ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 3340 236051 76790 2026-09-23T05:54:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236051 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|[ਭੁੱਲੜ ਜੱਟ|(੩੮)|ਪੰਜਾਬੀ ਮੇਲੇ]}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਲਾਨ! ਤਾਨ ਦੀ ਸ਼ਰਮ ਨਾਂ ਮਲ ਰੱਖੀ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕੰਜਰ ਬਣੇ ਹੋ ਹਏ! ਅਗਿਆਨ ਉੱਤੇ। ਨਹੀਂ ਦੰਗੇ ਫਸਾਦ ਤੋਂ ਮੂਲ ਡਰਦੇ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਪੁਲਸ ਫਿਰਦੀ ਹੈ ਤੁਸਾਂ ਫਸਾਨ ਉਤੇ। ਕੈਦੀ ਬਣੋਗੇ ਏਸੇ ਹੀ ਹਾਲ ਅੰਦਰ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ ਜੇ ਤਕ ਹੀ ਆਨ ਉਤੇ। ਅੱਜ ਆਏ ਹੋ ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਨੂੰ। {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਬੁਰਾ ਲਫਜ਼ ਨਾ ਧਰੋ ਜ਼ਬਾਨ ਉੱਤੇ। ਜੇਕਰ ਗਾਵਣਾਂ ਹਈ ਜਰੂਰ ਭਾਈ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਆਓ ਦਸੀਏ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਗਾਨ ਉਤੇ। ਸਾਡੇ ਗੀਤ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਣਕੇ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕਰੋ ਕੰਠ ਇਹ ਗੀਤ ਗਿਆਨ ਉੱਤੇ। ਫਿਰੋ ਗਾਵੰਦੇ ਕੋਈ ਨਾ ਰੋਕ ਸੱਕੇ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਭਜਨ ਕਰੋ ਜੋ ਫਰਜ਼ ਇਨਸਾਨ ਉੱਤੇ॥ {{center|{{x-larger|- 0 -}}}} {{center|ਪਦ ਫਿਰਨਾਂ ਛੰਦ:-}} ਧੰਨ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਸਾਨੂੰ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਇਆ ਸਿਧੇ ਰਾਹ ਜੀ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਆਏ ਹਾਂ॥ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਭੁਲਾਂ ਮੇਟ ਦੇਵੋ ਜੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ॥ ਕੀਤੇ ਜੇਹੜੇ ਪਪ ਅਸ਼ੀਂ ਏਥੇ ਆਇਕੇ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਸਾਰੇ ਬਖਸ਼ਾਈਏ ਜੀ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਕੇ। ਭੁੱਲ ਗਏ ਸੀਗ ਤੁਸੀਂ ਰਾਹ ਪਏ ਹਾਂ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਭੁੱਲਾਂ ਮੇਟ ਦੇਵੋ ਜੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ॥ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤੇ ਉਪਕਾਰ ਸੀ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਅਸੀਂ ਪਪੀ ਬੈਠੇ ਸਭੋ ਹੈ ਵਿਸਾਰ ਜੀ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਫੇਰ ਮੁਖ.ਫ਼ੇਰ ਆਏ।</poem>}}<noinclude></noinclude> fvpu9kv13epquftzd9rgtcisi3vdrtv 250 3341 236052 76789 2026-09-23T05:55:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|[ਭੁੱਲੜ ਜੱਟ|(੩੯)|ਪੰਜਾਬੀ ਮੇਲੇ]}}</noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਭੁੱਲਾਂ ਮੇਟ ਦੇਵ ਜੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ॥ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਜੀ। {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਵਾਰੀ ਬਲਿਹਾਰੀ ਸਾਫ ਕੀਤੇ ਉਰ ਜੀ। ਘੱਤਕੇ ਕੁਠਾਲੀ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਆਏਹਾਂ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਭੁੱਲਾਂ ਮੇਟ ਦੇਵੋ ਜੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ॥ ਸਾਡੇ ਜਿਹਾ ਪਾਪੀ, ਨਾਂ ਦਿਆਲ ਆਪਸਾ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਮੇਟ ਦਿਤਾ ਸਾਡਾ ਜੇਹੜਾ ਤੀਜ ਤਾਪਸਾ॥ ਧੰਨਯਵਾਦ ਆਪਦਾ ਕਰਨ ਆਏ ਹਾਂ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਭੁੱਲਾਂ ਮੇਟ ਦੇਵੋ ਜੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ॥ ਅਨਪੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਅਸੀਂ 'ਕੀ ਸੇ ਜਾਣਦੇ' {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕੀਤੇ ਉਪਕਾਰ ਅਸੀਂ ਕੀ ਪਛਾਣਦੇ। ਸਾਡੇ ਖੋਟੇ ਭਾਗਾਂ ਨੇ ਅਸੀਂ ਭੁਲਾਏ ਹਾਂ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਭੁਲਾਂ ਮੇਟ ਦੇਵੋ ਜੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ॥ ਅੱਜ ਤੋਂਨਾਂ ਫੇਰ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰੀਏ। {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੈਥੋਂ ਸਦਾ ਡਰੀਏ। ਭੁੱਲੀਏ ਨਾਂ ਪੱਟੀ ਅੱਜ ਜੋ ਭਏ ਹਾਂ। {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਭੁਲਾਂ ਮੇਟ ਦੇਵੋ ਜੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ॥ ਛੱਡਕੇ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹੀਏ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਢੋਲਕਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਖੂਬ ਮੜ੍ਹੀਏ। ਖਾਇਕੇ ਕਸਮ ਗੀਤ ਛੱਡ ਆਏ ਹਾਂ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਭੁਲਾਂ ਮੇਟ ਦੇਵੋ ਜੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ॥ {{xx-larger|'''ਲੈਕਚਰ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਪਰ ਅੰਤਮ ਬੇਨਤੀ'''}} {{gap}}ਮੇਰੇ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਜੱਟ, ਸਿਖ ਤੇ ਹੋਰ ਮਜਹਬ, ਅਰ ਜਾਤ ਕੌਮ ਦੇ ਭਰਾਵੋ!</br>{{gap}}ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੀਕ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ (ਜੋ ਤੁਸੀ ਆਮ ਮੇਲਿਆਂ ਪਰ ਅਰ</poem>}}<noinclude></noinclude> hacs12l3rut7cvwyi0ugje7oreocwue 250 3342 236053 76788 2026-09-23T05:56:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|[ਭੁੱਲੜ ਜੱਟ|(੪੦)|ਪੰਜਾਬੀ ਮੇਲੇ]}}</noinclude>{{Block center|<poem> ਖਾਸ ਕਰ ਇਸ ਹੋਲੇ ਮਹੱਲੇ ਪਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ) ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਦੁਖਨ ਦੀ ਖਿਮਾਂ ਮੰਗਦਾ ਹੋਇਆ ਅਪਨੇ ਲੈਕਚਰ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਰ ਆਸ਼ਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਨੂੰ ਸੁਨਣ ਵਾਲੇ ਸਜਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇਜੇਹਾ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਨਾ ਹੋਉ ਜੋ ਕਦੀ ਇਜੇਹੇ ਕੁਕਰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਊ। ਸਗੋਂ ਅਜੇਹਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਧੀਕ ਹੋਨਗੇ ਜੋ ਸੁਨਕੇ ਅਪੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਕਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਕੇ ਇਸ ਮਹਾਂ ਭਯਾਨਕ ਕੁਰੀਤ ਵਲੋਂ ਹਟਾ ਕਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਭਜਨ ਵਿਚ ਜੋੜਨਗੇ।</br>{{gap}}ਅਰ ਮੈਂ ਕੀਟ ਦੀਆਂ ਭਲਾਂ ਪਰ ਖਿਮਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤਕਦੇ ਹੋਏ ਲਾਭ ਉਠਾਨਗੇ। ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦੇਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਰ ਸਾਡੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਧੰਨਵਾਦੀ ਬਣਾਨਗੇ। ਮੈਂ ਹਣ ਅੰਤ ਵਿਚ ਫਤੇ ਜਗਾਕੇ ਬੱਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। {{xxx-larger|{{center|'''ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ''' </br>'''ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ॥'''}}}} </poem>}}<noinclude></noinclude> iu0q22wiyx10zwe4b9gvsg9b0c3d0kd 250 3343 236054 76876 2026-09-23T05:56:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236054 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|[ਭੁੱਲੜ ਜੱਟ|(੪੧)|ਪੰਜਾਬੀ ਮੇਲੇ]}}</noinclude>{{dhr|3em}}{{center|{{xx-larger|'''ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਂਡ'''}}}} {{center|{{xx-larger|-0-}}}} {{Block center|<poem>{{gap}}ਘੁੜਕੂ ਹਲਵਾਈ ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਹੱਕਾ ਬੱਕਾ। ਹੋ ਗਿਆ ਅਰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮਦਾਸ ਇਸ ਸਿੱਖ ਨੇ ਤੋਂ ਬੜਾ ਲੰਬਾ ਚੌੜਾ ਲਸਕਰ ਕੀਮ ਵਾਹ! ਬਈ ਵਾਹ! ਹਮੇਂ ਤੋਂ ਅਜ ਮਲੂਮ ਹੂਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਸਤਰਾਂ ਕੇ ਹੋਵੈ ਹੈਂ। ਸਾਚ ਪੂਛੋ ਤੋ ਹਮ ਤੋਂ ਅੰਬਾਲੇ ਕੀ ਪਰਲੀ ਓੜਕੇ ਰਹਨੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਮ ਕਿਆ ਜਾਨੂੰ ਥਾ ਕਿ ਸਿਖੋ ਔਰ ਜੱਟ ਮੇਂ ਇਤਨਾ ਫਰਕ ਹੋਵੈ ਹੈ ਮੈਂ ਤੋਂ ਜਾਨਤਾ ਹੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਕੋ ਕਮ ਹੀ ਜਾਨਤੇ ਹੋਂਗੇ। ਹਮਨੇ ਭੀ ਤੋ ਜੋ ਕੁਛ ਕਹਾ ਥਾਂ ਵੋਹ ਸਭ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਗਾਂ ਸੇ ਹੀ ਸਨ ਕਰ ਕਹਾ ਥਾ। ਮਗਰ ਆਜ ਤੋ ਹਰੇ ਸਾਥ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸੇ ਲੋਗ ਜਾਨ ਗਏ ਹੋਂਗੇ ਕਿ ਜੱਟੋਂ ਮੈਂ ਔਰ ਸਿਖੋਂ ਮੈਂ ਇਤਨਾ ਫਰਕ ਹੋਵੇ ਹੈ। ਵਾਹ! ਬਈ ਰਾਮਦਾਸ ਵਾਹ! ਸਿਖੋ ਕੇ ਕਨੂਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅਛੇ ਹੈਂ ਹਮਤੋਂ ਸੁਨਕਰ ਬਹੁਤ ਗਦ ਗਦ ਹੂਆ॥</br>{{gap}}ਰਾਮਦਾਸ:-ਘੜਕੂ ਮਲ ਤੋਂ ਗਾਲਾਂ ਬਿਨਾ ਸੋਚ ਸਮਝ ਦੇ ਏਵੇਂ ਹੀ ਕੱਢੀਆਂ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਪਸਚਾਤਾਪ ਜਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।</br>{{gap}}ਘੁੜਕੂ:-ਲੈ ਭਈ ਮੈਂ ਕੋਈ ਸਿਖੋਂ ਕੋ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਾਢੀਆਂ ਸੈਤ ਏਕ ਦੋ ਗਲਾਂ ਕਾਢੀ ਹੋਂਗੀ ਵੋਹੁ ਭੀ ਜੱਟੋਂ ਕੀ ਗੈਲ ਭਲਖੇ ਮਾਂ ਕੱਢੀ ਥੀਂ। ਮੈਂ ਕਿਆ ਜਾਨੂੰ ਥਾ ਕਿ ਜੱਟ ਔਰ ਅਰ ਸਿੱਖ ਔਰ ਹੋਵੇਂ ਹੈ। ਯਹੁ ਤੋਂ ਅਬੀ ਮਲੂਮ ਪੜਾ ਹੈ॥</poem>}}<noinclude></noinclude> eunzktfnw5y37hjp65hh7svsqjjxkyl 250 3344 236055 76878 2026-09-23T05:56:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh|[ਭੁੱਲੜ ਜੱਟ|(੪੨)|ਪੰਜਾਬੀ ਮੇਲੇ]}}</noinclude>{{Block center|<poem> {{gap}}ਰਾਮਦਾਸ''':-'''ਲੈ ਬਈ ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਭੁਲ ਕੀਤੀ ਭਲਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁਛਨਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀ ਬਣੀਏ ਤੇ ਹਲ- ਵਾਈ ਲੋਕ ਨਿਰੇ ਜੱਟ ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਮਗਰ ਪਏ ਹੋ? ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਤੈਂ ਗਾਲਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੱਢੀਆਂ ਜੋ ਕੱਢੀਆਂ ਹਨ ਓਹ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸਹੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੱਟਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਭੌਦੂਆਂ ਤਹਡਾ ਕੀ ਵਿਗਾੜਿਆ?</br>{{gap}} ਘੁੜਕੂ''':-'''ਥੋੜਾ ਗੰਦ ਮੰਦ ਬਕੈ ਹੈ। {{gap}}ਰਾਮਦਾਸ''':-'''ਕੀ ਗੰਦ ਜੱਟਾਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬੱਕਦਾ? ਯਾਦਕਰ ਖਾਂ ਉਸ ਲੈਕਚਰਾਰ ਸਿੱਖ ਨੇ ਦਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਜੱਟ, ਨਾਮਧ੍ਰੀਕ ਸਿੱਖ ਸਾਰੇ ਹੀ ਰਲ ਮਿਲਕੇ ਗੰਦ ਮੰਦ ਬਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸ਼ੋਕ! ਹੈ ਕਿ ਨਿਰੇ ਜੱਟ ਕਿਉਂ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਇਕ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖਟਾ ਕਰ ਜਾਨਗੇ ਜਿਤਨਾਂ ੨ ਗੰਦ ਬੱਕਦੇ ਹਨ ਤੇਰੇ ਜਿਹੇ ਮਹਾਤਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੁਨਕੇ ਵੀ ਉਤਨਾਂ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਹਾਸੋ ਹੀਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਓਹ ਰਿਹਾ ਵੱਖ।</br>{{gap}}ਪਰ ਕੀਤਾ ਕੀਹ ਜਾਵੇ? ਇਹ ਕਸੂਰ (ਦੋਸ਼) ਸਾਰਾਂ ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜਿਮੀਦਾਰ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਣਗੇ ਫਿਰ ਕੌਨ ਹੈ ਉਹ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਵਲ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਕਰਕੇ ਵੀ ਤੱਕ ਸੱਕੇ?</br>{{gap}}ਪਰ ਹੱਛਾ ਗਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਲੜ ਏਹ ਕੌਮ ਅਕਸਰ ਕਰਕੇ ਲਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਦੀ ਨ ਕਦੀ ਅਪਨੇ ਬ੍ਰਿਦ ਬਾਣੇ ਦੀ ਲਾਜ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗੀ ਹੀ। ਚੰਗਾ! ਬਈ ਘੜਕੂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਚਿਰ ਹੋਰ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀ ਇਸ ਭਾਂਤ ਗਾਲੀਆਂ ਕੱਢ ਲੇਵੋ ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਪਿੰਡ ਦਰ ਪਿੰਡ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ ਥੋੜੇ ਅਰਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਖੇਡ ਪਲਟ ਜਾਵੇਗੀ!</poem>}}<noinclude></noinclude> izhtnsjm6zpy2ywrg8jgvufj07tamsh 250 18475 235980 235484 2026-09-22T12:36:13Z Harchand Bhinder 2624 235980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript|5:| ਬੱਚਾ ਜੰਮਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਐ, ਚਾਹੁੰਦੀ ਐ ਅਸੀਂ... ਵਰਣਸੰਕਰ ਹੋ ਜਾਈਏ!}} {{center|'''ਸੰਨਾਟਾ!!!'''}} {{playscript|ਬਜ਼ੁਰਗ:| ਵਰਣਸੰਕਰ! }} {{playscript|6:| ਬਾਹਮਣੀਆਂ ਦੇ ਢਿੱਡੋ ਮੁਗਲ ਨੀ ਜੰਮਣ ਦੇਣੇ ਅਸੀਂ। ਚਲ...।}} {{playscript||(ਸਭ ਲੋਕ ਬੁੱਤ ਬਣੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਹੇਂ ਉਸ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਨੂੰ ਧੂਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)}} {{playscript||{{gap}}ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।}} {{nop}}<noinclude>{{rh|||89}}</noinclude> qqeskeamzzz26z7vw7kwvegjh4xmcyt 250 18477 235981 235485 2026-09-22T12:45:25Z Harchand Bhinder 2624 235981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript||(ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਥੱਕਿਆ ਜਿਹਾ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਰਸ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਆ ਕੇ ਲੱਕੜੀ ਤਰਾਸ਼ਣ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਖੜਦਾ ਹੈ।) }} {{playscript|ਤਰਖਾਣ:|(ਬਿਨਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆਂ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲਿਆ ਫੜਾ, ਕੀ ਕਰਾਉਣੈ ਤਿੱਖਾ ਤੂੰ।}} {{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਚੁੱਪ ਚਪੀਤੇ ਰਬਾਬ ਅੱਗੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਬਾਬ ਫੜ ਕੇ ਤਰਖ਼ਾਣ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਠਣ ਲਈ ਮੁੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript|ਤਰਖਾਣ:| (ਹੌਂਕਾ) ਬਹਿ ਜਾ... । ਦੂਰੋਂ ਆਇਆਂ ਲਗਦੈਂ। (ਕੰਮ 'ਚ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|(ਬੈਠਦੇ ਹੋਏ) ਸਫਰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਕੁਝ ਨੀ ਕਹਿੰਦੇ..., ਪਰ ਤਾਰ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤਾਂ...। ਸਾਜ਼ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੈ। }} {{playscript||(ਤਰਖਾਣ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਸਾਜ਼ ਠੀਕ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟੋਹ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।) }} {{playscript|ਤਰਖਾਣ:| (ਉਠਦੇ ਹੋਏ) ਬਸ ਇਹੋ ਆਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹੋਰ ਹੈ ਨਹੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ। }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਖ਼ੁਦ ਨਾਲ) ਉਹ ਤੰਦਾਂ ਤਾਂ ... ਤਲਵੰਡੀਓਂ ਮੱਕੇ ਤਾਈਂ ਜੁੜੀਆਂ ਸੀ ... ਭਾਈ। (ਜਾਣ ਲਗਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript|ਤਰਖਾਣ:| (ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਤਲਵੰਡੀਓਂ ....ਮੱਕਾ ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਨਾਨਕ ਪੀਰ... ਦੇ ਨਾਲਦਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। (ਚੁੱਪੀ)}} {{nop}}<noinclude>{{rh|90}}</noinclude> p5u6jbzi3kjgg331yc3tzncbqhh9p5e 250 18479 235982 235486 2026-09-22T12:58:09Z Harchand Bhinder 2624 235982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript||(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਗੱਲ ਲੱਗ ਫੁੱਟਫੁੱਟ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸੁੰਨ ਖੜਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ: "ਮਨ ਪਰਦੇਸੀ ਜੇ ਥਿਐ ਸਭ ਦੇਸ ਪਰਾਏ॥ ਕਿਸ ਪਹਿ ਖੋਲਓ ਗੰਠੜੀ ਜਬ ਦੁਖ ਭਰ ਆਏ।")}}</br> {{playscript|ਤਰਖਾਣ:| (ਚੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਮੈਂ ਵੀ ਆਖਾਂ ...ਕੌਣ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਚੱਕੀ ਫਿਰਦੈ! ਇਕ ਵਾਰ ਵਜਾ ਕੇ ਤਾਂ ਦਿਖਾ...}}</br> {{playscript|ਤਰਖਾਣ:|(ਰਬਾਬ ਮੁੜ ਉਹੋ ਧੁਨ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ।)}} {{center|ਫ਼ੇਡ ਆਉਟ}} {{nop}}<noinclude>{{rh|||91}}</noinclude> orcfxi305y5peytlsjf37kt1o7ci1tn 235983 235982 2026-09-22T12:59:08Z Harchand Bhinder 2624 235983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript||(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਗੱਲ ਲੱਗ ਫੁੱਟਫੁੱਟ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸੁੰਨ ਖੜਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ: "ਮਨ ਪਰਦੇਸੀ ਜੇ ਥਿਐ ਸਭ ਦੇਸ ਪਰਾਏ॥ ਕਿਸ ਪਹਿ ਖੋਲਓ ਗੰਠੜੀ ਜਬ ਦੁਖ ਭਰ ਆਏ।")}}</br> {{playscript|ਤਰਖਾਣ:| (ਚੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਮੈਂ ਵੀ ਆਖਾਂ ...ਕੌਣ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਚੱਕੀ ਫਿਰਦੈ! ਇਕ ਵਾਰ ਵਜਾ ਕੇ ਤਾਂ ਦਿਖਾ...}}</br> {{playscript|ਤਰਖਾਣ:|(ਰਬਾਬ ਮੁੜ ਉਹੋ ਧੁਨ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ।)}}</br> {{center|ਫ਼ੇਡ ਆਉਟ}} {{nop}}<noinclude>{{rh|||91}}</noinclude> 7vnzzht4nd2cbibc0skmbapyneim70o 235984 235983 2026-09-22T13:13:43Z Harchand Bhinder 2624 235984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript||(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਗੱਲ ਲੱਗ ਫੁੱਟਫੁੱਟ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸੁੰਨ ਖੜਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੋਂ ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ: "ਮਨ ਪਰਦੇਸੀ ਜੇ ਥਿਐ ਸਭ ਦੇਸ ਪਰਾਏ॥ ਕਿਸ ਪਹਿ ਖੋਲਓ ਗੰਠੜੀ ਜਬ ਦੁਖ ਭਰ ਆਏ।")}}</br> {{playscript|ਤਰਖਾਣ:| (ਚੁੱਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਮੈਂ ਵੀ ਆਖਾਂ ...ਕੌਣ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਚੱਕੀ ਫਿਰਦੈ! ਇਕ ਵਾਰ ਵਜਾ ਕੇ ਤਾਂ ਦਿਖਾ...}}</br> {{playscript||(ਰਬਾਬ ਮੁੜ ਉਹੋ ਧੁਨ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ।)}}</br> {{center|ਫ਼ੇਡ ਆਉਟ}} {{nop}}<noinclude>{{rh|||91}}</noinclude> n5xh2iq783ofaxhah6mmh6eugx7dx86 250 18481 235985 235487 2026-09-22T13:22:57Z Harchand Bhinder 2624 235985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript||(ਉਸੇ ਧੁਨ 'ਚ ਹੀ ਮੁੜ ਹਲਕੀ-ਹਲਕੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋਗੀ ਤੇ ਇਕ ਫ਼ਕੀਰ ਖੱਪਰ ਲਈ ਖੜੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੁਕੇ ਨੇ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੀਂਵੀ ਪਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ।)}} {{playscript|ਫਕੀਰ:| ਖੈਰ ਮਾਈ, ਫ਼ਕੀਰ ਆਏ ਐ! }} {{playscript|ਜੋਗੀ:| ਭਿਛਿਆ ਮਾਤਾ! ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਨੇ ਜੋਗੀ! }} {{playscript|ਔਰਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼:|ਸੰਤੋ ਅਸੀਂ ਐਸ ਵੇਲੇ ਗਜ਼ਾ ਨੀ ਪਾਂਦੇ ਹੁਣ! ਸਾਝਰੇ ਆਇਆ ਕਰੋ, ਦਿਨ ਖੜੇ! }} {{playscript||(ਫਕੀਰ ਤੇ ਜੋਗੀ ਹੌਂਕਾ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੂਰ-ਦੁਰ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।) }} {{playscript|ਜੋਗੀ:| (ਫ਼ਕੀਰ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਬੜਬੜਾਂਦਾ ਹੈ) ਪੈਗੰਬਰ ਤੇ ਇਮਾਮ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਨੀ ਸੀ ਲੜੇ ਜਾ ਕੇ! ਫ਼ੇ ਸਾਡਾ ਉਜਾੜਾ ਕਿਉਂ? }} {{playscript|ਫਕੀਰ:|(ਚੋਰ ਅੱਖ ਨਾਲ ਜੋਗੀ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਮਦੀਨੇ ਓਂ ਆ ਕੇ ਉੱਜੜਿਆ ਆਂ। ਨਾਲਦਾ ਈ ਆਂ, ਕੋਈ ਪਛਾਣੇ ਤੇ...}} {{playscript||(ਦੋਹੇਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਰਬਾਬ 'ਤੇ "ਸਰਮੁ ਧਰਮੁ ਦੁਪਿ ਛਪਿ ਖਲੋਏ ਕੂੜੁ ਫਿਰੈ ਪਰਧਾਨ ਵੇ ਲਾਲੋਂ" ਦੀ ਧੁਨ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਮੰਚ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ।)}} {{playscript|1:| ਜੀਹਨੂੰ ਦੇਖੋ ਖਾਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ। }} {{playscript|2:| ਪਤਾ ਵੀ ਲਗਦਾ ਤੈਨੂੰ... ਕਿਹਾ ਕੀ ਏ ਕਿਸੇ ਨੇ...?}} {{nop}}<noinclude>{{rh|92}}</noinclude> ti3se73ohjm46zdp48jis7d44pwt141 250 18483 235986 235488 2026-09-22T13:39:14Z Harchand Bhinder 2624 235986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript|3:| ਭਾਸ਼ਾ ਈ ਓਪਰੀ ਏ, ਗੁੱਸਾ ਤਾਂ ਉਹੋ ਐ। }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|ਬਾਬਾ ਕੁਝ ਤਾਂ ਬੋਲ! ਇਹ ਚੁੱਪ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਐ!}} {{playscript||(ਰਬਾਬ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।)}} {{playscript|ਕੋਰਸ:| ਰਬਾਬ ਬੋਲ ਪਈ, "ਅ-ਮਨ 'ਚ ਰਹੁ ਭਾਈ! ਅ-ਮਨ 'ਚ!"}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਜੀ ਕੀਤਾ ਬਾਬੇ ਨਾਲ ਲੜ ਪਵਾਂ! ਕਿਵੇਂ ਬਾਬਾ...ਕਿਵੇਂ...!}} {{playscript||(ਚੁੱਪੀ! ਰਬਾਬ ਦੂਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਮਰਦਾਨਾ ਵੀ ਉੱਠ ਕੇ ਪੋਟਲੀ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। }} {{playscript|1:| ਹਰ ਪੱਤਣ 'ਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾ }} {{playscript|2:| ਕਿਵੇਂ ਲੰਘੋਗੇ?}} {{playscript|ਜੋਗੀ:| (ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਜੰਗ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਬਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਐ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ!}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਮਨ ਹੀ ਅਖਾੜਾ ਬਣਿਆ ਪਿਆ ਬਾਬਾ! (ਵਿਲਕਦਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਸਾਹ ਸੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ! }} {{playscript|ਕੋਰਸ:| ਰੋਗ ਅੰਦਰ ਝਾਕ ਮਰਦਾਨਿਆ...! ਸਾਜ਼ ਨੂੰ... ਜਾਗ ਚਖਾ... ਥੋੜੀ ਜਾਗ!" ... ਜਿਉਂ ਦੁਮੇਲ ਦੇ ਬੁੱਲ ਹਿੱਲੇ...}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ) ਚੱਲ ਭਾਈ ... "ਚਲ ਅ-ਮਨ 'ਚ ਤੁਰੀਏ!"}} {{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ: ਰਬਾਬ 'ਤੇ ਬਾਣੀ) }} {{playscript|ਵਾਣੀ:|"ਹਉਮੈ ਦੀਰਘ ਰੋਗ ਹੈ, ਦਾਰੂ ਭੀ ਇਸ ਮਾਹਿ॥}} {{playscript||(ਲੋਕ ਝਾੜੀਆਂ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਫ਼ਿਲਾ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਬਾਬਾ ਲਾਲੋਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਦੂਰ ਏ? }} {{playscript|ਕੋਰਸ:| ਆਵਾਜ਼ ਚੋਂ ਲਹੂ ਨੁੱਚੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, "ਕੋਹਲੂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਲਾਲੋ ਦੇ ਈ ਨੇ ਮੀਤਾ।"}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਉਜੜੇ ਨੇ!}} {{playscript|ਕੋਰਸ:| ਨ੍ਹੇਰੇ 'ਚ ਲਿਸ਼ਕੋਰ ਹੋਈ, "ਅੰਦਰ ਦਾ ਕੋਹਲੂ ਵੀ ਤਾਂ ਦੇਖ।"}} {{playscript||ਰੌਸ਼ਨੀ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਜੰਗੀ ਨਗਾਰੇ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਚੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ}} {{nop}}<noinclude>{{rh|||93}}</noinclude> 49xjxy6pxfhu6stuphfcss4ya3aaaau 250 18485 235988 235489 2026-09-22T13:49:08Z Harchand Bhinder 2624 235988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript||ਹਨ।)}} {{playscript||(ਲੰਬੀ ਬੋਝਲ ਚੁੱਪ ਹੈ। ਅਨੰਦ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।) }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਕੋਈ ਜਿੱਤੇ ਕੋਈ ਹਾਰੇ...,ਲਾਲੋ ਦਾ ਪਿੰਡ ਉਜੜਦੈ! }} {{playscript|ਆਨੰਦ:| ਬੁਧ ਬਚਨ ਏ ਗੁਰਭਾਈ ਜਦ ਤਾਈਂ ਕੋਈ ਵੀ...ਹਾਰਦਾ ਏ...ਜਿੱਤਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ! }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|(ਖਿਝ ਕੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ) ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ ਪੱਲੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ...! (ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਚੁੱਪੀ।) ਤੂੰ! }} {{playscript|ਆਨੰਦ:| ਜਿੱਤ ਦਾ ਸਿਰਫ ਭਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ! }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|ਭਰਮ ਦਾ ਫ਼ੇ ਇੰਨਾ ਮੋਹ ਕਿਉਂ? ਕਿਉਂ ਜਿੱਤਣ ਚੜਦੇ ਦੁਨੀਆ...! }} {{playscript|ਆਨੰਦ:|(ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ) ਮੋਹ ਈ ਜੰਗ ਐ ਮਰਦਾਨਿਆ, ਅ-ਮਨ... ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ... ਕੋਈ ਪਾਰ ਦੀ..., ਨਾਨਕ...ਬੁੱਧ... ਦੀ ਦੁਨੀਆ ... ਮੈਂ ਤੋਂ ਪਾਰ! }} {{playscript||(ਹੌਂਕਾ ਭਰ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਫੜਦਾ ਹੈ।) }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮਰਦਾਨਾ ਨੀ ਜਾਂਦਾ ਗੁਰਭਾਈ! ਬੁੱਧ...ਨਾਨਕ... ਕਿਵੇਂ ਹੋਈਏ (ਹੌਕਾ) ਅ-ਮਨ... ਕਿਵੇਂ...ਹੋਈਏ! }} {{playscript||(ਆਨੰਦ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ। ਹਨੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੰਗੀ ਆਵਾਜ਼ਾ ਮੁੜ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਦੌੜ ਕੇ ਰਬਾਬ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।) }} {{playscript|ਆਨੰਦ:| ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਰਬਾਬ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੇ ਹੁਣ ਕਾਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ! (ਖੁਦ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਹੋਈ) ਇਸ ਕਿਵੇਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ... ਕੌਣ ਦੇਵੇ! (ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)}}</br> {{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}} {{nop}}<noinclude>{{rh|94}}</noinclude> r12zs0nvjouxqa2h8ztljiw33fcrxqu 250 18487 235996 235490 2026-09-22T15:55:40Z Harchand Bhinder 2624 235996 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript||(ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਵਿਚ ਵਿਚ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੰਡਲੀ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਬਾਬ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੈ, ਰਾਹ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ)}} {{playscript|ਗਾਇਕ:| ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨੀ ਭਾਈ। ਅਸੀਂ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰ ਆਏ ਹਾਂ...,(ਮਰਦਾਨਾ ਤੁਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ) ਗਾਉਣ ਵਜਾਉਣ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਨੀ ਅੱਗੇ! }} {{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਰੁੱਕ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੰਡਲੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਥਾਂ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਗਰਦਨਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)}} {{playscript|1:| ਕੌਣ ਨੇ ? }} {{playscript|2:| ਸਿਪਾਹੀ ਤਾਂ ਦਿਖਦੇ ਨੀ।}} {{playscript|3:| ਨਾ ਸੂਹੀਏ ਲਗਦੇ।}} {{playscript|1:| ਫੇਰ ਇੰਨੀ ਬੇਪਰਵਾਹੀ! }} {{playscript||(ਉਨਾ ਨੂੰ ਪਿਛਾਂਹ ਕਰਕੇ ਇਕ ਗਰਦਨ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।) }} {{playscript|ਲਾਲੋ:| ਬੇਪਰਵਾਹੀ! (ਤੇ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ) ਗੁਰਭਾਈ!}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਹੈਰਾਨ) ਲਾਲੋ...!}} {{playscript||(ਦੋਹੇਂ ਗਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਵੀ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।) }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|ਮੇਰੇ ...ਲਾਲੋ ਦਾ ਪਿੰਡ...! ਪਛਾਣ ਈ ਨੀ ਹੋਇਆ ...ਨ੍ਹੇਰਾ ਇੰਨਾ ਏ ... ਗੁਰਭਾਈ!}} {{nop}}<noinclude>{{rh|||95}}</noinclude> epul2rnebx47puskhthhjjk06qogty8 250 18489 235998 235491 2026-09-22T16:10:47Z Harchand Bhinder 2624 235998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript|ਲਾਲੋ:| ਪਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਸੀ: (ਮਰਦਾਨਾ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ) ਬਾਬਾ... ਬਾਬਾ ਕਿੱਥੇ! (ਚੁਫੇਰੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ) }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਹਉਕੇ ਚੁਗਦਾ ਫਿਰਦਾ!}} {{playscript||(ਪਿੱਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।) }} {{playscript|ਆਵਾਜ਼:|ਨਾ ਗਾਈਂ ਸਾਈਂ...ਨਾ ਰੱਬ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਗਾਈਂ ਨਾ! ਹੁਣੇ ਗਏ ਨੇ, ਮੁੜ ਆਉਣਗੇ। ਤੇਰਾ ਕੁਝ ਨੀ ਜਾਣਾ...}} {{playscript||(ਦੋਹੇਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।) }} {{playscript|ਬੁੱਢੀ ਆਵਾਜ਼:|ਤੂੰ ਹੀ ਏਂ ਨਾ ... ਦੁੱਧ ਤੇ ਲਹੂ ਵਾਲਾ ਅੰਨ ਨਿਖੇੜਣ ਵਾਲਾ..., ਫ਼ੇ ਰੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ! }} {{playscript|ਲਾਲੋ:| ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਹਰ ਜੁਗ ... ਮੇਹਣੇ ਹੀ ਰਹੇ! }} {{playscript|ਭਾਗੋ ਦੀ ਕੁੜੀ:|ਨਾਨਕ ਸ਼ਹੁ...ਨਾਨਕ ਸ਼ਹੁ...(ਦੌੜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।) ਸ਼ਹੁ ਕਿੱਥੇ ਐ? ਨਾਨਕ ਸ਼ਹੁ। ਤੂੰ ਲਾਲੋ ਏ ਨਾ, ਪਛਾਣਿਆ ਮੈਨੂੰ! ਮੈਂ ਨਕਰਮਣ ਅੰਸ ਆਂ ਉਸੇ ਭਾਗੋ ਦਾ ... ਮਲਿਕ ਭਾਗੋ! ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਸ਼ਹੁ ਨੂੰ..., (ਫੁੱਟ ਪੈਂਦੀ ਹੈ) ਅੱਜ ਜਾਣਾ ਈ ਪੈਣਾ ਉਸਨੂੰ, ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਦੇ ਬਾਲ ਨੂੰ ਲਹੂ ਦੇ ਛੱਪੜ 'ਚ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਈ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਨੀ ਬਚਿਆ ... ਲਾਸ਼ਾਂ ਈ ਲਾਸ਼ਾਂ ਤੇ ਉਹ ਨੰਨ੍ਹੀ ਜਾਨ ਘੁੱਟ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਤਰਸਦੀ। ਸ਼ਹੁ ਨੂੰ ਕਹਿ (ਲਲੋ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ) ਉਹਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਦੇਵੇ! }} {{playscript||(ਲਾਲੋ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਖੜੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਤੇ ਲਾਲੋ ਉਸਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।)}} {{playscript|ਆਵਾਜ਼:| ਓ ਭਾਈ ਫਕੀਰਾ... ਦੌੜ ਕੇ ਆਈਂ ਜ਼ਰਾ... ਹੱਥ ਦੇਈਂ, ਸਾਹ ਹੈਗੇ ਹਾਲੇ ਇਹਦੇ 'ਚ।}} {{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।) }} {{playscript|ਬਾਣੀ:| <poem>ਜੈਸੀ ਮੈ ਆਵੈ ਖਸਮ ਕੀ ਬਾਣੀ ਤੈਸੜਾ ਕਰੀ ਗਿਆਨੁ ਵੇ ਲਾਲੋ॥ ਪਾਪ ਕੀ ਜੰਵ ਲੈ ਕਾਬਲਹੁ ਧਾਇਆ ਜੋਰੀ ਮੰਗੇ ਦਾਨ ਵੇ ਲਾਲੋ॥</poem>}}</br> {{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}} {{nop}}<noinclude>{{rh|96}}</noinclude> l1f1laarbr6o29tvsylbhkcpsqhf01u 250 18491 235999 235492 2026-09-22T16:22:36Z Harchand Bhinder 2624 235999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript||(ਆਨੰਦ ਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਮੌਨ ਹੈ! ਆਨੰਦ ਗੌਰ ਨਾਲ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਧਿਆਨ 'ਚ ਲਗਦਾ ਹੈ।) }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਬਾਬਾ ਮੁੜ ਤਲਵੰਡੀ ਆ ਗਿਆ। ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਤਾਂ ਰਹੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੁੰਨੀ ਹਵੇਲੀ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸੋਗ ਮਨਾਉਂਦੀ। ਧੀ ਵਿਆਹੀ ਸੀ ਨਾ ਇੱਥੇ! ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਮੂਹਰੇ ਸੀ (ਹੱਥ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ) ਹੱਥ ਲਾਂਦੇ ਈ ਖੁੱਲ ਗਿਆ...ਥੱਲੜੇ ਪੱਲੇ ਝੜ ਗਏ ਸੀ। }} {{playscript||(ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਸਪਾਟ 'ਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਵੀ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript|ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ:| (ਜਿਵੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮਰਦਾਨਾ ਖੜਾ ਹੈ।) ਸਦਕੇ ਮੀਰ ਜੀ ਹਾਜੀ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਨੇ! (ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।) }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਆਨੰਦ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ) ਹੰਝੂ ਉਹ ਲਗਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਕੋਈ ...ਪਾਵਨ ਅੱਖਰ...ਉਹ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਕੰਬਦੇ ਰਹੇ...!}} {{playscript|ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ:|ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲਿਆਏ ਓਂ? }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਆਨੰਦ ਨੂੰ) ਮੈਂ ਪੋਟਲੀ 'ਚੋਂ (ਰੁਬਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਬੰਨੀ ਲੀਰ 'ਚੋਂ ਕਢਦਾ ਹੈ) ਮਾਲਾ ਕੱਢੀ... ਕਾਠ ਦੀ॥ ਤੇ ਉਹਦੇ ਗਲ ਪਾ ਦਿੱਤੀ।}} {{playscript||(ਆਨੰਦ ਮਾਲਾ ਫੜਣ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦਾ ਹੈ।) }} {{playscript|ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ:| ਮਾਲਾ! (ਗਲ 'ਚ ਪਈ ਮਾਲਾ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ) ਤੇ... ਕਾਸਾ ਤਾਂ ਭੁੱਲ ਈ ਗਏ..., ਹਾਜੀ ਜੀਓ!}}{{playscript||(ਆਨੰਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਮੀਰਜ਼ਾਦੀ ਵੱਲ)}} {{playscript|ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ:| (ਸਪਾਟ ਦੀ ਲਾਈਟ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਸਾ ਤਾਂ ਭੁੱਲ ਈ ਗਏ}} {{nop}}<noinclude>{{rh|||97}}</noinclude> 2sgx1ho1ips0wi3asqdhhw3b9pjqz16 250 18493 236034 235493 2026-09-23T01:20:31Z Harchand Bhinder 2624 236034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript||ਜੋਗੀ ਜੀਓ! (ਸਪਾਟ ਆਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੀਰਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।) }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਏਂ ਨਾ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ... ਮਰਾਸਣ ਜੋਗਣ ਹੋਈ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ। (ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਪੋਟਲੀ 'ਚੋਂ ਬੀਜ ਕੱਢ ਕੇ ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਹੈ। ਤਲਵੰਡੀਓਂ ਤੁਰੇ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਬਹੁਤ ਦਿੱਸੇ...ਪੀਪਣੀਆਂ 'ਤੇ ਸਾਹ ਵਜਾਉਂਦੇ...(ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਤਾਂ ਖੇਡੇ ਪੈ ਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ...ਮੈਨੂੰ ਵਜਾਣੀ ਨਾ ਆਵੇ ਪੀਪਣੀ। ਬੱਚੇ ਹੱਸਣ ਅਖੇ ਫਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਐਂਨਾ ਵੀ ਨੀ ਆਉਂਦਾ। (ਹੌਕਾ ਕਦੋਂ ਤਲਵੰਡੀ... ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਪਤਾ ਈ ਨੀ... }} {{playscript||ਰਾਵੀ ਦਾ ਕੰਢਾ! ਨਵੀਂ ਥਾਂ..(ਅੰਜਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਜੈਸਚਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਬਾਬਾ ਇੱਥੇ ਰੁਕਿਆ... ਤੇ ਰੁਕ ਈ ਗਿਆ! }} {{playscript||(ਦੌੜ ਦੌੜ ਕੇ ਸਮਾਨ ਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਏ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮੱਟ ਕੋਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।) }} {{playscript||ਹਲ। ਪੰਜਾਲੀ, ਸੁਹਾਗਾ ਸਭ ਆ ਗਿਆ। ਹਲ ਚਲਾਉਣਾ ... ਤੇ ਫ਼ੇ ਬਾਬੇ ਨਾਲ ਰੋਟੀਆਂ ਲਾਉਣੀਆਂ..., ਮੈਂ ਜਿੱਦ ਕਰਦਾ "ਵੇਖੀਂ ਬਾਬਾ ਪਛਾਣ ਰੱਖੀਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਦੀ ਖਾਣੀ ਐ ਤੇ ਤੂੰ ਖਾਈਂ ਮੇਰੇ ਵਾਲੀਆਂ।" (ਦੋਹੇਂ ਹਸਦੇ ਹਨ)}}{{playscript||(ਆਨੰਦ ਉਠ ਕੇ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਬਾਲਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਵੇਹਲਾ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|ਮਨ ਨੂੰ ਹੌਲ ਪੈਂਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਧੀਆਂ ਪੁੱਤਾਂ ਦੇ ਪੈਂਦੇ ਸੀ। ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਪਾਣੀ ਗੰਧਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਬਾਬਾ, ਕੁਝ ਦਿਖਣ ਨੀ ਦਿੰਦਾ। ਐਂ ਮੋਢੇ ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, "ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਿਆ... ਇਹ ਕਾਹਲ ਦਾ ਰੰਗ ਏ! (ਚੁੱਪ..., ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਯਾਦਾਂ 'ਚ ਗੁਆਚਾ ਖੁਦ ਨੂੰ ਥਾਪੜਦਾ) "ਸੋਝੀ ਤੁਰਿਆਂ ਈ ਆਉਂਦੀ ਏ ਮਰਦਾਨਿਆ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਰਨ 'ਤੇ ਈ ਖੜ ਜਾਈਏ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੀ ਹੋ ਹੁੰਦਾ।"}} {{center|ਮੌਨ!!!}} {{nop}}<noinclude>{{rh|98}}</noinclude> lorxnwu5yn0p0x6ddv3qi8h6i4i5p2v 250 18495 236035 235494 2026-09-23T01:29:35Z Harchand Bhinder 2624 236035 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript||... ਤੇ ਮੈਂ ਬੈਠ ਗਿਆ! ਸਾਰੇ ਸਫ਼ਰ ਬੈਠ ਗਏ...ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਦ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਏ! }} {{playscript||(ਆਨੰਦ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਮੌਨ!!! ਗੋਡੀ ਕਰਨ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਗਤ ਜੁੜਦੀ ਹੈ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ਕਲਾਂ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਲੰਗਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਨੰਦ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਗੌਰ ਨਾਲ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀਆਂ ਹਨ।)}} {{playscript||ਗਾਉਂਦਾ ਗਾਉਂਦਾ ਬਾਬਾ ਪੁੱਛਦਾ "ਜੋਤਾ ਲਾ ਆਇਆਂ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਿਆ?"}} {{playscript||(ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਹੈ, ਦਬੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।)}} {{playscript|ਔਰਤ:|(ਹੈਰਾਨ) ਇਹ ਸਾਰਾ...ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਆਪ ਬੀਜਿਆ! }} {{playscript|1:| ਚੌਹ ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਲਿਆ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਚ ਲਿਬੇੜ 'ਤਾ! ਕਮਾਲ ਐ! }} {{playscript|2:|ਕਮਾਲ ਤਾਂ ਹੈ ਈ...ਮਰਾਸੀ ਨੂੰ ਕੰਮ ਲਾ ਲਿਆ। }} {{playscript||(ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਸੰਗਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ 'ਚ ਹੀ ਗੁੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ।)}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਮਰਾਸੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ...ਹੱਸੀ ਜਾਵੇ! (ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਸੰਜੀਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਤੇ ਬਾਬਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਸਦੇ ਸਾਧਾਂ ਵਾਂਗ...ਮੌਨ ਸੀ! }} {{playscript||ਇਕ ਦਿਨ ਮੀਰਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਵੀ ਆਈਆਂ...ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਿਆਣਿਆ ਨੀ, ਨਾ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਰੋਕਿਆ। ਲੰਗਰ ਖਾਧਾ ਤੇ ਤੁਰ ਗਈਆਂ। }} {{playscript||(ਰੋਣਹਾਕਾ।)}} {{playscript||ਜੀ ਕੀਤਾ। ਜਾ ਕੇ ਲੜਾਂ ਬਾਬੇ ਨਾ'...ਕੋਈ ਗੱਲ ਐ ਭਲਾ..., ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਭੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਐ!}} {{nop}}<noinclude>{{rh|||99}}</noinclude> gzlyu93o9jnll1gvo6lywvy8sjh99te 250 18497 236036 235495 2026-09-23T02:19:52Z Harchand Bhinder 2624 236036 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|(ਚੁੱਪੀ)}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|ਬਾਬਾ ਚੁਪਚਾਪ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|(ਮੱਟ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਘੜੇ 'ਚੋਂ ਮੱਟ 'ਚ ਪਾਣੀ ਪਾਂਦੇ ਹੋਏ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਮੁਖਾਤਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। }} {{playscript||"ਵਗਦੀਆਂ...ਉਡਦੀਆਂ...ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਆਪਣੇ ਵਗਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਮੀਤਾ!"}} {{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਘੜਾ ਖਾਲੀ ਕਰ ਕੇ ਖਲ੍ਹਾ 'ਚ ਕੁਝ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਰਬਾਬ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript||ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁਣ... ਹਰ ਗੱਲ ਵਿਛੋੜੇ 'ਚ ਈ ਕਿਉਂ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ," ਰੁਕ ਨਾ ਮਰਦਾਨਿਆ, ਬੀਜ ਨੀ ਝਾਕ ਸਕਦਾ...ਅੰਦਰ...ਬੰਦਾ ਝਾਕ ਸਕਦੈ ...ਉਸ ਕੋਲ ਅਵਸਰ ਹੈ, ਫਲ ਹੋਣਾ ਏ ਤਾਂ ਬੀਜ ਨੂੰ ਫੁੱਟਣਾ ਪੈਣਾ। ਰੁਕ ਨਾ ... ਸੁਰਤ ਦੀ ਦਹਲੀਜ਼ ਟੱਪ ਤੇ...! ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਬੈਠਣ ਥੋੜੀ ਆਉਂਦੇ! }} {{playscript||(ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।) }} {{playscript||ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਫੁੱਟ ਪਿਆ! (ਤੜਪਦਾ ਹੈ) ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵਿਛੜਨਾ! ਜੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਵਿਛੋੜਾ ਏ ਤਾਂ ਰਹਿਣ ਦੇ! ਮੈਂਨੂੰ ਤਲਵੰਡੀ ਦਾ ਡੂਮ ਈ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਬਾ। ਤੂੰ ਰੱਖ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ!}} {{playscript||(ਫੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਕੇ ਰੋ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜੱਫਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਅਚਾਨਕ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript|ਕੋਰਸ:| ਬਾਬਾ ਗਰਜਿਆ। ਜਿਉਂ ਅੰਬਰ ਗਰਜਦੈ "ਸੁਹਾਗੇ ਦੇ ਰੱਸੇ ਖੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖ...ਅੰਦਰ ਏ ਕੇ ਬਾਹਰ!''}} {{center|(ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}} {{center|(ਚੁੱਪੀ)}} {{playscript||(ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript|ਆਨੰਦ:| ਗੁਰੂ ਵੀ ਪਤਾ ਨੀ ਕੇਹੀ ਬੁਝਾਰਤ ਏ ਮਰਦਾਨਿਆ! ਜੋ ਦਿੰਦਾ ਏ,}} {{nop}}<noinclude>{{rh|100}}</noinclude> qowqf3gu3tay7yuga0ro9isyd969fjp 250 18499 236037 235496 2026-09-23T02:32:11Z Harchand Bhinder 2624 236037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript||ਆਖਿਰ 'ਚ ਉਹ ਵੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ! (ਮਰਦਾਨਾ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।) ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਫ਼ਰ ਖੋਹ ਲਿਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕਾਸਾ! ਤੇ ਬਚਿਆ ਕੀ...ਸੁੰਨ ਆਕਾਸ਼! }} {{playscript||(ਮਰਦਾਨਾ ਹੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਨੂੰ ਖੰਘ ਛਿੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਉਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਆਨੰਦ ਨੂੰ) ਨਹੀਂ ਗੁਰਭਾਈ, ਮੈਂ ਹੀ ਗਲਤ ਸੀ! (ਆਨੰਦ ਉਸ ਵੱਲ ਗੌਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਲਾਸ਼ ਦੇਖੀ॥ ਇਕ ਲਾਸ਼॥ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ..., ਸਿੱਧਾ... ਤੁਰ...ਹਰ ਮੈਂ ਦਾ ਮਰਨਾ ਤੇ... ਆਪਣਾ ਵੀ! (ਖੰਘਦਾ ਹੈ) ਅਸੀਂ ...ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇੱਕ ਹੱਥ ਦੀ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਰਖਦੇ ਆਂ ਉਸਨੂੰ...! (ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਰੇ ਧਕੇਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਿਖਦੀ ਐ ਆਪਣਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ..... ਵਿਛੋੜਾ ਦਿਖਦਾ! (ਆਨੰਦ ਵੱਲ) ਐਮੀ ਵੀ ਐਂ ਈ ਕਰਦੀ...ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦੀ...ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਛੋੜਾ ਦਿਖਦਾ।}} {{playscript||(ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਚੜਦਾ ਹੈ) }} {{playscript|ਆਨੰਦ:|(ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ...ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਜਾਂਦੀ। (ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਤੂੰ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਓਏ...}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ਮਰਾਸੀਆ!}} {{playscript||(ਦੋਨੋ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਫੇਰ ਖੰਘਣ ਲਗਦਾ ਹੈ)}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|ਵਾਹ ਉਏ ਮਰਾਸੀਆ... ਸਾਜ਼ ਸੁਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਉਖੜ ਚਲਿਐਂ... (ਖੁਦ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।) ਵੇਖੀਂ, ਨਾਸ਼ੁਕਰਾ ਨਾ ਹੋ ਜਾਈਂ... }} {{playscript|ਆਨੰਦ:|...ਮਰਦਾਨਿਆ!}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| ਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ...ਵਿਛੜਣ...(ਇਨਕਾਰ 'ਚ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ) }} {{playscript|ਆਨੰਦ:| ਨਾ... (ਇਨਕਾਰ 'ਚ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਭੰਤੇ ਨੂੰ ਵਿਛੜਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ...ਹੁਣ ਤੂੰ! }} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:| (ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ) ਨਹੀਂ, ਵਿਛੜਣਾ ਨਹੀਂ..; ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੇਖ... ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ! }} {{playscript||(ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਖੰਘਦਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਨੰਦ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)}} {{nop}}<noinclude>{{rh|||101}}</noinclude> scnih3z605rzsy0r26j3vgcv462kv7w 250 18501 236048 235787 2026-09-23T05:40:57Z Harchand Bhinder 2624 236048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript|ਅਨੰਦ| : ਨੇਹਰਾ...;ਇਬਰਾਹੀਮ...}} {{playscript|ਕੋਰਸ 1| : ਕੀ ਹੋਇਆ!}} {{playscript|ਅਨੰਦ| : ''(ਭਾਵੁਕ)'' ...ਮਰਦਾਨਾ... ਉਹ ਜਾ ਰਿਹੈ...}} {{playscript||(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਖੰਘ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਉਸਨੂੰ ਬਿਠਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਰਸ 'ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।) }} {{playscript|ਕੋਰਸ| : ਨੇਹਰਾ...; ਇਬਰਾਹੀਮ..., ਮਖਦੂਮ ਜੀਓ..., ਦਿਗਵਿਜੈ..., ਨਾਨੂੰ...}} {{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਇਬਰਾਹੀਮ, ਨੇਹਰਾ, ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧ, ਹੱਸਦੇ ਸਾਧੂ, ਬਹਾਉਦੀਨ ਮਖਦੂਮ ਤੇ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬ, ਦਿਗ ਵਿਜੈ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਗਿਰਦ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।ਮਰਦਾਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਨੇਹਰਾਂ, ਇਬਰਾਹੀਮ..., ਪੰਡਿਤ ਜੀ...ਸਭ ਆ ਗਏ!}} {{playscript||(ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੱਥ 'ਚ ਮਰਦਾਨੇ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਹੀ ਖੜ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸੰਭਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript||ਸੰਗਤ ਜੁੜ ਗਈ! ਹੁਣੇ ਆਵਾਜ਼ ਆਏਗੀ, "ਸਾਜ਼ ਉਡੀਕਦਾ ਏ ਭਾਈ...ਵੱਜ ਕੇ ਦਿਖਾ "ਵੇਖੀਂ......, ਨਾਸ਼ੁਕਰਾ ਨਾ ਹੋ... ਜਾਈਂ! ਮਰਦਾਨਿਆ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੇਖ... ਉਹਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ! (ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਚਮਕ! ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਪਰ ਵੱਲ ਕੁਝ ਟੋਹ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਬੇ ਦੀ ਗੋਦੀ 'ਚ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।)}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|(ਆਨੰਦ ਰਬਾਬ ਚੁਕਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript||ਆਖਰੀ ਸਵਾਲ ਬਾਬਾ ... ਧੁਨਾਂ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦੀਆਂ...? ਦੇਖ ... ਇਹ ਸਾਜ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾ ਰਿਹੈ... ਹੋਣ... ਅਣਹੋਣ। ਦੋਹੇਂ! ਇਹੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਨਾ ਤੂੰ! }} {{playscript||(ਨੇਹਰਾ ਘੁੰਘਰੂ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ 'ਚ ਬਾਬੇ ਦਾ ਹੱਥ ਘੱਟਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript||ਨੰਗਾ ਬੰਦਾ ਦੇਖ ਜਦੋਂ... ਤੂੰ ਗਾਉਣ ਲੱਗਾ, (ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਲੋਕ ਮਾਰਨ ਆ ਪਾਏ, (ਹੱਸਦਾ) । । ਪਹਿਲੀ}} {{nop}}<noinclude>{{rh|102}}</noinclude> c9vqzk3ynnxjdontdxs42apcjuycira 236049 236048 2026-09-23T05:43:17Z Harchand Bhinder 2624 236049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript|ਅਨੰਦ| : ਨੇਹਰਾ...;ਇਬਰਾਹੀਮ...}} {{playscript|ਕੋਰਸ 1| : ਕੀ ਹੋਇਆ!}} {{playscript|ਅਨੰਦ| : (ਭਾਵੁਕ) ...ਮਰਦਾਨਾ... ਉਹ ਜਾ ਰਿਹੈ...}} {{playscript||(ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਖੰਘ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਨੰਦ ਉਸਨੂੰ ਬਿਠਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਰਸ 'ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।) }} {{playscript|ਕੋਰਸ| : ਨੇਹਰਾ...; ਇਬਰਾਹੀਮ..., ਮਖਦੂਮ ਜੀਓ..., ਦਿਗਵਿਜੈ..., ਨਾਨੂੰ...}} {{playscript||(ਰਬਾਬ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਇਬਰਾਹੀਮ, ਨੇਹਰਾ, ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧ, ਹੱਸਦੇ ਸਾਧੂ, ਬਹਾਉਦੀਨ ਮਖਦੂਮ ਤੇ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬ, ਦਿਗ ਵਿਜੈ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਮਰਦਾਨੇ ਦੇ ਗਿਰਦ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।ਮਰਦਾਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ| : ਨੇਹਰਾਂ, ਇਬਰਾਹੀਮ..., ਪੰਡਿਤ ਜੀ...ਸਭ ਆ ਗਏ!}} {{playscript||(ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੱਥ 'ਚ ਮਰਦਾਨੇ ਵਾਲੀ ਮਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਹੀ ਖੜ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਨਾ ਸੰਭਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript||ਸੰਗਤ ਜੁੜ ਗਈ! ਹੁਣੇ ਆਵਾਜ਼ ਆਏਗੀ, "ਸਾਜ਼ ਉਡੀਕਦਾ ਏ ਭਾਈ...ਵੱਜ ਕੇ ਦਿਖਾ "ਵੇਖੀਂ......, ਨਾਸ਼ੁਕਰਾ ਨਾ ਹੋ... ਜਾਈਂ! ਮਰਦਾਨਿਆ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੇਖ... ਉਹਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ! (ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਚਮਕ! ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਪਰ ਵੱਲ ਕੁਝ ਟੋਹ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਬੇ ਦੀ ਗੋਦੀ 'ਚ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।)}} {{playscript|ਮਰਦਾਨਾ:|(ਆਨੰਦ ਰਬਾਬ ਚੁਕਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript||ਆਖਰੀ ਸਵਾਲ ਬਾਬਾ ... ਧੁਨਾਂ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦੀਆਂ...? ਦੇਖ ... ਇਹ ਸਾਜ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾ ਰਿਹੈ... ਹੋਣ... ਅਣਹੋਣ। ਦੋਹੇਂ! ਇਹੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਨਾ ਤੂੰ! }} {{playscript||(ਨੇਹਰਾ ਘੁੰਘਰੂ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਪਨਾ 'ਚ ਬਾਬੇ ਦਾ ਹੱਥ ਘੱਟਦਾ ਹੈ।)}} {{playscript||ਨੰਗਾ ਬੰਦਾ ਦੇਖ ਜਦੋਂ... ਤੂੰ ਗਾਉਣ ਲੱਗਾ, (ਹੰਭਲਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।) ਲੋਕ ਮਾਰਨ ਆ ਪਾਏ, (ਹੱਸਦਾ) ।। ਪਹਿਲੀ}} {{nop}}<noinclude>{{rh|102}}</noinclude> nbxg80bv2j7w950gepdavw12mzyi5zy 250 18503 236050 235884 2026-09-23T05:52:24Z Harchand Bhinder 2624 236050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{playscript||ਯਾਤਰਾ...ਕਿਵੇਂ... ਭੋਜਨ ਲੱਦ ਲਿਆ। ਉੱਪਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡੋਂ...(ਹੱਸਦਾ)! ਅੱਜ ਵੇਖ... ਹੱਥ ਵੀ ਖਾਲੀ॥ ਤੇ ਮਨ ਵੀ!... ਮੈਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਰੂਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ..., ਪਰ...ਇਹ ਵਿਛੋੜਾ...! (ਆਪਣਾ ਚੇਹਰਾ ਟੋਂਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੰਝੂ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਹਵਾ 'ਚ ਬਾਬੇ ਦਾ ਚੇਹਰਾ ਟਟੋਲਦਾ ਹੈ) ... ਬਾਬਾ ... ਇਹ ਹੰਝੂ! ਬਾਬਾ ਤੂੰ ਰੋਇਆਂ...! ਤੂੰ... (ਹਵਾ 'ਚ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)}} {{center|ਚੁੱਪੀ!!!}} {{playscript|ਨੇਹਰਾਂ: | (ਆਨੰਦ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਹੜਾ ਰਬਾਬ ਲਈ ਬੈਠਾ ਹੈ।) ਉਠਾ ਈ ਲਿਆ ਤੇ ... ਵਜਾ! ਉਹ ਜਾ ਨਹੀਂ ... ਰਿਹਾ... ਸਮਾ ਰਿਹੈ...! ਦੇਖ... ਕੁੱਲ ਕਾਇਨਾਤ ਮਰਾਸੀ ਹੋ ਗਈ ਏ! }} {{playscript||(ਸਭ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਆਨੰਦ ਰਬਾਬ ਵਜਾਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਮਾਲਾ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨੇਹਰਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆ ਖੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਇਬਰਾਹੀਮ ਤੇ ਨਾਨੂੰ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਥੱਲੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।)}} {{playscript|ਦਿਗ ਵਿਜੈ:| ਸਤਿਸੰਗ ਕਰਾ 'ਤਾ ਗੁਰਭਾਈ! ਸਤਿਸੰਗ!}} {{playscript|ਆਨੰਦ :| (ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਰਬਾਬ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ) ਦੇਖ ਮਰਦਾਨਿਆ...ਨਾਟਕ ਹੋ ਗਿਆ! ਨਿਰਾਕਾਰ ਦਾ ਨਾਟਕ! ਦੇਖ...ਅਸੀਂ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਤਾ!}} {{playscript||(ਅੱਲਾ ਰੱਖੀ ਮਾਲਾ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਕੇ ਖੜਦੀ ਹੈ।)}} {{center|ਫ਼ੇਡ ਆਊਟ}} {{nop}}<noinclude>{{rh|||103}}</noinclude> qiqa8j7s9vp27a8bjst3av5wd8uqcav 250 22661 236025 53781 2026-09-22T23:49:31Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 236025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੧੯੨}}</noinclude>ਜਲਹਿ ਸਮਾਵੈ॥੮॥੧॥੯॥ {{center|ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੧ ਦੁਤੁਕੀਆ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸੁਣਿ ਸਾਖੀ ਮਨ ਜਪਿ ਪਿਆਰ॥ ਅਜਾਮਲੁ ਉਧਰਿਆ ਕਹਿ ਏਕ ਬਾਰ॥ ਬਾਲਮੀਕੈ ਹੋਆ ਸਾਧਸੰਗੁ॥ ਧ੍ਰੂ ਕਉ ਮਿਲਿਆ ਹਰਿ ਨਿਸੰਗ॥੧॥ ਤੇਰਿਆ ਸੰਤਾ ਜਾਚਉ ਚਰਨ ਰੇਨ॥ ਲੇ ਮਸਤਕਿ ਲਾਵਉ ਕਰਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇਨ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗਨਿਕਾ ਉਧਰੀ ਹਰਿ ਕਹੈ ਤੋਤ॥ ਗਜਇੰਦ੍ਰ ਧਿਆਇਓ ਹਰਿ ਕੀਓ ਮੋਖ॥ ਬਿਪ੍ਰ ਸੁਦਾਮੇ ਦਾਲਦੁ ਭੰਜ॥ ਰੇ ਮਨ ਤੂ ਭੀ ਭਜੁ ਗੋਬਿੰਦ॥੨॥ ਬਧਿਕੁ ਉਧਾਰਿਓ ਖਮਿ ਪ੍ਰਹਾਰ॥ ਕੁਬਿਜਾ ਉਧਰੀ ਅੰਗੁਸਟ ਧਾਰ॥ ਬਿਦਰੁ ਉਧਾਰਿਓ ਦਾਸਤ ਭਾਇ॥ ਰੇ ਮਨ ਤੂ ਭੀ ਹਰਿ ਧਿਆਇ॥੩॥ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਰਖੀ ਹਰਿ ਪੈਜ ਆਪ॥ ਬਸਤ੍ਰ ਛੀਨਤ ਦ੍ਰੋਪਤੀ ਰਖੀ ਲਾਜ॥ ਜਿਨਿ ਜਿਨਿ ਸੇਵਿਆ ਅੰਤ ਬਾਰ॥ ਰੇ ਮਨ ਸੇਵਿ ਤੂ ਪਰਹਿ ਪਾਰ॥੪॥ ਧੰਨੈ ਸੇਵਿਆ ਬਾਲ ਬੁਧਿ॥ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਭਈ ਸਿਧਿ॥ ਬੇਣੀ ਕਉ ਗੁਰਿ ਕੀਓ ਪ੍ਰਗਾਸੁ॥ ਰੇ ਮਨ ਤੂ ਭੀ ਹੋਹਿ ਦਾਸੁ॥੫॥ ਜੈਦੇਵ ਤਿਆਗਿਓ ਅਹੰਮੇਵ॥ ਨਾਈ ਉਧਰਿਓ ਸੈਨੁ ਸੇਵ॥ ਮਨੁ ਡੀਗਿ ਨ ਡੋਲੈ ਕਹੂੰ ਜਾਇ॥ ਮਨ ਤੂ ਭੀ ਤਰਸਹਿ ਸਰਣਿ ਪਾਇ॥੬॥ ਜਿਹ ਅਨੁਗ੍ਰਹੁ ਠਾਕੁਰਿ ਕੀਓ ਆਪਿ॥ ਸੇ ਤੈਂ ਲੀਨੇ ਭਗਤ ਰਾਖਿ॥ ਤਿਨ ਕਾ ਗੁਣੁ ਅਵਗਣੁ ਨ ਬੀਚਾਰਿਓ ਕੋਇ॥ ਇਹ ਬਿਧਿ ਦੇਖਿ ਮਨੁ ਲਗਾ ਸੇਵ॥੭॥ ਕਬੀਰਿ ਧਿਆਇਓ ਏਕ ਰੰਗ॥ ਨਾਮਦੇਵ ਹਰਿ ਜੀਉ ਬਸਹਿ ਸੰਗਿ॥ ਰਵਿਦਾਸ ਧਿਆਏ ਪ੍ਰਭ ਅਨੂਪ॥ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਰੂਪ॥੮॥੧॥ ਬਸੰਤੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਅਨਿਕ ਜਨਮ ਭ੍ਰਮੇ ਜੋਨਿ ਮਾਹਿ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਨ ਬਿਨੁ ਨਰਕਿ ਪਾਹਿ॥ ਭਗਤਿ ਬਿਹੂਨਾ ਖੰਡ ਖੰਡ॥ ਬਿਨੁ ਬੂਝੇ ਜਮੁ ਦੇਤ ਡੰਡ॥੧॥ ਗੋਬਿੰਦ ਭਜਹੁ ਮੇਰੇ ਸਦਾ ਮੀਤ॥ ਸਾਚ ਸਬਦ ਕਰਿ ਸਦਾ ਪ੍ਰੀਤਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸੰਤੋਖੁ ਨ ਆਵਤ ਕਹੂੰ ਕਾਜ॥ ਧੂੰਮ ਬਾਦਰ ਸਭਿ ਮਾਇਆ ਸਾਜ॥ ਪਾਪ ਕਰੰਤੌ ਨਹ ਸੰਗਾਇ॥ ਬਿਖੁ ਕਾ ਮਾਤਾ ਆਵੈ ਜਾਇ॥੨॥ ਹਉ ਹਉ ਕਰਤ ਬਧੇ ਬਿਕਾਰ॥ ਮੋਹ ਲੋਭ ਡੂਬੌ ਸੰਸਾਰ॥ ਕਾਮਿ ਕ੍ਰੋਧਿ ਮਨੁ ਵਸਿ ਕੀਆ॥ ਸੁਪਨੈ ਨਾਮੁ ਨ ਹਰਿ ਲੀਆ॥੩॥ ਕਬ ਹੀ ਰਾਜਾ ਕਬ ਮੰਗਨਹਾਰੁ॥ ਦੂਖ ਸੂਖ ਬਾਧੌ ਸੰਸਾਰ॥ ਮਨ ਉਧਰਣ ਕਾ ਸਾਜੁ ਨਾਹਿ॥ ਪਾਪ ਬੰਧਨ ਨਿਤ ਪਉਤ ਜਾਹਿ॥੪॥ ਈਠ ਮੀਤ ਕੋਊ ਸਖਾ ਨਾਹਿ॥ ਆਪਿ<noinclude></noinclude> cj99pwull26nm6fyeqyfim6ekr4nxuf 250 22666 236018 53786 2026-09-22T23:36:36Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 236018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੧੯੩}}</noinclude>ਬੀਜਿ ਆਪੇ ਹੀ ਖਾਂਹਿ॥ ਜਾ ਕੈ ਕੀਨ੍ਹੈ ਹੋਤ ਬਿਕਾਰ॥ ਸੇ ਛੋਡਿ ਚਲਿਆ ਖਿਨ ਮਹਿ ਗਵਾਰ॥੫॥ ਮਾਇਆ ਮੋਹਿ ਬਹੁ ਭਰਮਿਆ॥ ਕਿਰਤ ਰੇਖ ਕਰਿ ਕਰਮਿਆ॥ ਕਰਣੈਹਾਰੁ ਅਲਿਪਤੁ ਆਪਿ॥ ਨਹੀ ਲੇਪੁ ਪ੍ਰਭ ਪੁੰਨ ਪਾਪਿ॥੬॥ ਰਾਖਿ ਲੇਹੁ ਗੋਬਿੰਦ ਦਇਆਲ॥ ਤੇਰੀ ਸਰਣਿ ਪੂਰਨ ਕ੍ਰਿਪਾਲ॥ ਤੁਝ ਬਿਨੁ ਦੂਜਾ ਨਹੀ ਠਾਉ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭ ਦੇਹੁ ਨਾਉ॥੭॥ ਤੂ ਕਰਤਾ ਤੂ ਕਰਣਹਾਰੁ॥ ਤੂ ਊਚਾ ਤੂ ਬਹੁ ਅਪਾਰੁ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਲੜਿ ਲੇਹੁ ਲਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਸਰਣਾਇ॥੮॥੨॥ {{center|ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲੁ ੫ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇ ਕੈ ਹੋਹੁ ਹਰਿਆ ਭਾਈ॥ ਕਰਮਿ ਲਿਖੰਤੈ ਪਾਈਐ ਇਹ ਰੁਤਿ ਸੁਹਾਈ॥ ਵਣੁ ਤ੍ਰਿਣੁ ਤ੍ਰਿਭਵਣੁ ਮਉਲਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਫਲੁ ਪਾਈ॥ ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਸੁਖੁ ਊਪਜੈ ਲਥੀ ਸਭ ਛਾਈ॥ ਨਾਨਕੁ ਸਿਮਰੈ ਏਕੁ ਨਾਮੁ ਫਿਰਿ ਬਹੁੜਿ ਨ ਧਾਈ॥੧॥ ਪੰਜੇ ਬਧੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕਰਿ ਸਚਾ ਢੋਆ॥ ਆਪਣੇ ਚਰਣ ਜਪਾਇਅਨੁ ਵਿਚਿ ਦਯੁ ਖੜੋਆ॥ ਰੋਗ ਸੋਗ ਸਭਿ ਮਿਟਿ ਗਏ ਨਿਤ ਨਵਾ ਨਿਰੋਆ॥ ਦਿਨੁ ਰੈਣਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਦਾ ਫਿਰਿ ਪਾਇ ਨ ਮੋਆ॥ ਜਿਸ ਤੇ ਉਪਜਿਆ ਨਾਨਕਾ ਸੋਈ ਫਿਰਿ ਹੋਆ॥੨॥ ਕਿਥਹੁ ਉਪਜੈ ਕਹ ਰਹੈ ਕਹ ਮਾਹਿ ਸਮਾਵੈ॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਭਿ ਖਸਮ ਕੇ ਕਉਣੁ ਕੀਮਤਿ ਪਾਵੈ॥ ਕਹਨਿ ਧਿਆਇਨਿ ਸੁਣਨਿ ਨਿਤ ਸੇ ਭਗਤ ਸੁਹਾਵੈ॥ ਅਗਮੁ ਅਗੋਚਰੁ ਸਾਹਿਬੋ ਦੂਸਰੁ ਲਵੈ ਨ ਲਾਵੈ॥ ਸਚੁ ਪੂਰੈ ਗੁਰਿ ਉਪਦੇਸਿਆ ਨਾਨਕੁ ਸੁਣਾਵੈ॥੩॥੧॥ {{center|ਬਸੰਤੁ ਬਾਣੀ ਭਗਤਾਂ ਕੀ॥ ਕਬੀਰ ਜੀ ਘਰੁ ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਮਉਲੀ ਧਰਤੀ ਮਉਲਿਆ ਅਕਾਸੁ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਮਉਲਿਆ ਆਤਮ ਪ੍ਰਗਾਸੁ॥੧॥ ਰਾਜਾ ਰਾਮੁ ਮਉਲਿਆ ਅਨਤ ਭਾਇ॥ ਜਹ ਦੇਖਉ ਤਹ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦੁਤੀਆ ਮਉਲੇ ਚਾਰਿ ਬੇਦ॥ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਮਉਲੀ ਸਿਉ ਕਤੇਬ॥੨॥ ਸੰਕਰੁ ਮਉਲਿਓ ਜੋਗ ਧਿਆਨ॥ ਕਬੀਰ ਕੋ ਸੁਆਮੀ ਸਭ ਸਮਾਨ॥੩॥੧॥ ਪੰਡਿਤ ਜਨ ਮਾਤੇ ਪੜ੍ਹਿ ਪੁਰਾਨ॥ ਜੋਗੀ ਮਾਤੇ ਜੋਗ ਧਿਆਨ॥ ਸੰਨਿਆਸੀ ਮਾਤੇ ਅਹੰਮੇਵ॥ ਤਪਸੀ ਮਾਤੇ ਤਪ ਕੈ ਭੇਵ॥੧॥ ਸਭ ਮਦ ਮਾਤੇ ਕੋਊ ਨ ਜਾਗ॥ ਸੰਗ ਹੀ ਚੋਰ ਘਰੁ ਮੁਸਨ ਲਾਗ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਾਗੈ ਸੁਕਦੇਉ ਅਰੁ ਅਕੂਰੁ॥<noinclude></noinclude> b33fz7af65kobjfp5s4kql851arzdrr 250 22671 236032 53792 2026-09-23T00:02:20Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 236032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੧੯੪}}</noinclude>ਹਣਵੰਤੁ ਜਾਗੈ ਧਰਿ ਲੰਕੂਰੁ॥ ਸੰਕਰੁ ਜਾਗੈ ਚਰਨ ਸੇਵ॥ ਕਲਿ ਜਾਗੇ ਨਾਮਾ ਜੈਦੇਵ॥੨॥ ਜਾਗਤ ਸੋਵਤ ਬਹੁ ਪ੍ਰਕਾਰ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਗੈ ਸੋਈ ਸਾਰੁ॥ ਇਸੁ ਦੇਹੀ ਕੇ ਅਧਿਕ ਕਾਮ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਭਜਿ ਰਾਮ ਨਾਮ॥੩॥੨॥ ਜੋਇ ਖਸਮੁ ਹੈ ਜਾਇਆ॥ ਪੂਤਿ ਬਾਪੁ ਖੇਲਾਇਆ॥ ਬਿਨੁ ਸ੍ਰਵਣਾ ਖੀਰੁ ਪਿਲਾਇਆ॥੧॥ ਦੇਖਹੁ ਲੋਗਾ ਕਲਿ ਕੋ ਭਾਉ॥ ਸੁਤਿ ਮੁਕਲਾਈ ਅਪਨੀ ਮਾਉ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪਗਾ ਬਿਨੁ ਹੁਰੀਆ ਮਾਰਤਾ॥ ਬਦਨੈ ਬਿਨੁ ਖਿਰ ਖਿਰ ਹਾਸਤਾ॥ ਨਿਦ੍ਰਾ ਬਿਨੁ ਨਰੁ ਪੈ ਸੋਵੈ॥ ਬਿਨੁ ਬਾਸਨ ਖੀਰੁ ਬਿਲੋਵੈ॥੨॥ ਬਿਨੁ ਅਸਥਨ ਗਊ ਲਵੇਰੀ॥ ਪੈਡੇ ਬਿਨੁ ਬਾਟ ਘਨੇਰੀ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਬਾਟ ਨ ਪਾਈ॥ ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਸਮਝਾਈ॥੩॥੩॥ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਪਠਾਏ ਪੜਨ ਸਾਲ॥ ਸੰਗਿ ਸਖਾ ਬਹੁ ਲੀਏ ਬਾਲ॥ ਮੋ ਕਉ ਕਹਾ ਪੜ੍ਹਾਵਸਿ ਆਲ ਜਾਲ॥ ਮੇਰੀ ਪਟੀਆ ਲਿਖਿ ਦੇਹੁ ਸ੍ਰੀ ਗੋਪਾਲ ॥੧॥ ਨਹੀ ਛੋਡਉ ਰੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਨਾਮ॥ ਮੇਰੋ ਅਉਰ ਪੜ੍ਹਨ ਸਿਉ ਨਹੀ ਕਾਮੁ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸੰਡੈ ਮਰਕੈ ਕਹਿਓ ਜਾਇ॥ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਬੁਲਾਏ ਬੇਗਿ ਧਾਇ॥ ਤੂ ਰਾਮ ਕਹਨ ਕੀ ਛੋਡੁ ਬਾਨਿ॥ ਤੁਝ ਤੁਰਤੁ ਛਡਾਊ ਮੇਰੋ ਕਹਿਓ ਮਾਨਿ॥੨॥ ਮੋ ਕਉ ਕਹਾ ਸਤਾਵਹੁ ਬਾਰ ਬਾਰ॥ ਪ੍ਰਭਿ ਜਲ ਥਲ ਗਿਰਿ ਕੀਏ ਪਹਾਰ॥ ਇਕੁ ਰਾਮੁ ਨ ਛੋਡਉ ਗੁਰਹਿ ਗਾਰਿ॥ ਮੋ ਕਉ ਘਾਲਿ ਜਾਰਿ ਭਾਵੈ ਮਾਰਿ ਡਾਰਿ॥੩॥ ਕਾਢਿ ਖੜਗੁ ਕੋਪਿਓ ਰਿਸਾਇ॥ ਤੁਝ ਰਾਖਨਹਾਰੋ ਮੋਹਿ ਬਤਾਇ॥ ਪ੍ਰਭ ਥੰਭ ਤੇ ਨਿਕਸੇ ਕੈ ਬਿਸਥਾਰ॥ ਹਰਨਾਖਸੁ ਛੇਦਿਓ ਨਖ ਬਿਦਾਰ॥੪॥ ਓਇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇਵਾਧਿ ਦੇਵ॥ ਭਗਤਿ ਹੇਤਿ ਨਰਸਿੰਘ ਭੇਵ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਕੋ ਲਖੈ ਨ ਪਾਰ॥ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਉਧਾਰੇ ਅਨਿਕ ਬਾਰ॥੫॥੪॥ ਇਸੁ ਤਨ ਮਨ ਮਧੇ ਮਦਨ ਚੋਰ॥ ਜਿਨਿ ਗਿਆਨ ਰਤਨੁ ਹਿਰਿ ਲੀਨ ਮੋਰ॥ ਮੈ ਅਨਾਥੁ ਪ੍ਰਭ ਕਹਉ ਕਾਹਿ॥ ਕੋ ਕੋ ਨ ਬਿਗੂਤੋ ਮੈ ਕੋ ਆਹਿ॥੧॥ ਮਾਧਉ ਦਾਰੁਨ ਦੁਖੁ ਸਹਿਓ ਨ ਜਾਇ॥ ਮੇਰੋ ਚਪਲ ਬੁਧਿ ਸਿਉ ਕਹਾ ਬਸਾਇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਨਕ ਸਨੰਦਨ ਸਿਵ ਸੁਕਾਦਿ॥ ਨਾਭਿ ਕਮਲ ਜਾਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਦਿ॥ ਕਬਿ ਜਨ ਜੋਗੀ ਜਟਾਧਾਰਿ॥ ਸਭ ਆਪਨ ਅਉਸਰ ਚਲੇ ਸਾਰਿ॥੨॥ ਤੂ ਅਥਾਹੁ ਮੋਹਿ ਥਾਹ ਨਾਹਿ॥ ਪ੍ਰਭ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਦੁਖੁ ਕਹਉ ਕਾਹਿ॥ ਮੋਰੋ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖੁ ਆਥਿ ਧੀਰ॥ ਸੁਖ ਸਾਗਰ ਗੁਨ ਰਉ ਕਬੀਰ॥੩॥੫॥ ਨਾਇਕੁ ਏਕੁ ਬਨਜਾਰੇ ਪਾਚ॥ ਬਰਧ ਪਚੀਸਕ ਸੰਗੁ ਕਾਚ॥ ਨਉ ਬਹੀਆਂ ਦਸ ਗੋਨਿ ਆਹਿ॥ ਕਸਨਿ ਬਹਤਰਿ ਲਾਗੀ ਤਾਹਿ॥੧॥ ਮੋਹਿ<noinclude></noinclude> rmjxin6ropfqubqrv9rp660n3lmgsua 250 37010 236059 159205 2026-09-23T10:11:50Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill harmanjot" /></noinclude>{{center|{{xxx-larger|'''ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ'''}}}} {{rule|height=4px}} {{dhr|13em}} {{nop}}<noinclude></noinclude> rmlx1cl791qmzdnol9saxbr6p46xpab 236060 236059 2026-09-23T10:12:07Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill harmanjot" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|{{xxx-larger|'''ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ'''}}}} {{rule|height=4px}} {{dhr|13em}} {{nop}}<noinclude></noinclude> bk5tmci652wo5pbpvu5w8470mwuflhb 236064 236060 2026-09-23T10:14:47Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill harmanjot" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|{{xxx-larger|'''ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ'''}}}} {{rule|30em|height=4px}} {{dhr|13em}} {{nop}}<noinclude></noinclude> 2v1exa046fcuxmn6rcnmvgntnqmod8q 250 37011 236061 159207 2026-09-23T10:13:14Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill harmanjot" /></noinclude>{{center|{{xxx-larger|'''ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ'''}}}} {{center|ਅਤੇ}} {{center|{{x-larger|ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ}}}} {{dhr|6em}} {{center|ਪਾਂਧੀ ਸਤਿਨਾਮ ਸਿੰਘ}} {{dhr|6em}} {{center|૧੯੫੩}} {{center|{{xx-larger|'''ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੁਸਤਕ ਮਾਲਾ'''}}}} {{center|ਬਾਜ਼ਾਰ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ।}}{{nop}}<noinclude></noinclude> qhpc7ko7seyt0e6158wa9iv4vw1tzbm 250 37012 236062 159209 2026-09-23T10:14:02Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill harmanjot" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|ਸਭ ਹੱਕ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ।}} {{rule|30em|height=4px}} {{dhr|6em}} {{center|ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ-ਫ਼ਰਵਰੀ ੧੯੫੩}} {{center|ਮੁੱਲ ੨-੦-੦}} {{dhr|6em}} {{rule|30em|height=4px}} {{center|ਪ੍ਰਿੰਟਰ-ਸ੍ਰ: ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ,}} {{center|"ਨਵਜੀਵਨ ਪ੍ਰੈਸ" ਬਾਜ਼ਾਰ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ,}} {{center|ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ।}}{{nop}}<noinclude></noinclude> niqw8o9io7vs3qh5suqlcu74xnnxiqw 250 37013 236065 159210 2026-09-23T10:15:24Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill harmanjot" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|ਨਵੇਂ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ!}} {{dhr|10em}} {{nop}}<noinclude></noinclude> 48yfrlh02vnh9d0evzal14kvfz4zovo 250 37017 236069 159213 2026-09-23T10:20:42Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill harmanjot" /></noinclude>ਨੂੰ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਮੰਨ ਕੇ ਧਨੀਆਂ ਵਿਰੁਧ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਅਤੇ ਧਨੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਇਹੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਸਾਹਿੱਤ ਸਾਹਿੱਤ ਲਈ ਦਾ ਕਬਨ ਨਿਰਮੂਲ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੇਣਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਾਹਿੱਤ ਪੂੰਜੀ ਪਤੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਹੈ ਜਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ। ਇਕ ਨੇਕ ਨੀਯਤ ਸਾਹਿੱਤਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਨ੍ਹਾ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਇਆ ਦਿਆਨਤ ਦਾਰ ਸਾਹਿੱਤਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਲਿਖੇਗਾ। {{gap}}ਨਵੀਨ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਸਾਹਿੱਤ ਪਰਚਾਰ ਸਾਹਿੱਤ ਆਖ ਕੇ ਛੁਟਿਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਵਾਸਤੇ ਬਣਤਰ ਜਾਂ ਕਲਾ ਟੈਕਨੀਕ ਦੀ ਕਸਵਟੀ ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਾਹਿੱਤ ਲਈ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਵਖਰੀ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਪਰ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤ ਸੁਝਾਊ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘਟਨਾ ਵਿਕਾਸ਼ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਨਿਆਇ ਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਠੇਠ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੇ ਅਸਰ ਪਾਊ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਲੋਕ ਸਾਹਿੱਤਕਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਗੁਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਨਤਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਜਿਸ ਪਾਤਰ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਆਖ ਕੇ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਸਿਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਗੁਣ {{hws |ਕੇਵਲ-ਸਾਹਿੱਤ-|ਕੇਵਲ-ਸਾਹਿੱਤ-ਵਾਸਤੇ-ਰਚੀ}}<noinclude>{{left|੧੦.}}</noinclude> cid84j3581xv1ja6lrawq1qcem5lzrd 250 37019 236068 159214 2026-09-23T10:20:37Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill harmanjot" /></noinclude>{{hwe |ਵਾਸਤੇ-ਰਚੀ|ਕੇਵਲ-ਸਾਹਿੱਤ-ਵਾਸਤੇ-ਰਚੀ}} ਕਹਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਲਭਣੇ ਕਠਨ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤੂ ਭੇਦ ਵਿਚ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦਾ ਸਬੰਧ ਹਡ ਅਤੇ ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਸਤੂ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਨਵੀਨ ਅਗਾਂਹ ਵਧੂ ਸਾਹਿੱਤਕਾਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਸਤੂ ਅਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਚੋਂ ਲਭਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸੂਝ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਮਾਂਜ ਧੋ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਤਜਰਬਾ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਖ ਵਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਇਕੋ ਇਕ ਪੜਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਵਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਜਰਬਾ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਕੂਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਮਾਪੇ ਗਰੀਬ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮਨ ਪਸੰਦ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਅਧੂਰੀ ਛਡ ਸਕੂਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਨਲਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਗਰੀਬੀ ਬੇਵਸ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਕਰੋੜਾਂ ਦਿਮਾਗ ਵਿਕਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ 'ਪ੍ਰੇਮਾ ਅਵਾਰਾਗਰਦ' ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ 'ਜੀਵਨ ਵਿਚ' 'ਮਸ਼ੀਨ ਸ਼ਾਪ' ਅਤੇ 'ਵੈਰੀ' ਵਿਚ ਡੁਸਕਦੇ ਵੇਖਣਗੇ।{{nop}}<noinclude>{{right|੧੧.}}</noinclude> 0f1wr801c1jwxho2xne1hu4e9rkuuq1 250 37032 236078 163876 2026-09-23T10:53:41Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Gill harmanjot" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਤਤਕਰਾ'''}}}} {|{{ts|mc|w80}} |- | ੧. || [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ|ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ]] || ੭ |- | ੨. || [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਪਿਆਰ|ਪਿਆਰ]] || ੧੭ |- | ੩. || [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਹੂਰਾਂ|ਹੂਰਾਂ]] || ੩੩ |- | ੪. || [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਜੀਵਨ ਵਿਚ|ਜੀਵਨ ਵਿਚ]] || ੪੯ |- | ੫. || [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ|ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ]] || ੭੧ |- | ੬. || [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਮਸ਼ੀਨ ਸ਼ਾਪ|ਮਸ਼ੀਨ ਸ਼ਾਪ]] || ੯੧ |- | ੭. || [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਜੰਗ ਵਿਚ ਨਾ ਜਾਈਂ|ਜੰਗ ਵਿਚ ਨਾ ਜਾਈਂ]] || ੧੧੧ |- | ੮. || [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਪ੍ਰੇਮਾ ਅਵਾਰਾ ਗਰਦ|ਪ੍ਰੇਮਾ ਅਵਾਰਾ ਗਰਦ]] || ੧੩੩ |- | ੯. || [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਵੈਰੀ|ਵੈਰੀ]] || ੧੩੯ |- | ੧੦. || [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਯੋਧੇ|ਯੋਧੇ]] || ੧੩੯ |- | ੧੧. || [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ|ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ]] || ੧੯੧ |} {{nop}}<noinclude></noinclude> b5fgbriaqgt1jt1bmofzfm77cqx2j7x 252 37282 235991 202218 2026-09-22T15:39:15Z Kuldeep (Punjabi Wikimedians) 2409 235991 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q136073553 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=yes |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to6="-" 7="ੲ" 8="ਸ" 9="ਹ" 10="ਕ" 11="ਖ" 12="ਗ" 13="ਘ" 14="ਙ" 15="ਚ" 16="ਛ" 17="ਜ" 18="ਝ" 19="ਠ" 20="ਡ" 21="ਢ" 22="ਣ" 23="ਤ" 24="ਥ" 25="ਦ" 26="ਧ" 27="ਨ" 28="ਪ" 29="ਫ" 30="ਬ" 31="ਭ" 32="ਮ" 33="ਯ" 34="ਰ" 35="1" 617to622="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Header_even= |Header_odd= |Footer= |Footer_even= |Footer_odd= |tmplver= }} rhopjzf4g8kf3b0jg9zg0dhxnlf7f8b 0 58728 236058 163870 2026-09-23T10:10:35Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236058 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ | author = ਪਾਂਧੀ ਸਤਿਨਾਮ ਸਿੰਘ | translator = | section = | previous = | next = [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ|ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ.pdf" from=1 to=13/> cjst6vbjbnyxvf98jl7svmj6pmikr89 236070 236058 2026-09-23T10:22:53Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236070 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ | author = ਪਾਂਧੀ ਸਤਿਨਾਮ ਸਿੰਘ | translator = | section = | previous = | next = [[ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ/ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ|ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ]] | year = 1953 | notes = }} <pages index="ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ.pdf" from=1 to=4/> <pages index="ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ.pdf" from=13 to=13/> 34tjc2x0a7fjsw5yickg4t76k6zk7m3 0 58729 236071 163871 2026-09-23T10:24:32Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236071 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਪਾਂਧੀ ਸਤਿਨਾਮ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ | previous = | next = [[../ਪਿਆਰ|ਪਿਆਰ]] | notes = }} <pages index="ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ.pdf" from=5 to=12/> hlppxaysoa37kmzxq7s6gatibtj3hw2 0 58731 236073 163873 2026-09-23T10:25:14Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236073 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = ਪਾਂਧੀ ਸਤਿਨਾਮ ਸਿੰਘ | translator = | section = ਪਿਆਰ | previous = [[../ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ|ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ]] | next = [[../ਹੂਰਾਂ|ਹੂਰਾਂ]] | notes = }} <pages index="ਨਵਾਂ ਮਾਸਟਰ.pdf" from=14 to=27/> 4o8z7l8jmh61pfss5bvki25rfqnw1ns 250 59138 236046 214388 2026-09-23T04:19:59Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 236046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" />{{center|(੭੮)}}</noinclude>ਣਤ ਬਿੰਦ ਮਰਾਂ ਹਰਖਿਓ ਹੈ। ਆਗੇ ਹ੍ਵੈ ਸੱਤ੍ਰ ਧਸੇ ਰਨ ਮੱਧ ਸੁ ਕ੍ਰੋਧ ਕੈ ਜੁੱਧਹਿ ਕੋਂ ਸਰਖਿਓ ਹੈ। ਲੈ ਉਮਡਿਓ ਦਲ ਬਾਦਲ ਸੋਂ ਕਵਿ ਨੇ ਜਸ ਇਆ ਛਬ ਕੋ ਪਰਖਿਓ ਹੈ। ਤੀਰ ਚਲੇ ਇਮ ਬੀਰਨ ਕੇ ਬਹ ਮੇਘ ਮਨੋ ਬਲੁ ਕੈ ਬਰਖਿਓ ਹੈ ॥੧੩੫॥ ਸਵੈਯਾ ॥ ਬੀਰਨ ਕੇ ਕਰ ਤੇ ਛੁਟ ਤੀਰ ਸਰੀਰਨ ਚੀਰ ਕੇ ਪਾਰ ਪਰਾਨੇ। ਭੋਰ ਸਰਾਸਨ ਫੋਰ ਕੈ ਕਉਚਨ ਮੀਨਨ ਕੇ ਰਿਪ ਜਿਉਂ ਥਹਰਾਨੇ। ਘਾਇ ਲਗੇ ਤਨ ਚੰਡ ਅਨੇਕ ਸੁਸ੍ਰਉਣ ਚਲਿਓ ਬਹਿ ਕੇ ਸਰਤਾਨੈ। ਮਾਨਹੁ ਫਾਰ ਪਹਾਰ ਹੁੰਕੋ ਸੁਤ ਤੱਛਕ ਕੇ ਨਿਕਸੇ ਕਰ ਬਾਂਨੇ॥੧੩੧॥ ਬੀਰਨ ਕੇ ਕਰ ਤੇ ਛੁਟ ਤੀਰ ਸੁਕੰਡਕਾ ਸਿੰਘਨਿ ਜਿਉਂ ਭਭਕਾਰੀ।ਲੈਕਰ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਗਦਾ ਗਹਿ ਚੱਕ੍ਰ ਛੁਰੀ ਅਉ ਕਟਾਰੀ। ਕਾਟ ਕੈ ਦਾਮਨ ਛੇਦ ਕੈ ਭੇਦ ਸਿੰਧ ਰਕੀ ਕਰੀ ਭਿੰਨ ਅੰਬਾਰੀ॥ਮਾਨਹੁ ਆਗ ਲਗਾਇ ਹਨੂੰ ਗਡਲੰਕ ਅਵਾਸ ਕੀਜਾਰੀ ਅਟਾਰੀ॥੧੩੨॥ ਤੋਰ ਕੈ ਮੋਰ ਕੈ ਦੈਤਨ ਕੇ ਮੁਖ ਘੋਰ ਕੈ ਚੰਡ ਮਹ ਅਸ ਲੀਨੋ॥ ਜੋਰ ਕੈ ਕੋਰ ਕੈ ਠੋਰ ਕੈ ਬੀਰ ਸੁਰਾਛਸ ਕੋ ਹਤ ਕੈ ਤਿਹ ਦੀਨੋ ਖੋਰ ਕੈ ਤੋਰ ਕੈ ਬੋਰ ਕੈ ਦਾਨਵ ਲੈ ਤਿਨ ਕੇ ਕਰੇ ਹਾਡ ਚਬੀਨੋ। ਸ੍ਰਉਣ ਕੋਂ ਪਾਨ ਕਰਿਓ ਜਿਉਂ ਦਵਾ ਹਰਿ ਸਾਗਰ ਕੋ ਜਲ ਜਿਉਂ ਰਿਖ ਪੀਨੋ॥ ੧੩੩॥ਸਵੈਯਾ॥ਚੰਡਪ੍ਰਚੰਡ ਕੂਵੰਡ ਗਹਿਓ ਕਰ ਜੱਧ ਕਰਿਓ ਨਗ ਨੇ ਭਟਆਨੇ। ਮਾਰ ਦਈ ਸਭ ਦੈਤ ਚਮੁੰਤਿਹ ਸ੍ਰਉਣਤ ਜੰਬਕ ਗ੍ਰਿਝ ਅਘਾਨੇ। ਭਾਲ ਭਇ ਆਨਕ ਦੇਖਿ ਭਵਾਨੀ ਕੋ ਦਾਨਵ ਇਉਂ ਰਨ ਛਾਡ ਪਰਾਨੇ। ਪਉਨ ਕੇ ਨਗਉਨ ਕੇ ਤੇਜ ਪ੍ਰਤਾਪ ਤੇ ਪੀਪਰ ਕੇ ਜਿਉਂ ਪਾਤ ਉਡਾਨੇ॥੧੩੪॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਆਹਵ ਮੈ ਖਿਝ ਕੈ ਬਰਚੰਡ ਕਰੰਧਰ ਕੈ ਹਰਿ ਪੈ ਅਰਿਮਾਰੇ। ਏਕ ਨ ਤੀਰਨ ਚੱਕ੍ਰ ਗਦਾ ਹਤਿ ਏਕਨ ਕੇ ਤਨ ਕੇ ਹਰਿ ਫਾਰੇ। ਹੈਦਲ ਗੈਦਲ ਪੈਦਲ ਘਾਇ ਕੈ ਮਾਰ ਰਥੀ ਬਿਰਥੀ ਕਰ ਡਾਰੇ। ਸਿੰਪੁਰ ਐਸੇ ਪਰੇ ਤਿਹ ਠਉਰ ਜਿਉਂ ਭੂਮਿ ਮੇ ਝੁੰਮ ਗਿਰੇ ਗਿਰ ਭਾਰੇ॥੧੩੫॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਰਕਤ ਬੀਜ ਕੀ ਚਮੂੰ ਸਭ ਭਾਗੀ ਲਰ ਤਿਹ ਤ੍ਰਾਸ। ਕਹਿਓ ਦੈਤ ਪੁੰਨਿ ਘੇਰਿ ਕੈ ਕਰੋਂ ਚੰਡਕਾ ਨਾਸ॥ ੧੩੬॥ ਸਵੈਯਾਂ॥ ਕਾਨਨ ਮੈ ਸੁਨਿ ਕ। ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਬੀਰ ਫਿਰੇ ਕਰ ਮੈ ਅਸਿ ਲੈਕੇ। ਚੰਡਪ੍ਰਚੰਡ ਸੋ ਯੁੱਧ ਕਰਿਓ ਬਲਿ ਕੈ ਅਤ ਹੀ ਮਨ ਕ੍ਰੁੱਧਤ ਹ੍ਵੈ ਕੈ। ਘਾਉ ਲਗੇ ਤਿਨਕੇ ਤਨ ਮੈ ਇਮ ਸ੍ਰਉਣ ਗਿਰਿਓ ਧਰਨੀ ਪਰ ਚੁਐਕੈ। ਆਗ ਲਗੇ ਜਿਮੁ ਕਾਨਨ ਮੈ ਤਨ ਤਿਉ ਰਹੀ ਬਾਨਨ ਕੀ ਧੁਨਿ ਹੁਇਕੈ॥੧੩੭॥ ਸਵੈਯਾ!! ਆਇ ਸਪਾਇਕੈ ਦਾਨਵ ਕੋ ਦਲੁ ਚੰਡਕੇ ਸਾਮੁਹਿ ਆਇ ਅਰਿ ਓਹੈ। ਢਾਲ ਅਉ ਸਾਂਗ ਕ੍ਰਿਪਾਨਨਿ ਲੈ ਕਰਿ ਮੈ ਬਰਬੀਰਨ ਜੁਧ ਕਰਿਓ ਹੈ। ਫੇਰਿ ਫਿਰੇ ਨਹਿ ਆਹਵਤੇ ਮਨ ਮੈ ਤਿਹ ਧੀਰ ਜਗਾਢੋ ਧਰਿਓਹੈ। ਰੋਕ ਲਈ<noinclude></noinclude> sl1uq8o6zh2v06dbtnjn2fnwqf0xys2 250 59139 235987 214389 2026-09-22T13:39:28Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 235987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" />{{center|(੭੯)}}</noinclude>ਚਹੂੰ ਓਰ ਤੇ ਚੰਡ ਸੁਭਾਨ ਮਨੋ ਪਰਵੇਖ ਪਰਿਓ ਹੈ॥੧੩੮॥ ਕੋਪ ਕੈ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੁਵੰਡ ਮਹਾਂ ਬਲ ਕੈ ਬਲਵੰਡ ਸੰਭਾਰਿਓ। ਦਾਮਨ ਜਿਉਂ ਘਨ ਸੇ ਦਲ ਪੈਠ ਕੈ ਕੈ ਪੁਰਜੇ ਪੁਰਜੇ ਦਲੁ ਮਾਰਿਓ। ਬਾਂਨਨ ਸਾਥ ਬਿਦਾਰ ਦਏ ਅਰਿ ਭਾਛ ਥਿਕੋ ਕਵਿ ਭਾਉ ਬਿਚਾਰਿਓ। ਸੂਰਜ ਕੀ ਕਿਰਨੇ ਸਰਮਾਸ ਹਿਰੇ ਨ ਅਨੇਕ ਤਹਾ ਕਹਿ ਛਾਰਿਓ॥੧੩੯॥ ਸਵੈਯਾ । ਚੰਡ ਚਮੁੰ ਬਹ ਦੈਤਨ ਕੀ ਹਤਿ ਫੇਰਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਵੰਡ ਸੰਭਾਰਿਓ। ਬਾਨਨ ਸੋਂ ਦਲੁ ਫੋਰ ਦਇਓ ਬਲ ਕੈ ਬਰਸਿੰਘ ਮਹਾਂ ਭਭਕਾਰਿਓ। ਮਾਰ ਦਏ ਸਿਰਦਾਰ ਬਡੇ ਧਰ ਸ੍ਰਉਣ ਬਹਾਇ ਬਡੋ ਰਨ ਪਾਰਿਓ। ਏਕ ਕੇ ਸੀਸ ਦਇਓ ਧਨ ਇਉਂ ਜਨੁ ਕੋਪ ਕੇ ਗਾਜਨ ਮੁੰਡ ਪਸਾਰਿਓ॥੧੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਚੰਡਚਮੂੰ ਸਭ ਦੈਤ ਕੀ ਐਸੇ ਦਈ ਸੰਘਾਰ। ਪਉਨ ਪੁਤ ਜਿਉਂ ਲੰਕ ਕੋ ਡਾਰਿਓ ਬਾਗ ਉਖਾਰ॥੧੪੧॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਗਾਜ ਕੈ ਚੰਡ ਮਹਾਂਬਲਿ ਮੇਘ ਸੀ ਬੰਦਨ ਜਿਉਂ ਅਰ ਪੈਂ ਸਰ ਡਾਰੇ। ਦਾਮਨ ਸੋ ਖਗ ਲੈ ਕਰ ਮੈ ਬਹੁ ਬੀਰ ਅਧੰਧਰ ਕੈ ਧਰ ਮਾਰੇ। ਘਾਇਲ ਘੁੰਮ ਪਰੇ ਤਿਹ ਇਉਂ ਉਪਮਾ ਮਨ ਮੈ ਕਵਿ ਨੈ ਅਨੁਸਾਰੇ। ਸ੍ਰਉਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਮਨੋ ਸਰਤਾ ਤਿਹ ਮੱਧਿ ਧਸੀ ਕਰਿ ਲੋਬ ਕਰਾਕੇ॥ १४२॥ ਐਸੇ ਪਰੇ ਧਰਨੀ ਪਰ ਬੀਰ ਸੁ ਕੈ ਕੈ ਦੁਖੰਡ ਜੁ ਚੰਡ ਹਿਡਾਰੇ। ਲੋਥਨ ਊਪਰ ਲੋਥ ਗਿਰੀ ਬਹਿ ਸ੍ਰਉਣ ਚਲਿਓ ਜਨ ਕੋਟ ਪਨਾਰੇ॥ ਲੈ ਕਰ ਬਿਯਾਲ ਸੋਂ ਬਿਯਾਲ ਬਜਾਵਤ ਸੋ ਉਪਮਾ ਕਵਿ ਯੋਂ ਮਨੁ ਧਾਰੇ। ਮਾਨੋਂ ਮਹਾਂ ਪਰਲੈ ਬਹੇ ਪਉਨ ਸੋ ਆਪਸਿ ਮੈ ਭਿਰ ਹੈ ਗਿਰ ਭਾਰੇ॥ ੧੪੩॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਲੈ ਕਰਿ ਮੈ ਅਸਿ ਦਾਰੁ ਨਕਾਮ ਕਰੇ ਰਨ ਮੈ ਅਰਿ ਸੋ ਅਰਿਣੀ ਹੈ॥ ਸੂਰ ਹਨੇ ਬਲਿ ਕੈ ਬਲੁਵਾਨ ਸੁ ਉਨ ਚਲਿਓ ਬਹਿਬੈਤਰਨੀ ਹੈ। ਬਾਂਹ ਕਟੀ ਅਧ ਬੀਚ ਤੇ ਸੁੰਡ ਸੀ ਸੋ ਉਪਮਾ ਕਵਿ ਨੇ ਬਰਨੀ ਹੈ॥ ਆਪਸ ਮੈ ਲਰ ਕੈ ਸੁਮਨੋ ਗਿਰਤੇ ਗਿਰੀ ਸਰਪ ਕੀ ਦੁਇ ਘਰਨੀ ਹੈ॥ ੧੪੪॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸਕਲ ਪ੍ਰਬਲ ਦਲੁ ਦੈਤ ਕੋ ਚੰਡੀ ਦਇਓ ਭਜਾਇ॥ ਪਾਪ ਤਾਪ ਹਰਿ ਜਾਪ ਤੇ ਜੈਸੋ ਜਾਤ ਪਰਾਇ॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਭਾਂਨ ਤੇ ਜਿਉਂ ਤਮ ਪਉਨ ਤੇ ਜਿਉਂ ਘਨਮੋਰ ਤੇ ਜਿਉਂ ਫਨਿ ਤਿਉਂ ਸਕੁਚਾਨੇ॥ਸੂਰ ਤੇ ਕਾਤੁਰ ਕੂਰ ਤੇ ਚਾਤਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਾਤੁਰ ਏਣ ਡਰਾਨੇ॥ ਸੁੂਮ ਤੇ ਜਿਉਂ ਜਸੁ ਬਿਓਗ ਤੇ ਜਿਉ ਰਸ ਪੂਤ ਕਪੁੂਤਤੇ ਜਿਉਂ ਬੰਸੁਹਾਨੇ॥ ਧਰਮ ਤੇ ਜਿਉਂ ਕ੍ਰਧ ਤੇ ਭਰਮ ਸੁਬੁਧ ਤੇ ਚੰਡਕੇ ਜੁੱਧ ਤੇ ਦੈਤ ਪਰਾਨੇ॥ ੧੪੬॥ ਫੇਰ ਫਿਰੇ ਸਭ ਜੁੱਧ ਕੇ ਕਾਰਨ ਲੈ ਕਰ ਵਾਰਨ ਕ੍ਰੁੱਧ ਹੁਇ ਧਾਏ॥ ਏਕ ਲੈ ਬਾਨਕ ਮਾਨ ਨ ਤਾਨ ਕੈ ਤੂਰਨ ਤੇਜ ਤੁਰੰਗ ਤੁਰਾਏ॥ ਧੂਰ ਉਡੀ ਖਰਪੂਰਨ ਤੇ ਪਬ ਊਰਧ ਹੁਇ ਰਵਿ ਮੰਡਲ ਛਾਏ। ਮਾਨਹੁ ਫੇਰ ਰਚੇ ਬਿਧਿ ਲੋਕ ਧਰਾਖਟ ੧੪੫॥<noinclude></noinclude> ij68oge932q2n98p0ekqzg17qqqncnz 250 59140 235989 214390 2026-09-22T14:06:41Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 235989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" />{{center|(੮੦)}}</noinclude>ਆਠ ਅਕਾਸ ਬਨਾਏ॥੧੪੭॥ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੁਵੰਡ ਲੈ ਬਾਨਨਿ ਦੈਤਨ ਕੇ‌ ਨਤ ਤੁੂਲ ਜਿਉਂ ਤੁੰਬੇ॥ ਮਾਰਗ ਇੰਦ ਦਏ ਕਰ ਵਾਰ ਲੈ ਦਾਨਵ ਮਾਨ ਗਇਓ ਉਡ ਪੂੰਬੇ॥ ਬੀਰਨ ਕੇ ਸਿਰ ਕੀ ਸਿਤ ਪਾਗ ਚਲੀ ਬਹਿ ਸ੍ਰਉਨਤ ਊਪਰ ਖੂੰਬੇ॥ ਮਾਨਹੁ ਸਾਰਸਤੀ ਕੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਮੈ ਸੂਰਨ ਕੇ ਜਸ ਕੇ ਉਠੇ ਬੂੰਬੇ॥ ੧੪੮॥ ਸਵੈਯਾ॥ਦੈਤਨ ਸਾਸ ਗਦਾ ਗਹਿ ਹਾਥ ਸੁ ਕ੍ਰੋਧ ਹ੍ਵੈ ਜੁਧ ਨਿਸੰਗ ਕਰਿਓ ਹੈ ਪਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਲਏ ਬਲਵਾਨ ਸੁ ਮਾਰ ਤਬੈ ਦਲੁ ਛਾਰੁ ਕਰਿਓ ਹੈ॥ ਪਾਗ ਸਮੇਤ ਗਿਰਓ ਸਿਰ ਏਕ ਕੋ ਭਾਉ ਇਹੈ ਕਬਿਤਾ ਕੋ ਧਰਿਓ ਹੈ॥ ਪੂਰਨ ਪੁੱਨ ਭਏ ਨਭ ਤੇ ਸੁਮਨੋ ਭੁਅ ਟੂਟ ਨਿਛੱਤ੍ਰ ਪਰਿਓ ਹੈ॥ ੧੪੯॥ ਬਾਰ ਦਬਾਰਨ ਜਿਉ ਨਿਰਵਰ ਮਹਾਂ ਬਲ ਧਾਰ ਤਬੈ ਇਹ ਕੀਆ॥ ਪਾਨ ਲੈ ਬਾਨ ਕਮਾਂਨ ਕੋ ਤਾਨ ਸੰਘਾਰ ਸਨੇਹ ਤੇ ਸ੍ਰਉਨ ਤਪੀਆ। ਏਕ ਗਏ ਕੁਮਲਾਇ ਪਰਾਇ ਕੈ ਏਕਨ ਕੋ ਧਰ ਕਿਓ ਤਨ ਹੀਆ॥ ਚੰਡ ਕੇ ਬਾਨ ਕਿਧੋਂ ਕਰਿ ਭਾਨਹਿ ਦੇਖ ਕੈ ਦੈਤ ਗਈ ਦੁਤਿ ਦੀਆ॥ ੧੫॥ ਲੈ ਕਰਿ ਮੈ ਅਸਿ ਕੋਪ‌ ਭਈ ਅਤਿ ਧਾਰ ਮਹਾਂਬਲ ਕੋ ਰਨ ਪਾਰਿਓ॥ ਦਉਰ ਕੈ ਠਉਰਹ ਤੇ ਬਹੁ ਦਾਨਵ ਏਕ ਗਜ ਇੰਦ੍ਰ ਬਡੋ ਰਨ ਮਾਰਿਓ॥ ਕਉ ਤਕਤਾ ਛਬਿ ਕੋ ਰਨ ਪੇਖਤ ਬੈ ਕਵਿ ਇਉਂ ਮਨ ਮੱਧ ਬਿਚਾਰਿਓ॥ ਸਾਗਰ ਬਾਂਧਨ ਕੇ ਸਮਏ ਨਲ ਮਾਨੋ ਪਹਾਰ ਉਖਾਰ ਕੈ ਡਾਰਿਓ॥੧੫੧॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਮਾਰ ਜਬੈ ਸੈਨਾ ਲਈ ਤਬੈ ਦੈਤ ਇਹ ਕੀਨ॥ ਸਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕਰ ਚੰਡਕੇ ਬਧਬੇ ਕੋ ਮਨ ਦੀਨ॥੧੫੨॥ ਸਵੈਯਾ ਬਾਹਿਨ ਸਿੰਘ ਭਯਾਨਕ ਰੂਪ ਲਖਿਓ ਸਬ ਦੈਤ ਮਹਾਂਡਰਪਾਇਓ॥ਸੰਖ ਲੀਏ ਕਰ ਚੱਕ੍ਰ ਅਉ ਥੱਕ੍ਰਸਰਾਸਨ ਪੱਤ੍ਰ ਬਚਿੱਤ੍ਰ ਬਨਾਇਓ॥ ਧਾਇ ਭਜਾ ਬਲ ਆਪਨ ਹ੍ਵੈ ਹਮ ਸੋ ਤਿਨ ਯੌ ਅਤਿ ਜੁੱਧ ਮਚਾਇਓ॥ ਕ੍ਰੁੱਧ ਕੈ ਸ੍ਰਉਨਤ ਬਿੰਦ ਕਹੈ ਰਨ ਯਾਂਹੀ ਤੇ ਚੰਡਕਾ ਨਾਮ ਕਹਾਇਓ॥ ੧੫॥ ਮਾਰਿ ਲਇਓ ਦਲਿ ਅਉਰ ਭਜਿਓ ਤਬ ਕੋਪ ਕੈ ਆਪਨ ਹੀ ਸੁ ਭਰਿਓਹੈ॥ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੋ ਜੁੱਧ ਕਰਿਓ ਅਸ ਹਾਥ ਛੁਟਿਓ ਮਨ ਨਾਹਿ ਗਿਰਿਓ ਹੈ॥ ਲੈ ਕੈ ਕੁਵੰਡ ਕਰੰਥ ਲ ਧਾਰਿ ਕੈ ਸ੍ਰੋਨ ਸਮੂਹ ਮੈ ਐਸੇ ਤਰਿਓ ਹੈ॥ ਦੇਵ ਅਦੇਵ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਮਥਿਓ ਮਾਨੋ ਮੇਰ ਕੌ ਮਧਿ ਧਰਿਓ ਸੁ ਫਿਰਿਓ ਹੈ॥ ੧੫੪॥ ਕ੍ਰੱਧ ਕੈ ਜੁੱਧ ਕੋ ਦੈਤ ਬਲੀ ਨਦ ਸ੍ਰੌਨ ਕੋ ਪੈਰ ਕੇ ਪਾਰ ਪਧਾਰਿਓ॥ ਲੈ ਕਰ ਵਾਰੁ ਅਉ ਢਾਰ ਸੰਭਾਰਕੇ ਸਿੰਘ ਕੋ ਦਉਰ ਕੈ ਜਾਇ ਹਕਾਰਿਓ॥ ਆਵਤ ਪੇਖ ਕੈ ਚੰਡਕੁਵੰਡ ਤੇ ਬਾਨ ਲਗਿਓ ਤਨ ਮੂਰਛ ਪਾਰਿਓ॥ਰਾਮ ਕੇ ਭ੍ਰਾਤਨ ਜਿਉਂ ਹਨੂੰਮਾਨ ਕੋ ਸੈਲ ਸਮੇਤ ਧਰਾ ਪਰਡਾਰਿਓ॥ ੧੫੫॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਫੇਰ ਉਠਿਓ ਕਰ ਲੈ ਕਰ ਵਾਰ ਕੋ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸਿਉਂ ਜੁਧ ਕਰਿਓ ਹੈ॥ ਘਾਇਲ ਕੈ ਤਨ ਕੇਹਰ ਤੇ ਬਹਿ ਸ੍ਰਉਨ<noinclude></noinclude> 0risnrwi1z6607o3n1hzlylewn8toty 250 59141 235990 214392 2026-09-22T14:38:32Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 235990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" />{{center|(੮੧)}}</noinclude>ਸਮੂਹ ਧਰਾਂ ਨ ਪਰਿਓ ਹੈ। ਸੋ ਉਪਮਾ ਕਵਿ ਲੇ ਬਰਨੀ ਮਨਕੀ ਹਰਨੀ ਤਿਹੋ ਨਾਉ ਧਰਿਓਹੈ। ਗੇਰੂ ਨਗੰ ਪਰਕੈ ਬਰਖਾ ਧਰਨੀ ਪਰ ਮਾਨਹੁ ਰੰਗ ਢਰਿਓ ਹੈ॥ ੧੫॥ ਸ੍ਰੌਣਤ ਬਿੰਦ ਸੋ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੁ ਜੱਧ ਕਰਿਓ ਰਨ ਮਧਿ ਰੁਹੇਲੀ। ਪੈ ਪਲ ਮੈਂ ਦਲ ਮੀਜ ਦਇਓ ਤਿਲ ਤੇ ਜਿਮ ਤੇਲ ਨਿਕਾਰਤ ਤੇਲੀ॥ ਸ੍ਰੌਣ ਪਰਿਓ ਧਰਨੀ ਪਰ ਚ੍ਵੈ ਰੰਗਰੇਜ ਕੀ ਰੈਨੀ ਜਿਉਂ ਫੁੂਟ ਕ ਫੈਲੀ। ਹੈ ਘਾਉ ਲਸੈ ਤਨ ਦੈਤ ਕੋ ਯੋਜਨ ਦੀਪਕ ਮੱਧਿ ਫਨੁੂਸ ਕੀ ਥੈਲੀ॥ ੧੫੭॥ ਸ੍ਰਉਣਤ ਬਿੰਦ ਕੇ ਸ੍ਰੳਨ ਪਰਿਓ ਧਰ ਸ੍ਰਉਨਤ ਬਿੰਦ ਅਨੇਕ ਭਏਹੈਂ। ਚੰਡਕੁਵੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੰਭਾਰ ਕੈ ਬਾਨਨਿ ਸਾਥਿ ਸੰਘਾਰ। ਦਏ ਹੈਂ। ਸ੍ਰਉਨ ਸਮੂਹ ਸਮਾਇ ਗਏ ਬਹੁ ਰੋਸ ਭਏ ਹਤਿ ਫੇਰਿ ਲਏ ਹੈਂ। ਬਾਰ ਦਧਾਰ ਪਰੈ ਧਰਨੀ ਪਰ ਮਾਨੋ ਬਿੰਬ ਹ੍ਵੈ ਰਹੈ ਮਿਟ ਕੈ ਜੁ ਗਏ ਹੈਂ॥ ੧੫੮॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਜੇਤਕ ਸ੍ਰਉਨ ਕੀ ਬੂੰਦ ਗਿਰੈ ਰਨ ਤੇ ਤਕ ਸ੍ਰੳਨਤ ਬਿੰਦ ਹ੍ਵੈ ਆਈ। ਮਾਰ ਹੀ ਮਾਰ ਪੁਕਾਰ ਹਕਾਂਰ ਕੈ ਚੰਡਿ ਪ੍ਰਚੰਡਿ ਕੇ ਸਾਮੁਹਿ ਧਾਈ। ਪੇਖਿ ਕੈ ਕੌਤਕ ਤਾ ਛਿਨ ਮੈ ਕਵਿ ਨੈ ਮਨ ਮੈ ਉਪਮਾ ਠਹਰਾਈ। ਮਾਨਹੂ ਸੀਸ ਮਹੱਲ ਕੇ ਬੀਚ ਮੈ ਮੂਰਤਿ ਏਕ ਅਨੇਕ ਕੀ ਝਾਈ॥ ੧੫੯॥ ਸ੍ਰਉਨਤ ਬਿੰਦ ਅਨੇਕ ਉਠੇ ਰਨ ਕ੍ਰੋਧ ਕੈ ਜੁੱਧ ਕੋ ਫੇਰ ਜੁਟੇ ਉ। ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਮਾਨ ਤੇ ਬਾਨ ਸੁਭਾਨ ਕੀ ਅੰਸ ਸੋ ਮਾਨੋਂ ਛੁਟੇ ਹੈਂ। ਮਾਰ ਬਿਦਾਰ ਦਏ ਸੁਭ ਏ ਫਿਰ ਲੈ ਮੁਗਰਾਜਿ ਮੁਧਾਂਨ ਕੁਟੇ ਹੈ । ਚੰਡ ਦਏ ਸਿਰ ਖੰਡ ਜੁਦੇ ਕਰ ਬੇਲਨ ਤੇ ਜਨ ਬਿਲਟੁਟੇ ਹੈਂ ॥ ੧੬੦॥ ਸ੍ਰਉਨਤ ਬਿੰਦ ਅਨੇਕ ਭਏ ਅਸਿ ਲੈ ਕਰਿ ਚੰਡ ਸੁ ਐਸੇ ਉਠੇ ਹੈ ।ਬੁੰਦਨ ਤੇ ਉਠਿ ਕੈ ਬਹੁ ਦਾਨਵ ਬਾਨ ਨਬਾਰਦ ਜਾਂਨ ਵਠੇਹੈਂ। ਫੇਰਿ ਕੁਵੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੰਭਾਰ ਕੈ ਬਾਨ ਪ੍ਰਹਾਰ ਸੰਘਾਰ ਸੁਟੇ ਹੈਂ। ਐਸੇ ਉਠੇ ਫਿਰ ਸ੍ਰਉਨ ਤੇ ਦੈਤ ਸੁ ਮਾਨਹੁ ਸੀਤ ਜੇ ਰੋਮ ਉਠੈ ਹੈਂ॥੧੬੧॥ਸਵੈਯਾ।॥ ਸ੍ਰਉਨਤ ਬਿੰਦ ਭਏ ਇਕਠੇ ਬਰੁ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੋ ਘੇਰ ਲਇਓ ਹੈ। ਚੰਡ ਅਉ ਸਿੰਘ ਦੁਹੂੰ ਮਿਲਿ ਕੈ ਸਬ ਦੈਤਨ ਕੋ ਦਲੁ ਮਾਰ ਦਇਓ ਹੈ। ਭੂਲਗਏ ਸੁਰ ਕੇ ਅਵਸਾਨ ਗੁਮਾਨਨਿ ਸ੍ਰਉਨਤ ਬਿੱਦ ਗਇਓ ਹੈ। ੧੬੨। ਦੋਹਰਾ। ਰਕਤਬੀਜ ਸੋਂ ਚੰਡਕਾ ਇਉ ਕੀਨੋ ਬਰ ਜੁੱਧ। ਅਗਨਤ ਭਏ ਦਾਨਵ ਤਬੈ ਕਛੁ ਨ ਬਸਾਇਓ ਕ੍ਰੁਧੁ॥੬੩॥ ਸਵੈਯਾ॥ ਪੇਖ ਦਸੋ ਦਿਸ ਤੇ ਬਹੁ ਦਾਨਵ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤਚੀ ਅੱਖੀਆਂ। ਤਬ ਲੈ ਕੈ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਜੁ ਕਾਟ ਦਏ ਅਰ ਫੂਲ ਗੁਲਾਬ ਕੀ ਜਿਉਂ ਪਖੀਆਂ। ਸ੍ਰਉਨ ਕੀ ਛੀਟ ਪਰੀਤ ਨ ਚੰਡ ਕੇ ਸੋ ਉਪਮਾ ਕਵਿ ਨੇ ਲਖੀਆਂ। ਜਨੁ ਕੰਚਨ ਮੰਦਰ ਮੋ ਜਰੀਆ ਜਰਿ ਲਾਲ ਮਨੀ ਜੁ ਬਨਾ ਰਖੀਆਂ॥੭੬੪ ਕ੍ਰੁਧ ਕੈ ਜੁੱਧ ਕਰਓ ਬਹੁ ਚੰਡ ਨੇ ਏਤੰ ਕਰਿਓ ਮਧ ਸੋਂ ਅਬਿਨਾਸੀ। ਦੈਤਨ ਕੇ ਬਧ ਕਾਰਨ ਕੋ ਨਿਜ ਭਾਲ ਤੇ ਜੁਆਲ ਕੀ ਲਾਟ ਨਿਕਾਸੀ। ਕਾਲੀ ਪ੍ਰਤੱਭ ਭਈ<noinclude></noinclude> 3i1e1ecm6hd14ztjhimspuk1v8u3nll 10 64242 236056 179699 2026-09-23T09:59:26Z Kuldeepburjbhalaike 1640 ਰੱਖਿਆ ਕੀਤਾ "[[ਫਰਮਾ:Sp-contributions-footer]]": ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਵਾਜਾਈ ਸਫ਼ਾ ([ਸੋਧ=ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ] (ਅਣਮਿੱਥਿਆ) [ਭੇਜੋ=ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ] (ਅਣਮਿੱਥਿਆ)) 179699 wikitext text/x-wiki <onlyinclude><table id="mw-sp-contributions-footer" class="plainlinks" style="font-size:90%; background-color:#F8F8F8; color:#202122; border: 1px solid #B8B8B8; margin: 0.25em auto 0.25em auto; text-align:center; width:100%;"> <tr> <td style="padding:0.25em 1.0em; width:40px;">[[{{ns:6}}:Wikisource-maintenance2.png|frameless|38px]]</td> <td style="padding:0.25em 1.0em;"><!-- --><span style="white-space:nowrap;">[[Special:Prefixindex/User:{{{1|Example}}}/|ਉਪ-ਸਫ਼ੇ]] · <!-- -->[{{fullurl:Special:ListUsers|limit=1&username={{urlencode:{{{1|Example}}}}}}} ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰ] · <!-- -->[//sigma.toolforge.org/summary.py?name={{urlencode:{{{1|Example}}}|WIKI}}&server=enwikisource ਸੋਧ ਸਾਰ ਖੋਜੋ] · <!-- -->XTools ([[xtools:ec/en.wikisource.org/{{urlencode:{{{1|Example}}}|WIKI}}|ਕਾਊਂਟਰ]] · [[xtools:globalcontribs/{{urlencode:{{{1|Example}}}|WIKI}}|ਯੋਗਦਾਨ]]) · <!-- -->[[Special:CentralAuth/{{{1|Example}}}|CentralAuth]] · <!-- -->[[globalcontribs:{{urlencode:{{{1|Example}}}|WIKI}}|ਗਲੋਬਲ ਯੋਗਦਾਨ]]</span><!-- --></td> <td style="padding:0.25em 1.0em; width:40px;">&#160;</td> </tr> </table></onlyinclude> {{documentation}} avit3srmr9iwe12whgmdkoftbnf4t1i 236057 236056 2026-09-23T10:07:07Z Kuldeepburjbhalaike 1640 236057 wikitext text/x-wiki <div class="mw-parser-output">{{fmbox | type = system | id = sp-contributions-footer | image = [[File:Wikisource-maintenance2.png|40px|User info|link=File:Wikisource-maintenance2.png]] | textstyle = font-size: 90%; text-align:center; | text = {{flatlist|1= * [[Special:Prefixindex/User:{{{1|Example}}}/|ਉਪ-ਸਫ਼ੇ]] * [{{fullurl:Special:ListUsers|limit=1&username={{urlencode:{{{1|Example}}}}}|QUERY}} ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰ] * [https://sigma.toolforge.org/summary.py?name={{urlencode:{{{1|Example}}}|QUERY}} ਸੋਧ ਸਾਰ ਖੋਜੋ] * XTools ([[xtools:ec/en.wikisource.org/{{urlencode:{{{1|Example}}}|WIKI}}|ਕਾਊਂਟਰ]] · [[xtools:globalcontribs/{{urlencode:{{{1|Example}}}|WIKI}}|ਯੋਗਦਾਨ]]) * [[globalcontribs:{{urlencode:{{{1|Example}}}|WIKI}}|ਗਲੋਬਲ ਯੋਗਦਾਨ]] }} }}</div><noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> tsklzmzoetrs63nsegzp59mkvy7zbhh 250 68063 236038 201562 2026-09-23T03:26:16Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 236038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਕੇ ਸਮਝਾਵੈ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਹੁਕਮ ਹਮਾਰਾ ਮੰਨੀਏ ਤੁਮਕੋ ਹੋਤ ਅਵੇਰ॥ ਲਾਵੋ ਕੁਵਰ ਬੁਲਾਇਕੇ ਤੌ ਨਿਆਉ ਕਰਨ ਗੇ ਫੇਰ॥ਚੌ:॥ ਪ੍ਯਾਰੇ ਜੀ ਨ੍ਯਾਦ ਨਾ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਰਜ ਇਕ ਸੁਨੋ ਹਮਾਰੀ॥ ਭੋਜਨ ਭਏ ਤ੍ਯਾਰ ਭਰੀ ਸ੍ਵਰਨ ਕੀ ਥਾਰੀ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਕਿਉਂ ਠਾਂਢੇ ਕਰੋ ਕਿਉਂ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰੀ॥ਵੇਮੇਰੇ ਭਰਤਾਰ ਨਾਰ ਮੈਂ ਉਨਕੋ ਪ੍ਯਾਰੀ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਹਮ ਨੌਕਰ ਸਰਕਾਰ ਕੇ ਦਈ ਨੌਕਰੀ ਬਤਾਇ॥ ਲਾਉਂ ਕੈਸੇ ਬੋਲ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਰ ਰਿਸਾਇ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ਰਾਨੀਜੀ ਬਹੁਤ ਰਿਸਾਇ ਰਾਜਾ ਬੈਠੇ ਜਹਾਂ ਨ੍ਯਾਵ ਚੁਕਾਵੇ॥ ਲੈਕਰ ਕੋਟੜਾ ਹਾਥਮਾਰ ਮੇਰੀ ਖਾਲ ਉਡਾਵੇ॥ਰਾਨੀ ਜੀ ਤੁਮਹੋ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੁਕਮ ਹਮ ਜਾਇ ਸੁਨਾਵੈ॥ ਚਾਰ ਘੜੀ ਗ਼ਮ ਖਾਓ ਬੋਲ ਰਾਜਾਕੋ ਲਾਵੈ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਦੂੰਨੀ ਤਲਬ ਚੁਕਾਇ ਤੂੰ ਬਾਕੀ ਇਨਾਮ॥ ਰਾਜਾ ਕੋ ਜਾਇ ਬੁਲਾਦੇ ਤੋ ਪਰੇ ਮਹਲ ਮੈਂ ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪ੍ਯਾਰੇ ਜੀ ਮੈਹਲ ਮੇਂ ਪਰੈ ਕਾਮ ਹਮੇਂ ਤੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੇ॥ ਹਮਕੋ ਹੋਇ ਕਲੇਸ਼ ਬੋਲ ਕਿਉ ਨਾਂ ਰਾਜਾ ਲਾਵੈ॥ ਪਿਆਰੇਜੀ ਰਹੀ ਦੀਨਤਾ ਛਾਇ ਖੜਾ ਕਿਉਂ ਦੇਰ ਲਗਾਵੈ॥ ਗੁਣ ਭੂਲੂੰਗੀ ਨਾਹਿ ਜ਼ੈਹਰ ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਆਵੈ ॥ ਦੋਹਾ॥ ਮਨਮੇਂ ਗਿਆਨ ਉਪਾਇਕੈ ਬੋਲੇ ਬਚਨ ਸੁਮਾ ਰ॥ ਹਮ ਨੌਕਰ ਸ੍ਰਕਾਰਕੇ ਤੁਮ ਹੋ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਤੁਮਹੋ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੁਕਮ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬਜਾਊਂ। ਸੁੰਞੀ ਡੇਉਢੀ ਛੋੜ ਮੈਹਲ ਕੋ ਕੈ ਲੇ ਜਾਊਂ॥ ਰਾਨੀ ਜੀ ਵੈ ਰਾਜਾ<noinclude></noinclude> 4w87fni09qgmcmnvnfwnz9z5djow5yz 236039 236038 2026-09-23T03:26:53Z Taranpreet Goswami 2106 236039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੨)}}</noinclude>ਕੇ ਸਮਝਾਵੈ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਹੁਕਮ ਹਮਾਰਾ ਮੰਨੀਏ ਤੁਮਕੋ ਹੋਤ ਅਵੇਰ॥ ਲਾਵੋ ਕੁਵਰ ਬੁਲਾਇਕੇ ਤੌ ਨਿਆਉ ਕਰਨ ਗੇ ਫੇਰ॥ਚੌ:॥ ਪ੍ਯਾਰੇ ਜੀ ਨ੍ਯਾਦ ਨਾ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਰਜ ਇਕ ਸੁਨੋ ਹਮਾਰੀ॥ ਭੋਜਨ ਭਏ ਤ੍ਯਾਰ ਭਰੀ ਸ੍ਵਰਨ ਕੀ ਥਾਰੀ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਕਿਉਂ ਠਾਂਢੇ ਕਰੋ ਕਿਉਂ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰੀ॥ਵੇਮੇਰੇ ਭਰਤਾਰ ਨਾਰ ਮੈਂ ਉਨਕੋ ਪ੍ਯਾਰੀ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਹਮ ਨੌਕਰ ਸਰਕਾਰ ਕੇ ਦਈ ਨੌਕਰੀ ਬਤਾਇ॥ ਲਾਉਂ ਕੈਸੇ ਬੋਲ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਰ ਰਿਸਾਇ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ਰਾਨੀਜੀ ਬਹੁਤ ਰਿਸਾਇ ਰਾਜਾ ਬੈਠੇ ਜਹਾਂ ਨ੍ਯਾਵ ਚੁਕਾਵੇ॥ ਲੈਕਰ ਕੋਟੜਾ ਹਾਥਮਾਰ ਮੇਰੀ ਖਾਲ ਉਡਾਵੇ॥ਰਾਨੀ ਜੀ ਤੁਮਹੋ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੁਕਮ ਹਮ ਜਾਇ ਸੁਨਾਵੈ॥ ਚਾਰ ਘੜੀ ਗ਼ਮ ਖਾਓ ਬੋਲ ਰਾਜਾਕੋ ਲਾਵੈ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਦੂੰਨੀ ਤਲਬ ਚੁਕਾਇ ਤੂੰ ਬਾਕੀ ਇਨਾਮ॥ ਰਾਜਾ ਕੋ ਜਾਇ ਬੁਲਾਦੇ ਤੋ ਪਰੇ ਮਹਲ ਮੈਂ ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪ੍ਯਾਰੇ ਜੀ ਮੈਹਲ ਮੇਂ ਪਰੈ ਕਾਮ ਹਮੇਂ ਤੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੇ॥ ਹਮਕੋ ਹੋਇ ਕਲੇਸ਼ ਬੋਲ ਕਿਉ ਨਾਂ ਰਾਜਾ ਲਾਵੈ॥ ਪਿਆਰੇਜੀ ਰਹੀ ਦੀਨਤਾ ਛਾਇ ਖੜਾ ਕਿਉਂ ਦੇਰ ਲਗਾਵੈ॥ ਗੁਣ ਭੂਲੂੰਗੀ ਨਾਹਿ ਜ਼ੈਹਰ ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਆਵੈ ॥ ਦੋਹਾ॥ ਮਨਮੇਂ ਗਿਆਨ ਉਪਾਇਕੈ ਬੋਲੇ ਬਚਨ ਸੁਮਾ ਰ॥ ਹਮ ਨੌਕਰ ਸ੍ਰਕਾਰਕੇ ਤੁਮ ਹੋ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਤੁਮਹੋ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੁਕਮ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬਜਾਊਂ। ਸੁੰਞੀ ਡੇਉਢੀ ਛੋੜ ਮੈਹਲ ਕੋ ਕੈ ਲੇ ਜਾਊਂ॥ ਰਾਨੀ ਜੀ ਵੈ ਰਾਜਾ<noinclude></noinclude> o8rr7sh4873c2ef3s0beot1vimztch3 236040 236039 2026-09-23T03:27:20Z Taranpreet Goswami 2106 236040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੨)}}</noinclude><poem>ਕੇ ਸਮਝਾਵੈ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਹੁਕਮ ਹਮਾਰਾ ਮੰਨੀਏ ਤੁਮਕੋ ਹੋਤ ਅਵੇਰ॥ ਲਾਵੋ ਕੁਵਰ ਬੁਲਾਇਕੇ ਤੌ ਨਿਆਉ ਕਰਨ ਗੇ ਫੇਰ॥ਚੌ:॥ ਪ੍ਯਾਰੇ ਜੀ ਨ੍ਯਾਦ ਨਾ ਰਹੀ ਫੇਰ ਅਰਜ ਇਕ ਸੁਨੋ ਹਮਾਰੀ॥ ਭੋਜਨ ਭਏ ਤ੍ਯਾਰ ਭਰੀ ਸ੍ਵਰਨ ਕੀ ਥਾਰੀ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਕਿਉਂ ਠਾਂਢੇ ਕਰੋ ਕਿਉਂ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰੀ॥ਵੇਮੇਰੇ ਭਰਤਾਰ ਨਾਰ ਮੈਂ ਉਨਕੋ ਪ੍ਯਾਰੀ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਹਮ ਨੌਕਰ ਸਰਕਾਰ ਕੇ ਦਈ ਨੌਕਰੀ ਬਤਾਇ॥ ਲਾਉਂ ਕੈਸੇ ਬੋਲ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਰ ਰਿਸਾਇ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ਰਾਨੀਜੀ ਬਹੁਤ ਰਿਸਾਇ ਰਾਜਾ ਬੈਠੇ ਜਹਾਂ ਨ੍ਯਾਵ ਚੁਕਾਵੇ॥ ਲੈਕਰ ਕੋਟੜਾ ਹਾਥਮਾਰ ਮੇਰੀ ਖਾਲ ਉਡਾਵੇ॥ਰਾਨੀ ਜੀ ਤੁਮਹੋ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੁਕਮ ਹਮ ਜਾਇ ਸੁਨਾਵੈ॥ ਚਾਰ ਘੜੀ ਗ਼ਮ ਖਾਓ ਬੋਲ ਰਾਜਾਕੋ ਲਾਵੈ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਦੂੰਨੀ ਤਲਬ ਚੁਕਾਇ ਤੂੰ ਬਾਕੀ ਇਨਾਮ॥ ਰਾਜਾ ਕੋ ਜਾਇ ਬੁਲਾਦੇ ਤੋ ਪਰੇ ਮਹਲ ਮੈਂ ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪ੍ਯਾਰੇ ਜੀ ਮੈਹਲ ਮੇਂ ਪਰੈ ਕਾਮ ਹਮੇਂ ਤੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੇ॥ ਹਮਕੋ ਹੋਇ ਕਲੇਸ਼ ਬੋਲ ਕਿਉ ਨਾਂ ਰਾਜਾ ਲਾਵੈ॥ ਪਿਆਰੇਜੀ ਰਹੀ ਦੀਨਤਾ ਛਾਇ ਖੜਾ ਕਿਉਂ ਦੇਰ ਲਗਾਵੈ॥ ਗੁਣ ਭੂਲੂੰਗੀ ਨਾਹਿ ਜ਼ੈਹਰ ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਆਵੈ ॥ ਦੋਹਾ॥ ਮਨਮੇਂ ਗਿਆਨ ਉਪਾਇਕੈ ਬੋਲੇ ਬਚਨ ਸੁਮਾ ਰ॥ ਹਮ ਨੌਕਰ ਸ੍ਰਕਾਰਕੇ ਤੁਮ ਹੋ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਤੁਮਹੋ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਹੁਕਮ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬਜਾਊਂ। ਸੁੰਞੀ ਡੇਉਢੀ ਛੋੜ ਮੈਹਲ ਕੋ ਕੈ ਲੇ ਜਾਊਂ॥ ਰਾਨੀ ਜੀ ਵੈ ਰਾਜਾ </poem><noinclude></noinclude> e0dpk8iluew1x1jhmjmnu9ne1q0cbas 250 68065 236041 201576 2026-09-23T03:36:20Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 236041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੩)}}</noinclude><poem>ਮਹਾਰਾਜ ਨੌਕਰੀ ਉਨਕੀ ਪਾਊਂ॥ ਹਮਕੋ ਦੇ ਸਮਝਾਇ ਅਰਜ ਅਪਨੀ ਸਮਝਾਊਂ॥ ਦੋਹਾ॥ ਮਨਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਮਤ ਕਰੋ ਆਨ ਪਾੜੇ ਕੁਛ ਕਾਮ॥ ਰਾਜਾ ਦੇਇ ਛਡਾਇ ਤੌ ਘਰ ਬੈਠੇ ਲੌਦਾਮ॥ ਚੌ:॥ਘਰ ਬੈਠੇ ਲੌ ਦਾਮ ਨੌਕਰੀ ਭੇਜੂੰ ਤੇਰੇ॥ ਛੋੜ ਤੁਝੇ ਨਾ ਰਹੂੰ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਮ ਨੌਕਰ ਮੇਰੇ॥ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਰਾਜਾ ਦੂੰ ਸਮਝਾਇ ਹੁਕਮ ਨਾ ਫੇਰੇ ਮੇਰੇ॥ ਬਹੁਤ ਕਰੂੰਗੀ ਪਿਆਰ ਰਹੇ ਡੇਓਢੀ ਦੇ ਨੇੜੇ॥ ਪਿਆਰੇਜੀ ਰਾਜਾ ਕੇ ਦਰ- ਬਾਰ ਅਰਜ ਇਕ ਸੁਨੀ ਹਮਾਰੀ॥ ਕੈਸੇ ਲਾਉਂ ਬੋਲ ਭਰੀ ਸਾਰੀ ਸਰਦਾਰੀ॥ਰਾਨੀਜੀ ਬੈਠੇਹੈਂ ਸਰਦਾਰ ਬਡੇਛਤ੍ਰਧਾਰੀ ॥ ਹੋਰਹੀ ਜੈਜੈਕਾਰ ਨਾਚਨੀ ਅਪੱਛਰਾਂ ਸਾਰੀ॥ਦੋ:॥ਰਾਤ ਖਾਬ ਹਮਕੋ ਭਏ ਪਰੈਨਹੀਂ ਚਿਤਕੋ ਚੈਨ॥ਸੁਨੋ ਮੇਰੇਖਾਬਕੀ ਤੋਂ ਬੈਰਨ ਹੋਗਿਆ ਰੈਨ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਪੈਗਈ ਵੈਰਾਨ ਰੈਨ ਕਦੀ ਨਾ ਹਮਸੇ ਕਾਟੀ॥ਮਨਮੈ ਭਏ ਕਲੇਸ਼ ਪਲੰਘ ਕੀ ਟੂਟੀ ਪਾਟੀ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਨਥਨੀ ਰਹੀ ਬਲ ਖਾਇ ਯੁੱਥੀ ਰੇਸ਼ਮ ਕੀ ਆਟੀ॥ਵਿਗੜ ਗਏ ਸੰਗਾਰ ਸਾਸ ਕੀ ਚੂਰਨਕੀ ਫਾਹੀ॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਰਾਨੀਕੇ ਸੁਨਕਰ ਬਚਨ ਧਰੈ ਕੁੰਵਰ ਕੋ ਧ੍ਯਾਨ। ਸੁੰਞੀ ਡ੍ਯੋ ਢੀ ਛੋੜ ਚਲੈ ਤਬੈ ਅਭੈ ਸਿੰਘ ਜਵਾਨ॥ ਚੋ ਬੋਲਾ ॥ ਪ੍ਰਭਜੀ ਚਲੇ ਅਭੈ- ਸਿੰਘ ਜ੍ਵਾਨ ਨਿਕਟ ਰਾਜਾ ਕੇ ਆਏ॥ਕਰ ਜੋਰੇ ਅਰਜ ਦੂਰ ਸੋ ਅਰਜ ਲਗਾਏ॥ ਰਾਜਾ ਜੀ ਆਨ ਪੜੈ ਕੋਈ ਕਾਮ ਮੈਹਲ ਮੈ ਹਾਲ ਬੁਲਾਏ॥ ਚਲੋ ਹਮਾਰੇ ਸਾਥ ਬਚਨ ਐਸੇ ਸਮ-</poem><noinclude></noinclude> s5vi6nd09n2wuutbn5m6ttqbomd121s 236042 236041 2026-09-23T03:36:50Z Taranpreet Goswami 2106 236042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੩)}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਮਹਾਰਾਜ ਨੌਕਰੀ ਉਨਕੀ ਪਾਊਂ॥ ਹਮਕੋ ਦੇ ਸਮਝਾਇ ਅਰਜ ਅਪਨੀ ਸਮਝਾਊਂ॥ ਦੋਹਾ॥ ਮਨਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਮਤ ਕਰੋ ਆਨ ਪਾੜੇ ਕੁਛ ਕਾਮ॥ ਰਾਜਾ ਦੇਇ ਛਡਾਇ ਤੌ ਘਰ ਬੈਠੇ ਲੌਦਾਮ॥ ਚੌ:॥ਘਰ ਬੈਠੇ ਲੌ ਦਾਮ ਨੌਕਰੀ ਭੇਜੂੰ ਤੇਰੇ॥ ਛੋੜ ਤੁਝੇ ਨਾ ਰਹੂੰ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਮ ਨੌਕਰ ਮੇਰੇ॥ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਰਾਜਾ ਦੂੰ ਸਮਝਾਇ ਹੁਕਮ ਨਾ ਫੇਰੇ ਮੇਰੇ॥ ਬਹੁਤ ਕਰੂੰਗੀ ਪਿਆਰ ਰਹੇ ਡੇਓਢੀ ਦੇ ਨੇੜੇ॥ ਪਿਆਰੇਜੀ ਰਾਜਾ ਕੇ ਦਰ- ਬਾਰ ਅਰਜ ਇਕ ਸੁਨੀ ਹਮਾਰੀ॥ ਕੈਸੇ ਲਾਉਂ ਬੋਲ ਭਰੀ ਸਾਰੀ ਸਰਦਾਰੀ॥ਰਾਨੀਜੀ ਬੈਠੇਹੈਂ ਸਰਦਾਰ ਬਡੇਛਤ੍ਰਧਾਰੀ ॥ ਹੋਰਹੀ ਜੈਜੈਕਾਰ ਨਾਚਨੀ ਅਪੱਛਰਾਂ ਸਾਰੀ॥ਦੋ:॥ਰਾਤ ਖਾਬ ਹਮਕੋ ਭਏ ਪਰੈਨਹੀਂ ਚਿਤਕੋ ਚੈਨ॥ਸੁਨੋ ਮੇਰੇਖਾਬਕੀ ਤੋਂ ਬੈਰਨ ਹੋਗਿਆ ਰੈਨ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਪੈਗਈ ਵੈਰਾਨ ਰੈਨ ਕਦੀ ਨਾ ਹਮਸੇ ਕਾਟੀ॥ਮਨਮੈ ਭਏ ਕਲੇਸ਼ ਪਲੰਘ ਕੀ ਟੂਟੀ ਪਾਟੀ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਨਥਨੀ ਰਹੀ ਬਲ ਖਾਇ ਯੁੱਥੀ ਰੇਸ਼ਮ ਕੀ ਆਟੀ॥ਵਿਗੜ ਗਏ ਸੰਗਾਰ ਸਾਸ ਕੀ ਚੂਰਨਕੀ ਫਾਹੀ॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਰਾਨੀਕੇ ਸੁਨਕਰ ਬਚਨ ਧਰੈ ਕੁੰਵਰ ਕੋ ਧ੍ਯਾਨ। ਸੁੰਞੀ ਡ੍ਯੋ ਢੀ ਛੋੜ ਚਲੈ ਤਬੈ ਅਭੈ ਸਿੰਘ ਜਵਾਨ॥ ਚੋ ਬੋਲਾ ॥ ਪ੍ਰਭਜੀ ਚਲੇ ਅਭੈ- ਸਿੰਘ ਜ੍ਵਾਨ ਨਿਕਟ ਰਾਜਾ ਕੇ ਆਏ॥ਕਰ ਜੋਰੇ ਅਰਜ ਦੂਰ ਸੋ ਅਰਜ ਲਗਾਏ॥ ਰਾਜਾ ਜੀ ਆਨ ਪੜੈ ਕੋਈ ਕਾਮ ਮੈਹਲ ਮੈ ਹਾਲ ਬੁਲਾਏ॥ ਚਲੋ ਹਮਾਰੇ ਸਾਥ ਬਚਨ ਐਸੇ ਸਮ-</poem>}}<noinclude></noinclude> 6k4molcoez121qkr9ific5jx1gec15x 250 70934 236002 214650 2026-09-22T22:51:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||1}}</noinclude>{{gap}}ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ - ਮੌਤੋਂ ਬੁਰਾ ਵਿਛੋੜਾ (ਸ੍ਵੈਜੀਵਨੀ), 365 ਚਲਿੱਤਰ..., ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਯਾਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਵਿਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਪਦ-ਉਨਤੀ ਕਾਰਨ ਦਫ਼ਤਰੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ-ਕਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਤੋਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਜਾਵੇ। ਦਰਅਸਲ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੁਲੱਮਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਕ ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਹਾਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ ਵੀ ਇਕ ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਦਵਾਈ ਭਾਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਥੋੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦਵਾਈ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣ ਤੋਂ ਤਾਂ ਸਭ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਟੀਕੇ ਦੀ ਸੂਈ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਮਨ ਡਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 7-8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਤਾਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਟੀਕਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਘਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ, ਡਾਕਟਰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜ ਲੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਮਸਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਮਝਾ-ਬੁਝਾ ਕੇ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨਾਲ ਕਈਂ ਕਈਂ ਦਿਨ ਮੂੰਹ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ; ਕਈ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੂੰਹ ਚੜ੍ਹਾਉਣਗੇ, ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਕਹਿਣਗੇ; ਪਰ ਕਈ ਤਾਰੀਫ਼ ਵੀ ਕਰਨਗੇ, ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ। </br> {{gap}}ਇਨਸਾਨ ਜਿਥੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ, ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਖੇਡਦਿਆਂ ਜਵਾਨ ਹੁੰਦਾ, ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਬੁਢਾਪੇ ਤੱਕ ਉਮਰ ਹੰਢਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੜਨ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਅਦਾਰੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਮੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤੱਕ ਕਿਉਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬੀਤਿਆ ਹੈ ਇਸ ਲਈ 12 ਜਨਵਰੀ, 1984 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬਚਪਨ, {{nop}}<noinclude></noinclude> 9jh4g2fd695oeh8rsyc0c6tdkdpanbo 250 70935 236003 214689 2026-09-22T22:56:21Z Harchand Bhinder 2624 236003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||2}}</noinclude>ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਇਕ-ਇਕ ਦਿਨ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਹੈ।</br> {{gap}}ਅਪ੍ਰੈਲ 1981 ਵਿਚ ਮੈਂ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਫੇਰ ਮੈਂ ਪਟਿਆਲਾ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਤੋਲ ਗੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੌਕ ਨੇੜੇ ਟਾਈਪ-ਸਟੈਨੋ ਸਿੱਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਨੌਕਰੀ ਲੱਗਣ ਦਾ ਫਿਕਰ ਇੰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਜਾਂ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਾਮੀ ਮੇਰੇ ਯੋਗ ਵਿਗਿਆਪਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਝੱਟ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦੇਣਾ। ਜਨਮ ਤੋਂ 6 ਮਹੀਨੇ ਬਾਦ ਪੋਲੀਓਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਉਣਾ, ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਪਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀ ਉਪਰੰਤ ਨੇ ਕੇ ਆਉਣਾ) ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ। ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਜੋਗੀਪੁਰ ਵਿਖੇ ਨੌਵੀਂ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਕਲਾਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਖਰੀਦ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਲਾਲਚ 'ਚ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਪੋਲੀਓਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾਂ ਦੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹੇ ਸ਼ਬਦ ਕਿ “ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ, ਜੇ ਨੌਕਰੀ ਨਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਦਰਜੀ ਦਾ ਕੰਮ-ਧੰਦਾ ਹੀ ਸਿੱਖ ਲਵੋ ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਜਲਦੀ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰ ਤੀਰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੀਨ੍ਹਾ ਵਿੰਨ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਹੀ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਕੁੱਝ ਯੂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀ ਕਹਾਂ। ਨੌਕਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਦਰ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਹਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਜਾਣ ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਆਵੇ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।</br> {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸੁਬਾਰਡੀਨੇਟ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿਗਿਆਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਥਾਂ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਅਤੇ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਵਾਬ ਆਇਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ ਅਠਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਟੈਸਟ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦੇ। ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ {{nop}}<noinclude></noinclude> 7g6y7cy2uujojg9zucbwgm5bu1k1nm2 236005 236003 2026-09-22T23:04:28Z Harchand Bhinder 2624 236005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{rh||2}}</noinclude>ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਇਕ-ਇਕ ਦਿਨ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਹੈ।</br> {{gap}}ਅਪ੍ਰੈਲ 1981 ਵਿਚ ਮੈਂ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਫੇਰ ਮੈਂ ਪਟਿਆਲਾ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਤੋਲ ਗੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੌਕ ਨੇੜੇ ਟਾਈਪ-ਸਟੈਨੋ ਸਿੱਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਨੌਕਰੀ ਲੱਗਣ ਦਾ ਫਿਕਰ ਇੰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਜਾਂ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਾਮੀ ਮੇਰੇ ਯੋਗ ਵਿਗਿਆਪਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਝੱਟ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦੇਣਾ। ਜਨਮ ਤੋਂ 6 ਮਹੀਨੇ ਬਾਦ ਪੋਲੀਓਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ (ਛੱਡ ਕੇ ਆਉਣਾ, ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਪਚਾਉਣਾ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀ ਉਪਰੰਤ ਨੇ ਕੇ ਆਉਣਾ) ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ। ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਜੋਗੀਪੁਰ ਵਿਖੇ ਨੌਵੀਂ ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਕਲਾਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸਹਿਪਾਠੀ ਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਖਰੀਦ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਲਾਲਚ 'ਚ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਪੋਲੀਓਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾਂ ਦੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹੇ ਸ਼ਬਦ ਕਿ “ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ, ਜੇ ਨੌਕਰੀ ਨਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਦਰਜੀ ਦਾ ਕੰਮ-ਧੰਦਾ ਹੀ ਸਿੱਖ ਲਵੋ ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਜਲਦੀ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰ ਤੀਰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੀਨ੍ਹਾ ਵਿੰਨ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਗਰੀਬੀ ਕਾਰਨ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਹੀ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਕੁੱਝ ਕੁ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨੌਕਰੀ ਕਰਾਂ। ਨੌਕਰੀ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਦਰ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਹਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਜਾਣ ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਜ਼ਮਾਨਾ ਆਵੇ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।</br> {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸੁਬਾਰਡੀਨੇਟ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਨਵਾਂ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿਗਿਆਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਥਾਂ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਅਤੇ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜਵਾਬ ਆਇਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ ਅਠਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਟੈਸਟ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦੇ। ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ {{nop}}<noinclude></noinclude> ft7n87wbbfh5qsahvautwk4ooi8nzcz 250 70936 236004 214693 2026-09-22T22:59:58Z Harchand Bhinder 2624 236004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Charan Gill" />{{rh||3}}</noinclude>ਅਦਾਰਾ ਸੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਫਤਰ। ਮੈਂ ਝੱਟ ਉਥੇ ਵੀ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਨਾਮ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਨੀਆਰਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਨਾਮ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਦਿਵਿਆਂਗ (ਅੰਗਹੀਣ) ਪ੍ਰਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸੀਨੀਆਰਤਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਰਕਾਰ/ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਇੰਮਪਲਾਇਰ ਪਾਸੋਂ ਅਸਾਮੀ ਦੀ ਮੰਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਾਮ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੋਜਗਾਰ ਦਫਤਰ ਪਾਸੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵੀ ਆਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹਸਪਤਾਲ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਾਂ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੋਵਾਂ। ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੌੜ ਭੱਜ ਵਾਲੀ ਹੈ।</br> {{gap}}ਕੈਰੀਅਰ ਗਾਈਡੈਂਸ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਂ, ਰੋਜਗਾਰ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕੋਰੀਅਰ ਗਾਈਡੈਂਸ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਾਈਡੈਂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿਥੇ, ਕਿਵੇਂ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦਸਵੀਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1981-82 ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਕ ਸਾਲ ਟਾਈਪ-ਸਟੈਨੋ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਲ 1982-83 ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਰਕਾਰੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ (ਲੜਕੇ), ਪਟਿਆਲਾ ਪਾਸੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਸਟੈਨੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲਟੋ-ਪੀਂਘ ਹੁੰਦਿਆਂ ਇਕ ਸਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੱਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ। ਫੇਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪ੍ਰੈੱਪ ਜਾਂ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਕਰਕੇ ਬੀ.ਏ. ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿਉਂਕਿ 10+2 ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਬੀ.ਐੱਸ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੋਈ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੈੱਪ ਮੈਡੀਕਲ ਦੀ ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦੇ ਦਾਖਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਪੈਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਫੀਸਾਂ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ 1982-83 ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਫਾਰਮ ਭਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਵੇਂ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਕੇ ਰੈਗੂਲਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੱਸਾਂ ਵਿਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਤੁਰ-ਫਿਰ ਕੇ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਉਣ ਦੀ {{nop}}<noinclude></noinclude> 64zpnrhcmqw14l96qdhdnjnr8rc6re6 250 70937 236007 214694 2026-09-22T23:08:48Z Harchand Bhinder 2624 236007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Charan Gill" />{{rh||4}}</noinclude>ਅਸਮਰੱਥਤਾ ਕਾਰਨ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਦੇ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲਿਆ। ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਰਸ ਲਈ ਉਹੀ ਸਥਾਨ ਚੁਣਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਬੱਸ 'ਚੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਦੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਸਰਹੱਦੀ ਗੇਟ, ਪਟਿਆਲਾ ਨੇੜੇ ਬੁੰਦੇਲਾ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ (ਹੁਣ ਬੁੰਦੇਲਾ ਮੰਦਿਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਕੋਲ ਟਿਊਸ਼ਨ ਲਗਾ ਲਈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਭਾਵ 1983-84 ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 25/- ਰੁਪਏ ਫੀਸ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਭਰ ਕੇ ਬੀ.ਏ. ਭਾਗ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ, ਮੋਬਾਇਲ, ਟੀ.ਵੀ. ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਰੇਡੀਓ ਹੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਲੈਂਡਲਾਈਨ ਟੈਲੀਫੋਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।</br> {{gap}}ਸੰਨ 1983 ਦੀ ਮਈ-ਜੂਨ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਚਾਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਚੁਬਾਰੇ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਤਾਸ਼ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਡਾਕੀਆਂ ਚਿੱਠੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫਸਰ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿਖੇ ਐਡਹਾਕ ਕਲਰਕ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ। ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਗਾਹ ਕੇ ਮਾਰੇ ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬੱਚੇ ਬਾਜ਼ੀ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ” ਤਾਂ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਕਿ ਹੁਣ ਅਗਲੀ ਬਾਜ਼ੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।</br> {{gap}}ਜੂਨ 1983 ਵਿਚ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਟਾਈਪ ਟੈਸਟ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਫਤਰ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਟਾਈਪ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਐਡਹਾਕ ਕਲਰਕ ਦੀ ਅਸਾਮੀ 'ਤੇ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫਸਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿਖੇ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫਸਰ ਦਾ ਦਫਤਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਚੌਂਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਭਾਵੇਂ ਉਪਰੋਂ ਹੀ ਸਹੀ। ਪਰ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਅੱਥਰੂ ਸਨ ਕਿ ਉਸਦਾ {{nop}}<noinclude></noinclude> cl7aalv7n7rq6gx9838qovvxru3zv34 250 70938 236008 214695 2026-09-22T23:13:37Z Harchand Bhinder 2624 236008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Charan Gill" />{{rh||5}}</noinclude>ਪੁੱਤ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਤਾ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਬੱਸਾਂ ਚੜ੍ਹੇਗਾ ਉਤਰੇਗਾ? ਕਿਵੇਂ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦਫਤਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਕਰੇਗਾ? ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਘਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਨੌਂ ਘੰਟੇ ਡਿਊਟੀ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਘਰ ਨੇੜੇ ਪਿੱਪਲ ਦੁਆਲੇ ਬਣੇ ਚੌਂਤਰੇ ਤੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ 6 ਕੁ ਵਜੇ ਮੈਂ ਬੱਸ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਘਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉੱਡ ਕੇ ਮਿਲੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਉਡੀਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲੋਕਲ ਬੱਸ ਦੇ ਟਾਂਵੇਂ ਟਾਂਵੇਂ ਚੱਕਰ ਸਨ। ਬੱਸ ਅੱਡਾ ਪਟਿਆਲਾ ਉਤਰ ਕੇ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਚੌਕ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਟਾਂਗੇ ਆਮ ਚਲਦੇ ਸਨ। ਚਲੋ ਖ਼ੈਰ! ਮੈਂ ਬੱਸ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਾਂਗੇ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਆਉਣ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।</br> {{gap}}ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਪੱਕਾ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਰਟਹੈੱਡ (ਸਟੈਨੋਗ੍ਰਾਫੀ) ਅਤੇ ਟਾਈਪ ਦੀ ਸਪੀਡ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਜੇਕਰ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ਜਾਂ ਸੁਸਤੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਸਪੀਡ ਘਟ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਸੱਤਵੀਂ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਗੱਚਕ, ਮੁਰਮਰੇ, ਪਕੌੜੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ, ਤਰਲੇ-ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਮਾਂ ਤੋਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਪਵਾ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ ਇਕ-ਦੋ ਘੰਟੇ ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਦੀ ਡਿਕਟੇਸ਼ਨ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਲੈਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਹਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ। ਕੁਦਰਤ ਬੜੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਭਲੇ ਦੇ ਇਸੇ ਕਾਰਜ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਉਹ ਵੀ ਦੋਨੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ।</br> {{gap}}ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹੋਣ ਪਰੰਤੂ ਸਟੈਨੋ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਨੌਕਰੀ ਸੀ ਜੋ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ/ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਟਰੈਂਡ ਦਾ ਵੈਸਟ 80 ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਅਤੇ ਟਾਈਪ ਟੈਸਟ 20 ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਦੀ ਸਪੀਡ 'ਤੇ ਪਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਸਿਫਾਰਸ਼ ਜਾਂ ਪੈਸੇ {{nop}}<noinclude></noinclude> 1i3mnlv0gk70y6wth8p3l586jtspkb1 250 70939 236012 214493 2026-09-22T23:19:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||6}}</noinclude>ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹਟਰੈਂਡ/ਟਾਈਪ ਟੈਸਟ ਵਿਗਿਆਪਤ ਅਸਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉਮੀਦਵਾਰ ਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਪਤ ਅਸਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸਾਮੀਆਂ ਖਾਲੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।</br> {{gap}}ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫਸਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ, ਉੱਠਣ-ਬੈਠਣ ਦਾ ਸਲੀਕਾ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਜਲਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗਣ ਦੀ ਜੋ ਕਾਹਲ ਪਈ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਬਦਲ ਗਈ, ਕਿਉ ਜੋ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਘੱਟ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆਂਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦਸਵੀਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਘਰੋਂ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਕੂਲੋਂ ਘਰ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਹੀ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਤਾਂ ਦੋ-ਚਾਰ ਵਾਰ ਮਸਾਂ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਉਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਕੰਮ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪੈਸੇ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਵੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਆਉਣ ਤੇ ਅਗਲੀ ਕਲਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਦਵਾਈ-ਬੂਟੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਠੰਢ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਰਜ਼ਾਈਆਂ ਵਿਚ ਰੂੰ ਭਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।</br> {{gap}}ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫਸਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗਣ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਸਟੈਨੋ ਲੱਗਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਮੋਹੀ ਸਿਰਫ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਇਸ ਲਈ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਤਾਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣਾ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਐਡਹਾਕ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਪੰਜਵੇਂ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਹਿ-ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਛੋਟੀ 'ਤੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਜੁਆਇਨ ਕਰ ਜਾਣਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਅਗਲੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਦਫਤਰ ਦਾ ਸਟਾਫ਼ ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਅਜੇ ਰੈਗੂਲਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢਣ ਦਾ ਡਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦਫਤਰ ਵਿਚ {{nop}}<noinclude></noinclude> 8t80hznvux6u7lcsdh1p24l5qubgevb 250 70940 236013 214494 2026-09-22T23:24:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||7}}</noinclude>ਕਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਟਾਫ਼ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸੇ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਅ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦਿਵਿਆਂਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਕ ਡਰ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਸਕੂਲ ਦੇ ਗੇਟ ਸਾਹਮਣੇ ਬੱਸ ਉਤਾਰ ਦਿਆ ਕਰੇਗੀ ਜਾਂ ਨਾ, ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਕੰਮ ਹੋਵੇਗਾ ....ਇਤਿਆਦਿ।