:।ਹੁਇ ਸਿੰਘਹਿ ਅਸਵਾਰ ਗਾਜ ਗਾਜ ਕੈ ਚੰਡਕਾ। ਚਲੀ ਪ੍ਰਬਲ ਦਲ ਧਾਰ ਰਕਤਬੀਜ ਕੋ ਬਧ ਨਮਿਤ॥ ੧੨੯॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਆਵਤ ਦੇਖਿ ਕੈ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੋ ਸ੍ਰੋ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1omxx3j1nbt2b2saoc25wk1y57v0c4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68427</id>
    <revision>
      <id>235817</id>
      <parentid>202919</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235817</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="krfk8apvuusubh39rvnz7eoj2h0wmwd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|10em}}
{{center|ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}
{{dhr|15em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>krfk8apvuusubh39rvnz7eoj2h0wmwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/3</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68429</id>
    <revision>
      <id>235818</id>
      <parentid>202924</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235818</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307" sha1="mp6zega2mzts29w1edwp83aw60avwso" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}
{{dhr|7em}}
ਬਲਰਾਮ
{{dhr|4em}}
{{Css image crop
|Image = Mritulok_te_Hor_Natak.pdf
|Page = 3
|bSize = 464
|cWidth = 41
|cHeight = 45
|oTop = 395
|oLeft = 215
|Location = center
|Description = 
}}
ਆਂਟਮ ਆਰਟ}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mp6zega2mzts29w1edwp83aw60avwso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/5</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68442</id>
    <revision>
      <id>235819</id>
      <parentid>202944</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235819</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="234" sha1="607smqjleg11lweiayu0xos8i8ewswf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|10em}}
{{center|ਸਮਰਪਣ}}

{{center|&lt;poem&gt;ਪਵਨਜੀਤ ਵੀਰ ਨੂੰ...
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਦਕਾ ਇਹ ਨਾਟਕ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਸਕੇ।&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|10em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>607smqjleg11lweiayu0xos8i8ewswf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235820</id>
      <parentid>235819</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235820</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="eq7sxvp79cetmae12t9xin5tcimqv11" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|10em}}
{{center|'''ਸਮਰਪਣ'''}}&lt;/br&gt;

{{center|&lt;poem&gt;ਪਵਨਜੀਤ ਵੀਰ ਨੂੰ...
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਦਕਾ ਇਹ ਨਾਟਕ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਸਕੇ।&lt;/poem&gt;}}
{{dhr|10em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eq7sxvp79cetmae12t9xin5tcimqv11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/7</title>
    <ns>250</ns>
    <id>68444</id>
    <revision>
      <id>235821</id>
      <parentid>234266</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235821</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4612" sha1="3lhpve6289mr6tpz6fvhs0v8dqpqlkd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਛਪ ਕੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਚਾਰ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜੋ ਉਸਦੀ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਲਗਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ। ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਤੇ ਨਾਟਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅਹਿਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖਬੰਧ ਲਿਖੇ ਹਨ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਾਰੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਉਸਨੂੰ ਜੀ ਆਇਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨਾਟਕ &quot;ਮ੍ਰਿਤੂ-ਲੋਕ&quot; ਦਾ ਮੁੱਖਬੰਧ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਜੀਤ ਜੀ ਨੇ “ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ&quot;, ਦਵਿੰਦਰ ਦਮਨ ਨੇ “ਸ਼ਹਾਦਤ&quot; ਅਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਨੇ “ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੁ ਜਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ&quot; ਦਾ ਮੁੱਖਬੰਧ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰੋ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਰੀ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਸਤਾਖਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਇਹ ਨਿੱਘਾ ਸੁਆਗਤ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਬਲਰਾਮ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਥਾਪੜਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੱਬ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਚ ਛਪ ਰਹੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਤੱਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ‘ਜੂਠ’ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੀ ਕਥਾਕਾਰ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲਮੀਕੀ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਤਫਾਕਨ ਉਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰੀ ਨਾਟਕ ਵੀ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਮੰਚਨ ਦੋਹੇਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਹੁਣ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਲੇਖਕ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਇੱਕੋ ਜਿੰਨੀ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਪਾਠਕਾਂ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਾਹਿਰ ਹੈ ਕਿ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ, ਖੂਬੀਆਂ ਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਤਰਜੀਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਧਾਰਣਾ ਦੀ ਛਾਪ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਮੈਂ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਸਦੀ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|7 :: ਮ੍ਰਿਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3lhpve6289mr6tpz6fvhs0v8dqpqlkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/8</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70487</id>
    <revision>
      <id>235822</id>
      <parentid>234267</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235822</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5300" sha1="4dyr0ruww1woqyr55rxp3y5hv4a7l8s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਬਣਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵੀ ਗਵਾਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ਾਇਕਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖ਼ੁਦ ਉਸਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਚਰਨ ਗਿੱਲ ਤੇ ਸੈਮੂਅਲ ਜੌਹਨ ਵਰਗੇ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ &quot;ਮ੍ਰਿਤੂ-ਲੋਕ&quot; ਅਤੇ &quot;ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ&quot; ਵਰਗੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। &lt;/br&gt;
{{gap}}ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ &quot;ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ&quot; ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨਾਟਕ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਹ ਰੂਹ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇਹ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉੱਘੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੂਹਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਨਿਤਾਣੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ਼ ਹੀ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਦੇਹਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਦਾ ਅਕੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਂਦ ਅਖੰਡ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਗੁਆਂਢ, ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਜਾਂ ਜਮਾਤਾਂ 'ਚ ਵੰਡ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਸੈਮੁਅਲ ਜੌਹਨ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ 'ਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਕਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਗ਼ਦਰੀ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭਵਨ 'ਚ ਹੁੰਦੇ ਇਸ ਸਲਾਨਾ ਮੇਲੇ 'ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ, ਜਿਸਦਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੇਰ ਹੁੰਦੇ-ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। &lt;/br&gt;
{{gap}}&quot;ਸ਼ਹਾਦਤ&quot; ਇੱਕੋ ਵੇਲ਼ੇ ਕਈ ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਈਸਵੀ 2007 'ਚ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਾ ਵਰ੍ਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਅਜ਼ਮਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜਬੂਰ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਹਥਿਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਤੇ ਉਸ ਅਜਾਇਬ ਘਰ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੀ ਕੈਦ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਰ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ &quot;ਸ਼ਹੀਦ ਮੌਤ ਦੀ ਕੁੱਖ 'ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&quot; ਨਾਟਕਕਾਰ ਗਾਂਧੀ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਿਚਾਲੇ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ &quot;ਨਫ਼ਰਤ&quot; ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ, ਸਗੋਂ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਡਰ ਅੰਦਰ ਉਤਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਨਾਟਕਕਾਰ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹੀਦ ਉਹ ਜ਼ਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਖੱਡ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|8 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4dyr0ruww1woqyr55rxp3y5hv4a7l8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/9</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70490</id>
    <revision>
      <id>235823</id>
      <parentid>234005</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235823</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5257" sha1="kvesfus2dx3mdia5qpk6btmm14eqtbt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਬਣ ਕੇ ਵਿਛ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਨੂੰ
ਸ਼ਹੀਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਦ-ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਨਾਟਕ
ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀਆਂ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਸ਼ਾਇਦ ਪਾਤਰਾਂ
ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪੇਚੀਦਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ
ਵੀ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਟਕ 'ਚ ਉਸਾਰਿਆ
ਹੈ, ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ,
ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਜਾਂ ਅਰਧ ਅਚੇਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਚਰਚਾ
ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸਦਾ ਪਲੇਠਾ ਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸ਼ੋ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਟੈਗੋਰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ 2007
'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਸੰਗੀਤਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਮੰਚ ਸਜਿਆ ਅਤੇ
ਸੈੱਟ ਦੀ ਵਿਉਂਤਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਉੱਘੇ ਰੰਗਕਰਮੀ ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}&quot;ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ&quot; ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ
ਦੁਆਲ਼ੇ ਬੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਯੁਗ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਭਵੇਂ
ਵਿਅੰਗ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੌਹ ਨਾਲ਼ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਟਕ ਸਮਕਾਲਿਕਤਾ ਤੋਂ
ਪਾਰ ਜਾਂਦਾ ਦਿਖਾਈ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਨੀ ਖਾਂ ਤੇ ਨਬੀ ਖਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆ
ਕੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ
ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਵਿਕਾਸ ਮਹਿਜ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਂ ਬੌਧਿਕ ਹੈ, ਮਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ
ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਕਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਜਾਂ ਸਮਾਜ
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜ ਉਸੇ ਕਤਲੇਆਮ 'ਚ ਆ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਨਿਕਲ ਆਏ ਪ੍ਰਤੀਤ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ
ਹੈ, ਪਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ 'ਤੇ ਇੰਨੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ ਕਿ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ
ਅਖਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੰਗਮੰਚੀ ਹਲਕਿਆਂ 'ਚ ਇਸ 'ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੋਈ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}“ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ” ਇਸ਼ਕ, ਮੌਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੋਇਆ ਨਾਟਕ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਸੌਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਜੋਗ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਸ਼ਰਾ ਦੀ ਤੁਰੀ ਆਉਂਦੀ ਜੰਗ ਨਾਟਕ ਦੀ ਚਾਲਕ ਊਰਜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਨੈਨ ਵਿਹੂਣੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸਿਰਜ ਕੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਅਰਥ ਭਰਿਆ ਹਾਸ-ਰਸ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ। ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ 
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|9 :: ਮ੍ਰਿਤਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kvesfus2dx3mdia5qpk6btmm14eqtbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/10</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70491</id>
    <revision>
      <id>235824</id>
      <parentid>234047</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235824</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2984" sha1="r0rh3abnmxr44x4v222op7oam1pplgy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮੌਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਂਗ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹਉਮੈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਤਿਆਗਣੀ ਪੈਂਦੀ
ਹੈ ਤੇ ਇਹੋ “ਜੋਗ” ਜਾਂ ਵਸਲ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਚੇਲੇ
ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਤੇ ਜੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜੋਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਟਕ
ਵਿਚਲੀ ਕਵਿਤਾ ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕ ਦੌਰਾਨ ਵਾਰਿਸ ਦੀ
ਨਿਰਾਕਾਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਚਨਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਯੁਗ
ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਗ ਦਾ ਮੂਲ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਜਾਂ ਗਿਆਨ
ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ਼ਕ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਨਾਟਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ,
ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਐਨ. ਐਸ. ਡੀ ਤੋਂ
ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਨਾਟਕ ਦੀ ਵੇਸ਼ਭੂਸ਼ਾ, ਸੈੱਟ, ਲਾਈਟਿੰਗ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਿਉਂਤਕਾਰੀ
ਵੀ ਐਨ. ਐਸ. ਡੀ ਦੇ ਹੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਰਵੀ ਨੰਦਨ
ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਰੰਗਮੰਚ ਤੇ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਹਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰਾ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ
ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਓਪਰਾ ਜਾਂ ਬੇਲੋੜਾ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ
ਕਿ ਮੇਰੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਣਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਕਲਮ ਕੋਲ਼ੋਂ ਸਾਡੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ
ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਕਲਾਤਮਕ ਤੇ
ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਤਾਂਈਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ।&lt;/br&gt;
{{Float right|ਯੋਗਰਾਜ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||10 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r0rh3abnmxr44x4v222op7oam1pplgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/11</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70492</id>
    <revision>
      <id>235825</id>
      <parentid>234048</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235825</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="6vlr1p3fai0ngdnveoraobqvyogzcat" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਦੇ ਬੋਲ}}}}
{{gap}}ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਖੇਡੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਸੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਚਰਣ ਗਿੱਲ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਿਣੀ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ” ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਰੂਪ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਤੈਂ ਕੀ ਦਰਦ ਨਾ ਆਇਆ” ਨਾਟਕ ਦੇ ਏਸ ਰੂਪ ਲਈ ਮੈਂ ਸੈਮੁਅਲ ਜੌਹਨ, ਮਾਸਟਰ ਦੇਸਰਾਜ ਜੀ ਤੇ ਜਗਦੀਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਘੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਤਹਿ ਦਿਲੋਂ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਨਿਘੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮੇਰਾ ਹੌਂਸਲਾ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਯੋਗਰਾਜ ਜੀ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਛੋੜਾ ਪਾ ਗਏ ਮਿੱਤਰ ਜੇ. ਪੀ. ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪਵਨਜੀਤ ਨੂੰ ਧੰਨਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਇਦ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਨਾ ਲੈ ਪਾਉਂਦੇ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||11 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vlr1p3fai0ngdnveoraobqvyogzcat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/15</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70498</id>
    <revision>
      <id>235826</id>
      <parentid>234241</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:50:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235826</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4845" sha1="gfa7uharsgxt54kf5vp7ykly7gtiqxt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ}}}}

{{gap}}ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜੱਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ' ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਝਾਤ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੁਰਤੀ ਸਾਲ 1963-65 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਜੁੜੀ। ਓਦੋਂ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਐਮ. ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਾਡੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਪਕ ਡਾ: ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਹੀਰ ਉੱਤੇ ਲੈਕਚਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਅਣੋਖੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਹੀਰ ਇੱਕ ਕਿੱਸਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਨਾਟਕ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ ਨਾਲ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚਿੰਬੜੀ ਰਹੀ ਤੇ ਅਖੀਰ ਕੋਈ 48-49 ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ (2011 ਵਿੱਚ) ਮੈਂ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਮੈਂ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਝੋਕ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। (ਅਧੂਰੀ-ਸਧੂਰੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭੀ ਪਈ ਹੈ। ਡਾ. ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਤੇ ਦਰੁਸਤ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦਰੁਸਤ ਜਾਪਣ ਲੱਗੇਗੀ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੱਥਲੇ ਨਾਟਕ ‘ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜੱਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ' ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇਂਗੇ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਤੇ ਮੰਚਿਤ ਹੋਇਆ ਵੇਖੋਗੇ। ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇਸ ਨਾਟ-ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵਾਰਿਸ ਦੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਵਸਤੂ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਤੇ ਨਾਟਕੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੀ। ਇਸ ਨਾਟ ਸਿਰਜਣਾ ਰਾਹੀਂ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਵਾਰਿਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਇਸ਼ਕ-ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਵਸਤੂ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸੂਫ਼ੀ ਮੱਤ ਦੇ ਮਾਰਫਤ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਕਥਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਟੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚੀ ਉਸਾਰ ਉਸਾਰਿਆ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਮੱਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੱਕਰ ਉਦੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦ ਇਨਸਾਨੀ ਇਸ਼ਕ ਸ਼ਰੀਅਤ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛਡਵਾ ਕੇ ਤਰੀਕਤ ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਪੜਾਅ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਐਨ ਸਿਖਰ ਦੇ ਪੜਾਅ ਮਾਰਫਤ ਦੇ ਪੁੱਜਣ ਦੀਆਂ ਨਿਰਭੈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਇਸ਼ਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 'ਦੋ' ਥਾਂ 'ਇੱਕ' ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਨਿਧੜਕ ਹੋਈ ਹੀਰ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਬੋਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਿਕਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:&lt;/br&gt;
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ, ਰਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਨੀ ਮੈਂ ਆਪੇ ਰਾਂਝਾ ਹੋਈ।
ਆਖੋ ਨੀ ਮੈਂਨੂੰ ਧੀਦੋ ਰਾਂਝਾ, ਹੀਰ ਨਾ ਆਖੋ ਕੋਈ।&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਹੀਰ ਵੀ ਜਦ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਇਸ ਉਚੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਪੁਜਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਚਲੇ ਉਪਰੋਕਤ ਬੋਲ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਇਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਮਾਰਫ਼ਤ ਦਾ ਪੜਾਅ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਰਫ਼ਤ ਦੇ ਇਸ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||15 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gfa7uharsgxt54kf5vp7ykly7gtiqxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/16</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70499</id>
    <revision>
      <id>235827</id>
      <parentid>234244</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235827</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5112" sha1="dioukfi46mj3m1s10shjp0j5r4sr2lx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪੜਾਅ ਤੇ ਪੁੱਜਣਾ ਜਣੇ-ਖਣੇ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਇਸ ਉਚੇਰੀ ਅਵਸਥਾ
ਵੱਲ ਕਦਮ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਜ਼ਹਬੀ ਸ਼ਰ੍ਹਾ (ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ) ਅਤੇ
ਕਠੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ‘ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਿਰੋਧ' ਨੂੰ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਮੁੱਲਾਂ, ਕਿਤਾਬੀ
ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ (ਸ਼ਰ੍ਹਾ) ਤੇ ਕੈਦੋ ਵਰਗੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੜੀ ਹੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਹਿਤ
ਕਲਾਤਮਿਕ ਰੰਗ-ਸ਼ੈਲੀ ਰਾਹੀਂ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਕਹਿਣਾ ਇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ
ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜੱਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ' ਦਾ ਮੂਲ ਵਸਤੂਗਤ ਤੇ
ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਆਧਾਰ ਹੈ ਹੀ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਮਾਰਫ਼ਤੀ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਸਮਾਜਿਕ-ਧਾਰਮਿਕ
ਕੱਟੜਤਾ ਵਾਲੀ ਇਹ ਟੱਕਰ। ਤੇ ਜੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਟਕਰਾਉ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸਨੂੰ ਕਲਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਰੰਗਮੰਚੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ, ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੂੰ 'ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਨਾਟਕਕਾਰ' ਕਹਿਣ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਕੋਚ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਰੰਗਮੰਚੀ ਸ਼ੈਲੀ ਪੱਖੋਂ ਜਿਹੜੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਡੇਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਡੀ ਰਿਵਾਇਤੀ ਲੋਕ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਨਵੀਨ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ! ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਲੋਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸੂਤਰਧਾਰੀ ਜਾਂ ਕਥਾਕਾਰੀ ਤੱਤ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨਾਟਕੀ ਬੁਣਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰੰਗਮੰਚੀ ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਬੁਣਤੀ ਵੀ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਣਾਵਟੀ ਅੜਿੱਕੇ ਦੇ ਆਪਣੀ ਸਹਿਜ ਕਲਾਤਮਿਕ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੁਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਵਾਇਤੀ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੁਮੇਲ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਲਾ-ਪੂਰਨ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਡੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਅਤਿ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਨਾਟਕ ਵਸਤੂਗਤ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਮੈਂ ਬਲਰਾਮ ਲਈ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਿਰਸੰਕੋਚ ਵਰਤਣ ਦਾ ਹੀਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਉਹ ਆਰੰਭੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਰਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟਕ-ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ‘ਨਿਵੇਲਕਲੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ' ਨਾਟਕਕਾਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ! ਮੇਰੀਆਂ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਹਨ!

{{gap}}ਨਵੰਬਰ, 2015
{{right|-ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ&lt;/br&gt;
ਨਾਟਕਕਾਰ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||16 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dioukfi46mj3m1s10shjp0j5r4sr2lx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/17</title>
    <ns>250</ns>
    <id>70500</id>
    <revision>
      <id>235828</id>
      <parentid>234270</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235828</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="418" sha1="errzh7cgd27zne3xfb5z51vx8gztmno" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ}}}}

{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ
ਰਾਂਝਾ
ਸਹਿਤੀ
ਸਹਿਤਾ
ਮੁੱਲਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਅੰਨ੍ਹੇ ਮਜ਼ਦੂਰ
ਕੈਦੋਂ
ਚੂਚਕ
ਕਥਾਕਾਰ
ਪੰਜ ਪੀਰ
ਨਾਥ ਦੇ ਚੇਲੇ
ਬਾਲ ਨਾਥ
ਬਾਪੂ
ਸੱਸ
ਰਾਜਾ
ਰਾਹੀ
ਲੁੱਡਣ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>errzh7cgd27zne3xfb5z51vx8gztmno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/34</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73860</id>
    <revision>
      <id>235881</id>
      <parentid>234231</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="hpg0845yx8dijcg7n62pr336ks7d6z0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&lt;poem&gt;{{playscript||ਕਿਹਾ ਇਸ਼ਕ ਹੈ}}

{{playscript|5|  :  ਪੋਥੀਆਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਹਾਰ ਗਈਆਂ...।}}

{{playscript|1|  :  ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਭਾਰ... ਤੇਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਤੋਂ ਝੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ...}}

{{playscript|2|  :  ਇਹ ਬਿਖਰ ਜਾਣੀ ਮੌਲਾ...।}}

{{playscript|3|  :  ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਬਰ ਮੁੱਕੇ...}}

{{playscript|4| :  ਆਹ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਬੰਨ੍ਹ ਟੁੱਟੇ... ਤੇ ਖੇਡ ਤੇਰੀ ਸਭ ਖਿੰਡ ਜਾਵੇ ਖੰਡ ਦੇ
ਖਿਡੌਣੇ ਵਾਂਗ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇ...। ਰਹਿਮ... ਰਹਿਮ... ਰਹਿਮ... ਇਸ ਵੰਝਲੀ
ਬਾਝੋਂ ਤੇ ਸਭ ਸੱਖਣਾ ਹੋ ਚੱਲਾ...।}}

{{playscript|ਗੀਤ|  : ''(ਸਿਰਫ਼ ਬੁਲਾਉਣਾ ਹੈ।)''}}
 
{{playscript||
ਸਿਰ ਦਿੱਤਿਆਂ ਬਾਝ ਨਾ ਇਸ਼ਕ ਪੱਕੇ,
ਨਾਹੀਂ ਇਹ ਸੁਖਾਲੀਆਂ ਯਾਰੀਆਂ ਵੇ
ਜੇ ਤਾਂ ਮਾਮਲੇ ਪੈਣ ਤਾਂ ਭੱਜ ਜਾਵੇ,
ਵੇਖ ਇਸ਼ਕ਼ ਬਣਾਈਐ ਖੁਆਰੀਆਂ ਵੇ 
ਏਥੇ ਛੱਡ ਈਮਾਨ ਜੇ ਨੱਸ ਜਾਵੇਂ,
ਇਸ਼ਕ ਜਾਲਣਾ ਖਰਾ ਦੁਹੇਲੜਾ ਈ
ਤਾਬ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਝੱਲਣੀ ਖਰੀ ਔਖੀ,
ਇਸ਼ਕ ਗੁਰੂ ਤੇ ਜੱਗ ਸਭ ਚੇਲੜਾ ਈ}}

{{playscript||''(ਸੁਣਦੇ-ਸੁਣਦੇ ਪੀਰ ਸਭ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਮਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ
ਹਰਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਪਰ
ਬਹੁਤ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪੀਰ
ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਅਹਿੱਲ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਪੋਥੀਆਂ
ਵਾਲੇ ਵੀ ਧੋਣ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਦਿੱਖ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।)''}}

{{playscript||ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਦਿਲਾਸੜੇ ਨਾਲ਼ ਪੀਰਾਂ,
ਮੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਜੀਉ ਤਸੱਲਿਆ ਈ}}

{{playscript||''(ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ।''}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||34 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hpg0845yx8dijcg7n62pr336ks7d6z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/36</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73865</id>
    <revision>
      <id>235882</id>
      <parentid>234246</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235882</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2626" sha1="4mcyr9rjzv5wsa1vfzp7abn2bvvdqje" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;

{{playscript||ਜੈਤਸਰੀ ਤੂੰ ਨਾਲ਼ ਰਲਾਂਵਦਾ ਈ
ਮਾਲਸਰੀ ਤੇ ਪਰਜ ਬਿਹਾਗ ਬੋਲੇ,
ਨਾਲ਼ੇ ਮਾਲਵਾ ਵਿੱਚ ਵਜਾਂਵਦਾ ਈ
ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਮਾਲਕੌਂਸ ਬੋਲੇ,
ਨਟ ਮੰਗਲਾਚਾਰ ਸੁਣਾਂਵਦਾ ਈ
ਬਰਵਾ ਨਾਲ਼ ਪਲਾਸੀਆ ਭੀਮ ਬੋਲੇ,
ਦੀਪਕ ਰਾਗ ਦੀ ਤਾਰ ਵਜਾਂਵਦਾ ਈ
ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਪਹਾੜੀ ਧੰਟੀਆਂ ਦੇ,
ਗਉੜੀ ਨਾਲ ਆਸਾ ਖੜ੍ਹਾ ਗਾਂਵਦਾ ਈ
ਰਾਮਕਲੀ ਬਸੰਤ ਹਿੰਡੋਲ ਗਾਵੇ,
ਤੇ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਦੀਆਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਂਵਦਾ ਈ

{{gap}}''(ਰਾਂਝਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਢਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨ੍ਰਿਤ
ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।)''}}

{{playscript|ਪੀਰ| :  ''(ਥਾਪੜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।)'' ਜਾਹ ਮੀਆਂ ਜਾਹ... ਹੀਰ ਤੇਰੀ...}}

{{playscript|2|  :  ਬਿਰਹੋਂ ਤਪਦਾ...ਤਾਂ ਅੰਬਰ ਵਰ੍ਹਦਾ}}

{{playscript|3|  :  ਵਿਯੋਗ ਪੱਕਦਾ ਏ ਤਾਂ ਜੋਗ ਝਰਦਾ ਏ ਪੁੱਤਰ}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| :  ਕਿਸ ਜੋਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਓ ਮੁਰਸ਼ਦੋ... ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਜੇ ਆਉਂਦੀ...। ਸਾਦ ਮੁਰਾਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ... ਸਿੱਧਮ-ਸਿੱਧੀ।}}

{{playscript|4| :  ਜਾ ਬਾਲ ਜੋਗੀ ਤੇਰਾ ਰਾਹ ਦੇਖਦਾ...। ''(ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਸਵਾਲ
ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ)''}}

{{playscript|5| :  ਅੜੀਆਂ ਕਰ ਵਕਤ ਨਾ ਟਪਾ...
{{center|''(ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ)''}}}}

{{playscript|ਇਕੱਠੇ| :  ਮੌਤ ਦੇ ਟਿੱਲਿਓਂ ਉਸ ਪਾਰ ਹੀਰ ਖੜ੍ਹੀ ਤੇਰਾ ਰਾਹ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| :  ਮੇਰਾ ਰਾਹ ਪਈ ਵੇਖਦੀ ਏ...। ਮੇਰਾ... ਰਾਹ... ਹੀਰ...। ਇਹ ਜੋਗੀ ਦਾ ਟਿੱਲਾ ਕੀ ਏ... ਮੈਂ ਪਹਾੜ ਪੁੱਟ ਸੁੱਟਾਂ...। ''(ਸ਼ੁਦਾਈਆਂ ਵਾਂਗ
ਲੋਟਣੀਆਂ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓ ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਆਉਂਦੇ ਨੇ...)''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;

{{rh||36 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4mcyr9rjzv5wsa1vfzp7abn2bvvdqje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/37</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73873</id>
    <revision>
      <id>235883</id>
      <parentid>234297</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3421" sha1="s6pen60uo0wqkc5kjgych8yfhwhf560" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|ਮੁੱਲਾ|  :  ''(ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਮੌਤ ਦੇ ਟਿੱਲਿਓਂ ਇਹਦਾ ਤੇ ਸਰ ਗਿਆ...।
ਇਹ ਤੇ ਹੋਣਾ ਈ ਸੀ... ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਖੈਂਹਦਾ...। ਹੰਅ...। ਮੌਤ ਤੋਂ
ਪਾਰ...}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ|   :  ਹੀਰ ਮੇਰਾ ਰਾਹ ਪਈ ਦੇਖਦੀ...। ''(ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ
ਧੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਜਦਾ ਹੈ... ਉਹ ਡੋਲਦੇ ਨੇ...
ਕਿਤਾਬਾਂ ਫੇਰ ਖਿੱਲਰ ਜਾਂਦੀਆਂ।)''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਉਇ ਬੇੜਾ ਗਰਕ ਤੇਰਾ...। ਪੰਘਾ ਲੈਣੋਂ ਮੁੜਦਾ ਨਹੀਂ...। 

''(ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਜਣੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੁੱਕਦੇ ਨੇ। ਦੋਹੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਤਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇ
ਹਨ...। ਟਟੋਲ-ਟਟੋਲ ਕੇ ਲੱਭਦੇ...। ਰਾਂਝਾ ਕਿਤਾਬ ਚੁੱਕਦਾ
ਹੈ... ਮੁੱਲਾ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਭੱਜਦਾ ਹੈ...।)''}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ''(ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ਼ ਝਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਹੀਰ ਮੇਰਾ ਰਾਹ ਵੇਖਦੀ ਏ..., ਜੋਗੀ
ਦੇ ਟਿੱਲਿਓਂ ਪਾਰ... (ਮੁੱਲਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਿਤਾਬ 'ਤੇ ਹੈ।''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਫੜਾ ਉਰਾਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ...। ਫੜਾ...। ਫੁੱਟ ਜੂ ਗੀ।}}

{{playscript|ਰਾਂਝਾ|  : ''(ਹੱਸਦਾ)'' ਪੋਥੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ਼ ਕੁਝ ਨੀ ਲੱਭਦਾ... ਨਾ ਹੀਰ ਤੇ ਨਾ...
(ਮੁੱਲਾ ਖੋਹਣ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਉਛਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।) ਕੁਝ ਹੋਰ...।

''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਕੈਚ ਕਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ਫੇਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ
ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ...। ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਹਾਇ ਹਾਇ ਕਰਦੇ
ਉਹ ਫੇਰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪੰਡ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਉਹ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਲਦਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਲਾ ਡਾਇਲਾਗ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript|ਮੁੱਲਾ|  :  ਚਲੋ ਉਇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੋ...। ਕਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਤੇ ਵੀ ਲਾ ਲਿਆ
ਕਰੋ...। ਲੈ ਦੇ ਕੇ ਮੇਰੇ 'ਚ ਈ ਵੱਜਦੇ ਓ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਕੇ...। ਚਲੋ...

''(ਤਿੰਨੋਂ ਜਣੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ
ਮੁੜਦੇ ਨੇ... ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਹਿੱਕਦਾ ਹੋਇਆ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)

(ਰਾਂਝਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮੰਚ 'ਤੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ
ਗੀਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript||ਬੁੱਝੀ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵਾਓ ਲੱਗੀ,}}

&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||37 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s6pen60uo0wqkc5kjgych8yfhwhf560</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/76</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74018</id>
    <revision>
      <id>235829</id>
      <parentid>235649</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235829</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4829" sha1="b73eu03upt8tj7lqt3fnzc5cwniunpp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਭਰਜਾਈਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸੋਚੀਦਾ ਸੀ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੇ ਬਛੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਕਦੇ ਸਾਡੇ
ਵੀ ਆਉਣਗੇ? ਮਾਵਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਜਦੋਂ ਗੱਡੀ ਲੰਘਣੀ - ਭੱਜ ਜਾਏਂ ਰੇਲਗੱਡੀਏ
ਭੈਣ ਬੀਰਾਂ ਦੇ ਬਛੋੜੇ ਪਾਏ... ਉਹ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸੀ।
ਮਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਓਦੋਂ ਪਚਵੰਜਾ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਕਹਿਣਾ — ਬੀਬੀ ਬੁੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ, ਹੁਣ
ਵੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ....।
(ਬੀਬੀ ਰੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ)

- ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਬਛੋੜਾ ਕੱਟਿਆ?

- ਅਪਣੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਈ ਨਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਲਾਲਸਾ ਸੀ ਕਿ ਖਟ-ਕਮਾ ਕੇ ਘਰ
ਆਉਣਗੇ। ਇਹ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੱਤਾਂ-ਅੱਠਾਂ ਘਰਾਂ ਚ ਮੁੰਡਾ ਮਸੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਬਾਬਾ
ਦਾਦੀ ਮੈਨੂੰ ਪੇਕੇ ਨਾ ਜਾਣ ਦਿਆ ਕਰਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਪੈਸਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ, ਦੂਆ ਮੁੰਡਾ
ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਲ-ਕੁ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਸਾਨੂੰ ਸੱਦਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਆ ਜਾਓ। - ਮੈਂ ਕਿਹਾ:
ਇਹ ਚਾਚੋਕੀ ਮੈਨੂੰ ਅੱਠ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਹੈਥੇ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼
ਹੋ ਜਾਣਾ ਆਂ। ਪਰ ਗੱਲ ਇਹ ਬਣੀ ਕਿ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਕੱਲਿਆਂ ਬਤਾਉਣੇ ਪਏ। ਇਹ
ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਕਾ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ 1968 ਚ
ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਈ ਸੀ।

- ਜਦ ਜਹਾਜ਼ ਉੜਿਆ, ਤਾਂ ਕਿੱਦਾਂ ਲੱਗਾ ਸੀ?

- ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਕੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਈ ਜਹਾਜ਼ ਚ ਬਹਿ ਕੇ
ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਘਟ ਜਾਣਾ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਜਹਾਜ਼ ਚ ਬੈਠੀ, ਤਾਂ ਐਦਾਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ
ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਦਲਿੱਦਰ ਟੁੱਟ ਈ ਗਏ ਹੁੰਦੇ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਈ ਆ। ਆਹ ਤਾਂ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਨੂੰ
ਸਵਰਗ ਆ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਰਕ ਚ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਜ਼ਰੂਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਰਹਿੰਦੀ
ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਕਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾ ਸੀ ਸੁੱਕਦਾ ਪਈ ਮੈਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ
ਕੇ ਆ ਗਈ ਆਂ।

- ਤੁਸੀਂ ਸੁਹਾਗ ਸੁਣਿਆ ਹੋਣਾ: ਬਾਬਲ ਸੁਧਰਮੀ ਦਾ ਦੇਸ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਵਿਸਰ ਗਿਆ....।
ਆਹ ਪਰਦੇਸ ਸਹੁਰਾ ਘਰ ਨਹੀਂ?

- ਹੁਣ ਦੇ ਦੌਰ ਚ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਢੁੱਕਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਪਿਛਲਾ [ਦੌਰ] ਸੀ, ਉਹ
ਸੀ। ਮੈਂ ਦੂਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਨੇ ਘੜੀ ਦਾ ਟੈਮ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿਣਾ। ਮੈਨੂੰ
ਬਸ ਰੋਣ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿਣਾ। ਕਹਿਣਾ: ਮੈਂ ਕਿੱਦਾਂ ਬੱਝ ਗਈ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਬੋਲਣੀ ਪੈਂਦੀ, ਤਾਂ
ਸੋਚਣਾ - ਪਾਗਲ ਲੱਗਦੇ ਆਂ। ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਸੀਗੇ ਬੋਲਣ-ਚਾਲਣ ਚ।

- ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੁਣ?

- ਸੁਫਨਾ ਤਾਂ ਸੋਚੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕਦੀ ਸੁਫਨਾ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼
ਤੁਹਾਡੇ ਖਿਆਲ ਚ ਹੁੰਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸੁਫਨੇ ਦੀ ਗੱਲ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਥੋਂ ਜਦੋਂ ਚਿੱਠੀ ਪਾਉਣੀ,
ਤਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਡਾਕੀਏ ਨੂੰ ਉਡੀਕਣਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਹਨੇ

72&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b73eu03upt8tj7lqt3fnzc5cwniunpp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235830</id>
      <parentid>235829</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235830</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4836" sha1="mkdr3oa0aj98aghxadgkcikgx4r9txb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਭਰਜਾਈਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸੋਚੀਦਾ ਸੀ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੇ ਬਛੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਕਦੇ ਸਾਡੇ
ਵੀ ਆਉਣਗੇ? ਮਾਵਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਜਦੋਂ ਗੱਡੀ ਲੰਘਣੀ - ਭੱਜ ਜਾਏਂ ਰੇਲਗੱਡੀਏ
ਭੈਣ ਬੀਰਾਂ ਦੇ ਬਛੋੜੇ ਪਾਏ... ਉਹ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸੀ।
ਮਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਓਦੋਂ ਪਚਵੰਜਾ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਕਹਿਣਾ — ਬੀਬੀ ਬੁੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ, ਹੁਣ
ਵੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ....।
(ਬੀਬੀ ਰੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ)

- ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਬਛੋੜਾ ਕੱਟਿਆ?

- ਅਪਣੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਈ ਨਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਲਾਲਸਾ ਸੀ ਕਿ ਖਟ-ਕਮਾ ਕੇ ਘਰ
ਆਉਣਗੇ। ਇਹ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸੱਤਾਂ-ਅੱਠਾਂ ਘਰਾਂ ਚ ਮੁੰਡਾ ਮਸੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਬਾਬਾ
ਦਾਦੀ ਮੈਨੂੰ ਪੇਕੇ ਨਾ ਜਾਣ ਦਿਆ ਕਰਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਪੈਸਾ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ, ਦੂਆ ਮੁੰਡਾ
ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਲ-ਕੁ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਸਾਨੂੰ ਸੱਦਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਆ ਜਾਓ। - ਮੈਂ ਕਿਹਾ:
ਇਹ ਚਾਚੋਕੀ ਮੈਨੂੰ ਅੱਠ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਹੈਥੇ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼
ਹੋ ਜਾਣਾ ਆਂ। ਪਰ ਗੱਲ ਇਹ ਬਣੀ ਕਿ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਕੱਲਿਆਂ ਬਤਾਉਣੇ ਪਏ। ਇਹ
ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਕਾ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ 1968 ਚ
ਇੰਗਲੈਂਡ ਆਈ ਸੀ।

- ਜਦ ਜਹਾਜ਼ ਉੜਿਆ, ਤਾਂ ਕਿੱਦਾਂ ਲੱਗਾ ਸੀ?

- ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਕੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਈ ਜਹਾਜ਼ ਚ ਬਹਿ ਕੇ
ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੀ ਘਟ ਜਾਣਾ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਜਹਾਜ਼ ਚ ਬੈਠੀ, ਤਾਂ ਐਦਾਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ
ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਦਲਿੱਦਰ ਟੁੱਟ ਈ ਗਏ ਹੁੰਦੇ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਈ ਆ। ਆਹ ਤਾਂ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਨੂੰ
ਸਵਰਗ ਆ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਰਕ ਚ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਜ਼ਰੂਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਰਹਿੰਦੀ
ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਕਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾ ਸੀ ਸੁੱਕਦਾ ਪਈ ਮੈਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ
ਕੇ ਆ ਗਈ ਆਂ।

- ਤੁਸੀਂ ਸੁਹਾਗ ਸੁਣਿਆ ਹੋਣਾ: ਬਾਬਲ ਸੁਧਰਮੀ ਦਾ ਦੇਸ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਵਿਸਰ ਗਿਆ....।
ਆਹ ਪਰਦੇਸ ਸਹੁਰਾ ਘਰ ਨਹੀਂ?

- ਹੁਣ ਦੇ ਦੌਰ ਚ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤੀ ਨਹੀਂ ਢੁੱਕਦੀ। ਜਿਹੜਾ ਪਿਛਲਾ [ਦੌਰ] ਸੀ, ਉਹ
ਸੀ। ਮੈਂ ਦੂਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਨੇ ਘੜੀ ਦਾ ਟੈਮ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿਣਾ। ਮੈਨੂੰ
ਬਸ ਰੋਣ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿਣਾ। ਕਹਿਣਾ: ਮੈਂ ਕਿੱਦਾਂ ਬੱਝ ਗਈ। ਇੰਗਲਿਸ਼ ਬੋਲਣੀ ਪੈਂਦੀ, ਤਾਂ
ਸੋਚਣਾ - ਪਾਗਲ ਲੱਗਦੇ ਆਂ। ਅਪਣੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਸੀਗੇ ਬੋਲਣ-ਚਾਲਣ ਚ।

- ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੁਣ?