</br> {{gap}}ਸਾਲ 1983 ਦੀ ਅਖੀਰਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿਚ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਟੋਨੇਟਾਈਪਿਸਟਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਅਸਾਮੀਆਂ ਲਈ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਠ ਅਸਾਮੀਆਂ ਲਈ ਲਗਭਗ 800 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਅਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਨਵੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਟੈਸਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਨ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘਬਰਾਹਟ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਆਏ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ 800 ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਨਿੱਤਰ ਕੇ ਆਉਣਾ ਕੋਈ ਖਾਲਾ ਜੀ ਦਾ ਵਾੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵਿਗਿਆਪਤ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਗਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰਾਖਵੀਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੌ ਸੌ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਕੇ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਦਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਟੈਸਟ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਇਕ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਘਬਰਾਹਟ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਟੈਸਟ ਦਿੱਤਾ। ਟੈਸਟ ਵਿਚ ਗਲਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਾਸ ਹੋਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉਮੀਦ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਟੈਸਟ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਘਰ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਾਪੂ ਲਈ 'ਬਾਈਂ' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਾਈ (ਬਾਪ) ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ “ਕੋਈ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਤਾ ਕਰਨਾ।” ਉਨ੍ਹਾਂ (ਬਾਈ) ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਜਰੀਕਪੁਰ ਦਾ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੁੱਧ ਦਾ ਡੋਲੂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਪਿੰਡੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕਲਰਕ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਡੇ ਖੇਤ ਵੀ ਚੱਪੜ੍ਹ-ਜਰੀਕਪੁਰ ਰੋਡ ਤੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਾਈ ਰੋਜ਼ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਮੱਝਾਂ ਚਰਾਉਣ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ {{nop}}<noinclude></noinclude> 43vr6scxac6edx4g6r2lk8fs6fnpcb0 250 70941 236015 214495 2026-09-22T23:29:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||8}}</noinclude>ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਰੀਕਪੁਰ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਵਜੇ ਦਰਮਿਆਨ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਬੱਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ, ਬਾਈ ਸਹੀ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਰੀਕਪੁਰ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਈ ਨੇ ਹੱਥ ਦੇ ਕੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਬਾਰੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਬੜਾ ਠਰ੍ਹਮੇ ਵਾਲਾ, ਨੇਕ-ਦਿਲ, ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਊ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਪਤਾ ਕਰਕੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦੱਸ ਦੇਵੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਬਾਈ ਠੀਕ ਉਸੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਰਸਤੇ 'ਚ ਖੜ੍ਹ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਮੁਬਾਰਕਾਂ! ਟੈਸਟ ਥਾਂ ਪਾਸ ਹੈ। ਅੱਠ ਸੌ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠਾਂ ਨੇ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮੁੰਡਾ ਅੱਠਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਟੈਨੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਦਾ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੁਣ ਵੀ.ਸੀ. ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਭੇਜੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਹੋਣਗੇ। ਵੈਸੇ ਇਹ ਵੀ. ਸੀ. ਹੈ ਤਾਂ ਨੀ ਐਸਾ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਰੱਖਾਂਗਾ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਪਰੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਰਿਟ 'ਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਕਰ ਦੇਣ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਲਗਵਾ ਕੇ ਦੇਖ ਲਓ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਡਾ. ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਸੋਹਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਨ।</br> {{gap}}ਸਾਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਸੀ? ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹੀ ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬਾਈ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰ ਆ ਕੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਦੱਸੀ ਤਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕਦਮ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕਲਰਕ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਈ ਬੱਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਝੰਜਟ ਤੋਂ ਵੀ ' ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਮੈਂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਰਿਟ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰ ਲਵੇਗਾ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੀਜੇ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ-ਛੇਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੇਗਾ। ਬਾਈ ਵੀ ਅਗਲੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਖੇਤ ਆਉਣ-ਜਾਣ {{nop}}<noinclude></noinclude> gd1ebln2b6lj18utluxnjzkrqrw7ne5 250 70942 236017 214496 2026-09-22T23:34:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||9}}</noinclude>ਲੱਗੇ। 1983 ਦੇ ਅੱਧ ਦਸੰਬਰ 'ਚ ਇਕ ਦਿਨ ਬਾਈ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ “ਮੈਂ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਫਾਈਲ ਵੀ.ਸੀ. ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਰਿਟ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।” ਬਸ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਬਾਈ ਨੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਸੁਣਾਈ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਕ ਆਸ ਜਿਹੀ ਬੱਝ ਗਈ। ਰੱਬ ਦੀ ਨੇਕ ਅਤੇ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿਵਿਆਂਗ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਗੇੜੇ ਮਾਰ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਹੀ ਇਹ ਫ਼ਲ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰੱਬ ਮਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨਾ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਨੇੜੇ ਸੀ। "ਮੈਂ ਵਾਰੇ ਜਾਵਾਂ ਸਾਹਿਬ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਨੇ" ਗਾਣੇ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਭ ਅਰਦਾਸਾਂ ਰੱਬ ਨੇ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਂ ਅਕਸਰ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ! ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਐਸੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨੌਕਰੀ ਦੇਈਂ ਜਿਥੇ ਉਪਰ ਪੱਖਾ ਚੱਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਬਹੁਤਾ ਤੁਰਨਾ-ਫਿਰਨਾ ਨਾ ਪਵੇ, ਜਿਥੋਂ ਕਿਤੇ ਬਦਲੀ ਵੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ।” ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾਂ ਇਹ ਕਿਉਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਐਸਾ ਦਫਤਰ ਹੋਵੇ ਜਿਥੇ ਉੱਤੇ ਪੱਖਾ ਚਲਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਕਦਮ ਅੰਦਰੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਘਰ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਮੇਰੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਉਪਰ ਪੱਖਾ ਵੀ ਚਲਦਾ ਸੀ, ਬਹੁਤਾ ਤੁਰਨਾ-ਫਿਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤਾਂ ਬਦਲੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।</br> {{gap}}ਖੈਰ! ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਘਰ ਦੇ ਪੜੇ 'ਤੇ ਇਕ ਰਜਿਸਟਰਡ ਪੱਤਰ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤੀ-ਪੱਤਰ ਸੀ। ਨਿਯੁਕਤੀ-ਪੱਤਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਿਯੁਕਤੀ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦੇਣ, ਲਈ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫਸਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 15 ਜਨਵਰੀ, 1984 ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਐਡਹਾਕ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮੈਂ 12 {{nop}}<noinclude></noinclude> qkb39tscy6c1si5jx0o105nwtxin7jx 250 70943 236019 214497 2026-09-22T23:39:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||10}}</noinclude>ਜਨਵਰੀ, 1984 ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਮੈਡੀਕਲ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਹਾਜ਼ਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਲਿਖਕੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਬਤੌਰ ਸਟੈਨੋਟਾਈਪਿਸਟ ਰੈਗੂਲਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੋਸਟਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੋ ਕੁ ਦਿਨ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ (ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬਲਾਕ ਨੰ. 1 ਦੇ ਗਰਾਉਂਡ ਫਲੋਰ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਸੀ) ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਦੋ-ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਡੀਲਿੰਗ ਕਲਰਕ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪੋਸਟਿੰਗ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ (ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਦੂਰਵਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ; ਓਪਨ ਐਂਡ ਡਿਸਟੈਂਸ ਲਰਨਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡਿਸਟੈਂਸ ਐਂਡ ਆਨਲਾਈਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ) ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਕੰਮ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਾਉਂਡ ਫਲੋਰ ਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਆਰਟਸ ਬਲਾਕ ਨੰ. 2 (ਜਿਸ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿਚ ਡਾਕਖਾਨਾ ਹੈ) ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਬਣੀਆਂ ਦੋ ਹੋਰ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।</br> {{gap}}ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਲਗਭਗ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਉੱਪਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਤਰੀ ਸੀ, ਕੇਵਲ ਕੋਈ ਕੋਈ ਕਾਲ਼ਾ ਵਾਲ਼ ਹੀ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਮਰੋੜੀਆਂ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, “ਬੱਚੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਟਿਆ ਕਰ, ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਇਕ ਵਾਲ਼ ਪੁੱਟਿਆਂ ਦਸ ਆਉਂਦੇ ਨੇ, ਦਾੜ੍ਹੀ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।” ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਤਾਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸਦੀ ਆਦਤ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਕ ਕੰਨੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਜੇ ਕੰਨੋਂ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਫੁਰਸਤ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੋਲਾਂ ਆਨੇ ਸੱਚ ਸੀ।</br> {{gap}}ਖੈਰ! ਮੈਂ ਪੋਸਟਿੰਗ ਆਰਡਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਕੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਡਾ. ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ) ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਡਾਇਰੇਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਰੂਹਾਨੀ ਨੂਹ ਝਲਕਦਾ ਸੀ। ਖੁੱਲ੍ਹੀ {{nop}}<noinclude></noinclude> 4uy72emuwv88pmgqz6u9tf4h10zi0ce 250 70944 236021 214498 2026-09-22T23:45:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||11}}</noinclude>ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲਾ ਸਰਦਾਰ ਇਕ ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦਾ ਕਮਰਾ ਬੜਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ-ਡੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਟੇਬਲ ਤੇ ਟੇਬਲ ਲੈਂਪ, ਟੈਲੀਫੋਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੋਫਾ ਸੈੱਟ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਵੇਂ ਟਾਈਪ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ? ਮੈਂ ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਜ਼ਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਕੇ ਇਕ ਨਿਗਰਾਨ (ਦਾਖਲਾ) ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।</br> ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜਪੂਰਾ ਸਿੰਗਲ ਰੋਡ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਵੀ ਟਾਵੀਂ-ਟਾਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਗੱਡੇ, ਰੇਹੜੇ, ਸਾਈਕਲ, ਸਕੂਟਰ ਜਾਂ ਟਾਵੀਂ ਟਾਵੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੱਸ ਹੀ ਚਲਈ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਕਾਰਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਟਾਂਵੀਆਂ-ਟਾਂਵੀਆਂ ਹੀ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਟਿਆਲਾ-ਮੰਜੌਲੀ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਤੇ ਦਫਤਰ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਦਫਤਰਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰੇ 9:15 ਤੋਂ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਬੱਸ ਸਵੇਰੇ 7:45 ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਬੱਸ ਤੇ ਜਲਦੀ ਆਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਬੱਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੇੜੇ ਰਾਹੀਂ ਦਫਤਰ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਸਵੇਰੇ 9:45 'ਤੇ ਹੀ ਦਫਤਰ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਦਿਨ ਵੀ ਦਿਨ ਸਕੂਲ ਲੇਟ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਦਫਤਰ ਲੇਟ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਇਹ ਆਦਤ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਜਿਆਦਾ ਨਾ ਨਿਕਲਣ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭਣ ਸਮੇਂ ਲਗਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਸਕੂਲ ਵਾਂਗ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ 4:45 ਵਜੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਅਚੰਭਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਓਪਰਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦਫਤਰੀ ਸਮਾਂ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਤਨਖਾਹ ਪੂਰੇ ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ 15 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਓਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ? ਫੇਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪ ਵੀ 4:45 ਵਜੇ ਛੁੱਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣੀ ਪਈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਜੇਕਰ ਪੰਜ ਵਜੇ ਤੱਕ ਇਕੱਲਾ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਡਰ ਹੁੰਦਾ {{nop}}<noinclude></noinclude> npkmx95gdbwvvzkliyas0226702s3lg 250 70945 236027 214499 2026-09-22T23:50:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236027 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||12}}</noinclude>ਸੀ ਕਿ ਤਾਲੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰਡ ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਲਾ ਲਗਾ ਕੇ ਕਿਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਨਾ ਚਲਾ ਜਾਵੇ।</br> {{gap}}ਦਫਤਰੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਵੀ ਫਾਇਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬਾਥਰੂਮਾਂ ਵਿਚ ਫਲੱਸ਼ ਸਿਸਟਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਖੁੱਲੀਆਂ/ਲੁਕਵੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਹੀ ਫਰੈਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਨੌਕਰੀ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹੀ ਕੰਮ ਦਫਤਰ ਆ ਕੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੈਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਦਫਤਰਾਂ ਦੇ ਬਾਥਰੂਮਾਂ ਵਿਚ ਫਲੱਸ਼ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ੀਟ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖੀ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ੀਟ ਦੇਖ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਹਾਸਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ ਇਸ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬੈਠਦੇ ਨੇ। ਕਿਤੇ ਸੀਟ ਦੇ ਉਪਰ ਪੈਰ ਧਰ ਕੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੇ? ਇਕ-ਦੋ ਵਾਰ ਬੈਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਨਹੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਫੇਰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਫਾਈ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਫਲੱਸ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਿਸਟਮ ਅਕਸਰ ਬੰਦ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਖੈਰ! ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਜੁਗਾੜ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸਾਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।</br> {{gap}}ਸਵੇਰੇ ਇਕ ਘੰਟਾ ਜਲਦੀ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਦਫਤਰ ਦੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਥੋਂ ਹਰ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਆ...ਹਾ...! ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਵਧੀਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ? ਦੇਖ ਕੇ ਨਜ਼ਾਰਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਰਿਆਵਲ ਹੀ ਹਰਿਆਵਲ, ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ। ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਟਾਂਵੇਂ-ਟਾਂਵੇਂ ਪਰ ਬੜੇ ਘੈਂਟ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਅਕਸਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਜਾਣਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਕਿਹੜਾ ਮੁੰਡਾ ਜਾਂ ਕੁੜੀ ਕਿਹੜੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ/ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਕਿਹਾ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, “ਮਾਤ ਲੋਕ ਤੋਂ ਮਹਾ ਨਿਆਰੀ", ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੇ ਇਹ ਅਖਾਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੁਕਦਾ ਸੀ। ਇੰਨਾ ਵਧੀਆ ਮਾਹੌਲ ਸੀ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹੋਈਏ ਕਿਉਂਕਿ {{nop}}<noinclude></noinclude> bxocqzvd84y35118y8npqfdduqrjf31 250 70946 236028 214500 2026-09-22T23:54:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||13}}</noinclude>ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਲੋਕ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲੋਕ ਡਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਇਹ ਕਹਿ ਲਓ ਕਿ ਲੋਕ ਬੜਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਬੜੇ ਅਮੀਰਾਂ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਇੰਜ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਸੀ।</br> {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਹਲਾਪਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਅਸਲੀਲਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਦੋਂ-ਕਦਾਈਂ ਟਾਂਵਾਂ ਟਾਂਵਾਂ ਮੁੰਡਾ-ਕੁੜੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਡਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਪਾੜ-ਪਾੜ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਚੋਰੀ-ਛਪੇ ਅੱਜ ਵਾਂਗ ਸਭ ਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਆਮਦ ਘੱਟ ਹੋਣ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੇਂਡੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸ਼ਰਮਾਕਲ ਸਨ। ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੀ ਅਕਸਰ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਫਲਾਣੇ ਮੁੰਡਾ-ਕੁੜੀ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਉਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਜਿਆਦਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਝਾੜੀਆਂ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਓਹਲੇ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੋੜੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦਿਨ 'ਚ ਵੀ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਵੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲੋਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫੇਰ ਮੌਕਾ ਤਾੜ ਕੇ ਦੂਰ ਤੋਂ ਝਾੜੀਆਂ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੀ ਹਰ ਹਰਕਤ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਵਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭਾਵੇਂ ਝਾੜੀ-ਸਿਸਟਮ ਲਗਭਗ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਕਹਿ ਲਓ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਝਾੜੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। {{nop}}<noinclude></noinclude> fmpcye1h10a5zdp6tjyzn4x2fjb1xj0 250 70947 236031 214501 2026-09-22T23:58:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||14}}</noinclude>ਹੁਣ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖੁੰਭਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਲ੍ਹੇ ਹੋਟਲਾਂ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੇ ਜੋੜਿਆਂ ਲਈ ਰਾਹ ਸੌਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਕੰਮ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਰੇਟਾਂ ਪੱਖੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਾਹਕ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਹੋਟਲਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਦੋ ਹੀ ਤਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ - ਇਕ ਹੋਟਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਹਕ ਫਸਾਉਣ ਦੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਪੀ.ਜੀ. ਰੱਖਣ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ-ਚੇਲੇ (ਅਧਿਆਪਕ-ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਪਲੀਤ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਦੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ-ਚੇਲੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਉਂਗਲਾਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।</br> {{gap}}ਹੁਣ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤਾਂ ਹੋਸ਼ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਇਕ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਕ ਅਜੀਬ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਗੱਲ ਤੇ ਤਾਂ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਪਰ ਇਹ ਘਟਨਾ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਬੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਹੀ ਬੀਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਟਲ ਵਿਚ ਠਹਿਰਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਹੋਟਲ ਵਿਚ ਲੜਕੀਆਂ ਸਪਲਾਈ ਹੋਣ ਦਾ ਧੰਦਾ ਆਮ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕ ਲੜਕੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਹੋਟਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤ। ਉਸਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਮੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੀ ਲੜਕੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਹਕ ਛੱਡ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਉਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰਡ ਵਾਪਸ ਕਾਰ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੋਸ਼ ਉਡਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। {{nop}}<noinclude></noinclude> seyjaj5tmiunwaau5oqjvtoiqhp4fm2 250 70948 236033 214502 2026-09-23T00:02:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||15}}</noinclude>{{gap}}ਭਾਵੇਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਧਰਨੇ -ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਦੋਂ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਦਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ (ਯੂਨੀਅਨਾਂ) ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਦੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਮੈਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਦਰ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਕੋਈ ਹੜਤਾਲ ਜਾਂ ਧਰਨਾ ਲੱਗਾ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਬੰਦ ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।</br> {{gap}}ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਸਾਲ 1986 ਤੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਬੜੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਭਾਵ ਪਹਿਲਾਂ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਖਾਲੀ ਅਸਾਮੀ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਸ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਟੈਸਟ/ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਟੈਸਟ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਕਾਂ ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਿੱਧੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਹਿ ਲਈਏ ਨਲਾਇਕ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗਣ ਦੇ ਅਸਿੱਧੇ ਤਰੀਕੇ ਤਲਾਸ਼ਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ, ਚਕਾਚੌਂਧ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਰਗਾ ਮਾਹੌਲ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਨਲਾਇਕ ਜਾਂ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ ਜੇਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ (Excellent) ਅਮਲਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਬੇੜਾ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਾਮੀ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਕੇਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਪੰਧ ਵਿਹਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ<noinclude></noinclude> e6h6crelcvpdsmb9l732reheyxpq1xw 250 70949 236044 214503 2026-09-23T04:15:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||16}}</noinclude>ਉਹ ਕੰਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਜਰੂਰੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਾਮੀ 'ਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ (Daily Wager) ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿਚ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਵਾਧਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸ਼ਾਇਦ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਲਿਖਕੇ ਅਰਜੀ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਕਿ "ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਫਲਾਣੀ ਅਸਾਮੀ ਖਾਲੀ ਪਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ/ਕਰਦੀ ਹਾਂ।” ਬਸ ਇਤਨਾ ਲਿਖਣ ਦੀ ਹੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਤਾਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਚੋਰ-ਮੋਰੀ ਰਾਹੀਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਜਾਂ ਅਸਰ-ਰਸੂਖ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ (maids), ਮਾਲੀ, ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।</br> {{gap}}ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਤਾਂ ਘੱਟ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ ਦਰਜੇ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨਲਾਇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਬੇੜਾ ਗਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਜੇਕਰ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਜਾਂ ਐਡਹਾਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੋ-ਚਾਰ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਕਾਬਲ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਸਕੇ। ਪਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ, ਅਜਿਹੀ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਝਿਣਕ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਕੇਵਲ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ।</br> {{gap}}ਵੈਸੇ ਇਕ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਸਮਝ 'ਚ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗਵਰਨਰ, ਮੰਤਰੀ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਰੱਖ ਸਕੇ ਪਰੰਤੂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਹੋਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰੰਤੂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ {{nop}}<noinclude></noinclude> eg3cex2opwgn4np5u38egb98erfeakt 250 70950 236045 214504 2026-09-23T04:19:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||17}}</noinclude>ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂ ਜੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਲੰਡਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਰਗੇ ਉੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਖੌਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਂਗ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ ਇਹੀ ਆਸ ਰੱਖੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਉੱਚ-ਰੁਤਬੇ ਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਹੈ।</br> {{gap}}ਦਰਅਸਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸੱਚੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦੇ ਰੁਤਬੇ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੀ ਇੰਨੀ ਆਓ-ਭਗਤ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਸੂਬੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਉਣ ਲਈ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਪਾਸੋਂ ਸਮਾਂ ਮੰਗਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਭ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ-ਕਾਜਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।</br> {{gap}}ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਬਸ ਓਪਨ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚੋਂ ਹੀਰੇ ਚੁਣਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕੌਡੀਆਂ ਚੁਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਟਰਨਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੁਆਲੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਲਿਸੀ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਕੋਲ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ (ਡੇਲੀ ਵੇਜਿਜ਼) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਝੱਟ ਇਕ ਅਰਜ਼ੀ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਰਜ਼ੀ ਲਿਖਣੀ ਤਾਂ ਇਕ ਰਸਮ ਸੀ, ਅਸਲ 'ਚ ਤਾਂ ਬਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਜਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਹਾਲਤ ਇੰਨੀ ਵਧੀਆ ਸੀ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਸਗੋਂ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਐਫ.ਡੀਜ, ਕਰਵਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਾ ਜਨਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ {{nop}}<noinclude></noinclude> 5ewpsdf3tso0mw1vclokyo6dzm3qh91 250 70951 236063 214505 2026-09-23T10:14:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||18}}</noinclude>ਵਿਚ ਇਕ ਉੱਚਾ ਰੁਤਬਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਜਟ ਵੀ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਮੰਗ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੀ ਤਨਖਾਹ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 30 ਤਰੀਕ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ 'ਤੇ ਫੇਰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕ ਤੱਕ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦਸ ਤਰੀਕ ਤੱਕ ਅਤੇ ਹੁਣ ਹਾਲਾਤ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ।</br> {{gap}}ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਬਜਟ ਅਤੇ ਸਹੀ ਪਾਲਿਸੀਆਂ ਕਾਰਨ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕੰਜੂਸੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਸਗੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗੱਫੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਲ ਸੀ ਕਿ ਕਾਗਜ਼, ਕਾਰਬਨ, ਪਿੰਨਾਂ, ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਰੀਬਨ, ਪੇਪਰ ਵੇਟ, ਟੇਬਲ, ਕੁਰਸੀਆਂ, ਕੂਲਰ, ਪੱਖੇ, ਟਿਊਬਾਂ, ਏ.ਸੀ. ਆਦਿ ਜਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ, ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਡਾਕਖਾਨੇ ਵਿਚ ਸਗੋਂ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੇਪਰ ਪਿੰਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਲਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਫਤਰਾਂ 'ਚੋਂ ਪਿੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਡੱਬੀਆਂ ਮੰਗ ਕੇ ਕੰਮ ਸਾਰਦੇ ਸਨ।</br> {{gap}}ਸਾਲ 1987 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦੁਆਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਅਸਾਮੀ 'ਤੇ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਹਨ੍ਹੇਰੀ 30-35 ਸਾਲ ਅਜਿਹੀ ਝੁੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਬੱਦਲ ਛਾ ਗਏ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਵੇਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਇਸ ਹਹੀ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਵਿਕਾਊ, ਗੋਡੇ-ਟੇਕ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥੀ ਤੰਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥੀ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚ ਭਾਈਵਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸੋ ਜਦੋਂ ਕੁੱਤੀ ਹੀ ਚੋਰ ਨਾਲ ਰਲ਼ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੌਣ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{nop}}<noinclude></noinclude> qx3ewz8ow1rk0oxgq0bf0qq5rxb0vds 250 70952 236067 214506 2026-09-23T10:20:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||19}}</noinclude>{{gap}}ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫ਼ਤਰ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਭਰਤੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਦਲਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ, ਜਾਣ-ਪਛਾਣ/ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਵਧਣ ਲੱਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ (ਡੇਲੀ ਵੇਜਿਜ਼) ਦੇ ਤੌਰ ' ਤੇ ਅਤੇ ਫੇਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਕ ਕਦਮ ਉੱਪਰ ਹਰੇਕ ਅਸਾਮੀ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਿਆਂ ਐਡਹਾਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਕੁਝ ਸਵਾਰਥੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਡੀ.ਸੀ. ਰੇਟ 'ਤੇ ਦਿਹਾੜੀ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਾਮੀ 'ਤੇ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਐਡਹਾਕ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਟੌਤੀ ਤੋਂ, ਪੂਰੀ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਜੇਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਭੱਦਰ ਪੁਰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਐਡਹਾਕ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਸ ਖਾਲੀ ਅਸਾਮੀ ਸਬੰਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦਿੰਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਰਗੇ ਅਦਾਰੇ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ /ਵਧੀਆ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਨ ਪਰ ਇਸ ਪੁੱਠੇ ਗੇੜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਅਦਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਵਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਸਗੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਲੁੱਟ ਵਿਚ ਖੁਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਾਮਲ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਵੇਰ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਝੂਠੀ ਪੈ ਜਾਣੀ ਸੀ ਕਿ “ਮੁਫ਼ਤ ਦੀ ਤਾਂ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ”। ਉਹ ਵੀ ਨੌਕਰੀ ਵਰਗਾ ਵਧੀਆ ਤੋਹਫ਼ਾ ਜੇਕਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਿਹਨਤ, ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਦੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਅਰਜ਼ੀ ਲਿਖ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਗੱਲ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਦੀ, ਉਹ ਜਾਵੇ ਢੱਠੇ ਖੂਹ ਵਿਚ।</br> {{gap}}ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਹ ਇਕਾਂਤ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸੋਚਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰੱਬ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦਿਲ/ਮਨ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਰੁਤਬੇ 'ਤੇ ਅਧੂਰਾ ਜਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ ਪਰ ਪੰਗਾ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵੱਡੇ ਬੰਦੇ (ਸਿਸਟਮ) ਨਾਲ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ “ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ, ਮਗਰਮੱਛ {{nop}}<noinclude></noinclude> 70a647pbjx0jz7l6mv2lqp39o320fxo 250 70953 236072 214507 2026-09-23T10:24:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||20}}</noinclude>ਨਾਲ ਵੈਰ"। ਜਿਥੇ ਵੀ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਰੌਲ਼ਾ ਪਾਉਂਦਾ ਕਿ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਇਕੱਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਸਤਾਖਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਮੌਕੇ ਦੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ਘੁਟਾਲੇ ਬਾਰੇ ਰਜਿਸਟਰਡ ਚਿੱਠੀਆਂ ਭੇਜੀਆਂ ਪਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮਨ ਬੜਾ ਉਦਾਸ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਵਾਰ ਦੋ-ਦੋ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਸੋ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ/ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਭੇਜੀਆਂ ਕਿ ਕਿਤੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਕੇ ਸਿਸਟਮ ਹਰਕਤ ਵਿਚ ਆਵੇ ਪਰ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਬੇੜਾ ਇੰਨਾ ਗਰਕ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਕਿ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਬੰਦਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਹੋੜ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਭਾਵ ਸਭ ਕਾਣੇ ਸਨ।</br> {{gap}}ਸਾਲ 1990-95 ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ/ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਲਿਖਾ-ਪੜ੍ਹੀ ਕਰਦੀਆਂ, ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਧਰਨਾ ਜਾਂ ਰੈਲੀ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਕਸਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਵਿਚ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਕੋਲ ਭਾਵੇਂ ਘੱਟ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸੀਟਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ/ਐਡਹਾਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਆਉਣ ਲੱਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਆਪਾਂ ਵੀ ਹੱਥ ਧੋ ਲਈਏ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ/ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰ ਸਾਲ ਚੋਣਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਹਰੇਕ ਸਾਲ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਸਮੇਂ ਚੋਣ-ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਵਿਚ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਹਰੇਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਬੱਚਾ (ਮੁੰਡਾ ਜਾਂ ਕੁੜੀ) ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਨਿਯਮ ਬਣਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਾਲਚ ਭਰੇ ਨਾਅਰੇ ਨਾਲ ਸਭ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰਾਂ {{nop}}<noinclude></noinclude> nwwizoitarky7knkb8jfl2oqaom4na4 250 70954 236075 214508 2026-09-23T10:29:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236075 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||21}}</noinclude>ਨਾਲ ਤਾਂ ਸਾਂਝ ਹੈ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕਾਨੂੰਨ/ਨਿਯਮ ਬਣਵਾਉਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਾਰ-ਉਤਾਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਬਸ ਇਸੇ ਆਸ 'ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਜ਼ੋਰ-ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਕਪੂਰੀ ਯਮੁਨਾ ਲਿੰਕ ਨਹਿਰ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ, 1984 ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਹੋਏ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ, ਪਰ ਪਰਨਾਲਾ ਉਥੇ ਦਾ ਉਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ।</br> {{gap}}ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਨੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਗਲਤ ਫਾਇਦਾ ਘੱਟ ਉਠਾਇਆ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਵੋ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਿਕਾਊ ਹੋਈਆਂ। ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਟਾਵੇਂ-ਟਾਵੇਂ ਅਹੁਦੇਦਾਰ 'ਤੇ ਹੀ ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਪਾਸੋਂ ਆਪਣਾ ਫਲਾਣਾ ਘਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਫਲਾਣੀ ਅਸਾਮੀ 'ਤੇ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਜਾਂ ਐਡਹਾਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਵਾਇਆ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵੀ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ-ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ/ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਦਾਗੀ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਦਾਗ਼ੀ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇੰਨੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੀ ਯੂਨੀਅਨ ਹੀ ਦਾਗ਼ੀ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵੱਲੋਂ ਬੈਕ ਡੋਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਵੀ ਧੜਾਧੜ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਿਥੇ ਵੀ ਦਸ ਬੰਦੇ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਈਆਂ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਿਲਦੇ ਸਨ।</br> {{gap}}ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਲਤ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੋਚ ਕੇ ਹੀ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਆਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਬਾਕੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਵਿਚ ਘੁਸਰ-ਮੁਸਰ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਕਿ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਚਲਾਏ {{nop}}<noinclude></noinclude> c1blo4vra1yisa1k7cu8mz18h3v33cz 250 70955 236076 214509 2026-09-23T10:35:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236076 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||22}}</noinclude>ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਨੇ ਪੰਜ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਵਾ ਲਏ ਹਨ, ਫਲਾਣੇ ਨੇ ਦਸ। ਦਫਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਆਮ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਈਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਬੈਕ ਡੋਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਕਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਵਾਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵੀ ਉਂਗਲਾਂ ਤੇ ਗਿਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਵੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਣ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤ-ਧੀ, ਘਰਵਾਲਾ ਘਰਵਾਲੀ, ਭਰਾ ਭੈਣ, ਚਾਚੇ-ਤਾਏ ਦੇ ਲੜਕੇ/ਲੜਕੀਆਂ, ਸਾਲੇ-ਸਾਲੀਆਂ, ਸਾਲੇ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਕੁੜੀ, ਪੁੱਤ ਦਾ ਸਾਲਾ-ਸਾਲੀ, ਮਾਂ-ਬਾਪ, ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ/ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ... ਆਦਿ। ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ 'ਚ ਨਿਯੁਕਤ ਨਾ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।</br> {{gap}}ਮੇਰਾ ਅਕਸਰ ਡਾ. ਐੱਸ.ਐੱਸ. ਜੌਹਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸਭ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆ। ਸਾਲ 1995 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਦੌਰ ਰਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਜਰੂਰੀ ਕੰਮ ਲਈ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮਿਲਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਜਥੇਦਾਰ ਜਾਂ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗ ਚਲਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈਂ ਕਈਂ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਕੇ ਹੀ ਕਿਤੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਣਹੋਣੀ ਦਾ ਕਿਆਸ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਵਿਸਾਖੀ ਮੇਲੇ ਵਰਗਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਨੀਲੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਿਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਿਤੇ ਚਾਦਰਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਕਿਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰ, ਕਿਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਦਫ਼ਤਰ ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਾ ਦਫਤਰ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਇਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਖਾੜਾ ਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਇੰਨੀ ਕੁ ਸੋਝੀ ਤਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਅੰਤ ਬੜਾ ਮਾੜਾ, ਤਰਸਯੋਗ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਨ ਵਿਚ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ {{nop}}<noinclude></noinclude> l5ewbwgbixoqr9kjmbgj97xodeckek3 250 70956 236077 214510 2026-09-23T10:41:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||23}}</noinclude>ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਦਫ਼ਤਰ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਮਾਣ-ਇੱਜ਼ਤ ਸੀ, ਭੈਅ ਸੀ, ਲੋਕ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ, ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ-ਕਾਰਾਂ ਲਈ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਅਨਪੜ੍ਹ, ਉਜੱਡ ਲੋਕ ਕਾਂਵਾਂ-ਗਰਸਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਡਾਰੀਆਂ ਲਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦਿਵਿਆਂਗ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੂੰ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪਰਚੀ ਕਟਵਾਏ ਬਗੈਰ ਜਾਂ ਪੀ.ਏ. ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਸਿੱਧਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅੱਜ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਾਹਿਬ ਆਊਟ ਆਫ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ ਜਾਂ ਆਏ ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਆਉਣਾ। ਪਰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਪਾਠਕ ਖੁਦ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਕੀ ਬੀਤਦੀ ਹੋਵੇਗੀ?</br> {{gap}}ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰਾਂ, ਉੱਚ-ਅਫਸਰਾਂ, ਪ੍ਰੈੱਸ/ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਰਿਪੋਰਟਰਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਏ, ਬੀ, ਸੀ ਆਦਿ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸਰ-ਰਸੂਖ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਬੈਕ ਡੋਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਰਹੋ, ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭਣ ਸਬੰਧੀ ਪੱਟੋ ਘੱਟ 100 ਬੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਟਾਈਪ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਗਭਗ ਸਭ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਅਰਜ਼ੀ ਟਾਈਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਨੇ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੇ ਇਹ ਲਿਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ “ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੈ, ਨੌਕਰੀ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ/ਦੇਵੇਗੀ।” ਪਰ ਅਸਲੀ ਗਰੀਬੀ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ (ਡੇਲੀ ਵੇਜਿਜ਼) ਜਾਂ ਐਡਹਾਕ ਨਿਯੁਕਤੀ ਉਪਰੰਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਆਉਂਦੇ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭਣ ਨੂੰ ਰੱਜ ਕੇ ਕੈਸ਼ ਕਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ {{nop}}<noinclude></noinclude> 71jpofvs48ccd7d60hejldu1hya3f0a 250 70957 236080 214511 2026-09-23T10:56:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||24}}</noinclude>ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਦਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਾਰਾਂ ਵੀ ਦਾਜ ਵਿਚ ਲਈਆਂ, ਭਾਵ ਰੱਜ ਕੇ ਦਾਜ ਲਿਆ। ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਣਿਤ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਜ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਘੱਟ ਲਿਆ ਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੁੜੀ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਨੌਕਰੀਆਂ 'ਤੇ ਹੱਕ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬਣਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਹੱਕ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਖੋਹ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਲ਼ਿਆ।</br> {{gap}}ਸਾਲ 2005 ਤੋਂ 2015 ਤੱਕ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਦਾ ਇਹ ਗੋਰਖ ਧੰਦਾ ਆਪਣੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਚਲੋ ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਤਾਂ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਇਕ ਆਪ-ਬੀਤੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸ਼ਾਖਾ ਵੱਲੋਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਦਾ ਬੋਝ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉੱਤਰ-ਕਾਪੀਆਂ ਦੇ ਬੰਡਲਾਂ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ, ਗੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਲੱਦਣਾ ਅਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਸੈਂਟਰਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਆਦਿ ਕੰਮ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸ਼ਾਖਾ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੈਕਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੇਰ ਗੱਡੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉੱਤਰ-ਕਾਪੀਆਂ ਲਿਆ ਕੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਆਦਿ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸਾਲ, ਇਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਲਈ, 20-30 ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਸੇਵਾਦਾਰ ਰੱਖ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ 6-6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਹਰ ਵਾਰ ਇਹ ਲਿਖ ਕੇ ਕਿ “ਕਰਮਚਾਰੀ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਆਚਰਣ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਅਜੇ ਲੋੜ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ”, ਵਾਧਾ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦਾ ਸਬੰਧਤ ਅਸਾਮੀ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਫੇਰ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਭਾਵ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ‘ਗਲ਼ੇ ਦੀ ਹੱਡੀ’ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{nop}}<noinclude></noinclude> 2tgsz12vx78zah4lryejlcs2516gljj 250 70958 236081 214512 2026-09-23T11:03:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||25}}</noinclude>ਖੈਰ ! ਮੈਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿਚ ਕੁਝ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਅੰਦਰ-ਖਾਤੇ ਧੜਾ-ਧੜ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ/ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੋ-ਚਾਰ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੀ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਇਕ ਜਾਣਕਾਰ ਦੇ 10+2 ਵਿਚ 70% ਅੰਕ ਸਨ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਅਰਜ਼ੀ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ 10+2 ਵਿਚ 70% ਅੰਕ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਕੁੱਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮੈਰਿਟ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਮੈਰਿਟ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਬੰਦਾ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰਤਮੰਦ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਰ.ਟੀ.ਆਈ. ਤਹਿਤ ਸਭ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਸਬੰਧੀ ਰਿਕਾਰਡ ਮੰਗਾਂਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਗੋਰਖ-ਧੰਦੇ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।” ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਕਾਫੀ ਸ਼ਰੀਫ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦਿਵਿਆਂਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤੀ ਸਾਂਝ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣੇ ਇਸ ਦਰਖਾਸਤ ਨੂੰ ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦੇਣਗੇ। ਫੇਰ ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿਚ ਰੱਖ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਤੇ ਹੀ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਕਰੋ।</br> {{gap}}ਦਸ ਕੁ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਵੱਲੋਂ ਸਬੰਧਤ ਸੂਚੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। “ਇਸ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੁਦ ਚੈੱਕ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਪਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।” ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅੰਦਰੋਂ ਤਾਂ ਦਿਲ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਬਾਂਦਰ-ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜਾ ਮਨ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ “99% ਨੌਕਰੀਆਂ {{nop}}<noinclude></noinclude> 3m97gv68004mxsvsrh1z5e5bh4prflu 250 70959 236082 214513 2026-09-23T11:10:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||26}}</noinclude>ਤਾਂ ਬਾਂਦਰ-ਵੰਡ ਰਾਹੀਂ ਭਰੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਏਦਾਂ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ। ਗਵਰਨਰ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਵਾਰ ਲਿਖਿਆ, ਕੁਝ ਬਣਿਆ ? ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਬੰਦਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਨੇ ਜੋ ਚੁਪਕੇ-ਚੁਪਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਢਵਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਸਲੇ ਲਈ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਕੱਲਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਆਪਾਂ ਤਾਂ ਮੈਰਿਟ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਾਰਨ ਲਈ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਠੀਕ ਹੈ।”</br> {{gap}}ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਤੋਂ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਤੋਂ ਲਿਸਟ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲਿਸਟ ਆ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ ਅਤੇ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਸਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਲਿਸਟ ਤਾਂ ਆ ਗਈ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਸਟ ਵਿਚੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।” ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, “ਸਰ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਰ.ਟੀ.ਆਈ. ਨਾਲ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ ਹੈ।” ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਘਬਰਾਓ ਨਾ, ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 15-20 ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਲਿਸਟ ਜਾਵੇਗੀ, ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਲਿਸਟ ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪਵਾ ਦਿਆਂਗੇ। ਦਰਅਸਲ ਬਿਨਾਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ.ਸੀ. ਦਫ਼ਤਰ ਵੱਲੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਵੀ.ਸੀ. ਦਫ਼ਤਰ ਜਾ ਕੇ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰਾ ਬੰਦਾ ਹੈ।” ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੋਈ, ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 15-20 ਬਦਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸੂਚੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਭੇਜੀ ਗਈ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਾਮ ਫਿਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ.ਸੀ. ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਵੀ ਕਰ ਆਏ ਹਨ। ਖੈਰ । ਉਹ ਸੂਚੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਉਪਰੰਤ ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿਖੇ ਆ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।</br> ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦਾ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਮੈਂ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਨਾ। ਆਪਣੇ ਇਸ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਤੇ ਹੱਸਾਂ ਜਾਂ ਰੋਵਾਂ। ਕਦੇ ਸੋਚਦਾ ਸੀ, ‘ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਐ, ਮੇਰੇ<noinclude></noinclude> rj785639qdbrjajeh4e4agwymlztwyz 250 71031 236030 214648 2026-09-22T23:57:42Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 236030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||97}}</noinclude>ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਫੇਰ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਕਿ ਡੇਲੀਵੇਜਿਜ਼ ਜਾਂ ਐਡਹਾਕ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸਟਰ ਦਾ ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ ਨਾਲ ਤਜਰਬਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਚੈੱਕ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਉਪਰੰਤ ਅਤੇ ਰੋਸਟਰ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੀ ਤਰੱਕੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਨਾ ਕਿ ਰੋਸਟਰ ਦੇ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਚਹੇਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਤੀਜਾ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਤਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੰਤਰੀ, ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾ ਕੇ ਮਿਸਾਲੀ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ। {{center|***}} {{nop}}<noinclude></noinclude> 94oi5m0v34crl42i5el183iysr1gp2z 1728 73463 235994 234340 2026-09-22T15:49:49Z Kuldeep (Punjabi Wikimedians) 2409 235994 wikitext text/x-wiki ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਦੌਰਾਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦਾਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ==ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ '''ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਕਰਨ ਲਈ 3 ਅੰਕ''' ਅਤੇ '''ਵੈਲੀਡੇਟ ਕਰਨ ਲਈ 1 ਅੰਕ''' ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। (ਨੋਟ: ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਵੈਲੀਡੇਟ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ਼ ਇਸਦੇ ਹੱਕ (rights) ਹਨ) ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਟੂਲ ਉੱਤੇ ਜਾਕੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਟੂਲ ਲਿੰਕ: [https://wscontest.toolforge.org/c/390 Wscontest] == ਸਮਰਪਣ == ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਸਵ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ([[:w:user:param munde|ਪਰਮ ਮੁੰਡੇ]]) ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਪਰਮਜੀਤ ਜੀ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ 6500+ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਬਣਾਏ। ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਔਖੇ ਤੋਂ ਔਖੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ==ਗਤੀਵਿਧੀ== ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਕੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ 31 ਅਗਸਤ 2026 ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ। ਹੇਠਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ '''ਰਜਿਸਟਰ ਫਾਰ ਈਵੈਂਟ''' ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। == ਇਨਾਮ == ਇਸ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਾਊਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ - 7000 ਰੁਪਏ * ਦੂਸਰਾ ਇਨਾਮ - 5000 ਰੁਪਏ * ਤੀਸਰਾ ਇਨਾਮ - 3000 ਰੁਪਏ ==ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf]] {{index progress bar|Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Pardesi Dhola.pdf]]{{index progress bar|Pardesi Dhola.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੈਂਤੀ.pdf]]{{index progress bar|ਪੈਂਤੀ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Saakar.pdf]]{{index progress bar|Saakar.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Phailsufian.pdf]]{{index progress bar|Phailsufian.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Nishani.pdf]]{{index progress bar|Nishani.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf]]{{index progress bar|ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੋਇਆਂ ਦੀ ਜਾਗ - ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ - ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ.pdf]]{{index progress bar|ਮੋਇਆਂ ਦੀ ਜਾਗ - ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ - ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਭੁੱਲੜ ਜੱਟ.pdf]]{{index progress bar|ਭੁੱਲੜ ਜੱਟ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]]{{index progress bar|ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੌਤੋਂ ਬੁਰਾ ਵਿਛੋੜਾ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]]{{index progress bar|ਮੌਤੋਂ ਬੁਰਾ ਵਿਛੋੜਾ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਚਲਿੱਤਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]]{{index progress bar|ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਚਲਿੱਤਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]]{{index progress bar|ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ (ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ) - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]]{{index progress bar|ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ (ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ) - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf}} 8aq5xz3meygl3tlw429k80c58pcfoyd 235997 235994 2026-09-22T16:01:06Z Kuldeep (Punjabi Wikimedians) 2409 235997 wikitext text/x-wiki ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਦੌਰਾਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦਾਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ==ਕਿਤਾਬ ਸੋਧ ਮੁਹਿੰਮ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਵੈਲੀਡੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਧੂਰੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ '''ਪਰੂਫ਼ਰੀਡ ਕਰਨ ਲਈ 3 ਅੰਕ''' ਅਤੇ '''ਵੈਲੀਡੇਟ ਕਰਨ ਲਈ 1 ਅੰਕ''' ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। (ਨੋਟ: ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਵੈਲੀਡੇਟ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ਼ ਇਸਦੇ ਹੱਕ (rights) ਹਨ) ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਟੂਲ ਉੱਤੇ ਜਾਕੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਟੂਲ ਲਿੰਕ: [https://wscontest.toolforge.org/c/390 Wscontest] == ਸਮਰਪਣ == ਇਹ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਸਵ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ([[:w:user:param munde|ਪਰਮ ਮੁੰਡੇ]]) ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਪਰਮਜੀਤ ਜੀ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ 6500+ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖ ਬਣਾਏ। ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਔਖੇ ਤੋਂ ਔਖੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ==ਗਤੀਵਿਧੀ== ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਿਕੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਦੇਣ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ 31 ਅਗਸਤ 2026 ਤੋਂ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ। ਹੇਠਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ== ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ '''ਰਜਿਸਟਰ ਫਾਰ ਈਵੈਂਟ''' ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ। == ਇਨਾਮ == ਇਸ ਪਰੂਫ਼ਰੀਡਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਵਾਊਚਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। * ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ - 7000 ਰੁਪਏ * ਦੂਸਰਾ ਇਨਾਮ - 5000 ਰੁਪਏ * ਤੀਸਰਾ ਇਨਾਮ - 3000 ਰੁਪਏ ==ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਗੈਂਡੇ - ਯੂਜੀਨ ਆਇਨੈਸਕੋ - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਸਾਜ਼ ਰਾਜ਼ੀ ਹੈ! - ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਜੂਠ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf]]{{index progress bar|ਮੈਕਬਥ – ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ – ਬਲਰਾਮ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf]] {{index progress bar|Mritulok te Hor Natak.pdf|ਇੰਡੈਕਸ:ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Pardesi Dhola.pdf]]{{index progress bar|Pardesi Dhola.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੈਂਤੀ.pdf]]{{index progress bar|ਪੈਂਤੀ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Saakar.pdf]]{{index progress bar|Saakar.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Phailsufian.pdf]]{{index progress bar|Phailsufian.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:Nishani.pdf]]{{index progress bar|Nishani.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf]]{{index progress bar|ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੋਇਆਂ ਦੀ ਜਾਗ - ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ - ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ.pdf]]{{index progress bar|ਮੋਇਆਂ ਦੀ ਜਾਗ - ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ - ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਭੁੱਲੜ ਜੱਟ.pdf]]{{index progress bar|ਭੁੱਲੜ ਜੱਟ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]]{{index progress bar|ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੌਤੋਂ ਬੁਰਾ ਵਿਛੋੜਾ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]]{{index progress bar|ਮੌਤੋਂ ਬੁਰਾ ਵਿਛੋੜਾ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਚਲਿੱਤਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]]{{index progress bar|ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਚਲਿੱਤਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]]{{index progress bar|ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ (ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ) - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]]{{index progress bar|ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ (ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ) - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ - ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ.pdf]]{{index progress bar|ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ - ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮਨ ਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ.pdf]]{{index progress bar|ਮਨ ਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ.pdf]]{{index progress bar|ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਇੱਕ ਉਮਰ ਕੈਦੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ.pdf]]{{index progress bar|ਇੱਕ ਉਮਰ ਕੈਦੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf]]{{index progress bar|ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf}} * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ.pdf]]{{index progress bar|ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ.pdf}} nr1xrm0o8gzw9vk5q3ll52vnpy9hje9 100 74103 235992 2026-09-22T15:43:54Z Kuldeep (Punjabi Wikimedians) 2409 "{{Author}}" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 235992 wikitext text/x-wiki {{Author}} ga6uvnf6rcbauvwd817qzm2j5tc09gh 235993 235992 2026-09-22T15:46:59Z Kuldeep (Punjabi Wikimedians) 2409 235993 wikitext text/x-wiki {{Author}} == ਰਚਨਾਵਾਂ == [[ਇੰਡੈਕਸ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]] [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੌਤੋਂ ਬੁਰਾ ਵਿਛੋੜਾ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]] [[ਇੰਡੈਕਸ:ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਚਲਿੱਤਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]] [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ (ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ) - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]] [[ਇੰਡੈਕਸ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]] 8sm8jrh90nklrf46x307sxet9txjh4b 235995 235993 2026-09-22T15:55:14Z Kuldeep (Punjabi Wikimedians) 2409 235995 wikitext text/x-wiki {{Author}} == ਰਚਨਾਵਾਂ == * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਮੌਤੋਂ ਬੁਰਾ ਵਿਛੋੜਾ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਚਲਿੱਤਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ (ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠਾ) - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]] * [[ਇੰਡੈਕਸ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf]] gmih0q1nrsaueuap25xdf5ni1b0ov59 250 74104 236000 2026-09-22T22:45:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਟਾਈਟਲ}}</noinclude>{{Css image crop |Image = ਪੰਜਾਬੀ_ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,_ਪਟਿਆਲਾ_(ਅੱਖੀਂ_ਡਿੱਠਾ)_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 1 |bSize = 450 |cWidth = 450 |cHeight = 587 |oTop = 0 |oLeft = 2 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 49v7c0vdywt360898thrcgl5rgzm4b2 250 74105 236001 2026-09-22T22:46:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 236001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" />{{rh||-}}</noinclude><noinclude></noinclude> 8gkubnrhh1ztl1im076ud2bucq78jxs 250 74106 236006 2026-09-22T23:07:43Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 236006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਪਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ। ਤ੍ਰਬਕ ਕੇ ਜੰਗਲੇ ਵਲ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਜੰਗਲੇ ਦੀਆਂ ਸੀਖਾਂ ਦਿਸੀਆਂ। ਹੋਸ਼ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਰਾਤੀਂ ਘੰਟੀ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹੀ ਸੁੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਫੇਰ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟੀਆਂ, ਕੁਝ ਆਲਸ ਜਿਹੀ ਪੈ ਗਈ, ਇਕ ਦੋ ਮਿੰਟ ਫਿਰ ਅੱਖ ਲਗ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹੋ ਪੁਰਾਣੇ ਝਾਕੇ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪਏ। ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੀ ਫਿਰ ਦਿਸੇ, ਪਰ ਐਤਕੀ ਇਹ ਭਾਸੇ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਤੀਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਸੁਤਾ ਸੀ, ਸੁਤਾ ਵੀ ਬੰਦ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਸਤਾਂ ਜਿੰਦਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੀ ਕੋਠੜੀ ਤਕ ਇਹ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣ ਕਿਥੋਂ ਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਪੁਜੇ? ਸਾਰੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਾਸੇ ਕਿ ਮੈਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹਾਂ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਿਲੀ ਸੰਕਲਪ ਵਿਕਲਪ ਉਠਦੇ ਵੀ ਅਡ-ਅਡ ਸੁਣਾਈ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ। ਭਾਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਕੰਨ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦੋ ਦੋ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਵਕਤ ਇਉਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਵੇ ਕਿ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਵਖੋ ਵਖ ਜੀਭ ਕੰਨ ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗਵਾਂ ਸੁਰਤੀ ਬੁਧੀ ਆਦਿਕ ਭੀ ਅਡੋ ਅਡ ਸੰਗ ਸਾਥ ਹੀ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਵਖੋ ਵਖ ਦੇਖ ਸੁਣ ਤੇ ਸਮਝ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰੋਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਅੰਗ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਥਾਈਂ ਕਾਇਮ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਥੜ੍ਹੀ, ਚੱਕੀ ਅਤੇ ਅਗੇ ਪਿਛੇ ਨੀਚੇ ਊਚੇ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਜੰਗਲੇ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਵਖੋ ਵਖ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ "ਸਭ ਅੱਛਾ" ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਇਸ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪਵਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਖੜ੍ਹਾਂ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਸੁਝੇ ਜਿਥੋਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ, ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਖੜੋ ਕੇ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੰਧਾਂ ਵਿਚ ਦੀ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੰਧਾਂ ਕਿਸ ਮਾਦੇ ਦੀਆਂ (ਕਿਸ ਸੂਖਮ ਵਸਤ ਦੀਆਂ) ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਉਤਾਂਹ ਨੂੰ ਨਿਗਾਹ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਤਾਰਾ-ਮੰਡਲ ਨਜ਼ਰ ਪਿਆ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਹੀ ਸੂਰਜ,<noinclude>{{center|੬}}</noinclude> luqxizbaniolyr5ubw846jplahddmga 250 74107 236009 2026-09-22T23:15:12Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਚੰਦ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਵਸਨੀਕ, ਉਜਾੜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਫੁਰਿਆ, ਭੈ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਦੀ ਛੱਤ ਕਿਧਰ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਾਲੇ ਕੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਫੁਰਨਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 236009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਚੰਦ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਵਸਨੀਕ, ਉਜਾੜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਫੁਰਿਆ, ਭੈ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਦੀ ਛੱਤ ਕਿਧਰ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਾਲੇ ਕੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰਿਆ ਅਤੇ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਨਾ ਡਿਗ ਪਏ ਜਾਂ ਡਿਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਥੱਲੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਬਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਭੈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਕੀ ਦੇਖਦਾਂ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਥੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹਾਂ, ਛੱਤ ਵੀ ਓਹੀ ਕਾਇਮ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਫਿਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੰਡੇ ਵਾਂਗੂ ਚੁਭੇ, "ਉਠ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੀ ਰਾਤ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਬੇਸੁਧ ਘੂਕ ਸੁਤਾ ਪਿਆ ਹੈਂ" ਮੈਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾਂ, ਪਰ ਉਹ ਭੁਲਣ ਨਾ। ਐਤਕੀਂ ਮੈਂ ਬੜਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਫੇਰ ਅੱਖ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਉਸ ਉਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਜਣ ਨੂੰ ਦਸ ਕੇ ਕੁਝ ਲਾਭ ਉਠਾਵਾਂ। ਨਾ ਤਾਂ ਅੱਖ ਹੀ ਲਗੀ, ਨਾ ਮੈਂ ਘੰਟਾ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਭਾ ਦਾ ਅਜੇ ਸਵੱਖਤਾ ਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਚਾਰ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਵਜਦੇ ਸੁਣੇ ਸੀ ਤੇ ਨਵੀਂ ਗਾਰਦ ਬਦਲਦੀ ਵੀ ਡਿਠੀ ਸੀ। ਅੰਤ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਨੀਂਦ ਤਾਂ ਪੈਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਚਲੋ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣ ਕਹਿ ਤੇ ਵਿਖਾ ਗਏ ਹਨ, ਕਰੀਏ (ਭਾਵ ਉਠੀਏ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੀਏ)। ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰੇ ਕਿ ਹੋਰ ਥੋੜੀ ਵਾਹ ਲਾਵਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਫਿਰ ਉਸੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸੰਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਜਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਥੋਂ? ਇਹ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਕ ਤ੍ਰੰਗ ਉਠੇ ਤੇ ਇਕ ਬੈਠੇ। ਏਹਨਾ ਵਹਿਣਾਂ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੇ ਨੂੰ ਕਈ ਮਿੰਟ ਲੰਘ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਂਵਾਕ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ— {{Block center|<poem>ਕਬੀਰ ਜੋ ਮੈ ਚਿਤਵਉ ਨਾ ਕਰੈ ਕਿਆ ਮੇਰੇ ਚਿਤਵੈ ਹੋਇ॥ ਅਪਨਾ ਚਿਤਵਿਆ ਹਰਿ ਕਰੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਚਿਤਿ ਨਾ ਹੋਇ॥੨੧੯॥</poem>}} ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਦੀ ਬੈਂਤ ਯਾਦ ਆਈ—<noinclude></noinclude> 515uvzep7zfo3sogbs1rymzx7kvo1xg 236010 236009 2026-09-22T23:15:29Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 236010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਚੰਦ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਵਸਨੀਕ, ਉਜਾੜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਫੁਰਿਆ, ਭੈ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਦੀ ਛੱਤ ਕਿਧਰ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਾਲੇ ਕੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰਿਆ ਅਤੇ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਨਾ ਡਿਗ ਪਏ ਜਾਂ ਡਿਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਥੱਲੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਬਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਭੈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਕੀ ਦੇਖਦਾਂ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਥੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹਾਂ, ਛੱਤ ਵੀ ਓਹੀ ਕਾਇਮ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਫਿਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੰਡੇ ਵਾਂਗੂ ਚੁਭੇ, "ਉਠ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੀ ਰਾਤ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਬੇਸੁਧ ਘੂਕ ਸੁਤਾ ਪਿਆ ਹੈਂ" ਮੈਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾਂ, ਪਰ ਉਹ ਭੁਲਣ ਨਾ। ਐਤਕੀਂ ਮੈਂ ਬੜਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਫੇਰ ਅੱਖ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਉਸ ਉਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਜਣ ਨੂੰ ਦਸ ਕੇ ਕੁਝ ਲਾਭ ਉਠਾਵਾਂ। ਨਾ ਤਾਂ ਅੱਖ ਹੀ ਲਗੀ, ਨਾ ਮੈਂ ਘੰਟਾ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਭਾ ਦਾ ਅਜੇ ਸਵੱਖਤਾ ਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਚਾਰ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਵਜਦੇ ਸੁਣੇ ਸੀ ਤੇ ਨਵੀਂ ਗਾਰਦ ਬਦਲਦੀ ਵੀ ਡਿਠੀ ਸੀ। ਅੰਤ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਨੀਂਦ ਤਾਂ ਪੈਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਚਲੋ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣ ਕਹਿ ਤੇ ਵਿਖਾ ਗਏ ਹਨ, ਕਰੀਏ (ਭਾਵ ਉਠੀਏ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੀਏ)। ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰੇ ਕਿ ਹੋਰ ਥੋੜੀ ਵਾਹ ਲਾਵਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਫਿਰ ਉਸੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸੰਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਜਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਥੋਂ? ਇਹ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਕ ਤ੍ਰੰਗ ਉਠੇ ਤੇ ਇਕ ਬੈਠੇ। ਏਹਨਾ ਵਹਿਣਾਂ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੇ ਨੂੰ ਕਈ ਮਿੰਟ ਲੰਘ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਂਵਾਕ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ— {{Block center|<poem>ਕਬੀਰ ਜੋ ਮੈ ਚਿਤਵਉ ਨਾ ਕਰੈ ਕਿਆ ਮੇਰੇ ਚਿਤਵੈ ਹੋਇ॥ ਅਪਨਾ ਚਿਤਵਿਆ ਹਰਿ ਕਰੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਚਿਤਿ ਨਾ ਹੋਇ॥੨੧੯॥</poem>}} ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਦੀ ਬੈਂਤ ਯਾਦ ਆਈ—<noinclude></noinclude> s4bgzjgon53u9mzhwxawwvw1p9h6e4r 236011 236010 2026-09-22T23:16:36Z Tamanpreet Kaur 606 236011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਚੰਦ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਵਸਨੀਕ, ਉਜਾੜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਫੁਰਿਆ, ਭੈ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਦੀ ਛੱਤ ਕਿਧਰ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਾਲੇ ਕੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰਿਆ ਅਤੇ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਨਾ ਡਿਗ ਪਏ ਜਾਂ ਡਿਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਥੱਲੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਬਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਭੈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਕੀ ਦੇਖਦਾਂ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਥੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹਾਂ, ਛੱਤ ਵੀ ਓਹੀ ਕਾਇਮ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਫਿਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੰਡੇ ਵਾਂਗੂ ਚੁਭੇ, "ਉਠ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੀ ਰਾਤ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਬੇਸੁਧ ਘੂਕ ਸੁਤਾ ਪਿਆ ਹੈਂ" ਮੈਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾਂ, ਪਰ ਉਹ ਭੁਲਣ ਨਾ। ਐਤਕੀਂ ਮੈਂ ਬੜਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਫੇਰ ਅੱਖ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਉਸ ਉਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਜਣ ਨੂੰ ਦਸ ਕੇ ਕੁਝ ਲਾਭ ਉਠਾਵਾਂ। ਨਾ ਤਾਂ ਅੱਖ ਹੀ ਲਗੀ, ਨਾ ਮੈਂ ਘੰਟਾ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਭਾ ਦਾ ਅਜੇ ਸਵੱਖਤਾ ਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਚਾਰ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਵਜਦੇ ਸੁਣੇ ਸੀ ਤੇ ਨਵੀਂ ਗਾਰਦ ਬਦਲਦੀ ਵੀ ਡਿਠੀ ਸੀ। ਅੰਤ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਨੀਂਦ ਤਾਂ ਪੈਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਚਲੋ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣ ਕਹਿ ਤੇ ਵਿਖਾ ਗਏ ਹਨ, ਕਰੀਏ (ਭਾਵ ਉਠੀਏ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੀਏ)। ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰੇ ਕਿ ਹੋਰ ਥੋੜੀ ਵਾਹ ਲਾਵਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਫਿਰ ਉਸੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸੰਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਜਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਥੋਂ? ਇਹ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਕ ਤ੍ਰੰਗ ਉਠੇ ਤੇ ਇਕ ਬੈਠੇ। ਏਹਨਾ ਵਹਿਣਾਂ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੇ ਨੂੰ ਕਈ ਮਿੰਟ ਲੰਘ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਂਵਾਕ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ— {{Block center|<poem>ਕਬੀਰ ਜੋ ਮੈ ਚਿਤਵਉ ਨਾ ਕਰੈ ਕਿਆ ਮੇਰੇ ਚਿਤਵੈ ਹੋਇ॥ ਅਪਨਾ ਚਿਤਵਿਆ ਹਰਿ ਕਰੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਚਿਤਿ ਨਾ ਹੋਇ॥੨੧੯॥</poem>}} ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਦੀ ਬੈਂਤ ਯਾਦ ਆਈ—<noinclude>{{center|੭}}</noinclude> b8q0xvs43qmyl8klahhegebziji7n79 250 74108 236014 2026-09-22T23:26:04Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 236014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Block center|<poem>'ਜੇ ਮੰਗੀ ਮੌਤ ਮਿਲੇ ਦਰਗਾਹੋਂ ਤਾਂ ਦੁਖੀਆ ਕਾਹਨੂੰ ਜੀਵੇ।'</poem>}} {{gap}}ਅਜਿਹਿਆਂ ਫੁਰਨਿਆਂ ਦਾ ਫੁਰਨਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕੁਝ ਢਾਰਸ ਬੱਝੀ ਅਤੇ ਸਬਰ ਆਇਆ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਠੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਤਾਂ ਕਰੇ ਪਰ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਘੜੀ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਵਾਸਤੇ ਮਸਾਂ ਹੀ ਵੇਲਾ ਟਪਾਉਣ ਜੋਗੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਧੀ ਕੁ ਪੀ ਕੇ ਬਿਰਾਜਿਆ ਸੀ। ਪੰਜ-ਇਸ਼ਨਾਨਾ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੇਵਲ ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੋਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਦਸਤਾਰਾ ਸਜਾ ਕੇ ਕੰਬਲ ਦੀ ਬੁਕਲ ਮਾਰ ਬੈਠਾ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ (ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕੇ) ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਉਚੀ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਕਿ ਮਤਾਂ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਰੂਆ ਨਾ ਲਗਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਐਵੇਂ ਹੀ ਗਲ ਪੈ ਜਾਏ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਰਪੋਟਾਂ ਕਰਦਾ ਫਿਰੇ। ਦਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਕਿਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਕਰ ਬੈਠਾਂ। ਸਰੀਰ ਨਿਰਬਲ ਸੀ, ਨਿਤਨੇਮ ਦਾ ਪਾਠ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਕੀਤਾ, ਥਕ ਗਿਆ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਦਮ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦਲੀਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗਾ ਕਿ ਚਲੋ ਨਿਤਨੇਮ ਦਾ ਪਾਠ ਤਾਂ ਹੋ ਹੀ ਗਿਆ, ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧ ਕੇ ਅਰਾਮ ਕਰੋ। ਉਠ ਕੇ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧਿਆ। ਅਜੇ ਫੇਰ ਬਿਸਤਰੇ ਉਤੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ (ਦਿਲ) ਬਿਰਤੀ ਖਿਲਰ ਚਲੀ ਅਤੇ ਮਨ ਹੁਜਤਾਂ ਡਾਹੁਣ ਲਗਾ ਕਿ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਬੁਢੇ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵੀ ਦੁਖੜਾ ਨਾ ਕਟਿਆ (ਅਰਥਾਤ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਨਾ ਕਢਿਆ) ਚਲ ਛਡ ਏਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ; ਕੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਤੋਤੇ ਵਾਂਗੂੰ ਟੀਂ ਟੀਂ ਕਰਨਾ ਹੈਂ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਈ ਕਿ ਮਾਲੀ ਇਕ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਬੀਜਦਾ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੂਟਾ ਉਗਦਾ ਵਧਦਾ ਫੁਲਦਾ ਫਲਦਾ ਹੈ, ਬਾਗ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੂਟੇ ਫੁੱਲਦੇ ਫਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਫੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਤਨੇ ਫੁਲ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਫਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਫਲ ਭੀ ਪੈਣ ਤਾਂ ਪੱਕ ਕੇ ਜ਼ਰੂਰ ਕੁਝ ਕਾਣੇ ਭੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਨੌਰ (ਪੰਛੀ) ਹੀ ਠੂੰਗਾਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜੇ ਚਾਹੇ ਕਿ ਫਲ ਇਕ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ<noinclude>{{center|੮}}</noinclude> or6no40enf4a8pkyccwl6cjj6pnthwf 250 74109 236016 2026-09-22T23:34:45Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 236016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਡਿਗੇ ਟੁਟੇ, ਤਾਂ ਦਸੋ ਕਿ ਕੀ ਉਸਦਾ ਚਿਤਵਿਆ ਕਦੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਭਲਾ ਜੇ ਹੋ ਭੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਬੂਟੇ ਨਾਲ ਲਗੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ। ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੱਕ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਗਫ਼ੇ ਦੇਣ, ਅਥਵਾ ਪੱਕਣ ਅਰ ਤੋੜ ਕੇ ਵੇਚਾਂ। ਜੇ ਇਹ ਲਾਲਚ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਭਲਾ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਐਵੇਂ ਏਨੀ ਦਿਲ-ਤੋੜਵੀਂ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰਦਾ, ਯਾ ਇਕ ਵਾਰ ਫਲ ਖ਼ਰਾਬ ਲਗਾ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ। ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਵੇਖ ਅਗੇ ਵਾਸਤੇ ਆਸ਼ਾ ਰਖਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ ਐਤਕੀਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਫਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਚਲੋ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਹੀ ਪੱਕ ਪੈਣਗੇ, ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਮਿਣਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਫੇਰ ਢਾਰਸ ਪਈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਜਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਆਇਆ, ਉਠ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਿਰਬਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਸ ਬੀਸ ਮਿੰਟ ਬੈਠਾ ਥਕ ਗਿਆ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਸਾਵਧਾਨਤਾ ਨਾਲ ਹਠ ਧਾਰ ਕੇ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਤੁਰਨਾ ਫਿਰਨਾ ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਚਲਣ ਫਿਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਹੜੀ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਪੰਜ ਫ਼ੁਟ ਥਾਂ ਜੰਗਲੇ ਤਕ ਸੀ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਖਟਕਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਪਹਿਰੇ ਵਾਲਾ ਨਾ ਦੇਖ ਲਵੇ ਅਰ ਸਵੇਰੇ ਰਪੋਟ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕੈਦੀ ਸਮਝ ਕੇ ਅਫ਼ਸਰ ਛਡ ਦੇਣ, ਫੇਰ ਵੀ ਤੌਖਲਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹੀ ਦਾ ਅਸਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਰ ਵੈਰਾਗ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਮਸੀ ਵਿਚ ਨਾ ਬਦਲ ਜਾਏ ਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਵੀ ਇਕ ਮਿੰਟ ਸੁਖ ਦਾ ਰਸ ਨਾ ਲਭੇ। ਪਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਨਿਰਾਸਾ ਖ਼ਾਲੀ ਹਥੀਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਇਹ ਗਲ ਪੜ੍ਹੀ, ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਗਵਾਂ ਇਹ ਤਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵਾਸਤੇ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੈਦੀ ਹਾਂ, ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ ਅਰ ਇਸ ਵਕਤ ਵੀ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਨਰਕ ਨਿਵਾਸੀ ਹਾਂ (ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹਾਂ), ਫੇਰ ਵੀ ਇਥੇ ਸੰਗਤ ਅਰ ਕਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਸਾਥ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨਰਕ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਨੂੰ ਔਖਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਕੇ ਸਹਿ ਚਲਿਆ। ਜਮਦੂਤਾਂ ਦਾ ਦੁਨਿਆਵੀ ਦੋਜ਼ਖ ਵਿਚ ਕੋਈ<noinclude>{{center|੯}}</noinclude> 1ql0dsva9lv5zhlgyk08z2h4egyrrm2 250 74110 236020 2026-09-22T23:42:18Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 236020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਚਲਿਆ। ਆਮ ਕੈਦੀਆਂ ਉਤੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ (ਮਾਰ ਪਿਟ ਅਤੇ ਗਾਲ੍ਹੀ ਗਲੋਚ) ਕਰ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਉਤੇ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਕੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਥੋੜੀ ਨਿਗਾਹ ਭੀ ਨਹੀਂ ਝਾਕ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਦਿਲ ਨੇ ਢਾਰਸ ਬੰਨ੍ਹੀ। ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਇਕ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ। ਚੰਚਲ ਮਨ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਾਸਤੇ ਨੱਠਣ ਦੌੜਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇੰਜ ਭਾਸੇ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ (ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਖੰਭ ਲਤਾਂ ਬਾਹਾਂ ਟੁਟ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਥਕਾਵਟ ਅਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਦੁਖ ਤਾਂ ਦੂਰ ਹੋਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਚਹੁੰ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕੋਈ ਤਕੜਾ ਤਾਂ ਨਾ ਸੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੁਖ ਸੁਖ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੁਰਨੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਦੇਰ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਰਸ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਪਮਾ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ ਜਾਂ ਇਉਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਇਤਨੀ ਬੁਧੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਸਕਾਂ। ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਇਉਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਜਿਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਪੰਡਤ ਗਿਆਨੀ ਅਕਸਰ ਮਖ਼ੌਲ ਅਰ ਟਿਚਕਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਥਵਾ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਉਕਤੀਆਂ ਯੁਕਤੀਆਂ ਦਵਾਰਾ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਬੁਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨਦੇ ਯਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਵਕਤ ਮੰਨ ਤੇ ਲੱਖ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਕੀ ਸ਼ੈ ਹੈ? ਕਿਤਨਾ ਮਿੱਠਾ ਠੰਢਾ ਅਰ ਮਹਿਕਦਾਰ ਹੈ? ਕਈ ਗੁਰਮੁਖ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਕਤੀਆਂ ਯੁਕਤੀਆਂ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਹੀ ਦਿਸਣ। {{nop}}<noinclude>{{center|੧੦}}</noinclude> gj5u7f2buygnfcvsd3hzfjrfjf493zj 250 74111 236022 2026-09-22T23:47:00Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 236022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਰਖ ਕੇ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ, ਲੰਘ ਜਾਣ ਦੇ। ਅਸੀਂ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਅਗੇ ਹੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਰਿੱਛ ਮਾਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਠਗਣੀ ਵਲੋਂ ਰਪੋਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁਜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਰਿਛ ਨੂੰ ਮਾਰ ਘਤੇ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਜੇ ਇਹ ਰਿੱਛ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁਟੇ ਅਤੇ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਢਵਾ ਦੇਣਾ। ਉਮੈਦ ਹੈ ਕੁਲ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪੇ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗ ਚੁਕਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਰਿੱਛ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁਟਿਆ ਹੈ। ਦਰਬਾਨ ਪੰਜਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਵਡੇ ਅਫ਼ਸਰ (ਧਰਮ ਰਾਜ) ਪਾਸ ਪੁਜਾ ਜੋ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪੋ ਹੀ ਕਹਿ ਉਠਿਆ, "ਮੇਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਅਗੇ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਲੇਖਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।" {{gap}}('ਧਰਮ ਰਾਇ ਕਾ ਦਫ਼ਤਰੁ ਸੋਧਿਆ ਬਾਕੀ ਰਿਜਮ ਨ ਕਾਈ') ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ-ਦਮ ਬਾਹਰ ਕਢਵਾ ਦਿਓ। {{gap}}ਮੈਂ ਪਾਸ ਹੀ ਖੜਾ ਸੁਣਦਾ ਸੀ, ਪੰਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਡਿੱਠਾ। ਬਾਹਰ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਕਿਥੇ ਫਿਰਿਆ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਦਸਾਂਗਾ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਖੁਲ੍ਹ ਗਈ, ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਾਲੀ ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਸਰੀਰ ਥਕ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਕਿਤੇ ਫਿਰ ਅਜਿਹਾ ਸੁਪਨਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਫਿਰ ਦਸਾਂਗਾ। {{nop}}<noinclude>{{center|੩੮}}</noinclude> phj36tf3hclhb1e842jglid0wbvicjr 236023 236022 2026-09-22T23:47:31Z Tamanpreet Kaur 606 236023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਰਖ ਕੇ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ, ਲੰਘ ਜਾਣ ਦੇ। ਅਸੀਂ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਅਗੇ ਹੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਰਿੱਛ ਮਾਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਠਗਣੀ ਵਲੋਂ ਰਪੋਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੁਜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਰਿਛ ਨੂੰ ਮਾਰ ਘਤੇ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਜੇ ਇਹ ਰਿੱਛ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁਟੇ ਅਤੇ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਢਵਾ ਦੇਣਾ। ਉਮੈਦ ਹੈ ਕੁਲ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪੇ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗ ਚੁਕਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਰਿੱਛ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁਟਿਆ ਹੈ। ਦਰਬਾਨ ਪੰਜਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਵਡੇ ਅਫ਼ਸਰ (ਧਰਮ ਰਾਜ) ਪਾਸ ਪੁਜਾ ਜੋ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪੋ ਹੀ ਕਹਿ ਉਠਿਆ, "ਮੇਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਅਗੇ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਲੇਖਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।" {{gap}}('ਧਰਮ ਰਾਇ ਕਾ ਦਫ਼ਤਰੁ ਸੋਧਿਆ ਬਾਕੀ ਰਿਜਮ ਨ ਕਾਈ') ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ-ਦਮ ਬਾਹਰ ਕਢਵਾ ਦਿਓ। {{gap}}ਮੈਂ ਪਾਸ ਹੀ ਖੜਾ ਸੁਣਦਾ ਸੀ, ਪੰਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਡਿੱਠਾ। ਬਾਹਰ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਕਿਥੇ ਫਿਰਿਆ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਦਸਾਂਗਾ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਖੁਲ੍ਹ ਗਈ, ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਾਲੀ ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ ਤੇ ਸਰੀਰ ਥਕ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਕਿਤੇ ਫਿਰ ਅਜਿਹਾ ਸੁਪਨਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਫਿਰ ਦਸਾਂਗਾ। {{nop}}<noinclude>{{center|੩੮}}</noinclude> jt797yecnxk9qhltzc6bbnes4b7k0h5 250 74112 236024 2026-09-22T23:48:26Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{Css image crop |Image = ਇੱਕ_ਉਮਰ_ਕੈਦੀ_ਦਾ_ਸੁਪਨਾ.pdf |Page = 2 |bSize = 548 |cWidth = 396 |cHeight = 462 |oTop = 63 |oLeft = 56 |Location = center |Description = }}" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 236024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਇੱਕ_ਉਮਰ_ਕੈਦੀ_ਦਾ_ਸੁਪਨਾ.pdf |Page = 2 |bSize = 548 |cWidth = 396 |cHeight = 462 |oTop = 63 |oLeft = 56 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> ic60uiknrgecc422q4yp8g18g083e0u 236026 236024 2026-09-22T23:49:53Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 236026 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਇੱਕ_ਉਮਰ_ਕੈਦੀ_ਦਾ_ਸੁਪਨਾ.pdf |Page = 2 |bSize = 548 |cWidth = 396 |cHeight = 500 |oTop = 63 |oLeft = 56 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 9mi2rf7fqff5gdmm9g6qvvpm1vcp4hk 250 74113 236029 2026-09-22T23:57:04Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "________________ ਸੜਕ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਗਏ ਹੋਵਾਂਗੇ ਕਿ ਅਗੇ ਇਕ ਭੀੜੀ ਜਹੀ ਗਲੀ ਆ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਕੰਧਾਂ ਸਨ, ਉਂਜ ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਵਿਚ ਟੱਕਰ ਲਗਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸੱਟ ਉਕੀ ਨਹੀਂ ਲ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 236029 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>________________ ਸੜਕ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਗਏ ਹੋਵਾਂਗੇ ਕਿ ਅਗੇ ਇਕ ਭੀੜੀ ਜਹੀ ਗਲੀ ਆ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਕੰਧਾਂ ਸਨ, ਉਂਜ ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਵਿਚ ਟੱਕਰ ਲਗਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸੱਟ ਉਕੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਿਸ ਸ਼ੈ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਜ ਤਕ ਅਜਿਹੀ ਸੂਖਮ ਨਰਮ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਡਿਠੀ ਸੁਣੀ। ਅਸੀਂ ਗੁਥਮਥਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਦੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕੰਧ ਵਿਚ ਮਾਰੇ, ਕਦੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀੜੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਦੀ ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਅਸੀਂ ਇਕ ਵਡੇ ਫਾਟਕ ਉਤੇ ਪੁਜੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ (ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਵਲ) ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਕ ਵਡਾ ਮਕਾਨ ਯਾ ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਫਾਟਕ ਵਲ ਖਿਚਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਭ ਪਵੇ ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਬਲਾ ਤੋਂ ਛੁਟਾਂ। ਉਹ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਖਿੜਕੀ ਵਲ ਖਿਚੇ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਤਾਣ ਲਾਇਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖਿਚ ਕੇ ਫਾਟਕ ਨਾਲ ਮਾਰਾਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਫਾਟਕ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਖੜਾਕ ਸੁਣ ਕੇ ਮਕਾਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਮੇਰੀ ਆਸ਼ਾ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟੀ ਖਿੜਕੀ ਵਿਚ ਚੁਕ ਮਾਰਿਆ। ਬੂਹਾ ਤਾਂ ਨਾ ਖੁਲ੍ਹਾ, ਪਰ ਝਟ ਪਟ ਉਸ ਖਿੜਕੀ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਮੁਟਿਆਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿਛ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਝਟ ਹੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰਨੋਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੋਲੀ ਜਿਹੀ ਜਫੀ ਪਾਈ ਰਖੀ। ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਮੇਰੇ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲੀ— “ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਘੁਲਦੇ ਮੇਰੇ ਬੂਹੇ ਤੇ ਪੁਜ ਗਏ ਹੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਰਿੱਛ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛਡਣਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਵਾਕਫ਼ ਹਾਂ। ਅਗੇ ਨੂੰ ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇਗਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਭੀ ਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਵਡੇ ਫਾਟਕ ਵਾਲਾ ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿ ਮੈਂ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਥਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੱਥੀਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰੋ, ਸਿਰਫ਼ ਸਭ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ (ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੀ ੧੨<noinclude></noinclude> oatim4e0hpn7y1b8457d4cvhcnphslx 236066 236029 2026-09-23T10:19:45Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 236066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਸੜਕ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਗਏ ਹੋਵਾਂਗੇ ਕਿ ਅਗੇ ਇਕ ਭੀੜੀ ਜਹੀ ਗਲੀ ਆ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਕੰਧਾਂ ਸਨ, ਉਂਜ ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਵਿਚ ਟੱਕਰ ਲਗਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸੱਟ ਉਕੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਿਸ ਸ਼ੈ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਜ ਤਕ ਅਜਿਹੀ ਸੂਖਮ ਨਰਮ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਡਿਠੀ ਸੁਣੀ। ਅਸੀਂ ਗੁਥਮਥਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਦੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕੰਧ ਵਿਚ ਮਾਰੇ, ਕਦੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀੜੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਦੀ ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਅਸੀਂ ਇਕ ਵਡੇ ਫਾਟਕ ਉਤੇ ਪੁਜੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ (ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਵਲ) ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਕ ਵਡਾ ਮਕਾਨ ਯਾ ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਫਾਟਕ ਵਲ ਖਿਚਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਭ ਪਵੇ ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਬਲਾ ਤੋਂ ਛੁਟਾਂ। ਉਹ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਖਿੜਕੀ ਵਲ ਖਿਚੇ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਤਾਣ ਲਾਇਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖਿਚ ਕੇ ਫਾਟਕ ਨਾਲ ਮਾਰਾਂ, ਸ਼ਾਇਦ ਫਾਟਕ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਖੜਾਕ ਸੁਣ ਕੇ ਮਕਾਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। {{gap}}ਮੇਰੀ ਆਸ਼ਾ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟੀ ਖਿੜਕੀ ਵਿਚ ਚੁਕ ਮਾਰਿਆ। ਬੂਹਾ ਤਾਂ ਨਾ ਖੁਲ੍ਹਾ, ਪਰ ਝਟ ਪਟ ਉਸ ਖਿੜਕੀ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਮੁਟਿਆਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿੱਛ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਝਟ ਹੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰਨੋਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੋਲੀ ਜਿਹੀ ਜਫੀ ਪਾਈ ਰਖੀ। ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਮੇਰੇ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲੀ— {{gap}}"ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਘੁਲਦੇ ਮੇਰੇ ਬੂਹੇ ਤੇ ਪੁਜ ਗਏ ਹੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਰਿੱਛ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛਡਣਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਵਾਕਫ਼ ਹਾਂ। ਅਗੇ ਨੂੰ ਇਹ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇਗਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਭੀ ਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਵਡੇ ਫਾਟਕ ਵਾਲਾ ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿ ਮੈਂ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਥਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੱਥੀਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰੋ, ਸਿਰਫ਼ ਸਭ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ (ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੀ<noinclude>{{c|੧੨}}</noinclude> r95a9ogmxf0u74otxhk4icselvxa8hy 250 74114 236043 2026-09-23T03:48:47Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 236043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੪)}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਝਾਏ॥ਦੋ:॥ ਸੁਨਰਾਜਾ ਬਚਨ ਉਠੇ ਜਲਦੀ ਨ੍ਯਾਵ ਚੁਕਾਇ ॥ ਨੀਰ ਗਰਮ ਧ੍ਰਵਾਇ ਕਰ ਤੌ ਸੈਂਧਾ ਲੀਯੋ ਮਿਲਾਇ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪ੍ਯਾਰੇ ਜੀ ਸੈਂਧਾ ਲੀਯੋ ਮਿਲਾਇ ਨੀਰ ਮੈਂ ਨੀਰ ਸਮੋਏ॥ ਚੰਦਨ ਚੌਕੀ ਡਾਰ ਕੁਵਰ ਨੇ ਨ੍ਹਾਨ ਸੰਜੋਏ॥ ਪਿ- ਆਰੇ ਜੀ ਕੰਚਨ ਬਨੇ ਸ੍ਰੀਰ ਨਾਰਮੇ ਮਲ ਕਰ ਧੋਏ॥ ਲਈ ਸੁਮ੍ਰਨੀ ਹਾਥ ਰਤਨ ਮੈਂ ਲਾਲ ਪਰੋਏ॥ ਦੋਹਰਾ ॥ਰਾਜਾ ਤੁਮਾਰੇ ਦੇਸ ਮੈ ਕੌਨ ਕਰੈਗਾ ਹੋੜ॥ ਹਮ ਆਏ ਰਨ ਵਾਸਕੀ ਸੁੰਞੀ ਡ੍ਯੇਢੀ ਛੋੜ॥ਚੌ:॥ਸੁੰਨੀ ਡ੍ਯੋਢੀ ਛੋੜ ਅਰਜ ਤੋ ਸੁਨੋ ਹਮਾਰੀ॥ ਸੁੰਨੀ ਹੈ ਰਨਵਾਸ ਖੁਲੇ ਹੈ ਪੌਲ ਦੁਆਰੀ॥ ਰਾਜਾ ਜੀ ਦੂਤੀ ਫਿਰੈ ਅਨੇਕ ਸੋਚ ਮਨਮੇਂ ਹੈ ਭਾਰੀ॥ ਕਹੋ ਮੈਹਲ ਮੈਂ ਜਾ ਇਕ ਹਾਂ ਚਲੇ ਸੰਗ ਤੁਮਾਰੀ॥ਦੋਹਰਾ॥ ਹੰਸਕੇ ਬਚਨ ਸੁਨਾਵਤੇ ਸੁਨੋ ਅਭੈ ਸਿੰਘ ਬਾਤ॥ ਨੈਕ ਜ਼ਰਾ ਗ਼ਮ ਖਾਇ ਤੋਂ ਚਲੇ ਹੈਂ ਤੁਮਰੇ ਸਾਥ॥ ਚੌ:॥ ਚਲੋਂ ਤੁਮਾਰੇ ਸਾਥ ਕਿਉ ਤੇਰੀ ਜੀ ਪਵੈ॥ਧਰ ਸੂਰਜ ਕੋ ਧਿਆਨ ਮਗਨ ਹੋ ਤਿਲਕ ਲਗਾਵੈ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀਆ ਭੂਖਨ ਸਿੰਗਾਰ ਰਹ ਸਕੈ ਅਧਕ ਬਨਾਵੈ॥ ਮੈਂ ਚਲਤਾ ਹੂੰ ਸੰਗ ਜ਼ਰਾ ਸੀ ਬਿਲਮ ਲਗਾਵੈ॥ ਦੋਹਾ॥ ਤੁਮ ਰਾਜਾ ਮਹਾਂਰਾਜ ਹੋ ਕਿਆ ਤੁਮਕੋ ਸੰਦੇਹ॥ ਹਮ ਨੌਕਰ ਖਾਸ੍ਵਾਸ ਕੇ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਅਰਜ ਸੁਨ ਲੇਹ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਰਾਜਾ ਜੀ ਮੇਰੀ ਅਰਜ਼ ਸੁਨਲੇ ਨੌਕਰੀ ਪਾਊਂ ਦੂਨੀ॥ ਹਮੇਂ ਬੜਾ ਹੈ ਸੋਚ ਪੜੀ ਹੈ ਡੇਉਢੀ ਮੁੰਞੀ॥ ਰਜਾ ਜਾ ਹੁਕਮ ਕਰੋ ਮਹਾਰਾਜ ਮੰਗ ਊਂ ਹਾਥੀ ਖੂਨੀ॥ ਖੜੀ ਪਾਲਕੀ ਸਜੀ ਜੜੇ ਨਗ ਹੀਰੇ ਚੂਨੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> 1ewc7l0nv3tswnylr6pr7z2oq9xftou 250 74115 236047 2026-09-23T04:21:18Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 236047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਮਨ ਬਚਨ ਰਾਜਾ ਉਠੇ ਜਲਦੀ ਨ੍ਯਾਵ ਚੁਕਾਇ॥ ਹੌਦਾ ਰਤਨ ਜੜਾਉ ਕਾ ਤੌ ਝੋਤਾ ਝੁਲਮ ਰਖਾਇ ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਥੋੜਾ ਝੁਰਮ ਦਿਖਾਇ ਚੜੇ ਹਾਥੀ ਅਸ੍ਵਾਰੀ।ਬੋਲਤ ਚਲੇ ਨਕੀਬ ਕਰੀ ਮੈਹਲਨ ਕੀ ਤ੍ਯਾਰੀ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਉਤਰੇ ਡੇਉਢੀ ਜਾਇ ਰੀ ਸਭ ਹੀ ਸਰਦਾਰੀ॥ ਰਾਜਮਹਲ ਮੇ ਗਏ ਵਹਾਂ ਖੜੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ॥ਦੋ:॥ ਰਤਨ ਕੌਰ ਰਾਨੀ ਖੜੀ ਸ੍ਵਰਨ ਝਰੀ ਖਰੀ ਹਾਥ। ਪੱਗ ਧੋਇਮਲ ਮੀਡਕੈ ਫੂਲੀ ਅੰਗ ਨ ਸਮਾਤ॥ ਚੌ:॥ ਪ੍ਰਭਜੀ ਫੂਲੀ ਅੰਗ ਨ ਸਮਾਤ ਕਰੀ ਭੋਜਨ ਕੀ ਤਿਆਰੀ॥ ਛੱਤੀ ਸੌ ਪਕਵਾਨ ਧਰੀ ਸ੍ਵਰਨ ਕੀ ਥਾਰੀ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਠਾਢੇ ਕਰੇ ਵਿਆਰ ਸੁਨੋ ਇਕ ਅਰਜ ਹਮਾਰੀ॥ ਭੋਜਨ ਜੀ ਮੈਂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੇਰੀ ਸੂਰਤ ਪਰਵਾਰੀ॥ ਦੋਹਾ ॥ ਪ੍ਰਿਥਮ ਗਰੀ ਮੂੰਹ ਮੈਂ ਦਈ ਦੂਜੇ ਦੀਏ ਉਠਾਇ॥ ਪਾਂਚ ਗ੍ਰਾਸ ਮੁਖ ਮੈ ਦੀਏ ਤੌ ਥਾਰ ਦੀਯੋ ਸਰਕਾਇ ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਥਾਰ ਦੀਯੋ ਸ੍ਰਕਾਇ ਸੋਕ ਮਨ ਮਹਿ ਨਾ ਕੀਏ ॥ ਸ੍ਵਰਨਝਾਰੀ ਹਾਥ ਰਹਿਸ ਗੰਗਾਜਲ ਪੀਏ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਨਾਗਰ ਪਾਨ ਮੰਗਾਇ ਕੁਵਰ ਮੁਖ ਬੀੜਾ ਦੀਏ॥ ਦ੍ਰਪਨ ਮੇਂ ਮੁਖ ਦੇਖ ਨਾਮ ਹਰਿਕਾ ਜਬ ਲੀਏ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਰ ਜੋਰੇ ਅਰਜ਼ ਕਰੇ ਵਹੁ ਪਤਿਬ੍ਰਤਾ ਨਾਰ॥ ਆਜ ਰਹੋ ਰਨਵਾਸ ਮੈਂ ਜੋ ਸੁਨੋ ਮੇਰੇ ਭਰਤਾਰ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਰਾਜਾ ਜੀ ਸੁਨੋ ਮੇਰੇ ਭਰਤਾਰ ਮੈਂ ਤੂੰ ਚਰਣੋ ਕੀ ਦਾਸੀ॥ ਮਨ ਕੇ ਮਿਟ ਗਏ ਸੋਚ ਰਹੀ ਨਾ ਹਮੇਂ ਉਦਾਸੀ॥ ਰਾਜਾ ਜੀ ਦੂੰਗੀ ਪਲੰਘ<noinclude></noinclude> a29qmsxpuy2clv5pm12ctggicj6o5r6 250 74116 236074 2026-09-23T10:26:54Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 236074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਨੌਕਰ ਹਨ) ਕੰਮ ਕਰਾਓ। ਮੈਂ ਅਜੇ ਕੁੰਵਾਰੀ ਹਾਂ। ਰਿਛ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਵੀ ਕਰਵਾ ਲਵੋ ਤਾਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜਾਇਦਾਦ (ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ) ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੀ ਹੋ ਜਾਓ। ਇਸ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਡੇ ਵਡੇ ਧਨਾਢ, ਰਾਜੇ, ਗਰੀਬ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਸਮਝ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਹੀ ਕਦਰ ਕਰਨਗੇ। ਕੰਮ ਧੰਦਾ ਤਾਂ ਅਗੇ ਵੀ ਕਾਮੇ ਹੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ। ਵੇਹਲਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ ਕਰੋ ਤੇ ਵਡਮੁੱਲੇ ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਪਹਿਰ ਕੇ, ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਜੇਬਾਂ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ, ਜਿਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਜੀ ਚਾਹੇ ਘੁੰਮਿਆ ਕਰੋ।" {{gap}}ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਲੀਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗਾ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਦਲੀਲ ਉਠੇ ਕਿ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਵਿਚ ਕੀ ਫਸਣਾ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਫਾਹਾ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਅਗੇ ਛੜੇ ਛੜਾਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਨੰਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਦਮ ਦਾ ਦਮ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਫ਼ਿਕਰ ਤੇ ਨਾ ਗ਼ਮ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਜੀ ਚਾਹੇ ਫ਼ਿਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਜੀ ਚਾਹੇ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਕੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਲਾਲੀ ਵਿਚ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਗੁਰਵਾਕਾਂ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ-ਉਪਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਯਾਦ ਆਉਣ ਕਿ ਸਿਖੀ ਮਾਰਗ ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ। ਯਥਾ— {{gap}}"ਤੈਸੇ ਸਗਲ ਧਰਮ ਮਹਿ ਗ੍ਰਸਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ" (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ) {{gap}}ਅੰਤ ਰਿੱਛ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਛੁਟਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਦੇ ਲਾਲਚ, ਤੀਸਰੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਮੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੋਮੋਠਗਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ "ਹਾਂ" ਕਰ ਦਿਤੀ। ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਹੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰਿੱਛ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਝਟ ਪਟ ਮੈਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਇਉਂ ਜਾਪੇ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚੰਗਾ ਜਾਣੂ ਪਛਾਣੂ ਸਿਖਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਡਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਆਪੇ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਮੌਕਾ ਤਾੜ ਕੇ ਝਟ-ਪਟ ਅੰਦਰ ਜਾ ਵੜਿਆ।<noinclude>{{center|੧੩}}</noinclude> sczctns0tod74s3mtbnh0tlnbtvjh6b 250 74117 236079 2026-09-23T10:55:04Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਕੋਈ ਦਸੇਗਾ ਤਾਂ ਆਪੇ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਏਗਾ। ਚਲੋ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਰ ਤੁਰ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤਾਂ ਘੁੰਮ ਕੇ ਵੇਖ ਲਈਏ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੱਟਾਂ ਇਕ ਨਮੂਨੇ ਦੀਆਂ ਦਿਸਣ, ਅਰ ਸਭਸ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਨਸ, ਇਕ ਹੀ ਰਾਖਾ ਜਾਂ ਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 236079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਕੋਈ ਦਸੇਗਾ ਤਾਂ ਆਪੇ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਏਗਾ। ਚਲੋ ਪਹਿਲਾਂ ਫਿਰ ਤੁਰ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤਾਂ ਘੁੰਮ ਕੇ ਵੇਖ ਲਈਏ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੱਟਾਂ ਇਕ ਨਮੂਨੇ ਦੀਆਂ ਦਿਸਣ, ਅਰ ਸਭਸ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਨਸ, ਇਕ ਹੀ ਰਾਖਾ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ। ਮੈਥੋਂ ਛੁਟ ਉਸ ਵਕਤ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਸੜਕ ਤੇ ਫਿਰਦਾ ਭੀ ਨਾ ਦਿਸੇ। ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਸਨ, ਪਰ ਇਕ ਦੇ ਅਗੇ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਇਕ ਇਕ ਸੰਗਮਰਮਰ ਹੀਰੇ ਪੰਨੇ ਜੜਤ ਚਬੂਤਰਾ (ਬੜਾ) ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਥੜੇ ਉਤੇ ਇਕ ਇਕ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਵਡਮੁੱਲੇ ਆਸਣ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅਗੇ ਹੀਰੇ ਮਾਣਕ ਜੜ੍ਹਤ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਆਦਿਕ ਭੂਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਥੋਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਗਾਹਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਧੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐਨੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਐਨਿਆਂ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ? ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕੱਲ ਨਜਿਠਾਂਗਾ (ਅਥਵਾ ਭਲਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿ ਖ਼ਰਚਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਘਟਾਇਆ ਜਾਏ)। ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਸਮਝੀ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਚੁਪ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ। ਐਵੇਂ ਫੋਕਾ ਦਬ-ਦਬਾ ਤੇ ਸਿੱਕਾ ਬਿਠਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ- {{gap}}“ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵਿਹਲੇ ਹੀ ਬੈਠੇ ਹੋ, ਕੋਈ ਗਾਹਕ ਵੀ ਫਿਰਦਾ ਤੁਰਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅਗੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵੀ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਹੀ ਕਰੋ।” {{gap}}ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਕਲੀ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੇ ਤਾੜੀ ਮਾਰੀ ਤੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਹਾ, ਇਕ ਬੁਧੂ ਹੋਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨੇ ਤਾੜੀ ਮਾਰੀ, ਸਭ ਖਿੜ-ਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ ਬੜਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਕੜਕ ਕੇ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ‘ਬੁਧੂ ਆ ਗਿਆ' ਆਖਦੇ ਹੋ? ਕੁਝ ਪੁਛ ਗਿਛ ਕੇ ਜਾਂ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ ਅਤੇ<noinclude>{{center|੧੫}}</noinclude> oht8q2pg8zmvfjxa7ene516cgadpypb