- ਸੁਫਨਾ ਤਾਂ ਸੋਚੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕਦੀ ਸੁਫਨਾ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼
ਤੁਹਾਡੇ ਖਿਆਲ ਚ ਹੁੰਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸੁਫਨੇ ਦੀ ਗੱਲ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਥੋਂ ਜਦੋਂ ਚਿੱਠੀ ਪਾਉਣੀ,
ਤਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਵੀਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਡਾਕੀਏ ਨੂੰ ਉਡੀਕਣਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਹਨੇ&lt;noinclude&gt;{{left|72}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mkdr3oa0aj98aghxadgkcikgx4r9txb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/77</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74024</id>
    <revision>
      <id>235831</id>
      <parentid>235353</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235831</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3599" sha1="ntggyatkb9x4iyksap8m44wdu8fx8sq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜਿਦ ਕੀਤੀ ਕਿ ਚਿਠੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਸੇ ਜਿਦ ਚ ਪਈ ਤੂੰ ਕੋਈ ਰੱਬ ਐਂ! ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਪਾਉਂਦੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਸੁੱਤੀ ਪਈ। ਚੇਤੇ ਚ ਕਿਹੜੀ-ਕਿਹੜੀ ਤਸਵੀਰ
ਉਘੜਦੀ ਐ? ਚੇਤਾ ਤਾਂ ਓਹੀ ਕੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਕੁਸ਼ ਦੇਖਿਆ ਹੁੰਦਾ।

{{gap}}ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਸਾਰਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

{{gap}}ਪੇਕਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਖੇਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ, ਖੂਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ; ਘਰ ਨਹੀਂ
ਰਿਹਾ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਨਕਸ਼ਾ ਉਭਰ ਕੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਨਕਸ਼ਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਮੱਧਮ ਸੁਰਤੀ
ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਣ ਲਗ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਮਰ ਜਿਆਦੇ ਹੋਈ ਜਾਂਦੀ ਆ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੱਧਮ ਪਈ
ਜਾਂਦੀ ਆ। ਹੁਣ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਸਾਡਾ ਤੇਹ ਆ। ਤੇਹ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆਂ।
ਸਾਡੇ ਬਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆ। ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਆ। ਓਧਰਲਾ ਪਿਆਰ ਓਨਾ ਘਟ ਹੋਈ ਜਾਂਦਾ।
ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਨਾ ਸੀ ਲੱਗਦੀ। ਨਾ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ
ਕੋਈ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਾਰਾ ਕੁਸ਼ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ। ਬੀਬੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਲੈ ਕੇ
ਆਉਂਦੀਆਂ – ਅੱਜ ਓਥੇ ਸਤਸੰਗ ਆ; ਅੱਜ ਓਥੇ ਪਾਠ ਦੀ ਰੌਲ਼ ਲਾਉਣੀ ਆ। ਵਾਤਾਵਰਣ
ਬਣ ਗਿਆ ਨਾ ਓਦਾਂ ਦਾ ਹੀ। ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮਾਲ਼ਾ ਫੇਰੀਦੀ ਆ। ਮਣਕਾ ਸਿੱਟਣ
ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਪਣੇ ਆਪ ਚਲਦੀ ਆ।

&lt;poem&gt;{{larger|'''ਬੀਬੀ ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ'''}}

ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਵਿਚ ਕਿਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪਾਈ
ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਲ਼ਾ ਦਾ, ਸਾਹਾਂ ਦਾ ਧਾਗਾ ਇਕਦਮ ਟੁੱਟਾ
ਖਿਲਰੇ ਮਣਕੇ, ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਹੋਈ ਸਿਮਰਨੀ
ਦਗਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੱਧਮ-ਮੱਧਮ ਹੁੰਦਾ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ

ਤੂੰ ਜਾਣੇ ਨਾ ਸੀ ਨਕਸ਼ਾ ਤੱਕਣਾ
ਪਰ ਕਿਥੇ ਹੈ ਪਰਦੇਸ, ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਪਤਾ ਸੀ
ਹੁਣ ਇਹ ਛਡ ਕੇ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ ਪਿਆ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਾ

ਇਸ ਜੀਣੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਠੰਢੀ ਸੁੰਨ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ
ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕੋਈ ਨਾ ਜਾਣੇ
ਬੀਬੀ, ਇਹ ਸੁੰਨ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਸਮਾਈ

ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਦਾ ਸੁੰਨਾ ਪੰਛੀ
ਬਿਰਹਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨੀਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉੜਦਾ
ਆਲ੍ਹਣਾ ਜਿਸਦਾ ਤੇਰੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ
ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਰੱਬ ਵਸਦਾ ਹੈ&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{right|72}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ntggyatkb9x4iyksap8m44wdu8fx8sq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/78</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74025</id>
    <revision>
      <id>235832</id>
      <parentid>235355</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235832</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="0citaftfq3wwxuc4egu8q1qnb7nfk7p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{larger|'''ਇਥੇ'''}}

ਬੀਬੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਘੜੀ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਟੁੱਕਦੀ ਘੜੀ ਪਰਦੇਸ ਦਾ ਇਕੋ
ਵੇਲਾ ਦਸਦੀ ਹੈ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਸੀ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹਾਂ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਹੋਵਾਂਗੀ ਇਹ ਸੋਚ ਉਹਦਾ ਸਾਹ
ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕਦਮ ਖਿਆਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਪਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਇਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਨੂੰ
ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਜਿਵੇਂ ਦਿਲ ਹੈ ਹਰਦਮ ਧੜਕਦਾ ਆਪਣਾ ਹੋਣਾ ਦਸਦਾ ਦਿਲ ਘਟਦਾ
ਦਿਲ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਦਿਲ ਥੋਹੜਾ ਹੁੰਦਾ ਭੋਲ਼ਾ ਵੈਦ ਦਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੀਉਣ ਲਈ ਸਿਰ 'ਤੇ
ਪੱਲਾ ਲੈ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ ਰਤਾ ਮਨ ਟਿਕਾਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਥੇ ਦੁਮੇਲ ਨਹੀਂ ਧਰਤੀ
ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਮਿਲ਼ਦੇ ਨਹੀਂ ਨਾ ਨਜ਼ਰਾਂ ਪਾਰ ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਗੱਡੀ ਕਿਧਰ ਨੱਠੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ 
ਬੀਬੀ ਪਰਾਈ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਹੱਸਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਘਰ ਲਾਗਿਉਂ
ਰੇਲਗੱਡੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਘਰ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਉਤਰਦੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਛਾਂ ਪੈਂਦੀ
ਹੈ ਸਾਰਾ ਵਜੂਦ ਕੰਬ-ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਥੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਬਦਲਵਾਈ ਹੈ ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਕਣੀ ਦਾ
ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ ਕਦੇ ਪੰਛੀ ਭਿੱਜੇ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਖੇਲਦੇ ਹਨ ਬੱਚੇ ਕੋਈ
ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹਾਕ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਕੈਂਹੇਂ ਦਾ ਥਾਲ਼ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਉਹ ਭਉਂ ਕੇ ਦੇਖਦੀ
ਹੈ ਕੋਈ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਸੁੱਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਵਾਂ ਦੀ ਵਾਜ ਸੁਣਦੀ ਹੈ 'ਨੇਰ੍ਹੇ 'ਚ ਅੱਖਾਂ ਦੇ
ਤਾਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਮੇਲਣਾਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ - ਹਾਏ ਓਏ ਸਾਲ਼ਿਆ ਪੈਸਿਆ ਤੈਨੂੰ
ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਿਆ ਸੀ ਸਾਹ ਮੁੱਕਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਸੋਚਾਂ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਥਿੰਦੀਆਂ ਸਰਦਲਾਂ
ਨੂੰ ਘੁਣ ਖਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਦੋਂ ਮੁੜਨਗੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲ{{gap|6em}}ਇਥੋਂ
{{dhr|8em}}&lt;noinclude&gt;74&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0citaftfq3wwxuc4egu8q1qnb7nfk7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/80</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74026</id>
    <revision>
      <id>235834</id>
      <parentid>235361</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235834</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5890" sha1="mbwoi6ehiwxpuxzdtny8rqe378i4fb8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰ ਲਹਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਮਗਰੋਂ
ਕੀਤਾ ਹੋਏਗਾ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਪੋਜ਼ ਸੋਚੇ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪੋਜ਼ ਇਹਨੇ ਸੁੱਤੀ ਪਈ
ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹਨੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੀਸ ਕੀਤੀ ਹੋਏ।
ਕਾਮਸੂਤਰ ਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਚਿਤ੍ਰ ਤਾਂ ਇਹਨੇ ਕਿਥੇ ਦੇਖੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਅਕਸ
ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਮੌਲਿਕ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਫੋਟੋ
ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਿਚਵਾਈ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਸ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ
ਪਿਆਰ ਪਛਾਣ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਬਜ਼ਾ ਵੀ ਹੈ।

ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚੀ ਕਿਸੇ ਤਸਵੀਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚੌਖਟੇ ਚ ਜੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ
ਹੈ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚੋਰੀ ਬਿਨਾਂ ਯਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਵਸਲ ਵਿਚ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਲਾ ਲੰਘ
ਜਾਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਚ ਤਾਂ ਵੇਲਾ ਲੰਘਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ
ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਙ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੀ ਵਗਦੀ 'ਨੇਰ੍ਹੀ ਚ ਅਕਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਨਹੀਂ ਬਲ਼ਦਾ। ਓਦੋਂ ਤਾਂ
ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸੱਜਣ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅਪਣੇ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤੀਵੀਂ
ਆਦਮੀ ਵੀ ਆਖੀਦਾ ਹੈ। ਖੈਰ, ਤੀਵੀਂ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਇਹ ਹਨ ਹੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ
ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਇਹੋ-ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ। ਇਹ ਆਸ਼ਿਕ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ
ਵਰਜਿਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੁਝ ਲੱਗਦੇ ਵੀ ਹੋਣ। ਆਸ਼ਿਕ ਸ਼ਬਦ ਰਤਾ ਭੱਦਰ ਹੈ,
ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ। ਆਮ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼
ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਬੰਦਾ ਫਸਦਾ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਹੈ? ਜਾਲ਼ ਵਿਚ, ਚਿੱਕੜ, ਫਾਹੀ, ਪਿੰਜਰੇ,
ਕੁੜਿੱਕੀ ਕੁੰਡੀ ਤੇ ਟੋਹੇ ਵਿਚ। ਫਸਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੈਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇ ਉਲ਼ਟ ਹਨ। ਤਾਂ
ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਫਸਣ ਦੇ ਤਰਲੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਏਸ ਪਰਾਧੀਨਤਾ ਲਈ ਬੰਦਾ ਅਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ
ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਇਸੇ ਮਰਨ ਚ ਜੀਉਣ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਆਮ
ਮਰਦ ਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਜਚਣੀ ਨਹੀਂ: ਕਬੀਰ ਭਗ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤੜੀ ਕੇਤੇ ਗਏ ਗਡੰਤ /ਕੇਤੇ
ਅਜਹੂੰ ਜਾਇਸੀਂ ਨਰਕ ਹਸੰਤ ਹਸੰਤ। ਅਰਥਾਤ ਭਗ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਫਸਦੇ
ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਨਰਕ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਨਰਕ ਜਾਣਗੇ। ਕਬੀਰ ਜੀ
ਤਾਂ ਇਥੋਂ ਤਕ ਵੀ ਆਖ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਕਾਮਣ ਤੀਵੀਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਾਲ਼ੀ ਨਾਗਣ ਹੈ।

ਕੈਮਰਾ ਜਿਵੇਂ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਜੀਵ ਹੈ; ਇਹ ਕਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਈ ਇਕ-ਅੱਖਾ ਹੈ।
ਓਭੜ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਇਹ ਡਰਾਉਂਦਾ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਕੈਮਰੇ ਅੱਗੇ ਹੱਸਣਾ ਅਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਜਾ
ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਚ ਜਣੇ ਬੜੇ ਘਬਰਾਏ ਨਜ਼ਰ
ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੁੰਡਾ ਘੁੱਟਿਆ-ਵੱਟਿਆ
ਬਾਹਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੀ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਭਾਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਗਲ਼ ਵਿਚ ਬਾਂਹ ਪਾਈ ਬੈਠੀ ਹੈ,
ਪਰ ਡਰੀ ਹੋਈ ਇਹ ਵੀ ਹੈ; ਤੇ ਅਪਣੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਲੇ ਨੂੰ ਢਾਲ਼ ਬਣਾ
ਲਿਆ ਹੈ; ਟੂਣੇ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੈਅ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਬਲਾ ਨੇ ਟਲ਼ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ,
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਲੋਲ ਕਰਦੇ ਉੱਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੇਖ ਲਏ ਹੋਣ ਤੇ ਅੱਗਿਓਂ ਇਹ ਆਖ ਰਹੇ ਹੋਣ:&lt;noinclude&gt;{{left|76}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mbwoi6ehiwxpuxzdtny8rqe378i4fb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/81</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74027</id>
    <revision>
      <id>235835</id>
      <parentid>235363</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5331" sha1="i1m9cxvzunojv4oiun4ded24syirezm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਾਂ ਫੇਰ, ਕੀ ਕਰ ਲਓਂਗੇ ਸਾਡਾ? ਇਹ ਉਦਾਸ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਖੋਜਾਂ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਕੇਲਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡਾ ਸਹਿਜ ਬੈਠੇ
ਹੁੰਦੇ, ਜਾਂ ਜੇ ਗਲ਼ ਚ ਬਾਂਹ ਵੀ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਨੀ। ਇਥੇ ਕੇਲਾ
ਆਸ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਾ, ਉਕਸਾਉਂਦਾ
ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਖਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਹਰਕਤ ਦਾ ਜਿਨਸੀ ਮਤਲਬ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ੋਟੋ
ਤੇ ਮਿਲੀ ਐਲਬਮ ਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ
ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਜੜਾ ਕੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੰਗੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਲੀੜਿਆਂ
ਚ ਲੁਕੋ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਵੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਿਲ ਦੇ ਕਹਿਣ
ਵਾਂਙ'ਸਸਤੇ ਸਾਬਣ ਕਰੀਮ ਦੀ ਮਹਿਕ' ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਦੇ ਚੇਤੇ ਵਿਚ
ਜੜੀ ਹੋਈ ਤਸਵੀਰ ਹੈ। ਫ਼ੈਮਿਲੀ ਐਲਬਮਾਂ ਚ ਜੁੜੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਖੇੜਾ
ਅਕਸਰ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਸੀਂ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ 'ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾ ਕੇ ਫ਼ੋਟੋ
ਖਿਚਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।

ਵਾਤਸਾਯਨ ਤੇ ਕੋਕਾ ਪੰਡਤ ਪੰਜਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ ਸਰੀਰ
ਵਿਚ ਮਹਿਕਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹਦਾ ਸਵਾਦ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਮੁਸ਼ਕ ਨਾਲ਼ ਯਾਦ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ। ਕੇਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧ੍ਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਉਚਰ ਕੇ, ਕੇਲਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਸੁੰਘ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ
ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਜ਼ਰੂਰ ਚੇਤੇ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਅਪਣੇ ਵਸਲ
ਦਾ ਏਨੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਆ ਸਵਾਦ ਵੀ। 

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਕੇਲੇ ਦੇ ਦਸ ਨਾਂ ਹਨ। ਦੁਆਬੀ ਵਿਚ ਕੇਲੇ ਨੂੰ ਛੱਲੀ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ
ਹੈ। ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਨੂੰ ਰਤਾ ਬਦਲ ਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਬੋਲੀ ਬਣਾਈ ਹੈ: ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਕੇਲੇ
ਦੀ ਛੱਲੀ, ਮੈਂ ਖਾ ਖਾ ਨਹੀਂ ਰੱਜਦੀ। - ਛਿੱਲੇ ਹੋਏ ਕੇਲੇ ਦਾ ਜੇ ਡੂੰਘਾ ਮਤਲਬ ਕੱਢਣਾ ਹੋਏ,
ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਵਾਸਤੇ ਫ਼ਰਾਇਡ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਵਾਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆਦਮ ਤੇ ਹੱਵਾ ਨੂੰ
ਅਦਨ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਉਂ ਖਾਣ ਕਰ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਸ ਹੱਵਾ
ਬੀਬੀ ਨੇ ਕੇਲੇ ਦਾ ਵਰਜਿਆ ਫਲ ਅਪਣੇ ਆਦਮ ਨੂੰ ਖਵਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਦੀ
ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵੀ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ - ਜਿਹਨੂੰ ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ
ਸੁਹਾਵਾ ਬਾਗ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ – ਕੋਈ ਰੱਬ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਕ ਕੇ ਕਿਥੇ ਸੁੱਟੇਗਾ?

ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਨੀਝ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਚ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ
ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਫੇਰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੋਹਰੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਚਤਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕੋ ਮੁਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਇਸਤਰੀ-ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ
ਵੈਰ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਏ। ਇਹ ਵਿਪਰੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ
ਪੂਰਕ ਹਨ। ਦੋਹਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦੂਏ ਬਿਨਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨ ਹੀ ਲਿਆ
ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਬੀਰ ਸਾਹਬ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਕੇਲਾ ਪਾਕਾ ਝਾਰਿ। ਕਿ ਕੰਡਿਆਲ਼ੀ ਝਾੜੀ ਨੂੰ ਕੇਲਾ
ਮੰਨ ਕੇ ਮੂਰਖ ਗਵਾਰ ਲੋਕ ਮੁਗਧ ਬੈਠੇ ਹਨ।&lt;noinclude&gt;{{right|77}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1m9cxvzunojv4oiun4ded24syirezm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/82</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74028</id>
    <revision>
      <id>235836</id>
      <parentid>235713</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235836</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5475" sha1="0mmtefvgdhu7gxtway8tbtqthq6zjnr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਨੇਕ ਕਮਾਈ'''}}}}
ਤਰਖਾਣ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਪੱਕੀ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਚੋਂ ਦੁੱਧ ਸਿੰਮਣ ਵਾਲ਼ੀ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਾਖੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਰਤ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਹਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਕਿਰਤ ਦੇ ਜਸ਼ਨ, ਮਾਣ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਚਿਤ੍ਰਕਾਰੀ (ਫ਼ੋਟੋ, ਫ਼ਿਲਮ, ਪੇਂਟਿੰਗ) ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਰਤ ਤੇ ਘਾਲਿ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮੇਲ਼ 'ਘਟਿ ਘਟਿ ਮਾਲਕੁ ਦਿਲਾ ਕੇ' (ਤਿਲੰਗ, ਮਃ ੫) ਨਾਲ਼, ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਤੇ ਕਾਰਸੇਵਾ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੰਮੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਿਰਤ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

ਮਨੂਵਾਦ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਤਰਕ ਹੈ - ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਬੰਦਾ ਕੰਮੀ-ਕਮੀਣ ਨੀਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਤੀ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਕਿਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਭੰਨਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਟਕਸਾਲ ਵਿਚ ਘੜਿਆ ਕਿਰਤੀ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਕਿਰਤੀ ਪਰਚੇ ਦੇ ਮੋਢੀ-ਸੰਪਾਦਕ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਚ ਮਿਹਨਤ-ਮਜੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਚਿਤਵਿਆ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨਿਆਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕਾਰੀਗਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਤ ਲੰਕਾ ਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਭਵਨਕਾਰ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਅਪਣੇ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਕਿਰਤੀ ਅਪਣੇ ਸੰਦ ਪੂੰਝਦੇ ਸਵਾਰਦੇ ਤੇ ਅਪਣੇ 'ਕਰਖੱਨੇ' ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਸੰਦਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ
ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਕਿਰਤ ਨਾਲ਼ ਐਸਾ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਲਚਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਂਦਾ।

ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਫ਼ੋਟੋ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੈਮਰਾ ਸੰਨ 1850 ਵਿਚ ਫ਼ਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਅੱਪੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੋਟੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰ ਉਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ (1870-1954) ਸੀ। ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਟੀਆਂ ਲਹੌਰ ਸਿਆਲ਼ਕੋਟ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਚ ਸੰਨ 1920 ਚ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਤਸੱਵੁਰ (ਕਲਪਨਾ) ਦੀਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਤਾਕੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਓਸੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦੇਸ ਰੂਸ ਦੇ ਤੇ ਯੂਰਪ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਵਖਤਾਂਮਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਦੀ ਅੱਕਾਸੀ ਕੀਤੀ। ਇਹਦਾ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤਕ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘਟ ਅਸਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1940ਆਂ ਵਿਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਘੱਲੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ੋਟੋਕਾਰ ਸੁਨੀਲ ਜਾਨਾ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਜਾਨਾ ਦੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਰਤੀ ਦੀ ਖਿੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਅਦ ਹਾਕਮ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵੇ ਦੇ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਖੇ ਪੰਜਾਬੀ 'ਕਲਚਰ' ਦੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਤਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ, ਪਰ ਉਚੇਚਾ ਕਿਰਤੀਆਂ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ&lt;noinclude&gt;{{left|78}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0mmtefvgdhu7gxtway8tbtqthq6zjnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/83</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74029</id>
    <revision>
      <id>235837</id>
      <parentid>235382</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2361" sha1="g0txxtwqve35r8lx0dfh7dr7w1kdlyz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਕੰਮ ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਗੂ
ਜਮਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਉ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹੀ ਹਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਭ ਅਖਬਾਰਾਂ ਪਰਚਿਆਂ
ਦੇ ਮਾਲਿਕਾਂ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦਾ ਸੀ।
***
ਉਸ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਜੰਮਪਲ਼ ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਪੜ੍ਹਾਏ ਕੁਝ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ
ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਿਰਤੀਆਂ ਵਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁੱਖਪੁਰੇ ਦਾ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧਾਲ਼ੀਵਾਲ਼,
ਮੱਦੋਕੇ ਦਾ ਰਣਦੀਪ ਸਿੰਘ - ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੰਨੇ ਜਾਣਗੇ।

ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਾਲ਼ੀਵਾਲ਼ੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾਂ।
CALVI
KLE
JEAN
ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ ਖਰਾਦੀਆ ਕੰਧ-ਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਢਾਸਣਾ ਲਾਈ
ਨੀਮ-ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ-ਖੜ੍ਹਾ-ਨਾ-ਬੈਠਾ ਚਾਹ ਪੀਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ
ਇਹਦੀ ਲਿਵ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਕੰਧ 'ਤੇ 3 ਤੇ ਮਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ
ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਧੁੱਪ ਨਾਲ਼ ਲਿਸ਼ਕਦਾ ਬੂਹੇ ਦਾ ਪੱਲੜਾ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਰੀਏ
ਟਿਕਾਉਣ ਲਈ ਖਰਾਦ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਬਾਰੀ ਵਿਚ ਦੀ ਥੱਲੇ ਕਚਰੇ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਧੁੱਪ ਦੇ ਟੋਟੇ ਦੇਖ
ਕੇ ਸਾਹ ਘਟ ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ; ਵਰਨਾ ‘ਕੋਈ ਉੱਮੀਦ ਬਰ ਨਹੀਂ ਆਤੀ'। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਲਕ ਦੇ ਕਾਮੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਏਥੇ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਗੱਲ ਜਚਦੀ ਹੈ
ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਕੋਈ ਦੇਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।&lt;noinclude&gt;79&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g0txxtwqve35r8lx0dfh7dr7w1kdlyz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235843</id>
      <parentid>235837</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235843</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="9fhx17003omsvuce8g8zvg6p3fi0zn3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕੰਮ ਪੰਜਾਬੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਗੂ
ਜਮਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਗਾਉ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹੀ ਹਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਭ ਅਖਬਾਰਾਂ ਪਰਚਿਆਂ
ਦੇ ਮਾਲਿਕਾਂ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦਾ ਸੀ।
{{center|★★★}}
ਉਸ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਜੰਮਪਲ਼ ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਪੜ੍ਹਾਏ ਕੁਝ ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ
ਕੈਮਰੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਿਰਤੀਆਂ ਵਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੁੱਖਪੁਰੇ ਦਾ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਧਾਲ਼ੀਵਾਲ਼,
ਮੱਦੋਕੇ ਦਾ ਰਣਦੀਪ ਸਿੰਘ - ਇਹ ਦੋਹਵੇਂ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਮੋਢੀ ਮੰਨੇ ਜਾਣਗੇ।

ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਾਲ਼ੀਵਾਲ਼ੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾਂ।
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 83
|bSize = 548
|cWidth = 413
|cHeight = 284
|oTop = 261
|oLeft = 61
|Location = center
|Description = 
}}
ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ ਖਰਾਦੀਆ ਕੰਧ-ਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਢਾਸਣਾ ਲਾਈ
ਨੀਮ-ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ-ਖੜ੍ਹਾ-ਨਾ-ਬੈਠਾ ਚਾਹ ਪੀਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ
ਇਹਦੀ ਲਿਵ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਕੰਧ 'ਤੇ 3 ਤੇ ਮਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ
ਹਸਤੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਧੁੱਪ ਨਾਲ਼ ਲਿਸ਼ਕਦਾ ਬੂਹੇ ਦਾ ਪੱਲੜਾ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸਰੀਏ
ਟਿਕਾਉਣ ਲਈ ਖਰਾਦ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਬਾਰੀ ਵਿਚ ਦੀ ਥੱਲੇ ਕਚਰੇ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਧੁੱਪ ਦੇ ਟੋਟੇ ਦੇਖ
ਕੇ ਸਾਹ ਘਟ ਘੁੱਟਦਾ ਹੈ; ਵਰਨਾ ‘ਕੋਈ ਉੱਮੀਦ ਬਰ ਨਹੀਂ ਆਤੀ'। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਲਕ ਦੇ ਕਾਮੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਏਥੇ ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਗੱਲ ਜਚਦੀ ਹੈ
ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਕੋਈ ਦੇਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।&lt;noinclude&gt;{{right|79}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9fhx17003omsvuce8g8zvg6p3fi0zn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/84</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74030</id>
    <revision>
      <id>235838</id>
      <parentid>235389</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235838</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3001" sha1="55meiv9un85tu3lddv8i4gsg6dm6tke" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਦੂਸਰੀ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਦਿਸਦੇ ਪੈਰ ਹੀ ਦਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਾਮੇ 
ਦੇ ਪੈਰ ਹਨ। ਬੰਦਾ ਫ਼ਰਸ਼ 'ਤੇ ਮਹਿੰ ਦੀ ਵਿਛਾਈ ਖੱਲ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਾਸਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰਾਂ
ਨਾਲ਼ ਮੋਟਾ ਲੂਣ ਰਗੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੰਮ ਦਾ ਕੰਮ ਬਦਬੂ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ। ਪਰ ਤਸਵੀਰ ਬੋ ਨਹੀਂ
ਖਲਾਰਦੀ। ਤਸਵੀਰ ਵਾਜਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦੀ। ਸਮੁੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਚਮੜੀ ਦਾ ਫੈਲਾਉ
ਹੈ। ਮਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲੱਗੇ ਮੈਹਰੂ ਦੀ ਖੱਲ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚਮੜੀ। ਪੈਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ
ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਿੰਬ ਬਹੁਤ ਭਾਰਾ ਹੈ - ਮਰੇ ਹੋਏ ਢੋਅ ਕੇ ਲਿਆਂਦੇ ਝੋਟੇ 
ਜਿੰਨਾ। ਕਾਮੇ ਦੀ ਅਪਣੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਹਾਲ ਚੰਮ ਵਰਗਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ
ਮਿੱਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਦਲ ਕੇ ਚੰਮ ਨਾਲ਼ ਚੰਮ ਹੋਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੋਹਵੇਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਣ-ਖੀਣ ਦਾ ਯਾਤ੍ਰਾ-ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੈ। ਇਹ ਘਰ ਦੀ ਬੈਠਕ
ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਤੇ ਫ਼ਰੇਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਟੰਗਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਾਮੇ ਧਨੀ
ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਾਲ਼ੇ ਸੁਰਗੀ ਜੀਉੜੇ ਨਹੀਂ। ਰੂਸ ਚੀਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਪਿਛੋਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਜੁੱਸਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਰਤੀ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਇੰਜ ਤੱਕਦੇ ਹਨ,
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਜਿੱਤਣ ਚੱਲੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਉਹ ਜਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ੀ ਹਾਰ ਗਏ। ਧਾਲ਼ੀਵਾਲ਼
ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਗੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਖਰਾਦ ਕੋਲ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਹੱਸਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਚਮੜਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਕਾਮੇ
ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਨੱਚ ਕੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਹਦਾ
ਆਸਰਾ? ਆਪਾਂ ਖਰਾਦੀਏ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇਈਏ। ਚਾਹ ਪੀ ਲਵੇ। ਫੇਰ ਇਹਨੇ ਲੋਹੇ ਨਾਲ਼
ਲੋਹਾ ਲੈਣਾ ਹੈ।
80&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>55meiv9un85tu3lddv8i4gsg6dm6tke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235841</id>
      <parentid>235838</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235841</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3161" sha1="ozdpkkftq2z4w4qg0s74tb3m6zwmb1n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 84
|bSize = 548
|cWidth = 429
|cHeight = 280
|oTop = 414
|oLeft = 84
|Location = center
|Description = 
}}

ਦੂਸਰੀ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਦਿਸਦੇ ਪੈਰ ਹੀ ਦਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਾਮੇ 
ਦੇ ਪੈਰ ਹਨ। ਬੰਦਾ ਫ਼ਰਸ਼ 'ਤੇ ਮਹਿੰ ਦੀ ਵਿਛਾਈ ਖੱਲ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਾਸਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰਾਂ
ਨਾਲ਼ ਮੋਟਾ ਲੂਣ ਰਗੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੰਮ ਦਾ ਕੰਮ ਬਦਬੂ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ। ਪਰ ਤਸਵੀਰ ਬੋ ਨਹੀਂ
ਖਲਾਰਦੀ। ਤਸਵੀਰ ਵਾਜਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦੀ। ਸਮੁੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਚਮੜੀ ਦਾ ਫੈਲਾਉ
ਹੈ। ਮਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲੱਗੇ ਮੈਹਰੂ ਦੀ ਖੱਲ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚਮੜੀ। ਪੈਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ
ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਿੰਬ ਬਹੁਤ ਭਾਰਾ ਹੈ - ਮਰੇ ਹੋਏ ਢੋਅ ਕੇ ਲਿਆਂਦੇ ਝੋਟੇ 
ਜਿੰਨਾ। ਕਾਮੇ ਦੀ ਅਪਣੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਹਾਲ ਚੰਮ ਵਰਗਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ
ਮਿੱਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਦਲ ਕੇ ਚੰਮ ਨਾਲ਼ ਚੰਮ ਹੋਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੋਹਵੇਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਣ-ਖੀਣ ਦਾ ਯਾਤ੍ਰਾ-ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੈ। ਇਹ ਘਰ ਦੀ ਬੈਠਕ
ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਤੇ ਫ਼ਰੇਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਟੰਗਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਾਮੇ ਧਨੀ
ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਾਲ਼ੇ ਸੁਰਗੀ ਜੀਉੜੇ ਨਹੀਂ। ਰੂਸ ਚੀਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਪਿਛੋਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਜੁੱਸਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਰਤੀ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਇੰਜ ਤੱਕਦੇ ਹਨ,
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਜਿੱਤਣ ਚੱਲੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਉਹ ਜਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ੀ ਹਾਰ ਗਏ। ਧਾਲ਼ੀਵਾਲ਼
ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਗੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਖਰਾਦ ਕੋਲ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਹੱਸਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਚਮੜਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਕਾਮੇ
ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਨੱਚ ਕੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਹਦਾ
ਆਸਰਾ? ਆਪਾਂ ਖਰਾਦੀਏ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇਈਏ। ਚਾਹ ਪੀ ਲਵੇ। ਫੇਰ ਇਹਨੇ ਲੋਹੇ ਨਾਲ਼
ਲੋਹਾ ਲੈਣਾ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{left|80}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ozdpkkftq2z4w4qg0s74tb3m6zwmb1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235842</id>
      <parentid>235841</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235842</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3160" sha1="fvbx7pgnzkrsw0e7q7fawuo6sby40bu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੂਸਰੀ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਦਿਸਦੇ ਪੈਰ ਹੀ ਦਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਾਮੇ 
ਦੇ ਪੈਰ ਹਨ। ਬੰਦਾ ਫ਼ਰਸ਼ 'ਤੇ ਮਹਿੰ ਦੀ ਵਿਛਾਈ ਖੱਲ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਾਸਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰਾਂ
ਨਾਲ਼ ਮੋਟਾ ਲੂਣ ਰਗੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੰਮ ਦਾ ਕੰਮ ਬਦਬੂ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ। ਪਰ ਤਸਵੀਰ ਬੋ ਨਹੀਂ
ਖਲਾਰਦੀ। ਤਸਵੀਰ ਵਾਜਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦੀ। ਸਮੁੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਚਮੜੀ ਦਾ ਫੈਲਾਉ
ਹੈ। ਮਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲੱਗੇ ਮੈਹਰੂ ਦੀ ਖੱਲ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚਮੜੀ। ਪੈਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ
ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਿੰਬ ਬਹੁਤ ਭਾਰਾ ਹੈ - ਮਰੇ ਹੋਏ ਢੋਅ ਕੇ ਲਿਆਂਦੇ ਝੋਟੇ 
ਜਿੰਨਾ। ਕਾਮੇ ਦੀ ਅਪਣੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਹਾਲ ਚੰਮ ਵਰਗਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ
ਮਿੱਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਦਲ ਕੇ ਚੰਮ ਨਾਲ਼ ਚੰਮ ਹੋਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੋਹਵੇਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਣ-ਖੀਣ ਦਾ ਯਾਤ੍ਰਾ-ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੈ। ਇਹ ਘਰ ਦੀ ਬੈਠਕ
ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਤੇ ਫ਼ਰੇਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਟੰਗਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਾਮੇ ਧਨੀ
ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਾਲ਼ੇ ਸੁਰਗੀ ਜੀਉੜੇ ਨਹੀਂ। ਰੂਸ ਚੀਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਪਿਛੋਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਜੁੱਸਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਰਤੀ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਇੰਜ ਤੱਕਦੇ ਹਨ,
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਜਿੱਤਣ ਚੱਲੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਉਹ ਜਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ੀ ਹਾਰ ਗਏ। ਧਾਲ਼ੀਵਾਲ਼
ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਗੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਖਰਾਦ ਕੋਲ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਹੱਸਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਚਮੜਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਕਾਮੇ
ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਨੱਚ ਕੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਹਦਾ
ਆਸਰਾ? ਆਪਾਂ ਖਰਾਦੀਏ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇਈਏ। ਚਾਹ ਪੀ ਲਵੇ। ਫੇਰ ਇਹਨੇ ਲੋਹੇ ਨਾਲ਼
ਲੋਹਾ ਲੈਣਾ ਹੈ।
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 84
|bSize = 548
|cWidth = 429
|cHeight = 280
|oTop = 414
|oLeft = 84
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{left|80}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fvbx7pgnzkrsw0e7q7fawuo6sby40bu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235844</id>
      <parentid>235842</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235844</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3161" sha1="7081hfv8kjcc2acnpvrfxi5r8lfc4b7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੂਸਰੀ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਦਿਸਦੇ ਪੈਰ ਹੀ ਦਸਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਾਮੇ 
ਦੇ ਪੈਰ ਹਨ। ਬੰਦਾ ਫ਼ਰਸ਼ 'ਤੇ ਮਹਿੰ ਦੀ ਵਿਛਾਈ ਖੱਲ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਾਸਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰਾਂ
ਨਾਲ਼ ਮੋਟਾ ਲੂਣ ਰਗੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੰਮ ਦਾ ਕੰਮ ਬਦਬੂ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ। ਪਰ ਤਸਵੀਰ ਬੋ ਨਹੀਂ
ਖਲਾਰਦੀ। ਤਸਵੀਰ ਵਾਜਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦੀ। ਸਮੁੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਚਮੜੀ ਦਾ ਫੈਲਾਉ
ਹੈ। ਮਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲੱਗੇ ਮੈਹਰੂ ਦੀ ਖੱਲ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚਮੜੀ। ਪੈਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ
ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਿੰਬ ਬਹੁਤ ਭਾਰਾ ਹੈ - ਮਰੇ ਹੋਏ ਢੋਅ ਕੇ ਲਿਆਂਦੇ ਝੋਟੇ 
ਜਿੰਨਾ। ਕਾਮੇ ਦੀ ਅਪਣੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਹਾਲ ਚੰਮ ਵਰਗਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ
ਮਿੱਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਬਦਲ ਕੇ ਚੰਮ ਨਾਲ਼ ਚੰਮ ਹੋਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੋਹਵੇਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਣ-ਖੀਣ ਦਾ ਯਾਤ੍ਰਾ-ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੈ। ਇਹ ਘਰ ਦੀ ਬੈਠਕ
ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਤੇ ਫ਼ਰੇਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਟੰਗਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਾਮੇ ਧਨੀ
ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਾਲ਼ੇ ਸੁਰਗੀ ਜੀਉੜੇ ਨਹੀਂ। ਰੂਸ ਚੀਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਪਿਛੋਂ
ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਜੁੱਸਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਰਤੀ ਆਸਮਾਨ ਵਲ ਇੰਜ ਤੱਕਦੇ ਹਨ,
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਜਿੱਤਣ ਚੱਲੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਉਹ ਜਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ੀ ਹਾਰ ਗਏ। ਧਾਲ਼ੀਵਾਲ਼
ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਗੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਖਰਾਦ ਕੋਲ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਹੱਸਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਚਮੜਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਕਾਮੇ
ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਨੱਚ ਕੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਹਦਾ
ਆਸਰਾ? ਆਪਾਂ ਖਰਾਦੀਏ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇਈਏ। ਚਾਹ ਪੀ ਲਵੇ। ਫੇਰ ਇਹਨੇ ਲੋਹੇ ਨਾਲ਼
ਲੋਹਾ ਲੈਣਾ ਹੈ।
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 84
|bSize = 648
|cWidth = 510
|cHeight = 340
|oTop = 494
|oLeft = 104
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{left|80}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7081hfv8kjcc2acnpvrfxi5r8lfc4b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/89</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74033</id>
    <revision>
      <id>235894</id>
      <parentid>235396</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235894</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4996" sha1="pnh5ksrksryvpqfrz9fefal93h0nf5i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਰੱਬ ਦਾ ਵਿਹਲੇ ਵੇਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਵੀਨਸ ਜਾਂ ਪਾਰਵਤੀ
ਪਿੰਡਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਲੁੱਚੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਰਗੀ ਬੇਹਯਾ ਤੇ
ਹੁਸਿਆਰੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਇਹ ਸੰਕੋਚ ਪੀਪ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ
ਪਾਤਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਅੱਜ ਭਾਈ ਕਲਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਰਦ ਨੇ ਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ
ਔਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਕ ਮੈਨੂੰ ਦਸ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਔਰਤ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਭਜਨ ਹੁੰਝਨ ਹੈ। ਭਜਨੋ ਨੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ
ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ: ਮਾਈਸੈਲਫ਼ ਯਾਨੀ ਮੇਰਾ ਅਪਣਾ ਆਪ।

ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲਭਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੀ ਮਰਦ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਹੱਦ ਤਕ
ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਹੱਦ ਤਕ ਔਰਤ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਂ ਔਰਤਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ
ਹੈ? ਕੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਕਾਵਾਂ ਨੇ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਓਨੀ ਅਪਣੱਤ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ
ਲਿਖਿਆ, ਜਿੰਨਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ? ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਹੀਰ ਦਾ ਰੂਪ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਓਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ
ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂ ਉਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਮਰਦ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ?

ਅਧੀ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਅਪਣਾ ਨਗਨ ਚਿਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ
ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਤਹਿਲਕਾ ਮਚ ਗਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ
ਚਿਤੇਰੀਆਂ ਅਪਣੇ ਨੰਗੇ ਚਿਤ੍ਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ? ਭਜਨੋ ਤਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ
ਜੰਮਪਲ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਕਾਹਦਾ ਸੰਕੋਚ ਹੈ?

ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਸੰਕੋਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮਾਜੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਔਰਤ ਨਾਲ਼ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੁੜੀ
ਜੰਮਣਸਾਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋਈ ਸੀ। (ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ
ਵਿਚ ਕੁੜੀ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਅੱਡੇ ਥਾਂ-ਪਰ-ਥਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।)
ਲੋਹੜੀ, ਰੱਖੜੀ ਵਰਗੇ ਮਰਦ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲ਼ੇ ਤਿਉਹਾਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਰੱਦ ਹੋਣਗੇ?
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਾਲੇ ਤਾਈਂ ਕੋਈ ਮੂੰਹ-ਮੱਥਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।

ਕਿੰਨੀਆਂ-ਕੁ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾ ਸਗਲਾ ਨਗਨ ਆਪਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ ਜਾਂ
ਨਿਰਵਸਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸੇਜ ਮਾਣੀ ਹੋਏਗੀ। ਦਿੱਲੀਉਂ ਛਪਦੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਰਚੇ ਮਾਨੁਸ਼ੀ ਵਿਚ
ਇਕ ਵਾਰ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਅੰਤਰੀਵ ਅੰਗ ਦੇਖਣ ਦੇ
ਤਰੀਕੇ ਸਮਝਾਏ ਗਏ ਸਨ।

ਭਜਨੋ ਦੀ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਲ ਕੋਈ ਇਸ਼ਾਰਾ
ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦ ਅਕਸਰ ਤਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਵਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਵੇਂ
ਚਾਹਵੇ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਦੀ ਧੌਂਸ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਇਹ ਮਰਦ
ਨੂੰ ਮਾਯੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{right|85}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pnh5ksrksryvpqfrz9fefal93h0nf5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235895</id>
      <parentid>235894</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235895</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5004" sha1="mqqjwd0popoegg9e9e5wjb8q9lonh19" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਸ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਰੱਬ ਦਾ ਵਿਹਲੇ ਵੇਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਵੀਨਸ ਜਾਂ ਪਾਰਵਤੀ
ਪਿੰਡਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਲੁੱਚੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਰਗੀ ਬੇਹਯਾ ਤੇ
ਹੁਸਿਆਰੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਇਹ ਸੰਕੋਚ ਪੀਪ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ
ਪਾਤਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਅੱਜ ਭਾਈ ਕਲਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਰਦ ਨੇ ਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ
ਔਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਕ ਮੈਨੂੰ ਦਸ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਨਾਲ਼-ਦੀ ਤਸਵੀਰ
ਔਰਤ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦਾ ਨਾਂ ਭਜਨ ਹੁੰਝਨ ਹੈ। ਭਜਨੋ ਨੇ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਦਾ
ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ: ਮਾਈਸੈਲਫ਼ ਯਾਨੀ ਮੇਰਾ ਅਪਣਾ ਆਪ।

ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲਭਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੀ ਮਰਦ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਹੱਦ ਤਕ
ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਹੱਦ ਤਕ ਔਰਤ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਂ ਔਰਤਜ਼ਾਤ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ
ਹੈ? ਕੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਕਾਵਾਂ ਨੇ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਓਨੀ ਅਪਣੱਤ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ
ਲਿਖਿਆ, ਜਿੰਨਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ? ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੇ
ਜਿਵੇਂ ਹੀਰ ਦਾ ਰੂਪ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਓਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਉਂ
ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂ ਉਸ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਮਰਦ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ?

ਅਧੀ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨੇ ਅਪਣਾ ਨਗਨ ਚਿਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ
ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਲਹੌਰ ਵਿਚ ਤਹਿਲਕਾ ਮਚ ਗਿਆ ਹੋਏਗਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ
ਚਿਤੇਰੀਆਂ ਅਪਣੇ ਨੰਗੇ ਚਿਤ੍ਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ? ਭਜਨੋ ਤਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ
ਜੰਮਪਲ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਕਾਹਦਾ ਸੰਕੋਚ ਹੈ?

ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ੀ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਸੰਕੋਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮਾਜੀ ਬੰਦਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਔਰਤ ਨਾਲ਼ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੁੜੀ
ਜੰਮਣਸਾਰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਹੀ ਬੰਦ ਹੋਈ ਸੀ। (ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ
ਵਿਚ ਕੁੜੀ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਅੱਡੇ ਥਾਂ-ਪਰ-ਥਾਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।)
ਲੋਹੜੀ, ਰੱਖੜੀ ਵਰਗੇ ਮਰਦ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲ਼ੇ ਤਿਉਹਾਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਰੱਦ ਹੋਣਗੇ?
ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਾਲੇ ਤਾਈਂ ਕੋਈ ਮੂੰਹ-ਮੱਥਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ।

ਕਿੰਨੀਆਂ-ਕੁ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾ ਸਗਲਾ ਨਗਨ ਆਪਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅੱਗੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਏਗਾ ਜਾਂ
ਨਿਰਵਸਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸੇਜ ਮਾਣੀ ਹੋਏਗੀ। ਦਿੱਲੀਉਂ ਛਪਦੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਰਚੇ ਮਾਨੁਸ਼ੀ ਵਿਚ
ਇਕ ਵਾਰ ਲੇਖ ਛਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਅੰਤਰੀਵ ਅੰਗ ਦੇਖਣ ਦੇ
ਤਰੀਕੇ ਸਮਝਾਏ ਗਏ ਸਨ।

ਭਜਨੋ ਦੀ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਤੀਵੀਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਲ ਕੋਈ ਇਸ਼ਾਰਾ
ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦ ਅਕਸਰ ਤਾੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਵਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਵੇਂ
ਚਾਹਵੇ ਤੀਵੀਂ ਦਾ ਪਿੰਡਾ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਦੀ ਧੌਂਸ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਇਹ ਮਰਦ
ਨੂੰ ਮਾਯੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{right|85}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mqqjwd0popoegg9e9e5wjb8q9lonh19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/90</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74034</id>
    <revision>
      <id>235896</id>
      <parentid>235419</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3711" sha1="gvikzkmhxb3ik4n3wrlbsqn1je9kc6a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{larger|'''ਦੋ ਪਾਸਪੋਰਟ'''}}}}
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 90
|bSize = 548
|cWidth = 147
|cHeight = 137
|oTop = 78
|oLeft = 114
|Location = left
|Description = 
}}ਛੋਟੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੰਦੇਲੀ ਦੇ
ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 1903) ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਹਦੇ
ਦਸਾਂ ਤਹਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬਿਨਾਂ ਜਿਲਤ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਚ
ਜੜੀ ਨੀਊਯੌਰਕ ਦੇ ਐਲਿਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਮੀਊਜ਼ਮ ਆਵ
ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਚ ਪਈ ਹੈ। ਐਲਿਸ ਟਾਪੂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ
ਪੂਰਬੀ ਸਾਹਿਲ ਦੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਹਦੇ ਥਾਣੀਂ
ਲੰਘ ਕੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਕੰਢੇ ਲਗਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਮਿਹਰ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂ?
ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਆਇਆ ਸੀ, ਇਹਨੂੰ
ਓਥੇ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜ ਦੇਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸੰਨ 1928
ਦੇ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 28 ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ - ਡਿਪੋਰਟਡ ਟੂ ਸਿਟੀ
ਆੱਵ ਲਾਹੌਰ।

SIGNATURE OF BEARER
ਦੂਸਰੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਬੱਠਲ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜ-ਮਿਸਤਰੀ ਬਚਿੰਤ ਸਿੰਘ
(ਜਨਮ 1901) ਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਜਿਲਤ ਵਾਲ਼ੇ ਮਾਰਚ 1927 ਦੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਹੀ ਬਣੇ
ਪਾਸਪੋਰਟ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ 2 ਦਸੰਬਰ 1927 ਦੀ ਗੋਲ਼ ਨੀਲੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ,
ਜਿੱਦਣ ਇਹ ਮੁੰਬਾਸੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਤਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੜ ਵਤਨ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਕਿਉਂ?
ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਇਹ 53 ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਨ 1980 ਚ ਕੀਨੀਆ ਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਹਨੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਮਸਾਈ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।
-

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ - ਟੂ ਸੀਲ ਸਮਵਨ'ਜ਼ ਫ਼ੇਟ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ
ਲੱਗੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਵਿਚ ਸਰਾਪ ਹੈ ਪਹਿਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਬੰਦਿਆ, ਤੇਰਾ ਮਿਰਕਣ ਚ
ਅੰਨਜਲ ਨਹੀਂ; ਜਾਹ ਜਿੱਥੋਂ ਆਇਐਂ, ਚਲੇ ਜਾਹ। ਤੇ ਦੂਜੀ ਆਖਦੀ ਹੈ: ਆਹ ਲੈ ਜਣਿਆ،
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 90
|bSize = 548
|cWidth = 188
|cHeight = 152
|oTop = 405
|oLeft = 263
|Location = right
|Description = 
}}
ਤੂੰ ਆ ਤਾਂ ਗਿਐਂ, ਪਰ ਹੁਣ
ਅਪਣੇ ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਦਿਖਾਈਂ।

ਐਸੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਦੇ ਮਤਲਬ
ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਜਗਾਰ ਹੁੰਦੇ-
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ
ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਦਿਆਂ
ਖਿਚਵਾਈਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਪਰ
ਵਾਲ਼ੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ
ਲਾਈ ਅਣਦਿਸਦੀ ਮੋਹਰ ਨਹੀਂ
ਕੋਈ ਪੜ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਹੋਣੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;86&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gvikzkmhxb3ik4n3wrlbsqn1je9kc6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235900</id>
      <parentid>235896</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235900</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3720" sha1="edv4is5j6xi0sqme8t8t0krk3bcgxrb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|{{larger|'''ਦੋ ਪਾਸਪੋਰਟ'''}}}}
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 90
|bSize = 548
|cWidth = 147
|cHeight = 137
|oTop = 78
|oLeft = 114
|Location = left
|Description = 
}}ਛੋਟੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚੰਦੇਲੀ ਦੇ
ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ (ਜਨਮ 1903) ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਹਦੇ
ਦਸਾਂ ਤਹਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬਿਨਾਂ ਜਿਲਤ ਦੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਚ
ਜੜੀ ਨੀਊਯੌਰਕ ਦੇ ਐਲਿਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਮੀਊਜ਼ਮ ਆਵ
ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਚ ਪਈ ਹੈ। ਐਲਿਸ ਟਾਪੂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ
ਪੂਰਬੀ ਸਾਹਿਲ ਦੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਹਦੇ ਥਾਣੀਂ
ਲੰਘ ਕੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਕੰਢੇ ਲਗਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਮਿਹਰ
ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂ?
ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਆਇਆ ਸੀ, ਇਹਨੂੰ
ਓਥੇ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜ ਦੇਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸੰਨ 1928
ਦੇ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 28 ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ - ਡਿਪੋਰਟਡ ਟੂ ਸਿਟੀ
ਆੱਵ ਲਾਹੌਰ।

SIGNATURE OF BEARER
ਦੂਸਰੀ ਤਸਵੀਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਬੱਠਲ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜ-ਮਿਸਤਰੀ ਬਚਿੰਤ ਸਿੰਘ
(ਜਨਮ 1901) ਦੀ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਜਿਲਤ ਵਾਲ਼ੇ ਮਾਰਚ 1927 ਦੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਹੀ ਬਣੇ
ਪਾਸਪੋਰਟ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕੋ 2 ਦਸੰਬਰ 1927 ਦੀ ਗੋਲ਼ ਨੀਲੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ,
ਜਿੱਦਣ ਇਹ ਮੁੰਬਾਸੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਤਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੜ ਵਤਨ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਕਿਉਂ?
ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਇਹ 53 ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਨ 1980 ਚ ਕੀਨੀਆ ਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਹਨੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਮਸਾਈ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।
-

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਹੈ - ਟੂ ਸੀਲ ਸਮਵਨ'ਜ਼ ਫ਼ੇਟ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਪਾਸਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ
ਲੱਗੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਵਿਚ ਸਰਾਪ ਹੈ ਪਹਿਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਬੰਦਿਆ, ਤੇਰਾ ਮਿਰਕਣ ਚ
ਅੰਨਜਲ ਨਹੀਂ; ਜਾਹ ਜਿੱਥੋਂ ਆਇਐਂ, ਚਲੇ ਜਾਹ। ਤੇ ਦੂਜੀ ਆਖਦੀ ਹੈ: ਆਹ ਲੈ ਜਣਿਆ،
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 90
|bSize = 548
|cWidth = 188
|cHeight = 152
|oTop = 405
|oLeft = 263
|Location = right
|Description = 
}}
ਤੂੰ ਆ ਤਾਂ ਗਿਐਂ, ਪਰ ਹੁਣ
ਅਪਣੇ ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਦਿਖਾਈਂ।

ਐਸੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਦੇ ਮਤਲਬ
ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਜਗਾਰ ਹੁੰਦੇ-
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਸਪੋਰਟ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ
ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖਾਂ ਸੁੱਖਦਿਆਂ
ਖਿਚਵਾਈਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਪਰ
ਵਾਲ਼ੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ
ਲਾਈ ਅਣਦਿਸਦੀ ਮੋਹਰ ਨਹੀਂ
ਕੋਈ ਪੜ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਹੋਣੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{left|86}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>edv4is5j6xi0sqme8t8t0krk3bcgxrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/91</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74035</id>
    <revision>
      <id>235897</id>
      <parentid>235418</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:34:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235897</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2029" sha1="h9es67kr08a8axska6gsgny9c5pjn3h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 91
|bSize = 548
|cWidth = 449
|cHeight = 408
|oTop = 0
|oLeft = 0
|Location = center
|Description = 
}}

{{center|{{smaller|॥ਡਿਠੇ ਸਭੈ ਥਾਵਿ ਨਾਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ॥}}}}

{{center|ਫੁੱਲ ਹਰੀ ਸੁ ਹਰ ਜੀ ਹਾਂ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੋਚਦਾ}}

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਜੂਨ ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਸਾਕੇ ਤੋਂ
ਝਟ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ
ਚ ਖੜੋਤਾ ਯੋਗ ਜੌਏ ਅਪਣੇ ਕੈਮਰੇ ਥਾਣੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੜ ਪਾਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੋਈ ਜੇਲ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੈ; ਪੰਛੀ ਪਿੰਜਰੇ ਚੋਂ ਉੜਨ ਲੱਗੇ
ਹਨ। ਸੰਗਤਾਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲ਼ੇ ਬਾਗ਼ ਪਾਸਿਉਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੱਸਦੀਆਂ ਜਦ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ
ਲੰਘੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਭੁੱਬਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚੁੱਪ
ਕਰਵਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਵੱਡੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਸਰਾਪੇ ਹੋਏ ਲੋਕ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਵਿਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਉਣ, ਜੀਉਂਦੇ ਬਚੇ ਰਹਿ ਜਾਣ,
ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਦਾਤ ਮਿਲ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਮੋਦਰੀਏ। ਜੁਗਨੀ।&lt;noinclude&gt;87&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9es67kr08a8axska6gsgny9c5pjn3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235901</id>
      <parentid>235897</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235901</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2039" sha1="h63172tg0bbwjc5mx2txozuavjqcdhl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 91
|bSize = 548
|cWidth = 449
|cHeight = 408
|oTop = 0
|oLeft = 0
|Location = center
|Description = 
}}

{{center|{{smaller|॥ਡਿਠੇ ਸਭੈ ਥਾਵਿ ਨਾਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ॥}}}}

{{center|ਫੁੱਲ ਹਰੀ ਸੁ ਹਰ ਜੀ ਹਾਂ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲੋਚਦਾ}}

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਜੂਨ ਚੁਰਾਸੀ ਦੇ ਸਾਕੇ ਤੋਂ
ਝਟ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ
ਚ ਖੜੋਤਾ ਯੋਗ ਜੌਏ ਅਪਣੇ ਕੈਮਰੇ ਥਾਣੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੜ ਪਾਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਕੋਈ ਜੇਲ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੈ; ਪੰਛੀ ਪਿੰਜਰੇ ਚੋਂ ਉੜਨ ਲੱਗੇ
ਹਨ। ਸੰਗਤਾਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲ਼ੇ ਬਾਗ਼ ਪਾਸਿਉਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੱਸਦੀਆਂ ਜਦ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਉੜ੍ਹੀ
ਲੰਘੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਭੁੱਬਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਚੁੱਪ
ਕਰਵਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਵੱਡੇ ਸਾਕਿਆਂ ਦੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਸਰਾਪੇ ਹੋਏ ਲੋਕ
ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਵਿਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਉਣ, ਜੀਉਂਦੇ ਬਚੇ ਰਹਿ ਜਾਣ,
ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਦਾਤ ਮਿਲ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਮੋਦਰੀਏ। ਜੁਗਨੀ।&lt;noinclude&gt;{{right|87}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h63172tg0bbwjc5mx2txozuavjqcdhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/92</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74036</id>
    <revision>
      <id>235898</id>
      <parentid>235408</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235898</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="fjgu1aszr00ol8eafcln86qk9hge8gk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 92
|bSize = 548
|cWidth = 162
|cHeight = 290
|oTop = 51
|oLeft = 264
|Location = right
|Description = 
}}
{{dhr|4em}}
ਦਰਪਣ ਦਾ ਗੋਰਖਧੰਦਾ ਬੰਦੇ
ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਲ਼ਝਣਾ।
ਸ਼ਬਦ ਦਰਪਣ ਦੀ ਜੜ੍ਹ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਰਪ ਦਾ ਅਰਥ
ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਣਮ ਦਾ ਅਰਥ
ਹੈ ਅੱਖ। ਅੱਖ ਹੋਰ ਸਭ
ਕੁਝ ਦੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ
ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ
ਸਕਦੀ। ਦਰਪਣ ਦੀ ਗੱਲ
ਹਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ, ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ
ਕਲਾਕਾਰ-ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਨੇ 
ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੌਨੇ ਮਾਰਗੀਤ
ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਚਿਤੇਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ
ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ
ਇਹਦਾ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ।
ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ
ਜਾਣਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਖੌਝਲਣਾ
ਪੈਂਦਾ। ਭਾਈ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ
ਹੈ। (ਲੇਪ ਨ ਲਗੈ ਆਰਸੀ॥ ੩੧-੬-੪॥) ਇਹ ਜੋ ਹੈ, ਓਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਆਪ ਵਿਚ
ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਦਰਪਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹਦਾ ਉੱਤਰ ਭਾਈ ਜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹੀ
ਜੋ ਦਰਪਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। (ਦਰਪਣਿ ਰੂਪ ਜਿਵੇਹੀ ਪਿਠਾ॥ ਵਾਰ ੫॥) ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ
• ਜੀ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਅਕਸ ਵਰਗਾ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਸਦਾ ਹੈ।
(ਸੋ ਤੁਮ ਹੀ ਮਹਿ ਬਸੈ ਨਿਰੰਤਰਿ ਨਾਨਕ ਦਰਪਨ ਨਿਆਈ॥ ਸੋਰਠਿ ਮਃ ੯)

ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂਤਰਿਕੀਏ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਪਾਏ ਪਾਣੀ ਚ ਮੁੱਖ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ, ਕੁੱਜਾ ਭੰਨ ਦੇਣਾ।
ਸੰਦੂਕ, ਚਰਖੇ, ਪਲੰਘ, ਓੜ੍ਹਨੀ ਤੇ ਅੰਗੀ ’ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਲੱਗਾ। ਬਾਂਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਭੰਨ
ਦਿੰਦਾ; ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਭੰਨ ਸਕਿਆ। ਫ਼ੋਟੋ ਕੈਮਰਾ ਵੀ ਦਰਪਣ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਗਲ ਝਾਤੀਆਂ
ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇਕ-ਅੱਖਾ ਜੀਵ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਰੋਗ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕ੍ਰ ਨਾਂਮਾਤ੍ਰ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ
ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹਦਾ ਕਾਰਣ ਭੈਅ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ
88&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fjgu1aszr00ol8eafcln86qk9hge8gk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235902</id>
      <parentid>235898</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235902</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3285" sha1="lfh93ocyrj85g86dxdmerqlwvo3e7a7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 92
|bSize = 548
|cWidth = 162
|cHeight = 290
|oTop = 51
|oLeft = 264
|Location = right
|Description = 
}}
{{dhr|4em}}
ਦਰਪਣ ਦਾ ਗੋਰਖਧੰਦਾ ਬੰਦੇ
ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਲ਼ਝਣਾ।
ਸ਼ਬਦ ਦਰਪਣ ਦੀ ਜੜ੍ਹ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਰਪ ਦਾ ਅਰਥ
ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਣਮ ਦਾ ਅਰਥ
ਹੈ ਅੱਖ। ਅੱਖ ਹੋਰ ਸਭ
ਕੁਝ ਦੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ
ਅਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ
ਸਕਦੀ। ਦਰਪਣ ਦੀ ਗੱਲ
ਹਰ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ, ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ
ਕਲਾਕਾਰ-ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਨੇ 
ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੌਨੇ ਮਾਰਗੀਤ
ਵਰਗੇ ਉਸਤਾਦ ਚਿਤੇਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ
ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ
ਇਹਦਾ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇ।
ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ
ਜਾਣਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਖੌਝਲਣਾ
ਪੈਂਦਾ। ਭਾਈ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ
ਕਿ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ
ਹੈ। (ਲੇਪ ਨ ਲਗੈ ਆਰਸੀ॥ ੩੧-੬-੪॥) ਇਹ ਜੋ ਹੈ, ਓਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਆਪ ਵਿਚ
ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਦਰਪਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹਦਾ ਉੱਤਰ ਭਾਈ ਜੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹੀ
ਜੋ ਦਰਪਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। (ਦਰਪਣਿ ਰੂਪ ਜਿਵੇਹੀ ਪਿਠਾ॥ ਵਾਰ ੫॥) ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ
• ਜੀ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਅਕਸ ਵਰਗਾ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਸਦਾ ਹੈ।
(ਸੋ ਤੁਮ ਹੀ ਮਹਿ ਬਸੈ ਨਿਰੰਤਰਿ ਨਾਨਕ ਦਰਪਨ ਨਿਆਈ॥ ਸੋਰਠਿ ਮਃ ੯)

ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂਤਰਿਕੀਏ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਦਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
ਕੁੱਜੇ ਵਿਚ ਪਾਏ ਪਾਣੀ ਚ ਮੁੱਖ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ, ਕੁੱਜਾ ਭੰਨ ਦੇਣਾ।
ਸੰਦੂਕ, ਚਰਖੇ, ਪਲੰਘ, ਓੜ੍ਹਨੀ ਤੇ ਅੰਗੀ ’ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਲੱਗਾ। ਬਾਂਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਭੰਨ
ਦਿੰਦਾ; ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਭੰਨ ਸਕਿਆ। ਫ਼ੋਟੋ ਕੈਮਰਾ ਵੀ ਦਰਪਣ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਗਲ ਝਾਤੀਆਂ
ਮਾਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇਕ-ਅੱਖਾ ਜੀਵ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਰੋਗ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕ੍ਰ ਨਾਂਮਾਤ੍ਰ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ
ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹਦਾ ਕਾਰਣ ਭੈਅ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ&lt;noinclude&gt;{{left|88}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lfh93ocyrj85g86dxdmerqlwvo3e7a7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/93</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74037</id>
    <revision>
      <id>235903</id>
      <parentid>235402</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235903</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2808" sha1="t0bbpadm30f92esjewhve65kjur8fqp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ਇਹ ਭੈਅ ਚੁੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹਾਰੀ-ਸਾਰੀ ਇਸ ਭੈਅ ਅੱਗੇ ਬੇਵੱਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ ਸ਼ਾਇਰ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਨ 2000 ਦੇ ਸਿਆਲ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿੱਘੇ
ਦਿਨ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਵਿਚ ਓਦਣ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਤਰ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਪੈਰਾਂ ਭਾਰ
ਬੈਠਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਹੀਂ, ਦਰਪਣ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਪਣਾ ਅਕਸ ਦੇਖਦਾ
ਹੈ। ਦਵੈਤ ਮੁੱਕਿਆ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਰੋਗ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੋਣੀ ਅੱਗੇ ਅਹੰਕਾਰ ਮੁੱਕੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੋਹਵੇਂ ਸਮਰੂਪ ਹਨ। ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੈ ਅਤੇ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ
ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ। ਕੌਣ ਕੀ ਹੈ? ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਪਿਉ ਕੌਣ? ਪੁਤਰ ਕੌਣ? ਜੀਵਨ-
ਮਾਲ਼ਾ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ। ਪਿਉ ਦੇ ਪਿਉ ਦਾ ਪਿਉ। ਪੁਤ ਦੇ ਪੁਤ ਦਾ ਪੁਤ। ਪਿਛਲੇ ਵਾਲ਼ੇ ਵੀ
ਤੇ ਅਗਾਂਹ ਦੇ ਵੀ। ਜਣਨੀ ਰੱਬ ਵਾਂਙ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਤਸਵੀਰ ਚ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ। ਮ੍ਰਿਤਯੂ
ਇਸ ਵੇਲੇ ਖਾਰਿਜ ਹੈ। ਦੋਹਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਚ ਚਾਹ ਦੇ ਅੱਧ-ਭਰੇ ਪਿਆਲੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਵੇਲਾ
ਕਿਸੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ।

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 93
|bSize = 548
|cWidth = 242
|cHeight = 284
|oTop = 309
|oLeft = 78
|Location = left
|Description = 
}}
ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ
ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਦਨ ਗੋਪਾਲ
ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਖਾਮੋਸ਼ ਪਾਣੀ
ਚ ਗਾਏ ਅਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ
ਰੀਲ ਸੁਣਾਈ ਸੀ ਤੇ ਪਿਤਾ
ਨੇ ਹਵਾ ਚ ਉਂਗਲ਼ ਉਠਾ
ਕੇ ਪੁਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਦਾਦ
ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮਗਰੋਂ ਪਿਉ-
ਪੁਤ ਕੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ
ਰਹੇ, ਮੈਂ ਸੁਣੀਆਂ ਨਹੀਂ।
ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਸੀ - ਤਿੰਨ
ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀਮਾਰੀ
ਨਾਲ਼ ਘੁਲ਼-ਘੁਲ਼ ਮੁੱਕ
ਗਏ ਅਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ਼।&lt;noinclude&gt;{{right|89}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t0bbpadm30f92esjewhve65kjur8fqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/99</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74038</id>
    <revision>
      <id>235911</id>
      <parentid>235410</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235911</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="973" sha1="o9oic550gmk20o291njyal4fs2ltafc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|Seeing Not Seeing}}}}

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 99
|bSize = 548
|cWidth = 408
|cHeight = 267
|oTop = 98
|oLeft = 41
|Location = center
|Description = 
}}

The camera relieves us of the burden of memory. ... The camera records in order to forget. ... All photographs are there to remind us of what we forget. ...Paintings record what the painter remembers.&lt;/br&gt;
{{gap}}-John Berger, ''About Looking'' (1980) and ''Photocopies'' (1996)

In Spitalfields, East London, hardly anybody was watching Olympic torch relay with the naked eye. They were all busy recording the event through the glass lens, taking pictures, except for two curious small children. Watchful security was part of the spectacle. The camera was the screen between the eye and the event. The torchbearer was not the centre of attention (who was he?), the torch was - held high with the flame hardly visible in day light. They were filming live theatre. The void.&lt;noinclude&gt;{{right|95}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o9oic550gmk20o291njyal4fs2ltafc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/100</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74039</id>
    <revision>
      <id>235913</id>
      <parentid>235411</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235913</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="991" sha1="pvdsmoofdtb6cr8lu5xx1i84xonrqso" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;What was really happening? Was it a paradox of perception seeing and not seeing at the same time? Why we don't see any more as we used to up until only a generation ago? The world we experience around us is no longer free of all mechanical optic equipment. In events such as these we tend to lose presence and postpone our palpable collective experience hoarding digital images in memory cards (the highest capacity for flash memory cards is currently 128GB) to see them later through a tunnelled viewfinder - which is not first-hand experience - it is virtual, partial, and flat.

A glass lens ranging from fisheye to panoramic field of view has replaced 180-degree forward-facing horizontal field of view of an individual human eye.

Perhaps one of the spectators was a painter. One day he would draw the scene in the photograph he collected retracing it on the canvas. Photographic memory?

Has the camera made our experiences richer?

{{center|॥ਇਤਿਸ਼੍ਰੀ॥}}&lt;noinclude&gt;{{left|96}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pvdsmoofdtb6cr8lu5xx1i84xonrqso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/94</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74040</id>
    <revision>
      <id>235904</id>
      <parentid>235424</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235904</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1595" sha1="bfr1ikwn82e9a35rsywvv61cfxm5dny" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|'''The Disappearance'''}}}}
In 2004 John Berger invited me to write with him about the
Argentinean photographer Marcel Brodsky's book Beuna Memoria
Having read my notes, Berger wrote back to me in July 2005, '
love your pages and want to &quot;talk&quot; with them. But I've a stupid
practical problem. I can't find a copy of 'Buena Memoria'! Did I
send you mine by any chance? How has it disappeared? Stupid.'
Although our essay did not materialise, this piece is written in the
style of projecting the word as the image and vice versa. - AC
&lt;poem&gt;         
                           {{larger|'''REAL HANDS'''}} 
He who without explanation vanished one afternoon
(perhaps they carried him away) left on the kitchen table
his woollen gloves like two severed hands-
bloodless, improtesting, serener or rather
like his own hands, slightly swollen, robust,
with the lukewarm air of a very ancient forbearance.
There,
between the slack, woollen fingers
we place from time to time a slice of bread, a flower,
or the glass with our wine, reassured
that at least on gloves they cannot clasp handcuffs.
                                                Yannis Ritsos 
&lt;/poem&gt;

It is not only the photograph which marks the absence. It is
marked by so many other objects - a pen, a letter, a comb, a shirt,
a bicycle; or just a thought.

350 bicycles are drawn on walls around Rosario to mark all those
that disappeared - 35,000 people from 1976 to 1983.

It is the wound. It hurts. The image in memory is never still like
a photograph. The photograph fades with time; the black turns&lt;noinclude&gt;{{left|90}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bfr1ikwn82e9a35rsywvv61cfxm5dny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/95</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74047</id>
    <revision>
      <id>235905</id>
      <parentid>235631</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235905</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1059" sha1="f00hid51g5fa8oeebtmtun28xlz5xhj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
into sepia, silvery, mercurial. The film - the skin of the wound too raw to be touched even with the sight.

''When the wound stops hurting, what hurts is the scar.'' - Brechts

It is the scar.

The moment exposed on the surface of a film in total darkness; coating burnt by the focused light washed away by the chemicals and the image becomes fixed and transparent. Turned into positive by the same process in reverse.

It burns. It is burnt.

It is the death mask.

They acted and fought and struggled with love, a lot of love.

{{center|'''TESTIMONY OF A STUDENT OF THE COLEGIO NACIONAL DE BUENOS AIRES*'''}}

Love embodies all - the struggle for justice, equality, freedom.

Against the backdrop of the large image, the faces of viewers and the viewed merge; they lean on each other in the reflection.

{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 95
|bSize = 548
|cWidth = 375
|cHeight = 160
|oTop = 341
|oLeft = 72
|Location = center
|Description = 
}}
{{center|Marcelo Brodsky's brother Fernando 4th from right second row who disappeared}}&lt;noinclude&gt;{{right|91}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f00hid51g5fa8oeebtmtun28xlz5xhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/96</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74057</id>
    <revision>
      <id>235906</id>
      <parentid>235537</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235906</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="dinmvqny5toyi8l9ae4jvt77tbbg31c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Faces from family albums come out in the public squares.
The image is the defiance. Against tyranny; death, time.
Mothers chant carrying the photographs of their loved ones.
Tears dried up. People join in the carcerolazo banging their pots
&quot;Where are they?&quot; one banner asks 

- Cut to-

Kissinger. Galtieri
.
- Cut to -
-
After the WW2 Russian mothers running with their men's
photos showing to the POWs returning home. There's no sound.

TRACES OF MEMORY

{{Block center|&lt;poem&gt;''In an exhibition hall in Brixton
names of the disappeared in Argentina so many years ago
hang from the ceiling printed on a plastic sheet
A strong focused light projects their shadows on the wall
They move with the jostling of the viewers.
Ever changing fixtures of their eyes.
Nothing stays still.
The blurred contours of the alphabets
                               touch the wall
as you touch the book of Borges.

You close your eyes and take a deep breath-
or is it a sigh-
to vault the image in mind.''{{smaller|&quot;}}&lt;sup&gt; 5&lt;/sup&gt;&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{left|92}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dinmvqny5toyi8l9ae4jvt77tbbg31c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/97</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74058</id>
    <revision>
      <id>235908</id>
      <parentid>235627</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235908</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="779" sha1="keygp0wjh01gtww9xhnc97hn8iwhs3o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
Where are they?
Posing before the camera.
Self-portrait.
Seeing in the mirror?

Is the camera a friend, a stranger or unsure?
         What's in there? In that glass eye-blind and shining?

In Beuna Memoria it is certainly a friend.

Passport photos - facing the future; towards the possibility of
numerous journeys.

Police mug shots-Cheka/NKVD/KGB. Gestapo. Pol Pot.

{{larger|'''XIOIX'''}}
 
Devoid of the past and future. Facing the monster in the present
moment of time. Still.

Snaps - of dear ones kept in wallets. Lockets. Talismans.
Keepsakes.&lt;/poem&gt; 
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 97
|bSize = 548
|cWidth = 173
|cHeight = 168
|oTop = 472
|oLeft = 179
|Location = center
|Description = 
}}
{{right|Fernando's&lt;/br&gt;
picture taken by&lt;/br&gt;
his mother}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>keygp0wjh01gtww9xhnc97hn8iwhs3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>235910</id>
      <parentid>235908</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>235910</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="791" sha1="sf9f4knsmdd0nq7mp3spwt5hj3bc36u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
Where are they?
Posing before the camera.
Self-portrait.
Seeing in the mirror?

Is the camera a friend, a stranger or unsure?
         What's in there? In that glass eye-blind and shining?

In Beuna Memoria it is certainly a friend.

Passport photos - facing the future; towards the possibility of
numerous journeys.

Police mug shots-Cheka/NKVD/KGB. Gestapo. Pol Pot.

{{larger|'''XIOIX'''}}
 
Devoid of the past and future. Facing the monster in the present
moment of time. Still.

Snaps - of dear ones kept in wallets. Lockets. Talismans.
Keepsakes.&lt;/poem&gt; 
{{Css image crop
|Image = Saakar.pdf
|Page = 97
|bSize = 548
|cWidth = 173
|cHeight = 168
|oTop = 472
|oLeft = 179
|Location = center
|Description = 
}}
{{right|Fernando's&lt;/br&gt;
picture taken by&lt;/br&gt;
his mother}}&lt;noinclude&gt;{{right|93}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sf9f4knsmdd0nq7mp3spwt5hj3bc36u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Saakar.pdf/98</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74059</id>
    <revision>
      <id>235909</id>
      <parentid>235539</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>235909</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1477" sha1="6xj5f931c11nlgiv8t235qlfpbxcqpd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;A friend came to see me in a dream. From far away. And I asked
him in the dream: &quot;Did you come by photograph or train
All photographs are a form of transport and an expression of
absence.&quot;

The disappeared journey back on photographs. In Beuna Memoria
they arrive in groups. They are still together as they were when
they posed for the school photograph. They haven't aged. They
will never be.

They sit next to you. Your heart is on your tongue (Punjabi
idiom). They listen to you and leave soon without a word. They
are always in a rush. This time they disappear with their own
wish. It is not a dream.

To relive the other person's experience is impossible, not to
speak of one's own. Even those who re-enact Christ's crucifixion
cannot relive his anguish and pain. Empathy, yes. Only the dead
know death, you don't. You can only imagine
.
NOTES[2005]

1. Brodsky, M (2003) Beuna memoria, Ostfildern: Hatje Cantz.
2. Ritsos, Y. trans. Minas Savvas, The New York Review, 15 November
1973.
3. Willett, J., Manheim, R &amp; Fried, E. eds (1976) Bertolt Brecht Poems,
1913-1956. London: Methuen, translated by Frank Jones, p. 148.
4. Brodsky, Beuna memoria, op.cit., p.60.
5. Ibid., p 61
6. Chandan, A. (2017) The Parrot The Horse The Man, Todmorden: Arc
Publications, p. 83.
7. Berger, J. (1975) A Seventh Man, London: Penguin Books, p. 13.

Reproduced from: Chandan, A., Gunaratnam, Y. eds (2016) A Jar of Wild
Flowers: Essays in Celebration of John Berger, London: Zed&lt;noinclude&gt;{{left|94}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xj5f931c11nlgiv8t235qlfpbxcqpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/149</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74087</id>
    <revision>
      <id>235862</id>
      <parentid>235694</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T01:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>235862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2905" sha1="rfa9117gjk6utv7oohr7yd1mtlm3q8z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਰਤਨ| : ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਕਾਹਲੇ ਆ। ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਮੁੰਡੇ ਨੇ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਤੇ ਰਤਨ ਸਿਆਂ...}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਆਪਣਾ ਈ ਭਾਰ ਹੌਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ। ਕੁੜੀ ਜਾਊ..., ਮੁੰਡੇ ਲਈ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਊ ਮਗਰ ਈ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਧਰਿਆ।}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ| : ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਫਸਲਾਂ ਤਿੰਨ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉੱਪਰ ਥੱਲੇ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ''(ਖਿਝ ਕੇ)'' ਕੁੜੀਆਂ ਘਰ ਬਿਠਾ ਲੈਣੀਆਂ ਫੇਰ।}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ਚੰਗੇ ਮੁੰਡੇ ਕਿਹੜਾ ਧਰੇ ਆ ਪ੍ਰੀਤਮਾ ''(ਸੁੱਖੋ ਚਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿ ਕੁੜੇ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਕੁੜੇ ਫੋਕੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈ।}}

{{gap}}''(ਸ਼ੇਰਾ ਚਾਦਰ 'ਚ ਪੀਪੀ ਲਕੋਈ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਚਾਹ ਪੀਂਦੇ''&lt;/br&gt; 
{{gap}}''ਹਨ। ਸੁੱਖੋਂ ਸ਼ੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਵੀ'' 
{{gap}}''ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' 
}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਸ਼ੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਓ ਸ਼ੇਰਿਆ ਗੱਲ ਸੁਣ ਓ ਮੇਰੀ।

{{gap}}''(ਮੁੜ ਵਾਪਿਸ ਆ ਕੇ ਪੌੜੀ ਤੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''
}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| :''(ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)'' ਤੁਸੀਂ ਚਾਹ ਪੀਓ, ਮੈਂ ਮਿੱਠਾ ਲੈ ਕੇ ਆਨੀ ਆ। ਜਵਾਕ ਤਾਂ ਬਸ।}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| : ''(ਪਿੱਛੋਂ)'' ਵੇ ਸ਼ੇਰਿਆ ਚਾਹ ਤਾਂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ।}}

{{playscript|ਸ਼ੇਰਾ| : ਪੀ ਲਈਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੀਣੀਆਂ ਸੀ।}}

{{playscript|ਸੀਤੋ| :ਵੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ। ਅੰਦਰ ਕਾਹਤੋਂ ਵੜ ਗਿਆ।}}

{{playscript|ਤੇਜਾ| :ਹੁਣ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? (ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਦਾ ਹੈ।)}}

{{playscript|ਜੀਤ| :ਸ਼ੇਰਿਆ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ... ਕੀ ਕਰੀ ਜਾਨਾਂ ਅੰਦਰ।}}

{{playscript|ਰਤਨ| : ''(ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਕੁਝ ਗੜਬੜ ਲਗਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿਆਂ।

''(ਪਿੱਛੋਂ ਰੌਲ਼ਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਪੌੜੀ ਥਾਣੀ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦਾ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||149 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rfa9117gjk6utv7oohr7yd1mtlm3q8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਮਈ 2024).pdf/508</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74092</id>
    <revision>
      <id>235865</id>
      <timestamp>2026-09-21T05:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Pawantibba</username>
        <id>1797</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;508  ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਿਆਂ 3 ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਰੂਕਾਰੇ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਦੇ ਵਿਨਿਯਮਨ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਵਿਨਿਯਮ ਬਾ ਸਕੇਗੀ |  (2) ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਿਆ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3019" sha1="6y5c9rqbe5faa7722t8kj73lkl1gvko" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dr. Pawantibba&quot; /&gt;{{rh||508}}&lt;/noinclude&gt;508

ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਿਆਂ 3 ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ
ਸ਼ਾਰੂਕਾਰੇ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਦੇ ਵਿਨਿਯਮਨ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਵਿਨਿਯਮ ਬਾ ਸਕੇਗੀ |

(2) ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਿਆਪਤਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਏ

(8) Hege ਕਰ ਸਕਟਗੇ ਕਿ ਉਸ ਨਮਿੱਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਲਸੰਸ
ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਿਵਾਏ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰੇ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਹੀਂ
ਕਰੇਗਾ ;

(ਅ) ਵਿਆਜ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰ ਮੁਕੱਰਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਜੋ ਕਿਸੇ

ਸ਼ਾਦੂਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰਜ ਜਾਂ ਵਸੂਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ ;

(E) ਸ਼ਾਰੂਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੇਖੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲੇ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਉਸ
ਨਮਿੱਤ ਨਿਯੁਕਤ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਜਿਹੇ ਲੇਖਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਏ ਦਾ ਉਪਬੰਧ
ਕਰ ਸਕਣਗੇ ;

(ਸ) ਮੁਕੱਰਰ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ
ਅਠੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਜਿਲ੍ਹੇ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨਮਿੱਤ
ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲਸੰਸ ਅਧੀਨ ਹੈ ਸਿਵਾਏ ਕਿਸੇ ਜਿਨਸ ਦਾ ਥੋਕ ਜਾਂ ਪਰਚੂਟ
ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਰੀਂ ਕਰੇਗਾ ;

ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਪੈਰੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ gerê ਜਾ ਸਕਏਗੇ ਜੈਕਰ ਉਹ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮੈਂਬਰ-ਗਿਛਤੀ ਦੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ ਬਰੁਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਖਾਸ
ਨਕੀਤੇ ਜਾਏ;

ਪਰੰਤੁ ਇਹ ਚੋਰ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਜਾਂ ਵਖਾਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਵਿਨਿਯਮਾਂ
ਦੇ ਬਣਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰਿਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ

“(4) ਇਸ Û ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ, ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਪੈਰ੍ਹਾ 2 ਦੇ ਉਪ-ਗੈ੍ਹਾ (3) ਦੇ ਪਰੰਤੁਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗਠਤ ਬੋਡੋਲੈਂਡ, ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕ
ਪਰਿਸ਼ਦ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ।”&lt;noinclude&gt;{{rh||508}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6y5c9rqbe5faa7722t8kj73lkl1gvko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਮਈ 2024).pdf/509</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74093</id>
    <revision>
      <id>235866</id>
      <timestamp>2026-09-21T05:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Pawantibba</username>
        <id>1797</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;509  ਵਿਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਸੰਸ ਦੇਏਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤਾਈ adî ਚੋਵੇਗੀ ।  (੩) ਇਸ ਪੇੈਰੇ ਦੇ ਅਧੀਨ gerê ਗਏ ਸਭ ਵਿਨਿਯਮ ਤਤਕਾਲ ਰਾਜਪਾਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਏਗੇ ਅਤੇ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਅਨੁਮਤੀ ਨ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4176" sha1="4melqnje5lia9w78wzw5ybc7roudkg5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dr. Pawantibba&quot; /&gt;{{rh||509}}&lt;/noinclude&gt;509

ਵਿਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਸੰਸ ਦੇਏਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤਾਈ adî ਚੋਵੇਗੀ ।

(੩) ਇਸ ਪੇੈਰੇ ਦੇ ਅਧੀਨ gerê ਗਏ ਸਭ ਵਿਨਿਯਮ ਤਤਕਾਲ ਰਾਜਪਾਨ ਨੂੰ
ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਏਗੇ ਅਤੇ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਅਨੁਮਤੀ ਨ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ
ਹੋਵੇਗਾ।

11. ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਛਾਏ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਨਿਯਮਾਂ ਦਾ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,-- ਕਿਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਅਕੀਨ
FETÊ ਗਏ ਸਭ ਕਾਨੂੰਨ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਵਿਨਿਯਮ ਰਾਜ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਗਜ਼ਟ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੇ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਬਲ ਰੱਖਣਗੇ |

2. Sem ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਨੂੰ
ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਆਸਾਮ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਐਕਾਂ ਦਾ ਲਾਗੂ ਹੋਡਾ].-(1) ਇਸ
ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ---

(੬) &gt;੧[ਔਸਾਮ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ] ਦਾ ਕੋਈ ਐਕਟ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ
ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ
ਪੈਰਾ 3 ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਲਿਖਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ

ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਾਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਕਾਨੂੰਨ ਬ

ਸਕੇਗੀ, ਅਤੇ [ਆਸਾਮ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ] ਦਾ ਕੋਈ ਐਕਟ, ਜੋ ਕਿਸੇ

ਅਏਕਸ਼ੀਦੀ ਨਸ਼ੀਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਖਖਤ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਤੇ ਖਾਬੰਦੀ

% ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 2003 (2003 ਦਾ 44) ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਦੁਆਰਾ ਮੈਨ੍ਹਾ 12 ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਨੂੰ ਲਾਗੂ
ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਠ ਲਿਖੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਰਥਾਤ :-
ਪੈਰਾ 2 ਦੇ ਉਪ-ਪੈਰ੍ਹਾ (1) ਦੇ ਖੰਡ (ਓ) ਵਿੱਚ “ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ê Agr 3 ਜਾਂ ਪੈਰ੍ਹਾ 36 ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ

gu ਵਿੱਚ ਉਲਿਖਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ' ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਰਖੇ, “ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਖੈਨ੍ਹਾ 3 ਜਾਂ gr 3 ਉ ਜਾਂ ਮੈਰ੍ਹਾ
3 ਅ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਲਿਖਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ&quot; ਸ਼ਬਦ ਅੰਕ ਅਤੇ ਅੱਖਰ ਰੱਖੇ ਜਾਣਗੇ |

ਉੱਤਰ ਪੂਰਵੀ ਖੇਤਰ (ਪੁਨਰਗਠਨ) ਐਕਟ, 1971 (1971 ਦਾ 81), ਧਾਰਾ 7।() ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ ਮੂਲ
ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਥਾਂਵੇਂ (21.1.1972 3 ਲੈ ਕੇ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ।

% ਉਪਰੋਕਤ ਦੀ ਧਾਰਾ ਧਾਰਾ 7।() ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ “ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ” ਦੀ ਥਾਂਵੇਂ (21.1.1972 3 ਲੈ ਕੇ)
ਰੱਖੇ ਗਏ।

509&lt;noinclude&gt;{{rh||509}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4melqnje5lia9w78wzw5ybc7roudkg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਮਈ 2024).pdf/510</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74094</id>
    <revision>
      <id>235867</id>
      <timestamp>2026-09-21T05:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Pawantibba</username>
        <id>1797</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;510  ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ?'[ਉਸ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ] ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਅਜਿਹੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 3 ਅਧਿਕਾਰਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਲੋਕ ਅਧਿਸੂਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3887" sha1="jgbinai970x224ctwmoac4ls7jnjcm4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dr. Pawantibba&quot; /&gt;{{rh||510}}&lt;/noinclude&gt;510

ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ?'[ਉਸ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ] ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ
ਅਜਿਹੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 3 ਅਧਿਕਾਰਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ,
ਲੋਕ ਅਧਿਸੂਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਦੇਸ਼ ਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਕਿਸੇ
ਐਕਟ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹਾ ਨਿਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਨਿਦੇਸ਼ ਵੀ ਦੇ ਸਕੇਗੀ ਕਿ
ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਕਟ
ਅਜਿਹੇ ਅਖਵਾਦਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪਤੇਦਾਂ ਦੇ ਤਾਬੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਹੋ ਉਹ ਉਚਿਤ
ਸਮਝੇ।

(ਅ) ਰਾਜਪਾਲ, ਲੋਕ-ਅਸਿਸੂਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਸੰਸਦ
ਦਾ ਜਾਂ [ਆਸਾਮ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ] ਦਾ ਕੋਈ ਐਕਟ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਉਪ-ਪੈਰੇ
ਦੇ ਖੰਡ (6) ਦੇ ਉਖਬੰਧ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, [ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ] ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ
ਜ਼ਿਲੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ
ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਅਪਵਾਦਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪੜੇਦਾਂ ਦੇ ਤਾਬੇ ਲਾਗੂ

ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਹੋ ਉਹ ਉਸ ਅਧਿਸੂਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਲਿਖਤ ਕਰੇ ।

(2) ਇਸ ਪੈਰੇ ਦੇ ਉਪ-ਪੈਰਾ (1) ਦੇ ਅਧੀਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ ਨਿਦੇਸ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਤੀਤਦਰਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਵੇ |
[12ਉ. ਮੇਘਾਲਯ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਨੂੰ
ਸੰਸਦ ਦੇ ਅਤੇ ਮੇਪਾਲਯ ਰਾਜ ਦੇ f ਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਐਕਟਾਂ ਦਾ ਲਾਗੂ ਹੋਡਾ,- ਇਸ ਸੈਂ ਧਾਨ
ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੇ ਰੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ.--

(ਉ) ਜੇ ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਪੈਰਾ 3 ਦੇ ਉਪ-ਪੈਰਾ (1) ਵਿੱਚ ਉਲਿਖਤ
ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਮੇਘਾਲਯ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੀ ਕਿਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਾਂ êne ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ grê ਗਏ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਕੋਈ

# ਉਪਰੋਕਤ ਦੀ ਧਾਰਾ 7।() ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ “ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ” ਦੀ ਥਾਂਵੇਂ (21.1.1972 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ) ਰੱਖੇ

ਗਏ।

₹ ਧਾਰਾ 71(i) ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ (21.1.1972 3 ਲੈ ਕੇ)
#ਉੱਤਰ ਪੂਰਵੀ ਖੇਤਰ (ਖੁਨਰਗਠਨ) ਐਕਟ, 1971 (1971 ਦਾ 81) ਧਾਰਾ 71() ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ ਔਾਸਾਮ
ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਥਾਵੇਂ (211.1972 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ) ਰੱਖੇ ਗਏ |

510&lt;noinclude&gt;{{rh||510}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jgbinai970x224ctwmoac4ls7jnjcm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਮਈ 2024).pdf/511</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74095</id>
    <revision>
      <id>235868</id>
      <timestamp>2026-09-21T05:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Pawantibba</username>
        <id>1797</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;511  ਉਪਬੰਧ ਜਾਂ ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਪੈਰਾ 8 ਜਾਂ ਪੈਰਾ 10 ਦੇ ਅਧੀਨ gerê ਗਏ ਕਿਸੇ ਵਿਨਿਯਮ ਦਾ ਕੋਈ ਉਖਬੰਧ, ਮੇਘਾਲਯ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਉਸ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4336" sha1="g2b1fe9gf3rkkgh4k6zpn8j0543edpz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dr. Pawantibba&quot; /&gt;{{rh||511}}&lt;/noinclude&gt;511

ਉਪਬੰਧ ਜਾਂ ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦ
ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਪੈਰਾ 8 ਜਾਂ ਪੈਰਾ 10 ਦੇ ਅਧੀਨ gerê ਗਏ ਕਿਸੇ
ਵਿਨਿਯਮ ਦਾ ਕੋਈ ਉਖਬੰਧ, ਮੇਘਾਲਯ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਉਸ
ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਉਪਬੰਧ ਦੇ ਵਿਚੁਧ ਹੋਵੇ
ਤਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਜਿਹੀ ਕਿ ਸੂਰਤ ਹੋਵੇ, ਦੁਆਰਾ
ਬਟਾਇਆ ਗਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਜਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਵਿਨਿਯਮ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੇਘਾਲਯ
ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਬਏਾਏ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ afr ਗਿਆ
ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ, ਉਸ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਰੱਦ ਤੱਕ ਸੁੰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮੇਘਾਲਯ ਰਾਜ
ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਬਛਾਇਆ ਗਿਆ ਕਾਨੂਨ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਵੇਗਾ |

(ਅ) ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਐਕਟ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ, ਅਗਿਸੂਚ:
ਦੁਆਰਾ, ਨਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਮੇਘਾਲਯ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਾਰ
ਜ਼ਿਲਹ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਉਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾਂ
ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਅਪਵਾਦਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪਤੇਦਾਂ ਦੇ ਤਾਬੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ

ਉਹ ਅਸਿਸੂਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਲਿਖਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਨਿਦੇਸ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ fê
ਜਾਂ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਤੀਤਦਕਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਵੇ |

“288. ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਨੂੰ
ਸੰਸਦ ਦੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦੇ ਐਕਟਾਂ ਦਾ ਲਾਗੂ ਹੋਣਾ - ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨ
ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ-

(ਉ) ਕ੍ਰਿਪੁਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਐਕਟ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ
ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਪੈਰਾ 3 ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ
ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਲਿਖਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਾਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਕਾਨੂੰਨ ਬਟਾ ਸਕੇਗੀ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਰਾਜ ਦੇ
ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦਾ ਕੋਈ ਐਕਟ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਏਕਸ਼ੀਦੀ ਨਸ਼ੀਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ
ਮਨਾਹ ਕਰਨ ਜਾਂ ਚੋਕ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ

4 ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 1988 (1988 ਦਾ 67) ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਦੁਆਰਾ ਪੈਰ੍ਹਾ 12 ਉਉ ਅਤੇ ।2 ਅ ਦੀ ਥਾਵੇਂ
ਰੱਖੇ, ਪੈਰ੍ਹਾ 12 ਉਉ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਉਨੰਜਵੀਂ ਸੋਧ) ਐਕਟ, 1984 ਦੀ ਧਾਰਾ 4 ਦੁਆਰਾ (1.4.1985 3) ਅੰਤਰਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ
ਗਿਆ।

511&lt;noinclude&gt;{{rh||511}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2b1fe9gf3rkkgh4k6zpn8j0543edpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਮਈ 2024).pdf/512</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74096</id>
    <revision>
      <id>235869</id>
      <timestamp>2026-09-21T05:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Pawantibba</username>
        <id>1797</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;512  ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਦ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਦੋਨਾਂ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਅਥਿਕਾਰਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਿਲ੍...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4230" sha1="kfhn8gtkcsdexjspobyfldypxtpwb6d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dr. Pawantibba&quot; /&gt;{{rh||512}}&lt;/noinclude&gt;512

ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਦ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਦੋਨਾਂ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ
ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਅਥਿਕਾਰਤਾ
ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਕਿਸੇ ਐਕਟ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਿਦੇਸ਼
ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਨਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਐਕਟ ਉਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਉਸਦੇ
ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਏ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਅਖਵਾਦਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪਤੇਦਾਂ ਦੇ ਤਾਬੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ
ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਉਹ ਠੀਕ ਸਮਝਦੀ ਹੈ।

(ਅ) ਰਾਜਪਾਲ, ਲੋਕ-ਅਧਿਸੂਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ
ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦਾ ਕੋਈ ਐਕਟ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਉਪ-ਖੈਰਾ ਦੇ ਖੰਡ (6) ਦੇ
ਉਪਬੰਧ ਲਾਗੂ ਨਹੀ ਹੁੰਦੇ, [ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ] ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ
ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਨੂੰ
ਅਜਿਹੇ ਅਖਵਾਦਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪਭੇਦਾਂ ਦੇ ਤਾਬੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਉਹ ਉਸ ਅਧਿਸੂਚਨਾ ਵਿੱਚ
ਉਲਿਖਤ ਕਰੇ ।

(E) ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਐਕਟ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸੂਚ:

ਦੁਆਰਾ ਨਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਹ fuer ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ
ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀ ਚੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਉਸਦੇ

ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਅਪਵਾਦਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪਭੇਦਾਂ ਤੇ ਤਾਬੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਉਹ

ਅਧਿਸੂਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਲਿਖਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਨਿਦੇਸ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ

ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਅਤੀਤਦਟਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਵੇ |

12ਅ. ਮੀਜ਼ੋਰਮ ਰਾਜ ਦੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਨੂੰ

ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਮੀਜ਼ੋਰਮ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦੇ ਐਕਕਾਂ ਦਾ ਲਾਗੂ ਹੋਡਾ.- ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨ
ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ_-

(8) ਮੰਜ਼ੋਰਮ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਐਕਟ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ

ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਪੈਰਾ 3

ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਲਿਖਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ

ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦਾ ਕੋਈ ਐਕਟ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਏਕਸੀਦੀ ਨਸ਼ੀਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ

ਮਨਾਹ ਕਰਨ ਜਾਂ ਚੋਕ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ

512&lt;noinclude&gt;{{rh||512}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kfhn8gtkcsdexjspobyfldypxtpwb6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਮਈ 2024).pdf/513</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74097</id>
    <revision>
      <id>235870</id>
      <timestamp>2026-09-21T05:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Pawantibba</username>
        <id>1797</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;513  ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਦ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਦੋਨਾਂ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਅਥਿਕਾਰਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235870</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4316" sha1="388upwh7zbnev2nrqbqu4ncr4umy6zc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dr. Pawantibba&quot; /&gt;{{rh||513}}&lt;/noinclude&gt;513

ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਦ ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਦੋਨਾਂ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ
ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੇ ਅਥਿਕਾਰਤਾ
ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਲੋਕ ਅਧਿਸੂਚਨਾ ਦੁਆਰਾ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਿਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇ
ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਕਿਸੇ ਐਕਟ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਿਦੇਸ਼
ਵਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ fêr ਦੇ ਸਕੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਐਕਟ ਉਸ ਜਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਉਸਦੇ
ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਏ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਅਖਵਾਦਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪਤੇਦਾਂ ਦੇ ਤਾਬੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ
ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਉਹ ਠੀਕ ਸਮਝਦੀ ਹੈ।

(ਅ) ਰਾਜਪਾਲ, ਲੋਕ-ਅਧਿਸੂਚਨਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਮੀਜੋਰਮ
ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦਾ ਕੋਈ ਐਕਟ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਉਪ-ਪੈਰੇ ਦੇ ਖੰਡ (ਉ) ਦੇ
ਉਪਬੰਧ ਲਾਗੂ ਨਹੀ ਹੁੰਦੇ, [ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ] ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ
ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਨੂੰ
ਅਜਿਹੇ ਅਖਵਾਦਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪਭੇਦਾਂ ਦੇ ਤਾਬੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਉਹ ਉਸ ਅਿਸੂਚਨਾ ਵਿੱਚ
ਉਲਿਖਤ ਕਰੇ।

(E) ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਸੰਸਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਐਕਟ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸੂਚ:
ਦੁਆਰਾ ਨਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਮੰਜ਼ੋਰਮ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ
ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਚੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਉਸਾ
ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਅਪਵਾਦਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪਤੇਦਾਂ ਦੇ ਤਾਬੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਉਹ

ਅਗਿਸੂਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਲਿਖਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਨਿਦੇਸ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ
ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਅਤੀਤਦਟਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ dê ।]

13. ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ
ਵਿੱਤ ਵਿਵਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਏਾ.- ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਸੰਬੰਧੀ
ਅਨੁਮਾਨਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਜੋ “੮ ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਛ਼ੰਡ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਖਰਚ ਜੋ
ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਏ ਹਨ, ਪਰਿਲਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਅੱਗੇ ਚਰਚਾ ਲਈ ਰੱਖੇ ਜਾਗੇ ਅਤੇ ਫਿਰ
ਅਜਿਹੀ ਚਰਚਾ ਪਿੱਛੋਂ ਅਨੁਛੇਦ 2੦2 ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ ਜਾਏ ਵਾਲੇ

4 ਸ਼ਬਦ “rem ਉੱਤਰ ਪੂਰਵੀ ਖੇਤਰ (ਪੁਨਰਗਠਨ) ਐਕਟ, 1971 (1971 ਦਾ 81), ਧਾਰਾ 71(ਘ) ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ
ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ (21.1.1972 3 ਲੈ ਕੇ) ਲੇਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

513&lt;noinclude&gt;{{rh||513}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>388upwh7zbnev2nrqbqu4ncr4umy6zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਮਈ 2024).pdf/514</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74098</id>
    <revision>
      <id>235871</id>
      <timestamp>2026-09-21T05:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Pawantibba</username>
        <id>1797</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;514  ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿੱਤ-ਵਿਵਰ= ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਖਾਏ ਜਾਏਗੀ |  14. ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ 3 fle êz ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ-(।) ਰਾਜਪਾਲ ਰਾਜ ਵ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3998" sha1="j4dn5e5o8zg4sbftboe5h0ozsl1qp33" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dr. Pawantibba&quot; /&gt;{{rh||514}}&lt;/noinclude&gt;514

ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿੱਤ-ਵਿਵਰ= ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਖਾਏ ਜਾਏਗੀ |

14. ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ
ਅਤੇ ਉਸ 3 fle êz ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ-(।) ਰਾਜਪਾਲ ਰਾਜ ਵਿਚਲੇ
ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਉਲਿਖਤ
ਕਿਸੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਪੈਰਾ 1 ਦੇ ਉਪ-ਪੈਰਾ (3) ਦੇ ਖੰਡ (E), (ਸ),
(ਰ) ਅਤੇ (ਕ) ਵਿੱਚ ਉਲਿਖਤ ਮਾਮਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਰਨ, ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੇ ਰਿਪੋਟ ਦੇ
ੀ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ FAT, ਜਾਂ ਰਾਜ ਵਿਚਲੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ
ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ--

(@) ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀਆਂ
ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ê;

(ਅ) ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਦੀ
ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੀ;

(E) ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਏਾਏ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ
ਅਤੇ ਵਿਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ;

ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੇ ਰਿਪੋਟ ਦੇ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਸਕੇਗਾ, ਅਤੇ
ਅਜਿਰੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪੈਰਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਵਾਲਾ ਜ਼ਾਬਤਾ ਪਰਿਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਸਕੇਗਾ ।

(2) ਰਰਿਕ ਅਜਿਹੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਟ, ਰਾਜਪਾਲ ਦੀਆਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ,
ਨਾਲ, ਸੰਬੰਧਤ ਮੰਤਰੀ, ਉਸ 3 “[ ਉਸ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰ] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਏ ਵਾਲੀ
ਤਜਵੀਜ਼ ਹੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਬਤ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਯਾਦ-ਪੱਤਰ ਸਮੇਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ
ਅੱਗੇ ਰੱਖੇਗਾ ।

(3) ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਆਪਏ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿੱਕ ਵਿੱਚ

2 ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 1995 (1995 ਦਾ ੫2) ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਦੁਆਰਾ Agr 14 “ਆਸਾਮ ਰਾਜ ਵਿੱਚ

ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੇ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਰਥਾਤ:-

Agr 14 ਤੇ ਉਪ-ਪੈਰ੍ਹਾ (2) ਵਿੱਚ “ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧਤ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਲੋਪ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ |

% ਉੱਤਰ ਪੂਰਵੀ ਖੇਤਰ (ਪੁਨਰਗਠਨ) ਐਕਟ, 1971 (1971 ਦਾ 81), ਧਾਰਾ 7।(੫) ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ “ਆਸਾਮ
ਸਰਕਾਰ&quot; ਦੀ ਥਾਵੇਂ (21.1.1972 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ) ਰੱਖੇ ਗਏ।

514&lt;noinclude&gt;{{rh||514}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j4dn5e5o8zg4sbftboe5h0ozsl1qp33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਮਈ 2024).pdf/515</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74099</id>
    <revision>
      <id>235872</id>
      <timestamp>2026-09-21T05:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Pawantibba</username>
        <id>1797</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;515  ਰਾਜਪਾਲ ਆਪਏ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ , ਇੱਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 3 ਰਾਜ ਦੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੱਪ ਸਕੇਗਾ ।  #15; ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਕ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4221" sha1="3efibyyqnxphtuc14hv3g5v1464c2jn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dr. Pawantibba&quot; /&gt;{{rh||515}}&lt;/noinclude&gt;515

ਰਾਜਪਾਲ ਆਪਏ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ , ਇੱਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 3 ਰਾਜ ਦੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ
ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਚਾਰਜ ਸੱਪ ਸਕੇਗਾ ।

#15; ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਮਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਤਲ ਜਾਂ ਮੁਅੱਤਲ
ਕਰਨਾ,-- (1) ਜੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ
ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਮਤੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈਈ ਸੰਭਾਵੀ ਹੈ,
“ਜਾਂ ਲੋਕ-ਅਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ], ਤਾਂ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਮਤੇ
ਨੂੰ ਬਾਤਲ ਜਾਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਸਕੇਗਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਸਕੇਗਾ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ
ਮੁਅੱਤਲੀ ਅਤੇ ਪਰਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਜਾਂ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਤ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਪ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ Ber ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ) ਜਿਹੇ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਏਂ,
ਜਾਂ ਚਾਲੂ ਰੱਖ ਜਾਵੋਂ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਮਤੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਏਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝੇ |

(2) ਇਸ ਪੈਰਾ ਦੇ ਉਪ-ਪੈਰਾ (1) ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ
ਹੁਕਮ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਅੱਗੇ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਰੱਖਿਆ
ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਚੁਕਮ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਪਰਤਾ ਨ ਲਿਆ ਗਿਆ
ਦੋਵੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਟ ਦੀ ਤਰੀਕ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮੁੱਦ: 1 ਨਾਫ਼ਜ ਰਹੇਗਾ :

ਪਰੰਤੂ ਜੇ ਅਤੇ ਜਿੰਨੀ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਨਾਫ਼ਜ਼ dur ਲਈ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦਾ

ਕੋਈ ਮਤਾ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਉਹ ਹੁਕਮ, ਜੇ ਕਰ ਉਹ

ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਸ ਤਰੀਕ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੋਰ Hez
ਲਈ ਨਫ਼ਜ਼ ਰਹੇਗਾ ਜਿਸ ਤਰੀ ਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਪੈਰੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਰਵੇਂ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਨ ਰਰਿੰਦਾ।

4 ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 1988 (1988 ਦਾ 67) ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮਨ੍ਹਾ 15 &quot;fe ਅਤੇ
ਮੰਜੋਰਮ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਰਥਾਤ
(8) ਸੁਰੂ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, “ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ” ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਥਾਵੇਂ “ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ” ਸ਼ਬਦ ਰੱਖੇ ਜਾਏਗੇ
(r) ਪਰੰਤੁਕ ਦਾ Bu ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ।
% ਆਸਾਮ ਪੁਨਰਗਠਨ (ਮੇਘਾਲਯ) ਐਕਟ, 1969 (1969 ਦਾ 55), ਧਾਰਾ 74 ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ
(2.4.1970 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ) ਅੰਤਰਸਥਾਪਤ।

515&lt;noinclude&gt;{{rh||515}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3efibyyqnxphtuc14hv3g5v1464c2jn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਮਈ 2024).pdf/516</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74100</id>
    <revision>
      <id>235873</id>
      <timestamp>2026-09-21T05:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Pawantibba</username>
        <id>1797</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;516  “16. ਕਿਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਤੁੜਾਓ.— [(1) ਰਾਜਪਾਲ ਇਸ ਅਠੁਸੂਚੀ ਦੇ ਪੈਰਾ 14 ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਿਸੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਤੇ ਲੋਕ-ਅਧਿਸੂਚਨਾ ਢੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਜਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4210" sha1="g4s4g8y1muaomlhqg4t7yx6i5kr1fnt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dr. Pawantibba&quot; /&gt;{{rh||516}}&lt;/noinclude&gt;516

“16. ਕਿਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਤੁੜਾਓ.— [(1) ਰਾਜਪਾਲ ਇਸ
ਅਠੁਸੂਚੀ ਦੇ ਪੈਰਾ 14 ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਿਸੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਤੇ ਲੋਕ-ਅਧਿਸੂਚਨਾ
ਢੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਜਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਤੁੜਾਓ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਸਕੇਗਾ ਅਤੇ--

(ਉ) ਨਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਤ-ਗ ਹੈ ਤੁਰ ij
ਆਮ ਚੋਟ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਾਂ

(ਅ) ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਤਾਬੇ ਅਜਿਹੀ
ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਆਪਏ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕੇਗਾ ਜਾਂ

ਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਜੋ ਉਕਤ ਪੈਰੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕਮਿਸ਼ਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ

ਬੋਡੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਢੁੱਕਵੀਂ ਸਮਝੇ, ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮੁੱਦਤ ਲਈ
ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਸਕੇਗਾ |

ਪਰੰਤੂ ਜਦ ਇਸ ਪੈਰੇ ਦੇ ਖੰਡ (ਉ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੋਈ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ dê,
ਰਾਜਪਾਲ ਨਵੀਂ ਆਮ ਚੋਟ ਹੋਏ ਤੇ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਮੁਕ ਗਠਨ ਤੱਕ ਪੁੱਛ-ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ ਦੇ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਾਬਤ ਇਸ ਪੇਰੇ ਦੇ ਖੰਡ (ਅ) ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕੇਗਾ :

ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਹੋਰ ਕਿ ਇਸ ਪੈਰੇ ਦੇ ਖੰਡ (ਅ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਾਂ
êne ਪਰਿਸ਼ਦ, ਜਿਹੀ ਕਿ ਸੂਰਤ ਦੋਵੇ, ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਅੱਗੇ ਆਪਏ ਵਿਚਾਰ
ਰੱਖ ਦਾ ਅਵਸਰ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ |

“੬[(2) ਜੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਚੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ
ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਉਖਬੰਧਾਂ ਦੇ

% ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 1988 (1988 ਦਾ 67) ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਦੇ ਦੁਆਰਾ Fr 16 ਤ੍ਰਿਮੁਰਾ ਅਤੇ ਮਿਜੋਰਮ
ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਰਥਾਤ
(ਉ) ਉਪ-ਪੈਰਾ (1) ਦੇ ਖੰਡ (ਅ) ਵਿੱਚ ਆਉਏ ਵਾਲੇ “ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ -ਮੰਡਲ ਦੇ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ &quot;ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ
ਦੂਸਰੇ ਪਰੰਤੁਕ ਦਾ ਲੋਪ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ |
(ਅ) ਉਪ-ਮੈਰਾ (3) ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਹਠ-ਲਿਖਿਆ ਉਪ-ਮੈਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਰਥਾਤ
(੩) ਇਸ ਪੈਰਾ ਦੇ ਉਪ-ਪੈਰਾ (1) ਜਾਂ ਉਪ-ਪੈਰਾ (2) ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਰਿਕ ਹੁਕਮ, ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਉਸ ਦੇ
ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਅੱਗੋ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ।”
1 ਆਸਾਮ ਪੁਨਰਗਠਨ (ਮੇਖਾਲਯ) ਐਕਟ, 1969 (1969 ਦਾ 55), ਧਾਰਾ 74 ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ (2.4.1970
ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ) ਪੈਰਾ 16 ਉਸ ਦੇ ਉਪ-ਪੈਰਾ (1) ਵਜੋਂ ਮੁਤ-ਹਿੰਦਸਿਆ ਗਿਆ&lt;noinclude&gt;{{rh||516}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g4s4g8y1muaomlhqg4t7yx6i5kr1fnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਮਈ 2024).pdf/517</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74101</id>
    <revision>
      <id>235874</id>
      <timestamp>2026-09-21T05:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Pawantibba</username>
        <id>1797</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;517  ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੇ ਤਾਂ, ਉਹ ਜ਼ਿਲੇ ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਜਿਹੀ ਕਿ ਸੂਰਤ ਹੋਵੇ, ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਜਾਂ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਸਭ ਕਾਜਕਾਰ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ, ਲੋਕ ਅ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4847" sha1="qn1dr7bhlytj9kdw61mal1e005tg100" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dr. Pawantibba&quot; /&gt;{{rh||517}}&lt;/noinclude&gt;517

ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੇ ਤਾਂ, ਉਹ ਜ਼ਿਲੇ ਪਰਿਸ਼ਦ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਕ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਜਿਹੀ
ਕਿ ਸੂਰਤ ਹੋਵੇ, ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਜਾਂ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਸਭ ਕਾਜਕਾਰ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਾਂ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ, ਲੋਕ ਅਿਸੂਚਨਾ ਦੁਆਰਾ, ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵਗੀਕ ਨ ਹੋਏ ਵਾਲੀ Hes
ਲਈ, ਆਪਏ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਕਤ ਮੁੱਦਤ ਵਿੱਚ
ਅਜਿਰੇ ਕਾਜਕਾਰ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਤਤੀ ਜਾਂ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ
ਸਕੇਗੀ ਜਿਹਾ ਉਹ ਇਸ ਨਮਿੱਤ ਉਲਿਖਤ ਕਰੇ :

ਪਰੰਤੂ ਰਾਜਪਾਲ ਅਰੰਭਕ ਹੁਕਮ ਦਾ ਅਮਲ, ਹੋਰ ਚੁਕਮ ਜਾਂ ਹੁਕਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ
ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਰੀਨਿਆਂ ਤੋ ਵੱਧ ਨ ਹੋਏ ਵਾਲੀ Hez ਦੇ ਲਈ ਵਧਾ ਸਕੇਗਾ |

(3) ਇਸ ਪੈਰੇ ਦੇ ਉਪ-ਪੈਰਾ (2) ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਰੇਕ ਹੁਕਮ, ਉਸ ਦੇ
ਕਾਰਨਾਂ ਸਹਿਤ, ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਹੁਕਮ ਦੇ ਜਾਰੀ
ਕੀਤੇ ਜਾਏ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਜਿਸ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੈਠੇ ਉਸ ਤੋਂ ਤੀਹ

ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬੀਤ ਜਾਏ ਤੇ, ਉਹ ਹੁਕਮ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਉਕਤ ਮੁੱਦਤ
ਦੇ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਏ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਦੁਆਰਾ ਪਰਵਾਨ ਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ।]

“੧7. ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੋਏ ਹਲਕੇ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ
ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਰਜ ਕਰਨਾ.- [ਆਸਾਮ ਜਾਂ ਮੇਘਾਲਯ ਵਿਧਾਨ ਸਤਾ] “![ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ] “?[ਜਾਂ
ਮੀਜ਼ਰਮ] ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜ ੈ, ਰਾਜਖਾਲ ਚੁਕਮ ਦੁਆਰਾ ਐਲਾਨ
ਕਰ ਸਕੇਗਾ ਕਿ “[ਆਸਾਮ ਜਾਂ ਮੇਘਾਲਯ “ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ] ਜਾਂ “'[ਮਿਜੋਰਮ] ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ,
ਜਿਹੀ ਕਿ ਸੂਰਤ dê] ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰਲਾ ਕੋਈ ਖੇਤਰ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ

ਆਸਾਮ ਪੁਨਰਗਠਨ (ਮੇਘਾਲਯ) ਐਕਟ, 1969 (1969 ਦਾ 55), ਧਾਰਾ 74 ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ (24.1970

ਤੋਂ ਲੈ ਕੋ) ਅੰਤਰਸਥਾਪਤ।

4 ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ (ਸੋਗ) ਐਕਟ, 2003 (2003 ਦਾ 44) ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਦੁਆਰਾ ਪੈਰ੍ਹਾ ।7 ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਨੂੰ ਲਾਗੂ

ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਅੰਤਰਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਰਥਾਤ:-

“ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਪੈਰ੍ਹੇ ਦੀ ਕੇਈ ਗੱਲ ਬੇਡੇਲੈਂ ਪ੍ਰਦੇਸ ਖੇਤਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ।”

% ਉੱਤਰ ਪੂਰਵੀ ਖੇਤਰ (ਪੁਨਰਗਠਨ) ਐਕਟ, 1971 (1971 ਦਾ 81), ਯਾਰਾ 7। (੫) ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ
“ਆਸਾਮ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ” ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਥਾਵੇਂ (21.1.1972 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ) ਰੱਖੇ ਗਏ ।

% ਸੰਵਿਧਾਨ (ਉਨੌਜਵੀਂ ਸੋਧ) ਐਕਟ, 1984 ਦੀ ਧਾਰਾ 4 ਦੁਆਰਾ (14.1985 ਤੋਂ) ਅੰਤਰਸਥਾਪਤ |

% ਸਿਜੋਰਮ ਰਾਜ ਐਕਟ, 1986 (1986 ਦਾ 34) ਦੀ ਧਾਰਾ 39 ਦੁਆਰਾ (20.02.1987 ਤੋਂ) ਅੰਤਰਸਥਾਪਤ |

2 ਉੱਤਰ ਪੂਰਵੀ ਖੇਤਰ (ਪੁਨਰਗਠਨ) ਐਕਟ, 1971 (1971 ਦਾ 81) ਦੀ ਧਾਰਾ 71 ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ

(21.1.1972 3) ਅੰਤਰਸਥਾਪਤ |

517&lt;noinclude&gt;{{rh||517}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qn1dr7bhlytj9kdw61mal1e005tg100</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਮਈ 2024).pdf/518</title>
    <ns>250</ns>
    <id>74102</id>
    <revision>
      <id>235875</id>
      <timestamp>2026-09-21T05:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Pawantibba</username>
        <id>1797</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;518  ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਖਵੀਂ ਥਾਂ ਜਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਭਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੋਏ-ਹਨਕੇ ਦਾ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿੰਤੂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖਵੀਂ ਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਜਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>235875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4781" sha1="j42xujuw6rwl4p7ovq5wihepoo7wvwk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dr. Pawantibba&quot; /&gt;{{rh||518}}&lt;/noinclude&gt;518

ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਖਵੀਂ ਥਾਂ ਜਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਭਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੋਏ-ਹਨਕੇ ਦਾ ਭਾਗ ਨਹੀਂ
ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿੰਤੂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖਵੀਂ ਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਜਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ
ਭਰਨ ਲਈ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਚੋਏ-ਹਲਕੇ ਦਾ ਭਾਗ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਲਿਖਤ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ
ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Moores
“519 .ਅੰਤਰਕਾਲੀ ਉਪਬੰਧ.-(1) ਇਸ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਰੰਭ ਪਿੱਛੋਂ ਜਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ
ਰਾਜਪਾਲ ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਦੇ ਹਰੇਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ Ime 1 ਹਜ਼ਲ੍ਹਾ-ਪਰਿਸ਼

ਦੇਗ ਹੈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇਗਾ, ਅਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ-ਪਰਿਸ਼ਦ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਠਤ 5 dê, ਅਜਿਹੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਰਾਜਪਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ

ਅਜਿਹੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਇਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੇ ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਉਪਬੰਧਾਂ ਦੇ
ਬਜਾਏ ਹੇਠ-ਲਿਖੇ ਉਪਬੰਧ ਲਾਗੂ ਹੋਗੇ, ਅਰਥਾਤ :--

(ਉ) ਸੰਸਦ ਦਾ ਜਾਂ ਉਸ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਧਾਨ-ਮੰਡਲ ਦਾ ਕੋਈ ਐਕਟ ਕਿਸੇ

ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜੈਕਰ ਰਾਜਪਾਲ ਲੋਕ ਅਧਿਸੂਚਨਾ ਦੁਆਰ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਦੇਸ਼ ਨ ਦੇਵੇ ; ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਕਿਸੇ ਐਕਟ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਨਿਦੇਸ਼

ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਹ ਨਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਸ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ
ਉਲਿਖਤ ਭਾਗ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਏ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਕਟ ਅਜਿਹੇ ਅਪਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਤੇਦਾਂ ਦੇ
TT ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਹੇ ਉਹ ਉਚਿਤ ਸਮਝੇ ।

# ਉਪਰੋਕਤ ਦੀ ਧਾਰਾ 7।(ਖ) ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ (21.1.1972 3 ਲੈ ਕੇ) ਪੈਰਾ ।8 ਦਾ ਲੋਪ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ |
# ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ (ਸੋਧ) ਐਕਟ, 2003 (2003 ਦਾ 44) ਦੀ ਧਾਰਾ 2 ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪੈਰ੍ਹਾ 19 ਅਸਾਮ ਰਾਜ ਨੂੰ
J ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਪ-ਹੈਰ੍ਹਾ (3) ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖ਼ਿਆ ਅੰਤਰਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ
ਗਿਆ, ਅਰਥਾਤ

(੫) ਇਸ ਐਕਟ ਦੇ ਅਰੰਭ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਜਿੰਨਾ ਛੇਤੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਬੋਡੇਲੈਂਡ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਕ ਖੇਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ
ਅੰਤਰਮ ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ ਪਰਿਸ਼ਦ, ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਬੇਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਯਾਦਪੱਤਰ ਤੇ
ਦਸਖ਼ਤ ਕਰਤਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਬਣਾਈ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗੈਰ ਕਬਾਇਲੀ ਫਿਰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੋਖੀ
ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ;

ਪਰੰਤੂ ਅੰਤਰਮ ਪਰਿਸ਼ਦ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮੁੱਦਤ ਦੇ ਲਈ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਚੋਏ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਯਤ
ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ।
ਵਿਆਖਿਆ - ਇਸ ਉਪ-ਮੈਰ੍ਹ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਦੇ ਲਈ “mg? ਦਾ ਯਾਦ ਪੱਤਰ” ਪਦ ਤੋਂ ਮਤਲਬ ਹੈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਅਸਾਮ
ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ $3 ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਟਾਇਗਰਜ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 10 ਫਰਵਰੀ, 2003 ਨੂੰ ਦਸਖ਼ਤ ਕੀਤਾ ਯਾਦਪੱਤਰ ।”&lt;noinclude&gt;{{rh||518}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j42xujuw6rwl4p7ovq5wihepoo7wvwk</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>