ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 22467 236486 53581 2026-09-26T06:56:47Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 236486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੦੩}}</noinclude>ਅਗਿਆਨ॥੧॥ ਕਰਹਿ ਸੋਮ ਪਾਕੁ ਹਿਰਹਿ ਪਰ ਦਰਬਾ ਅੰਤਰਿ ਝੂਠ ਗੁਮਾਨ॥ ਸਾਸਤ੍ਰ ਬੇਦ ਕੀ ਬਿਧਿ ਨਹੀ ਜਾਣਹਿ ਬਿਆਪੇ ਮਨ ਕੈ ਮਾਨ॥੨॥ ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ ਕਰਹਿ ਸਭਿ ਵਰਤਾ ਜਿਉ ਸਫਰੀ ਦੰਫਾਨ॥ ਪ੍ਰਭੂ ਭੁਲਾਏ ਊਝੜਿ ਪਾਏ ਨਿਹਫਲ ਸਭਿ ਕਰਮਾਨ॥੩॥ ਸੋ ਗਿਆਨੀ ਸੋ ਬੈਸਨੌ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਿਸੁ ਕਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਭਗਵਾਨ॥ ਉਨਿ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਿ ਪਰਮ ਪਦੁ ਪਾਇਆ ਉਧਰਿਆ ਸਗਲ ਬਿਸ੍ਵਾਨ॥੪॥ ਕਿਆ ਹਮ ਕਥਹ ਕਿਛੁ ਕਥਿ ਨਹੀ ਜਾਣਹ ਪ੍ਰਭ ਭਾਵੈ ਤਿਵੈ ਬੋੁਲਾਨ॥ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਕੀ ਧੂਰਿ ਇਕ ਮਾਂਗਉ ਜਨ ਨਾਨਕ ਪਇਓ ਸਰਾਨ॥੫॥੨॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਅਬ ਮੋਰੋ ਨਾਚਨੋ ਰਹੋ॥ ਲਾਲੁ ਰਗੀਲਾ ਸਹਜੇ ਪਾਇਓ ਸਤਿਗੁਰ ਬਚਨਿ ਲਹੋ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕੁਆਰ ਕੰਨਿਆ ਜੈਸੇ ਸੰਗਿ ਸਹੇਰੀ ਪ੍ਰਿਅ ਬਚਨ ਉਪਹਾਸ ਕਹੋ॥ ਜਉ ਸੁਰਿਜਨੁ ਗ੍ਰਿਹ ਭੀਤਰਿ ਆਇਓ ਤਬ ਮੁਖੁ ਕਾਜਿ ਲਯੋ॥੧॥ ਜਿਉ ਕਨਿਕੋ ਕੋਠਾਰੀ ਚੜਿਓ ਕਬਰੋ ਹੋਤ ਫਿਰੋ॥ ਜਬ ਤੇ ਸੁਧ ਭਏ ਹੈ ਬਾਰਹਿ ਤਬ ਤੇ ਥਾਨ ਥਿਰੋ॥੨॥ ਜਉ ਦਿਨੁ ਰੈਨਿ ਤਊ ਲਉ ਬਜਿਓ ਮੂਰਤ ਘਰੀ ਪਲੋ॥ ਬਜਾਵਨਹਾਰੋ ਊਠਿ ਸਿਧਾਰਿਓ ਤਬ ਫਿਰਿ ਬਾਜੁ ਨ ਭਇਓ॥੩॥ ਜੈਸੇ ਕੁੰਭ ਉਦਕ ਪੂਰਿ ਆਨਿਓ ਤਬ ਓਹੁ ਭਿੰਨ ਦ੍ਰਿਸਟੋ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਕੁੰਭੁ ਜਲੈ ਮਹਿ ਡਾਰਿਓ ਅੰਭੈ ਅੰਭ ਮਿਲੋ॥੪॥੩॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਅਬ ਪੂਛੇ ਕਿਆ ਕਹਾ॥ ਲੈਨੋ ਨਾਮੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸੁ ਨੀਕੋ ਬਾਵਰ ਬਿਖੁ ਸਿਉ ਗਹਿ ਰਹਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦੁਲਭ ਜਨਮੁ ਚਿਰੰਕਾਲ ਪਾਇਓ ਜਾਤਉ ਕਉਡੀ ਬਦਲਹਾ॥ ਕਾਬੂਰੀ ਕੋ ਗਾਹਕੁ ਆਇਓ ਲਾਦਿਓ ਕਾਲਰ ਬਿਰਖ ਜਿਵਹਾ॥੧॥ ਆਇਓ ਲਾਭੁ ਲਾਭਨ ਕੈ ਤਾਈ ਮੋਹਨਿ ਠਾਗਉਰੀ ਸਿਉ ਉਲਝਿ ਪਹਾ॥ ਕਾਚ ਬਾਦਰੈ ਲਾਲੁ ਖੋਈ ਹੈ ਫਿਰਿ ਇਹੁ ਅਉਸਰੁ ਕਦਿ ਲਹਾ॥੨॥ ਸਗਲ ਪਰਾਧ ਏਕੁ ਗੁਣੁ ਨਾਹੀ ਠਾਕੁਰੁ ਛੋਡਹ ਦਾਸਿ ਭਜਹਾ॥ ਆਈ ਮਸਟਿ ਜੜਵਤ ਕੀ ਨਿਆਈ ਜਿਉ ਤਸਕਰੁ ਦਰਿ ਸਾਂਨ੍ਹਿਹਾ॥੩॥ ਆਨ ਉਪਾਉ ਨ ਕੋਊ ਸੂਝੈ ਹਰਿ ਦਾਸਾ ਸਰਣੀ ਪਰਿ ਰਹਾ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਬ ਹੀ ਮਨ ਛੁਟੀਐ ਜਉ ਸਗਲੇ ਅਉਗਨ ਮੇਟਿ ਧਰਹਾ॥੪॥੪॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਾਈ ਧੀਰਿ ਰਹੀ ਪ੍ਰਿਅ ਬਹੁਤੁ ਬਿਰਾਗਿਓ॥ ਅਨਿਕ ਭਾਂਤਿ ਆਨੂਪ ਰੰਗ ਰੇ ਤਿਨ੍ਹ ਸਿਉ ਰੁਚੈ ਨ ਲਾਗਿਓ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਨਿਸਿ ਬਾਸੁਰ ਪ੍ਰਿਅ ਪ੍ਰਿਅ ਮੁਖਿ ਟੇਰਉ ਨਂੀਦ ਪਲਕ ਨਹੀ ਜਾਗਿਓ॥ ਹਾਰ ਕਜਰ ਬਸਤ੍ਰ ਅਨਿਕ ਸੀਗਾਰ ਰੇ ਬਿਨੁ ਪਿਰ ਸਭੈ ਬਿਖੁ ਲਾਗਿਓ<noinclude></noinclude> mzxmu57kq493kuitr6pddcacq2102cl 250 22472 236487 53586 2026-09-26T07:10:26Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 236487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੦੪}}</noinclude>॥੧॥ ਪੂਛਉ ਪੂਛਉ ਦੀਨ ਭਾਂਤਿ ਕਰਿ ਕੋਊ ਕਹੈ ਪ੍ਰਿਅ ਦੇਸਾਂਗਿਓ॥ ਹੀਂਉ ਦੇਂਉ ਸਭੁ ਮਨੁ ਤਨੁ ਅਰਪਉ ਸੀਸੁ ਚਰਣ ਪਰਿ ਰਾਖਿਓ॥੨॥ ਚਰਣ ਬੰਦਨਾ ਅਮੋਲ ਦਾਸਰੋ ਦੇਂਉ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਅਰਦਾਗਿਓ॥ ਕਰਹੁ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮੋਹਿ ਪ੍ਰਭੂ ਮਿਲਾਵਹੁ ਨਿਮਖ ਦਰਸੁ ਪੇਖਾਗਿਓ॥੩॥ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਭਈ ਤਬ ਭੀਤਰਿ ਆਇਓ ਮੇਰਾ ਮਨੁ ਅਨਦਿਨੁ ਸੀਤਲਾਗਿਓ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਰਸਿ ਮੰਗਲ ਗਾਏ ਸਬਦੁ ਅਨਾਹਦੁ ਬਾਜਿਓ॥੪॥੫॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਾਈ ਸਤਿ ਸਤਿ ਸਤਿ ਹਰਿ ਸਤਿ ਸਤਿ ਸਤਿ ਸਾਧਾ॥ ਬਚਨੁ ਗੁਰੂ ਜੋ ਪੂਰੈ ਕਹਿਓ ਮੈ ਛੀਕਿ ਗਾਂਠਰੀ ਬਾਧਾ ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਨਿਸਿ ਬਾਸੁਰ ਨਖਿਅਤ੍ਰ ਬਿਨਾਸੀ ਰਵਿ ਸਸੀਅਰ ਬੇਨਾਧਾ॥ ਗਿਰਿ ਬਸੁਧਾ ਜਲ ਪਵਨ ਜਾਇਗੋ ਇਕਿ ਸਾਧ ਬਚਨ ਅਟਲਾਧਾ॥੧॥ ਅੰਡ ਬਿਨਾਸੀ ਜੇਰ ਬਿਨਾਸੀ ਉਤਭੁਜ ਸੇਤ ਬਿਨਾਧਾ॥ ਚਾਰਿ ਬਿਨਾਸੀ ਖਟਹਿ ਬਿਨਾਸੀ ਇਕ ਸਾਧ ਬਚਨ ਨਿਹਚਲਾਧਾ॥੨॥ ਰਾਜ ਬਿਨਾਸੀ ਤਾਮ ਬਿਨਾਸੀ ਸਾਤਕੁ ਭੀ ਬੇਨਾਧਾ॥ ਦ੍ਰਿਸਟਿਮਾਨ ਹੈ ਸਗਲ ਬਿਨਾਸੀ ਇਕ ਸਾਧ ਬਚਨ ਆਗਾਧਾ॥੩॥ ਆਪੇ ਆਪਿ ਆਪ ਹੀ ਆਪੇ ਸਭੁ ਆਪਨ ਖੇਲੁ ਦਿਖਾਧਾ॥ ਪਾਇਓ ਨ ਜਾਈ ਕਹੀ ਭਾਂਤਿ ਰੇ ਪ੍ਰਭੁ ਨਾਨਕ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਲਾਧਾ॥੪॥੬॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮੇਰੈ ਮਨਿ ਬਾਸਿਬੋ ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ॥ ਜਹਾਂ ਸਿਮਰਨੁ ਭਇਓ ਹੈ ਠਾਕੁਰ ਤਹਾਂ ਨਗਰ ਸੁਖ ਆਨੰਦ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਹਾਂ ਬੀਸਰੈ ਠਾਕੁਰੁ ਪਿਆਰੋ ਤਹਾਂ ਦੂਖ ਸਭ ਆਪਦ॥ ਜਹ ਗੁਨ ਗਾਇ ਆਨੰਦ ਮੰਗਲ ਰੂਪ ਤਹਾਂ ਸਦਾ ਸੁਖ ਸੰਪਦ॥੧॥ ਜਹਾ ਸ੍ਰਵਨ ਹਰਿ ਕਥਾ ਨ ਸੁਨੀਐ ਤਹ ਮਹਾ ਭਇਆਨ ਉਦਿਆਨਦ॥ ਜਹਾਂ ਕੀਰਤਨੁ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਰਸੁ ਤਹ ਸਘਨ ਬਾਸ ਫਲਾਂਨਦ॥੨॥ ਬਿਨੁ ਸਿਮਰਨ ਕੋਟਿ ਬਰਖ ਜੀਵੈ ਸਗਲੀ ਅਉਧ ਬ੍ਰਿਥਾਨਦ॥ ਏਕ ਨਿਮਖ ਗੋਬਿੰਦ ਭਜਨੁ ਕਰਿ ਤਉ ਸਦਾ ਸਦਾ ਜੀਵਾਨਦ॥੩॥ ਸਰਨਿ ਸਰਨਿ ਸਰਨਿ ਪ੍ਰਭ ਪਾਵਉ ਦੀਜੈ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਕਿਰਪਾਨਦ॥ ਨਾਨਕ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਹੈ ਸਰਬ ਮੈ ਸਗਲ ਗੁਣਾ ਬਿਧਿ ਜਾਂਨਦ॥੪॥੭॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਅਬ ਮੋਹਿ ਰਾਮ ਭਰੋਸਉ ਪਾਏ॥ ਜੋ ਜੋ ਸਰਣਿ ਪਰਿਓ ਕਰੁਣਾਨਿਧਿ ਤੇ ਤੇ ਭਵਹਿ ਤਰਾਏ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸੁਖਿ ਸੋਇਓ ਅਰੁ ਸਹਜਿ ਸਮਾਇਓ ਸਹਸਾ ਗੁਰਹਿ ਗਵਾਏ॥ ਜੋ ਚਾਹਤ ਸੋਈ ਹਰਿ ਕੀਓ ਮਨ ਬਾਂਛਤ ਫਲ ਪਾਏ॥੧॥ ਹਿਰਦੈ ਜਪਉ ਨੇਤ੍ਰ ਧਿਆਨੁ ਲਾਵਉ ਸ੍ਰਵਨੀ<noinclude></noinclude> b7eyemokelkjfnjqvnjct7txvaemvz3 250 67606 236414 203259 2026-09-25T13:00:29Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{left|{{underline|''ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ/36''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਮਹਿਰਮ ਦਾ ਸੰਗ'''}}}} {{block center|<poem>ਇਕਨ੍ਹਾਂ ਮਿਲਿਆਂ ਵਰਤੇ, ਸਹੀਓ! {{gap|1em}}ਅੱਖੀਂ ਸੁੱਖ ਕਲੇਜੇ ਠੰਢ, ਪਰ ਕਿਉਂ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਮਿਲਦੇ, {{gap|1em}}ਮੇਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਭੰਗ? ਇਕਨ੍ਹਾਂ ਮਿਲਿਆ ਤਨ ਮਨ ਦੁਖਦਾ, {{gap|1em}}ਬਦੋ ਬਦੀ ਆ ਕਰਦੇ ਤੰਗ, ਸ਼ਾਲਾ, ਖਹਿੜਾ ਛੁਟੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ {{gap|1em}}ਮੇਲ ਸਦਾ 'ਮਹਿਰਮ ਦਾ ਸੰਗ'! ੫੦.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਨਿਰਲੇਪ'''}}}} {{Block center|<poem>ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬਣ ਮੂੰਹ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ, {{gap|3em}}ਫੋਟੋ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਬਣੀਓ ਨਾ, ਇੱਕੋ ਅਕਸ ਪਏ ਫੜ ਬਹਿੰਦਾ, {{gap|3em}}ਕਿਸੇ ਪਕੜ ਤਿਉਂ ਅੜੀਓ ਨਾ। ਜੇਹਾ ਦੇਖੇ ਤੇਹਾ ਦਿੱਸੁਸੁ, {{gap|3em}}ਤੈਂ ਵਿਚ ਲੀਕਨ ਨ ਪਵੇ ਕੁਈ, ਰੂਪ, ਰੰਗ, ਦਿੱਸਣ ਤੇ ਲੰਘਣ {{gap|3em}}ਨਕਸ਼, ਅਕਸ ਕੁਈ ਫੜੀਓ ਨਾ। ੫੧.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> rbb2kvmk0gqplfmwdchm8x8cuchvmla 250 67607 236417 203260 2026-09-25T13:02:05Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|{{underline|''37/ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਖੱਟੇ ਨੂੰ ਪੇਉਂਦ'''}}}} {{Block center|<poem>ਖੱਟਾ ਸਾਂ ਜਦ ਅੰਦਰੋਂ, ਸਹੀਓ! {{gap|4em}}'ਖੱਟਾ' ਸੀ ਮੈਂ ਨਾਉਂ, ਭਰਿਆ ਸੂਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਿ ਕੋਈ {{gap|4em}}ਛੇੜੇ, ਚੁਭਾਂ ਚੁਭਾਂਉਂ। ਲਾ ਗਿਆ ਪੇਵੰਦ ਦਾਤਾ ਕੋਈ {{gap|4em}}ਮਿੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅੰਦਰ, ਸੂਲਾਂ ਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਨਾਲੇ {{gap|4em}}ਦੁਖਾਂ ਨ ਕਿਸੇ ਦੁਖਾਉਂ। ੫੨.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਬੁਝਾਰਤ'''}}}} {{Block center|<poem>ਦੋ ਦੋ ਮਿਲਕੇ ਚਾਰ ਹੋ ਚਹੁੰ ਦੋ ਕੀਤੇ ਇੱਕ, ਇਕ ਹੋਏ, ਪਰ ਹੇ ਸਖੀ ਰਹੀ ਸਰੀਰੋਂ ਵਿੱਥ। ਮਿਲਣੇ ਹਾਰੇ ਮਿਲ ਰਹੇ ਘੁਲ ਮਿਲ ਹੋਏ ਇੱਕ, ਵਿੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਰਹਿ ਗਏ ਖੜੇ ਖੜੇ ਵਿਚ ਵਿੱਥ। ੫੩.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> 23j4ygj1uhagy2qrdf701ngj0y159wf 250 67608 236426 203261 2026-09-25T13:06:18Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{left|{{underline|''ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ/38''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਉੱਚ ਮੰਡਲਾਂ ਦਾ ਝਾਕਾ'''}}}} {{Block center|<poem>ਮਛਲੀ ਉਛਲੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ, {{gap|3em}}ਉੱਡ ਥੋੜਾ, ਫਿਰ ਢੱਠੀ, ਤੁਰਦੇ, ਉਡਦੇ ਤੇ ਚੰਦ ਤਾਰੇ, {{gap|3em}}ਤੱਕ ਗਈ ਰੰਗਣ ਮਿੱਠੀ। ਹਾਲ ਸੁਹਾਵੇ ਉੱਚ ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ {{gap|3em}}ਸਹੀਆਂ ਨੂੰ ਜਦ ਦੱਸੇ; ਸੱਚ ਨ ਮੰਨਣ, ਉਲਟਾ ਘੂਰਣ; {{gap|3em}}'ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਉਪੁੱਠੀ'। ੫੪.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਮਾਇਆ ਕਾਈ'''}}}} {{Block center|<poem>ਇਕ ਹਥ ਲਏ ਨਸਾਰ {{gap|3em}}ਦੂਏ ਹਥ ਦੇਂਦੀ ਜਾਂਦੀ, ਪਲ ਭਰ ਬੀ ਇਕ ਬੂੰਦ {{gap|3em}}ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਾਸ ਰਖਾਂਦੀ। ਫਿਰ ਬੀ ਲਗੇ ਸਿਵਾਲ, {{gap|3em}}ਲੈਂਦਿਆਂ, ਝਟ ਪਟ ਦੇਂਦਿਆਂ, ਹੇ, ਉਸ ਦਾ ਕਹੋ ਹਵਾਲ, {{gap|3em}}ਲਏ ਤੇ ਜਾਇ ਦਬਾਂਦੀ? ੫੫.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> 0lkfuhoms1f9l98na6438ttmujc97gj 250 67630 236433 203262 2026-09-25T13:09:43Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|{{underline|''39/ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਸ਼ਿਕਵਾ'''}}}} {{Block center|<poem>ਸ਼ਿਕਵੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਬੰਦੇ! {{gap|3em}}ਬੀਤ ਰਹੇ ਤੇਰੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰੈਨ, ਸ਼ਿਕਵੇ ਕੁੱਝ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਨਹੀਂ, {{gap|3em}}ਖਾਇ ਗਿਆ ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਚੈਨ। 'ਭੁੱਲਣਹਾਰ' ਤੇ 'ਲੋੜਾਂ ਕੁੱਠੇ' {{gap|3em}}ਭਰੇ ਪਏ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਫੀ ਸਿੱਖ ਤੇ ਰਹੁ ਦਿਲ ਖਿੜਿਆ, {{gap|3em}}ਲੰਮੀ ਨਦਰੇ ਲਾ ਦੇ ਨੈਣ। ੫੬.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਛਲ'''}}}} {{Block center|<poem>ਛਲ ਦਾ ਰੂਪ ਦੁਨੀ ਹੈ, ਭਾਈ! {{gap|3em}}ਬਿਨ ਛਲ ਹੱਥ ਨ ਆਵੇ, ਪਰ ਛਲ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ {{gap|3em}}ਜਦ ਚਾਹੇ ਛਲ ਜਾਵੇ; ਨਾ ਬੀ ਛਲੇ ਤਾਂ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਇਹ {{gap|3em}}ਚਲਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨ ਚਲਦੀ, ਹਸਰਤ ਤੇ ਹਸਰਤ ਦੀ ਗ਼ੈਰਤ {{gap|3em}}ਇਹ ਪੱਲੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇ। ੫੭.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> 50lorzwuccy23p1zi6jrssqal7kfypp 236435 236433 2026-09-25T13:10:24Z Tamanpreet Kaur 606 236435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|{{underline|''39/ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਸ਼ਿਕਵਾ'''}}}} {{Block center|<poem>ਸ਼ਿਕਵੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਬੰਦੇ! {{gap|3em}}ਬੀਤ ਰਹੇ ਤੇਰੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰੈਨ, ਸ਼ਿਕਵੇ ਕੁੱਝ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਨਹੀਂ, {{gap|3em}}ਖਾਇ ਗਿਆ ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਚੈਨ। 'ਭੁੱਲਣਹਾਰ' ਤੇ 'ਲੋੜਾਂ ਕੁੱਠੇ' {{gap|3em}}ਭਰੇ ਪਏ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਫੀ ਸਿੱਖ ਤੇ ਰਹੁ ਦਿਲ ਖਿੜਿਆ, {{gap|3em}}ਲੰਮੀ ਨਦਰੇ ਲਾ ਦੇ ਨੈਣ। ੫੬.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਛਲ'''}}}} {{Block center|<poem>ਛਲ ਦਾ ਰੂਪ ਦੁਨੀ ਹੈ, ਭਾਈ! {{gap|2em}}ਬਿਨ ਛਲ ਹੱਥ ਨ ਆਵੇ, ਪਰ ਛਲ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ {{gap|2em}}ਜਦ ਚਾਹੇ ਛਲ ਜਾਵੇ; ਨਾ ਬੀ ਛਲੇ ਤਾਂ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਇਹ {{gap|2em}}ਚਲਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨ ਚਲਦੀ, ਹਸਰਤ ਤੇ ਹਸਰਤ ਦੀ ਗ਼ੈਰਤ {{gap|2em}}ਇਹ ਪੱਲੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇ। ੫੭.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> p3np3crovknb3iufbmble4ogjiuzqs5 250 67685 236441 203264 2026-09-25T13:24:08Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|{{underline|''41/ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਵਲ'''}}}} {{Block center|<poem>ਚਰਖਾ ਤੇਰਾ ਰੰਗਲਾ {{gap|3em}}ਤ੍ਰੱਕਲਾ ਪਰ ਵਲਦਾਰ, ਵਲ ਕੱਢ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੁਹਣੀਏ! {{gap|3em}}ਤਾਂ ਸੁਟ ਤ੍ਰੱਕਲੇ ਤਾਰ। ੬੦.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਦਾ ਦਾਨ'''}}}} {{Block center|<poem>ਦਰ ਆਇਆਂ ਆਦਰ ਦਿਓ, {{gap|3em}}ਜੋ ਸਰ ਆਵੇ ਵੰਡ। ਜਿਉਂ ਦਿੱਤੀ ਪਰਵਾਨ ਹੋ {{gap|3em}}ਦੁਤਿਯ-ਚੰਦ ਨੂੰ ਤੰਦ। ੬੧.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਧੁੱਖ'''}}}} {{Block center|<poem>ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਮੇਟਦੇ {{gap|3em}}ਪਸ਼ੂ-ਬ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਭੁੱਖ, ਕਹੋ ਕੌਣ ਪੂਰੇ, ਸਖੀ! {{gap|3em}}ਧੁੱਖ ਜੁ ਮਨ ਮਾਨੁੱਖ? ੬੨.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> d8zel0cabq49un5kl3969kykwx1ap0c 250 67686 236467 203265 2026-09-26T03:42:00Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{left|{{underline|''ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ/42''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਥੋਥਾ ਪਾਠੀ'''}}}} {{Block center|<poem>ਪੰਡਤ ਨੇ ਸੁਆਣੀ ਨੂੰ ਗੀਤਾ {{gap|4em}}ਸਾਰੀ ਕੰਠ ਕਰਾਈ। ਸੁਆਣੀ ਨੇ ਮੈਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ {{gap|4em}}ਨੋਕ ਜ਼ੁਬਾਨ ਕਰਾਈ। ਤੋਤੇ ਨੇ ਮੈਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣ ਸੁਣ {{gap|4em}}ਪੜਛਿਆ ਪਾਠ ਸੁਣਾਇਆ, ਸਮਝ ਚੌਹਾਂਦੀ ਪਿਆ ਨ ਕੁਛ ਬੀਂ {{gap|4em}}ਅਚਰਜ ਏਹ ਪੜ੍ਹਾਈ। ੬੩.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਜਗਤ ਦੇ ਚਾਲੇ'''}}}} {{Block center|<poem>ਫੂਲਦਾਨ ਵਿਚ ਬੁਤ ਬੁਲਬੁਲ ਦਾ, ਮਾਲੀ ਫੁੱਲ ਸਜਾਵੇ, ਦਾਨੇ ਦੇਖ ਕਿਹਾ; ਓ ਮੂਰਖ! ਇਹ ਕੀ ਅਕਲ ਕਮਾਵੇਂ? ਜੀਉਂਦੀ ਬੁਲਬੁਲ ਪਾਇ' ਪਿੰਜਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜਾਵੇਂ, ਇਸ ਮੁਰਦਾ ਦੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਕਿਉਂ ਤੂੰ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਵੇਂ? ੬੪.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> jivwqh65y98yjjxqdhe9v2j3voas2k5 250 67687 236468 203266 2026-09-26T03:43:33Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|{{underline|''43/ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਮੌਤ ਤੇ ਮਿਲਾਪ'''}}}} {{center|{{smaller|(ਬੁਲਬੁਲ)}}}} {{Block center|<poem>ਜੀਵਨ ਨਾਲੋਂ ਮੌਤ ਸੁਹਾਵੀ {{gap|2em}}ਸਾਨੂੰ ਸਹੀਓ ਆਈ, ਮਾਲੀ ਨੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਅੰਦਰੇ {{gap|2em}}ਸਾਡੀ ਕਬਰ ਬਣਾਈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜਿ ਪਿੰਜਰੇ {{gap|2em}}ਉਮਰਾ ਸਾਰੀ ਬੀਤੀ, ਮੌਤ ਸੁਭਾਗਣ ਦੇਹ ਅਸਾਡੀ {{gap|2em}}ਉਸ ਦੀ ਚਰਨੀਂ ਲਾਈ। ੬੫.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਵਾਹ ਤੇਰੀਆਂ ਸਮਝਾਂ'''}}}} {{Block center|<poem>ਅਜ ਮਾਲੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ, ਸਹੀਓ! ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਆਇਆ; ਪਿੰਜਰਾ ਮੇਰਾ ਨਾਲ ਗੁਲਾਬਾਂ ਮੂੰਹੋਂ ਮੂੰਹ ਭਰਾਇਆ। ਚਹੀਏ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇਣੀ, ਪਰ ਵਾਹ ਤੇਰੀਆਂ ਸਮਝਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਬੀ ਵਿਛੋੜ ਡਾਲੀਓਂ ਆਣ ਪਿੰਜਰੇ ਪਾਇਆ। ੬੬.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> 1kfxrxpq7ewrm08zciuxnko4xdvlq4d 250 67688 236469 203267 2026-09-26T03:46:29Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{left|{{underline|''ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ/44''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਨਿੰਦਿਆ'''}}}} {{Block center|<poem>ਜਦ ਤੋਂ ਕੰਮ ਜਗਤ ਦੇ ਚਾਏ {{gap|2em}}ਕੀ ਪੱਲੇ ਪ੍ਯਾ ਤੇਰੇ? ਨਿੰਦਿਆ ਹੇਠਾਂ, ਨਿੰਦਿਆ ਉਤੇ {{gap|2em}}ਨਿੰਦਿਆ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ। ਘਾਬਰ ਨਾ, ਪਾ ਪੈਰੀਂ ਇਸ ਨੂੰ, {{gap|2em}}ਜਿਉਂ ਪੇੜ ਖਾਦ ਨੂੰ ਰੱਖੇ, ਲੈ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦਾ ਕੰਮ ਏਸ ਤੋਂ, {{gap|2em}}ਤੈਨੂੰ ਖੇੜੇ ਪੈਣ ਵਧੇਰੇ। ੬੭.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਦਾਮਨੀ ਲਿਸ਼ਕ'''}}}} {{Block center|<poem>ਬੱਦਲ ਬੇਮਲੂਮ ਉਠ ਨੀਵਿਓਂ, {{gap|4em}}ਜਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਅਸਮਾਨੀਂ, ਪਰ ਕਾਲਾ, ਬੋਲਾ ਨਾ ਸਕਦਾ {{gap|4em}}ਕਰ ਅਪਨੀ ਅਗੁਵਾਨੀ। ਛਿਪੀ ਦਾਮਨੀ ਉਸ ਅਜਾਨ ਤੋਂ, {{gap|4em}}ਕਦੇ ਲਿਸ਼ਕ ਇਕ ਮਾਰੇ, ਨੂਰ ਝਮੱਕਾ ਪਵੇ ਅਝੱਲਵਾਂ, {{gap|4em}}ਜਗ ਹੁੰਦਾ ਨੂਰਾਨੀ। ੬੮.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> 1sbr5potyzpxfi3fgq6td6iagp6gf4k 250 67758 236470 203283 2026-09-26T03:48:14Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{left|{{underline|''ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ/46''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਪ੍ਰੇਮ ਰੇਖਾ'''}}}} {{Block center|<poem>ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਵ! ਤੇਰੀ ਰੇਖਾ ਨ੍ਯਾਰੀ {{gap|3em}}ਚੱਕ੍ਰਾਕਾਰ ਚਲੇਂਦੀ, ਸਾਰੀ ਕਲਾ ਵਲਵਲੇ ਵਾਲੀ {{gap|3em}}ਤੋੜੇ ਲਾ ਸੁਲਗੇਂਦੀ, ਅਸਤਬਾਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਂਙੂ {{gap|3em}}ਫੁਲਝੜੀਆਂ ਲਾ ਦੇਵੇ, ਸਿੱਧੀ ਸੇਧ ਲਏ ਪਰ ਜਦ ਏ {{gap|3em}}ਨਜ਼ਰ ਨ ਕਿਸੇ ਖਿਚੇਂਦੀ। ੭੧.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਕੁਣਸ ਕਾਢੇ'''}}}} {{Block center|<poem>ਜੰਗਲ ਕੱਟਣਾ ਅਜੇ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ ਗਿਆ ਮੁੱਛਿਆ ਤੇ ਅਜੇ ਤੱਛਿਆ ਨਾ, ਡੌਲ੍ਯਾ ਗਿਆ ਤੇ ਰੰਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਨਾ, ਚੜ੍ਹ ਖ੍ਰਾਦ ਤੇ ਖ੍ਰਾਦਿਆ ਮੁੱਕਿਆ ਨਾ, ਲਾਖ ਚਾੜ੍ਹੀ ਨ ਰੰਗੀ ਹੀ ਹੋਇਆ ਏ ਰੋਗਨ ਲੱਗਕੇ ਚਮਕਿਆ ਢੱਕਿਆ ਨਾ; ਐਪਰ ਕੁਣਸ ਕਾਢੇ ਭੀੜਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਆਏ ਆਪੂੰ ਰੁਕੇ ਨਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਡੱਕਿਆ ਨਾ। ੭੨.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> hl6iceegwkmgmca93s7mbcpd21p2wdf 250 67759 236471 203286 2026-09-26T03:52:00Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|{{underline|''47/ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਹੁਮਾ ਪੰਛੀ ਨੂੰ'''}}}} {{Block center|<poem>ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੇਰੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ {{gap|3em}}ਤਾਜ ਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਵੱਸਦਾ, ਤਾਹੀਓਂ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੈਂ ਮਗਰੇ {{gap|3em}}ਸਭ ਕੋਈ ਪਿਆ ਨਸਦਾ। ਤਾਜ ਜਿਨੂੰ ਸਿਰ ਪੀੜਾ ਭਾਸੇ {{gap|3em}}ਤੈਂ ਪਰਛਾਵਿਓਂ ਨੱਸੇ, 'ਨੈਣ-ਦੀਦਾਰ' ਮਿਲੇ ਇਕ ਵਾਰੀ {{gap|3em}}ਇਹ ਗ਼ਮ ਉਸ ਦਿਲ ਵੱਸਦਾ। ੭੩.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਉਹ ਸਾਊ ਮੈਂ ਚਾਕ'''}}}} {{center|{{smaller|(ਹੀਰ ਵਾਚ)}}}} {{Block center|<poem>ਨੇਹੁਂ ਅਵੱਲਾ ਮੈਂ ਮਾਹੀ ਦਾ {{gap|5em}}ਮੈਂ ਸਾਊ ਉਹ ਚਾਕ, ਧੁਰ ਦਾ ਸਾਊ ਮਾਹੀ ਮੈਂਡਾ, {{gap|5em}}ਮੈਂ ਧੁਰ ਤੋਂ ਹਾਂ ਚਾਕ; ਏਥੇ ਲੇਖ ਅਪੁੱਠੜੇ ਵਹਿ ਗਏ {{gap|5em}}ਵੇਖ ਨ ਸਕਦੇ ਮਾਪੇ, ਮੈਂ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਸਿੱਧੇ ਵਾਚਾਂ, {{gap|5em}}ਉਹ ਸਾਊ ਮੈਂ ਚਾਕ। ੭੪.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> ekbuz92r7rguw51cpo3ic574vgqbq46 250 67760 236472 203289 2026-09-26T03:57:06Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{left|{{underline|''ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ/48''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਚਿੱਚੜ ਤੇ ਵੱਛਾ'''}}}} {{Block center|<poem>ਰਤ ਪੀਏ ਥਣ ਵਸਦਾ ਚਿੱਚੜ, {{gap|5em}}ਸਾਰ ਨ ਦੁਧ ਦੀ ਜਾਣੇ। ਵੱਛਾ ਸਿਕਦਾ ਸਿਕਦਾ ਪਹੁੰਚਾ, {{gap|5em}}ਦੁਧ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸ ਮਾਣੇ। ਜੇਹੀ ਨੀਤ ਮੁਰਾਦ ਤਿਵੇਹੀ, {{gap|5em}}ਦੁਧ ਰਤ ਕੱਠੇ ਵਸਦੇ; ਗੁਣ ਗਾਹਕ ਗੁਣ ਪਿਆ ਵਿਹਾਝੇ, {{gap|5em}}ਮੰਦਾ ਅਵਗੁਣ ਛਾਣੇ। ੭੫.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਦੂਣੀ ਹੋਵੇ ਲੋਅ'''}}}} {{Block center|<poem>ਚੰਦਾ ਗਲੀ ਖਲੋਤੀਆ! {{gap|5em}}ਅਵੇ ਹੇਠਾਂ ਨਾਂਹ ਖਲੋਅ! ਹੇਠਾਂ ਚੰਦ ਖੜੋਤਿਆ! {{gap|5em}}ਤੇਰੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਲੋਅ। ਕੋਠੇ ਆ ਜਾ ਸੁਹਣਿਆ! {{gap|5em}}ਮਾੜੀਏ ਚੜ੍ਹੀ ਖਲੋਅ; ਜਗ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਰੌਸ਼ਨੀ, {{gap|5em}}ਤੇਰੀ ਦੂਣੀ ਹੋਵੇ ਲੋਅ। ੭੬.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> 4d8j95my0mjpranrrrxgfkcj51cdho7 250 67761 236473 203292 2026-09-26T03:58:31Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|{{underline|''49/ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਘਟਾ ਤੇ ਚੰਦ'''}}}} {{Block center|<poem>ਕਾਲੀਆਂ ਘਟਾਂ ਚੰਦ ਦੇ ਦੁਆਲੇ {{gap|3em}}ਉਮਡਿ ਉਮਡਿ ਚੜ੍ਹ ਆਈਆਂ, ਕਮੀਆਂ ਵੇਖ ਧਮੂਲ ਮਚਾਈ:- {{gap|3em}}'(ਹਾਇ) ਚੰਦ ਲੁਕਾਵਣ ਆਈਆਂ'। ਰੋ ਪਈਆਂ ਓਹ ਘਟਾਂ ਕਾਲੀਆਂ, {{gap|3em}}ਚੀਰ ਕਲੇਜਾ ਕੂਕਣ:- 'ਜ਼ੁਲਫਾਂ ਬਣ ਮੁਖ ਚੰਦ ਉਦਾਲੇ {{gap|3em}}(ਅਸੀਂ) ਮੁੱਲ ਵਧਾਵਣ ਆਈਆਂ।' ੭੭.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਹਿਮਾਲਯ'''}}}} {{Block center|<poem>ਲੱਖਾਂ ਝੱਖਣ ਝੂਲੇ ਏਸ ਥਾਂ ਲੱਖਾਂ ਮੀਂਹ ਵਰੱਸੇ, ਲੱਖਾਂ ਵੇਰ ਬਰਫ ਨੇ ਪੈ ਪੈ, ਘੁਲ, ਮੁੜ ਆ ਮੂੰਹ ਦੱਸੇ; ਲੱਖਾਂ ਜੀਵ ਜੰਤ ਤੇ ਮਾਨੁਖ ਆ ਇਸ ਗੋਦੀ ਖੇਲੇ, ਖੋਜ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੱਸੇ ਨਾ ਪਗ ਗੋਦ ਹਰੀ ਨਿਤ ਦੱਸੇ। ੭੮.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> ig6yqt54jeou5feds0dzvj0aghektqi 250 67762 236482 203294 2026-09-26T05:45:43Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{left|{{underline|''ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ/50''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਮੋਤੀ ਤੇ ਹਨੇਰੀ'''}}}} {{Block center|<poem>ਰੌਂਸ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੀਆਂ, ਸਹੀਓ! {{gap|3em}}ਅੱਗੇ ਮੋਤੀ ਲਏ ਖਿਲਾਰ, ਪ੍ਰੋਵਾਂ ਹਾਰ ਸਜਨ ਗਲ ਸੋਹੇ, {{gap|3em}}ਸਿਹਰਾ ਸੋਹੇ ਵਿਚ ਦਸਤਾਰ। ਉਠੀ ਹਨੇਰੀ ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ {{gap|3em}}ਚਲੀ ਉਡਾਂਦੀ ਗਰਦ ਗੁਬਾਰ, ਮੋਤੀ ਬੀ ਉਸ ਰੇਤ ਜਾਣ ਕੇ {{gap|3em}}ਲਏ ਉੱਡਾ, ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਪਾਰ। ੭੯.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਉੱਡਣ ਦਾ ਤਾਣ'''}}}} {{Block center|<poem>ਚੁੰਝ ਨਾਲ ਚੋਗਾ ਚੁਣ ਚਿੜੀਆਂ {{gap|3em}}ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਇਆ, ਚੋਗੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਂ ਵਿਚ {{gap|3em}}ਤਾਣ ਉੱਡਣ ਦਾ ਲਾਇਆ, ਖੰਭ ਹੀਨਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਤੁਧੇ ਨੇ {{gap|3em}}ਕਿਉਂ ਰਿੜ੍ਹਨਾ ਸਿਖ ਲੀਤਾ? ਉੱਡਣ ਤਾਣ ਅਜੇ ਤੈਂ ਅੰਦਰ {{gap|3em}}ਚਹੀਏ ਉਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ੮੦.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> gp0ti8t4ho852leir2otzqogrmq14c1 250 67838 236484 203296 2026-09-26T05:55:40Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|{{underline|''51/ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਰੌਲਿਆਂ ਵਿਚ ਵਾਸ'''}}}} {{Block center|<poem>ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਉਂ ਬੋਲਦੇ {{gap|5em}}ਹੇਠਾਂ ਭੌਂਕਣ ਕੁੱਤੇ, ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੌਕਰ-ਰੌਲਾ, {{gap|5em}}ਫੇਰੀਆਂ ਪਾਣ ਦੁਲੱਤੇ<ref>ਦੋ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ=ਮਨੁਖ। ਫੇਰੀ ਵਾਲੇ ਛਾਬੜੀ ਫਰੋਸ਼ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।</ref>। ਓਥੇ, ਮੇਰੇ ਸਾਂਈਆਂ! ਮੈਨੂੰ {{gap|5em}}ਰਤਨ ਪਰੋਵਣ ਲਾਇਆ "ਜਾਚ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਮੈਂ ਸਿੱਖਾਂ, {{gap|5em}}ਵਗਾਂ ਵਿਘਨ ਦੇ ਉੱਤੇ"? ੮੧.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਪਾਰ ਨ ਪਾਇਆ ਜਾਏ'''}}}} {{Block center|<poem>ਸਾਨੂੰ ਮਿਲੇ ਮਲਾਹ ਸਾਗਰ ਦੇ {{gap|3em}}ਜਿੱਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਜਹਾਜ਼ ਤਰਾਏ। ਪਾਣੀਹਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਓ {{gap|3em}}ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਹਰਾਨੀ ਛਾਏ। ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਅਜੇ ਕਤਰੇ ਵਿਚ, {{gap|3em}}ਪਾਰ ਪਈ ਨਹੀਂ, ਡੋਲੇ ਖਾਂਦੀ, ਡੂੰਘ, ਲੰਮਾ, ਚੁੜਾ ਕੁਤਰੇ ਦਾ {{gap|3em}}ਸਾਥੋਂ ਪਾਰ ਨ ਪਾਇਆ ਜਾਏ। ੮੨.</poem>}}{{nop}} {{bar|8}}<noinclude>{{reflist}}</noinclude> cljksux5f3f77gwib9fi7etst8ca3v1 250 67839 236485 203299 2026-09-26T06:15:01Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{left|{{underline|''ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ/52''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਸੇਬ ਦੇ ਲਾਲ ਲਾਲ ਛਿੱਲ, ਛਿੱਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ'''}}}} {{Block center|<poem>ਸਾਡੇ ਚੁਹਚੁਹੇ ਰੰਗ ਨੇ ਖਿੱਚ ਪਾਈ ਸਾਨੂੰ ਉਮਡ ਕੇ ਡਾਲੀਓਂ ਤੋੜਿਓਂ ਨੇ; ਝੂਮੋਂ ਦੇਖ, ਸਰੂਰ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋਕੇ ਵਿਚ ਆਪੇ ਦੇ ਆਪੇ ਨੂੰ ਜੋੜਿਓ ਨੇ। ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਛਿੱਲਕੇ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕੀਤੋ ਸੱਟ ਘੱਤਿਓ ਤੇ ਮਨ ਮੋੜਿਓ ਨੇ, ਕਿਹੜੇ ਸ੍ਵਾਦ ਉੱਤੋਂ ਅਰਸ਼ੀ ਸੁਆਦ ਪਹਿਲਾ ਵਾਰ ਸੁੱਟਿਓ ਨੇ, ਸਾਨੂੰ ਛੋੜਿਓ ਨੇ? ੮੩.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਡਰ-ਖੁੱਲ੍ਹ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ'''}}}} {{Block center|<poem>ਜੇ ਮੈਂ ਡਰੀ ਸ੍ਵਾਦ ਤੋਂ, ਸਹੀਏ! {{gap|3em}}ਤਾਂ ਦਿਲ ਸੁੰਞਾ ਹੋਇਆ, ਜੇ ਨਾ ਡਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਲੈ ਲੀਤੀ {{gap|3em}}ਤਾਂ ਦਿਲ ਮੈਲ ਭਰੋਇਆ, ਮੈਲੋਂ ਬਚਾਂ, ਮਿਲੇ ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, {{gap|3em}}ਖਿੜਾਂ ਚਮਨ ਦੇ ਵਾਂਙੂ, ਸੋ ਕੁਛ ਦੱਸ, ਦਸਾਂ ਪੰਡਤ ਤੋਂ, {{gap|3em}}ਜੀਵੇ ਜਿਉਂ ਦਿਲ ਮੋਇਆ। ੮੪.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> 3im6mye6rer7a1ggpk01p179yrdxa3i 250 67841 236489 203313 2026-09-26T07:57:10Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{left|{{underline|''ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ/54''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਹਰਿ ਰਸ ਕੀ ਪਨਿਹਾਰ'''}}}} {{Block center|<poem>ਗਾਗਰ ਗ੍ਰਿਹ-ਜੰਜਾਰ ਕੀ ਸਿਰ ਸੇ ਡਾਰ ਉਤਾਰ, ਬੰਸੀ-ਧੁਨ ਸੁਨ, ਤਉ ਬਨੇ ਹਰਿ ਰਸ ਦੀ ਪਨਿਹਾਰ। ੮੮.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਹਰਿ ਸੋਂ ਬਧੇ ਸਨੇਹ'''}}}} {{Block center|<poem>{{overfloat left|''ਪ੍ਰਸ਼ਨ:-''|depth=5em}} ਮਾਨਮਤੀ ਰਾਧੇ! ਰਚੀ ਕਿਉਂ ਇਸ ਦੇਹ-ਸਨੇਹ? ਦੇਹ-ਸਨੇਹ ਕੀਏ, ਸਖੀ! ਹਰਿ ਸਿਉਂ ਖਿਸੇ<ref>ਘਟੇ, ਘਟਦਾ ਹੈ।</ref> ਸਨੇਹ। {{overfloat left|''ਉੱਤਰ-''|depth=5em}} ਅਪਨੀ ਛਬਿ ਤੇ ਹਰਿ ਰਚੀ, ਮੇਰੀ ਸੁੰਦਰ ਦੇਹ, ਮੋਹਿਤ ਕਰ, ਮੋਹਿਤ ਭਇਓ ਲਗ ਇਸ ਦੇਹ-ਸਨੇਹ। ਹਰਿ ਸਨੇਹ ਇਸ ਦੇਹਿ ਸੋਂ, ਤਉ ਮੁਰ ਦੇਹਿ ਸਨੇਹ। ਯੌਂ ਸਨੇਹ ਕਿਯ ਦੇਹਿ ਸੋਂ ਹਰਿ ਸੋਂ ਬਧੇ ਸਨੇਹ। ੮੯.</poem>}}{{nop}} {{bar|8}}<noinclude>{{reflist}}</noinclude> lz9m8rnkbbkx6ka4hhoaoc412ejd6sh 250 67842 236493 203317 2026-09-26T09:04:11Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|{{underline|''55/ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਫੁੱਲ'''}}}} {{Block center|<poem>ਵਿਸਧਰ<ref>ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ, ਵਿਹੁਲੇ।</ref> ਸੁਹਣੇ ਫੁੱਲ {{gap}}'ਵਿਸ', 'ਵਿਸਮਯ' 'ਰਸ' ਧਾਰਦੇ, ਤੱਕਿਆਂ 'ਵਿਸਮਯ'<ref>ਵਿਸਮਾਦ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਐਸੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ।</ref> ਲਾਣ, {{gap}}ਚੱਖ੍ਯਾਂ 'ਵਿਸ' ਹਨ ਚਾੜ੍ਹਦੇ। ੯੦.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਚਾਰ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗਮ'''}}}} {{Block center|align=right|<poem>ਜੇ ਕੰਮ ਜਹੁਰੀ ਦਾ ਦੇਣਾ ਸੀ ਤਾਂ (ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ) ਮੈਂ ਸਾਂਈਆਂ! ਜੜੇਏ ਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ? ਜੇ ਜੜੀਏ ਦਾ ਸੀ ਦੇਣਾ ਤੂੰ, ਹੇ ਮੈਂ ਸਾਈਆਂ! ਸੁਨਾਰੇ ਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ? ਸੁਨਾਰੇ ਦਾ ਜਿ ਦੇਣਾ ਸੀ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਸਾਂਈਆਂ! ਲੁਹਾਰਾ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ? ਜੋ ਦਿੱਤਾ, ਵਾਹ ਵਾਹ ਸੁਹਣਾ, ਹੇ ਮੈਂ ਸਾਂਈਆਂ! ਨਿਬਾਹ ਲਿੱਤਾ ਜੋ ਤੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਭੁਲਾਵੀਂ ਨਾ ਤੂੰ ਮੈਂ ਤਾਈਂ, ਮੇਰੇ ਸਾਈਆਂ! {{overfloat right|ਨ ਮੈਂ ਭੁੱਲਾਂ ਹੋ ਦੋ-ਚਿੱਤਾ। ੯੧.}}</poem>}}{{nop}} {{bar|8}}<noinclude></noinclude> 0fnj00kb2hwpeqmuz88hk2ihxpdlyl6 250 67882 236494 203319 2026-09-26T09:16:31Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{left|{{underline|''ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ/56''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਫਲਦਾਰ ਬ੍ਰਿੱਛ'''}}}} {{Block center|<poem>ਮੇਰੇ ਫਲ ਮੈਂ ਆਪ ਨ ਖਾਣੇ, ਇਨ੍ਹ ਨਾਲ ਨ ਮੇਰੇ ਰਹਿਣਾ। ਪਕ ਪਕ ਪਾਡੇ ਹੋ ਹੋ ਸਭਨਾ ਇਨ ਆਪੇ ਟੁਟ ਟੁਟ ਢਹਿਣਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੋੜਨ ਹਾਰਿਆਂ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੋਕਾਂ ਦਾਤਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੈ ਲੋਕੋ! (ਮੈਂ) ਦਿੱਤਾ ਦੇਣਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਬਹਿਣਾ। ੯੨.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਕਲੀ'''}}}} {{Block center|<poem>ਕਿਸੇ ਖਿੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੋੜ ਲੀਤਾ ਸਾਡੀ ਬੰਦ ਹੀ ਬੰਦ ਖੁਸ਼ਬੋ ਰਹਿ ਗਈ, ਖਿੜਕੇ ਦੱਸਣਾ ਸੀ, ਖਿੜਿਆ ਵੇਖਣਾ ਸੀ, ਦਿਲ ਉਮੰਗ ਜੋ ਸੀ, ਅੰਦ੍ਰੇ ਸੋ ਰਹਿ ਗਈ, ਕੱਢਣ ਪਿਛਲੀਆਂ ਹਸਰਤਾਂ ਆਏ ਹੈਸਾਂ ਹੋਰ ਦੂਣੀਆਂ ਸਗੋਂ ਲੈ ਨਾਲ ਚੱਲੇ, ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆ! ਤੇਰੇ ਕੀ ਹੱਥ ਆਇਆ? ਦੁਨੀਆਂ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਦੁਖ ਪ੍ਰੋ ਹੋ ਗਈ। ੯੩.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> 70nnvoqpzmgn9bbcw0kqjec1s39ih45 250 67883 236496 203323 2026-09-26T09:18:16Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{right|{{underline|''57/ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਜਿੰਦ ਤੇ ਸਰੀਰ'''}}}} {{Block center|<poem>ਤੇਰੀ ਦੇਹ ਮਡੋਲੀ, ਸੁਹਣਿਆ! {{gap|2em}}ਤੂੰ ਛਡ ਜਾਣੀ ਸਪ ਕੁੰਜ ਜਿਉਂ। ਪਰ ਜਦ ਤਕ ਵਸਨੈਂ ਏਸ ਵਿਚ {{gap|2em}}ਰਖ ਇਸਨੂੰ ਸ੍ਵਸਥ ਸੁਰੰਗ ਸਿਉਂ। ਇਹ ਇਕ ਮਿਕ ਹੋਕੇ ਵਰਤਦੇ {{gap|2em}}ਦੁਖ ਸਾਂਝੇ 'ਜਿੰਦ' 'ਸਰੀਰ' ਦੇ; ਤੂੰ ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਪਰ ਦੇਵਤੇ {{gap|2em}}ਇਸ ਦੇਹੀ ਦੀ ਕਰਦੇ ਮੰਗ ਕਿਉਂ? ੯੪.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਜਿੰਦ ਤੁਲੇ ਜਿੰਦ ਨਾਲ'''}}}} {{Block center|<poem>ਚੜ੍ਹੀ 'ਸੁੰਦਰੀ' ਤੋਲਨੀ<ref>ਤੱਕੜੀ ਉਤੇ।</ref> {{gap|5em}}ਦੇਣ ਲਈ ਤੁਲਦਾਨ, ਖਾਲੀ ਛਾਬੇ<ref>ਪਲੜੇ।</ref> ਲਗ ਗਿਆ {{gap|5em}}'ਸੁੰਦਰ' ਜੀ ਦਾ ਧ੍ਯਾਨ, ਪਲੜੇ ਪੂਰੇ ਤੁਲ ਰਹੇ, {{gap|5em}}ਹੋ ਰਹੇ ਲੋਕ ਹਰਾਨ: ਜਿੰਦ ਤੁਲੇ ਜਿੰਦ ਨਾਲ ਹੈ, {{gap|5em}}ਜਿੰਦ ਦਏ ਜੀਅਦਾਨ। ੯੫.</poem>}}{{nop}} {{bar|8}}<noinclude>{{reflist}}</noinclude> 4avtfl5h581zb2umlpuvqfs76f1v3il 250 67884 236497 203325 2026-09-26T09:46:12Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 236497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" />{{left|{{underline|''ਸਾਹਿਤਕ ਕਲੀਆਂ/58''}}}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਵਿਤ'''}}}} {{Block center|<poem>ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਜੰਞ ਜੁ ਆਈ ਸਭ ਨੂੰ ਗਏ ਪਰਵਾਨੇ: 'ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਂਞੀ ਉਤਰੇ ਰੱਖੋ ਕਰ ਸਨਮਾਨੇ'। ਮੂਰਖ ਮੁਨਸ਼ੀ ਬਿਜੜੇ ਨੂੰ ਬੀ ਘਲ ਦਿਤੇ ਬੁਲਵਾਨੇ ਬਿਜੜੇ ਉੱਤਰ ਘਲਿਆ: 'ਰਾਜਾ! ਵਿਤ ਮੇਰਾ ਕਰ ਧ੍ਯਾਨੇ, "ਜੁਗਨੂੰ' ਜਾਂਞੀ ਮੈਂ ਘਰ ਘੱਲੋ ਰੱਖੂੰ ਕਰ ਸ਼ਦਿਆਨੇ'। ੯੬.</poem>}} {{center|{{x-larger|'''ਡਾਢੇ ਨਾਲ ਮੇਲ'''}}}} {{Block center|<poem>ਭੇਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦੇਖ ਰੱਸਿਆਂ {{gap|4em}}ਸੁਨਿਹਾ ਏਹ ਘਲਾਯਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਅਸਾਂ ਦੀ ਜਾਤ, ਇਕੇਰਾਂ, {{gap|4em}}ਚਹੀਏ ਮੇਲ ਮਿਲਾਯਾ ਭੇਂ ਤਾਰਾਂ ਸੁਣ ਕੰਬੀਆਂ ਥਰ ਥਰ {{gap|4em}}ਡਾਢੀ ਸੋਚ ਕਰਾਈ, ਮੁੜਕੇ ਲੁਕੀਆਂ ਭੇਂ ਅੰਦਰੇ {{gap|4em}}ਸੰਕਟ ਸਿਰੋਂ ਟਲਾਯਾ। ੯੭.</poem>}}{{nop}}<noinclude></noinclude> cpyrzdbkwuww4fx5uc9e00e6izbn0fy 250 70979 236450 214533 2026-09-25T16:10:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||46}}</noinclude>ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਰੁਸਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਾਲ 1986 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਇਕ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ/ਤਜਰਬੇ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋ-ਸਟੈਟ ਕਾਪੀਆਂ ਲਗਵਾ ਕੇ ਇਕ ਸਾਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਲੈ ਕੇ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਭ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਅਸਾਮੀ 'ਤੇ ਹੱਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।</br> {{gap}}ਮਾਨਯੋਗ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਪਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਬੈਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਭਰੇ ਹਰ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨੌਕਰੀ ਵਾਲੇ ਗੋਰਖ-ਧੰਦੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤਾਦਾਦ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲੱਗਾ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਊਚ-ਮੈਰਿਟ ਰੱਖਦੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਸ ਦੀ ਕਿਰਨ ਜਾਗੀ ਕਿ ਚਲੋ ਕਿਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਛੁਟੇਗਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਵੀਪਰ ਜਾਂ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਵੀ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ., ਐੱਮ.ਟੈਕ., ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਆਦਿ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਰੇਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੰਨ ਵਿਚ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ "Terms & Conditions apply". ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛਪਵਾਈ ਇਸ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਕੜ-ਜਾਲ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇਣ ਸਮੇਂ ਬਾਕੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਵੀ ਰੱਖੀ ਗਈ ਕਿ “ਕਿਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਤਜਰਬਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਇੰਡੀ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਸ ਇਕੋ ਲਾਈਨ ਦੇ ਲਿਖਣ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪੀਐੱਚ.ਡੀ., ਐੱਮ.ਟੈਕ., ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਆਦਿ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਵੇਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਅੱਠਵੀਂ ਪਾਸ ਕੱਚੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਾਫ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿ ਖਾਨਾਪੂਰਤੀ {{nop}}<noinclude></noinclude> l8k4t3524q5fc64vg6au1kulp4aqqqq 250 70980 236451 214534 2026-09-25T16:19:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||47}}</noinclude>ਤਹਿਤ ਮਜਬੂਰੀਵਸ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਕੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਘੱਟਾ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।</br> {{gap}}ਵਿਗਿਆਪਤ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸਪਾਂਸ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਪਤ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸਬੰਧੀ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਫੀਸਾਂ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੋਈ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਮਾਨਯੋਗ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਭਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਤਹਿ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਲਈ ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕਲਰਕਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਸਟਾਫ 'ਚੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਟਾਫ ਇਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸੀ।</br> {{gap}}ਖ਼ੈਰ ! ਲੱਖਾਂ ਬੱਚਿਆ ਨੇ ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਆਇਆ ਉਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ। ਬੈਂਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਕੇਵਲ ਛੇ-ਸੱਤ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੀ ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰ ਸਕੇ। ਬਾਕੀ ਸੱਠ ਸੱਤਰ ਬਾਹਰਲੇ ਬੰਦੇ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਾਂਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਸੀ, ਟਾਈਪ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਤਾਂ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ‘ਲੱਕੜ ਸੰਗ ਲੋਹਾ ਤੈਰ ਗਿਆ’ ਪਰ ਇਥੇ ਤਾਂ ਕਹਾਵਤ ਹੀ ਉਲਟ ਹੋ ਗਈ, ‘ਲੋਹੇ ਸੰਗ ਲੱਕੜ ਤੈਰ ਗਈ।’ ਇਹ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਓਪਨ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚੋਂ ਸੱਠ-ਸੱਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਿਸਟਮ ਕੁਝ ਦੇਰ ਤੱਕ ਹੋਰ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿਸਟਮ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਿਸਟਮ ਨਿਘਾਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਲ 2016 ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕਲਰਕਾਂ ਦੀਆਂ 30 ਅਸਾਮੀਆਂ ਓਪਨ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚੋਂ ਭਰਨ ਲਈ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ 200 ਤੱਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਬੜੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ, ਸਹੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਰਿਟ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪੁੱਟੇ ਸਹੀ ਕਦਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਸਹੀ ਹੁੰਦਾ', ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਤਾਂ {{nop}}<noinclude></noinclude> 3e3atb02b31ubkcwzz1o3zczaz6l62i 250 70981 236452 214535 2026-09-25T16:23:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||48}}</noinclude>ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਨ; ਦੂਜਾ ਉਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ ਸਨ। ਇਸ ਸਹੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਬੇੜੀ ਦਾ ਜਲਦੀ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਫੇਰ ਬਚਾਅ ਹੋ ਗਿਆ।</br> {{gap}}ਹੁਣ ਇਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੈਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਈ-ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਰਗ ਕਰਨਾ ਵੀ ਭਾਵੇਂ ਇੰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਿਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਉੱਡ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਥਾਰਟੀ ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਕਦੇ ਮਿੰਨਤ-ਤਰਲੇ, ਕਦੇ ਧਰਨੇ, ਗੇਟ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਡਰਾਬਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮਾਨਯੋਗ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਧਰਨੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗੇਟ ਵੀ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਸਰਵਿਸ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜੇਕਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਈਆਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਰੋਅਬ 'ਚ ਚੰਗੇ ਚੌਖੇ ਦਾਜ ਲੈ ਕੇ ਚੰਗੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਏ ਸੀ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਦਰ ਬੈਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਐਂਟਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ‘ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਰ ਪੈ ਜਾਣਗੇ। ਘਰਾਂ 'ਚ ਕਲੇਸ਼ ਪੈ ਜਾਣੇ ਸੀ, ਤਲਾਕ ਹੋ ਜਾਣੇ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਰੋਅਬ 'ਚ ਲਾਲਚ ਵੱਸ ਘਰੇਲੂ ਪਤਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ-ਪਤੀ ਬਣ ਕੇ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ 60-70 ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਓਪਨ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਸਭ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਮਹਿਲ ਢਹਿ-ਏਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਕਈ ਤਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਦਵਾਈਆਂ ਆਸਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਸੁਭਾਅ ਵਿਚ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ ਆ ਗਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾ ਲਏ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪੇਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਮਾਨਯੋਗ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿਚ {{nop}}<noinclude></noinclude> ruyapc7dplwa4n4zudkf09rs7fs7p1s 250 70982 236453 214536 2026-09-25T16:29:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||49}}</noinclude>ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਨਾ ਕੱਢਣ ਸਬੰਧੀ ਕੇਸ ਦਾਇਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਨਯੋਗ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਜਲਦੀ ਨਿਪਟਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਨੇ ਵਿਚ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕਹਿਣ ਜੋਗੇ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਦਾਰੇ ਵਿਚ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਹੱਦ ਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਆਦਿ ਬਹਾਨੇ ਲਗਾ ਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਜੱਜਾਂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਹਿਮ ਆ ਜਾਵੇ।</br> {{gap}}ਅਖੀਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਕੇਵਲ ਟਾਈਪ ਟੈਸਟ ਲੈ ਕੇ ਰੈਗੂਲਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹਾਲਤ ਇੰਨੀ ਮਾੜੀ ਸੀ ਕਿ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਟਾਈਪ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਕਈ ਮੌਕੇ ਲੈਣੇ ਪਏ।</br> {{gap}}ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਸਗੋਂ ਹਰ ਮਰਦਾਂ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਹੀਲਾ ਵਸੀਲਾ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਆਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅੱਤਵਾਦ 1982 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 1995 ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਿਅਕਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਐਂਟਰੀ ਮਾਰਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਹੈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਸ ਦੋ-ਚਾਰ ਬੰਦੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਖੇਸ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਵੜਨ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਥਿਆਰ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਕੰਮ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹਥਿਆਰ ਦਿਖਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ‘ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਲੁੱਟ’ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਬਹਾ ਕੇ ਨੌਕਰੀ ਲੈ ਗਿਆ, ਕੋਈ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਨਾਲ ਤਰੱਕੀਆਂ ਲੈ ਗਿਆ। ਮਤਲਬ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਨਾਉਣੇ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ‘ਨੌਂ ਸੌ ਚੂਹੇ ਖਾ ਕੇ ਬਿੱਲੀ ਹੱਜ ਨੂੰ ਚੱਲੀਂ’ ਵਾਂਗ ਬੜੇ ਗੁਰਮੁਖ ਚਿਹਰੇ ਲੈ ਕੇ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਬਹੁਤੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਥਾਲੀ ਵਿਚ ਖਾਧਾ ਉਸੇ ਵਿਚ ਛੇਕ' ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਖੈਰ ! ਉਹ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਹੀ ਸ਼ਰੀਫ ਸਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛਹਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਜਾਂ {{nop}}<noinclude></noinclude> 9cqvqsc5jb1r2jzzygyh1rdd4k1d082 250 70983 236454 214537 2026-09-25T23:16:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||50}}</noinclude>ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਗਈਆਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰੰਗੇ ਗਿੱਦੜ ਵਾਂਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੇੜੀਆਂ ਦਾ ਮਖੌਟਾ ਉਤਰ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਹਾਂ, ਅੱਤਵਾਦ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਅਸਲ ਅੱਤਵਾਦੀ ਵੀ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਵਾਰਥੀ, ਸੌੜੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਉੱਲੂ ਸਿੱਧ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਅਸਲ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਲ਼ੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਨੇ ਮੁਖ਼ਬਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸਲ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਏ.ਕੇ. 47 ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਛਲਣੀ ਹੋਣ ਵਿਚ ਇਕ ਮਿੰਟ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਗੇ। ਪਰ ਇਹ ਚੁਸਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਤਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੋਲ਼ੇ-ਭਾਲ਼ੇ ਅਸਲ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਸਗੋਂ ਵਰਤ ਰਹੇ ਸਨ।</br> {{gap}}ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੇ ਅਸਲ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਥਾਂ ਸਗੋਂ ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੂੰ-ਕੰਢੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਿਪਸੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਘੜੀਸ ਘੜੀਸ, ਖੋਹ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਵੀ ਅਕਸਰ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਆਮ ਚਰਚਾ ਛਿੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਾਲ਼ੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਆਪਣੇ ਸੌੜੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੀ ਤਸਵੀਰ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਖੈਰ ! ਇਹ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਮਸਲਾ ਹੈ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹੀਏ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਅਖੌਤੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਡਰਾਬਾ ਦੇ ਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਦਰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਠੇ-ਸਿੱਧੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।</br> {{gap}}ਬੈਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀਆਂ ਵਿਚ ਧਾਂਦਲੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਸਰ-ਰਸੂਖ ਵਾਲੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ/ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਬੈਕ ਡੋਰ ਰਾਹੀਂ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ: ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹਾਜਨੀਤਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਲੱਭਦਾ ਸੀ, ਫੇਰ ਉਹ ਹਾਜਨੀਤਕ ਨੇਤਾ {{nop}}<noinclude></noinclude> 1h09ec6nzv1u7qeq1zgazuo36p8j487 250 70985 236455 214590 2026-09-25T23:20:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||51}}</noinclude>ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਲੈਟਰ ਪੈਡ ਤੇ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਲਗਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਖੁਦ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫ਼ਤਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਉਸ ਨੇਤਾ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਨੇਤਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਾਮੀ ਤੇ ਐਡਜਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਡਰਪੋਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸੌੜੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਟਾਈਪ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਲਗਾ ਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਅਸਾਮੀ ਤੇ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਅਰਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਅਰਜ਼ੀ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਕੇ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਰਾਹੀਂ ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਪਾਸੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਅਸਾਮੀ ਖਾਲੀ ਹੈ। ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ ਅਸਾਮੀ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖ ਕੇ ਫਾਈਲ ਵਾਪਸ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫਤਰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਫਾਈਲ ਉਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਨੂੰ ਟਿੱਪਣੀ ਲਈ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਅਸਾਮੀ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਟਿੱਪਣੀ ਮੰਗਣੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ। ਭਾਵ ਜੇਕਰ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਹੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੱਖਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਟਿੱਪਣੀ ਲਈ ਵਾਈਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਂ ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿਚ ਹੀ ਦੱਬ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਕੋਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ। ਖੈਰ! ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫ਼ਤਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀ ਫਾਈਲ ਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੱਲੋਂ ਅਕਸਰ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ — “ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਖਾਲੀ ਹੈ। ਉਮੀਦਵਾਰ ਇਸ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਇਸ ਅਸਾਮੀ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਸਖਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ {{nop}}<noinclude></noinclude> 852k1xz6whfkixpfg0oezy50iexpsls 250 70986 236456 214591 2026-09-25T23:29:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||52}}</noinclude>ਅਸਾਮੀ ਵਿਰੁੱਧ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਬੈਂਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਭਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਚੱਲਨ ਵਧ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਬੰਦੂਕ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗੇ। “ਜਿਹਾ ਰਾਜਾ ਤਿਹੀ ਪਰਜਾ' ਵਾਲੀ ਕਹਾਵਤ ਵਾਂਗ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਉਪਰੰਤ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੁਤਾਬਕ ਹਾਂ-ਵਾਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।</br> {{gap}}ਕੁਝ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਦੇਖੇ ਗਏ ਜੋ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਟਿੱਪਣੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਨਾਂਹਵਾਈ ਟਿੱਪਣੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਅਜਿਹੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਟਾਂਵੀਂ ਟਾਂਵੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮਗਰਮੱਛ ਨਾਲ ਵੈਰ ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਮੁਤਾਬਕ ਆਪਣੇ ਬੌਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪੱਤਾ ਖੇਡਦਿਆਂ ਅਜਿਹੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਠੇ-ਸਿੱਧੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਦੁਬਾਰਾ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਹੁਦਾ ਦੇਣ ਦਾ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਸਗੋਂ ਜਲੀਲ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਕਈਂ ਤਾਂ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵੱਲੋਂ ਮੰਗੀ ਗਈ ਟਿੱਪਣੀ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਲਿਖ ਕੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦੀ ਗੁੱਡ ਬੁੱਕ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੈਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।</br> {{gap}}ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੱਲੋਂ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਟਿੱਪਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਾਈਲ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫ਼ਤਰ ਹੱਥੋ-ਹੱਥੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਉਸ ਫਾਈਲ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੰਹ ਜਾਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਫਾਈਲ<noinclude></noinclude> 2cas3bd7gkwdim5ck92x16rvshxxgfz 250 70987 236457 214592 2026-09-25T23:34:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||53}}</noinclude>ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦਫਤਰ ਰਾਹੀਂ ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿਖੇ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਵੱਲੋਂ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਟਾਈਪ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦੇ ਹਸਤਾਖਰਾਂ ਲਈ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦੇ ਦਸਤਖਤਾਂ ਉਪਰੰਤ ਨਿਯੁਕਤੀ-ਪੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬੰਦੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਬੰਧਤ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਲਿਖਕੇ ਜਾਂ ਟਾਈਪ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਂਚ ਜਾਂ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਸਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹਿਚਕਿਚਾਹਟ ਦੇ ਹਾਜ਼ਰ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੋ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਗੋਰਖ-ਧੰਦੇ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦਫਤਰ ਅਤੇ ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਇਵਜ਼ ਵਿਚ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦਫਤਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਵਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਜਾਂ ਮਨਚਾਹੀ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਬਦਲੀਆਂ ਕਰਵਾ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ/ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਇਹੀ ਹਾਲ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਟਿੱਪਣੀ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੰਨੇ-ਸਿੱਧੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਮੰਗੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਿ “ਕਿਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਕਿਸ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਖਾਲੀ ਹੈ", ਬਦਲੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਵਾਹ/ਹਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ, ਵਾਹੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਬਦਲੀਆਂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸਾਰੇ ਚੋਰ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁੱਤੀ ਚੋਰਾਂ ਨਾਲ ਰਲ਼ੀ ਹੋਈ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।</br> {{gap}}ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਅਸਰ-ਰਸੂਖ ਵਾਲੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ/ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਹਾਂ ਦੀ ਬੈਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਰਹੇ। ਜਿਵੇਂ ਡੰਡੇ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਪੁਲਿਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਜੀਲੈਂਸ ਵਿਭਾਗ, ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਕਰਮੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ/ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ {{nop}}<noinclude></noinclude> jj49gykqckmwq0w4bw6dsr9gq44w8os 250 70988 236458 214593 2026-09-25T23:39:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||54}}</noinclude>...ਆਦਿ। ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਜਿਸ ਦਾ ਦਾਅ ਲੱਗਿਆ ਉਸੇ ਨੇ ‘ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਹੱਥ ਧੋਏ', ਜਿਸ ਸਭ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁਣ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ।</br> {{gap}}ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਈ ਗੈਰ-ਅਧਿਆਪਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਲੈਕਚਰ/ਨਾਹਰੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਚਾਅ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ ਉਹ ਦਬਾਅ ਬਣਾ ਕੇ ਜਾਂ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਅਧਿਆਪਨ ਅਸਾਮੀਆਂ ’ਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਕਰਵਾ ਗਏ। ਜੇ ਇਹ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਗ਼ੌਰ ਅਧਿਆਪਨ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਨਿੱਜੀ ਸੁਆਰਥਾਂ ਲਈ ਰੱਜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜਮੀਰ ਵੇਚਿਆ।</br> {{gap}}ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਵਿਚ, ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਬੈਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਭਰਤੀ ਸਬੰਧੀ ਖੁੰਢ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਐਂਟਰੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਫ਼ਲ ਵੀ ਹੋ ਗਏ। ਭਰਤੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਬੈਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਾਰਨ ਹੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕਈ ਅਪਰਾਧਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇੜੀ ਵਿਅਕਤੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੋਰ ਵੀ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧੜੇ ਬਣ ਗਏ। ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਾਰ-ਕੁਟਾਈ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਪਾੜ ਦੇਣੇ, ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੇ ਰਿਵਾਲਵਰ ਤਾਣ ਲੈਣਾ, ਛੇੜਖਾਨੀਆਂ ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਮ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਕਈਆਂ 'ਤੇ ਤਾਂ ਮਾਨਯੋਗ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਕਈਂ ਕਈਂ ਕੇਸ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਸਮੇਂ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ 14-14 ਕੇਸ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਹੋਰ ਚੱਲ ਜਾਵੇਗਾ ਫੇਰ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਬਾਕੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਹੌਸਲਾ-ਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਗੀਨ ਜੁਰਮਾਂ ਦੇ ਇੰਨੇ ਕੇਸ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਾ ਸਿਰਫ ਅਜਿਹੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਬੜੇ ਫ਼ਖ਼ਰ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਬਾਕੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਵਰਗਾ ਦਬਦਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਤਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ {{nop}}<noinclude></noinclude> mg1aje0wzecikopkz1fvrvk26i0t45p 250 70989 236459 214594 2026-09-25T23:45:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||55}}</noinclude>ਮੰਨਵਾਉਣ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਵਰਗੇ ਰੁਤਬੇ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ‘ਕੁਰਸੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮਾਰਨ' ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਉਪਰੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਹਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਉਪਰਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਹੇਠਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਹਿਜੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਡਿਪਟੀ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਕ ਸਵੀਪਰ ਜਾਂ ਸੇਵਾਦਾਰ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਵੀਪਰ, ਸੇਵਾਦਾਰ, ਕਲਰਕ, ਨਿਗਰਾਨ, ਸਹਾਇਕ ਰਜਿਸਟਰਾਰ, ਡਿਪਟੀ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜਦੇ ਦੇਖੇ ਹਨ ਕਿ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਵੀ ਦੇਖ ਲਓ — “ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ/ਜਾਣਦੀ ਹੀ ਮੈਨੂੰ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਗਾਟਾ ਲਾਹ ਦਿਆਂਗਾ, ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਹਵਾ 'ਚ ਫਿਰਦਾ/ਫਿਰਦੀ ਹੋਵੇਂ। ਆ ਤੂੰ ਬਾਹਰ ਆ, ਤੈਨੂੰ ਦੇਖਾਂ ਮੈਂ ਆਦਿ।” ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿਸਟਮ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਾ-ਪੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਇ ਅੱਪ-ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜੇਕਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਿਸੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਚਾ ਬੋਲਣ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਮੁਰਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਗਾ ਕੇ ਉਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ - ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਵਾਂਗ - ਕੁਰਸੀ ਸਮੇਤ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਸਿੱਟਣ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗ ਕੇ ਖਹਿੜਾ ਛੁਛਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਅਦਾਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਡੇ ਟੇਕ ਦੇਵੇ, ਉਥੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਸਗੋਂ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਚਲਦਾ ਹੈ।</br> {{gap}}ਗਲਤ ਭਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਦਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਰੂਪੀ ਕਈ ਧੜੇ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜਦੇ {{nop}}<noinclude></noinclude> ml7s5flokekerb0s13d33wisdmayawj 250 70990 236460 214595 2026-09-25T23:49:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||56}}</noinclude>ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹਾਲ ਰਿਹਾ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਦਰ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈ ਜਾਵੇ।</br> {{gap}}ਕਈ ਅਪਰਾਧਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਕੁਝ ਇਕ ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਫਸਾ ਕੇ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਨ ਜੁਰਮਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ। ਅਜਿਹੇ ਜੁਰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਾਲ਼ ਵਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।</br> {{gap}}ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਅਦਾਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅੱਗੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਦਾਅ ਲਾਉਣ ਲਈ ਹੌਸਲਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਬੈਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਭਰਤੀ ਇਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ. ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਫੰਡ ਦਾ ਕਈਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਘਪਲਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਾ ਲਈ ਪਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭਿਣਕ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਈ। ਇਹ ਭੱਦਰ ਪੁਰਸ਼ ਹੋਰ ਲਾਲਚੀ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥੀ ਜਾਂ ਕੁਝ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪੈਸੇ ਟਰਾਂਸਫਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਕੇ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਵੀ ਫੜਿਆ, ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਵੀ ਲੰਮਾ ਅਰਸਾ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ। ਕੁਝ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਘਪਲੇ ਦਾ ਅਸਲ ਘਾੜਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬੁਲੰਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।</br> {{gap}}ਬੈਂਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਦਾ ਇਹ ਗੋਰਖ-ਧੰਦਾ ਸਿਰਫ ਗੈਰ-ਅਧਿਆਪਨ ਅਮਲੇ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸਗੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਧਿਆਪਨ ਅਮਲਾ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤਹਿਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰਾਂ ਦੇ ਡਰਾਈਵਰ, ਪੀ.ਏ., ਗੰਨਮੈਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਛੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਯੂਕੋ ਜਾਂ {{nop}}<noinclude></noinclude> k54ufguq59ae65shh1j5ujophegy7g6 250 70991 236461 214598 2026-09-25T23:54:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||57}}</noinclude>ਹੋਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਧਾ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ ਜਿਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੱਧਰ ਇੰਨਾ ਨੀਵਾਂ ਸੀ ਕਿ ਕਲਰਕ ਦਾ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਯੂਕੋ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਯੂਕੋ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਘਟਿਆ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਮਿਆਰ ਨੀਵਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਯੂਕੋ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਕਈ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਮੋਬਾਇਲ ਤੇ ਗੂਗਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲੈਕਚਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ‘ਲੰਬੀ, ‘ਮਹਿਰਾਜ’, ‘ਟੌਹੜਾ’, ‘ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ ਆਦਿ ਤਖੱਲਸ ਲਿਖਵਾਏ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਹਲਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।</br> {{gap}}ਅਜਿਹਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅਧਿਆਪਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਅਧਿਆਪਨ, ਬੈਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਭਰਤੀ ਕਰਨਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਹੀਰਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੌਡੀਆਂ ਜਾਂ ਖੋਟੇ ਸਿੱਕੇ ਖਰੀਦਣ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।</br> {{gap}}ਅਧਿਆਪਨ ਅਮਲ ਦੀਆਂ ਬੈਂਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬੜੇ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਹਾਸੋਹੀਣੇ ਕਿੱਸੇ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਅਧਿਆਪਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਰਵਾਲੀਆਂ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੈਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀ ਰਾਹੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨੇ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਕੰਮ ਤੋਂ ਹਟਣਾ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂ ਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਫੁਟਕਲ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਥੇ ਇਹ ਬੜੇ ਅਰਾਮਦਾਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾ ਸਕਣ। ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ {{nop}}<noinclude></noinclude> 1lgyhzna5s3riuoa4jy3ug8n7228ut5 250 70992 236462 214599 2026-09-25T23:58:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||58}}</noinclude>ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅਜਿਹੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਭਾਬੀ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੀ ਸਨ। ਸੋ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ‘ਭਾਬੀਆਂ ਦਾ ਵਿਭਾਗ’ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹਰ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਆਪਸ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੀ ਹਨ ਪਰ ਚਰਚਾ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਭਾਬੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਾਲਾ ਵਿਭਾਗ ਇਕ ਹੀ ਹੈ।</br> {{gap}}ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਧਿਆਪਨ ਅਮਲੇ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਅਲਸਾਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਜੱਗ-ਜਾਹਿਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਨਾ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ, ਸਿਰਫ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਪੜਤਾਲਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪੱਲਾ ਝਾੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਧਰਨੇ ਇੱਥੇ, ਗੇਟ ਬੰਦ ਕੀਤੇ, ਹੜਤਾਲਾਂ ਬੀਬੀਆਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਮਸਲਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਪਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੇ ਇਸ ਦਬਾਅ-ਗਰੁੱਪਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਣ ਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਹੱਥਕੰਡਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।</br> {{gap}}ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਵਰਤਾਰੇ ਤੋਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵੱਲ ਪਰਤ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਤਨਖਾਹਾਂ, ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ, ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਖਰੀਦ ਆਦਿ ਲਈ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਖਸਤਾ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਰਹੀਆਂ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਭਵਨ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਪੇਂਟ ਉਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਆਪ ਹੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੇ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮੈਡੀਕਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਐਕਸਰੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਖਰਾਬ ਹੋਣ 'ਤੇ ਠੀਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਸਟੋਰ ਵਿਚ ਸਾਮਾਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਛੋਟੇ {{nop}}<noinclude></noinclude> jv3gqs16x04s0c6zsgbi2lvb5vp21fj 250 70993 236463 214600 2026-09-26T00:02:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||59}}</noinclude>ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਨਾਂ, ਕਾਰਜ, ਟਿਊਬ ਲਾਈਟਾਂ ਆਦਿ ਸਭ ਸਾਮਾਨ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਪਕਰਨ ਜਿਵੇਂ ਕੰਪਿਊਟਰ, ਪ੍ਰਿੰਟਰ, ਯੂ.ਐਸ.ਪੀ. ਆਦਿ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਆਪਣੀ ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਠੀਕ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਟੋਨਰ ਫਿਲਿੰਗ ਦੀ ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇਹ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਸਾਲ 2019 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੋਵੇ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹੀ ਹਾਲਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।</br> {{gap}}ਕਈ ਵਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਉਲਟਾ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਬੇਟਾ ਅੱਠਵੀਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਘਰ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵੱਲੋਂ ਸਪੋਰਟਸ ਟੀਮ ਲਈ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਬਤੌਰ ਜਿਲ੍ਹਾ ਰੋਜਗਾਰ ਅਫਸਰ ਉਸਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਕੂਲ ਜਾ ਕੇ ਸਪੋਰਟਸ ਟੀਮ ਲਈ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿ ਦੇਣਗੇ ਤਾਂ ਬੇਟੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਨਹੀਂ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ।” ਖੈਰ! ਮਾਂ ਤਾਂ ਮਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਸਪੋਰਟਸ ਟੀਮ ਲਈ ਚੋਣ ਕਰਵਾ ਆਈ। ਉਹ ਘਰ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੇਟਾ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਵੇਗਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਅਸਰਰਸੂਖ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਹੋਇਆ ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁੱਲ ਉਲਟ। ਜਦੋਂ ਬੇਟਾ ਘਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤਿਊੜੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸਪੋਰਟਸ ਟੀਮ ਵਿਚ ਚੋਣ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਬੇਟੇ ਨੇ ਖਿੱਝ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਥੋਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਕੂਲ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਕੂਲ ਕਿਉਂ ਗਏ ਅਤੇ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਹੱਕੇ-ਬੱਕੇ ਸਾਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਲੋਕ ਤਾਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਟਾਊਰ ਅਤੇ ਵਡਿਆਈ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬੇਟੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਪੋਰਟਸ ਟੀਮ ਵਿਚ ਭਾਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਖੈਰ! ਬੇਟੇ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਪੱਕਾ ਵਸਨੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਵੱਲੋਂ {{nop}}<noinclude></noinclude> 0xkfl8pfkgvabhcm9a04kakwq0bayoi 250 70994 236464 214601 2026-09-26T00:09:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||60}}</noinclude>ਕੰਮ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਬੀਅਰ ਬਾਰ ਵਿਚ ਬੀਅਰ ਵਰਤਾਉਣ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇਣੀ ਸੀ ਜਿਸ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਟੈਸਟ ਲਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਅਦਬ ਅਤੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਬੀਅਰ ਵਰਤਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹਰੇਕ ਕੰਮ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ 'ਤੇ ਪੂਰੇ ਉਤਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕੰਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਟੇ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੇਰੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਇਕ ਅਜੀਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਛੇੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਡੀ ਵਿਖੇ ਆਲੂ-ਗਾਜਰਾਂ ਖਰੀਦਣ ਵਾਂਗ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਮੁਲਕ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਰਖ ਕੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਭੇਤ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ।</br> {{gap}}ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਰੀਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਭਾਣਜੀ ਇੰਦਰਜੋਤ ਕੌਰ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਸਾਲ ਕਲਾਸ 'ਚ ਟਾਪਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਇਕ ਚਿਣਗ ਜਿਹੀ ਉੱਠ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਬਸ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੁੜੀ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਜਾਂ ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। ਚਿਣਗ ਉਠਣੀ ਸੁਭਾਵਕ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਦੋਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਜਾਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਵੀ ਬੱਚਾ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ./ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਸ ਜਾਂ ਪੀ.ਸੀ.ਐੱਸ./ਡੀ. ਐੱਸ.ਪੀ. ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿਚ ਜੋ ਖਿਆਲ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਾੜ ਨੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਸੁਪਨੇ ਆਉਣੇ ਵੀ ਸੁਝਾਵਕ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਐਸਕਾਰਟ ਜਿਪਸੀ ਪਿੱਛੋਂ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਭਾਣਜੀ ਦੇ ਅਕਸਰ ਸੁਪਨੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਦਰਅਸਲ ਇਸ ਲੜਕੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਕੇ ਇਕ ਪਾਰਖੂ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਜਾਂ ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਸ. ਬਣਨਾ ਤਹਿ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ 'ਤੇ ਹੰਢਾਉਣ {{nop}}<noinclude></noinclude> 41hn9pwqayux6148j8gcdagoucz9484 250 70995 236465 214603 2026-09-26T00:14:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||61}}</noinclude>ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਬਹਾਦਰ ਲੜਕੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਚਟਾਨ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਰਹੀ।</br> {{gap}}ਸਾਲ 2021 ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੈਨੇਡਾ ਜਾਣ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਇਹ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਦਰਅਸਲ ਇਸ ਲੜਕੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਨਿਰਛਲ, ਮਨ ਪਾਰਦਰਸੀ ਅਤੇ ਕਪਟ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਇਸ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲੈ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੀ ਇਕ ਡਰਾਉਣੀ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਕੋਮਲ ਮਨ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸੱਟ ਮਾਰੀ ਕਿ ਸਦਮੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਮਰੀਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਹਾਦਰ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵੀ ਲੜਨਾ ਪਿਆ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ ਪਰ ਇਸਨੇ ਉੱਚ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ। ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਭਾਗ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਕੁਰੈਕਸ਼ਨ ਅਫਸਰ-2 ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕੀਤਾ। ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਉਪਰੰਤ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ 3 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਾਣਜੀ ਸਿਖਰਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਵੀ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਟੈਸਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਭਾਣਜੀ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹੀ। ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਕ ਪੈਰਾਗ੍ਰਾਫ਼ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕ ਟੈਸਟ ਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਕਿ ਇਸ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਭਾਣਜੀ ਨੇ 50 ਨੰਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ 49 ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਿਖਰਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਵਿਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਅਧੀਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਕੁਰੈਕਸ਼ਨ ਅਫਸਰ-2 ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਖਬਰਾਂ ਵੀ ਲੱਗੀਆਂ।</br> {{gap}}ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਕੁਰੈਕਸ਼ਨ ਅਫਸਰ-2 ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਸਿਫਾਰਸ਼, ਨਾ ਰਿਸ਼ਵਤ, ਬਸ {{nop}}<noinclude></noinclude> c7h8hlouhf9yyqlt8peb352ph8yehii 250 70996 236466 214604 2026-09-26T00:26:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||62}}</noinclude> ਬੱਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਣਜੀ ਵਰਗੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬਰੇਨ-ਡਰੇਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਬਰੇਨ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਸਕੀਮਾਂ, ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਉਲੀਕਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ ਉਹ ਬਰੇਨ ਹੁਣ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਾਲਾ ਸਿਸਟਮ ਭਾਰਤ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸਾਇਦ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬਰੇਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਹੋਣਹਾਰ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਲੜਕੀ ਦੀ ਕੁਰੈਕਸ਼ਨ ਅਫਸਰ-2 ਦਾ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡੇ ਨਾਲ ਖਿਚਵਾਈ ਫੋਟੋ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ: {{Css image crop |Image = ਪੰਜਾਬੀ_ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,_ਪਟਿਆਲਾ_(ਅੱਖੀਂ_ਡਿੱਠਾ)_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 68 |bSize = 550 |cWidth = 150 |cHeight = 170 |oTop = 280 |oLeft = 200 |Location = center |Description = }} {{gap}}ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਕਿਉਂ ਬਣੇ ? ਹੋਰ ਵੀ ਤਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਥੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਿੱਤੀ ਮਦਦ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕੋਰਸਿਜ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਸਟਾਫ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਹੈ। {{nop}}<noinclude></noinclude> 06rwmca1sbfnami9c7zvc6zvv9pooqa 250 70997 236499 214605 2026-09-26T11:41:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||63}}</noinclude>ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿਰ ਕੋਈ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਲਗਭਗ 200 ਕਰੋੜ ਦੀ ਐਫ.ਡੀ ਕਰਵਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੋਰਸਿਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਪਰੰਤੂ ਸਟਾਫ਼ ਕਿਤੇ ਘੱਟ ਹੈ। ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜ-ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਰੋਪੀ ਤੋਂ ਬਚੀ ਰਹੀ। ਇਥੇ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਭ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਾਮੀ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਨਹੀਂ ਫੜਾਈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਂਗਲ ਫੜ੍ਹਨ ਲੱਗਿਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕ ਬਾਂਹ ਫੜਨਗੇ। ਸੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਫੜਕਣ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਭ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਆਪਣੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹਿੱਤ ਰੱਜ ਕੇ ਵੇਚਦੇ ਰਹੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਭ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਣਖ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਰ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ।</br> {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਇਕ ਨਰਸਰੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਦੇ ਕਿ ਉਹ ਗਵਾਹ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤੱਕ ਇਹ ਚੈੱਕ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਅਣਖ ਬਚੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸਾਰੀ ਜਨਤਾ ਬੇਜ਼ਮੀਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕਾਲ ਦੀ ਇਕ ਅਸਲ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਸਰਦਾਰ ਕੈਰੋਂ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਅਣਖ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰਤ ਅਕਸਰ ਚੈੱਕ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਬੁਲਾਈ। ਉਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਮਹਿਕਮੇ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਡੀ.ਐੱਸ.ਪੀ. ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ {{nop}}<noinclude></noinclude> 5zo38zkx21su5363n0d1xdhs6o12gpk 250 70998 236500 214606 2026-09-26T11:48:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||64}}</noinclude>ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਨਮਾਨਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਸਭ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਹੀ ਸੀ ਪਰ ਸਰਦਾਰ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਅਣਖ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰਤ ਚੈੱਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਇਕ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਅਣਖ ਚੈੱਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ। ਸਭ ਨੇ ਗਰਦਨਾਂ ਝੁਕਾਅ ਲਈਆਂ ਭਾਵ ਝੂਠਾ ਹੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਗੇ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਡੀ.ਐੱਸ.ਪੀ. ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ ਤਾਂ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਾਕਾ ਤੇਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਚੋਰੀ, ਲੁੱਟ-ਖੋਹ, ਕਤਲ ਦੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਆਮ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।” ਤਾਂ ਡੀ.ਐੱਸ.ਪੀ. ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ ਜੀ ਐਸੀ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।” ਸਰਦਾਰ ਕੈਰੋਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਕੀ ਉਹ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ ?” ਅਜਿਹਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਡੀ.ਐੱਸ.ਪੀ. ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਰਦਾਰ ਜੀ, ਆਹ ਚੁੱਕੋ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ, ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ ਜਿਥੇ ਝੂਠਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ।” ਜਦੋਂ ਡੀ.ਐੱਸ.ਪੀ. ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਕੇ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਕੈਰੋਂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਕਾਕਾ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਹੀਦਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੈੱਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅਣਖ ਜਿਉਂਦੀ ਵੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਮਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਜਾਹ ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਐੱਸ.ਪੀ. ਬਣਾਇਆ।” ਲਗਦਾ ਹੈ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਅਣਖਾਂ, ਗੋਹਤਾਂ ਕਿਤੇ ਖੰਝ ਲਾ ਕੇ ਉਂਝ ਗਈਆਂ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਨਸਾਨ ਨੌਕਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਜਾਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਗਿਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਸ ਅਦਾਰੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਊਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਜਾੜਨ 'ਤੇ ਉਤਾਰੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।</br> {{gap}}ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਦ ਤੋਂ ਬਦਤਰ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਮ ਚਰਚਾ ਛਿੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਿਵਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਕੱਢ ਲਿਆ, ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬੈਕ ਡੋਰ ਐਂਟਰੀਆਂ {{nop}}<noinclude></noinclude> askp88dcev1wcpgd6su06nq8y208vm6 250 70999 236501 214607 2026-09-26T11:54:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||65}}</noinclude>ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਨਿਯੁਕਤੀ 'ਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੱਢ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ/ਗੈਰ-ਅਧਿਆਪਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ/ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦਿਵਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਕੱਢ ਲਿਆ ਫੇਰ ਇਹ ਦਿਨ ਤਾਂ ਦੇਖਣੇ ਹੀ ਪੈਣੇ ਸਨ। ਕਬੂਤਰ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਕੇ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਦੇਰ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਰਿਟਾਇਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਭ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਜਟ ਕੁਝ ਹਲਕਾ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦਾ ਅੱਛਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੁਰਗੀ ਦਾ ਇਕ-ਇਕ ਅੰਡਾ ਖਾਈਏ, ਨਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਢਿੱਡ ਚੀਰ ਕੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਸਾਰੇ ਅੰਡੇ ਬੱਝ ਕੇ ਮੁਰਗੀ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਈਏ।</br> {{gap}}ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਦਰ ਬੈਕ ਡੋਰ ਰਾਹੀਂ ਭਾਵੇਂ ਹਰੇਕ ਧੰਦੇ 'ਚੋਂ ਆਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਡੀਲਰ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ 'ਚ ਹੱਥ ਧੋਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਸਾਲ 2005 ਤੱਕ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿਚ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ 2005 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਦਾ ਧੰਦਾ ਠੱਪ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਸੌਖਿਆਂ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣ ਬਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਇਹ ਲੋਕ ਧੜਾਧੜ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਦੇ ਬਲ ’ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਦਰ ਨੌਕਰੀਆਂ 'ਤੇ ਲੈਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਧੰਦੇ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਤਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਟਾਈਮਪਾਸ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕੰਮ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਡੀਲਰੀ ਦਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਇਹ ਲੋਕ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਗਈਂ ਕਈਂ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਬੈਠੇ ਹਨ।</br> {{gap}}ਦਰਅਸਲ ਬੈਂਕ ਡੋਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ/ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਕਸੂਰ ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਂ, ਉਹ ਬੇਸਬਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਜਰੂਹ ਕਸੂਰਵਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਘਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬੇਕ ਛੋਹ ਰਾਹੀਂ {{nop}}<noinclude></noinclude> og9k6urv0lb8zqmjkbe7jb7xrko0b4x 250 71521 236495 236128 2026-09-26T09:17:21Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 236495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਨਿਛੋਥ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਨਿਛੋਥ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਦੋ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਚਿੱਟੀ ਨਿਛੋਥ ਦਵਾਈਆਂ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਦੀ ਬੇਲ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਦਾਬਹਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਾਗ-ਬਗੀਚਿਆਂ 'ਚ ਅਕਸਰ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਤਿੰਨ ਧਾਰੀ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਤ੍ਰਿਵਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੇਲ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਪਤਲੀ, ਰੂੰ ਵਰਗੀ, ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਅਤੇ ਸਖਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਘੰਟੀ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਛਿੱਲ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਦਵਾਈਆਂ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਛਵੇਤਾ ਤ੍ਰਿਵਰਤ। ਹਿੰਦੀ-ਨਿਛੋਥ, ਨਿਸੋਤ। ਮਰਾਠੀ-ਨਿਛੋਤਰ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਨਸੋਤਰ ਬੰਗਾਲੀ-ਤੇਓੜੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਟਪੇਰਥ ਰੂਟ (Turpeth Root}। ਲੈਟਿਨ-ਆਪਰੇਕਯ੍ਰਲਿਨਾ ਟਪੇਰਥਮ (Operculin Turpethum)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਟੇ ਨਿਛੋਥ ਰਸ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਤੇਜ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਰੇਚਕ, ਹਲਕੀ, ਤੇਜ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ ਅਤੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਦਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ, ਬੁਖਾਰ, ਬਵਾਸੀਰ, ਕਬਜ਼, ਖੂਨ ਵਾਲੀ ਪਿੱਤ, ਪੱਥਰੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਛਿੱਲ ਵਿਚ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗਲਾਇਕੋ ਸਾਇਡਮਯ ਰਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਤਿਕਤ ਅਤੇ ਕਟੁ ਸਵਾਦ ਦਾ, ਖੁਸ਼ਬੂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਭੂਰੇ-ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਟਪੇਰਥਿਨ (Turpethin) ਨਾਂ ਦੀ ਗਲੂਕੋਸਾਇਡ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੇਚਨ (ਦਸਤਾਵਰ) ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੀਤ ਰੰਜਕ, ਤਰਲ, ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗਲੂਕੋਸਾਇਡ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}00 {{center|ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 97}}<noinclude></noinclude> afqrpl7btx1fmvtr6rwen8mt1koibvn 250 71522 236498 215750 2026-09-26T10:09:23Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 236498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਨਿਗੁਰੰਡੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗੁਰੰਡੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਗੁਰੰਡੀ ਨੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਜਦਕਿ ਸਿੰਦੁਬਾਰ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ 'ਤੇ, ਬਾਗਾਂ-ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿਚ, ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਝਾੜੀਦਾਰ ਬੂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੇਜ ਖੁਸ਼ਬ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੂਟੇ ਦੀ ਉਚਾਈ 6 ਤੋਂ 12 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਣੇ ਤੋਂ ਪਤਲੀਆਂ-ਪਤਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਬੂਟੇ 'ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਰੋਮ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ 3 ਤੋਂ 5 ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪੱਤਾ 2 ਤੋਂ 6 ਇੰਚ ਲੰਬਾ, ਇੱਕ ਇੰਚ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ, ਭੂਰਾ ਰੂੰਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਲਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਲੰਬੇ, ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ, ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਫੁੱਲ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਿਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਗੁਡੀ ਰਸ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਤੇਜ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਲਘੂ, ਰੱਖਿਅਕ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਵਾਤ, ਕਫ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੁਖਾਰ, ਕੀੜੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ, ਵੇਦਨਾ, ਆਮਵਾਤ, ਕੋਹੜ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਸਾਇਟਿਕਾ, ਖਾਜ, ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਖੰਘ, ਅਜੀਰਨ, ਦਿਮਾਗੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਜਨਣ ਅੰਗ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਗੁਰੰਡੀ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਦ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੋਜ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉੱਤਮ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਹੈ। ਹੋਮਿਓਪੈਥਿਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ 'ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਨਿਕਾ' ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਗੁਰੰਡੀ ਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਤਾਜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਤੇਲ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਲ ਵਿਚ ਐਲਡੀਹਾਇਡ 22.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਫੀਨੋਲ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸਿਨੀਆਲ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੋ ਨਿਛੰਡੀਨ ਅਤੇ ਹਾਇਡ੍ਰੋਕੋਟੀਲਾਨ ਨਾਂ ਦਾ ਐਲਕੇਲਾਇਡ੍ਰਸ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਲਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਬੋਨਿਕ ਅਮਲ, ਅਮਲ ਰਾਲ, ਖਾਰ ਤੱਤ ਅਤੇ ਰੰਗ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਤਾਜੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚ 150 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕੈਰੋਟਿਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਲੂਕੋਸਾਇਡ ਅਤੇ ਫਲੇਵਾਰਨ, ਟੈਨਿਕ ਐਸਿਡ, ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਸੀ ਬੈਂਜੀਇਕ ਅਮਲ ਵੀ ਕਾਫੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: {{gap}}ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਜਲਨ ਅਤੇ ਕਿਡਨੀ 'ਤੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। {{gap}}00 {{center|ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 98}}<noinclude></noinclude> 4gny7ws4w06t7x11oyisljn690crc05 250 71919 236344 216612 2026-09-25T12:32:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center| ''' {{larger|ਮੌਤੋਂ ਬੁਰਾ ਵਿਛੋੜਾ}}''' (ਸ੍ਵੈ-ਜੀਵਨੀ)}}<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ}}</noinclude> 0y602p7vus28uzdwlu50c40wlk8oczd 250 71920 236345 216613 2026-09-25T12:32:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center| {{larger|ਮੌਤੋਂ ਬੁਰਾ ਵਿਛੋੜਾ}} (ਸ੍ਵੈ-ਜੀਵਨੀ) ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ}}<noinclude>{{rh||ਟਾਈਟਲ}}</noinclude> kscep6c4ug23sgvliw8dnq1tudzqsxx 250 71921 236346 216615 2026-09-25T12:35:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>''''''{{center| {{larger|'''MOUTON BURA VICHHORA'''}}{{larger|}}''' '''{{larger|(An Autobiography)}}''''' by Shingara Singh Mob: 9914220048, 9463054824 email: sherryshergill@gmail.com © Author Edition: 2017 Published by Type Setting Shingara Singh Patiala, Mob: 9914220048, 9463054824}}<noinclude>{{rh||ਕੋਲੋਫੋਨ}}</noinclude> ansh0g3a7zs3rq4mgezfzthj6x2sukn 250 71942 236347 216707 2026-09-25T12:37:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{border|maxwidth=350px|padding=15px|{{center| '''{{larger|ਸਮਰਪਣ}}''' ਰੱਬ ਵਰਗੀ ਮਾਂ (ਬੀਬੀ) ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਧਿਆਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚਟਾਨ ਵਾਂਗ ਓਟ ਬਣੇ ਨੇਕ, ਪਾਕ ਅਤੇ ਸਨੇਹਮਈ ਰੂਹ ਬਾਪੂ (ਬਾਈ) ਸ੍ਰ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਪਾ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਦਾ ਲਈ ਅਸਹਿ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ}}}}<noinclude>{{rh||ਸਮਰਪਣ}}</noinclude> ma3r95u4vs70k8wctf7yyjkeccav520 236434 236347 2026-09-25T13:10:13Z Harchand Bhinder 2624 236434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਮੌਤੋਂ_ਬੁਰਾ_ਵਿਛੋੜਾ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 4 |bSize = 548 |cWidth = 324 |cHeight = 207 |oTop = 56 |oLeft = 99 |Location = center |Description = }} {{border|maxwidth=350px|padding=15px|{{center| '''{{larger|ਸਮਰਪਣ}}''' ਰੱਬ ਵਰਗੀ ਮਾਂ (ਬੀਬੀ) ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਧਿਆਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚਟਾਨ ਵਾਂਗ ਓਟ ਬਣੇ ਨੇਕ, ਪਾਕ ਅਤੇ ਸਨੇਹਮਈ ਰੂਹ ਬਾਪੂ (ਬਾਈ) ਸ੍ਰ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਪਾ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਦਾ ਲਈ ਅਸਹਿ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ}}}}<noinclude>{{rh||ਸਮਰਪਣ}}</noinclude> 4xhnq2etc3hmne6kknh2l61y71o7ctm 250 71943 236348 216709 2026-09-25T12:37:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਘਣਛਾਂਵਾਂ ਬੂਟਾ, ਮੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਏ, ਲੈ ਕੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਛਾਂ ਉਧਾਰੀ, ਰੱਬ ਨੇ ਸੁਰਗ ਬਣਾਏ, ਸਾਕੀ ਕੁਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸੂਟੇ, ਜੜ੍ਹ ਸੁੱਕਿਆਂ ਮੁਰਝਾਂਦੇ, ਐਪਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮੁਰਝਾਇਆਂ, ਇਹ ਬੂਟਾ ਸੁੱਕ ਜਾਏ।...ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ</poem>}} {{gap}}ਮਾਂ ਅਤੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪਾ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਖੇਡ ਜਾਂ ਹਾਲਾਤ ਅਜਿਹੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੰਦਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਤੋਂ ਬੇਬਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਸੱਚੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਬਾਪ, ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖੁਦ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜ ਛੇ ਸਾਲ ਕੁਝ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਆਇਆ ਪਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਸਭ ਲਈ ਵਿਛੋੜੋ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਲੱਗ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾ ਸਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਤਾਂ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜੋ ਜਿਉਂਦੇ ਵੀ ਹਨ ਉਹ ਵੀ ਬਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਹ ਪੂਰੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ-ਖੇੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖੰਭ ਲਾ ਕੇ ਉੱਡ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}ਪਿੰਡ ਆਗਾਂਪੁਰ, ਤਹਿਸੀਲ ਡੇਰਾਬਸੀ, ਜ਼ਿਲਾ ਪਟਿਆਲਾ (ਹੁਣ ਮੁਹਾਲੀ) ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਅਨੌਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੌਰ, ਚਮੇਲੀ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਮ ਲੋਕ ਅਤੇ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਸਮਾਂ 1947 ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਦਹਾਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਵ ਲਗਭਗ 1935 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ-ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀ ਤਰਜੀਹ ਨਾ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਛੜੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ-ਧੀਆਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਜਾਂ ਪੰਜ ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸ੍ਰ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਲੋਕ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪਿੰਡ ਚੱਪੜ, ਤਹਿਸੀਲ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਜਿਲਾ ਪਟਿਆਲਾ ਨਿਵਾਸੀ ਲੜਕੀਆਂ ਮਿਸ ਧਿਆਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਮਿਸ ਅਮਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਰਾਠੀਆਂ (ਜੋ ਪਿੰਡ ਚੱਪੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ) ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੜਕਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 25 ਅਤੇ 23 ਸਾਲ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਉਮਰ 15 ਅਤੇ 13 ਸਾਲ ਸੀ। {{gap}}ਜਿਥੇ ਤੱਕ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਮਿਸ ਧਿਆਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਮਿਸ ਅਮਰ ਕੌਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਸ੍ਰ. ਕਾਕਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਸੀ। ਦੋਨੋਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰ. ਕਾਕਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾਤਾ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੇਠ (ਜੋ ਕੁਆਰਾ ਸੀ) ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਗਈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ<noinclude>{{rh||1}}</noinclude> d4lmrlqwl62j2j3uo3i6zoqnbw5e8eb 250 71944 236349 216712 2026-09-25T12:37:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਕ ਧੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਦੋਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸ਼ਰੀਕੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਸਾਲ ਕੇਸ ਚੱਲਣ ਦੌਰਾਨ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਰੀਕੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਕੇਸ ਮਾਨਯੋਗ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਮੇਰੀ ਮਾਂ (ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਧਿਆਨ ਕੌਰ) ਦੱਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਤੱਕ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਲਿਖਣੀ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਦ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਅੱਜ ਉਹ ਕੋਈ ਡਾਕਟਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜਾਂ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਬਦਲ ਗਈ ਹੁੰਦੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ (ਅਮਰ ਕੌਰ) ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। {{gap}}ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਬੜੀ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੁੱਚਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਇਸੇ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਮਹਾਜਨ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬਣੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੁਭਾਅ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੱਚੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਚਾਵਲ ਕਰਨੇ ਤਾਂ ਇਕ-ਇਕ ਦਾਣਾ ਚੁਗ ਕੇ ਰੋੜ, ਕੰਕਰ, ਸੁੰਡ ਕੱਢਣੇ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਗੋਭੀ ਬਣਾਉਣੀ ਤਾਂ ਗੋਭੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਇਕ-ਇਕ ਦਾਣੇ ਦੀ ਏਦਾਂ ਛਾਣਬੀਣ ਕਰਦੀ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਚੱਪਾ-ਚੱਪਾ ਛਾਣਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਬਰੀਕ ਸੁੰਡੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਲੁਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਭਾਵੇਂ ਪੱਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਸੁਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਤਾਂ ਸੁੰਡ, ਕੰਕਰ, ਵਾਲ ਜਾਂ ਕਿੱਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਆਦਮੀ ਦੇ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਵਿਚ ਨਿਕਲ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਟੋਕਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਹੀ ਐਸੇ ਹਨ। {{gap}}ਖੈਰ! ਮਿਸ ਧਿਆਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਮਿਸ ਅਮਰ ਕੌਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮੰਗਣੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਭਾਵ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 17 ਅਤੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਬਾਬਾ ਅਨੌਖ ਸਿੰਘ<noinclude>{{rh||2}}</noinclude> iwxfafjonmsy14cq37uaglu6z1ta66d 250 71945 236350 216717 2026-09-25T12:37:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਆਪਸ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਚੱਪੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਧਿਆਨ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਸ੍ਰ. ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਉਸ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਭਗ 3 1/2 ਕਿੱਲੇ ਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਇਕ ਕਿੱਲਾ ਸਵਾ ਛੇ ਵਿੱਘੇ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 21 ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। {{gap}}ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਨਾਨੀ ਜੀ ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਚਾਨਕ ਤਵਾਜ਼ਨ ਗੁਆ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਫੇਰ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਬਿਮਾਰ ਰਹਿੰਦੇ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅੱਪਸੈੱਟ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਮਾਮਾ ਜੀ। ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਮਾਸੀ (ਛਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ) ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਗੈਪ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਫੀ ਕਾਫੀ ਚਿਰ ਬਿਮਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਵਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਓਹੋ! ਕਿੰਨਾਂ ਕਹਿਰ ਸੀ। ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦੁੱਖ। ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਜੀਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਪਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤਾਂ ਹਰ ਮੋਰਚੇ ਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। {{gap}}ਇਸ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਵਾਇਰਸ genetic ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਨਕੇ (ਨਾਨੀ) ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵਾਇਰਸ intelligent ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਪਰ over active ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾਨਸਿਕ ਦਬਾਅ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਤਵਾਜ਼ਨ ਗੁਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਦੀਆਂ ਤਿਉਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਬਦਲਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਉਲਟ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਹੀ 29 ਮਾਰਚ, 1965 ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੜਕੇ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ 6 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਪੋਲੀਓਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਉਂ ਜੋ 6 ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਬੱਚਾ ਤੁਰਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਇਸ ਲਈ ਪੋਲੀਓ ਹੋਣ ਦਾ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਵਾਂਗ ਪੋਲੀਓ ਦੀ ਬੂੰਦਾ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਿਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਸਿਰਫ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸੁਵਿਧਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਵੱਲੋਂ ਪੋਲੀਓ ਨੂੰ<noinclude>{{rh||3}}</noinclude> 1ykmsgd44t53djxevxntbfj8ncktahq 250 71982 236351 216815 2026-09-25T12:38:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੁਨੀਆਂ 'ਚੋਂ ਜੜੋਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਹਿਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜਿਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ। ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਿਰਫ ਇਕ ਬੱਸ ਸਵੇਰੇ 9 ਵਜੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹੀ ਬੱਸ 5 ਵਜੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖਨਾਲ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ ਕੋਈ ਬਾਬਾ ਪੋਲੀਓ ਦਾ ਦੇਸੀ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਲਾਜ ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਾਲ ਕੁ ਦੇ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਲਗਭਗ 6 ਮਹੀਨੇ ਉਥੇ ਝੁੱਗੀ ਪਾ ਕੇ ਰਹੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜਿਆਦਾ ਲੋਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਥੇ ਝੁੱਗੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਪਿਆ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਮੋਰ ਦੇ ਖੰਭ ਨਾਲ ਝਾੜ ਕੇ ਹਰ ਬਿਮਾਰੀ ਠੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਦੋ ਚਾਰ ਜੋ ਹੋਰ ਪੋਲੀਓਗ੍ਰਸਤ ਸਨ, ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਬਣਾਈ। ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਛੇਵੀਂ-ਸੱਤਵੀਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੜੇ ਖੁਸ਼ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਚਾਅ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡਾ ਭਰਾ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਾਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਠੀਕ ਠਾਕ ਤੁਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਸ਼ਾਇਦ 5-7 ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪੋਲੀਓ ਇਕ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਪੋਲੀਓ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਕ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਇਲਾਜ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੱਕ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ 10-15 ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਸਥਾਨ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੋਣਾ ਕੀ ਸੀ ਬਸ ਉਥੇ ਗਰਮ ਰੇਤੇ ਵਿਚ ਅੱਗ ਵਰਦੀ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਝੁਲਸ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। {{gap}}ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਡਾਕਟਰੀ ਇਲਾਜ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਪਟਿਆਲਾ ਲਿਜਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਬੱਸਾਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਦੀਆਂ ਸਨ ਸਗੋਂ ਜਿਥੇ ਹੁਣ ਪੁਰਾਣੀ ਚੁੰਗੀ ਹੈ ਉਥੇ ਉਤਾਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 21 ਨੰਬਰ ਫਾਟਕ ਕੋਲ ਸੰਤ ਨਗਰ ਵਿਚ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀ ਚੁੰਗੀ ਤੋਂ 3-4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਚੈੱਕ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਫਿਰ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੁਰਾਣੀ ਚੰਗੀ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ<noinclude>{{rh||4}}</noinclude> g3tf06k2mexls0cvw28h5br69lwdocs 250 72076 236352 216984 2026-09-25T12:38:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਉਸਦੀ ਨਾਂਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਹਫ਼ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਜੇਕਰ ਘਰ ਲੇਟ ਪਹੁੰਚਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਕਲੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਔਰਤ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕੋਮਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਿੰਨਾ ਮੋਹ ਉਸਦਾ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਤਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਮਰਦ ਦਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਮੈਥੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਕ ਭਰਾ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਇੰਨਾ ਫ਼ਿਕਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਗਈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਗਏ। ਮੇਰੀ ਮਾਸੀ (ਅਮਰ ਕੌਰ) ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਦੇ ਬੱਚੇ (ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ) ਸ਼ਾਇਦ 5-7 ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ। ਇਕ ਕੁੜੀ ਦਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਦੂਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਘੁੰਮਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ। ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਦੀ ਇਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਕੀ ਕੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਸ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਤੋਂ ਲੈਣਾ ਆਪਾਂ ਪਾਪ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਤਾਂ ਉਸ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਧੀ-ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਸਰਦਾ-ਪੁਜਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹੀ ਹਨ, ਜੇ ਨਹੀਂ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਲੈਂਦੇ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਮਾਸੀ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਡਰਾਈਵਰ ਜਵਾਈ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸਾਮਾਨ, ਕਦੇ ਫਲ, ਕਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਕਦੇ ਨਕਦ ਭਾਵ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਲੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਜ਼ੇ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਵਿਚ 'ਚੰਗੀ' ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ “ਬੱਚੇ ! ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਤਾਂ ਘਰ ਪੱਕਦਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਜੇ ਗਰੀਬੀ ਹੋਏ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਦੂਰੋਂ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਐ।” ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦੀ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਬੜੀ ਗਰੀਬੀ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੇ ਲੱਗ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਜਿਲਾ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਅਫ਼ਸਰ ਹਨ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਲਵਾਉਣ ਲਈ ਗੇੜੇ ਤੇ ਗੇੜੇ ਮਾਰਨੇ, ਕਦੀ ਕਹਿਣਾ “ਆਇਆ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ।” ਕਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਘਰ ਦੇ ਦੇਣੀ, ਕਦੀ ਕੋਈ। ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ। {{gap}}ਅਸੀਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ‘ਬੀਬੀ’ ਅਤੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ‘ਬਾਈ’ ਆਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਂ ਲਈ ਬੀਬੀ ਅਤੇ ਬਾਪੂ ਲਈ ਬਾਈ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਬਾਈ ਨੂੰ ‘ਸੰਗਾਰੇ ਕਾ ਬਾਈ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਸਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਰਤਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਵੀ<noinclude>{{rh||5}}</noinclude> 6ielf9shc55b6igti19l060oe1n5jwm 250 72077 236353 216986 2026-09-25T12:38:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਮਾਂ (ਬੀਬੀ) ਨੂੰ ‘ਮੰਮੀ’ ਅਤੇ ਬਾਪੂ (ਬਾਈ) ਨੂੰ ‘ਡੈਡੀ’ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਪਰ ਜੋ ਸਕੂਨ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਅਤੇ ਬਾਈ ਕਹਿ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਸੀ ਉਹ ਸਕੂਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਜ਼ਰਦਾ ਖਾਣ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ, ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਸ਼ਰਾਬ ਵੀ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਘਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ 'ਚ ਤਾਂ ਜ਼ਰਦਾ ਖਾਣ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਰਹੀ ਪਰ ਉਹ ਆਦਤ ਦਾ ਇੰਨਾ ਪੱਕਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ "ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।" ਜਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ "ਕੌਣ ਕਹਿੰਦੈ, ਕੀਹਨੇ ਦੇਖਿਐ ਕਿ ਮੈਂ ਜ਼ਰਦਾ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਚੋਰੀ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹਨ ਲਈ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਚਾਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਡਿਊਟੀ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਕਿਧਰੇ ਬਾਪੂ ਜ਼ਰਦਾ ਖਾਂਦਾ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਅਸੀਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸੂਹੀਆ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਫਲਾਣੇ ਥਾਂ ਜ਼ਰਦਾ ਲੈਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਬਸ ਫੇਰ ਕਲੇਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦਿਲੋਂ ਤਾਂ ਮਾਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਚਲੋ ਬਾਪੂ ਤੇ ਇਕ ਬੰਦਿਸ਼ ਜਰੂਰ ਲੱਗੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਲੁਕ ਕੇ ਹੀ ਜ਼ਰਦਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਦਰਅਸਲ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਇਹ ਤਮੰਨਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਲਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਇਸ ਰੀਝ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। {{gap}}ਪੋਲੀਓਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੁਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਕਈ ਸਟੇਜਾਂ ਬਦਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਸੀ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਸੀ, ਫੇਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਗੋਡੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਚਲਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੋਡੇ ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖੇ ਬਿਨਾਂ ਚੱਲਣ ਲੱਗਾ। ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਮਾਲਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ ਗਰਮਾਇਸ਼ ਦੇਣੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਮਈ-ਜੂਨ ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਠੇ ਤੇ ਖੁਦ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਕ ਜਨੂੰਨ ਵਜੋਂ ਲਿਆ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਅਤੁੱਟ ਭਾਵਨਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹਰ ਦਸਮੀ ਤੇ ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਸੇਖੂਪੁਰ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਪੂਰਨ ਦਾਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਵੀ ਨਾਲ ਚਲੇ<noinclude>{{rh||6}}</noinclude> qisp7h18tgcpk1olgx1aes9chqrjajm 250 72085 236354 217023 2026-09-25T12:38:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਇਕ-ਦੋ ਵਾਰ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਪੂਰਨ ਦਾਸ ਨੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵੀ ਚਰਨ ਪਾਏ ਸਨ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਕਈ ਸਾਲ ਹੀ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਰਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਟਰਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਹ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਢੱਡਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਨ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਚਾਲਕ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਗੁਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਕੇ ਉਪਾਸ਼ਕ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਯਾਵਾਨ ਸਨ। ਗਲੀ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਧੂ, ਸੰਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਛਕਾਉਣੀ ਜਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਘਰ ਵਿਚ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦਰ ਤੇ ਆਏ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਮੋੜਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ "ਤੁਮ ਗਰੀਬ ਕੀ ਸੁਨੋ ਗੇ ਬੋ (ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ) ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਸੁਨੇਗਾ, ਤੁਮ ਏਕ ਪੈਸਾ ਦੋਗੇ, ਬੋ ਲਾਖ ਪੈਸਾ ਦੇਗਾ"। ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇਕ ਪੈਸੇ ਦਾ ਲੱਖ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸੇ ਭਗਤੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਲੋਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਲੋਕ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ "ਧਿਆਨੋ ! ਇਹ ਬੱਚਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਕਿਆ ਕਰੇਗਾ, ਇਸਦਾ ਕੁਛ ਨੀ ਬਣਨਾ, ਐਵੇਂ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਠੋਕਰਾਂ ਖਾਂਦੀ ਐਂ। ਮੇਰੀ ਮੰਨ, ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿਓ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਦੇ।" ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਬੋਲਦੀ ਸੀ "ਰਾਮ ! ਰਾਮ ! ਰਾਮ ! ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਜ਼ੁਲਮ ਕਿਉਂ ਕਰਾਂ, ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਐ, ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਦੈੜਦੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਵਾਂਗੀ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮੇਰੀ ਜਾਨ 'ਚ ਜਾਨ ਐ ਮੈਂ ਇਸਦਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਅੱਗੇ ਤੇ ਨਾ ਐਸੀ ਬਾਤ ਕਹੀਂ।" ਬਸ ਮਾਂ ਦੇ ਇੰਨਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਐਸੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਰਫੂ-ਚੱਕਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੈਂ ਖੁਦ ਸੁਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਸੋਚਦਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਅਨਪੜ੍ਹ ਲੋਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹਾ ਸੋਚਦੇ ਹੋਣ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਭੁਲੇਖਾ ਸੀ, ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਉਹੋ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਇਨਸਾਨ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਢਿੱਡ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭਿਣਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਮਤਾ ਸੀ ਉਹ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੁਕਰ ਐ ਰੱਬ ਦਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਜਾਂ ਖ਼ੁਦ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ<noinclude>{{rh||7}}</noinclude> qlrw695hozw1w6ia3p8j58casnn3iyy 250 72086 236355 217024 2026-09-25T12:39:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਸੋਚਿਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਿਆਣੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੱਥ ਵੰਡਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਰੱਬ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਘਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਬਾਈ ਨਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਤੂਫ਼ਾਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਭੁਲੇਖਾ ਹੈ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ ਸਿਰਫ ਗੁਸੈਲ ਅਤੇ ਕੁਸੈਲ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ ਕਿਉਂ ਜੋ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਬਾਈ ਵੀ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਇਨਸਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਜਾਂ ਢਿੱਡ ਕਰਕੇ ਕਹਿ ਲਉ, ਉਸਨੂੰ ਇੰਨੀ ਹਿੰਮਤ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 5-7 ਘਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਸੇ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿਚ ਵਿਤਕਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਸਾਡੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਦਿਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਜਰੂਰ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਵੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਪਾ ਕੇ ਲੱਸੀ ਪਾ ਕੇ ਰੋਟੀ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਸੋਚ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਵੈਸੇ ਹੀ ਅਪੰਗ ਹਾਂ, ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਚਲਾ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਪਿੱਛੇ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਇਕੋ ਇਕ ਮਰਦ ਵਾਰਸ ਉਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂ ਮੱਝਾਂ ਚਰਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਟੋਕੇ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪ ਚਾਰੇ ਦਾ 'ਰੁੱਗ' ਲਗਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਮੱਝਾਂ ਚਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਅਕਸਰ ਮੇਰੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਮੈਂ ਜਰੂਹ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਘਰ ਅਤੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹਨੋਂ ਹਟ ਜਾਉ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਤਾਂ ਨਾ ਪੜ੍ਹਾਵਾਂ। ਜੇਕਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਮਾਰ ਗਈ ਹੈ।<noinclude>{{rh||8}}</noinclude> s24woqbrjcylafksksgwsa4xhuaab0o 250 72087 236356 217025 2026-09-25T12:39:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{gap}}ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਾਉਣ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਵਾਹ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੱਛੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਗਈ ਸੀ, ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਤੇ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੇਪਰਾਂ ਸਮੇਂ ਨਾ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਜਨੂੰਨ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਪ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਸਾਡਾ ਲਾਹੌਰੀ ਇੱਟ ਦਾ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇਕ ਘਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਛੱਤ ਵਿਚ ਫੱਟੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਛੱਤ ਬਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸ਼ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰੀ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਇਕ ਚੌਰਸ ਥਮਲੇ ਨਾਲ ਅਟਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਪਾਂਡੂ ਨਾਲ ਲਿੱਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਹੇਠੋਂ ਵੀ ਕੱਚਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਅਕਸਰ ਗੋਹੇ ਨਾਲ ਲਿੱਪਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਮਹਿਕ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਕੱਚਾ ਘਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖਿੜਕੀ ਜਾਂ ਰੌਸ਼ਨਦਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਇਕ ਛੱਤ ਵਿਚ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਇਕ ਮੋਘਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੀਂਹ, ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਸਮੇਂ ਇਕ ਟੀਨ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਟੀਨ ਤੇ ਟਨ ਟਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਮਨਮੋਹਕ ਲਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਛੱਤ ਵਿਚ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫੱਟੀਆਂ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਫੈਲਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਸੁੰਗੜਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਛੱਤ ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੜ ਕੜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਭੋਲ਼ੀ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਸਮਝਦੀ ਸੀ। ਮਈ ਜੂਨ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਲੂ ਚਲਣ ਵੇਲੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਘਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸੀ ਤਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਘੁੱਪ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀਆਂ ਵਿਰਲਾਂ ਤਾਈਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਭਿਣ-ਭਿਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। {{gap}}ਕੜੀਆਂ/ਬਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਛੱਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਣੀਆਂ ਵਿਰਲਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਚਿੜੀਆਂ ਫੂਸ-ਕਬਾੜ ਲਿਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਚਿੜੀਆਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਜੋੜੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸੁੰਡ ਆਦਿ ਆਪਣੀਆਂ ਚੁੰਝਾਂ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਚੂਲਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇਕ ਅਜੀਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨਮੋਹਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਪਿਆ ਕਿੰਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਦੇਖਦੇ ਦੇਖਦੇ ਚਿੜੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਪਾਲ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ<noinclude>{{rh||9}}</noinclude> el8bnw4vd2pnb254ui847zauk5u4yq3 250 72110 236357 217171 2026-09-25T12:39:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਵਿਚ ਤਾਂ ਚਿੜੀਆਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਦਿਸਦੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਓਦੋਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਗੇਟ ਤਾਂ ਹੁੰਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ ਅਕਸਰ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹੀ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਗਹੁ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਲੋਕ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਬੁਰਕੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰੱਬ ਉਮਰ ਵੰਡਣ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਰੱਬ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਮੰਗੀ ਸੀ। ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ "ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਰੋਟੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਵੇਗਾ।" ਪਰ ਹੁਣ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਘਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੇਟ ਲੱਗ ਗਏ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੁੱਤਾ ਤਾਂ ਘਰ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਉਂਝ ਭਾਵੇਂ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਸ਼ੌਕੀਆ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁੱਤੇ ਪਾਲ਼ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਕੋਠੜੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਫੱਟੀਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇਕ 'ਪੜਛੱਤਾ' ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬੇਕਾਰ ਸਾਮਾਨ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਗੁੜ੍ਹ ਦੇ ਪਥਨੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦੇ ਸੀ। ਘਰ ਕੱਚਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚੂਹੇ ਬਹੁਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਚੂਹੇ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਕੁੜਿਕੀ ਜਾਂ ਪਿੰਜਰੇ ਨਾਲ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਅਸੀਂ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸੀ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਪੜਛੱਤੇ ਵਿਚ ਪੂਰੀਆਂ ਕਲੋਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਏਦਾਂ ਖੜ੍ਹਕਾ ਕਰਦੇ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਵਿਚ ਚੋਰ ਆ ਗਏ ਹੋਣ। {{gap}}ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਸੀਮਿੰਟ ਦੀ ਬਣੀ ਇਕ ਚੌਰਸ ਚੌਂਕੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਨਾਲੀ ਬਾਹਰ ਗਲੀ ਦੀ ਨਾਲੀ ਵਿਚ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ। ਮਾਂ ਚੌਂਕੀ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਸਿਰ ਧੋਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਵਾਲ ਬੜੇ ਲੰਮੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਇਸ ਕਾਰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਸਿਰ ਧੋਣ ਸਮੇਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਰ ਵਿਚ ਸਾਬਣ ਚਿਪਕ ਜਾਣੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵੀ ਸਿਰ ਧੋ ਦਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸਿਰ ਧੋ ਕੇ ਜੂੜਾ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਕੱਪੜਾ ਲਪੇਟ ਕੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਕੋਈ ਖੇਸੀ ਵਗੈਰਾ ਲਪੇਟ ਕੇ ਬਿਠਾ ਦਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਨਹਾਉਣ ਕਰਕੇ ਹਵਾ ਲਗ ਕੇ ਗਰਮ ਸਰਦ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। {{gap}}ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਉਥੇ ਤੱਕ ਚੱਲ ਕੇ ਜਾਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਕੇ ਆਉਣ, ਦੁਪਹਿਰ ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਵੇਲੇ ਰੋਟੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਵੇਲੇ ਫਿਰ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪ ਨਿਭਾਈ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਮ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਵੀ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਿਆਂ<noinclude>{{rh||10}}</noinclude> 1ir5kq6xfl6s9v88daqb0yg5kbadew1 250 72111 236358 217174 2026-09-25T12:39:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਰੋਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕਿੱਲੋ ਪਤਾਸੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂ, ਰੋਜ਼ ਚਾਰ ਪੰਜ ਪਤਾਸੇ ਦੇ ਦੇਣਾ।" ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਡਰ ਮੇਰੇ ਮਨ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਤਾਸਿਆਂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। {{gap}}ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਦੋਸਤੀ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਸੀ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਲੀ-ਗਲੋਚ ਕਰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਣੀਆਂ ਸਿਖ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਵੀ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਮਾਂ-ਭੈਣ ਦੀਆਂ ਗਾਲ਼ਾਂ ਕੱਢਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲੈ ਕੇ ਗਈ। ਮੈਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕੈਦਾ ਜਾਂ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਉਦੋਂ ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮਾਸਟਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਇਕ ਮੋਦੀ ਮਾਸਟਰ ਸੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕੁਰੱਖਤ ਬੋਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਕਲਾਸ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਮਾਂ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ "ਮਾਸਟਰ ਜੀ! ਸੰਗਾਰਾ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬਹੁਤ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਸਮਝਾਇਓ। ਦੇਖਿਉ! ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਡਾਂਟਿਉ।" ਮੈਂ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਂਪ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਾਂ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹੈ। ਮੋਦੀ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ "ਓ ਸੰਗਾਰੇ! ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ, ਤੇਰੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਆਏ ਨੇ, ਤੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦਾ ਹੈਂ?" ਬਸ ਇੰਨਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦੇ ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਕੰਬਣ। ਇੰਨੇ ਵਿਚ ਪਜ਼ਾਮਾ ਵੀ ਗਿੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਮਾਂ ਨੇ ਹੀ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ "ਜਾਣ ਦਿਓ ਮਾਸਟਰ ਜੀ! ਬਸ ਬਹੁਤ ਹੋ ਗਈ, ਜੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਤਾਂ ਫੇਰ ਡਾਂਟ ਦਿਓ।" ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ "ਜੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਆਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਕੁੱਟਾਂਗਾ।" ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਇਹ ਆਦਤ ਵੀ ਹਟ ਗਈ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵਿਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਘੜੀਆਂ, ਟਾਈਮ ਪੀਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਤਰੀਕਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰੋਟੀ ਪਕਾਉਣ ਆਦਿ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਇਕ 'ਓਟਾ' ਜਿਹਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲਗਾ ਲਈ ਕਿ ਜਦੋਂ 'ਓਟੇ' ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਇਥੇ ਕੁ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਥੇ ਕੁ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਕਮਾਲ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਿੰਟ ਦਾ ਵੀ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕਲਾਸ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ<noinclude>{{rh||11}}</noinclude> k288rly1awbkbxxbl40q2hmj94kwmj9 250 72112 236359 217176 2026-09-25T12:40:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਸਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਸਮੇਂ ਵੀ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ "ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੇਟਾ ਰੋਟੀ ਪਕਾਂਦੀ ਪਕਾਂਦੀ ਰੋਟੀ ਦਾ ਪੇੜਾ ਪਰਾਂਤ ਵਿਚ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਟ ਨਾ ਹੋਵਾਂ।" ਪਰ ਘਰੇਲੂ ਝਮੇਲੇ ਹੀ ਇੰਨੇ ਸੀ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੜਾ ਨਰਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਬੱਚੇ ਦਾ ਮਨ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਂ ਘਾਲਣਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਹੁਣ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਠੋਕਰਾਂ ਖਾ ਖਾ ਕੇ ਸਮਝ ਆਈ ਤਾਂ ਹੁਣ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਛੇਵੀਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਵਿਚ ਹੋਵਾਂਗਾ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ Murphy ਰੇਡੀਓ ਖਰੀਦਿਆ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਰੇਡੀਓ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਆਏ ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਗਮੋਹਨ ਕੌਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ ਆਇਆ ਸੀ "ਬਾਪੂ ਵੇ ਅੱਡ ਹੁੰਨੀ ਆਂ, ਇਕ ਗੈਂ ਲੈ ਦੇ, ਇਕ ਮਹਿੰ ਲੈ ਦੇ, ਦੋ ਬਲਦ ਟੱਲੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਬੋਤੀ ਲੈ ਦੇ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਵਾਲੀ ਵੇ ਅੱਡ ਹੁੰਨੀ ਆਂ, ਮਖਾਂ ਬਾਪੂ ਦੇ ਅੱਡ ਹੁੰਨੀ ਆਂ"। ਰੇਡੀਓ ਦਾ ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਾਇਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਟਾਈਮ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ, ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਵਿਚ ਲੰਚ ਪੁਚਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਕਈਂ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਭੈਣਾਂ ਘਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਵੇਲੇ ਲੰਚ ਦੇਣ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਭਾਵ 8-9 ਸਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਕੇ ਪੜਾਇਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੇਰੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇਕ ਭਰਾ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਜਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ, ਬੋਝ-ਭਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਮਮਤਾ ਦੀ ਮਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਆਏ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਸਕੂਲ ਹੈੱਡਮਿਸਟ੍ਰੈੱਸ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਰਮਨ ਕਾਂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੰਮੀ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਕਰੋ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿਓ, ਪਰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਬੋਝ ਚੁੱਕਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਸੀ? ਬਾਪੂ ਤਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।<noinclude>{{rh||12}}</noinclude> lty8200b8aa58dqdpjdfei3wmagv54n 250 72120 236360 217244 2026-09-25T12:40:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{gap}}ਉਦੋਂ ਕੈਦੇ ਤੋਂ ਕਲਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਨੌਂ ਸਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਿਣਾ ਸੌਖਾ ਹੈ ਪਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਕਈਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸੌ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਭਾਵ ਸਾਰੇ ਸਾਲ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਛੁੱਟੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਹਾਜ਼ਰੀ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਵਾਂਗ ਸੌ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੈਡਲ ਜਾਂ ਸਨਮਾਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਵੀ ਹਨ, ਪੈਸੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਅਮੀਰ ਹਨ, ਘਰ ਵਿਚ ਦੋ-ਦੋ ਗੱਡੀਆਂ ਵੀ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਜਾਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਲੋਕੋ ਸੋਚ ਕੇ ਦੇਖੋ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਸਕੂਲ ਬੱਸ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ 'ਚੋਂ ਕੌਣ ਛੱਡ ਕੇ ਆਵੇ, ਬੱਚਾ ਅਲੱਗ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਬੇਟਾ ਜੇ ਬੱਸ ਨਹੀਂ ਆਈ ਤਾਂ ਅੱਜ ਸਕੂਲ ਨਾ ਜਾਹ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਾਪੀ ਲੈ ਕੇ ਹੋਮ ਵਰਕ ਕਰ ਲਈਂ।" ਪਰ ਵਿਚੋਂ ਗੱਲ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਉਠਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਧੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕਿਤੇ ਉਹ ਵੀ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਮਾਡਰਨ ਮਾਪਿਆਂ ਵਾਂਗ ਢੇਰੀ ਢਾਹ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਬਖਸ਼ੀ ਸੀ। {{gap}}ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਗੱਡਾ, ਰੇਹੜੀ ਜਾਂ ਸਾਇਕਲ ਵਾਲਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਹਿਣ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਹਿਚਕਿਚਾਹਟ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੰਦਾ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਹ ਆਪ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹੀ ਸਕੂਲ ਛੱਡਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਗੱਡੇ ਜਾਂ ਸਾਈਕਲ ਵਾਲੇ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਸਕੂਲ ਦਾ ਟਾਈਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਆਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਨਾ ਚੱਲ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਲੇਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਭਾਵ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਸਿਰਫ ਜਦੋਂ ਮੌਸਮ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਭਾਵ ਤੇਜ਼ ਬਾਰਸ਼ ਜਾਂ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਕੱਦ ਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਬੈਠਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਚੇ ਅੱਧ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂ।<noinclude>{{rh||13}}</noinclude> 3sio8yb0ukfw35v2gl3sxpc9f7fuacj 250 72121 236361 217245 2026-09-25T12:40:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{gap}}ਹੁਣ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੂਹਰੇ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਪੈਰ ਵਿਚ ਚੱਪਲ ਜਾਂ ਜੁੱਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ "ਪੁੱਤ! ਨੰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਰਦਾਸ ਜਲਦੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੇ ਐ ਕਿ ਜੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੀ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਬਹੁੜਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਨੰਗੇ ਪੈਰ ਤੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਜਾਂਦੀ ਆਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮੇਰੀ ਗਰੀਬੜੀ ਦੀ ਵੀ ਸੁਣ ਲਵੇ ਤੇ ਤੂੰ ਪੜ੍ਹ ਜਾਵੇਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਆਂ ਬੱਚੇ (।) ਰੱਬ ਤੈਨੂੰ ਲਿਖਣ-ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰੀ ਦੇਵੇ (2) ਉੱਪਰ ਪੱਖੇ ਚਲਦੇ ਹੋਣ (3) ਬੱਚੇ! ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਾ ਚਲਣਾ ਪਵੇ। (4) ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਐਸੀ ਥਾਂ ਮਿਲੇ ਜਿਥੇ ਬਦਲੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ।" ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ 'ਚ ਪੱਖਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਏ.ਸੀ., ਨੌਕਰੀ ਪੜ੍ਹਨ-ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ, ਘਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਦਲੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪਰੋਕਤ ਚਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਸੋਲਾਂ ਆਨੇ ਸੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮਾਂ ਜੇ ਰੱਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਰੱਬ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੰਨਾ ਨੇੜੇ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਇਕ ਇਕ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿੰਨਾਂ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣਿਆ। ਉਹ ਤਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਪੁੰਜ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਐਸੇ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਹੀ ਰੱਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਨਸਾਨ ਮੰਦਰਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਜਾਂ ਮਸਜਿਦਾਂ 'ਚ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਛੱਡਦੇ ਸਮੇਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕਦੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਤੇ ਪੱਥਰ ਤੇ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਉਕਰੇ ਪਏ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਰਵਿਦਾਸ ਭਗਤ ਦਾ ਸ਼ਬਦ "ਐਸੀ ਐਸੀ ਮਾਧਓ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਕਰੇਇ॥ ਮੈ ਰਵਿਦਾਸ ਚਮਾਰਾ ਮੇਰੇ ਮਾਥੇ ਪੇ ਛਤਰਿ ਧਰੇਇ॥" ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਕ ਪਉੜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਤਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਝੁਕਾਅ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ 5-7 ਸਾਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕੱਚੇ ਘਰ ਵਿਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਪੱਤੀ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਇਕ 'ਟਾਂਡੀ' ਤੇ ਇਕ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਇਕ ਪੋਥੀ ਰੱਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਜਦੋਂ ਕੰਮਾਂ-ਕਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਵਿਹਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਉਹ ਉਸ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਬੈਠ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਕਰਕੇ ਦੱਸਦੇ। ਉਹ ਕਬੀਰ-ਲੋਈ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਅਕਸਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ<noinclude>{{rh||14}}</noinclude> 95gi7rp465kjgds06t53xubhi6f5oiu 250 72137 236362 217323 2026-09-25T12:41:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਲੋਈ, ਜੋ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਲੋਈ ਆਖਦੀ ਕਬੀਰਾ ਮੇਰਾ ਤਨ ਚੀਰ ਲੈ"। ਇਸ ਤੁਕ ਨੂੰ ਉਹ ਬੜੀ ਲੈਅ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇਖਲਾਕ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਇਕ ਨਿਰਮਲ ਗੰਗਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਮੇਰਾ ਤਾਇਆ (ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਜੇਠ) ਘਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਪਰਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇਕਸੁਰ ਹੋਣ ਲਈ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇਖਲਾਕ ਉੱਚਾ-ਸੁੱਚਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਜੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਪੰਜਵੀਂ 'ਚੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਇਹ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ-ਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਰ ਫਿਰ ਕੇ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਂ, ਮੈਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਕਾਫੀ ਕੰਮ ਕਰ ਵੀ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ੀਰੀ ਦੀ ਪੌਧ (ਪਨੀਰੀ) ਪੁੱਟਣਾ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਜੀਰੀ ਦੀ ਕਟਾਈ, ਬਰਸੀਮ ਦੀ ਕਟਾਈ ਆਦਿ। ਜੋ ਕੰਮ ਬੈਠ ਕੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਾਕੀ ਆਦਮੀਆਂ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਜ਼ੀਰੀ ਲਈ ਪੌਧ (ਪਨੀਰੀ) ਦੀ ਪੁਟਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਇਕ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਵੀ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੈਂ, ਬਾਪੂ ਅਤੇ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਤਿੰਨੇ ਪੌਧ ਪੁੱਟਣ ਲੱਗੇ। ਬਾਪੂ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਿ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੌਧ ਦੀ ਇਕ 'ਜੂੜੀ' ਪੁੱਟਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਨੂੰ 9 ਜੂੜੀਆਂ ਪੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤ ਦੀ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਉਹ ਸਾਲ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਦਾ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਕੂਲ ’ਚੋਂ ਹਟਾ ਲਈ ਗਈ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਮਾਂ ਪੁੱਤ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ ਫੇਰ ਉਸਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਇਕੋ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਛੇਵੀਂ-ਸੱਤਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ, ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ ਆਦਿ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਮਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਦੇ<noinclude>{{rh||15}}</noinclude> kgt4lh8dhvaf65cq68se1xapf7gl26s 250 72138 236363 217324 2026-09-25T12:41:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਅਰਦਾਸ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਲਗਭਗ 2-3 ਸਾਲ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਟਿਊਬਵੈੱਲ (ਬੋਰ) ਤੋਂ ਬਣੀ ਖੂਹੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲੱਕੜ ਦੀ ਦੋ ਸਿੱਲਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਉਪਰ ਇੰਜਣ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪਟਾ ਉਤਰ ਕੇ ਇੰਜਣ ਸਪੀਡਾਂ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੇਸ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਗ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੰਦੇ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਵੀ ਇੰਜਣ ਦੀ ਰੇਸ ਤੇਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇੰਜਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਡਿਊਟੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਓਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। {{gap}}ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਮਾਮੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਨੀਕਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਚਿੱਟੇ ਕਬੂਤਰ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਕਬੂਤਰ ਉਡਾਉਣ ਅਤੇ ਓਪਰੇ ਕਬੂਤਰ ਫੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ "ਸੰਗਾਰੇ! ਬੱਚੇ ਕਬੂਤਰ ਕੰਮ ਨੀਂ ਆਉਣੇ, ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕਬੂਤਰ ਚਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆ! ਆ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਲੈ। ਜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਡੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਆਈ।" ਮੈਂ ਮਾਂ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਡਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਪਲ ਹੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ਫੜ੍ਹੀ ਦਿਖਦੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਗੱਡੇ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨਾਲ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਬਣੇ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੇੜੇ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੋੜ ਕੇ ਮੈਂ 'ਟਊਆ' ਵੀ ਬਹੁਤ ਚਲਾਇਆ। ਮੈਂ ਦੌੜ ਤਾਂ ਸਕਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੌਤਰੇ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਟਊਏ ਨੂੰ ਵਗਾਹ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਰੁੜਦਾ ਰੁੜਦਾ ਅੱਗੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਟੋਭੇ ਵਿਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਫੇਰ ਬਾਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ "ਜਾਓ! ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਓ।" ਵਿਚਾਰੇ ਭੱਜੇ ਭੱਜੇ ਜਾਂਦੇ। ਫੇਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਰਤ ਜਿਊਣੀ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੋਠੇ ਵਿਚ ਟੁੱਟਿਆ ਗੱਡਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਅੱਖ ਬਚਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੇੜੇ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰ ਲਿਆ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ "ਜਾਇਓ! ਜਾ ਕੇ ਮਿਸਤਰੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੋ ਪਹੀਏ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਕੇੜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਹੈਂਡਲ ਲਗਵਾ ਕੇ 'ਸੈਕਲੀ' ਬਣਵਾ ਕੇ ਲਿਆਉ। ਬਾਪੂ ਮੇਰਾ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਮੋੜਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰੱਬੀ ਲੁਹਾਰ ਤੋਂ ਸੈਕਲੀ ਬਣਵਾ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਮੈਂ ਸੈਕਲੀ ਬਹੁਤ ਚਲਾਈ। ਮੈਨੂੰ ਮੱਝ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਝੂਟੇ ਲੈਣ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਪਰ ਡਰਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੱਝ ਦੌੜ ਪਈ ਤਾਂ ਮੈਥੋਂ ਉਤਰਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ। ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਮੱਝ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੱਝ ਇਕ ਕੰਡਿਆਂ ਦੀ ਝਾੜੀ ਨਾਲ ਘਿਸਰਨ ਲੱਗੀ,<noinclude>{{rh||16}}</noinclude> 9s1d64zffkyh1lycw8qx4csbzkzld3l 250 72141 236364 217333 2026-09-25T12:41:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵੀ ਕੰਡੇ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਮੱਝ ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਿਆ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ ਤਾਂ ਗਾਰੇ ਦੇ 'ਤੋਪੜੇ' ਵਜਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੇਡਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਗਾਰੇ ਦਾ ਗੰਡਾ ਜਾਂ ਟਰੈਕਟਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚ ਦੋ ਛੋਟੇ ਪਹੀਆਂ ਅੱਗੇ ਅਤੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਹੀਏ ਪਿੱਛੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗਾਰੇ ਦੇ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਵੀ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਸੀ। ਵੈਸੇ ਮੈਨੂੰ ਟਰੈਕਟਰ ਦਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਸ਼ੌਂਕ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਮਾਮਾ (ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ) ਸੀਲਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ ਕਿ "ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਲੈ ਕੇ ਆਵਾਂ?" ਤਾਂ ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਮੇਰੇ ਲਈ ਚਾਬੀ ਵਾਲਾ ਟਰੈਕਟਰ ਲਿਆਇਓ।" ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਟਰੈਕਟਰ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਗੱਡੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ 'ਗੱਡੀ' ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਮੈਨੂੰ ਗੱਡੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਤੇ ਲਿਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਗੱਡੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠ ਕੇ ਖਿਡੌਣਾ ਟਰੈਕਟਰ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਗੱਡੇ ਨੂੰ ਧਾਗਾ ਪਾ ਕੇ ਗੱਡੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਫੜਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਗੱਡੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਖਿਡੌਣੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਰੁੜਦਾ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਸੀਲਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੋਂ ਧੁਣਖੀ ਜ਼ਰੂਰ ਖਰੀਦਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰਬੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟੌਂਕੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਖਰੀਦਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਲੈਨਜ਼ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਪਾ ਕੇ ਵੱਡਾ ਸਾਈਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਮਦਾਰੀ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਦੇਖਣ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਚਾਅ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮ ਲੀਲਾ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਜਿਵੇਂ ਰਾਠੀਆਂ ਜਾਂ ਸੀਲ ਆਦਿ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਲਗਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਨੀਕਾ ਮਾਮਾ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਜਾਂ ਮੋਢੇ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਲੀਲਾ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਨੀਕਾ ਮਾਮਾ ਮਈ-ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਮੱਝਾਂ ਚਾਰਨ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਖਰਗੋਸ਼ (ਸਾਹਾ) ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁੱਤੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਅੱਧਾ ਪੀਸ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। {{gap}}ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ (ਬੰਟੇ) ਬਹੁਤ ਖੇਡੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਇਕ ਝੱਜਰ (ਬਰਤਨ) ਭਰ ਲਈ। ਫੇਰ ਅਖਰੋਟ ਖੇਡੇ, ਇਕ ਅਖਰੋਟ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਰੰਗ (ਇਕ ਧਾਤ) ਪਿਘਲਾ ਕੇ ਭਰ ਕੇ 'ਰੰਗਲੀ' ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਅਖਰੋਟ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੰਗ (ਧਾਤ) ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਵਾਲੇ ਇੰਜਣ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ "ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਸਾਡੇ ਇੰਜਣ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਣ।" ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਖਰਾਬ ਹੋਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇ ਸੁੱਟੇਗਾ ਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਰੰਗ ਪਿਘਲਾ ਕੇ ਅਖਰੋਟ ਦੀ<noinclude>{{rh||17}}</noinclude> lymvquxr0t8c65jje8s01tx93yoqjzw 250 72142 236365 217334 2026-09-25T12:41:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> 'ਰੰਗਲੀ' ਬਣਾਵਾਂਗਾ। ਟੋਕਰੇ ਹੇਠ ਝੰਡਾ ਲਗਾ ਕੇ ਤੇ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਬੰਨ ਲਈ। ਟੋਕਰੇ ਥੱਲੋ ਦਾਣੇ ਖਿੰਡਾ ਦੇਣੇ। ਜਦੋਂ ਚਿੜੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਦਾਣੇ ਚੁਗਣ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਰੱਸੀ ਖਿੱਚ ਲੈਣੀ ਅਤੇ ਟੋਕਰੇ ਵਿਚ ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਫੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ। ਮੈਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਗੁਲੇਲ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲਗਾਏ। ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਸਾਲ ਗੁਲੇਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਫੇਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਖੇਡ ਆਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋ ਬੈਰੰਗ (Bearing) ਇਕ ਤਿਕੋਣੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਡੰਡੇ ਦਾ ਹੈਂਡਲ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਕਿ "ਡੰਡਾ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਖਿੱਚੋ।" ਬੱਚੇ ਖਿੱਚਦੇ ਖਿੱਚਦੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਝੂਟੇ ਦਿਵਾ ਲਿਆਉਂਦੇ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਉਡਾਏ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਐਕਸਪਰਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਕਸਰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੈਥੋਂ ਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਵਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਬਰਸਾਤਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕਾਗਜ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਤਰਾਈਆਂ। ਉਸ ਵਿਚ ਕੀੜਾ ਬਿਠਾ ਦਿੰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਇਹ ਕਿਸ਼ਤੀ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਪਾਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਜਾਂ ਨਾ। ਕਣਕ ਅਤੇ ਜ਼ੀਰੀ ਦੀਆਂ ਬੱਲਾਂ ਬਹੁਤ ਚੁਗੀਆਂ। ਬੱਲਾਂ ਚੁਗਣ ਪਿੱਛੇ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੰਪੀਟੀਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠ ਕੇ ਬੱਲਾਂ ਚੁਗਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬੱਲਾਂ ਚੁਗਣ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਭਾਰਾਂ (ਭਰੀਆਂ) ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਬੱਲਾਂ ਤੋੜ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੁੜੀਆਂ ਉਠਦੀਆਂ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਖਹਿਬੜਦੀਆਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਜਲਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਗਾਇਆ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬੱਲਾਂ ਚੁਗ ਲਵੇਗਾ। ਫੇਰ ਦਾਣੇ ਵੇਚ ਕੇ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੰਤੇ ਫੌਜੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਜਲੇਬੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬਾਪੂ ਵੱਲੋਂ ਕਣਕ ਜਾਂ ਜੀਰੀ ਦਾ ਪਿੜ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਥੇ ਤਰੇੜਾਂ ਵਿਚ ਪਏ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢ-ਕੱਢ ਕੇ 5-7 ਰੁਪਏ ਬਣਾ ਲੈਣੇ। ਬਾਪੂ ਨੇ ਕਹਿ ਦੇਣਾ "ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਣਕ ਜਾਂ ਜੀਰੀ ਕਟਾਏਗਾ, ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਮਰੀਲਾ ਉਸੇ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਤਾਂ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਫਸਲ ਕੱਟਦੇ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸਾਂ ਤਾਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਸ਼ਾਇਦ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਖਹਿਬੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਵਗਾਹ ਕੇ ਪੈਸੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦਸ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਓਹਲੇ ਵਿਚ ਡਿੱਗਾ। ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਇੱਧਰ-ਉਧਰ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਅੱਖ ਬਚਾ ਕੇ ਨੋਟ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤੇਜ ਭਾਨ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਦਸ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕੇਲਾ ਮੰਗਿਆ।<noinclude>{{rh||18}}</noinclude> c36exdakwm5481i59oz836uy5qhe76i 250 72176 236366 217410 2026-09-25T12:42:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਉਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੇ ਨਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਕੇਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਘਰ ਆ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ "ਥੋਡੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਗੁਆਚੀ ਐ?" ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਨਹੀਂ।" ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਦਸਾਂ ਦਾ ਨੋਟ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਥੋਡਾ ਮੁੰਡਾ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਦਸ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕੇਲੇ ਮੰਗਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਇਕ ਕੇਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਹ ਲਓ ਦਸਾਂ ਦਾ ਤੁਹਾਡਾ ਨੋਟ।" ਸ਼ਾਇਦ ਉਦੋਂ ਦਸ ਰੁਪਏ ਦੇ 4-5 ਦਰਜਨ ਕੇਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ। {{gap}}ਫੇਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਗੇਂਦ ਮਾਰ ਕੇ ਖੇਡਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ਼ ਆਇਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਮੋਮਜਾਮੇ ਨੂੰ ਗੋਲ ਬਣਾ ਕੇ ਉਪਰੋ ਸੁੱਤਲੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਸਖਤ ਅਤੇ ਨਿੱਗਰ ਬਾਲ (ਫਿੰਡ) ਬਣਾ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਠ ਤੇ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੇਂਦ ਮੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਹਰ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਮੈਥੋਂ ਹੀ ਗੇਂਦ ਮੜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਸੁੱਝੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਇਕ ਗੇਂਦ ਦੇ ਵਿਚ ਇੱਟ ਦਾ ਰੋੜਾ ਪਾ ਕੇ ਉਪਰੋਂ ਮੋਮਜਾਮਾ ਲਪੇਟ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਤਲੀ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇੰਨੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣ ਗਈ ਕਿ ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਵੱਜੇ ਉਹੀ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਫਿਰੇ। ਮੈਂ ਗੁੱਲੀ ਡੰਡਾ ਵੀ ਬੜਾ ਖੇਡਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮਾਮਾ (ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ) ਚਿੱਠੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਜਦੋਂ ਵੀ ਚਪੜ ਸੀਲਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਖਰੀਦੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਪਰ ਚਿੱਠਾ ਖਰੀਦ ਕੇ ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਛਾਪੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੀ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਚਾਅ ਚਾਅ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਚਿੱਠੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਨਲ ਤੇ ਰਾਣੀ ਦਮਯੰਤੀ, ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ, ਬੇਗੋ ਨਾਰ, ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਰਾਜ ਬਸੰਤ ਆਦਿ। {{gap}}ਘਰ ਵਿਚ ਬੜੀ ਗਰੀਬੀ ਸੀ। ਬੱਚੇ ਦਾ ਮਨ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਮਾਂ ਨੇ ਕਣਕ, ਜੀਰੀ ਜਾਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਕੋਠੇ ਤੇ ਸੁੱਕਣੇ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਨਾ, ਕਿਸੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਦਾਣੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦੇਣੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੌੜ੍ਹੀਆਂ ਉਤਰਦਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰ ਕੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਗੱਠ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ (ਕਿਉਂਕਿ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਉਦੋਂ ਚਲਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦਾ) ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੇਚ ਕੇ ਗੱਚਕ, ਮੁਰਮੁਰੇ ਜਾਂ ਰਿਊੜੀਆਂ ਆਦਿ ਲੈ ਕੇ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਣ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ। ਮੈਂ ਲੰਮੀ ਪੂੰਛ ਵਾਲੇ ਪਤੰਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਤੰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਸੂੜੇ ਵੀ ਤੋੜ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਤੰਗ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਖਾਸ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ।<noinclude>{{rh||19}}</noinclude> 2qjxb80cit36rc880rg9pgrwldcxc96 250 72177 236367 217411 2026-09-25T12:42:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਟੇ ਨਾਲ ਵੀ ਪਤੰਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੋਠਿਆਂ ਤੇ ਸੌਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਤੰਗ ਉਡਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ ਦੇ ਪਾਵੇ ਨਾਲ ਧਾਗਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਤੰਗ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਖੜ-ਖੜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਜੋ ਕੋਠਿਆਂ ਤੇ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਉਹ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੜ-ਖੜ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਐ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਰਾਜਪੁਰੇ ਤੋਂ ਆਏ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਝਗਵਾਨ ਦਾਸ ਦੀ ਸੜਕ ਤੇ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇਕ ਅੱਖ ਖਰਾਬ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇਕ ਅੱਖ ਤੋਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਇਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ 10 ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਛਪਿਆ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਦਸ ਰੁਪਏ ਦੇ ਅਸਲ ਨੋਟ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਅਖਬਾਰ ਦੀ 10 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਦੀ ਕਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਲਾਈਟ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲਾਈਟ ਵਿਚ ਹੀ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਸੌਦਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਯਾਰ-ਦੋਸਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਲਾਈਟ ਚਲੀ ਗਈ ਐ। ਜਾਓ! ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਦਸ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸੌਦਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉ। ਦੇਖਿਓ! ਹੱਸਿਉ ਨਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਤੇ ਕੁੱਟੇਗਾ ਬਹੁਤ।" ਤਾਂ ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਨੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਨੋਟ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬੱਚੇ ਦਾ ਹਾਸਾ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰੀਆ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦਿਆਂ ਕਿਹਾ "ਧੀ ਯੱਦੇ ਦੇ ਮੈਨੂੰ ਪਏ ਚਲਾਨੇ ਓ, ਏਹ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਜੇ।" ਤਾਂ ਸਭ ਬੱਚੇ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। {{gap}}ਚਲੋ ਦੱਸਣ ਈ ਲੱਗੇ ਆਂ ਤਾਂ ਇਕ ਸ਼ਰਾਰਤ ਹੋਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੀ 8-10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਰਾਤ 8 ਕੁ ਵਜੇ ਤੱਕ ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਾਂ। ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਸਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਲੰਘਣ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟ-ਕੱਟ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕਾਫੀ ਸਲੋਪ ਵਾਲਾ (ਢਾਲਵਾਂ ਰਸਤਾ) ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਉਸ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਆਵੇ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਦੜੱਬ ਡਿੱਗੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਹੱਸਿਆ ਕਰੀਏ। ਕੋਈ ਡਿੱਗਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਾਣੀ ਡੋਲ ਦਿੱਤਾ ਐ ਕੋਈ ਕੁਛ ਕਹੇ। ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਅਸੀਂ ਫੇਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਥੱਪੜ ਪੈਣ ਦਾ ਡਰ ਸੀ।<noinclude>{{rh||20}}</noinclude> ov735swmgwl9x1syut3g31lgui4jg6h 250 72178 236368 217412 2026-09-25T12:42:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{gap}}ਇਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੌਕ ਤੇ 1981 ਵਿਚ ਟਾਈਪ-ਸ਼ਾਰਟਪੈਂਡ ਸਿੱਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਰਾਰਤ ਆਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੰਤ ਰਾਮ ਘੁਮਿਆਰ ਦੇ ਲੜਕੇ ਹਰਨੇਕ (ਨੇਕਾ) ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੀ। ਮੈਂ ਟਾਈਪ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਕਈ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੇ ਦੋ-ਦੋ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਜਗ੍ਹਾ ਕੁਝ ਏਦਾਂ ਟਾਈਪ ਕਰ ਲਿਆ: "ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ! ਖੁਸ਼ਖ਼ਬਰੀ! ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ! ਸਾਰੇ ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਚੱਪੜ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ) ਵਿਖੇ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ ਸਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਸੰਤ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਮਿਤੀ ... ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ 2 ਵਜੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਪੁੱਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਮੂਹ ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਮ ਹੁਮਾ ਕੇ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਟਾਈਪ ਕੀਤੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ-ਚਾਰ, ਪੰਜ-ਪੰਜ ਸਲਿੱਪਾਂ ਕੱਟ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬੱਸ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਮਹਿਮਦਪੁਰ ਜੱਟਾਂ, ਰਾਏਪੁਰ ਮੰਡਲਾਂ, ਸੀਲ ਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬੱਸ ਅੱਡਿਆਂ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਬੱਸ ਰੁਕੀ, ਸਲਿੱਪਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਕਹਿੰਦੇ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਪਰਚੇ ਵੰਡੇ ਗਏ ਐ ਕਿ ਅੱਜ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਲਾਕਾਰ ਆ ਰਿਹੈ। ਫੇਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋਹਤਬਰ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ-ਬੁਝਾ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਗਲਤ ਵਹਿਮੀ ਹੋ ਗਈ ਐ, ਕੋਈ ਕਲਾਕਾਰ ਨੀਂ ਆਉਣਾ।" {{gap}}ਮੈਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੱਤਵੀਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੈਕਿੰਡ ਆਇਆ ਸੀ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਵਾਂਗ 100% ਤੱਕ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਅੱਠਵੀਂ ਵਿਚ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਲਏ ਸਨ। {{gap}}ਇਕ ਤਾਂ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਸਾਡੀ ਸਾਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਘਰ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਤੀਜਾ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖਾਂ ਨੇ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੇਰੇ ਦਾਦਕੇ ਪਿੰਡ ਨਾ ਆਪ ਗਈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਸਿਰਫ਼ ਬਾਪੂ ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਮਿਲ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਬਾਬਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅੱਖੀਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਮੈਂ ਨੌਵੀਂ ਜਾਂ ਦਸਵੀਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੋਸਰ ਵਿਖੇ ਇਕ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਗਏ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਥੇ ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਦਾਦਕੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੀ ਤੀਵੀਂਆਂ ਆਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ<noinclude>{{rh||21}}</noinclude> m14fzdwrnp6jpsn291pl76qkb9f0vo8 250 72183 236369 217437 2026-09-25T12:43:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨੋਂ ਰੋਣਾ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਰੋਇਆ। {{gap}}ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਅੱਠਵੀਂ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਤਾਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਲਗਭਗ ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਪਿੰਡ ਜੋਗੀਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਉਥੇ ਤੱਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਛੱਡਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਸੀ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਨੌਵੀਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਲਗਭਗ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਹੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਛੱਡਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸਿਆਣੀ ਬੜੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕੌਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਭ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਮੈਂ ਇਕ ਰਸਤਾ ਦੱਸ ਦਿੰਦੀ ਆਂ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰੀਜਨਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਆਪਾਂ ਉਸਨੂੰ ਨਵਾਂ ਸਾਇਕਲ ਦੇ ਦੇਈਏ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤ ਲਗਾ ਦੇਈਏ ਕਿ ਕਿ ਸੰਗਾਰੇ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਐ, ਤਾਂ ਇਸ ਬਹਾਨੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡੇਗਾ ਵੀ ਤੇ ਲਿਆਵੇਗਾ ਵੀ।" ਉਹੀ ਹੋਇਆ, ਮਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸਕੀਮ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ। ਪਰ ਹੁਣ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਘਰ ਵਿਚ ਸਾਇਕਲ ਖਰੀਦਣ ਜੋਗੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਲ 1979 ਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਾਪੂ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ। ਉਸਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਹੋਰ ਤਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਕ ਬਲਦ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਈਕਲ ਜੋਗੇ ਪੈਸੇ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਂ ਇਕ ਬਲਦ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਲੋੜ ਪਈ ਤਾਂ ਦੂਸਰਾ ਬਲਦ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ ਪਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਐ।" ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਬਲਦ ਵੇਚਣਾ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਾਰ ਵੇਚਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਲਗਭਗ 700 ਰੁਪਏ ਵਿਚ ਇਕ ਬਲਦ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਵਾਂ 'Avon' ਸਾਇਕਲ ਖਰੀਦ ਲਿਆ। ਫੇਰ ਸਮੱਸਿਆ ਆਈ ਕਿ ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਸਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਸਕੂਲੋਂ ਛੁੱਟੀ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਰਨ ਛੁੱਟੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਮਸਲੇ ਦਾ ਹੱਲ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਮੋਰੇ ਇਕ ਹੋਰ ਕਲਾਸਮੇਟ ਦੋਸਤ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਸ ਦਿਨ ਸਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਛੁੱਟੀ ਤੇ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦਿਨ ਉਹ ਸਕੂਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਇਆ ਕਰੇ ਅਤੇ ਘਰੇ ਛੱਡਿਆ ਕਰੇ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੋਸਤ (ਸਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ) ਸਕੂਲੋਂ ਛੁੱਟੀ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ। ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਤਰਲੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਕਰ ਹੀ ਦਿੰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਭਾਵ 1980<noinclude>{{rh||22}}</noinclude> 19q41vf8d0vuv0btbtkk6xg0nyi9x6r 250 72184 236370 217439 2026-09-25T12:43:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜੋਗੀਪੁਰ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿਚੋਂ ਸੈਕਿੰਡ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਤੇ ਆ ਕੇ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। {{gap}}ਦਸਵੀਂ ਕਲਾਸ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਘੜੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਈ। ਮੈਂ ਘੜੀ ਲਈ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਬੱਸ ਲੈਣ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਣ ਲਈ ਘੜੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਓਟੇ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਘਰੋਂ ਤਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਦੇਖਣਾ ਪੈਣਾ ਸੀ। ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਤਾਂ ਘੜੀ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਲੰਘਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਂ ਨੇ ਇਕ ਘੜੀ ਖਰੀਦ ਕੇ ਦਿਵਾਈ। ਮੈਨੂੰ ਮਨੋਂ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। {{gap}}ਹੁਣ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅੱਗੇ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਪ ਵਿਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣਾ ਪੈਣਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ 10+2 ਸਿਸਟਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਵਿਚ ਵੀ ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਦਾਖਲਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਜਨ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਨ, ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਟਾਈਪ-ਸਟੈਨੋ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਕੋਲ ਬੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੌਂਕ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਕਪੂਰ ਕਮਰਸ਼ਿਅਲ ਕਾਲਜ ਦੇ ਮਾਲਕ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟਾਈਪਿੰਗ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਸ੍ਰੀ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ) ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਦੇਣਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ (1981) ਤੱਕ ਵੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੂਟ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਇਕ ਲੋਕਲ ਬੱਸ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕੰਡਕਟਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਦਿਨ ਵਿਚ 3-4 ਚੱਕਰ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਮੰਜੌਲੀ ਤੱਕ ਲਗਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਵੀ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੱਸ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰ ਭੇਜਣਾ ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ, ਜੋ ਕਿ ਮੋਮ-ਮਮਤਾ ਦੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕਲ ਬੱਸਾਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਸੜਕ ਤੇ ਹੀ ਖੜਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਰੂਟਾਂ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਹੀ ਸਿਰਫ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਵਿਚ ਖੜਦੀਆਂ ਸਨ। ਜੇਕਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਲੋਕਲ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਲ ਜਿਥੇ ਖੜ੍ਹਦੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਉਤਰਦਾ ਤਾਂ ਟਾਈਪ ਕਾਲਜ ਤੱਕ ਤੁਰ ਕੇ ਆਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਮਿੰਨਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਬਾਈ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਐ ਇਸ ਨੂੰ ਬੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੌਂਕ ਤੇ ਉਤਾਰ ਦਿਆ ਕਰੋ।" ਉਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਦਇਆ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਡਰਾਈਵਰ ਝੱਟ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਕਈ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਡਰਾਈਵਰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਕੰਡਕਟਰ ਸੀਟੀ ਮਾਰ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਲੋਕਲ ਬੱਸ ਮਿੱਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਜੋਗੀਪੁਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਲੋਕਲ ਬੱਸ ਚਲਦੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਡਰਾਈਵਰ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਬੜਾ ਨੇਕ<noinclude>{{rh||23}}</noinclude> 6qoop499iif81stbyl000iheclx4q3o 250 72185 236371 217499 2026-09-25T12:43:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਦਿਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੌਂਕ ਤੇ ਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਟਾਂਵੀਂ ਟਾਂਵੀ ਬੱਸਾਂ, ਟਾਂਵੀਂ ਟਾਂਵੀਂ ਕਾਰਾਂ, ਟਾਂਵੇਂ ਟਾਂਵੇਂ ਸਕੂਟਰ ਭਾਵ ਸੜਕ ਤੇ ਵਹੀਕਲਜ਼ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਬੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੌਂਕ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਤਰਨਾ ਕੋਈ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਉਥੇ ਇਕ ਮਿੰਟ ਦੀ ਬ੍ਰੇਕ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਦੀ, ਸਿਰਫ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵਹੀਕਲਜ਼ ਰੂਕਦੇ ਹਨ। ਉਦੋਂ ਬੱਤੀਆਂ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਵਾਂਗ ਵਹੀਕਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਸੜਕ ਵੀ ਸਿੰਗਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਭਾਵ ਆਉਣ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਕੋ ਸਿੰਗਲ ਸੜਕ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਟਾਈਪ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਅੱਧ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਟਾਈਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਹੈੱਡ ਦੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ 1981 ਵਿਚ ਮਈ-ਜੂਨ ਤੋਂ ਟਾਈਪ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਵੀ ਫਾਰਮ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਰੈਗੂਲਰ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਕਰਕੇ ਆ-ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਦੀ ਇਕ ਦੋ ਸਬਜੈਕਟ ਦੀ ਟਿਊਸ਼ਨ ਮੈਂ ਸਰਹੰਦੀ ਗੇਟ ਨੇੜੇ ਬੁੰਦੇਲਾ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਲਗਾ ਲਈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ 1982 ਵਿਚ ਮੈਂ ਸਰਕਾਰੀ ਆਈ.ਟੀ.ਆਈ. ਨਾਭਾ ਰੋਡ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਰਟਹੈੱਡ ਦਾ ਰੈਗੂਲਰ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਡਿਟੇਲ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਮੈਂ ਹਰੇਕ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਊਮਰ ਅਜੇ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਉਦੋਂ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਸਾਮੀ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਕਸਰ ਮਹਿਕਮੇ ਸਭ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਲਈ ਨਿਮੰਤਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਟਰਾਇਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਰਟਹੈੱਡ ਅਤੇ ਟਾਈਪ ਦੇ ਟੈਸਟ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਘਰ ਵੀ ਰੋਜ਼ ਮੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਘੰਟਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਦਾ ਟੈਸਟ ਲਿਆ ਕਰਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਡਿਕਟੇਸ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਅ ਹਜੂਰੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੁਭਾਉਣੇ ਪ੍ਰਲੋਭਨ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਸਾਲ 1982 ਵਿਚ ਹੀ ਮੈਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਫਤਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਵੀ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਉਦੋਂ ਇਹ ਦਫਤਰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੋਵੇਂ ਗਏ ਸਾਂ। ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਈਕਲ ਮਕੈਨਿਕ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਵੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ<noinclude>{{rh||24}}</noinclude> 7om09ref9d71yfjc4ects359r1cvpxs 250 72193 236372 217500 2026-09-25T12:44:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਈਕਲ ਮਕੈਨਿਕ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਉਤੇ ਏ.ਐਸ. ਕੰਗ ਦਾ ਗੀਤ, ਜੋ ਕਿ ਨਵਾਂ ਨਵਾਂ ਹੀ ਆਇਆ ਸੀ, ਵੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੀਤ ਦੇ ਬੋਲ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨ: "ਹੁੰਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪਿਆਰੇ, ਜੁਗ ਜੁਗ ਜਿਉਣ ਬਈ ਸਦਾ, ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਤਾਹੇ, ਜੁਗ ਜੁਗ ਜਿਊਣ ਬਈ ਸਦਾ" ਤਾਂ ਇਹ ਗਾਣਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ "ਹਾਂ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਐ ਬੇਟੇ, ਪੁੱਤਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਈ ਕੁਛ ਐਸੀ ਹੁੰਦੀ ਐ।" {{gap}}ਪਿੰਡ ਅਸੀਂ ਚਾਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਤਾਸ਼ ਅਤੇ ਕੋਠੇ ਤੇ ਕਬੱਡੀ ਖੇਡਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਖੇਡਦਾ ਸੀ ਪਰ ਤਿੰਨ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਖੇਡਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਐ ਇਕ ਖੇਡ ਵਿਚ ਜਿਹੜਾ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਮੁੱਕੇ ਮਾਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਜੇਕਰ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮੁੱਕੇ ਖਾਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਖੇਡ ਵਿਚ ਹਾਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਤੋਂ ਮੁੱਕੇ ਖਾਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਭੱਜ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨੂੰ ਭੱਜ ਚੱਲੀ, ਸਾਹਮਣਿਉਂ ਗੁਰਬਖਸ਼ੇ ਦਾ ਕੇਸਰ ਬੋਲਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆ ਤਾਂ ਫੇਰ ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਕੀ ਗਈ। {{gap}}ਸਾਲ 1983 ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਨ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਤਾਸ਼ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ ਆਈ ਐ। ਜਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਫਤਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਦਫ਼ਤਰ ਜ਼ਿਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫਸਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿਖੇ ਕਲਰਕ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਾਸ਼ ਉਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਟਰਵਿਊ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਪੰਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਿਲੈਕਟ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਜੂਨ, 1983 ਵਿਚ ਦਫਤਰ ਜ਼ਿਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫਸਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿਖੇ ਐਡਹਾਕ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਜੁਆਇਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਦੋਂ ਇਹ ਦਫਤਰ ਕਿਲਾ ਚੌਂਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਦਫਤਰ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਬੱਸ ਚੜ੍ਹਾ ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਰੋਈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਛੁੱਟੀ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੌਂਤਰੇ ਤੇ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਥੱਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਮਾਂ, ਧੰਨ ਹੈ ਉਸਦੀ ਮਮਤਾ! ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਗੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਟਾਈਪ-ਸ਼ਾਰਟਹੈੱਡ ਸਿੱਖ ਕੇ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਘਰੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁਆਇੰਟ ਤੇ ਹੀ ਬੱਸ ਰੁਕ<noinclude>{{rh||25}}</noinclude> avzork4gu52nlfc2pgm30oj3pzbh5en 250 72194 236373 217501 2026-09-25T12:44:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 6 ਵਜ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦੂਜਾ ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਸੀ ਕਿ "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ 'ਚ ਤੰਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਬੱਸਾਂ ਚੜ੍ਹੇਗਾ-ਉਤਰੇਗਾ?" ਉਦੋਂ ਤਾਂਗੇ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ੇ ਜਿਆਦਾ ਚਲਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਲੋਕਲ ਬੱਸ ਵੀ ਕਿਲਾ ਚੌਂਕ, ਗੁਰਬਖਸ ਕਲੌਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਸਨੌਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਰੂਟ ਤੇ ਦੋ ਬੱਸਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਬੱਸ ਜਾਂ ਤਾਂਗੇ ਤੇ ਕਿਲਾ ਚੌਂਕ ਤੱਕ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਲਾ ਚੌਂਕ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੈਦਲ ਤੁਰ ਕੇ ਦਫਤਰ ਤੱਕ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਐਡਹਾਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਮਿਆਦ ਜਨਵਰੀ, 1984 ਤੱਕ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 1984 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਚ ਰਲੀਵ ਕਰਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕਲਰਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਉਸ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਬੱਸ ਜਾਵੇਗੀ ਜਾਂ ਨਾ? ਜੇ ਬੱਸ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਦੂਰ ਉਤਾਰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪਾਸ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਮੈਂ ਬੀ.ਏ. ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਫਾਰਮ ਭਰਿਆ। ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਫੀਸ 25/- ਰੁਪਏ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ 1 ਜਾਂ 2 ਰੁਪਏ ਦਾ ਫਾਰਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਚਾਹ ਦਾ ਕੱਪ 25 ਪੈਸੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦਫਤਰ ਜ਼ਿਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫਸਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਸਟੈਨੋਟਾਈਪਿਸਟਾਂ ਦੀਆਂ 8 ਅਸਾਮੀਆਂ ਵਿਗਿਆਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇੰਨਾ ਗਿਆਨ ਸੀ ਕਿ ਹਰੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਅਖਬਾਰ ਰਾਹੀਂ ਵਿਗਿਆਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਖਬਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਟਾਈਪ ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਹੈਰਾਨਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕਿੰਨਾਂ ਲਗਾਵ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਣ ਵਿਚ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਦਾ ਗੈਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰੋਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਮੰਗਵਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਟਾਂਵੇਂ ਟਾਂਵੇਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਅਖਬਾਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਡਤ ਡਾ. ਤਰਸੇਮ ਦੇ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਹੁਣ ਵੀ ਗਾਈਡੈਂਸ ਟੀਚਰ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਫਤਰ ਵਾਲੇ ਰੇਡੀਓ ਜਾਂ ਲੈਕਚਰਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਬੱਚਿਓ! ਜੇਕਰ ਕੰਪੀਟੀਸ਼ਨ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਅਸਾਮੀਆਂ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਓ" ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪ ਹਿੰਮਤ ਬਖਸ਼ੀ ਸੀ।<noinclude>{{rh||26}}</noinclude> 7o78t3qojtcdzrelmjnpxispui35use 250 72240 236374 217650 2026-09-25T12:44:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{gap}}ਖੈਰ ! ਮੈਂ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਸੰਬਰ, 1983 ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਰਟਹੈਂਡ ਦਾ 80 ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲ ਟੈਸਟ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 20 ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਬਦ ਟ੍ਰਾਂਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਫੇਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਹੋਰ ਕਸੌਟੀ ਲਾਈ ਗਈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਟਾਈਪ ਟੈਸਟ ਵੀ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਵਿਗਿਆਪਤ 8 ਅਸਾਮੀਆਂ ਲਈ ਲਗਭਗ 800 ਪ੍ਰੀਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਟੈਸਟ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਭਾਵ 1 ਅਸਾਮੀ ਲਈ 100 ਪ੍ਰੀਖਿਆਰਥੀ ਸਨ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਵੀ ਅੱਜ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ 1 ਅਸਾਮੀ ਲਈ 150 ਪ੍ਰੀਖਿਆਰਥੀ ਵੀ ਆ ਜਾਣ। ਉਦੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਸੀ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਕ ਬੰਦਾ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਬਾਪੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਪਤਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸਣਗੇ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਫੇਰ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਉਸੇ ਟਾਈਮ ਖੜਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫੇਰ ਰੋਕਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਟੈਸਟ ਤਾਂ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਈਲ ਫਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਲਈ ਗਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਲੜਕੇ ਦਾ ਨਾਮ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੈ, ਦੇਖੋ ਜੇਕਰ ਵੀ.ਸੀ. ਦਫਤਰ 'ਚ ਨਾਮ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਸਿਲੈਕਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਬਾਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਜਦੋਂ ਫਾਈਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਆਂਗਾ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਡਾ. ਐਸ.ਐਸ.ਜੌਹਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਮੇਰੇ facebook friend ਹਨ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਹੋਈ ਕਿ 8 ਅਸਾਮੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਰਿਟ ਤੇ ਜੇਕਰ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਤਾਂ ਪੱਕਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਦੋਂ ਘਨੌਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ “ਬੱਚੇ ਦਾ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਹੈ। ਬਸ ਇੰਨਾ ਕੁ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਕਿ ਮੈਰਿਟ ਵਿਚ ਛੇੜ-ਛਾੜ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਕੋਈ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਇਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਰਿਟ ਵਿਚ ਛੇੜ-ਛਾੜ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸਾਲ 1997-2002 ਦਰਮਿਆਨ ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਸਮੇਂ ਅਧੀਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਚੋਣ ਬੋਰਡ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਿਹਾ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਤਾਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ<noinclude>{{rh||27}}</noinclude> 8rm9bc0b16gssirr29ocpipe2qw9zjs 250 72263 236375 217651 2026-09-25T12:45:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਦਾ ਟੈਸਟ ਵੀ ਪਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਕਮਾ ਵੀ ਐਕਸਾਈਜ਼ ਦਾ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੋ ਨੰਬਰ ਦਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਕੰਮ ਚਲਦਾ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਤਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੋਚ ਵੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ! {{gap}}15 ਕੁ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਉਸੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੱਥ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਫ਼ਤੇ ਕੁ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਘਰੇ ਡਾਕੀਏ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਘਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਮੈਡੀਕਲ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਮਿਤੀ 12 ਜਨਵਰੀ, 1984 ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਖਾਲੀ ਅਸਾਮੀਆਂ ਭਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਟੈਸਟ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਿਫਾਰਸ਼ੀ ਬੰਦੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਭਾਵ ਸਾਲ 1985-86 ਤੋਂ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਸੇਵਾਦਾਰ, ਫੇਰ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਕਲਰਕ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਐਡਹਾਕ, ਕੰਟ੍ਰੈਕਟ, ਫਿਕਸ (ਉੱਕਾ ਪੁੱਕਾ) ਆਦਿ ਟਰਮਜ਼ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਐਡਹਾਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰੱਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਜੋ ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫਤਰ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਮੰਤਰੀ, ਜਥੇਦਾਰ ਆਮ ਤੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਸਿਫਾਰਸ਼ੀ ਟੈਲੀਫੋਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਈ ਛੱਡੋ। ਚਲੋ ਖੈਰ! ਇਹ ਦਿਨ ਵੀ ਦੇਖਣੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਖੇਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹੀ ਖੇਤ ਨੂੰ ਉਜਾੜਨ ਤੇ ਉਤਰ ਆਏ ਹੋਣ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਨਿਰੋਲ ਮੈਰਿਟ ਆਧਾਰ ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਜੁਆਇਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਅਮਲਾ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ! ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੇਰੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਟੈਲੀਫੋਨ ਵੀ ਆਇਆ ਸੀ।" ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਸਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਾਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਂ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਦਿਲ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਹੋਰ ਕਿਸਨੇ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਐ, ਮਾਂ ਨੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੋਣੈ, ਬਸ ਮਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰੱਬ ਨੇ ਠਾਹ ਘੰਟੀ ਖੜਕਾ ਦਿੱਤੀ।" {{gap}}ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਾਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਆਦਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਵੀ ਦਫਤਰ ਆਉਣ ਜਾਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬੜਾ ਪਾਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਜੋ ਬੱਸ ਆਉਂਦੀ ਸੀ ਉਹ ਪਿੰਡੋਂ ਸਵੇਰੇ 9 ਵਜੇ ਲੰਘਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ<noinclude>{{rh||28}}</noinclude> l1zt6y6nyi21eup6qiaebxd6bm7okqy 250 72264 236376 217652 2026-09-25T12:45:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236376 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਅਤੇ 9:45 ਜਾਂ 10 ਵਜੇ ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਸੀ। ਦਫਤਰਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰੇ 9:15 ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਲੇਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੁਲੀ ਤੇ ਘਨੌਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਘਨੌਰ ਤੋਂ ਬੱਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਵਿਚ ਭਾਵ 8:30 ਵਜੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਸ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪੌਣਾ ਘੰਟਾ ਸਮਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਉਹ ਦਫਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਰਖਤਾਂ ਹੇਠ ਬੈਠ ਕੇ ਬਿਤਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਬਾਪੂ ਭਾਵੇਂ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ, ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਅਤੇ 3 1/2 ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਸੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਜਿਵੇਂ ਵਹਾਈ, ਕਟਾਈ ਆਦਿ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਧੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੀ ਸਾਲ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਫਸਲ ਵੇਚ ਕੇ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਕ-ਦੋ ਸਾਲ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਉਪਜ ਦੀ ਅੱਧੀ ਵਟਾਈ ਤੇ ਸੀਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਗਰੀਬੀ ਕੱਟੀ ਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਖੁੱਡ ਨਾ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਵੇਚਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਕਈ ਲੋਕ 300-300 ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ-ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਐਸ਼ਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਚ ਵੇਚ ਕੇ ਅੱਜ ਛੋਟੀ ਮੋਟੀ ਦੁਕਾਨਾਂ ਚਲਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ 1980 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਸਾਡੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਇਕ ਭੱਠਾ ਚਾਲੂ ਹੋਇਆ। ਭੱਠੇ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਦੀ ਸੀ ਉਹ ਖੇਤ ਬੜਾ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਭੱਠਾ ਮਾਲਕ ਨੇ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤ 'ਚੋਂ 5-5, 4-4 ਫੁੱਟ ਮਿੱਟੀ ਚੁਕਾਉਣੀ ਐ ਤਾਂ ਦੇਖ ਲੈਣਾ, ਸਾਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਚਾਹੀਦੀ ਐ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਦੀ ਆਫ਼ਰ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਨਾਲੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁਹਾਡੀ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਮਹਜ਼ੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ। ਜ਼ਮੀਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਬਾਪੂ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਮਾਂ ਨੇ ਇਕਦਮ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ "ਇੰਨੀ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਮਿੱਟੀ ਪੁੱਟ ਕੇ ਖੇਤ ਖਦਾਨ ਬਣ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕੀ ਉੱਗੇਗਾ। ਬਰਸਾਤਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਤਲਾਅ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨੀਂ ਕਰਨੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜਨੀ।" ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਮਿੰਨਤ ਤਰਲਾ ਕਰਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਹੁਣ ਲਗਭਗ 35 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ<noinclude>{{rh||29}}</noinclude> 76obfofr0lc2zh3lz3ixg4me17jcgim 250 72265 236377 217653 2026-09-25T12:45:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236377 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਉਸੇ ਖੇਤ 'ਚੋਂ ਡੇਢ-ਡੇਢ ਫੁੱਟ ਮਿੱਟੀ ਚੁਕਵਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਖੇਤ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਐਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਖ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਕਿ "ਪੁੱਤ ਮਿੱਟੀ ਨਾ ਪੁਟਵਾ, ਜ਼ਮੀਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" {{gap}}ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਸਿਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਧਨਾਢ ਆਦਮੀ ਚਾਨਣ ਸਿੰਘ ਦਾ 1200 ਰੁਪਿਆ ਸੀ ਉਹੀ ਨਹੀਂ ਕਦੇ ਉਤਰਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਆਜ਼ ਲਗਾ ਕੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਵੱਲ ਬਕਾਇਆ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਪਰ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਦਾ 1200 ਰੁਪਏ ਕਰਜ਼ਾ ਉਤਾਰਿਆ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਲਗਾ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ "ਛੋਟੀ ਖੇਤੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਧੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਸਾਰੇ ਸਾਲ ਦਾ ਖਰਚਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦਿਹਾੜੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ, ਮੇਰੀ ਮੰਨੋ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਠੇਕੇ ਤੇ ਦੋ ਦਿਓ ਤਾਂ ਵਹਾਈ, ਕਟਾਈ, ਖਾਦ ਆਦਿ ਸਭ ਖਰਚਾ ਬਚੇਗਾ। ਚਲੋ ਜੇ ਕੁਝ ਬਚੇਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਵਿਹਲੇ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਓਗੇ।" ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਜੱਟ ਦੀ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਐ, ਜੱਟ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤਾਂ ਐਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੈ ਜਿਵੇਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਠੇਕੇ ਤੇ ਦੇਣਾ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਗੱਲਾਂ/ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਖੈਰ! ਅਸੀਂ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ 2-3 ਮੱਝਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਪੂ ਪੂਰੀਆਂ ਲਿਸ਼ਕਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਨੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਵੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਬਾਪੂ ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਬਾਪੂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬੱਚਤ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਖਰਚਾ ਗਲ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਇਕ ਮੱਝ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਕੱਟੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਮੱਝ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦੁੱਧ ਵੇਚਿਆ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਕੇ ਵੇਚਿਆ। ਉਹ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ "ਰਾਮ! ਰਾਮ! ਰਾਮ! ਐਸਾ ਘੋਰ ਪਾਪ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਰੱਬ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦੇਣੀ ਐ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਖੜਾਂਗੀ।" {{gap}}ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਕੁਝ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਆਟਰ ਹਨ ਉਹ ਅੰਗਹੀਣ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹਿਲਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਅਲਾਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅਰਜ਼ੀ ਟਾਈਪ ਕਰ ਕੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਦਿੱਤੀ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇਕ ਅਰਜ਼ੀ ਹੋਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਘਰ ਆ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬੱਸਾਂ ਚੜ੍ਹਨ ਉਤਰਨ<noinclude>{{rh||30}}</noinclude> mecew6t8dfbggjwsitdrmwyt7k462yr 250 72276 236378 217673 2026-09-25T12:46:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਵੀ.ਸੀ. ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਮੈਨੂੰ ਕੁਆਟਰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਾਰ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਾਫੀ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦਫਤਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ "ਤੈਨੂੰ ਕਮਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ.ਸੀ. ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਰਜ਼ੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ ਐ। ਤੈਨੂੰ ਕਮਰਾ ਅਲਾਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਵੀ.ਸੀ. ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਟੈਲੀਫੋਨ ਵੀ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕਮਰਾ ਅਲਾਟ ਕਰਕੇ ਦੇਵੋ।" ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਸਾਂ ਕਿ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਨੌਕਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਇਸ ਪੱਧਰ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਧਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਝੱਟ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਖੜਕਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਹੀ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਟੈਲੀਫੋਨ ਵੀ ਐਸਾ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਹੀ ਕੁਆਟਰ ਖਾਲੀ ਕਰਵਾਉ। ਤਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਕੁਆਟਰ ਨੰ. ਈ-18 ਜਿਸ ਵਿਚ ਡਾ. ਬਲਤੇਜ ਮਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕੁਆਟਰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬਲਾਕ ਮੂਹਰੇ ਆਰ ਟਾਈਪ ਕੁਆਟਰ ਅਲਾਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕੁਆਟਰ ਨੰ. ਈ-18 ਅਲਾਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਕੁਝ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮੇ ਹੀ ਸਨ ਜੋ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਘਟ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਘਰ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਮਾਂ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਪੂ ਨੇ ਰੇਹੜਾ ਮੰਗਵਾ ਲਿਆ। ਇਕ ਮੰਜਾ, ਬਿਸਤਰਾ, ਸਾਮਾਨ ਦੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਦੋ ਬੋਰੀਆਂ ਜਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕੱਪੜੇ, ਜੁੱਤੇ, ਸਟੋਵ, ਭਾਂਡੇ ਆਦਿ ਸੀ, ਰੇਹੜੇ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੇਤੇ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਬੰਤੇ ਫੌਜੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਕਣਕ/ਜੀਰੀ ਦੀਆਂ ਬੱਲਾਂ ਚੁਗ ਕੇ ਦਾਣੇ ਵੇਚ ਕੇ ਜਲੇਬੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਨਾਲੇ ਉਹ ਜਲੇਬੀਆਂ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਨਾਲੇ ਰੇਹੜੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, "ਆਹੋ ਬਈ, ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਈ ਹੁੰਦੈ।" ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਦੋਂ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਚੰਗਾ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਮੈਂ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਸਾਮਾਨ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੁਆਟਰ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਸਨ ਅਤੇ ਈ-18 ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਸੀ। ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ-ਉਤਰਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਸਾਲ ਕੁ ਬਾਅਦ ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਾਲਾ ਕੁਆਟਰ (ਈ-18) ਬਦਲ ਕੇ ਹੇਠਲਾ ਕੁਆਟਰ ਨੰ. ਈ-24 ਅਲਾਟ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ (ਸਾਲ 1985) ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ<noinclude>{{rh||31}}</noinclude> hmcnhmh9f95ah0877861uz5y088rtts 250 72277 236379 217675 2026-09-25T12:46:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236379 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸ਼ਾਇਦ ਛੇਵੀਂ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਬਾਪੂ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਮੱਝਾਂ ਵੀ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿੰਡੋਂ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਪਰ 'ਹੋਣੀ' ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਟਾਲ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਮੈਂ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ 5 ਦਿਨ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਰੋਟੀ ਆਪ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ, ਸਬਜ਼ੀ ਰੈਡੀਮੇਡ ਖਰੀਦ ਲੈਂਦਾ, ਸਵੇਰੇ ਚਾਹ ਨਾਲ ਦੋ ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾ ਲੈਂਦਾ। ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ ਬੱਸ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਿੰਡ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਲ ਕੁ ਏਦਾਂ ਪੁਗਾਇਆ। ਫੇਰ ਇਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰੱਖ ਲਿਆ ਜੋ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪੱਖੋਂ ਤੰਗ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੈਦਲ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਤੰਗੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਦਫਤਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਾਲ 1988 ਦੀ ਬੇਸਬਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸ ਸਾਲ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਰਹਿ ਕੇ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰ ਲੈਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਾਅ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਵਾਂਗਾ। ਔਖੇ-ਸੌਖੇ ਮੈਂ 1985 ਤੋਂ 1988 ਤੱਕ 3 ਸਾਲ ਕੱਢ ਲਏ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਤਾਂ ਆ ਗਈ ਪਰ ਛੋਟੀ ਆਨਾਕਾਨੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ "ਜੇ ਮੈਂ ਵੀ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਝਗੜਾ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਵਾਲਾ ਘਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਅੜੀਅਲ ਅਤੇ ਗੁਸੈਲ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਝਗੜ ਪਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਟ ਰੋੜਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਚਲੋ ਖੈਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਮੈਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਾਡਲ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ 10+1 ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਫੀਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 500-500 ਰੁਪਏ ਡੋਨੇਸ਼ਨ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਕੋਟੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਾਖਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਾਖਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੀ ਡੋਨੇਸ਼ਨ ਮੰਗਣ ਦੀ ਗੱਲ ਐਂ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਵਤ ਮੰਗਦਾ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੀ ਗਵਰਨਰ /ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਖੈਰ! ਕੀ ਬਣਨਾ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ। ਉਦੋਂ ਤਨਖਾਹ ਵੀ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ 1500/- ਰੁਪਏ<noinclude>{{rh||32}}</noinclude> 11n7qbszmtulmoizys3gz1jnf5ctwlx 250 72283 236380 217696 2026-09-25T12:46:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236380 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਵਰਦੀਆਂ, ਦਾਖਲਾ ਫੀਸਾਂ, ਰੋਟੀ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਤੇ ਵੀ ਤਾਂ ਪੈਸਾ ਖਰਚਣਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਡੋਨੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੇਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਹ ਸੋਚ ਉਲਟ ਪੈ ਗਈ, ਸ਼ਾਇਦ ਡੋਨੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੇ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਬੇਹਤਰ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਪਛਤਾਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਹੈ, ਇਥੇ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ (ਪੀੜ੍ਹਤ) ਖਿਲਾਫ਼ ਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਥੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਬੰਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਢਵਾਉਣਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਲਿਖਾ-ਪੜ੍ਹੀ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਲੋਕ ਮਜ਼ਾਕ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। {{gap}}ਸਾਲ 1988 ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮੈਂ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦਫਤਰ ਛੱਡਣ/ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਦਫਤਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਛੁੱਟੀ ਉਪਰੰਤ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀ। ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਵਾਰੀ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਟ੍ਰੇਂਡ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਸਾਈਕਲ ਤੋਂ ਡੇਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਵੇਰੇ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ ਦਫਤਰ ਵਿਖੇ ਮੇਰੀ ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਤੇ ਅੱਧਾ ਕੁ ਘੰਟਾ ਟਾਈਪ ਵੀ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਰਵਿਸ ਰਿਕਰੂਟਮੈਂਟ ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਅਸਾਮੀਆਂ ਵਿਗਿਆਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਬੈਂਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਬੜੀ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹਰ ਸਾਲ ਉਸ ਦਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਕੇ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੰਪੀਟੀਸ਼ਨ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਲੈ ਕੇ ਟੈਸਟ ਦਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬੈਂਕ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਲਈ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੋਚਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਾਫੀ ਅੰਦਰ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ ਤੇ ਕਾਲਜ ਤੱਕ ਜਾਣ ਲਈ ਇਕ ਸਾਈਕਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਦੋਂ ਏਨੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾਲ ਰੋਡ ਤੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਦੀਆਂ ਸੀ, ਥੱਕ ਵੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਭਾਵ 1990 ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੀ.ਪੀ.ਐਫ. 'ਚੋਂ ਲੋਨ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮੋਪਡ (ਲੂਨਾ) ਲੈ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦਫਤਰ ਵੀ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੀ ਸੀ।<noinclude>{{rh||33}}</noinclude> bk03qvu553p8c8enrxyss7fl4ksvll0 250 72284 236381 217697 2026-09-25T12:46:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236381 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{gap}}ਖੈਰ! ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ 10+2 ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ (ਲੜਕੀਆਂ), ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਿੰਨਾਂ ਦਿਲ ਕਰੇ ਪੜ੍ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬੱਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਤਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਬੱਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁੰਡਾ ਅਨਸਰ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਵੀ ਲੋਕ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਵਾਉਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਖੈਰ! ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸਾਡੀ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਸੁਣ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਧਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਨਸੀਬ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਘਰ ਵਿਚ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹਾਸੀ-ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੋਸਟਲ ਤੋਂ ਟੀਫ਼ਨ ਵੀ ਲਗਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜੋ ਟੀਫ਼ਨ ਵਿਚ ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਰੋਟੀਆਂ, ਸਬਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਲਾਦ ਦੇ ਦਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਟੈਨਸ਼ਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ। ਇਕ ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਆਇਆ ਕਿ ਅਸੀਂ 24 ਘੰਟੇ ਲਈ ਇਕ ਨੌਕਰ (ਰਾਮੂ) ਵੀ ਰੱਖ ਲਿਆ ਜੋ ਬਾਕੀ ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਆਦਿ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਸੈਰ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣਿਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਕੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾ ਕੇ ਨੱਚਣ ਹੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਉਪਰਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਡਦੇ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਮਲਕੀਤ ਦਾ ਗਾਣਾ "ਤੂਤਕ ਤੂਤਕ ਤੂਤਕ ਤੂਤੀਆਂ" ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ "ਗੁੜ ਨਾਲੋਂ ਇਸ਼ਕ ਮਿੱਠਾ" ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਲੈਅ ਤੇ ਹੀ ਲੋਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਤਿੰਨੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਗਿੱਧਾ ਪਾ ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਆਂਢੀ-ਗੁਆਂਢੀ ਵੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਕਿੰਨਾਂ ਏਕਾ ਐ, ਸਾਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਐ।" ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਮਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚੋਟੀ (Peak) ਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਕਿ ਘਰ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਮਾਹੌਲ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਚਾਂਈਂ-ਚਾਂਈਂ ਆਂਢੀਆਂ-ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿਣਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਲੋਹੜੀ, ਦੁਸਹਿਰਾ ਸਭ ਤਿਓਹਾਰ ਗਲੀ ਵਾਲੇ ਇਕੱਠੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਸੀ। ਹਾਸੀ ਮਜ਼ਾਕ ਵੀ ਰੱਜ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਸਹਿੰਦੇ ਵੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਇਕ ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਤੇ 31 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ<noinclude>{{rh||34}}</noinclude> cyd0xnppvt32d4os37nkwrvdnikfgy7 250 72327 236382 217808 2026-09-25T12:46:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236382 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਕੇਲੇ ਦੇ ਬੂਟੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੂੜਾ-ਕਬਾੜ ਸਿੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਮਸਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਕਵਾ ਕੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖੁਲ੍ਹਦੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਸਲੀਕੇ ਅਤੇ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਫ਼ਰਕ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਜਲਣ (jealousy) ਹੋਣ ਲੱਗੀ। {{gap}}ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਪਿੰਡ ਬੈਠੇ ਕੀ ਕਰਦੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਤਾਂ ਛੱਡ ਈ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫਾਂ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਝੱਲ ਲਈਆਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਸੁਖ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦੇ ਦਿਨ ਕੱਟਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਉੱਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਐ ਉਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ। ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਵੀ ਸਾਲ 1990 ਵਿਚ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ "ਬੱਚੇ! ਤੂੰ ਦੋਵੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਖਰਚਾ ਕਰ ਰਿਹੈਂ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਆ ਗਏ ਤਾਂ ਹੋਰ ਖਰਚਾ ਛਿੜ ਜਾਣੈ, ਦੂਜਾ ਘਰੇ ਮੱਝਾਂ ਵੀ ਰੱਖੀਆਂ ਨੇ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਬੋਝ ਵੀ ਨਾ ਬਣੀਏ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਆਂ ਤੇਰਾ ਬਾਪੂ ਵਿਹਲਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਥੋਡੇ ਕੋਲ ਸਵੇਰੇ ਦੁੱਧ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿਆ ਕਰੇਗਾ, ਇਥੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਦੋਧੀਆਂ ਦਾ ਕੈਸਾ ਦੁੱਧ ਮਿਲਦੈ, ਘਰ ਦਾ ਦੁੱਧ ਘਰ ਦਾ ਈ ਹੁੰਦੈ। ਜ਼ਿੱਦ ਨਾ ਕਰੋ ਸਾਨੂੰ ਪਿੰਡ ਈ ਰਹਿਣ ਦੇ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਈ ਰਹਿਣੈ। ਨਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਤਾਂ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਭਰਾ (ਭੋਲਾ) ਅੜਵਾਧਾ ਜਿਹਾ ਐ, ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੇਗਾ।" ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਦੋ ਸਾਲ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਮੂੰਹ-ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਪਿੰਡੋਂ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। {{gap}}ਸ਼ਾਇਦ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਜਿਹਾ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਵੇਹਲੀ ਹੀ ਬੈਠੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੋਹਾ-ਕੂੜਾ ਨੀ ਚੁੱਕਦਾ। ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹ ਘੁਟਣਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਬੜਾ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲੈ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਲਏ ਗਲਤ ਫੈਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਹੀ ਦਿੰਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਲਿਆ ਇਕੋ ਗਲਤ ਫੈਸਲਾ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਚੰਗਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਘਰ ਨੂੰ 'ਸਵਰਗ' ਅਤੇ ਜੇ ਗਲਤ ਫੈਸਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ<noinclude>{{rh||35}}</noinclude> j52kf4g9xvz5itikt2y6imyrlcbl9uv 250 72328 236383 217810 2026-09-25T12:47:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> 'ਕੁੰਭੀ ਨਰਕ' ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਵੇ ਜਿਥੇ ਸਮੂਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਥਾਂ ਘਰ ਦੇ ਇਕ-ਦੋ ਮੈਂਬਰ ਹੀ ਬਾਕੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ 'ਗਲਤ' ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਲੈਣ ਤਾਂ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਘਰ ਦਾ 'ਨਰਕ' ਬਣਨਾ ਤੈਅ ਹੈ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਬੜਾ ਸ਼ਰਮਾਕਲ ਸੀ ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੀੜਾ ਵੀ ਪਨਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਐ ਕਿ ਮੈਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ ਪਿੰਡੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਮੈਟਰੀਮੋਨੀਅਲ ਲਈ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਦੇਣ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕਾਗਜ਼ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਟਾਈਪ ਕਰਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਮੰਮੀ! ਜਾਇਓ ਇਹ ਕਾਗਜ਼ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗੇਟ ਤੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦਾ ਦਫਤਰ ਐ, ਉਥੇ ਦੇਣਾ ਐ, ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ, ਦੇ ਕੇ ਆਓਗੇ।" ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ "ਕੀ ਐ ਬੱਚੇ ਏਹ।" ਮੈਂ ਕਿਹਾ "ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਾਗਜ਼ ਐ, ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਈ ਫੜਾ ਆਇਓ। ਉਹ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਰਸੀਦ ਦੇਣਗੇ ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦੇਣਾ।" ਮਾਂ ਭੋਲੀ ਸੀ, ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਜਦੋਂ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਦਫਤਰ ਲੱਭ ਕੇ ਕਾਗਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੱਛ ਵੀ ਲਿਆ "ਭਾਈ ਇਹ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕਾਗਜ਼ ਐ?" ਤਾਂ ਦਫਤਰ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਬੀਬੀ, ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਕਾਗਜ਼ ਐ, ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਅਖਬਾਰ 'ਚ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਛਪਵਾਉਣਾ ਹੁੰਦੈ, ਉਹੀ ਦਿੰਦੇ ਐ।" ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਘਰੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ "ਲੈ ਬੱਚੇ, ਜੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਕਾਗਜ਼ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਈ ਦਿੰਦਾ, ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਕੋਈ ਜ਼ੁਲਮ ਐ।" {{gap}}ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਲਮ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ 'ਚ ਚਿੱਠੀਆਂ ਭੇਜਦਾ, ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਇਹੀ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸੋਮਵਾਰ ਮੈਂ 8-10 ਇਨਲੈਂਡ ਲੈਟਰ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਪੋਸਟ ਕਰ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਕੋਲ ਸੀ, ਕਾਰਬਨ ਪੇਪਰ ਨਾਲ ਇਕੋ ਵਾਰ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਾਪੀਆਂ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਡੇਢ ਦੋ ਸਾਲ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਰਿਸ਼ਤੇ ਆਏ ਵੀ। ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਰਿਜੈਕਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ। ਇਕ ਦੋ ਤਾਂ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਮੁੜ ਗਏ ਕਿ ਪਿੰਡ ਘਰ ਕੱਚਾ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਲੜਕੀ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਸਰੀਰਕ ਪੱਖੋਂ ਥੋੜਾ-ਬਹੁਤਾ ਨੁਕਸ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਤਾਂ ਹੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਤਿ ਗਰੀਬੀ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚ ਸੀ ਕਿ ਆਮਦਨ ਇਕਦਮ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੇਰੇ<noinclude>{{rh||36}}</noinclude> 27xqgkmn0jul5ubxm8bl56s1p0vpkir 250 72329 236384 217811 2026-09-25T12:47:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236384 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਖਰਚੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਤੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਹੜਾ ਮਾਂ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ "ਪੁੱਤ! ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਇੰਨਾ ਖਰਚਾ ਕਰ ਰਿਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆ ਜਾਵਾਂਗੇ" ਦੇ ਵੀ ਬੋਲ ਪੁੱਗ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਜੋਗਾ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ ਕਿ "ਮਾਂ ਹੁਣ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਖਰਚੇ ਵਾਲੀ ਵੀ ਗੱਲ ਦਾ ਹੱਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੁੜੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਮਿਲ ਗਈ।" {{gap}}ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਅਸੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਾਲੇ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ "ਪੁੱਤ! ਤੂੰ ਪੈਸੇ ਨਾ ਦੇਖ! ਤੇਰੀ ਤਨਖਾਹ ਈ ਬਹੁਤ ਐ। ਕੁੜੀ ਠੀਕ ਠਾਕ ਲਈਂ, ਭਾਵੇਂ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੈ ਲਈਂ। ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਬੱਚਾ ਕਿਵੇਂ ਚੁੱਕੇਂਗਾ, ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੰਭਾਲ ਤਾਂ ਲਵੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਦਫ਼ਤਰੋਂ ਆਏਂਗਾ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਅੱਗਾ ਤੱਗਾ ਕਰੇਗੀ। ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਜੀ-ਜੀ ਕਰਦੀ ਫਿਰੇਗੀ। ਪੈਸੇ ਦਾ ਕੀ ਐ? ਦੋ ਰੋਟੀਆਂ ਈ ਖਾਣੀਆਂ ਬੰਦ ਨੇ। ਨਾਲੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਗਰਮ ਰੋਟੀ ਖਾਏਂਗਾ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਨੌਕਰੀ ਆਲੀ ਲੈ ਲਈ, ਉਸਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਈ ਨਖਰਾ ਮਾਣ ਨੀਂ ਹੋਣਾ। ਸਵੇਰੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਭਾਜੜ ਪਈ ਰਹੇਗੀ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਮਾੜੀ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਕਹੇਗੀ ਤੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਇਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਨੇ, ਘਰ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਤਿੰਨ ਕਰ ਦਏਗੀ।" ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦੇ। ਮੈਂ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਮਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਦਾ ਕੀ ਪਤਾ। ਇਸਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਦੁਨੀਆਂ ਕਿਥੇ ਖੜ੍ਹੀ ਐ? ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਤਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਕਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ।" ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿਆਣਾ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨੋਂ ਕਿਤੇ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਦੋ ਕਮਾਉਣ ਤਾਂ ਆਮਦਨ ਡਬਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾਂ ਕਿੰਨੀ ਸਿਆਣੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਸਿਆਣੇ ਵਕੀਲ ਵਾਂਗੂੰ ਤੱਤ ਕੱਢ ਕੇ ਕਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਿਆ "ਮਾਂ ਤਾਂ ਰੱਬ ਹੁੰਦੀ ਐ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਇਕ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਸੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੰਢਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਬਣ ਜਾਵੇ ਪਰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।" ਹੁਣ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਦੀ ਟੀ.ਵੀ. ਜਾਂ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਝੁਕ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਹਲੀਮੀ<noinclude>{{rh||37}}</noinclude> cccogfiuzncbfnr2n4ts9xgoyuqtqh3 250 72330 236385 217812 2026-09-25T12:48:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦੇ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਦਿਲ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਜੇ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ।" ਹਰ ਮਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਸੀ ਪਰ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਇਹ ਵੀ ਬੈਠਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ? ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਛੇਵੀਂ ਸੱਤਵੀਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਆਏ ਹਰੇਕ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਜਾਂ ਜੰਤਰੀ ਦਿਖਾਉਣ ਲਗ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ "ਬਾਬੇ ਇਸ ਲੜਕੇ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ?" ਇਸ ਤੋਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਚਾਅ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਇਕ ਵਾਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਇਕ ਪੰਡਿਤ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਇਸ ਲੜਕੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਆਹ ਹੋਣਗੇ। ਦੋ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਜਿਥੇ ਹੋਵੇਗਾ ਉਸ ਦਾ ਥੋਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਪੰਡਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੋਲਾਂ ਆਨੇ ਸੱਚ ਰਹੀ। ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਮੰਗਣਾ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਪਰ ਬਾਦ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੜੀ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਫੇਰੇ ਕਰਨੇ ਨੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਤਾਂ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਮੰਗਣਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਕਸਬਾ ਬੁੱਲੋਵਾਲ ਦੀ ਲੜਕੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਕਲਰਕ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੁਢਾਪਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਧੜਾਧੜ ਫਾਰਮ ਭਰਕੇ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਲਗਵਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੜਕੀ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਮੈਂ ਮੰਮੀ-ਡੈਡੀ ਦੀ ਬੁਢਾਪਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲਗਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ।" ਉਸਨੇ ਫਾਰਮ ਭਰਨ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਪੂ ਤਾਂ ਫੱਕਰ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਬੰਦਾ ਸੀ ਉਸਦੇ ਫਾਰਮ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਠਾਹ ਆਪਣਾ ਅੰਗੂਠਾ ਫਾਰਮਾਂ ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਮਾਂ ਤਾਂ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਫਾਰਮ ਭਰਕੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ "ਬੇਟੇ ਮੈਂ ਨੀਂ ਲੈਣੀ ਬੁਢਾਪਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲੈਣੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਗਰੀਬ ਦਾ ਪੈਸਾ ਆਵੇਗਾ, ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਕੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ! ਰਾਮ! ਰਾਮ! ਮੈਂ ਨੀਂ ਇਹ ਘੋਰ ਪਾਪ ਕਰਨਾ।" ਅਖੀਰ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨੇ ਪਏ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਸਮੇਂ<noinclude>{{rh||38}}</noinclude> kp6cdovcc7w7mgk879mtay19lb6gzew 250 72349 236386 217884 2026-09-25T12:49:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236386 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚੋਂ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬੁਢਾਪਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਉੱਪਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲੋਕ ਬੁਢਾਪਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਫਾਰਮ ਭਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ 'ਹਾੜੇ' ਕੱਢ ਰਹੇ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਦਸ ਕਿੱਲੇ, ਵੀਹ ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਸਭ ਲਾਲਚ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਦ ਬੁਢਾਪਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਆਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ 50/- ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਬੁਢਾਪਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 250/- ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ ਹੁਣ 500/- ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਖਪੁਰਾ ਵਿਖੇ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ 'ਚ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਲੜਕੀ ਤਾਂ ਆਚਰਣ ਪੱਖੋਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਤੀਜਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰੇ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵੀ ਨਿਰਾਲੀ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਵਿਚਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਘਰੋਂ ਦਫਤਰ ਅਤੇ ਦਫਤਰੋਂ ਘਰ, ਘਰ ਆ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਟਾਈਪਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ 'ਨਾਲੇ ਪੁੰਨ ਤੇ ਨਾਲੇ ਫਲੀਆਂ' ਵਾਂਗ ਵਿਹਲਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੈਸੇ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਫਰੇਬ ਹਨ। {{gap}}ਖੈਰ! ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਆਏ ਇਸ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵੀ ਚਿੱਠੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਚਿੱਠੀ ਲੈ ਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਇਕ ਲੇਡੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਲੜਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ। ਲੜਕੀ ਮੇਰੀ ਸਹੇਲੀ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ।" ਗੱਲ ਕੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਚਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਰੀਏ। ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ "ਕੱਲ੍ਹ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਆਇਆ ਸੀ?" ਬਾਪੂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ "ਹਾਂ ਇਕ ਬੜਾ ਉੱਚਾ ਲੰਮਾ ਬੰਦਾ ਆਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਿੱਪਲ ਥੱਲੇ ਚੌਂਤਰੇ ਕੋਲ ਮੱਝਾਂ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।" ਖੈਰ! ਮੇਰੇ ਨਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ<noinclude>{{rh||39}}</noinclude> 7zw51hrclt6ttz6q2poijvzyqfm1wsz 250 72350 236387 217885 2026-09-25T12:49:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਆਏ। ਉਸ ਦਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਹਾਰ ਵਿਖੇ ਕੋਈ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਦੋਨੋਂ ਭੈਣਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਗਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਘਰ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ 50/- ਰੁਪਏ ਸ਼ਗਨ ਪਾ ਕੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪੱਕਾ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਵੀ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਹਫ਼ਤਾ ਕੁ ਬਾਅਦ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1994 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵੀ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਭਾਵ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1994 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਗਰਾਉਂਡ ਵਿਚ ਟੈਂਟ ਲਗਾ ਕੇ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਨੱਚ ਨੱਚ ਕੇ ਖੂਬ ਰੰਗ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਵਿਆਹ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਅੰਗੂਠੀ ਅਤੇ ਇਕ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੇਨ ਪਾਈ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਮਹੀਨਾ ਕੁ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਚੇਨ ਘਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਚੋਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਗੂਠੀ ਵੀ ਲਾਹ ਕੇ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਤਿੱਗਿਆ ਕੀਤੀ ਕਿ "ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਪਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਪ੍ਰਤਿੱਗਿਆ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੇਰੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੱਕ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ। ਸੋਨਾ ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਫਿਰ ਹਰੇਕ ਧਾਤ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੋਈ ਗਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਭਾਵ 1995 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਹੀ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਐਸੀ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਅਤੇ ਤੂਫਾਨ ਆਇਆ ਕਿ ਭੈਣਾਂ, ਭਰਾ ਨੂੰ ਉੱਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣਾ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ, ਸੁਪਨੇ, ਉਮੰਗਾਂ, ਖਾਹਸ਼ਾਂ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਥੇ ਤੱਕ ਨੌਬਤ ਆ ਗਈ ਕਿ ਪਿੰਡੋਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਵੱਲੋਂ ਟਰੈਕਟਰ-ਟਰਾਲੀ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ ਪਿੰਡ ਭੇਜਣਾ ਪਿਆ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਉਸ ਦਿਨ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰ ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡੋਂ ਬੱਸ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਅਸੀਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਟਰੈਕਟਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਹਿ ਆਏ ਹਾਂ। ਉਹ 9-10 ਵਜੇ ਤੱਕ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਮੌਕੇ ਮਾਂ ਰੋਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਤਰਲੇ-ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝਾਂ ਨਾ ਟੁੱਟਣ। ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਨਾ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਪੱਥਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦਲੇਰ ਬਣ ਕੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਨਾ ਖੜ੍ਹ ਸਕਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਤਾਂ ਉਹ ਰੁੱਖੀ-ਮਿੱਸੀ ਖਾ ਕੇ ਬਚ ਸਕਦੇ ਸੀ ਪਰ ਅੱਗ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਤਾਂ ਸੜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਮੇਰਾ ਅੰਦਰ ਜਾਰੋ-ਜਾਰ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਬਾਪੂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅਰਮਾਨਾਂ ਭਰੇ ਮਨ ਤੇ ਕਿੰਨਾਂ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਇਹ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਸਹਿਜੇ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਜੇਕਰ<noinclude>{{rh||40}}</noinclude> 5h4lbhuyopfixlsydj309o4txyxi4p8 250 72352 236388 217888 2026-09-25T12:49:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਘਰ ਵਿਚ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਿਆਣਾ ਮਾਲਕ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦਿਲੋਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕੀਮਤੀ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਇਸ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਂਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੰਦਾ। ਉਸ ਮੌਕੇ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਬੁਰਾ ਲਗਦਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਸੂਰ ਸਾਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਇਸੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਰੋ ਕੇ ਕਿਸਨੂੰ ਦਿਖਾਂਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਹਸਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਰੋਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਹਸਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਾਂ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕੁਦਰਤ ਬਲਵਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਕੇ ਘੋਰ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣੇ ਸਨ, ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਮਲੀਆਮੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸਮਝੇ ਜਾਂ ਨਾ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਵਾਲੀ ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਸੀ "ਫਰੀਦਾ ਦਰੀਆਵੈ ਕੰਨ੍ਹੇ ਬਗੁਲਾ ਬੈਠਾ ਕੇਲ ਕਰੇ। ਕੇਲ ਕਰੇਦੇ ਹੰਝ ਨੋ ਅਚਿੰਤੇ ਬਾਜ ਪਏ॥ ਬਾਜ ਪਏ ਤਿਸੁ ਰਬ ਦੇ ਕੇਲਾਂ ਵਿਸਰੀਆਂ॥ {{gap}}ਇਸ ਘਟਨਾ ਉਪਰੰਤ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਕੂੰਜ ਵਾਂਗ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ "ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਉਦਾਸ ਹੋਣਗੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿੰਨੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਣਗੇ, ਕਿੰਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣਗੇ...।" ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਅੱਗੇ ਕਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸਾ ਮਿਲ ਸਕੇ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਹਲਕਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਈ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੁੜਦਾ ਸੀ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਜੇਕਰ ਜਿਆਦਾ ਛੁੱਟੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਰਾਤ ਵੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਸਦਮੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ "ਕੱਲ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਆਵੇਗਾ।" ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਛੋੜਾ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਘਟਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਚੱਲਣ ਲਗਦਾ ਤਾਂ ਮਾਂ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖਦੀ "ਬੱਚੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਈ।" ਮੈਂ ਉਪਰੋਂ ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਾਹਿਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰੀ ਕਹਿੰਦਾ "ਮਾਂ ! ਜੋ ਤੂੰ ਅਸਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈਂ ਉਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਬਾਕੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਨਾ।" ਉਪਰੋਂ ਉਪਰੋਂ ਮੈਂ<noinclude>{{rh||41}}</noinclude> ij7ayssxwm702j3lkm3tuww4q6exakw 250 72353 236389 217889 2026-09-25T12:50:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ "ਨਹੀਂ ਮਾਂ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।" ਫੇਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਤੱਕ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਕੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਟਿਕਟਿਕੀ ਲਗਾ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੀ ਸੋਚਦੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਬੋਲ ਕੇ ਸੁਣਾਂਦੀ ਸੀ, ਬਸ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਗ਼ਮ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਇਕ ਗਮ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਸੀ। ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪੰਜ ਆਤਮਾਵਾਂ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਇਕ ਆਤਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿਖੇ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਕ ਭਗਤਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਸੀ ਇਸੇ ਲਈ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ "ਰੱਬਾ! ਜਿੰਨਾਂ ਮੈਂ ਚਾਹੇ-ਅਣਚਾਹੇ ਵਿਚ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿੰਨਾਂ ਜਿੰਨਾਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਉਸਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 10 ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਲੁਟਾਈਂ।" ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਚੱਲੇਗਾ ਕਿ 10 ਗੁਣਾ ਨਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ 50 ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ ਲੁਟਾਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਸਾਲ 1994 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਐਸ.ਪੀ.ਓ. ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਡਿਊਟੀਜ਼ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਐਸ.ਪੀ.ਓ. (ਸਪੈਸ਼ਲ ਪੁਲਿਸ ਆਫੀਸ਼ਲਜ਼) ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਲਗਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਪੋਸਟਿੰਗ ਰੇਲਵੇ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਉਸਨੂੰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਬੜੀ ਸਖਤ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਘਰ ਦੌੜ ਆਇਆ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਸਮਝਾ ਬੁਝਾ ਕੇ ਗੈਪ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਬਣਵਾ ਕੇ ਫਿਰ ਜੁਆਇਨ ਕਰਵਾ ਆਏ। ਬਾਪੂ ਬਿਸਤਰਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਫਿਰ ਪੀ.ਏ.ਪੀ. ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ, ਜਲੰਧਰ ਛੱਡ ਆਇਆ। ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਤਾਂ ਖੈਰ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਪਰ ਰੇਲਵੇ ਪੁਲਿਸ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਡਿਊਟੀ ਦੌਰਾਨ ਲਾਈਨਾਂ ਤੇ ਗਸ਼ਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਬੜੀ ਸਖਤ ਜਾਪੀ। ਉਹ ਨੌਕਰੀ ਫਿਰ ਛੱਡ ਆਇਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਯੋਗਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਮੈਂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਕਿਥੇ ਸਟੈਂਡ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਤੇ ਸਮਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ 8 ਮਹੀਨੇ 25 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਭਾਵ 3 ਜਨਵਰੀ, 1995 ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਬੇਟੇ (ਚੰਨਪ੍ਰੀਤ) ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜੋ ਕਿ ਵੱਡੇ ਅਪਰੇਸ਼ਨ (surgerian) ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਡਾਕਖਾਨੇ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਅਤੇ ਸਹਾਰਨਪੁਰ 3 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਦੀ ਪੋਸਟਿੰਗ ਲੁਧਿਆਣੇ ਹੋਈ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਕਮਰਾ ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸਹੇਲੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਕਿਰਾਏਦਾਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸੌ ਸੌ ਪੰਗੇ ਹੁੰਦੇ<noinclude>{{rh||42}}</noinclude> 59oqz9ig0kzc8jh7q4sr8092l5mp786 250 72379 236390 218165 2026-09-25T12:51:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਕਈ ਮਕਾਨ ਬਦਲੇ। ਦੂਜੀ ਭੈਣ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੋਸਟਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰੈਗੂਲਰ ਤੌਰ ਤੇ ਐਮ.ਏ. (ਇਕਨਾਮਿਕਸ) ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੱਚੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮਕਾਨ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਤੇ ਭਰਾ ਟਾਈਪ ਮਸ਼ੀਨ ਤੇ ਟਾਈਪ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ। {{gap}}ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਦੋ ਸ਼ਿਫਟਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਭਾਵ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਤੋਂ ਦੁਪਹਿਰ 2 ਵਜੇ ਤੱਕ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸ਼ਿਫਟ ਦੁਪਹਿਰ 12 ਵਜੇ ਤੋਂ ਰਾਤ 8:30 ਵਜੇ ਤੱਕ। ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸ਼ਿਫਟ ਵਿਚ ਡਿਊਟੀ ਲਗਾ ਕੇ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ 9 ਜਾਂ 10 ਵਜੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਦੀ ਸੀ। ਸਕੂਟਰ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 1989 ਵਿਚ ਹੀ ਚਲਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਜਾਜ ਚੇਤਕ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਆਬਾਦੀ ਵੀ ਸੰਘਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਸੜਕ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹਨੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਰਾਤਾਂ ਸੁੰਨਸਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚਿੰਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਬੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੌਂਕ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਗੁਰਬਖਸ਼ ਕਲੌਨੀ, ਮੇਨ ਗੇਟ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੋਨੀ ਵਿਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰੀ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨਾਂ ਵਿਚ ਰਹੀ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਹੀ ਰੱਖਿਆ। {{gap}}ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਨੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦਫਤਰ ਰਾਹੀਂ 500 ਕਲਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਵਾਲੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨੇ ਟਾਈਪ ਟੈਸਟ ਦਿੱਤਾ, ਭੈਣ ਤਾਂ ਪਾਸ ਕਰ ਗਈ ਪਰ ਭਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। {{gap}}ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਪੋਸਟਿੰਗ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਕਸਬਾ ਨਕੋਦਰ ਦੇ ਕੋਲ ਮਹਿਤਪੁਰ ਸਬ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਜੁਆਇਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਾਂ ਨਾਲ ਗਈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਰਹਿਣ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿਖੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਟੌਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ। ਚਲੋ ਖੈਰ ! ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ। {{gap}}ਸਾਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਾਲੇ ਆਉਣ ਤਾਂ ਕਿਥੇ ਆਉਣ। ਇਹ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਪਰ<noinclude>{{rh||43}}</noinclude> div6jemu6hsynxunq2nryazoihk3ydh 250 72380 236391 218166 2026-09-25T12:51:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਸ ਮੈਂ ਬੇਬਸ ਸੀ, ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰਹਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ ਦਾ ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਜਾਂ ਦਿਖਾਉਣਾ? ਗੱਲ ਕੀ ਘਰ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਤਿੰਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਗਿੱਦੜ ਕਲੋਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਬਰਾਂ ਤੇ ਚੜੀ ਗੁੱਡੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਅੰਦਰੋਂ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਡੀ ਇਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਲਾਹਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੈ ਗਏ ਕਿ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਰਨੇ ਪਏ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ 1988 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਤਾਂ ਜਲੰਧਰ ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪਬਲਿਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਇਕ ਐਡ ਆਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ: ਆਦਮੀ : ਸੰਤੀਏ ! ਬੀਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਔਰਤ : ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ? ਆਦਮੀ : ਆਪਣੀ ਚੰਨੋ ਵਾਸਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਦੱਸ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਔਰਤ : ਭੈਣ-ਭਰਾ ਕਿੰਨੋ ਨੇ ? ਆਦਮੀ : ਪੰਜ ਭਰਾ ਤੇ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਚੰਗਾ ਚੌਖਾ ਪਰਿਵਾਰ ਐ। ਔਰਤ : ਨਾ ਮੈਂ ਨੀ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀ ਸਿੱਟਣੀ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਭੌਣ 'ਚ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਵਿਆਹੂੰ ਜਿਥੇ ਮੁੰਡਾ 'ਕੱਲਾ 'ਕੱਲਾ ਹੋਊ। ਨਾ ਲੜਾਈਆਂ, ਨਾ ਝਗੜੇ, ਨਾ ਵੰਡ-ਵੰਡਾਈ ਦਾ ਕਲੇਸ਼। {{gap}}ਇਸ ਐਡ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਮਨ 'ਚ ਕਿਧਰੇ ਇੰਨੀ ਕੁ ਗੱਲ ਤਾਂ ਬੈਠ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਐਡ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਜੇਕਰ ਐਸਾ ਮੌਕਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਦੀ ਰੱਬ ਸਾਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੀ ਮਿਲਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਗਏ ਸਨ। {{gap}}ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਕਲਰਕਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਧਬਲਾਨ ਦੇ ਇਕ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਪੋਸਟਿੰਗ ਵੀ ਨਕੋਦਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਹਫ਼ਤੇ ਜਾਂ ਦੋ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਮਹਿਤਪੁਰ (ਜਲੰਧਰ) ਜਾਣ ਲਈ ਜਿਸ ਬੱਸ ਵਿਚ ਬੈਠਦੀ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਸੀਟ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ। ਇਕੋ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਨੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਰਜਾਈਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭਰਜਾਈਆਂ ਤੋਂ ਖਾਣ ਲਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਬਣਵਾ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ<noinclude>{{rh||44}}</noinclude> huc8h6fbo6f3he573z8xc5t7r7jz44u 250 72381 236392 218167 2026-09-25T12:52:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਭੈਣ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਲੜਕੇ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਰੋਡਵੇਜ ਵਿਚ ਡਰਾਈਵਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਡਿਊਟੀ ਦੀ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਰੂਟ ਤੇ ਲਗਵਾ ਲਈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਕੰਡਕਟਰ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਤੋਂ ਕਿਰਾਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਦੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਟਿਕਟ ਨਹੀਂ ਕੱਟਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਚਾਰੀ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ ਸਕੀਮ ਤਹਿਤ ਬੁਣੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮਾਇਆ-ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਗਈ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਲੰਮੀ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਲੜਕੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਰਸਮ ਵਜੋਂ ਉਸ ਲੜਕੇ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ 7 ਭਰਾ ਅਤੇ 1 ਭੈਣ ਹੈ, ਮਾਂ ਮਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਪ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਇਕ-ਇਕ ਕਿੱਲਾ ਜ਼ਮੀਨ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਏਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਖੈਰ! ਭੈਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅੱਗੇ ਤਾਂ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਣਾ ਹੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਉਹ ਐਡ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ "ਕੁੜੀ ਸੱਤ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਅੱਗਾ ਤੱਗਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਕਮਲੀ ਹੋ ਜੂ। ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ ਐ। ਇਸਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਘਾਟਾ। ਹੁਣ ਵੀ ਸਮਾਂ ਐ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੋੜ ਦੇ। ਐਂਵੇਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਭਉਣ 'ਚ ਨਾ ਸੁੱਟ।" ਪਰ ਮਨੋਂ ਭਾਵੇਂ ਮਾਂ ਘਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਰ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਇਆ ਪਰ ਭੈਣ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਰਦਾ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਤੋੜਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੇ ਉਹ ਵੱਢ ਖਾਣ ਨੂੰ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਭੈਣ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਸ ਲੜਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਲੇਡੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਬਾਰੇ ਬੜਾ ਮਾੜਾ-ਚੰਗਾ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਬਦਗੋਈ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਰੂਹ ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਤੇ ਤੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨੌਕਰੀ ਲਗਣ ਵਿਚ ਰੋੜਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਗੰਦ ਬਕ ਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੁੜਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਜਿਥੇ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਜਾਂ ਕੁਆਟਰ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਰੇ ਉਥੇ ਉਸ ਦੇ ਟੈਲੀਫੂਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ "ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਹਿਬ ਡਾਢਾ ਹੋਇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿ ਨ ਸਾਕੈ ਕੋਇ॥"<noinclude>{{rh||45}}</noinclude> isbyegn7luggpw6gkgavh3fr20x2i3a 250 72412 236393 218434 2026-09-25T12:53:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਖੈਰ ! ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਨਕੋਦਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਦਲੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ 'ਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਜ਼ੋਰ ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਾਂ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਕੋਲ ਰੱਖ ਲਈਏ। ਮੈਂ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਏਦਾਂ ਵਿਚਾਰੀ ਕਿਰਾਇਆਂ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਸਾਮਾਨ ਚੁੱਕਦੀ ਫਿਰਦੀ ਐ, ਬੜਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਐ। ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਵਿਆਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਵਾ ਦਿਆਂਗਾ" ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬੋਲੀ ਠੀਕ ਹੈ ! ਤੁਸੀਂ ਐਂ ਕਰੋ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦਿਉ ਪਰ ਮੈਂ ਘਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬਦਲੀ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੀ ਭੈਣ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਮੈਂ ਬਥੇਰਾ ਰੋਕਿਆ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਜਾਣ ਵਿਚ ਵੀ ਘਰ ਦਾ ਜਲੂਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨੀ। ਅਖੀਰ ਪਤਨੀ ਨੇ ਰੋਪੜ ਦੀ ਬਦਲੀ ਕਰਵਾ ਲਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੁਆਟਰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਮਾਨ ਟਰੱਕ ਵਿਚ ਲੱਦ ਕੇ ਰੋਪੜ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ ਪਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਖੈਰ ! ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਭੈਣ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਾਮਾਨ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਕਮਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। {{gap}}ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਮੇਰੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਗਈ ਸੀ। ਰੋਪੜ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਪਤਨੀ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਕਿ "ਬੇਟਾ ਕਾਫੀ ਬਿਮਾਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ. ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।" ਖੈਰ ! ਮੈਂ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਰੋਪੜ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਬੇਟੇ ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾ ਪਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੋਫਾੜ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਰਿਜ਼ਕ ਨੂੰ ਲੱਤ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਫੇਰ ਸਮਾਂ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਾ-ਸਮਝੀ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬੀਤਿਆ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਰੈਗੂਲਰ ਹੋ ਕੇ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਬਣ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਸਾਰੇ ਐਸ.ਪੀ.ਓਜ਼ 4-5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਅੱਜ ਏ.ਐਸ.ਆਈ. ਬਣੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਇਹ ਆਪ ਅੱਜ ਵੀ ਚਪੜਾਸੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹਿਚਕਿਚਾਹਟ ਨਹੀਂ<noinclude>{{rh||46}}</noinclude> 2648ul2a6w17l2b9t76z2ez2nr2l6hj 250 72413 236394 218435 2026-09-25T12:53:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਸੀ। ਦੂਜਾ ਉਸ ਵਿਚ ਮਮਤਾ ਹੀ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸੌਖੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿੱਠਾ ਤਾਂ ਓਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਜਿੰਨਾ ਗੁੜ੍ਹ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਭਰਾ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਸ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਛੱਡਣ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਸਿਆਸਤ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਦੀਆਂ ਜਿੰਨਾਂ ਤੀਵੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਠਣ-ਬੈਠਣ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ ਕਿ "ਧਿਆਨੋਂ ਕੀ ਐ, ਐਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਹੁੰਦੀ ਐ।" ਇਹ ਤੀਵੀਆਂ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਚੌਥੇ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤਾਂ ਛੁਡਵਾਈਏ। ਮਾਂ ਭੋਲੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਤੀਵੀਆਂ ਦੀ ਉਕਸਾਹਟ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ "ਠੀਕ ਐ ਪੁੱਤ ! ਜੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਔਖੀ ਲਗਦੀ ਐ ਤਾਂ ਛੱਡ ਦੇ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਿਲ ਜੂ, ਅਜੇ ਕਿਹੜਾ ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਹੋਈ ਐ, ਕੁਛ ਹੋਰ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚ ਖੇਤੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਮੱਝਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਦੁੱਧ ਦੇਈਂ।" ਕਈ ਤੀਵੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਸਾੜੇ ਅਤੇ ਨਾਸਮਝੀ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ "ਧਿਆਨੋ ਤੇਰੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੇ ਲੱਗ ਗਏ, ਸਾਡੇ .... ਦਾ ਕੀ ਬਣੂੰ।" ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤੀਵੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮਿਲਟਰੀ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਹੈਰਾਨਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਕਿੰਨੇ ਸਿਆਸਤੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤਾਂ ਮਿਲਟਰੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਸੌਖੀ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਖੜੇ ਫੌਜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮਰਨ ਦਾ ਡਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਭਰਾ ਜਿਥੇ ਵੀ ਅਪਲਾਈ ਕਰਦਾ, ਸਿਫਾਰਸ਼ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਅਤੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਟੇਲੈਂਟ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿਚ ਵਰਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ<noinclude>{{rh||47}}</noinclude> il0ldx7ji29888p8ep5z0jjwfhfn1t9 250 72414 236395 218436 2026-09-25T12:53:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚ। ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵੀ 12-12 ਘੰਟੇ ਸਖਤ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਤਨਖਾਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਠੇਕੇਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਸਕਿਊਰਿਟੀ ਗਾਰਡ ਦੀ ਰਖਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਵੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇਸ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}1997 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਅਕਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਸਮੇਂ ਜਸਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਸੁਬਾਰਡੀਨੇਟ ਸਰਵਿਸ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਘਨੌਰ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਬੜਾ ਈਮਾਨਦਾਰ ਸੀ। ਪਰ ਹਰੇਕ ਚੇਅਰਮੈਨ/ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਤੇ ਲਗਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕੇ। ਐਸ.ਐਸ.ਐਸ. ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੀ ਬੜੀ ਵੱਕਾਰੀ ਪਦਵੀ ਹੈ। 1999 ਵਿਚ ਬੋਰਡ ਨੇ ਲਗਭਗ 1100 ਕਲਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨਾਂ ਲਈ ਭਰਾ ਨੇ ਵੀ ਅਪਲਾਈ ਕੀਤਾ। ਸਾਨੂੰ ਉਮੀਦ ਬਣ ਗਈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਕੰਮ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਆਈ ਤਾਂ ਭਰਾ ਦਾ ਲਿਖਤੀ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਟਾਈਪ ਟੈਸਟ ਵੀ ਪਾਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਹਰ ਹਫਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਰੋਲ ਨੰਬਰ ਦੀ ਫੋਟੋ-ਸਟੈਟ ਕਾਪੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਤੋਂ ਤਸਦੀਕ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੁੰਡਾ 'ਆਪਣੀ' ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਭਰਾ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਸ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਟੈਸਟ ਵੀ ਪਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟੀ ਕਮਾਈ ਲਈ ਮਹਿਕਮਾ ਵੀ ਐਕਸਾਈਜ਼ ਅਲਾਟ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਿਕਮਾ ਅਲਾਟ ਕਰਨ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਮੈਰਿਟ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੱਦ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਦੋ ਕੁ ਵਾਰ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵੀ ਭਰਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਹੋਣ ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਨਾਲ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 'ਹਾਂ ਪੱਖੀ' ਜਵਾਬ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀਆਂ (ਤੱਕੜੀ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਭਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਤੁਸੀਂ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਫਲਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ ਟਾਈਪ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਖ ਲਉ ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।" ਮੈਂ ਸਰਸਰੀ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਨ<noinclude>{{rh||48}}</noinclude> tkd14nkcvqljqsv33zsq3twbuw5cbcj 250 72415 236396 218437 2026-09-25T12:53:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਚ ਵਾਇਰਸ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਠੀਕ ਹੈ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿਆਂਗਾ।" ਪਰ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ "ਇਸ ਰੋਲ ਨੰਬਰ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਫਰੀ ਟਾਈਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪੈਸੇ ਲਏ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ।" {{gap}}ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਕਹਾਣੀ ਉਲਟ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ ਜਾਇਆ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਫਲਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੋਂ ਟਾਈਪ ਦੇ ਪੈਸੇ ਲਏ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਥੋਡਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਟਾਈਪ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਮੈਂ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਇਕ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸ, ਵੀਹ ਜਾਂ ਪੰਜਾਹ ਪੰਨੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਫਰੀ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਸੌ ਪੰਨੇ ਕੋਈ ਫਰੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਇਕ ਅਪੰਗ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਕੰਮ ਫਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਬੇਵਕੂਫ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸਨੂੰ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਅਪੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਘਰੋਂ ਵੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਪਸੀਨਾ ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਸੇ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਵੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ-ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਹਰ ਹਫਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ "ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਐ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦਾ ਐ।" {{gap}}ਖੈਰ ! ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਸੀ। ਮਾਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਵੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਨੋਂ ਬਦ-ਦੁਆ ਦੀ ਦਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ "ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਲੈ ਲਈ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਜਿਗਰੇ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਇਸ ਬਦਲੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" ਅਸੀਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੰਮ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ।" ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ "ਜੇਕਰ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਦਿਲ ਦੁਖਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬਦ-ਦੁਆ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਦੀ ਹੈ", ਉਹ ਵੀ ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ, ਜਿਸਨੇ ਕਿੰਨੇ ਦੁੱਖ, ਤਕਲੀਫਾਂ, ਕਸ਼ਟ ਝੱਲ ਕੇ ਸੱਚੇ ਮਨੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਰੱਬ ਨੇ ਅਤਿ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੀ। ਮੇਰਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਤੜਫ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਕਸੂਰ ਦੇ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹੁਣ ਕੰਮ ਨਾ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਫੇਰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੇ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਕਲਰਕਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੀ ਲਿਸਟ<noinclude>{{rh||49}}</noinclude> 5v5nizvf9trae1wv0yhyhnjg1lweqj7 250 72416 236397 218438 2026-09-25T12:54:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236397 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਫਾਈਨਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਹਫ਼ਤਾ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਟੈਲੀਫੋਨ ਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ "ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਉ। ਜੇਕਰ ਮੇਰਾ ਕਸੂਰ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਾ ਦਿਉ।" ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਕੈਸਾ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬੰਦਾ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਵਜ਼ਾਨਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਕਿੰਨੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਸਿਰਫ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੱਦ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ 50% ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਰੱਬ ਦੀ ਕਰਨੀ ! ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ "ਗੋਲੀ ਦਾ ਵਾਰ ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਤੜਫ਼ਦੀ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਾਅ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।" ਹਫ਼ਤੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਨੇੜੇ ਇਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿਚ 'ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਹਨ।' ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਨ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਮਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਕਿੰਨੀ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਕਲਰਕਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ ਇਕ-ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਉਹ ਲਟਕ ਗਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਂਹ-ਨੁੱਕਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਹਮਦਰਦੀ ਕਾਰਨ ਸੰਧੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਦੋ ਵਾਰ ਮੈਂ ਅਤੇ ਭਰਾ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ। ਕਈ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਹੁਣ ਤਾਂ ਲੈ ਦੇ ਕੇ ਕੰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਹੁਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਉ।" ਕੋਈ ਕਹੇ "ਇੰਨੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਓ ਮੈਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਮਹੀਨੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਥੋਡਾ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਦੇਈਏ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਪਤਾ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸਹੁੰ ਖਵਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ "ਕੌਣ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਹਾਂ ?" ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ "ਇਕ ਲੇਡੀ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਸੀ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨੀਂ ਕਰਨਾ ਇਹ ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸੀ ਹਨ।" ਲੀਡਰ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਕੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਨੇ ਜੋ ਝੂਠਾ-ਸੱਚਾ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਤਹਿ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਝੂਠ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਮਾਂ-ਪੁੱਤ ਮਨ ਮਾਰ ਕੇ ਘਰ ਆ ਗਏ। {{gap}}ਅਖੀਰ 2002 ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਕਲਰਕਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋ ਹੀ ਗਿਆ। ਭਰਾ ਦਾ ਵੀ ਉਸ ਵਿਚ ਰੋਲ ਨੰਬਰ ਸੀ ਪਰ ਮੈਰਿਟ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿੱਛੇ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਨਤੀਜੇ ਵਿਚ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜੁਆਇਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ<noinclude>{{rh||50}}</noinclude> crfc67q0noxej5983jc46xpucs1gpk5 250 72436 236398 218530 2026-09-25T12:54:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਫਿਰ ਇਹ ਐਡਜਸਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਹੁਤ ਧੀਮੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਤੋਂ ਡੀਮਾਂਡ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਨਿਯੁਕਤੀ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। 15 ਕੁ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਚੋਣਾਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਕੋਡ ਆਫ ਕੰਡਕਟ ਲਗ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਖੂੰਹਦੀ ਆਸ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਭਰਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਸਦਮਾ ਲੱਗਾ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਇਸ ਮਾਨਸਿਕ ਸੱਟ ਨੂੰ ਨਾ ਸਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤਵਾਜ਼ਨ ਗੁਆ ਬੈਠਾ, ਹਰ ਇਕ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਘਨੌਰ ਹਲਕੇ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਮੁੰਡੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ ਉਹ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕਰਵਾ ਕੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਏ ਬਲਕਿ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਕਮੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਅਲਾਟ ਕਰਵਾਏ ਜਿਥੇ ਤਨਖਾਹਾਂ ਤਾਂ ਇਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਦੋ ਨੰਬਰ ਦਾ ਪੈਸਾ ਵਾਧੂ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹੀ ਐਸ.ਐਸ.ਐਸ. ਬੋਰਡ ਹੈ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਲਈ ਟੈਸਟ ਆਊਟਸੋਰਸਿੰਗ ਏਜੰਸੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਇਹ ਉਦੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ? {{gap}}ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਲੱਗੇ ਇਕ ਬੰਦੇ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਸੂਰ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਕਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਆਤਮਾ 'ਚੋਂ ਜੋ ਆਹ ਨਿਕਲੀ ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਕੂਚ ਕਰ ਗਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰ ਦੇ ਜਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਕਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਿਚ ਇੰਨੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਕਿ ਕੁਝ ਜ਼ੁਬਾਨੋਂ ਬੋਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਵਿਚ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਜਿਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਾਰੇ ਵਾਰੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਾਹਲ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ 4G ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਫ਼ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤ/ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਬਹੁਤਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਉੱਠਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿਖੇ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਲ 1999 ਵਿਚ ਪੁੱਡਾ ਵੱਲੋਂ ਅਰਬਨ ਅਸਟੇਟ, ਫੇਜ-3 ਵਿਚ ਕੁਝ ਪਲਾਟਾਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਲਈ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਨੋਟਿਸ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਲਾਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੁੱਡਾ ਨੇ 1900 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਗਜ਼ ਰਿਜ਼ਰਵ ਕੀਮਤ ਰੱਖੀ। ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਬੋਲੀ 2500/- ਰੁਪਏ<noinclude>{{rh||51}}</noinclude> q8jfly36rer1khr1d6v910p7ffznqyj 250 72437 236399 218531 2026-09-25T12:54:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਗਜ਼ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਇਸ ਰੇਟ ਤੇ ਪਲਾਟ ਲੈ ਸਕਦੇ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਪੁੱਡਾ ਨੇ ਫੇਜ-3 ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਈਜ਼ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪਲਾਟਾਂ ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਅਪਲਾਈ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਡਰਾਅ ਵਿਚ 300 ਵ:ਗ: ਦਾ ਪਲਾਟ ਨੰ. 300 ਨਿਕਲਿਆ। ਇਹ ਪਲਾਟ ਇਸ ਫੇਜ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅਖੀਰ ਤੇ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਪੰਗ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਟਿਆਲਾ-ਰਾਜਪੁਰਾ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਪਲਾਟ/ਘਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਕਰਾਂਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰ, ਜਿਨਾਂ ਦਾ 300 ਵ:ਗ: ਦਾ ਪਲਾਟ ਇਸ ਡਰਾਅ ਵਿਚ ਇਸ ਫੇਜ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਭਾਵ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਲਾਟ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਲਾਟ ਬਦਲਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਬੇਨਤੀਆਂ/ਮਜ਼ਬੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾਂ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਸਾਡੇ ਘਰੇਲੂ ਝਗੜੇ ਕਾਰਨ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਬਣੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਕਸ਼ਾ ਪਾਸ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸੇ ਪਲਾਟ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮਕਾਨ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਇੱਟਾਂ, ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਸੁਟਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਮੈਂ ਇਸ ਪਲਾਟ ਦੇ 4 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪੁੱਡਾ ਵਿਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਪੁੱਡਾ ਨੇ ਇਸ ਫੇਜ਼ ਦੇ ਖਾਲੀ ਪਲਾਟਾਂ ਦੀ 1934/- ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਵ:ਗ: ਦੇ ਰੇਟ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਖੇਪ ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਲਈ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਫੇਜ਼ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਹੀ ਪਲਾਟ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਪਲਾਟ ਤੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਇਕ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਗਾਰਡ, ਜਿਸਦਾ ਮੇਰੇ ਕੁਆਟਰ ਵਿਚ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਸੀ, ਰਾਹੀਂ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀ ਕੈਟਾਗਰੀ ਅਧੀਨ 300 ਵ:ਗ: ਦੇ ਪਲਾਟ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ 200 ਵ:ਗ: ਦੇ ਪਲਾਟ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਤੇ 300 ਵ:ਗ: ਦਾ ਪਲਾਟ ਅਪਲਾਈ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। 3-4 ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ 48-ਸੀ ਪਲਾਟ ਨੰਬਰ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ ਜੀ.ਟੀ. ਰੋਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਇਸ ਪਲਾਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੰਬਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਰਕ, ਸਾਈਡ ਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਬੈਲਟ, ਸਾਹਮਣੇ ਸੜਕ ਚੌੜੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਬੰਦ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਲਾਟ ਨੰ. 41-ਸੀ ਵੇਟਿੰਗ ਵਿਚ ਨਿਕਲਿਆ ਜੋ ਕਿ ਅਲਾਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। {{gap}}ਹੁਣ ਮਸਲਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਇਕਦਮ ਦੋਨੋਂ ਪਲਾਟ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਖੋਂ ਤਾਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੱਡਾ ਨਿਯਮਾਂ<noinclude>{{rh||52}}</noinclude> r9tb8ue6n1sd058hr1us0zpf5gq4jpc 250 72438 236400 218532 2026-09-25T12:54:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਇਕ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਰੀ-ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਕੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦੋਵੇਂ ਪਲਾਟ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਡਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਦੇ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ 25% ਕਟੌਤੀ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਖਰੀਦਿਆ ਪਲਾਟ ਵਾਪਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਟੌਤੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਡਾ. ਉਪਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ, ਸਾਬਕਾ ਮੁਖੀ (ਸੀ.ਸੀ.), ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਉਸਾਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਈ ਚੱਕਰ ਲਗਾਏ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 0.1% ਕਟੌਤੀ ਉਪਰੰਤ ਪਲਾਟ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਲ 2000 ਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸ ਫੇਜ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਅਲਾਟ ਹੋਏ ਪਲਾਟ ਤੇ ਮਕਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ 10-12 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਰੇਟ 15 ਗੁਣਾ ਹੋ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਖੈਰ ! ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਅਲਾਟ ਹੋਏ ਪਲਾਟ ਤੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਮਕਾਨ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਲ 2001 ਵਿਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੁਆਟਰ ਤੋਂ ਫੇਜ-3 ਵਿਖੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਕਾਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਨੇ ਰਖਵਾਲੀ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਿਥੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ 'ਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਮਾਨ ਨਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਫੇਜ ਵਿਚ ਸਾਡਾ ਤੀਜਾ ਮਕਾਨ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਫੇਜ-3 ਰੜਾ ਮੈਦਾਨ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਮਕਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਇਸ ਫੇਜ਼ ਵਿਚ ਪਲਾਟ ਲੈਣ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਿੱਲਜੁੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਤਕਰੀਬਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਅੱਗੇ ਬਣੀ ਥੜ੍ਹੀ ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਫੇਜ ਵਿਚ ਪਲਾਟ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਲਗਭਗ 50-60 ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੁੱਛਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਜਵਾਬ ਹੁੰਦਾ ਸੀ "ਪੁੱਛ ਲਓ, ਸਾਰੇ ਪਲਾਟ ਖਾਲੀ ਹਨ।” ਪਰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਜਦੋਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਪਲਾਟ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੋਣਗੇ ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਲਾਟ ਦੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਵਰਗਾ ਪਲਾਟ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ "ਅਜਿਹਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।" ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਰੋੜਪਤੀ/ਅਰਬਾਂਪਤੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਲਾਟ ਦੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਵਰਗਾ ਪਲਾਟ ਲੈਣ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਸਨ। ਜਿਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਪਹਿਚਾਣਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਪਲਾਟ ਨਾਲ ਪਲਾਟ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਮੂੰਹ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਕੇ ਵੇਖਣ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਰੱਬ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਚੇਤੇ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ<noinclude>{{rh||53}}</noinclude> 5krb5qqlne7mncotthoy8pwz6rqfadt 250 72466 236401 218593 2026-09-25T12:55:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ "ਐਸੀ ਐਸੀ ਮਾਧਉ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਕਰੇਇ, ਮੈਂ ਰਵਿਦਾਸ ਚਮਾਰਾ, ਮੇਰੋ ਮਾਥੇ ਪੈ ਛਤਰ ਧਰੇਇ। ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਸਦਕਾ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ posh ਏਰੀਏ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਲਾਟ ਤੇ ਮਕਾਨ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਵਿਚ ਰੱਬ ਦੀ ਰਹਿਮਤਾਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਹਨ। {{gap}}ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਜੇ ਕੁਆਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੌਨੀ ਵਿਖੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਫੋਟੋ-ਸਟੈਟ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਫੋਟੋ-ਸਟੈਟ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਲੰਘੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਭੈਣ ਨੇ ਕਿਤੇ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਮੈਟਰੀਮੋਨੀਅਲ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਮੁੰਡਾ ਨਾਭੇ ਕੋਲ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਬਾਪ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੀ.ਟੀ. ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ ਅਤੇ ਲੜਕਾ ਆਪ ਵੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਈ.ਟੀ.ਟੀ. ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਮਾਂ ਘਰੇਲੂ ਸੀ। ਇਕ ਭੈਣ 10+2 ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰੇ ਵਿਹਲੀ ਸੀ। ਇਕ ਕਿੱਲਾ ਕੁ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਦਿਨ ਭੈਣ ਕੋਲ ਦਫਤਰ ਆਏ ਅਤੇ ਦੇਖ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪਸੰਦ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਤੇ ਉਨਾਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਕੈਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੈਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਢਾਈ, ਢਾਈ ਤੋਂ ਦੋ, ਦੋ ਤੋਂ ਡੇਢ, ਡੇਢ ਤੋਂ ਇਕ, ਇਕ ਤੋਂ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਆ ਗਏ। ਸਿੱਧਾ ਪਤਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬੰਦੇ ਲਾਲਚੀ ਹਨ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰੋਂ ਤੋਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵਾਂਗੂੰ ਕਿਸੇ ਲੇਡੀ ਨੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਤੇ ਲੜਕੇ ਦੇ ਘਰ ਭੈਣ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਮਾੜਾ-ਚੰਗਾ ਬੋਲਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਰਦਾ-ਪੁਜਦਾ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਪਿੰਡ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਭੈਣ ਦੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਮੂੰਹ ਮੰਗੇ ਪੈਸਿਆਂ ਵਿਚ ਸੌਦਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੀ। ਕਦੇ ਸੱਸ ਨੇ ਤੰਗ ਕਰਨਾ, ਕਦੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਕੰਨ ਭਰ ਦੇਣੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭੈਣ ਨੂੰ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਥੇ ਬੱਸ 'ਚੋਂ ਉਤਰਦੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਲੈਣ ਲਈ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣਾ ਆਦਿ ਅਸਿੱਧੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਜਣੇਪੇ ਲਈ ਪਿੰਡ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। 2003<noinclude>{{rh||54}}</noinclude> eelwsfax0ozjomc6yulyt6d0cmwv10f 250 72467 236402 218600 2026-09-25T12:56:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਬੇਟੀ (ਅਨਮੋਲਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਫਿਰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਫਿਰ ਉਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਇਕ ਦੋ ਵਾਰ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵਿਗੜ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਨੋਂ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ ਵਾਲੇ ਤਲਾਕ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਪੂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸਾਮਾਨ ਚੁਕਵਾ ਕੇ ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਾਣਜੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਘਰ ਲਿਆਇਆ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਰਟ ਰਾਹੀਂ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਅਧੀਨ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਮਨ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸੱਟ ਲੱਗੀ। ਖੈਰ ! ਟਾਈਮ ਤਾਂ ਕੱਢਣਾ ਈ ਐ, ਮਰਿਆ ਤਾਂ ਨੀ ਜਾਂਦਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭੈਣ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਸਦੀ ਬੇਟੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਸੰਭਾਲਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਭਰਾ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬੁਰੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਨਸ਼ੇ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਬਾਪ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਫੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਡਣੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਅਨੇ ਮਿਹਣੇ ਮਾਰਨੇ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਾਨੂੰ ਲਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਮਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਉਂ ਚਲਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਦੋ ਵਾਰ ਬਾਪੂ ਨੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਭੁੱਕੀ ਦੀ ਫੱਕੀ ਮਾਰਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਜਵਾਨ ਭਰਾ ਸੀ ਪਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਨ। ਘਰੇਲੂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਅਪੰਗਤਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਟਾਰਚਰ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਸੀ। {{gap}}ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਨੇੜੇ ਦੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਭਰਾ ਤੋਂ 15 ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਤਾਂ ਉਹ ਠੀਕ ਰਹੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮਾ-ਬਾਪ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਸਲੂਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਿਆਸਤ ਵੱਸ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਘਰ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਣਾਅ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬਣੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਡੇਢ ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਬੇਟੇ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਪੌੜੀ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚੋਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਰਾ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਵੱਧ ਘੱਟ ਬੋਲ ਕਬੋਲ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਰੱਖਦੀ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਝਗੜਾ ਘਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਨਾਲ। ਲੜਾਈ-ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਵੀ<noinclude>{{rh||55}}</noinclude> hco2sdu18sjc3cyta7k5aoo86ftzrav 250 72468 236403 218619 2026-09-25T12:56:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਹਿ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢੀ ਨਜਾਇਜ਼ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੱਲ ਗੱਲ ਤੇ ਲੜਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਭਰਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ ਦਿਉ। ਮਾਂ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ ਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਨਸ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਠੀਕ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਵੇਚ ਕੇ ਪੈਸੇ ਨਾ ਉਡਾ ਦੇਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਠੇਕੇ ਵਿਚੋਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਭਰਾ ਦਾ ਝਗੜਾ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਰ-ਕੁਟਾਈ ਤੇ ਉਤਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਅੰਦਰ ਡੱਕ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਂ ਕਰਵਾ ਦੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵੀ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਾ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਵਿਚੋਂ ਮਾਂ ਛੁਟ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਜਾਣਕਾਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਬਾਪੂ ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਭਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ ਤਾਂ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਮਸਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ। ਪਿੱਛੋਂ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਬਾਹਰ ਮਕਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ 'ਵਕਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵੀ ਪਰਾਏ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ' ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਮੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਮਨੋਂ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਘਰੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਾੜਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਇਕ ਡੇਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ। ਡੇਰੇ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਗੁਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਂਝ ਸੀ ਜਾਂ ਇੰਝ ਕਹਿ ਲਵੋ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਝੱਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਸੀ। ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰੋਂ ਉਸ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫ਼ਟ ਕਰ ਗਏ। {{gap}}ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ ਕਿ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਜ਼ਰੂਰ ਆਈ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਥੇ ਆ ਗਏ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਟਾਰਚਰ ਹੋਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਘੜ ਸਿਆਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅਣਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਵੀ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਵਕਤ ਪੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਬੁਖਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ 'ਚੋਂ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦਫਤਰ ਆ<noinclude>{{rh||56}}</noinclude> r22uf6i0xej2oj4p9enhxxxz85jf0vj 250 72469 236404 218620 2026-09-25T12:56:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ "ਬਾਪੂ ! ਫੇਰ ਬੱਸਾਂ ਵਿਚ ਧੱਕੇ ਖਾ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਫਿਰੋਂਗੇ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਦੋ ਦਿਨ ਦਵਾਈ ਖਾ ਕੇ ਠੀਕ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਇਓ। ਬਾਪੂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਘਰ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਟਾਰਚਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ 'ਚੋਂ ਦਵਾਈ ਦਿਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਘਰ ਛੱਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਡਿਊਟੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ (ਚੰਨਪ੍ਰੀਤ) ਸ਼ਾਇਦ ਨੌਵੀਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਉਹ ਛੁੱਟੀ ਉਪਰੰਤ ਘਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈੱਡ ਤੇ ਪਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮੋਬਾਇਲ ਤੇ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਪਾਪਾ! ਘਰੇ ਕੌਣ ਆਇਆ?" ਮੈਂ ਕਿਹਾ "ਬੇਟੇ ਤੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਨੀਂ? ਤੇਰਾ ਦਾਦੂ ਆਇਐ।" ਤਾਂ ਬੇਟਾ ਕਹਿੰਦਾ "ਮੈਨੂੰ ਨੀਂ ਪਤਾ ਇਹ ਜਲਦੀ ਘਰੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ।" ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਹਾਂ ਬੇਟਾ! ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ।" ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਬਾਪੂ ਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰੋਂ ਛੁੱਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਆ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨਾਲ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਇਕ ਸਾਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੇਕਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਲਉ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਉ ਤਾਂ ਉਹ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਰਵੱਈਏ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਘਰੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਾ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਸੀ? {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ "ਪੁੱਤ ਕਪੁੱਤ ਹੋ ਸਕਦੈ, ਪਰ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੁੰਦੈ।" ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਤਾਂ ਘਰਵਾਲੀ ਕੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਕੱਢ ਕੇ ਭੱਜੇ ਜਾਂਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਬੇਟਾ! ਕਿਤੇ ਚੋਟ ਤਾਂ ਨੀਂ ਆਈ?” ਮਾਂ ਡੇਰੇ 'ਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?" ਗੱਲ ਕੀ ਬਾਪੂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਤੋਂ ਚੋਰੀਂ ਉਹ ਘਰੇ ਭਰਾ ਲਈ ਦੁੱਧ ਪਹੁੰਚਾ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਭੈਣ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡਿਊਟੀ ਕਰਕੇ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਕਾਫੀ ਦਿਨ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਭਰਾ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਆਨੇ-ਬਹਾਨੇ ਲੜਨ ਲਈ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਦਸੋਂ ਰੋਡ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਕਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਮਲਾ ਹੋਰ ਠੰਢਾ ਪੈ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਉਹ ਸਾਰੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਘਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਭੈਣ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਝ ਨਾ ਬਣਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੋਚਦਿਆਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਦਾਦਕੇ ਪਿੰਡ ਚਲਾ<noinclude>{{rh||57}}</noinclude> n9rlu5hwjalb9580f43jkxsw17qci4a 250 72474 236405 218621 2026-09-25T12:56:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗਿਆ। ਦੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤਾਂ ਆਮ ਵਾਂਗ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਪੰਜ-ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲਾ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਗੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਕਦੋਂ ਜਾਣਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਰਹਿਣਾ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ 'ਚ ਚਲੇ ਜਾਓ।" ਮੇਰੀ ਅਣਖੀਲੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਵੇਂ ਬਰਛੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ ਹੋਣਗੇ, ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਦੇ ਕਹੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਨੂੰ 9 ਵਜੇ ਵਾਪਸ ਆਈ ਭੈਣ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ (ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ਮੇਰੀ ਭਾਣਜੀ ਨੂੰ 200/- ਰੁਪਏ ਪਕੜਾਉਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੇ ਪੈਸੇ ਵਗ੍ਹਾ ਕੇ ਪਰ੍ਹੇ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਅਸੀਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਨੀਂ, ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਈ ਰੱਖੋ।" {{gap}}ਫੇਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭਾਣਜੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਸਜ਼ਾ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੜ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਰਾਡਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਭਰਾ ਦਾ ਸਿਰ ਪਾੜ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਭਰਾ ਇਕ-ਦੋ ਦਿਨ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ, ਘਨੌਰ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਬੂਟੀ ਲਈ ਥਾਣੇ ਵਿਚ 10000/- ਰੁਪਏ ਲੈ ਕੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਘਰ ਕੋਲ ਚੌਂਤਰੇ ਤੇ ਪਿੱਪਲ ਥੱਲੇ ਬੈਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇਕ ਦੋ ਤੀਵੀਂ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਸੀ ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਮੰਗੇ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਭਰਾ ਤਾਂ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਮਲਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਕਿਤੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਗੁਆ ਨਾ ਦੇਵੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪੰਜਵੀਂ ਤੱਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਉਤਰ ਕਾਪੀਆਂ ਉਸਨੇ ਲਗਭਗ 10-15 ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿਤੇ ਲੋੜ ਨਾ ਪੈ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਨੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕ ਦੋ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਭਰਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਨੱਕ ਤੇ ਮੁੱਕਾ ਮਾਰਿਆ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਈ। ਦਿਨ ਦੇ 10 ਕੁ ਵਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਭੈਣ ਡਿਊਟੀ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਭੈਣ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਾ ਦੱਸਿਓ, ਕਲੇਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।" ਪਰ ਭੈਣ ਨੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋਂ ਪਤਾ ਕਰ ਹੀ ਲਿਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਮਾਂ ਦੇ ਨੱਕ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਹੀ ਖੂਨ ਅਤੇ ਭੈਣ ਘਬਰਾ ਗਈ।<noinclude>{{rh||58}}</noinclude> 1y68pivp8i6girtedi2dvec4u1z19dd 250 72475 236406 218633 2026-09-25T12:57:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੂਨ ਦਾ ਛੱਪੜ ਲੱਗ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਭਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਚੁਬਾਰੇ 'ਚੋਂ ਨੇੜੇ ਵੀ ਨਾ ਆਏ ਸਗੋਂ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨਾਂ ਵਾਂਗ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਭੈਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਗੱਡੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 4-5 ਦਿਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਝਰਤੀ ਰੱਖਿਆ। {{gap}}ਮੈਂ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਾਂ ਕੋਲ ਹਸਪਤਾਲ ਗੇੜਾ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਨ ਬਾਮ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਮਾਂ ਕੋਲ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਤੇ ਫਰੈਕਚਰ ਆ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੈੱਡ ਤੇ ਪਈ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮਾਂ ਬੜੀ ਕੁਰਲਾਈ। ਖੈਰ ! ਭੈਣ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਪਲਸਤਰ ਲਗਵਾ ਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਫਰੈਕਚਰ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਮਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਪਰ ਭੈਣ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਿੱਤਾ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਫਲ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਂ ਲਗਭਗ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਸਿਰ 'ਚੋਂ ਖੂਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਕਲਣ ਕਾਰਨ ਸਿਰ ਖਾਲੀ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਇਕ-ਇਕ ਹਾਲਾਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋ-ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਬਲ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਰ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਗਏ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਘਰੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਖੂਨ ਉਬਾਲੇ ਖਾਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਬੇਘਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਭੈਣ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਲਾਟ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਪਰ ਭੇਣ ਕੋਲ ਇੰਨੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਮਟ ਕਰਵਾ ਕੇ 3 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਲੋਨ ਲੈ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਵਿਚੋਂ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੋਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਲਾਲਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਿਊ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਕਲੌਨੀ ਵਿਚ 200 ਵ:ਗ: ਦਾ ਪਲਾਟ ਲੈ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਖੁੰਦਕ ਸੀ ਕਿ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰਵਾਲੇ ਦੇ ਮਕਾਨ ਜਿੱਡਾ ਹੀ ਪਲਾਟ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਦਾ ਮਕਾਨ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਨਕਸ਼ਾ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਰਗਾ ਬਣਵਾਇਆ। {{gap}}ਮਕਾਨ ਬਣਵਾਉਣ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਮੇਰੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਨੀਹਾਂ ਪੁਟਵਾ ਕੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਠੇਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਭੱਠੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਵਧੀਆ ਇੱਟ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਪਿੰਡ 'ਚ ਭਰਾ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ<noinclude>{{center|59}}</noinclude> r7oudvs23auur3una8sw73gcjcnlrni 250 72476 236407 218634 2026-09-25T12:57:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਖਹਿੜਾ ਛੁਟੇਗਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਬਾਪੂ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਠ ਬਣ ਕੇ ਬੜਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ “ਬਾਪੂ!ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰੀਂ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਆਂ। ਜੋ ਦੁੱਖ ਆਏ ਨੇ ਤਾਂ ਸੁੱਖ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਆਣਗੇ।” ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਇੰਨਾ ਹੌਸਲਾ ਹੀ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਮੁੜ ਪਿੰਡ ਆਉਣ ਤੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਲੱਗਣ ਵਰਗਾ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਬਾਪੂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ਕ ਸੀ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਸਹਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ parkinson ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਬਾਪੂ ਵਿਆਹਾਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਸਬਜ਼ੀ ਆਦਿ ਡਿੱਗ ਕੇ ਭੈੜਾ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਬਾਪੂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦਫਤਰ ਵਿਖੇ ਆਇਆ। ਸੇਵਾਦਾਰ ਨੇ ਪਾਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਾਪੂ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਹਫ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥ ਕੰਬਣ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਬਾਪੂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਲਿਆ ਪਾਣੀ ਮੈਂ ਪਿਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।” ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਬਾਪੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਗਟ ਗਟ ਕਰਕੇ ਪੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਮਨੋਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ "ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਪਿੰਡ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸ ਕਸਾਈ ਦੇ ਵਸ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।” ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਵੇਰਕਾ ਦੇ ਠੰਢੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਦੋ ਬੋਤਲਾਂ ਪਿਲਾਈਆਂ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। {{gap}}ਮੈਂ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਸੀਲੋ ਕਰ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹੂਟਰ ਲਗਵਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲਣ ਵਿਚ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਨਾ ਆਵੇ ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗੱਡੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੀਲੋ ਕੰਪਨੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੱਡੀਆਂ ਸਸਤੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ ਪਰ ਗੱਡੀ ਬੜੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੀ। ਇਸ ਗੱਡੀ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਮਰਸੀਡੀਜ਼ ਗੱਡੀ ਜਿੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਣੇ ਚੌਂਤਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿੱਪਲ ਥੱਲੇ ਗੱਡੀ ਖੜੀ ਕਰਕੇ ਘਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦੇਰ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਗੱਡੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਚੌਂਤਰੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਰੀਟਾਂ ਨਾ ਪਾ ਦੇਣ। ਪਰ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਕਿ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੌਰ ਜਾਪਦੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ<noinclude>{{center|60}}</noinclude> 9py5mmr2jckcqkw6shijdu11i212skk 250 72477 236408 218668 2026-09-25T12:58:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਪੁੱਤ ਅੱਜ ਕਿੱਥੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਦੇ ਸਾਈਕਲ ਵੀ ਬਲਦ ਵੇਚ ਕੇ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਅੱਜ ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਵਿਚ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਸੇਵਾਦਾਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਦਰਅਸਲ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਦਾਜ ਦਹੇਜ ਦੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੋਂ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਤੋਂ ਦਵਾਈ ਦਿਵਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਬੱਸ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਛੱਡਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਾਰ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਰਸਤਾ ਨਾ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਹੂਟਰ ਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਪੂ ਮੂਹਰਲੀ ਸੀਟ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਹੂਟਰ ਵੱਜਦਿਆਂ ਹੀ ਬਾਪੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ 'ਮੰਤਰੀ' ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਮੈਂ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੈਣ ਦੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ ਪਲਾਟ ਤੇ ਕਈ ਕਈ ਗੇੜੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਗਿਆ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਆਪ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭੈਣ ਦੇ ਪਲਾਟ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਮਕਾਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬੈਠਣ ਲਈ ਇਕ ਮੰਜਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਨੇ ਮੰਜਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਇਕ-ਦੋ ਰੇਹੜੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਦੋਂ ਰੇਹੜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਟਪਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਗੈਰ-ਵਾਜ਼ਿਬ ਰੇਟ ਮੰਗਿਆ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਨੇ ਮੰਜੇ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਬੱਸ ਦੇ ਉਪਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਬੱਸ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਕਮਾਂਡੋ ਦੇ ਮੋੜ ਤੋਂ ਭੈਣ ਦਾ ਪਲਾਟ ਲਗਭਗ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਪੂ ਉਥੇ ਬੱਸ ਤੋਂ ਮੰਜੇ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਹੀ ਤੁਰ ਕੇ ਛੱਡ ਆਇਆ ਪਰ ਹਫ਼ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਪਲਾਟ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਮਿਸਤਰੀ ਨੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਇਆ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਬਾਪੂ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ। {{gap}}ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਪੜ-ਲਿਖ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸੀ। ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਿਰਕੱਢ ਕਹਿੰਦੇ ਕੁਹਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗ ਵੀ ਗਏ ਤਾਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਉਪਰਾਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਇਲਾਕੇ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਲੜਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ 'ਚ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੈਅ ਖਾਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਘਰ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਤਿੰਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਬਦਨਾਮੀ ਇੰਨੀ ਹੋ ਗਈ ਕਈ ਵਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ<noinclude>{{rh||61}}</noinclude> 65ik5qa3ts5rn3of7mqr7pdypdr2uak 250 72478 236409 218669 2026-09-25T12:58:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਰੋਲ ਕੇ ਮਾਰੇ ਹਨ, ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਚਲੋ ! ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੋਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਕਿ ਹੋਣੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟਲਦੀ। ਬੁਰਾ ਵਕਤ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਤੇ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਤਰਸਦੇ ਹਾਂ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਭਾਵ ਪੈਸੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ 2002 ਤੋਂ 2010 ਦੌਰਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿਚ ਪੋਸਟਿੰਗ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਕ ਮਜ਼ਬੀ ਸਿੱਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਚਰਨਾ ਸੀ, ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿਚ ਸਫਾਈ ਸੇਵਕ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਹੱਥ ਸੁਨੇਹਾ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬਾਪੂ ਨੇ 200 ਰੁਪਏ ਮੰਗਵਾਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੁੱਟੀ ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੈਂ 500 ਦਾ ਨੋਟ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਲਈ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਬੋਲਿਆ "ਬਾਪੂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 200 ਰੁਪਏ ਹੀ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਲਿਆਈਂ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਪੂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸੇ ਮੋੜ ਦੇਣੇ ਹਨ।" ਉਸ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਤੇ ਮੈਂ 200 ਰੁਪਏ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦਫਤਰ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ "ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸੀ?" ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਬਾਪੂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ 200 ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਬਾਪੂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਏਦਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਮਿਲ ਗਏ ਹੋਣ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੰਢ ਜਿਹੀ ਪਈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਦੇਣ ਲਗਦਾ ਤਾਂ ਬੜੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ "ਬਸ ਬੇਟੇ, ਤੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਮੈਂ ਲੈ ਲਏ। ਜੇ ਮੈਂ ਕੁਛ ਦੇਣ ਜੋਗੀ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਤੋਂ ਲਵਾਂ ਕਿਉਂ? ਤੂੰ ਰੱਖ ਲੈ, ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਆਉਣਗੇ, ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਸਕੂਟਰ ਚਲਾਈ ਫਿਰਦੈਂ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ, ਪੈਟਰੋਲ ਪਵਾ ਲਈਂ।" ਸਗੋਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਠੇਕਾ ਆਇਆ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਹੁਤੇ ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਹੁੰਦੇ, ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਦੇਖੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿੰਨੇ ਦੁੱਖ ਝੱਲੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਿਦਕ ਲਈ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮਾਂ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ<noinclude>{{rh||62}}</noinclude> 8tjir2efezihnjuhhg55izomojffv42 250 72479 236410 218670 2026-09-25T12:58:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਹੀ ਆਈ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਪੁਗਾ ਕੇ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਈ। {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਟਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਅਰਬਨ ਅਸਟੇਟ ਘਰ ਜਾਂ ਦਫਤਰ ਆਇਆ। ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕ ਝੋਲਾ ਛਾਪ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲੋਂ ਦਵਾਈ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਰੋਟੀ ਘੱਟ ਵੱਧ ਖਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਬਿਲਕੁਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਪੂ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਬਾਪੂ ਲਗਭਗ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਬਿਮਾਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਚੱਲਣ ਲੱਗਿਆਂ ਬਾਪੂ ਦੇ ਸਿਰਾਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ "ਬਾਪੂ ਥੋਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਵਾਰੀ ਕਿਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਇਆ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਲੈ ਕੇ ਦਿੰਦਾ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਆਰਾਮ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਝੋਲਾ ਛਾਪ ਠੱਗ ਡਾਕਟਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਦਵਾਈ ਲੈ ਰਹੇ ਹੋ। ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਲਝ ਕੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ? ..." {{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਬਾਪੂ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਗੜ ਗਈ, ਨਬਜ਼ ਦੀ ਧੜਕਣ ਮਿਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਬਾਪੂ ਇੰਨਾ ਦਲੇਰ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੀ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਪਿੰਡੋਂ ਬੱਸ ਲੈ ਕੇ ਭੈਣ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਉਤਰ ਕੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਪੁੱਜਾ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਐਕਸਰੇ ਆਦਿ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਰੈਫ਼ਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਬਾਪੂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਸਕੂਟਰ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਹਸਪਤਾਲ ਜਾ ਕੇ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਥਕਾਵਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰ ਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿਚ ਬੈੱਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗਾ ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ ਸਿੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਬੈੱਡ ਤੇ ਲਿਟਾਇਆ ਗਿਆ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਇਕ ਦੋ ਦਵਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਟੈਸਟਾਂ ਲਈ ਲਿਖ ਕੇ ਫਾਈਲ ਦੇ ਕੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਮੈਂ ਬੈੱਡ ਕੋਲ ਬਾਪੂ ਕੋਲ ਸੀ। ਬਾਪੂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ। ਮੈਂ ਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਪਿਲਾਇਆ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਐਂ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਬਾਪੂ ਹਫ਼ ਗਿਆ ਸੀ। ਭੈਣ ਫਾਈਲ ਲੈ ਕੇ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੈਂ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਪਏ ਹੋਏ ਬਾਪੂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਬਾਪੂ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਧੀਰੀ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਾਪੂ ਨੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹੀ ਕਹਿ ਸਕਿਆ "ਸੰਗਾਰੇ"। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਪੂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਪੰਪ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਬਾਪੂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਖੀਰ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ "Sorry, He is no<noinclude>{{rh||63}}</noinclude> kkeyoaqw536tb5m15gnpn6rx8hln6kq 250 72480 236411 218671 2026-09-25T12:59:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>more"। ਮੇਰੀਆਂ ਧਾਹਾਂ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ। ਮੈਂ ਭੈਣ ਨੂੰ ਮੋਬਾਇਲ ਤੇ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਇਆ ਕਿ ਹੁਣ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਹ ਵੀ ਵਿਚਾਰੀ ਰੋਂਦੀ-ਰੋਂਦੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਪੂ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਜਾਰੋ-ਜਾਰ ਰੋਣ ਲੱਗੀ। {{gap}}ਅਸੀਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਐਂਬੂਲੇਂਸ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਲੈ ਆਏ। ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਆਪ ਤੁਰ ਕੇ ਬੱਸ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਹ 12 ਵਜੇ ਤੱਕ ਮਰ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਸਸਕਾਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਵੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਆਏ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਦਫਤਰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। 5 ਵਜੇ ਸੰਸਕਾਰ ਸੀ। ਜਿਸਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਦੋਂ ਗਲੀ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਬਾਪੂ ਚਿੱਟੀ ਚਾਦਰ ਹੇਠ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਪਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਅਨਮੋਲ (ਮੇਰੀ ਭਾਣਜੀ) ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਦਿਖਾ ਦਿਉ।" ਅਨਮੋਲ ਉਦੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਦੂਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਪੂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਨਮੋਲ ਨੂੰ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਟਾਫ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗੱਚਕ ਆਦਿ ਖੁਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਨਮੋਲ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਖਾਮੋਸ਼ ਸੀ। ਅਖੀਰ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ਼ਮਸਾਨ ਘਾਟ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਲਾਲ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਗਿਆ ਸੀ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਹੀ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ। ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਪਰ "ਅਬ ਪਛਤਾਏ ਕਿਆ ਹੋਏ ਜਬ ਚਿੜੀਆ ਚੁਗ ਗਈ ਖੇਤ"। ਭਾਵ ਅਸੀਂ ਬਾਪੂ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਸੂਰਵਾਰ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਓ। ਮਾਂ ਵੇਲੇ ਅਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਬੇਟਾ ਕਿਤੇ ਇਹ ਨਾ ਪੁੱਛ ਲਵੇ "ਪਾਪਾ! ਕੌਣ ਮਰ ਗਿਆ?" ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਘਰ ਆਉਣ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਪਾਪਾ! ਆਪਣੇ ਘਰ ਕੌਣ ਆਇਐ?” ਖੈਰ ! ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਬਾਪੂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਰਸਮ ਲਈ ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਆ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਪੂ ਦੇ ਭੋਗ ਤੇ ਵੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਛਕਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤਾ।<noinclude>{{rh||64}}</noinclude> qm8wo83mjco3znnmlndtl1mxh80brnq 250 72481 236412 218672 2026-09-25T13:00:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਾਪੂ ਦੇ ਭੋਗ ਤੋਂ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਭੈਣ ਦੇ ਪਲਾਟ ਦੇ ਬਣ ਰਹੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਲੈਂਟਰ ਪਿਆ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੀ ਕਿ ਲੈਂਟਰ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਮਕਾਨ ਅੰਦਰ ਲਿਆਵਾਂਗਾ। ਨਾਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਖੀ ਰੱਖੇਗਾ, ਨਾਲੇ ਭਰਾ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਖੈਰ ! ਮਕਾਨ ਰਹਿਣ ਜੋਗਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਾਣਜੀ ਅਨਮੋਲ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕਾਰਨ ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਵਿਚ ਮਾਂ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਾਣਜੀ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਗਏ। ਭਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਪਿੰਡ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਜੋ ਭਰਾ ਲਈ ਘਰ ਵਿਚ ਲੜਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰ ਗੱਲ ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਲਪੇਟੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਬੱਚਾ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੇਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। {{gap}}ਹੁਣ ਭਰਾ ਆਪੇ ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਡਿਊਟੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਡਿਊਟੀ ਰੂਟ ਤੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰੇ 7 ਵਜੇ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਨੂੰ 8 ਵਜੇ ਘਰ ਵੜਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਕੰਮ ਆਪੇ ਕਰਨੇ ਪੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਬੁਰੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਗਾਣੇ ਵਜਾਉਣਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਗੁਆਂਢੀ ਤੰਗ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਇਸੇ ਗੱਲ ਤੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਘਰ ਆ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਰਾਡਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਪਾੜ ਗਏ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਤ 10 ਵਜੇ ਫੋਨ ਕੀਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਪਲਸਤਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਗੱਡੀ ਲੈ ਕੇ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਘਨੌਰ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਥਾਣੇ 'ਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਘਰ ਆਇਆ। ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੇ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਥਾਣੇ ਜਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾੜ ਕੇ ਅਤੇ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਝੂਠੀਂ ਕੁੱਟਿਆ ਦਿਖਾ ਕੇ ਰਿਪੋਰਟ ਲਿਖਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਭਰਾ ਨੇ ਲੜਕੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ ਸੀ। ਹਲਕੇ ਦੇ ਐਮ.ਐਲ.ਏ. ਤੋਂ ਵੀ ਥਾਣੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੇਸ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਸਿਆਸਤ ਜਰੂਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਖੀਰ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿਚ ਭਾਣਜੀ ਅਨਮੋਲ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਕ ਚੰਗੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਭਰਾ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਘਰਵਾਲੀ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਭੈਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿਚ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਬਹਾਨੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡ ਕੇ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਆਖਦਾ। ਮਾਂ ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖ ਕੇ ਤੀਸਰਾ ਹਿੱਸਾ ਠੇਕੇ ਦਾ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ<noinclude>{{rh||65}}</noinclude> 8b28b4jlr5zqo0pfqdpsmjbogfb451v 250 72482 236413 218806 2026-09-25T13:00:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਭਰਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੱਥ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਮੱਦਦ ਲਈ ਜਾਵੇ ਪਰ ਮਾਂ ਡਰਦੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਹੀ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਭਰਾ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ/ਗੇਟ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਚੌਂਕੀ ਵਿਚ ਇਤਲਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਲੈ ਗਈ। ਮਾਂ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਥਾਣੇ ਜਾ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਕਿ "ਭਰਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕੁਟਾਈ ਕਰਨਾ।" ਪਰ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਉਛਲੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ "ਓ ਵੀਰ ! ਦੇਖੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਮਾਰੀਂ, ਕਿਤੇ ਕਸੂਤੀ ਸੱਟ ਨਾ ਮਾਰ ਦੇਵੀਂ।" ਖੈਰ ! ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਮਝਾ-ਬੁਝਾ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ ਭੈਣ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰ ਅਤੇ ਗੇਟ ਦੀ ਚਾਬੀ ਲੈ ਕੇ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਕਰਕੇ ਚਾਬੀ ਵਾਪਸ ਲਈ। ਇਕ ਵਾਰ ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹਥੌੜੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚੁੰਗਲ 'ਚੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਦੌੜ ਕੇ ਸੜਕ ਤੇ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ ਚੌਕੀ 'ਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮਸਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢਿਆ। {{gap}}ਇਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਘਰ ਝਗੜਾ ਕਰਨ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡੀਆਂ ਲਗਾ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਨੂੰ ਭੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਵੀ ਇੱਟਾਂ ਵੱਟੇ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਧਰੋਂ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇੱਟਾਂ, ਵੱਟੈ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਾਂ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਕਿ ਉਹ "ਮੇਰੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਵੀ ਝਗੜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਸੀ ਕਿਤੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਨਾ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦੇਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਵੀ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਦਫਤਰੋਂ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਫਤਰ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਦੋ ਵਾਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਝਗੜਾ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਘਰ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਹ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਕਿਸੇ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇਗੀ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਘਰਵਾਲਾ ਪੇਕਿਆਂ ਤੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਾ ਦੇਵੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪੇਕਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਹੈ। ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਫਿਰ ਵੀ ਤੰਗ ਨਾ ਹੋਈ, ਕੋਈ ਗਲਤ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕੀਂ, ਇਥੇ ਆ ਜਾਵੀਂ ਜੇ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ।" ਖੈਰ ! ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਹ ਮਾਂ ਕੋਲ ਘਰ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਦਫਤਰ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਉਸਨੇ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ<noinclude>{{rh||66}}</noinclude> ai9b7tye86aqll4gila655sowmk3s3i 250 72501 236415 218932 2026-09-25T13:01:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਤਾਂ ਸਭ ਦੇ ਲੂੰ-ਕੰਡੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਮੈਂ ਤਾਂ ਘਰੇ ਐਵੇਂ ਨੀਂ ਦੱਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦੁਖੀ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਵਾਂ-ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰ-ਕੁਟਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ ਅਜੇ ਚੁੰਘਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਕੇ ਬੈੱਡ ਤੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਬਾਹਰੋਂ ਘੁੰਮ-ਫਿਰ ਕੇ ਘਰ ਆਏ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਪਾ ਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਪਲੀਜ਼ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਪਾ ਕੇ ਖਾ ਲਓ। ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਵਾਂ-ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਘੜੀਸ ਕੇ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਪਾ ਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੱਲ ਗੱਲ ਤੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਏ.ਟੀ.ਐਮ. ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਆਪ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦਫਤਰ ਜਾਣ ਲਈ ਸਕੂਟਰ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਸਕੂਟਰ ਅਤੇ ਕਾਰ ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਚਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਮੁਤਾਬਕ ਔਰਤਾਂ ਸਕੂਟਰ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਇੰਨੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਉਹ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਅੱਗੋਂ ਟੋਕਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਮਹਿਮਾਨ ਵੀ ਘਰ ਬੈਠਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉਸ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਈ ਥੱਪੜ ਅਤੇ ਮੁੱਕੇ ਮਾਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚੀ ਪਰ ਪਿੱਛੇ ਸੋਚ ਕੇ ਫਿਰ ਟਲ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਬਹੁਤ ਗੁਸੈਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੋਚ ਬੜੀ ਘਟੀਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਟਰ ਅਤੇ ਕਾਰ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹੀ ਸੋਚ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਪੈਂਟ ਪਾ ਕੇ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਘਰੇ ਵੀ ਪੈਂਟ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਆਪ ਭਾਵੇਂ ਰਾਤ ਦੇ 12 ਵਜੇ ਘਰੇ ਵੜਨ, ਕੋਈ ਟੋਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" {{gap}}ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੰਬੋ ਸਾਈਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤਾ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਣ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਢਾਉਣ ਵਿਚ ਸਕੀਮੀ ਬੜਾ ਸੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਕਲ ਭਾਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਛੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਜਾਬ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸਭ ਨੇ ਮਿੰਨਤਾਂ ਤਰਲੇ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਲਾ ਕੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਕੰਪੀਟੀਸ਼ਨ ਜਾਂ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਜੁਗਾੜੂ ਜਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।<noinclude>{{rh||67}}</noinclude> l06l5ragxhjrm0dqckd1k9nmrtebcvy 250 72502 236416 218933 2026-09-25T13:01:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਖੈਰ ! ਭੈਣ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਹੀ ਵੂਮੈਨ ਥਾਣੇ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਮੁਨਸ਼ੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਮਨ ਲੈ ਕੇ ਭੈਣ ਦੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤਾਂ ਫੇਰ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੈ ਗਈ। ਜਿਹੜੇ ਭਰਾ ਮੇਰਾ ਫੋਨ ਨਹੀਂ ਉਠਾਂਦੇ ਸਨ ਹੁਣ ਕਦੇ ਕੋਈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਭਰਾ ਮੈਨੂੰ ਮੋਬਾਇਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਕਦੇ ਭੈਣ ਦੇ ਦਫਤਰ ਦੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਗਿੱਦੜ ਧਮਕੀਆਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਖੀਰ ਭੈਣ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਵੂਮੈਨ ਥਾਣੇ ਤਰੀਕ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਥਾਣਾ ਇੰਚਾਰਜ (ਜੋ ਕਿ ਔਰਤ ਸੀ) ਨੇ ਭੈਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਹੱਥ ਤਾਂ ਕੀ ਜੇਕਰ ਇਹ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਗਾਲ਼ ਵੀ ਕੱਢੇ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮੋਬਾਇਲ ਨੰਬਰ ਲੈ ਲੈ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰ ਦਈਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਘਰੋਂ ਚੁੱਕ ਲਿਆਵਾਂਗੇ।" ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਥਾਣਾ ਇੰਚਾਰਜ ਦੇ ਕਹਿਣ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਿਖਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨ ਲਈਆਂ। ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪੈਰ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਭੈਣ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮਰਦਪੁਣੇ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸੱਟ ਵੱਜੀ। {{gap}}ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਭੈਣ ਇੰਨੇ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਮਝੀ ਬੈਠੇ ਸੀ ਕਿ ਚਲੋ ਇਹ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਸੁਖੀ ਵਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇਸ ਹਨੇਰੀ ਵਿਚ ਮਾਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਫਸੇ ਪਏ ਸੀ। ਮਾਂ ਕਿਉਂਕਿ 'ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੇਕ ਜਿਆਦਾ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਗ਼ਮ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਖਾਂਦੀ ਰਹੀ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਮਨ ਹਲਕਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਡਿਊਟੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਭੈਣ ਦੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਲਾਬੀ ਵਿਚ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਇਕ ਫਿਲਮ ਵਾਂਗੂੰ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਿੱਥੇ ਕੀ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਸਵਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਹੀ ਲੁਕੋਈ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਭੈਣ ਦੇ ਕਹਿਣ ਮੁਤਾਬਕ ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਘਰਵਾਲਾ ਭਾਵੇਂ ਹੱਥ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਦਾ ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਗਾਲ ਤਾਂ ਕੱਢ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੱਲ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲ-ਕਬੋਲ ਉਸਨੂੰ ਬੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹੁਣ ਵੀ ਸੋਚ ਇੰਨੀ ਗਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਭੈਣ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਜਾਂ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਵਿਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੋਲ-ਕਬੋਲ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੜ-ਕੁੜ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕੇ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਵੀ ਵੱਡੇ<noinclude>{{rh||68}}</noinclude> 7jciwyvovur8ys92ds0r0u0x93011j6 250 72509 236418 218940 2026-09-25T13:02:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਧਰ ਜਾਵੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਥਾਣੇ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੜੇ ਬੜੇ ਨਾਢੂ ਖਾਂ 'ਸਿੱਧੇ' ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਰਾ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨੇ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਤਲਾਕ ਦਾ ਕੇਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਈ। ਇੰਨੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਹੁਣ ਭਰਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਭਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ। ਰਿਸ਼ਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਮਮਤਾ ਭਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਮੈਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਤੰਗ ਕਰੇਗਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਇਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਕਰਵਾ ਦੇਈਏ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਵੰਡਣ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਭੁੱਖਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਾਂ ਕੋਈ ਸਰਵਿਸ ਲੱਗੀ ਲੜਕੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਮਾਂ ਨੇ ਉਪਰਲੇ ਮਨੋਂ ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਸੰਬੰਧੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਖੀਰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲੇ 'ਚੋਂ ਇਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਲੜਕੀ ਭਾਵੇਂ ਸਰਵਿਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਐਮ.ਫਿਲ. (ਪੰਜਾਬੀ) ਅਤੇ ਬੀ.ਐਡ. ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਧਰੇ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਕਮਰਾ ਮਿਲਣ ਤੱਕ ਭਰਾ ਭੈਣ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਵਰਗਾ ਹਾਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਮਸਾਂ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮਕਾਨ ਲਈ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਕਲਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਵਿਗਿਆਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰਵਾਲੀ ਮੈਰਿਟ ਤੇ ਕਲਰਕ ਵਜੋਂ ਸਿਲੈਕਟ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਸਨ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਹਾਲਾਤ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਧਰਮ ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਿਨ-ਪ੍ਰਤੀ-ਦਿਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਆਏ ਦੁੱਖਾਂ ਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਤਾਂ ਆਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੈਣ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਭਾਣਜੀ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਕੂਲ ਮਾਂ ਹੁਣ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਿਗੜਦੀ ਗਈ। ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਮਾਸ ਬਿਲਕੁਲ ਢਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਪਿੰਜਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਮੰਜੇ ਤੇ ਪਈ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਪਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਮ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ "ਇਹ ਉਹੀ ਜਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਠਵੀਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ 14-15 ਸਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦੋ-ਦੋ<noinclude>{{rh||69}}</noinclude> 2at1rhtpg4jqhpaqjsswrla9vew6zsw 250 72510 236419 218941 2026-09-25T13:02:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਕੇ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ?" ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈੱਡ ਤੇ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਖਿੜਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ "ਸ਼ਿੰਗਾਰ! ਆ ਗਿਆ ਬੇਟੇ। ਆਜਾ। ਲਿਆਓ ਨੀ ਕੁੜੀਉ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਲਿਆਉ। ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ?" ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ "ਮਾਂ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਦੱਸੋ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਮੈਂ ਵੀ ਬੱਚੇ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹਾਂ।" ਭਾਵ ਮਾਂ ਨੇ ਜੁਝਾਰੂਆਂ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਢੇਰੀ ਨਹੀਂ ਢਾਈ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੱਥੇ ਤੇ ਕੂਹਣੀ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ "ਮਾਂ! ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ?” ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਬਸ ਬੱਚੇ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਜਾਮੇ ਵਿਚ ਮਿਲਾਂਗੇ।" ਮਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਹਿੱਲ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਕਹੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇਕ ਇਕ ਪਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਲਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮਾਂ ਗੇਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਦੋਧੀ ਤੋਂ ਬਰਤਨ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਪਵਾ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਦੋਧੀ ਨੂੰ ਗੇਟ ਅੰਦਰ ਹੀ ਦੁੱਧ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਗੇਟ ਦੇ ਅੰਧਰੋਂ ਵੀ ਦੋਧੀ ਨੂੰ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਮਾਂ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਚੱਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਬਾਥਰੂਮ ਜਾਣ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਕ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਟੈਸਟ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਹੋਰ ਸਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਠੀਕ ਹੈ, ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਸੀਂ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੁਰਾਕ ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦਿੰਦੇ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਖਾਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਹ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕੱਲੀ ਪਈ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਿਚ ਆ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਤਾਂ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਤੋਂ ਤੀਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਮਨ ਹੌਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਕੱਲਤਾ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। {{gap}}12 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਆਪਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਂਦੇ ਹਾਂ।" ਮਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ "ਬੱਚੇ ਲੈ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਜਾਹ, ਪਰ ਮੈਂ ਜਿਉਂਦੀ ਮੁੜ ਕੇ<noinclude>{{rh||70}}</noinclude> azyi1mkxp3xc75lmyjyyu042u7l62ud 250 72530 236420 219173 2026-09-25T13:02:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।" ਮੈਂ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਹੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਾਥਰੂਮ ਵੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਰਸਤੇ ਵਿਚੋਂ ਸਾਡੇ ਘਰੋਂ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ 12 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸਦਭਾਵਨਾ ਹਸਪਤਾਲ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਕਸੀਜਨ, ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ ਆਦਿ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ। ਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟੈਸਟ ਫਿਰ ਠੀਕ ਆਏ। ਖੂਨ ਵੀ 12 ਗ੍ਰਾਮ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਮਾਂ ਇਧਰ ਉਧਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਪਛਾਣਦੀ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਬਾਪੂ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਰਹੇ। {{gap}}ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਮਾਂ ਕੋਲ ਰਹੀ। ਆਕਸੀਜਨ, ਗੁਲੂਕੋਜ਼, ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ ਆਦਿ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਕੇ ਹਾਲ ਚਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ ਆ ਗਏ। ਰਾਤ ਨੂੰ 11 ਕੁ ਵਜੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ ਜਦੋਂ ਤੇਜ ਬੀਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਨਰਸਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕੇਅਰ ਕਰਕੇ ਮਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਾਰਟ ਬੀਟ ਫਿਰ ਸੈੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਭੈਣ ਨੇ ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਇਕ ਜਾਣਕਾਰ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਸਟਾਫ ਨਰਸ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹੁੰਦਲ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨਰਸ ਨੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਈ.ਸੀ.ਯੂ. ਵਿਚ ਬੈੱਡ ਦਿਵਾ ਦਿਆਂਗੀ, ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆਓ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ਲਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਥੋਂ ਹੈ ਇਹੀ ਇਲਾਜ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾ ਹੈ।" ਭੈਣ ਨੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਨ ਗਈ। ਭੈਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ 'ਜੇਕਰ ਉਹ ਨਰਸਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਥੱਪੜ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ।" ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹੀ ਇਲਾਜ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਥੇ ਲਿਜਾਣ ਵਿਚ ਕੀ ਹਰਜ਼ ਹੈ, ਭੈਣ ਨੇ ਕੁਝ ਸੋਚ ਕੇ ਹੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। {{gap}}ਖੈਰ ! ਮੈਂ 14 ਨਵੰਬਰ, 2016 ਨੂੰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਖੇ ਸ਼ਿਫ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਡੀ ਲੈ ਗਿਆ। ਸਦਭਾਵਨਾ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਸਚਾਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਮਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਈਆਂ। ਸਦਭਾਵਨਾ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬਿਲ<noinclude>{{rh||71}}</noinclude> 4ymzzihagrghmnhkkvovclsy55x4ah2 250 72531 236421 219178 2026-09-25T13:02:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਕੇਵਲ 12,000/- ਰੁਪਏ ਬਣਿਆ ਜੋ ਕਿ ਅਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਭੈਣ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ "ਮਾਂ ਤੂੰ ਠੀਕ ਹੈਂ ?" ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ "ਹਾਂ ਬੇਟੀ ! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਥੋਂ ਛੁਡਾ ਲਿਆ।" ਫੇਰ ਭੈਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ "ਗੱਡੀ ਕੌਣ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ?" ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ, ਗੱਡੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ।" ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਪਾਉਣ ਚੱਲੇ ਸੀ। ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੋਂ ਸਟਾਫ ਨਰਸ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹੁੰਦਲ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਅੰਦਰ ਪਤਾ ਕਰਨ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਆਈ.ਸੀ.ਯੂ. ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੈੱਡ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਵਾਰਡ ਵਿਚ ਹੀ ਬੈੱਡ ਤੇ ਰੱਖ ਲਓ।" ਵਾਰਡ ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੜਕ ਕੰਢੇ ਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਕੇ ਵਿਚ ਲੇਟ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਮਾਂ ਕੋਲ ਸਨ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰਡ ਵਿਚ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਸ਼ੈੱਡ ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਮੱਛਰ ਸੀ। ਨਾ ਕੋਈ ਆਕਸੀਜਨ, ਨਾ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਅਤੇ ਨਾ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸੁਵਿਧਾ ਸਿਰਫ ਆਈ.ਸੀ.ਯੂ. ਵਿਚ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਭੈਣ ਕੋਲ ਮਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਉਹ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ "ਦੂਜੀ ਤਾਂ ਕੋਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮਾਂ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ।" ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਿਊਟੀ ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। {{gap}}ਦੁਬਾਰਾ ਫਿਰ ਟੈਸਟ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਭੈਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਆਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਇਕ ਬੋਤਲ ਮੰਗਵਾਈ ਹੈ।" ਸਦਭਾਵਨਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਤਾਂ ਖ਼ੂਨ 12 ਗ੍ਰਾਮ ਸੀ। ਖੈਰ ! ਅਸੀਂ ਖੂਨ ਲਿਆਏ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਖੂਨ ਲਗਾਇਆ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਵਿਚੋਲਣ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਮਾਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਮਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਇਕ ਦੋ ਬੁਰਕੀ ਪਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਘਰ ਜਾਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਭਾਣਜੀ ਅਨਮੋਲ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਤੂੰ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲੈ, ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਰਹੀ ਐ, ਮੈਂ ਸੌਣ ਲੱਗੀ ਹਾਂ।" ਭੈਣ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗੀ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਦੂਜੀ ਭੈਣ ਡਿਊਟੀ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਮਾਂ ਕੋਲ ਜਦੋਂ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਧੀਰੀ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ "ਮੰਮੀ ! ਮੰਮੀ ।" ਪਰ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲੀ। ਉਸਨੇ ਦੂਜੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਧੜਕਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ ਮੰਗਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਨਾਲ ਹੀ ਧੜਕਣ ਚੈਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਦੌੜੀ ਦੌੜੀ ਯੰਤਰ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਅਤੇ ਧੜਕਣ ਚੈਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਲਿਆਈ। ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਲਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਧੜਕਣ ਚੈਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਚੈਕ ਕੀਤਾ। ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ "ਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਐ ?" ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਦੱਸੇਗਾ। ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਆ ਕੇ ਮਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਪੰਪ<noinclude>{{rh||72}}</noinclude> d352m75m7y53r8irbj5k6i3o3dicc5m 250 72539 236422 219275 2026-09-25T13:03:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਦ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਮਾਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਲੰਮੀ ਉਡਾਰੀ ਲਾ ਗਈ ਹੈ।" ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਰੋਈਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਗੱਡੀ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗੱਡੀ ਵਾਪਸ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਬੜੀ ਟੈਨਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈ। ਪਤਨੀ ਕਹੇ ਕਿ "ਜੇਕਰ ਟੈਨਸ਼ਨ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਗੱਡੀ ਚਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ।" ਪਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ। ਜਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਮਾਂ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। {{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਪੂ ਦੀ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਮਾਂ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪਰ 'ਹੋਣੀਂ' ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਟਾਲ ਸਕਦਾ। ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਘੁੰਮ-ਘੁਮਾ ਕੇ ਫਿਰ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ "ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਦਭਾਵਨਾ ਹਸਪਤਾਲ 'ਚੋਂ ਡਿਸਚਾਰਜ ਹੀ ਨਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ, ਜਾਂ ਕੋਲੰਬੀਆ ਏਸ਼ੀਆ ਵਰਗੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ।" ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਾ ਕੋਲੰਬੀਆ ਏਸ਼ੀਆ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਬੜਾ ਛੋਟਾਪਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਅਸੀਂ ਚਾਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਮਾਂ ਸੁਤੇ ਸਿੱਧ ਹੀ ਮਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ "ਮਾਂ ! ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਅਸੀਂ ਨ੍ਹੀਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਜਿਊਣਾ" ਤਾਂ ਮਾਂ ਸਾਡਾ ਮਨ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ "ਨਹੀਂ ਬੱਚੇ ! ਐਂ ਨ੍ਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ, ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਮਰਨ ਲੱਗੀ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਗੋਡਾ ਦੇ ਕੇ ਜੀਵਾਂਗੀ।" ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਮਾਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਅ ਵੀ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਖਾ ਵੀ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਹੰਢਾ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਇਉਂ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜਿਸਮ 'ਚੋਂ ਰੂਹ ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਸਮੇਂ ਮਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਜੋ ਵੀ ਹਾਂ ਉਹ ਇਸ ਮਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹਾਂ। ਖੈਰ ! ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਫ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਭੈਣ ਦੀ ਤਾਂ ਗਲਤੀ ਹੈ ਹੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਗਲਤੀ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਸਟਾਫ ਨਰਸ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਹੁੰਦਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੋਸ਼ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਦਭਾਵਨਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਮਰੀਜ਼ ਆਈ.ਸੀ.ਯੂ. ਵਿਚ ਹੈ ਤਾਂ ਜੇਕਰ ਰਾਜਿੰਦਰਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਆਈ.ਸੀ.ਯੂ. ਵਿਚ ਬੈਡ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਿਫ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ<noinclude>{{rh||73}}</noinclude> 4oeddun4f9defke9ciyew81m9v8qgxy 250 72540 236423 219278 2026-09-25T13:04:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਵੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਟਾਫ਼ ਨਰਸ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦ-ਦੁਆਵਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਰੱਬ ਵਰਗੀ ਮਾਂ ਖੋਹ ਲਈ। {{gap}}ਹਸਪਤਾਲ 'ਚੋਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ ਤੇ ਮੇਰੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਲਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਦੇ 9 ਵਜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ "ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਭੈਣ ਦੇ ਘਰ ਲਿਜਾਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਘਰ।" ਮੈਂ ਕਿਹਾ "ਭੈਣ ਦੇ ਘਰ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪਨਾਹ ਮਿਲੀ ਹੈ।" ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ "ਮੇਰੀਆਂ ਜਠਾਣੀਆਂ ਨਘੋਚਾਂ ਕਰਨਗੀਆਂ ਕਿ ਘਰ ਵਿਚ ਸਾਮਾਨ ਇਧਰ ਉਧਰ ਖਿਲਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵੀਰ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਅਰਬਨ ਅਸਟੇਟ ਹੀ ਲੈ ਜਾਓ।" ਸਾਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਆਇਆ ਪਰ ਮਾਂ ਮਰੀ ਹੋਈ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲਦਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਖੈਰ ! ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਹੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਇਕ ਰਾਤ ਰਹਿਣਾ ਨਸੀਬ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਦਬਖਤ ਬੰਦਾ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੌਰ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਧਿਆਨ ਵੀ ਸਭ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਪਰ ਉਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ। ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਮਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਸਾਰੇ ਰੋਂਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਵੀ ਅੱਖ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗੀ। ਖੈਰ ! ਸਾਡੀ ਤਾਂ ਮਾਂ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਏ ਹਨ ਪਰ ਫਿਰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿਚ 5 ਨੰਬਰ ਚੈਂਬਰ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਸੀ ਪਰ ਇਕ ਅੱਖ ਵਿਚੋਂ ਅਜੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਸਭ ਕਮਾਲ ਮੰਨ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਗਏ। ਫੁੱਲ ਮੇਰੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਸਨ। ਮੈਂ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਜਾਰੋ ਜਾਰ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਕ ਫੁੱਲ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਧਰਵਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜਹਾਨ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪੁਲ ਉਪਰੋਂ ਵਹਾਏ ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਧਾਹਾਂ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਬੋਲਿਆ "ਚੰਗਾ ਮਾਂ ! ਰੱਬ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੀਂ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪੁੱਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਗਲਤੀ ਨਾ ਕਰੇ ਜੋ ਮੈਂ ਕੀਤੀ ਐ ਤਾਂ ਕਿ ਹੋਰ ਘਰ ਤਾਂ ਉਜੜਨ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਣ।" ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੁਣੇ। ਅਸੀਂ ਮੌਤ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿਚ ਵੇਰਵਾ ਦਰਜ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਜੁੱਤੇ ਸਾਰਾ ਸਾਮਾਨ ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।<noinclude>{{rh||74}}</noinclude> mxdeiukvthrc013yp6968nkou02seyl 250 72549 236424 219292 2026-09-25T13:05:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> 25,000/- ਰੁਪਏ ਘਾਟਾ ਖਾ ਕੇ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1,20,000/- ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਵਾਂ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਟੇ ਨੇ 10+2 ਦੇ ਪੇਪਰਾਂ ਤੋਂ 3-4 ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੌਕੀਆ ਤੌਰ ਤੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ 8-10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਬੁਲੇਟ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਕਾਲਜ ਦਾਖਲਾ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਮੈਂ ਵੀ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿ-ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਅਖੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਾਲਜ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਤੇ ਬੀ.ਏ. ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮੰਨ ਗਿਆ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸਤੰਬਰ ਵਿਚ ਹੀ ਪਾਸ ਕਰਨਗੇ। ਦਾਖਲਾ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਦੂਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੁਝ ਲੋਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਕਦ ਪੈਸੇ ਪਾ ਕੇ ਵਰਨਾ ਡੀਜ਼ਲ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਗੱਡੀ ਲੈ ਲਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ 22 ਦੀ ਐਵਰੇਜ ਕਰਕੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਵੀ ਪੈਣੀ ਸੀ। ਪਰ ਬੇਟੇ ਨੇ ਡਸਟਰ (ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਲਾਂਚ ਲੋਈ ਸੀ। ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ "ਉਸ ਵਿਚ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਸਿਸਟਮ ਕਰਵਾ ਲੈਣਾ, ਨਾਲੇ ਆਪਾਂ ਕਦੇ ਐਸ.ਯੂ.ਵੀ. ਤਾਂ ਖਰੀਦ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਗੱਡੀ ਦੀ ਦਿੱਖ ਐਸ.ਯੂ.ਵੀ. ਵਰਗੀ ਹੈ।" ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਕਈ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਖੀਰ ਮੇਰੇ ਨਿੱਜ ਦੇ ਸੁੱਖ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹ ਭਾਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬੇਟੇ ਲਈ ਡਸਟਰ ਲੈ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬੇਟਾ ਕਹਿੰਦਾ "ਪਾਪਾ ! ਇੰਨੀ ਚੰਗੀ ਗੱਡੀ ਹੈ, ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਆਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਠੀਕ ਸੀ, ਹੁਣ ਜੇ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਲਈ ਕਲੱਚ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਰਕੇ ਤੋੜ-ਭੰਨ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਭੈੜਾ ਲੱਗੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਰੀਸੇਲ ਕੀਮਤ ਘਟ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਵੀ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਆਇਆ ਕਰਾਂਗਾ।" ਮੈਂ ਹੀ ਮਨ ਸਮਝਾ ਲਿਆ। ਬੇਟੇ ਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਡਸਟਰ ਤੇ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਗੱਡੀ ਦੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਆਈ ਜੋ ਕਿ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰ ਲਈ ਗਈ। {{gap}}ਅਖੀਰ ਜਦੋਂ ਸਤੰਬਰ ਵਿਚ ਵੀ ਬੇਟੇ ਤੋਂ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟ ਪਾਸ ਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਬੀ.ਏ. ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਰੱਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਾ ਕਰਵਾਈ। ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪੀਅਰ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਹੀ ਬੇਟੇ ਨੇ ਨਾਨ-ਮੈਡੀਕਲ ਸਟ੍ਰੀਮ ਲਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ 10+2 ਵਿਚ ਆਰਟਸ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਮੰਨ ਲਈ। 10+1 ਤਾਂ ਉਹ ਨਾਨ-ਮੈਡੀਕਲ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਸ ਸੀ। ਸਾਲ ਦੋ ਗੈਪ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਸਕੂਲ ਫਿਰ 10+2 ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਨਾਭਾ ਰੋਡ ਦੇ ਕੋਲ ਇਕ ਸਕੂਲ ਦਾਖਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬੇਟਾ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਬਾਕੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਪ ਘਰੇ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ<noinclude>{{rh||76}}</noinclude> 8j8mf4jtvmbguygjp7gvkyfwfco30vd 250 72550 236425 219293 2026-09-25T13:05:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਸਕੂਲ ਡਸਟਰ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਮੋਪਡ ਤੇ ਸਕੂਲ ਆਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। {{gap}}2011 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਬੇਟੇ ਨੇ ਪੂਰੀ ਐਸ਼ ਕੀਤੀ। ਡੰਮੀ ਐਡਮਿਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਟਿਊਸ਼ਨਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘਰ ਵਿਚ ਸੋਫੇ ਤੇ ਪਿਆ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸਵੇਰ ਉਬਲੇ 8-10 ਅੰਗੋਂ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ 10-15 ਕੇਲੇ, 5-7 ਰੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀ ਉਸਦੀ ਡਾਈਟ ਸੀ। ਪਰ ਤੀਜੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਡੋਮੀਨੋ ਦਾ ਪੀਜ਼ਾ ਜਾਂ ਚਾਵਲਾ ਦਾ ਚਿਕਨ ਆਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗੱਲ ਕੀ, ਪੂਰੀ ਐਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਲੰਚ ਦਫਤਰ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਉਦੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮੇਰੀ ਡਿਊਟੀ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਘਰ ਤੋਂ ਦੋ ਕੁ ਫਰਲਾਂਗ ਦੂਰ ਖੜੀ ਰੇਹੜੀ ਤੋਂ ਬੇਟੇ ਲਈ ਕੇਲੇ ਲੈ ਕੇ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕਣੇ ਪਾਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਇਕ-ਦੋ ਵਾਰੀ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮਈ-ਜੂਨ ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਸੀ। ਮੈਂ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਲੰਚ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬੇਟੇ ਲਈ ਕੇਲੇ ਲੈਣੇ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਬੇਟਾ ਗੇਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕਿਹਾ "ਪਾਪਾ ! ਕੇਲੇ।" ਮੈਂ ਕਿਹਾ "ਉਹੋ ! ਬੇਟੇ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।" ਆਹ ਤਾਂ ਰੇਹੜੀ ਐ, ਤੂੰ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਲੈ ਆ" ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਬੇਟਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ "ਜਾਓ ਲੈ ਕੇ ਆਓ, ਤਾਂ ਹੀ ਗੇਟ ਖੁਲ੍ਹੇਗਾ।" ਮੈਂ ਪਸੀਨੋ-ਪਸੀਨਾ ਹੋਇਆ ਤਪਦੀ ਲੂ ਵਿਚ ਫਿਰ ਕੇਲੇ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜਦਾ, ਘਰ ਆ ਕੇ ਸੁੱਕੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰਦਾ ਅਤੇ ਲੰਚ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਦਫਤਰ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ "ਯਾਰ ! ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਏਦਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਸਾਈ ਵੀ ਨਾ ਕਰਦਾ।" ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਫਤਰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਲੰਚ ਬਾਕਸ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਖੈਰ ! ਬੇਟਾ ਆਰਟਸ ਗਰੁੱਪ ਵਿਚ 80% ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕਰ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 10+2 ਜਾਂ ਬੀ.ਏ. ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਬ ਕੈਰੀਅਰਜ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਗਾਈਡੈਂਸ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅੱਜਕਲ ਤਾਂ ਪੀ.ਸੀ.ਐੱਸ. ਵਿਚ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਗੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਪੀ.ਸੀ.ਐੱਸ. ਅਫਸਰ ਜਾਂ ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਸਿਹਤ ਮੁਤਾਬਕ ਡੀ.ਐੱਸ.ਪੀ. ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਏਂ ਕਿਉਂਕਿ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਤਾਂ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਏਂ। ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਹੁਣ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੋਸਟਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਨਿਕਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਪਰ ਬੇਟੇ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਕ ਕੰਨ ਪਾ ਕੇ ਦੂਜੇ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਇਕਦਮ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਭੂਤ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ "ਪਾਪਾ ਇਥੇ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ? ਕੋਈ ਫਿਊਚਰ ਨਹੀਂ, ਕਿੰਨੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ, ਸਿਸਟਮ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਸਿਫਾਰਸ਼,<noinclude>{{rh||77}}</noinclude> 17o7xxhlltma5rby6n7n4tiwubjyvfl 250 72551 236427 219294 2026-09-25T13:06:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਰਿਸ਼ਵਤਾਂ ਇਹ ਇੰਡੀਆ 'ਚੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀਆਂ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਧਾਰਨ ਬੰਦਾ ਵੀ ਤਰੱਕੀ ਕਰਕੇ ਕਿਤੇ ਦਾ ਕਿਤੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।" {{gap}}ਖੈਰ ! ਬੇਟੇ ਨੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਵਾ ਲਿਆ। 10+2 ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਇਕ ਡਿਪਲੋਮੋ ਵਿਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਆਈਲੈਟਸ ਕਰਨ ਦੀ ਵਾਰੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਈਲੈਟਸ ਦੇ ਪੇਪਰ ਕੋਚਿੰਗ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ੋਖਮ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਬੇਟਾ ਬੜੇ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ "ਤੁਸੀਂ ਟੈਨਸ਼ਨ ਨਾ ਲਓ, ਮੈਂ ਆਪੇ ਪਾਸ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।" ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ, ਸਾਰਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਸੋਫ਼ੇ ਤੇ ਪਿਆ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚੈਨਲ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਚਿੰਗ ਦੇ ਆਈਲੈਟਸ ਦੇ ਪੇਪਰ ਦਿੱਤੇ। ਨਤੀਜਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ 8.5 ਬੈਂਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਅਸੀਂ ਬੜੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਕਾਲਜ ਵੈਨਕਾਵਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਅਲਾਟ ਹੋਇਆ। ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਮਰਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਆਨਲਾਈਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੀਸ ਲਈ 15 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਰਜ਼ਾ ਲਿਆ ਜਿਸਦੀ 18 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਕਿਸ਼ਤ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਅਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਅਗਸਤ 2014 ਵਿਚ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਤੇ ਅਸੀਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਇਕ ਬੰਦਾ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦਾ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਚੜਾਉਣ ਗਏ। ਬੇਟਾ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੇ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰ ਤੁਰਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ "ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ ! ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ?" ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਿਆਂ ਸਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਸੀ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ 'ਵਿਛੋੜੇ' ਦੀ ਇਕ ਪੀੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਸੋਚਦੇ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੋਫੇ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ, ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਭਾਂਡੇ ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇ, ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਐਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾਰ ਬਿਗਾਨੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇਗਾ ?” ਫਿਰ ਸੋਚਦੇ "ਚਲੋ, ਆਪਾਂ ਤਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ, ਉਸੇ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ, ਜੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਕੋ ਤਾਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਕੁਛ ਕਰ ਨਾ ਲੈਣ।" {{gap}}ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉੱਠ ਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਬੇਟੇ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਇਕੱਲਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੱਲੋ-ਮੱਲੀ ਮਨ ਭਰ ਆਏ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਰੋਂਦੇ ਰਹੇ। ਖੈਰ ! ਮਨ ਤਾਂ ਸਮਝਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਜਾਣੇ-ਅਣਜਾਣੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨਾਲ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ - ਇਕ ਵਿਛੋੜਾ ਦੂਜਾ ਮਮਤਾ ਦਾ ਕਤਲ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ<noinclude>{{rh||78}}</noinclude> r4hyfzo23st46qbmvppj3vt07wniaz1 250 72583 236428 219671 2026-09-25T13:06:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦਾ ਫਲ 'ਦਸ ਗੁਣਾ' ਭੁਗਤਾਂ, ਹੁਣ ਜ਼ਰਾ ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਲਗਾ ਲਈਏ। ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵਸ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਬੇਟੇ ਨਾਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਇਕ ਘੰਟਾ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਿਚ ਹੋਈ ਗੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬੰਦਾ ਖੁਦ ਕੋਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਆਪਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ 52 ਹਫ਼ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਬੇਟਾ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸਾਡੇ ਘਰ 10-20 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਗੇੜਾ ਮਾਰੇਗਾ। ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 154 ਹਫ਼ਤੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮੰਗੇ ਹੋਏ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ 150 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਪਾਪ ਸੀ ਮਮਤਾ ਦਾ ਕਤਲ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਮੈਂ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੀ ਦੇਣੀ ਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੀ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਬੇਟੇ ਨਾਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ "ਬੇਟੇ ! ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਤਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਜੇ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਫੂਕਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਭਾਵੇਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਸਮਝ ਲਓ ਜਾਂ ਬਚਪਨਾ ਪਰ ਬੇਟੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ ਕੋਈ ਨੀ, ਮੈਂ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੇਟੇ ਦੇ ਇਸ ਜਵਾਬ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ "ਕੋਈ ਲੋੜ ਨੀ ਫੇਰ ਮਰੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਦੀ, ਫੂਕ ਤਾਂ ਗੁਆਂਢੀ ਵੀ ਦੇਣਗੇ।" ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਨੇ "ਕਿਥੇ ਭਾਲਦਾ ਪਸ਼ੌਰੀ ਦਾਖਾਂ, ਕਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜਕੇ", ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਖੈਰ ! ਮੈਂ ਦੋਹਾਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ ਵਾਂਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਹੁਣ ਬੁਲਟ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਨਲਾਈਨ ਸਾਈਟਸ ਤੇ ਵੇਚਣ ਲਈ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੋਅਰੂਮ ਕੰਡੀਸ਼ਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ 6000 ਕਿ.ਮੀ. ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਕਾਫੀ ਰਿਸਪਾਂਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਅਖੀਰ 30 ਹਜ਼ਾਰ ਘਾਟਾ ਪਾ ਕੇ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ। ਡਸਟਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬੜਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਚਲਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਅਰੂਮ ਕੰਡੀਸ਼ਨ ਸੀ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਤਾਂ ਬੇਟੇ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਚਲਾਂਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਹੁਣ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਡਸਟਰ ਦੀ ਫੋਟੋਗਰਾਵਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਆਨਲਾਈਨ<noinclude>{{rh||79}}</noinclude> c2koks9ttcdc82i38jzm6kueuswzc06 250 72584 236429 219672 2026-09-25T13:06:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਖਰੀਦ/ਵੇਚ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਸ ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਰਿਸਪਾਂਸ ਆਇਆ ਕਿਉਂ ਜੋ ਸ਼ੋਅਰੂਮ ਕੰਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਿਰਫ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਕਿ.ਮੀ. ਹੀ ਚੱਲੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਡਲ ਤਾਂ ਮਾਅਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖਰੀਦ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਘਾਟਾ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਦਾ ਲੋਨ ਉਤਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਕੀ ਪੈਸੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। {{gap}}ਹੁਣ ਫਿਰ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸਮੈਸਟਰਾਂ ਲਈ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 4 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁੱਲ ਤੇ ਲਿਆ ਇਕ ਪਲਾਟ 3 ਲੱਖ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਘਾਟੇ ਤੇ ਵੇਚਣਾ ਪਿਆ। ਅਤਿ ਗਰੀਬੀ ਦੇਖੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਇਦ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਘਾਟਾ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੇਟੇ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਰਤਾਉ ਨੂੰ 'ਜਿਹਾ ਬੀਜਿਆ ਤਿਹਾ ਪਾਇਆ' ਵਾਂਗ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁਦਰਤ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਉਧਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ‘ਇਕ ਹੱਥ ਕਰ, ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਭਰ' ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਗਿਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਿੰਨਾ ਨੇੜੇ ਹੈ। {{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਮਾਂ ਦੀ ਕਰਨੀ ਤਾਂ ਪੁੱਤ ਪੂਰੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਪਰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਅਣਜਾਣੇ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਦੀ ਬੇਕਦਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਥੱਲੇ ਹਨ ਉਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦਸ, ਵੀਹ ਜਾਂ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੌ ਸਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਹਾਂ ਤਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾ ਸਕਦਾ। ਸੋ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲਾਹੁਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋਰ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਮੈਂ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਬਜਰ ਗਲਤੀ ਨਾ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸਾਧਾਰਣ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮਿੰਟ ਵੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ। ਮੇਰੇ ਯਾਦ ਹੈ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ "ਬੱਚੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘਰ ਇਕੱਲਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ, ਤੇਰਾ ਅੱਗਾ-ਤੱਗਾ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਗੋਲੀ ਬਾਂਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਫਿਰਦੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਬੇਬਸ ਹਾਂ।" ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੇਰੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਕਾਲਜੇ ਵਿਚ ਹੌਲ ਪਾ ਦਿੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਜਿਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮਾਂ ਦੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀਤੀ ਘਾਲਣਾ ਬਾਰੇ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਮੈਂ ਹੁਣ ਵੀ ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਰੋਟੀ ਵਾਲਾ ਟਿਫ਼ਨ ਚੁੱਕਦਾ ਹਾਂ, ਦਫਤਰ ਜਾਣ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲਦਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਗੇਟ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹਾਂ, ਪੱਗ ਦੀ ਪੂਣੀ<noinclude>{{rh||80}}</noinclude> qcl4919g2x7bqzxrss3e8zx3p7xheu2 250 72585 236430 219674 2026-09-25T13:07:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> ਕਦੇ ਆਪ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਹੈਂਡਲ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਦੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਦੀ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗੇਟ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਕੂਟਰ ਅੰਦਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅੰਦਰ ਫਿਰ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰਦਾ ਹਾਂ ਭਾਵ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਕਹੇ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਚੋਟਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਮਾਂ ਹੀ ਸੀ ਹੋ ਮੇਰੀ ਨਿੱਕੀ ਨਿੱਕੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰਾ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵੀ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਜੱਗ ਤੋਂ ਤੁਰ ਜਾਣਗੇ। ਅਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੀ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਮਰਦੇ ਨੇ, ਸਾਡੇ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜਿਉਂਦੇ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਇੰਨਾ ਵਿਛੋੜਾ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਸੱਚ ਜਾਣਿਉ ਜਿੰਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਤੜਪਾਇਆ ਹੈ, ਇਸੇ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਭੁਗਤ ਕੇ ਜਾਣਗੇ, ਰੱਬ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕੋਈ ਉਧਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। {{gap}}ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੇਲੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਰਹੇ। ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੈਸਾ, ਰੁਤਬਾ, ਕੋਠੀਆਂ, ਕਾਰਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਕੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਪਰ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ 'ਇਹ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ'। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਝੱਖ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਅਸਲੀ ਸਰਮਾਇਆ ਤਾਂ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਸੀ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਕਦੇ ਸੁਖ, ਆਰਾਮ ਦੀ ਰੋਟੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿੰਨੇ ਕੰਗਾਲ, ਗਰੀਬ, ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਖੁਦਗਰਜ਼ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕ ਅਮੀਰ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਭਾਵੇਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦੋ ਵਕਤ ਦੀ ਰੁੱਖੀ ਮਿੱਸੀ ਖਾ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸ਼ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਣੇ ਵੇਲੇ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਠਾ ਬੈਠ ਕੇ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਕਰਦਿਆਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੋਸਤ, ਜੋ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਰੋਪੜ ਪੜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ "ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ (ਮਾਂ-ਬਾਪ, ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ) ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਕਰਦੇ ਇਕ ਡਾਈਨਿੰਗ ਟੇਬਲ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।" ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਇਸ ਦੋਸਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੰਤਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੱਚੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਯਾਰ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਹਫਤੇ ਬਾਅਦ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਓ, ਪਰ 'ਇਕੱਠੇ' ਬੈਠ ਕੇ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਕਰਦਿਆਂ ਖਾਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਧਦੀ ਹੈ।<noinclude>{{rh||81}}</noinclude> gxi7g0q03a6zs5b3htl6uu2ktbrlf7u 250 72586 236431 219675 2026-09-25T13:07:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ "ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਧਨ ਦੌਲਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਅਖੌਤੀ ਅਮੀਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਅਮੀਰ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਨਿਆਮਤ ਨੂੰ ਸਾਂਝ ਕੇ ਰੱਖਿਉ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਨਿਆਮਤਾਂ ਅਜਾਈਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਆਸ ਨਾ ਕਰਿਉ। ਮਾਪੇ ਤਾਂ ਸਿਰ ਤੇ ਇਕ ਛਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕੋਈ ਡਰ, ਭੈਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਪਰ ਦੇਖਿਉ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਇਕ ਵੀ ਐਸੀ ਗਲਤੀ ਨਾ ਕਰ ਦਿਉ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿਣਾ ਪਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੌਤ ਹੈ।<noinclude>{{rh||82}}</noinclude> dzvzdl6sq0w2ohc1u45vx50zzuj3zq4 250 72587 236432 219676 2026-09-25T13:07:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{gap}}ਇਨਸਾਨ ਗਲਤੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਗਲਤੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਕੰਡਿਆਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਦਰਖਤ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਜੁੜ ਗਈ। ਇਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ 'ਮਾਸਟਰ' ਗਲਤੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਜੇਕਰ ਇਹ ਗਲਤੀ ਨਾ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਅਜਿਹੀ ਇਕੋ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸਾਹਰਗ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਛੋੜਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਮੌਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਦੀ ਜਾਨ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਦਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜਿਉਂਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਲ-ਪਲ, ਛਿਣ-ਛਿਣ ਮਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਗਲਤੀ ਮੈਂ ਵੀ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਂ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਪਰ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਇਸ ਅੱਗ ਵਿਚ ਝੁਲਸੇ ਹੀ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਮੌਤ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ। {{gap}}ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਲਾਟਾਂ ਬਣ ਕੇ ਮਚਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਧੁਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਬੁਝਦੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀਡੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਉਨੀਆਂ ਹੀ ਇਸਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਬਲਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। {{gap}}ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਗਲਤੀ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਮੈਂ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ 'ਮੌਤ ਤੋਂ ਬੁਰੇ ਵਿਛੋੜੇ' ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕੇ। {{gap}}ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੈਂ ਕੋਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਏਦਾਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਲਾਵੇ ਦੀ ਅੱਗ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੀਨਾ ਪਾੜ੍ਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਮਨ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਸਨ।<noinclude>{{rh||-}}</noinclude> qcnxj9kz4c145sq51aqh6s3a33x68qd 236436 236432 2026-09-25T13:12:41Z Harchand Bhinder 2624 236436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਮੌਤੋਂ_ਬੁਰਾ_ਵਿਛੋੜਾ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 87 |bSize = 548 |cWidth = 116 |cHeight = 157 |oTop = 2 |oLeft = 209 |Location = center |Description = }} {{gap}}ਇਨਸਾਨ ਗਲਤੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਗਲਤੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਕੰਡਿਆਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਦਰਖਤ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਜੁੜ ਗਈ। ਇਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ 'ਮਾਸਟਰ' ਗਲਤੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਜੇਕਰ ਇਹ ਗਲਤੀ ਨਾ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਅਜਿਹੀ ਇਕੋ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸਾਹਰਗ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਛੋੜਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਮੌਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਦੀ ਜਾਨ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਦਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜਿਉਂਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਲ-ਪਲ, ਛਿਣ-ਛਿਣ ਮਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਗਲਤੀ ਮੈਂ ਵੀ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਂ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਪਰ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਇਸ ਅੱਗ ਵਿਚ ਝੁਲਸੇ ਹੀ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਮੌਤ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ। {{gap}}ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਲਾਟਾਂ ਬਣ ਕੇ ਮਚਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਧੁਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਬੁਝਦੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀਡੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਉਨੀਆਂ ਹੀ ਇਸਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਬਲਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। {{gap}}ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਗਲਤੀ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਮੈਂ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ 'ਮੌਤ ਤੋਂ ਬੁਰੇ ਵਿਛੋੜੇ' ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕੇ। {{gap}}ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੈਂ ਕੋਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਏਦਾਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਲਾਵੇ ਦੀ ਅੱਗ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੀਨਾ ਪਾੜ੍ਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਮਨ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਸਨ।<noinclude>{{rh||-}}</noinclude> jggwg54gu9ahqwall8nxh6f8x929szc 236437 236436 2026-09-25T13:13:15Z Harchand Bhinder 2624 236437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਮੌਤੋਂ_ਬੁਰਾ_ਵਿਛੋੜਾ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 87 |bSize = 548 |cWidth = 116 |cHeight = 157 |oTop = 2 |oLeft = 209 |Location = center |Description = }} {{gap}}ਇਨਸਾਨ ਗਲਤੀ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਗਲਤੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਕੰਡਿਆਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਦਰਖਤ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਜੁੜ ਗਈ। ਇਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ 'ਮਾਸਟਰ' ਗਲਤੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਜੇਕਰ ਇਹ ਗਲਤੀ ਨਾ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਅਜਿਹੀ ਇਕੋ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸਾਹਰਗ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਛੋੜਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਮੌਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਦੀ ਜਾਨ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਦਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿਚ ਬੰਦਾ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜਿਉਂਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਲ-ਪਲ, ਛਿਣ-ਛਿਣ ਮਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਗਲਤੀ ਮੈਂ ਵੀ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਂ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਪਰ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਖੂਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਇਸ ਅੱਗ ਵਿਚ ਝੁਲਸੇ ਹੀ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਮੌਤ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ। {{gap}}ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਲਾਟਾਂ ਬਣ ਕੇ ਮਚਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਧੁਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਬੁਝਦੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀਡੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਉਨੀਆਂ ਹੀ ਇਸਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਬਲਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। {{gap}}ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਗਲਤੀ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਮੈਂ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ 'ਮੌਤ ਤੋਂ ਬੁਰੇ ਵਿਛੋੜੇ' ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਸਹਿਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕੇ। {{gap}}ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮੈਂ ਕੋਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਏਦਾਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਲਾਵੇ ਦੀ ਅੱਗ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੀਨਾ ਪਾੜ੍ਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਮਨ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਸਨ।<noinclude>{{rh||-}}</noinclude> afic8clhj0a0qb21d390ur2mc2wkpi8 250 73385 236439 236165 2026-09-25T13:19:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{border|maxwidth=350px|padding=15px|{{center|{{larger|'''ਅਰੰਭਕ ਵਚਨ'''}}}}}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵਾਧੂ ਕਿੱਸੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲ ਬਥੇਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਚ ਖ਼ਿਆਲ ਦੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਤੇ ਆਤਮਕ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਕੋਈ ਵਿਰਲੀਆਂ ਹੀ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਮਰ ਕੈਦੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ, ਇਕ ਉਚ ਆਤਮਿਕ ਸਿਖਿਆ ਪੂਰਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਬੜੇ ਸੌਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਚੂੰਕਿ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਢੰਗ ਵਿਚ ਵਰਨਣ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਹ ਲਈ ਇਹ ਹੋਰ ਭੀ ਸੁਆਦਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਗੁਰਸਿਖੀ ਦੇ ਉਚ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾ ਕੇ ਆਮ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬੜੀ ਹੀ ਸੁਗਮਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉੱਚੇ ਸੁਰਤ-ਮੰਡਲਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਆਤਮਕ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਜੀ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਕਮਾਲ ਤੇ ਕੋਮਲ ਹੁਨਰ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਟਰੈਕਟ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ, ਉਚ ਆਤਮਕ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿਚ ਉਡਾਰੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਪੰਥ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸੱਜਣ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਮੈਦ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਏਸ ਟਰੈਕਟ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਗੇ ਤੇ ਲੇਖਕ ਜੀ ਦੇ ਯਤਨ ਨੂੰ ਸਫਲਾ ਕਰਨਗੇ। {{nop}}<noinclude>{{center|੩}}</noinclude> 0gegr5qrdzkzhj7t0cue6i7ggn1dg4v 236440 236439 2026-09-25T13:19:26Z Harchand Bhinder 2624 236440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{border|maxwidth=350px|padding=15px|{{center|{{larger|'''ਅਰੰਭਕ ਵਚਨ'''}}}}}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵਾਧੂ ਕਿੱਸੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਵਾਲੇ ਨਾਵਲ ਬਥੇਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਚ ਖ਼ਿਆਲ ਦੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਤੇ ਆਤਮਕ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਕੋਈ ਵਿਰਲੀਆਂ ਹੀ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਮਰ ਕੈਦੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ, ਇਕ ਉਚ ਆਤਮਿਕ ਸਿਖਿਆ ਪੂਰਤ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਬੜੇ ਸੌਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਚੂੰਕਿ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲ ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਢੰਗ ਵਿਚ ਵਰਨਣ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਹ ਲਈ ਇਹ ਹੋਰ ਭੀ ਸੁਆਦਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਗੁਰਸਿਖੀ ਦੇ ਉਚ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸੋਹਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾ ਕੇ ਆਮ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਸਮਝਣ ਲਈ ਬੜੀ ਹੀ ਸੁਗਮਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉੱਚੇ ਸੁਰਤ-ਮੰਡਲਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਆਤਮਕ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਜੀ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਕਮਾਲ ਤੇ ਕੋਮਲ ਹੁਨਰ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਟਰੈਕਟ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ, ਉਚ ਆਤਮਕ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿਚ ਉਡਾਰੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਪੰਥ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸੱਜਣ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਮੈਦ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਏਸ ਟਰੈਕਟ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਗੇ ਤੇ ਲੇਖਕ ਜੀ ਦੇ ਯਤਨ ਨੂੰ ਸਫਲਾ ਕਰਨਗੇ। {{nop}}<noinclude>{{center|੩}}</noinclude> rtrk6f4fo93aas7yzwlfpxabnlwe1w9 250 74106 236444 236006 2026-09-25T13:28:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ। ਤ੍ਰਬਕ ਕੇ ਜੰਗਲੇ ਵਲ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਜੰਗਲੇ ਦੀਆਂ ਸੀਖਾਂ ਦਿਸੀਆਂ। ਹੋਸ਼ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਰਾਤੀਂ ਘੰਟੀ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹੀ ਸੁੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਫੇਰ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟੀਆਂ, ਕੁਝ ਆਲਸ ਜਿਹੀ ਪੈ ਗਈ, ਇਕ ਦੋ ਮਿੰਟ ਫਿਰ ਅੱਖ ਲਗ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹੋ ਪੁਰਾਣੇ ਝਾਕੇ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪਏ। ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੀ ਫਿਰ ਦਿਸੇ, ਪਰ ਐਤਕੀ ਇਹ ਭਾਸੇ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਤੀਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਸੁਤਾ ਸੀ, ਸੁਤਾ ਵੀ ਬੰਦ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਸਤਾਂ ਜਿੰਦਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੀ ਕੋਠੜੀ ਤਕ ਇਹ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣ ਕਿਥੋਂ ਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਪੁਜੇ? ਸਾਰੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦਿਸਦੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਾਸੇ ਕਿ ਮੈਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹਾਂ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਿਲੀ ਸੰਕਲਪ ਵਿਕਲਪ ਉਠਦੇ ਵੀ ਅਡ-ਅਡ ਸੁਣਾਈ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ। ਭਾਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਕੰਨ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਦੇ ਦੋ ਦੋ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਵਕਤ ਇਉਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਵੇ ਕਿ ਰੋਮ ਰੋਮ ਨੂੰ ਵਖੋ ਵਖ ਜੀਭ ਕੰਨ ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗਵਾਂ ਸੁਰਤੀ ਬੁਧੀ ਆਦਿਕ ਭੀ ਅਡੋ ਅਡ ਸੰਗ ਸਾਥ ਹੀ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਵਖੋ ਵਖ ਦੇਖ ਸੁਣ ਤੇ ਸਮਝ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰੋਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਅੰਗ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਥਾਈਂ ਕਾਇਮ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਥੜ੍ਹੀ, ਚੱਕੀ ਅਤੇ ਅਗੇ ਪਿਛੇ ਨੀਚੇ ਊਚੇ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਜੰਗਲੇ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਵਖੋ ਵਖ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ "ਸਭ ਅੱਛਾ" ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਇਸ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪਵਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਥੇ ਖੜ੍ਹਾਂ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਸੁਝੇ ਜਿਥੋਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ, ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਖੜੋ ਕੇ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੰਧਾਂ ਵਿਚ ਦੀ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੰਧਾਂ ਕਿਸ ਮਾਦੇ ਦੀਆਂ (ਕਿਸ ਸੂਖਮ ਵਸਤ ਦੀਆਂ) ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਉਤਾਂਹ ਨੂੰ ਨਿਗਾਹ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਤਾਰਾ-ਮੰਡਲ ਨਜ਼ਰ ਪਿਆ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਹੀ ਸੂਰਜ,<noinclude>{{center|੬}}</noinclude> j82ock9cfxy52257ikipvzalvkxf8eo 250 74107 236445 236011 2026-09-25T13:28:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਚੰਦ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਵਸਨੀਕ, ਉਜਾੜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਫੁਰਿਆ, ਭੈ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਸ ਕੋਠੜੀ ਦੀ ਛੱਤ ਕਿਧਰ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਾਲੇ ਕੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰਿਆ ਅਤੇ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਨਾ ਡਿਗ ਪਏ ਜਾਂ ਡਿਗ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਥੱਲੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਬਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਭੈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਕੀ ਦੇਖਦਾਂ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਥੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹਾਂ, ਛੱਤ ਵੀ ਓਹੀ ਕਾਇਮ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਫਿਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੰਡੇ ਵਾਂਗੂ ਚੁਭੇ, "ਉਠ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੀ ਰਾਤ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਬੇਸੁਧ ਘੂਕ ਸੁਤਾ ਪਿਆ ਹੈਂ" ਮੈਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾਂ, ਪਰ ਉਹ ਭੁਲਣ ਨਾ। ਐਤਕੀਂ ਮੈਂ ਬੜਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਫੇਰ ਅੱਖ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਉਸ ਉਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਜਣ ਨੂੰ ਦਸ ਕੇ ਕੁਝ ਲਾਭ ਉਠਾਵਾਂ। ਨਾ ਤਾਂ ਅੱਖ ਹੀ ਲਗੀ, ਨਾ ਮੈਂ ਘੰਟਾ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਮੇਰੇ ਭਾ ਦਾ ਅਜੇ ਸਵੱਖਤਾ ਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਚਾਰ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਵਜਦੇ ਸੁਣੇ ਸੀ ਤੇ ਨਵੀਂ ਗਾਰਦ ਬਦਲਦੀ ਵੀ ਡਿਠੀ ਸੀ। ਅੰਤ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਨੀਂਦ ਤਾਂ ਪੈਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਚਲੋ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣ ਕਹਿ ਤੇ ਵਿਖਾ ਗਏ ਹਨ, ਕਰੀਏ (ਭਾਵ ਉਠੀਏ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੀਏ)। ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਫੁਰਨਾ ਫੁਰੇ ਕਿ ਹੋਰ ਥੋੜੀ ਵਾਹ ਲਾਵਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਫਿਰ ਉਸੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸੰਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਜਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਥੋਂ? ਇਹ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਕ ਤ੍ਰੰਗ ਉਠੇ ਤੇ ਇਕ ਬੈਠੇ। ਏਹਨਾ ਵਹਿਣਾਂ ਵਿਚ ਵਹਿੰਦੇ ਨੂੰ ਕਈ ਮਿੰਟ ਲੰਘ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਂਵਾਕ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ— {{Block center|<poem>ਕਬੀਰ ਜੋ ਮੈ ਚਿਤਵਉ ਨਾ ਕਰੈ ਕਿਆ ਮੇਰੇ ਚਿਤਵੈ ਹੋਇ॥ ਅਪਨਾ ਚਿਤਵਿਆ ਹਰਿ ਕਰੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਚਿਤਿ ਨਾ ਹੋਇ॥੨੧੯॥</poem>}} ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਦੀ ਬੈਂਤ ਯਾਦ ਆਈ—<noinclude>{{center|੭}}</noinclude> 7jeh1q3pkk614xuonhe23qkfce7qdlv 250 74108 236446 236014 2026-09-25T13:29:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>'ਜੇ ਮੰਗੀ ਮੌਤ ਮਿਲੇ ਦਰਗਾਹੋਂ ਤਾਂ ਦੁਖੀਆ ਕਾਹਨੂੰ ਜੀਵੇ।'</poem>}} {{gap}}ਅਜਿਹਿਆਂ ਫੁਰਨਿਆਂ ਦਾ ਫੁਰਨਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕੁਝ ਢਾਰਸ ਬੱਝੀ ਅਤੇ ਸਬਰ ਆਇਆ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਠੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਤਾਂ ਕਰੇ ਪਰ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਸੀ, ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਘੜੀ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਵਾਸਤੇ ਮਸਾਂ ਹੀ ਵੇਲਾ ਟਪਾਉਣ ਜੋਗੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਧੀ ਕੁ ਪੀ ਕੇ ਬਿਰਾਜਿਆ ਸੀ। ਪੰਜ-ਇਸ਼ਨਾਨਾ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੇਵਲ ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੋਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਦਸਤਾਰਾ ਸਜਾ ਕੇ ਕੰਬਲ ਦੀ ਬੁਕਲ ਮਾਰ ਬੈਠਾ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ (ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕੇ) ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਉਚੀ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਕਿ ਮਤਾਂ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਰੂਆ ਨਾ ਲਗਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਐਵੇਂ ਹੀ ਗਲ ਪੈ ਜਾਏ ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਰਪੋਟਾਂ ਕਰਦਾ ਫਿਰੇ। ਦਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਕਿਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਕਰ ਬੈਠਾਂ। ਸਰੀਰ ਨਿਰਬਲ ਸੀ, ਨਿਤਨੇਮ ਦਾ ਪਾਠ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਕੀਤਾ, ਥਕ ਗਿਆ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਦਮ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦਲੀਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗਾ ਕਿ ਚਲੋ ਨਿਤਨੇਮ ਦਾ ਪਾਠ ਤਾਂ ਹੋ ਹੀ ਗਿਆ, ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧ ਕੇ ਅਰਾਮ ਕਰੋ। ਉਠ ਕੇ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧਿਆ। ਅਜੇ ਫੇਰ ਬਿਸਤਰੇ ਉਤੇ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ (ਦਿਲ) ਬਿਰਤੀ ਖਿਲਰ ਚਲੀ ਅਤੇ ਮਨ ਹੁਜਤਾਂ ਡਾਹੁਣ ਲਗਾ ਕਿ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਬੁਢੇ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵੀ ਦੁਖੜਾ ਨਾ ਕਟਿਆ (ਅਰਥਾਤ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਨਾ ਕਢਿਆ) ਚਲ ਛਡ ਏਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ; ਕੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਤੋਤੇ ਵਾਂਗੂੰ ਟੀਂ ਟੀਂ ਕਰਨਾ ਹੈਂ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਈ ਕਿ ਮਾਲੀ ਇਕ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਬੀਜਦਾ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੂਟਾ ਉਗਦਾ ਵਧਦਾ ਫੁਲਦਾ ਫਲਦਾ ਹੈ, ਬਾਗ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੂਟੇ ਫੁੱਲਦੇ ਫਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਅਫੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਤਨੇ ਫੁਲ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਫਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਫਲ ਭੀ ਪੈਣ ਤਾਂ ਪੱਕ ਕੇ ਜ਼ਰੂਰ ਕੁਝ ਕਾਣੇ ਭੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਨੌਰ (ਪੰਛੀ) ਹੀ ਠੂੰਗਾਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜੇ ਚਾਹੇ ਕਿ ਫਲ ਇਕ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ<noinclude>{{center|੮}}</noinclude> j301kq8jgjy8rw1r1vz5t6qjw1j2wjj 250 74109 236447 236016 2026-09-25T13:29:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਡਿਗੇ ਟੁਟੇ, ਤਾਂ ਦਸੋ ਕਿ ਕੀ ਉਸਦਾ ਚਿਤਵਿਆ ਕਦੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਭਲਾ ਜੇ ਹੋ ਭੀ ਜਾਏ ਤਾਂ ਅਜਿਹੇ ਬੂਟੇ ਨਾਲ ਲਗੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ। ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੱਕ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਗਫ਼ੇ ਦੇਣ, ਅਥਵਾ ਪੱਕਣ ਅਰ ਤੋੜ ਕੇ ਵੇਚਾਂ। ਜੇ ਇਹ ਲਾਲਚ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਭਲਾ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਐਵੇਂ ਏਨੀ ਦਿਲ-ਤੋੜਵੀਂ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰਦਾ, ਯਾ ਇਕ ਵਾਰ ਫਲ ਖ਼ਰਾਬ ਲਗਾ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ। ਬ੍ਰਿਛਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਵੇਖ ਅਗੇ ਵਾਸਤੇ ਆਸ਼ਾ ਰਖਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ ਐਤਕੀਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਫਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਚਲੋ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਹੀ ਪੱਕ ਪੈਣਗੇ, ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਮਿਣਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਫੇਰ ਢਾਰਸ ਪਈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਜਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਆਇਆ, ਉਠ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਿਰਬਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਸ ਬੀਸ ਮਿੰਟ ਬੈਠਾ ਥਕ ਗਿਆ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਸਾਵਧਾਨਤਾ ਨਾਲ ਹਠ ਧਾਰ ਕੇ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਤੁਰਨਾ ਫਿਰਨਾ ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਚਲਣ ਫਿਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਹੜੀ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਪੰਜ ਫ਼ੁਟ ਥਾਂ ਜੰਗਲੇ ਤਕ ਸੀ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਖਟਕਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਪਹਿਰੇ ਵਾਲਾ ਨਾ ਦੇਖ ਲਵੇ ਅਰ ਸਵੇਰੇ ਰਪੋਟ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕੈਦੀ ਸਮਝ ਕੇ ਅਫ਼ਸਰ ਛਡ ਦੇਣ, ਫੇਰ ਵੀ ਤੌਖਲਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹੀ ਦਾ ਅਸਰ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਰ ਵੈਰਾਗ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਮਸੀ ਵਿਚ ਨਾ ਬਦਲ ਜਾਏ ਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਵੀ ਇਕ ਮਿੰਟ ਸੁਖ ਦਾ ਰਸ ਨਾ ਲਭੇ। ਪਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਨਿਰਾਸਾ ਖ਼ਾਲੀ ਹਥੀਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਇਹ ਗਲ ਪੜ੍ਹੀ, ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਗਵਾਂ ਇਹ ਤਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਰ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵਾਸਤੇ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੈਦੀ ਹਾਂ, ਰਹਿਤ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ ਅਰ ਇਸ ਵਕਤ ਵੀ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਨਰਕ ਨਿਵਾਸੀ ਹਾਂ (ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹਾਂ), ਫੇਰ ਵੀ ਇਥੇ ਸੰਗਤ ਅਰ ਕਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਸਾਥ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨਰਕ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਨੂੰ ਔਖਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਕੇ ਸਹਿ ਚਲਿਆ। ਜਮਦੂਤਾਂ ਦਾ ਦੁਨਿਆਵੀ ਦੋਜ਼ਖ ਵਿਚ ਕੋਈ<noinclude>{{center|੯}}</noinclude> 77n9my7vgycszszzxeso5lcrynhkn9e 250 74110 236448 236020 2026-09-25T13:29:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਚਲਿਆ। ਆਮ ਕੈਦੀਆਂ ਉਤੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ (ਮਾਰ ਪਿਟ ਅਤੇ ਗਾਲ੍ਹੀ ਗਲੋਚ) ਕਰ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਉਤੇ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਕੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਥੋੜੀ ਨਿਗਾਹ ਭੀ ਨਹੀਂ ਝਾਕ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਦਿਲ ਨੇ ਢਾਰਸ ਬੰਨ੍ਹੀ। ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਇਕ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ। ਚੰਚਲ ਮਨ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਾਸਤੇ ਨੱਠਣ ਦੌੜਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇੰਜ ਭਾਸੇ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ (ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਖੰਭ ਲਤਾਂ ਬਾਹਾਂ ਟੁਟ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਥਕਾਵਟ ਅਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਦੁਖ ਤਾਂ ਦੂਰ ਹੋਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਚਹੁੰ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕੋਈ ਤਕੜਾ ਤਾਂ ਨਾ ਸੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੁਖ ਸੁਖ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੁਰਨੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਦੇਰ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਰਸ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਪਮਾ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ ਜਾਂ ਇਉਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਇਤਨੀ ਬੁਧੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਸਕਾਂ। ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਇਉਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਜਿਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਪੰਡਤ ਗਿਆਨੀ ਅਕਸਰ ਮਖ਼ੌਲ ਅਰ ਟਿਚਕਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਥਵਾ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਉਕਤੀਆਂ ਯੁਕਤੀਆਂ ਦਵਾਰਾ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਬੁਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨਦੇ ਯਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਵਕਤ ਮੰਨ ਤੇ ਲੱਖ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਕੀ ਸ਼ੈ ਹੈ? ਕਿਤਨਾ ਮਿੱਠਾ ਠੰਢਾ ਅਰ ਮਹਿਕਦਾਰ ਹੈ? ਕਈ ਗੁਰਮੁਖ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਕਤੀਆਂ ਯੁਕਤੀਆਂ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਹੀ ਦਿਸਣ। {{nop}}<noinclude>{{center|੧੦}}</noinclude> otrl7ngk10ei8op2do4avttiqxmsv2f 250 74112 236438 236026 2026-09-25T13:17:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਇੱਕ_ਉਮਰ_ਕੈਦੀ_ਦਾ_ਸੁਪਨਾ.pdf |Page = 2 |bSize = 588 |cWidth = 476 |cHeight = 750 |oTop = 23 |oLeft = 56 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> cn97f4186soz20grrk07uhnyvwbgy7j 250 74143 236442 236167 2026-09-25T13:27:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦਾਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਇਸੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕ, ਜਿਹਾ ਕਿ ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੀ ਹੈ ?? ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਅਕਤੂਬਰ, ੧੯੪੯ {{right|ਦਾਸ-</br> ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ}} {{border|maxwidth=350px|padding=15px|{{center|{{larger|ਤੇਅਰਵੀਂ ਛਪਾਈ ਬਾਰੇ ਸੂਚਨਾ}}}} {{gap}}ਏਹ ਟਰੈਕਟ ਦੀ ਤੇਅਰਵੀਂ ਵਾਰ ਛਪਾਈ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਟ੍ਰਸਟ ਵਲੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਜਾਹਵੇਂ ਚਲਾਣਾ ਦਿਵਸ ਮਿਤੀ ੧੬ ਅਪ੍ਰੈਲ, ੨੦੧੧ ਨੂੰ ਸਮਰਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਛਪਾਈ, ਜਿਲਦ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਖਾਸ ਖਿਆਲ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਗੀਆਂ।</br> {{Block right|<poem>ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ॥ ਸਕੱਤਰ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਟ੍ਰਸਟ ਲੁਧਿਆਣਾ।</poem>}}}}<noinclude>{{center|੪}}</noinclude> b2p2qeuyukdhkwojz2uazj0uk0ghu9t 250 74144 236443 236170 2026-09-25T13:28:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 236443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<poem>ੴਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} {{x-larger|ਇਕ ਉਮਰ ਕੈਦੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ}} {{larger|ਇਕ ਸੁਆਦਲੀ ਤੇ ਸਿਖਿਆਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀ}} (੧)</poem>}} {{gap}}ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੋਠੜੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੁਵੱਖਤੇ ਹੀ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲੇ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਹੀ ਬਿਸਤਰੇ ਉਤੇ ਅੜਿੰਗ ਬੜਿੰਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੇਸੁਧੀ ਜਿਹੀ ਹੋ ਕੇ ਨੀਂਦ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਦੋ ਬਜੇ ਤਕ ਬੇਸੁਧ ਘੂਕ ਸੁੱਤਾ ਰਿਹਾ। ਮੇਰੇ ਕੰਨੀਂ ਵਲੇਲ ਪਈ ਕਿ ਕੋਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣ ਮੈਨੂੰ ਵਾਜਾਂ (ਆਵਾਜ਼ਾਂ) ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਨ ਲਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਰਮੁਖ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, “ਉਠ ਵੀਰਾ, ਕਿਉਂ ਘੂਕ ਬੇਸੁਧ ਹੋ ਕੇ ਲੱਤਾਂ ਪਸਾਰੀ ਪਿਆ ਹੈਂ।” ਅੱਜ ਗੁਰਪੁਰਬ ਦੀ ਰਾਤ ਹੈ। ਕੁਲ, ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਸਾਜੇ ਨਿਵਾਜੇ ਪੰਥ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸਿਦਕੀ ਸਿੰਘ (ਸਿਖ) ਪ੍ਰਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਬੱਚੇ ਬੱਚੀਆਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ ਅਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਉਂਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਆਸਨ ਜਮਾਈ ਨਾਮ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਕਈ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੱਲ ਕੀ ਇਹ ਸਭੇ ਹਾਲਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿਸਦੀਆਂ ਭੀ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਵੀ ਸਲਾਹ ਹੋਈ ਕਿ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਤਨੇਮ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਾਂ। ਅਜੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਹੱਥ<noinclude>{{center|੫}}</noinclude> b48jxqe0f2l5d0884s3qv96rf9dcfrc 250 74161 236449 2026-09-25T16:02:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 236449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ।</br> {{gap}}ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਆਸਤਕ ਅਤੇ ਨਾਸਤਕ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਨਸਾਨ ਹਨ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਉਹ ਆਸਤਕ ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਉਹ ਨਾਸਤਕ। ਆਸਤਕ ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਸਤਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਰੱਬ ਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਆਸਤਕ ਹੋਣਾ ਭਾਵ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬੜੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਬਹਿਸਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਪਰੰਤੂ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਅਸਲ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਉਹ ਸਭਿਅਕ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ, ਜੁਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੋਚੇਗਾ ਕਿ ਰੱਬ ਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਦੂਸਰੇ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ ਛਲ, ਕਪਟ, ਅਨਿਆਂ, ਚੋਰੀ, ਡਾਕਾ, ਕਤਲ ਆਦਿ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲਾਵੇਗਾ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕੁਕਰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਅਸਲ ਮਾਅਨਿਆਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੋਵੇ; ਬਾਹਰੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭੇਖ ਬਣਾ ਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਹਰੀ ਭੇਖ (ਚਿੰਨ੍ਹ) ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਦਾ ਧਾਰਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਜਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਅਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਉਪਰੋਕਤ ਸਭ ਕੁਕਰਮ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਹਿਰਾਵੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬੜਾ ਨਿਮਰਤਾ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਭਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਬੜਾ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਧਰਮ ਬਣਾਇਆ ਤਾਂ ਗਿਆ ਸੀ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ (ਤਨੋ {{nop}}<noinclude>{{rh||3}}</noinclude> et99i9gg8u12x2k30ls703ftlct7als 250 74162 236474 2026-09-26T05:18:44Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸੋਚ ਮਨ ਮੈ ਨਹਿ ਲਾਊਂ॥ ਦੋਹਰਾ॥ਕੈਸੇ ਗੁਰ ਪਹਿਲੇ ਚਲੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੇ ਮੋਹਿ॥ ਵੇ ਜੋਗੀ ਅਵਧੂਤ ਹੈਂ ਭਸਮ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋਹਿ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਭਸਮ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋਹਿ ਉਠੇ ਤੇਰੇ ਮਨਮੈ ਜਵਾਲਾ॥ਰੋਇ ਮਰੇ ਤੇਰੀ ਮਾਇ ਜਿਸ ਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 236474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੪)}}</noinclude>ਸੋਚ ਮਨ ਮੈ ਨਹਿ ਲਾਊਂ॥ ਦੋਹਰਾ॥ਕੈਸੇ ਗੁਰ ਪਹਿਲੇ ਚਲੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੇ ਮੋਹਿ॥ ਵੇ ਜੋਗੀ ਅਵਧੂਤ ਹੈਂ ਭਸਮ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋਹਿ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਭਸਮ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋਹਿ ਉਠੇ ਤੇਰੇ ਮਨਮੈ ਜਵਾਲਾ॥ਰੋਇ ਮਰੇ ਤੇਰੀ ਮਾਇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੂੰ ਦੁਖ ਸੇ ਪਾਲਾ॥ ਭਈਆ ਰੇ ਕਹਾ ਹਮਾਰਾ ਮਾਨ ਭਯਾ ਹੈ ਕਿਆਮਤ ਵਾਲਾ॥ਕਰ ਧਾਰਾ ਕਾਰਾਜ ਵਗਦ ਕੁਰਲਾਲਾ ਲਾਲਾ ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਰ ਜੋਰੇ ਅਰਜ ਕਰੇ ਲਗਾ ਗੁਰੂ ਸੇ ਧਿਆਨ ॥ ਜਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਰੂੰ ਨਾਂਤਰ ਤਜੂੰ ਪ੍ਰਾਨ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਨਾਤਰ ਤਜੂੰ ਪ੍ਰਾਨ ਯਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੇਂ ਆਈ ॥ ਤੁਮ ਕੋ ਦੇਉਂ ਸ੍ਰਾਪ ਕਰੇਂਗੇ ਲੋਗ ਹਸਾਈ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਐਸੇ ਭਏ ਕਠੋਰ ਦਇਆ ਤੋਹਿ ਨੈਕ ਨਾ ਆਈ॥ ਕਹੂੰ ਗੁਰੂ ਸੇ ਜਾਇ ਕਹਾਂ ਤੁਮ ਦੇਰ ਲਗਾਈ॥ਦੋ:॥ਰਾਜਾ ਜੋਗੀ ਅਗਨ ਜਲ ਇਨ ਕੀ ਉਲਟੀ ਰੀਤ॥ ਡਰ ੇ ਰਹੀਏ ਸ਼ਰਾਮ, ਯੇਹ ਥੋੜੀ ਪਾਲੈ ਪ੍ਰੀਤ॥ ਚੋਬੋਲਾ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਥੋੜੀ ਪਾਲੈ ਪ੍ਰੀਤਿ ਹਮੇਂ ਤੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੈ। ਛੋੜਦੇਹ ਘਰਬਾਰਤਿ ਨਹਿ ਫੇਰ ਲਗਾਵੈ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਘਰ ਘਰ ਅਲਖ ਜਗਾਇ ਗੁਰੂਕੇ ਟੁਕੜੇ ਖਾਵੈਂ। ਮਨ ਦਿਲਗੀਰੀ ਹੋਇ ਛੋਡ ਉਨ ਕੋ ਭੀ ਜਾਵੈਂ॥ ਦੋਹ ਨੈਨਨ ਭਰ ਭਰ ਰੋਵਤੇ ਗਏ ਕੁਵਰ ਮੁਰਝਾਇ॥ ਮਾਮਾਂ ਕੇ ਸੁਨਿ ਬਚਨ ਕੋ ਗਿਰੇ ਤਵਾਰੋ ਖਾਇ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਗਿਰੇ ਤਵਾਰੋ ਖਾਇ ਨੈਨੋਂ ਮੈ ਆਏ ਪਾਨੀ॥ ਰੋਵਤ ਜ਼ਾਰ ਬੇ ਜ਼ਾਰ ਭਈ ਮੇਰੀ<noinclude></noinclude> bi9ipcayekhmkenjimxbz2ha2zsinku 236481 236474 2026-09-26T05:32:34Z Taranpreet Goswami 2106 236481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੪)}}</noinclude>ਸੋਚ ਮਨ ਮੈ ਨਹਿ ਲਾਊਂ॥ ਦੋਹਰਾ॥ਕੈਸੇ ਗੁਰ ਪਹਿਲੇ ਚਲੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੇ ਮੋਹਿ॥ ਵੇ ਜੋਗੀ ਅਵਧੂਤ ਹੈਂ ਭਸਮ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋਹਿ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਭਸਮ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋਹਿ ਉਠੇ ਤੇਰੇ ਮਨਮੈ ਜਵਾਲਾ॥ਰੋਇ ਮਰੇ ਤੇਰੀ ਮਾਇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੂੰ ਦੁਖ ਸੇ ਪਾਲਾ॥ ਭਈਆ ਰੇ ਕਹਾ ਹਮਾਰਾ ਮਾਨ ਭਯਾ ਹੈ ਕਿਆਮਤ ਵਾਲਾ॥ਕਰ ਧਾਰਾ ਕਾਰਾਜ ਵਗਦ ਕੁਰਲਾਲਾ ਲਾਲਾ ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਰ ਜੋਰੇ ਅਰਜ ਕਰੇ ਲਗਾ ਗੁਰੂ ਸੇ ਧਿਆਨ ॥ ਜਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਰੂੰ ਨਾਂਤਰ ਤਜੂੰ ਪ੍ਰਾਨ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਨਾਤਰ ਤਜੂੰ ਪ੍ਰਾਨ ਯਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੇਂ ਆਈ ॥ ਤੁਮ ਕੋ ਦੇਉਂ ਸ੍ਰਾਪ ਕਰੇਂਗੇ ਲੋਗ ਹਸਾਈ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਐਸੇ ਭਏ ਕਠੋਰ ਦਇਆ ਤੋਹਿ ਨੈਕ ਨਾ ਆਈ॥ ਕਹੂੰ ਗੁਰੂ ਸੇ ਜਾਇ ਕਹਾਂ ਤੁਮ ਦੇਰ ਲਗਾਈ॥ਦੋ:॥ਰਾਜਾ ਜੋਗੀ ਅਗਨ ਜਲ ਇਨ ਕੀ ਉਲਟੀ ਰੀਤ॥ ਡਰ ਰਹੀਏ ਸ਼ਰਾਮ, ਯੇਹ ਥੋੜੀ ਪਾਲੈ ਪ੍ਰੀਤ॥ ਚੋਬੋਲਾ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਥੋੜੀ ਪਾਲੈ ਪ੍ਰੀਤਿ ਹਮੇਂ ਤੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੈ। ਛੋੜਦੇਹ ਘਰਬਾਰਤਿ ਨਹਿ ਫੇਰ ਲਗਾਵੈ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਘਰ ਘਰ ਅਲਖ ਜਗਾਇ ਗੁਰੂਕੇ ਟੁਕੜੇ ਖਾਵੈਂ। ਮਨ ਦਿਲਗੀਰੀ ਹੋਇ ਛੋਡ ਉਨ ਕੋ ਭੀ ਜਾਵੈਂ॥ ਦੋਹ ਨੈਨਨ ਭਰ ਭਰ ਰੋਵਤੇ ਗਏ ਕੁਵਰ ਮੁਰਝਾਇ॥ ਮਾਮਾਂ ਕੇ ਸੁਨਿ ਬਚਨ ਕੋ ਗਿਰੇ ਤਵਾਰੋ ਖਾਇ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਗਿਰੇ ਤਵਾਰੋ ਖਾਇ ਨੈਨੋਂ ਮੈ ਆਏ ਪਾਨੀ॥ ਰੋਵਤ ਜ਼ਾਰ ਬੇ ਜ਼ਾਰ ਭਈ ਮੇਰੀ<noinclude></noinclude> p98drgl9jsxyxi6deu9yqy4vad7tm4g 236483 236481 2026-09-26T05:48:04Z Taranpreet Goswami 2106 236483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੪)}}</noinclude>ਸੋਚ ਮਨ ਮੈ ਨਹਿ ਲਾਊਂ॥ ਦੋਹਰਾ॥ਕੈਸੇ ਗੁਰ ਪਹਿਲੇ ਚਲੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੇ ਮੋਹਿ॥ ਵੇ ਜੋਗੀ ਅਵਧੂਤ ਹੈਂ ਭਸਮ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋਹਿ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਭਸਮ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋਹਿ ਉਠੇ ਤੇਰੇ ਮਨਮੈ ਜਵਾਲਾ॥ਰੋਇ ਮਰੇ ਤੇਰੀ ਮਾਇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੂੰ ਦੁਖ ਸੇ ਪਾਲਾ॥ ਭਈਆ ਰੇ ਕਹਾ ਹਮਾਰਾ ਮਾਨ ਭਯਾ ਹੈ ਕਿਆਮਤ ਵਾਲਾ॥ ਕਰ ਧਾਰਾ ਕਾਰਾਜ ਵਗਦ ਕਰ ਲਾਲਾ ਲਾਲਾ ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਰ ਜੋਰੇ ਅਰਜ ਕਰੇ ਲਗਾ ਗੁਰੂ ਸੇ ਧਿਆਨ ॥ ਜਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਰੂੰ ਨਾਂਤਰ ਤਜੂੰ ਪ੍ਰਾਨ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਨਾਤਰ ਤਜੂੰ ਪ੍ਰਾਨ ਯਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੇਂ ਆਈ ॥ ਤੁਮ ਕੋ ਦੇਉਂ ਸ੍ਰਾਪ ਕਰੇਂਗੇ ਲੋਗ ਹਸਾਈ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਐਸੇ ਭਏ ਕਠੋਰ ਦਇਆ ਤੋਹਿ ਨੈਕ ਨਾ ਆਈ॥ ਕਹੂੰ ਗੁਰੂ ਸੇ ਜਾਇ ਕਹਾਂ ਤੁਮ ਦੇਰ ਲਗਾਈ॥ਦੋ:॥ਰਾਜਾ ਜੋਗੀ ਅਗਨ ਜਲ ਇਨ ਕੀ ਉਲਟੀ ਰੀਤ॥ ਡਰ ਰਹੀਏ ਸ਼ਰਾਮ, ਯੇਹ ਥੋੜੀ ਪਾਲੈ ਪ੍ਰੀਤ॥ ਚੋਬੋਲਾ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਥੋੜੀ ਪਾਲੈ ਪ੍ਰੀਤਿ ਹਮੇਂ ਤੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੈ॥ ਛੋੜਦੇਹ ਘਰਬਾਰਤਿ ਨਹਿ ਫੇਰ ਲਗਾਵੈ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਘਰ ਘਰ ਅਲਖ ਜਗਾਇ ਗੁਰੂਕੇ ਟੁਕੜੇ ਖਾਵੈਂ॥ ਮਨ ਦਿਲਗੀਰੀ ਹੋਇ ਛੋਡ ਉਨ ਕੋ ਭੀ ਜਾਵੈਂ॥ ਦੋਹ ਨੈਨਨ ਭਰ ਭਰ ਰੋਵਤੇ ਗਏ ਕੁਵਰ ਮੁਰਝਾਇ॥ ਮਾਮਾਂ ਕੇ ਸੁਨਿ ਬਚਨ ਕੋ ਗਿਰੇ ਤਵਾਰੋ ਖਾਇ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਗਿਰੇ ਤਵਾਰੋ ਖਾਇ ਨੈਨੋਂ ਮੈ ਆਏ ਪਾਨੀ॥ ਰੋਵਤ ਜ਼ਾਰ ਬੇ ਜ਼ਾਰ ਭਈ ਮੇਰੀ<noinclude></noinclude> rts01o49qlxu5cakmlfa7h2hxq8jvtz 236488 236483 2026-09-26T07:46:32Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 236488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੪)}}</noinclude>ਸੋਚ ਮਨ ਮੈ ਨਹਿ ਲਾਊਂ॥ ਦੋਹਰਾ॥ਕੈਸੇ ਗੁਰ ਪਹਿਲੇ ਚਲੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੇ ਮੋਹਿ॥ ਵੇ ਜੋਗੀ ਅਵਧੂਤ ਹੈਂ ਭਸਮ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋਹਿ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਭਸਮ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋਹਿ ਉਠੇ ਤੇਰੇ ਮਨਮੈ ਜਵਾਲਾ॥ਰੋਇ ਮਰੇ ਤੇਰੀ ਮਾਇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੂੰ ਦੁਖ ਸੇ ਪਾਲਾ॥ ਭਈਆ ਰੇ ਕਹਾ ਹਮਾਰਾ ਮਾਨ ਭਯਾ ਹੈ ਕਿਆਮਤ ਵਾਲਾ॥ ਕਰ ਧਾਰਾ ਕਾਰਾਜ ਵਗਦ ਕਰ ਲਾਲਾ ਲਾਲਾ ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਰ ਜੋਰੇ ਅਰਜ ਕਰੇ ਲਗਾ ਗੁਰੂ ਸੇ ਧਿਆਨ ॥ ਜਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਰੂੰ ਨਾਂਤਰ ਤਜੂੰ ਪ੍ਰਾਨ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਨਾਤਰ ਤਜੂੰ ਪ੍ਰਾਨ ਯਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੇਂ ਆਈ ॥ ਤੁਮ ਕੋ ਦੇਉਂ ਸ੍ਰਾਪ ਕਰੇਂਗੇ ਲੋਗ ਹਸਾਈ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਐਸੇ ਭਏ ਕਠੋਰ ਦਇਆ ਤੋਹਿ ਨੈਕ ਨਾ ਆਈ॥ ਕਹੂੰ ਗੁਰੂ ਸੇ ਜਾਇ ਕਹਾਂ ਤੁਮ ਦੇਰ ਲਗਾਈ॥ਦੋ:॥ਰਾਜਾ ਜੋਗੀ ਅਗਨ ਜਲ ਇਨ ਕੀ ਉਲਟੀ ਰੀਤ॥ ਡਰd ਰਹੀਏ ਸ਼ਰਾਮ, ਯੇਹ ਥੋੜੀ ਪਾਲੈ ਪ੍ਰੀਤ॥ ਚੋਬੋਲਾ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਥੋੜੀ ਪਾਲੈ ਪ੍ਰੀਤਿ ਹਮੇਂ ਤੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੈ॥ ਛੋੜਦੇਹ ਘਰਬਾਰਤਿ ਨਹਿ ਫੇਰ ਲਗਾਵੈ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਘਰ ਘਰ ਅਲਖ ਜਗਾਇ ਗੁਰੂਕੇ ਟੁਕੜੇ ਖਾਵੈਂ॥ ਮਨ ਦਿਲਗੀਰੀ ਹੋਇ ਛੋਡ ਉਨ ਕੋ ਭੀ ਜਾਵੈਂ॥ ਦੋਹ ਨੈਨਨ ਭਰ ਭਰ ਰੋਵਤੇ ਗਏ ਕੁਵਰ ਮੁਰਝਾਇ॥ ਮਾਮਾਂ ਕੇ ਸੁਨਿ ਬਚਨ ਕੋ ਗਿਰੇ ਤਵਾਰੋ ਖਾਇ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਗਿਰੇ ਤਵਾਰੋ ਖਾਇ ਨੈਨੋਂ ਮੈ ਆਏ ਪਾਨੀ॥ ਰੋਵਤ ਜ਼ਾਰ ਬੇ ਜ਼ਾਰ ਭਈ ਮੇਰੀ<noinclude></noinclude> dtjo3efux527aoeqcdcay61h2xrlwzz 236490 236488 2026-09-26T08:00:49Z Taranpreet Goswami 2106 236490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੪)}}</noinclude>ਸੋਚ ਮਨ ਮੈ ਨਹਿ ਲਾਊਂ॥ ਦੋਹਰਾ॥ਕੈਸੇ ਗੁਰ ਪਹਿਲੇ ਚਲੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੇ ਮੋਹਿ॥ ਵੇ ਜੋਗੀ ਅਵਧੂਤ ਹੈਂ ਭਸਮ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋਹਿ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਭਸਮ ਕਰੇਂਗੇ ਤੋਹਿ ਉਠੇ ਤੇਰੇ ਮਨਮੈ ਜਵਾਲਾ॥ਰੋਇ ਮਰੇ ਤੇਰੀ ਮਾਇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੂੰ ਦੁਖ ਸੇ ਪਾਲਾ॥ ਭਈਆ ਰੇ ਕਹਾ ਹਮਾਰਾ ਮਾਨ ਭਯਾ ਹੈ ਕਿਆਮਤ ਵਾਲਾ॥ ਕਰ ਧਾਰਾ ਕਾਰਾਜ ਵਗਦ ਕਰ ਲਾਲਾ ਲਾਲਾ ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਰ ਜੋਰੇ ਅਰਜ ਕਰੇ ਲਗਾ ਗੁਰੂ ਸੇ ਧਿਆਨ ॥ ਜਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਰੂੰ ਨਾਂਤਰ ਤਜੂੰ ਪ੍ਰਾਨ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਨਾਤਰ ਤਜੂੰ ਪ੍ਰਾਨ ਯਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਮੇਂ ਆਈ ॥ ਤੁਮ ਕੋ ਦੇਉਂ ਸ੍ਰਾਪ ਕਰੇਂਗੇ ਲੋਗ ਹਸਾਈ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਐਸੇ ਭਏ ਕਠੋਰ ਦਇਆ ਤੋਹਿ ਨੈਕ ਨਾ ਆਈ॥ ਕਹੂੰ ਗੁਰੂ ਸੇ ਜਾਇ ਕਹਾਂ ਤੁਮ ਦੇਰ ਲਗਾਈ॥ਦੋ:॥ਰਾਜਾ ਜੋਗੀ ਅਗਨ ਜਲ ਇਨ ਕੀ ਉਲਟੀ ਰੀਤ॥ ਡਰਕੇ ਰਹੀਏ ਪ੍ਰਸ਼ਰਾਮ, ਯੇਹ ਥੋੜੀ ਪਾਲੈ ਪ੍ਰੀਤ॥ ਚੋਬੋਲਾ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਥੋੜੀ ਪਾਲੈ ਪ੍ਰੀਤਿ ਹਮੇਂ ਤੂੰ ਕਿਆ ਸਮਝਾਵੈ॥ ਛੋੜਦੇਹ ਘਰਬਾਰਤਿ ਨਹਿ ਫੇਰ ਲਗਾਵੈ॥ ਮਾਮਾਂ ਜੀ ਘਰ ਘਰ ਅਲਖ ਜਗਾਇ ਗੁਰੂਕੇ ਟੁਕੜੇ ਖਾਵੈਂ॥ ਮਨ ਦਿਲਗੀਰੀ ਹੋਇ ਛੋਡ ਉਨ ਕੋ ਭੀ ਜਾਵੈਂ॥ ਦੋਹ ਨੈਨਨ ਭਰ ਭਰ ਰੋਵਤੇ ਗਏ ਕੁਵਰ ਮੁਰਝਾਇ॥ ਮਾਮਾਂ ਕੇ ਸੁਨਿ ਬਚਨ ਕੋ ਗਿਰੇ ਤਵਾਰੋ ਖਾਇ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਗਿਰੇ ਤਵਾਰੋ ਖਾਇ ਨੈਨੋਂ ਮੈ ਆਏ ਪਾਨੀ॥ ਰੋਵਤ ਜ਼ਾਰ ਬੇ ਜ਼ਾਰ ਭਈ ਮੇਰੀ<noinclude></noinclude> cs3anyek8ruye4zl1mw5s87jca3ar2e 250 74163 236475 2026-09-26T05:19:40Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵੈਰਾਨੀ॥ ਮਾਂਮਾਜੀ ਐਸੇ ਭਏ ਕਠੋਰ ਮੇਰੀ ਤੈਨੇ ਇਕ ਨਾਂ ਮਾਨੀ॥ ਦੋਉ ਕਰ ਜੋਰੈ ਹਾਥ ਸੁਨਾਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨੀ॥ ਯੇਹ ਬਾਤ ਕਹਿ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਕੋ ਭਰਥਰੀ ਨੈ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ॥ ਤਬ ਭਰਥਰੀ ਨੈ ਕਹਾ ਤੁਮ ਪੈਹਲੇ ਠੈਹਰੋ ਮੈਂ ਜਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 236475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੫)}}</noinclude>ਵੈਰਾਨੀ॥ ਮਾਂਮਾਜੀ ਐਸੇ ਭਏ ਕਠੋਰ ਮੇਰੀ ਤੈਨੇ ਇਕ ਨਾਂ ਮਾਨੀ॥ ਦੋਉ ਕਰ ਜੋਰੈ ਹਾਥ ਸੁਨਾਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨੀ॥ ਯੇਹ ਬਾਤ ਕਹਿ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਕੋ ਭਰਥਰੀ ਨੈ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ॥ ਤਬ ਭਰਥਰੀ ਨੈ ਕਹਾ ਤੁਮ ਪੈਹਲੇ ਠੈਹਰੋ ਮੈਂ ਜਾਇ ਗੁਰਕੀ ਆਗਿਆ ਲੇਆਉਂ॥ ਤਬ ਤੀਨ ਬੇਰ ਗਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਸ ਕਰ ਪੁਤਲੀ ਲੈ ਕਰ॥ ਚੌਥੀ ਵੇਰ ਗੋਪੀਚੰਦ ਕੋ ਲੈ ਗਏ ਆਵਾਜ਼ ਦੀਨੀ ਗੁਫਾ ਮੈਂ ਤਬ ਗੁਰੁ ਜੀ ਬੋਲੇ ਬੱਚਾ ਕੌਨ ਹੈ॥ਤਬ ਭਰਥਰੀ ਨੇਕਹਾ ਮੈਂ ਆਯਾ ਹੂੰ ਆਪ ਕਾ ਚੇਲਾ ਹੂੰ ਔਰ ਗੋਪੀਚੰਦ ਆਪ ਕੀ “ਸੇਵਾ ਕੋ ਚਰਣ ਸਮੀਪ ਆਇਆ ਹੈ ਤਬ ਤੌ ਗੁਰੂਜੀ ਬੋਲੇ ਗੋਪੀਚੰਦ ਤੋ ਅਮਰ ਹੀ ਹੈ॥ ਤਬ ਭਰਥਰੀ ਬੋਲੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਮਰ ਕਰੋਗੇ ਤੋ ਅਮਰਹੈ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਗੋਪੀਚੰਦ ਕੋ ਵਰ ਦਾਨ ਦੀਆ ਕਿ ਬੱਚਾ “ਫਲੈਗੀ ਬਲਾਇ ਜਾਉ ਜਾਉ' ਗੋਪੀਚੰਦ ਭਰਥਰੀ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸਭ ਘਰੀ ਘਰ ਸੇ ਚਲਾ ਜੋ ਲਗਾ ਗੁਰੂ ਸੋ ਨੇਹੁ॥ ਜਾ ਚੇਲਾ ਘਰ ਅਪਨੇ ਅਮਰ ਭਈ ਤੇਰੀ ਦੇਹ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਚੇਲਾ ਜੀ ਅਮਰ ਭਈ ਤੇਰੀ ਦੇਹ ਮੇਰੇ ਗੋਪੀਚੰਦ ਪਿਆਰੇ॥ ਕਰਿ ਧਾਰਾ ਕਾ ਰਾਜ ਰਹੋ ਤੁਮ ਸੰਗ ਹਮਾਰੇ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਹਮਜੋਗੀ ਔਧੂਤ ਰਹੇ ਦੁਨੀਆਂ ਸੇ ਨਿਆਰੇ॥ ਤੁਮ ਰਾਜਾ ਮਹਾਰਾਜ ਫਿਰੋਗੇ ਘਰ ਘਰ ਮਾਰੇ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਤੁਮ ਗੁਰੂ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਹੋ ਕੌਨ ਕਰੇਗਾ ਹੋੜ॥ ਸਰਣ ਗਹੀ ਤੇਰੀ<noinclude></noinclude> rjlzs3mzsedwoihmh3sznb77gu2yr6m 236491 236475 2026-09-26T08:02:59Z Taranpreet Goswami 2106 236491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੫)}}</noinclude>ਵੈਰਾਨੀ॥ ਮਾਂਮਾਜੀ ਐਸੇ ਭਏ ਕਠੋਰ ਮੇਰੀ ਤੈਨੇ ਇਕ ਨਾਂ ਮਾਨੀ॥ ਦੋਉ ਕਰ ਜੋਰੈ ਹਾਥ ਸੁਨਾਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨੀ॥ ਯੇਹ ਬਾਤ ਕਹਿ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਕੋ ਭਰਥਰੀ ਨੈ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ॥ ਤਬ ਭਰਥਰੀ ਨੈ ਕਹਾ ਤੁਮ ਪੈਹਲੇ ਠੈਹਰੋ ਮੈਂ ਜਾਇ ਗੁਰਕੀ ਆਗਿਆ ਲੇਆਉਂ॥ ਤਬ ਤੀਨ ਬੇਰ ਗਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਸ ਕਟ ਪੁਤਲੀ ਲੈ ਕਰ॥ ਚੌਥੀ ਵੇਰ ਗੋਪੀਚੰਦ ਕੋ ਲੈ ਗਏ ਆਵਾਜ਼ ਦੀਨੀ ਗੁਫਾ ਮੈਂ ਤਬ ਗੁਰੁ ਜੀ ਬੋਲੇ ਬੱਚਾ ਕੌਨ ਹੈ॥ਤਬ ਭਰਥਰੀ ਨੇ ਕਹਾ ਮੈਂ ਆਯਾ ਹੂੰ ਆਪ ਕਾ ਚੇਲਾ ਹੂੰ ਔਰ ਗੋਪੀਚੰਦ ਆਪ ਕੀ “ਸੇਵਾ ਕੋ ਚਰਣ ਸਮੀਪ ਆਇਆ ਹੈ ਤਬ ਤੌ ਗੁਰੂਜੀ ਬੋਲੇ ਗੋਪੀਚੰਦ ਤੋ ਅਮਰ ਹੀ ਹੈ॥ ਤਬ ਭਰਥਰੀ ਬੋਲੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਮਰ ਕਰੋਗੇ ਤੋ ਅਮਰ ਹੈ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਗੋਪੀਚੰਦ ਕੋ ਵਰ ਦਾਨ ਦੀਆ ਕਿ ਬੱਚਾ “ਫਲੈਗੀ ਬਲਾਇ ਜਾਉ ਜਾਉ' ਗੋਪੀਚੰਦ ਭਰਥਰੀ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸਭ ਘਰੀ ਘਰ ਸੇ ਚਲਾ ਜੋ ਲਗਾ ਗੁਰੂ ਸੋ ਨੇਹੁ॥ ਜਾ ਚੇਲਾ ਘਰ ਅਪਨੇ ਅਮਰ ਭਈ ਤੇਰੀ ਦੇਹ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਚੇਲਾ ਜੀ ਅਮਰ ਭਈ ਤੇਰੀ ਦੇਹ ਮੇਰੇ ਗੋਪੀਚੰਦ ਪਿਆਰੇ॥ ਕਰਿ ਧਾਰਾ ਕਾ ਰਾਜ ਰਹੋ ਤੁਮ ਸੰਗ ਹਮਾਰੇ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਹਮਜੋਗੀ ਔਧੂਤ ਰਹੇ ਦੁਨੀਆਂ ਸੇ ਨਿਆਰੇ॥ ਤੁਮ ਰਾਜਾ ਮਹਾਰਾਜ ਫਿਰੋਗੇ ਘਰ ਘਰ ਮਾਰੇ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਤੁਮ ਗੁਰੂ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਹੋ ਕੌਨ ਕਰੇਗਾ ਹੋੜ॥ ਸਰਣ ਗਹੀ ਤੇਰੀ<noinclude></noinclude> bbnjy97vho2acy8ga4lphvrr4znj8tu 236492 236491 2026-09-26T08:05:25Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 236492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੫)}}</noinclude>ਵੈਰਾਨੀ॥ ਮਾਂਮਾਜੀ ਐਸੇ ਭਏ ਕਠੋਰ ਮੇਰੀ ਤੈਨੇ ਇਕ ਨਾਂ ਮਾਨੀ॥ ਦੋਉ ਕਰ ਜੋਰੈ ਹਾਥ ਸੁਨਾਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨੀ॥ ਯੇਹ ਬਾਤ ਕਹਿ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਕੋ ਭਰਥਰੀ ਨੈ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ॥ ਤਬ ਭਰਥਰੀ ਨੈ ਕਹਾ ਤੁਮ ਪੈਹਲੇ ਠੈਹਰੋ ਮੈਂ ਜਾਇ ਗੁਰਕੀ ਆਗਿਆ ਲੇਆਉਂ॥ ਤਬ ਤੀਨ ਬੇਰ ਗਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਸ ਕਟ ਪੁਤਲੀ ਲੈ ਕਰ॥ ਚੌਥੀ ਵੇਰ ਗੋਪੀਚੰਦ ਕੋ ਲੈ ਗਏ ਆਵਾਜ਼ ਦੀਨੀ ਗੁਫਾ ਮੈਂ ਤਬ ਗੁਰੁ ਜੀ ਬੋਲੇ ਬੱਚਾ ਕੌਨ ਹੈ॥ਤਬ ਭਰਥਰੀ ਨੇ ਕਹਾ ਮੈਂ ਆਯਾ ਹੂੰ ਆਪ ਕਾ ਚੇਲਾ ਹੂੰ ਔਰ ਗੋਪੀਚੰਦ ਆਪ ਕੀ “ਸੇਵਾ ਕੋ ਚਰਣ ਸਮੀਪ ਆਇਆ ਹੈ ਤਬ ਤੌ ਗੁਰੂਜੀ ਬੋਲੇ ਗੋਪੀਚੰਦ ਤੋ ਅਮਰ ਹੀ ਹੈ॥ ਤਬ ਭਰਥਰੀ ਬੋਲੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਮਰ ਕਰੋਗੇ ਤੋ ਅਮਰ ਹੈ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਗੋਪੀਚੰਦ ਕੋ ਵਰ ਦਾਨ ਦੀਆ ਕਿ ਬੱਚਾ “ਟਲੈਗੀ ਬਲਾਇ ਜਾਉ ਜਾਉ" ਗੋਪੀਚੰਦ ਭਰਥਰੀ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸਭ ਘਰੀ ਘਰ ਸੇ ਚਲਾ ਜੋ ਲਗਾ ਗੁਰੂ ਸੇ ਨੇਹੁ॥ ਜਾ ਚੇਲਾ ਘਰ ਅਪਨੇ ਅਮਰ ਭਈ ਤੇਰੀ ਦੇਹ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਚੇਲਾ ਜੀ ਅਮਰ ਭਈ ਤੇਰੀ ਦੇਹ ਮੇਰੇ ਗੋਪੀਚੰਦ ਪਿਆਰੇ॥ ਕਰਿ ਧਾਰਾ ਕਾ ਰਾਜ ਰਹੋ ਤੁਮ ਸੰਗ ਹਮਾਰੇ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਹਮਜੋਗੀ ਔਧੂਤ ਰਹੇ ਦੁਨੀਆਂ ਸੇ ਨਿਆਰੇ॥ ਤੁਮ ਰਾਜਾ ਮਹਾਰਾਜ ਫਿਰੋਗੇ ਘਰ ਘਰ ਮਾਰੇ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਤੁਮ ਗੁਰੂ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਹੋ ਕੌਨ ਕਰੇਗਾ ਹੋੜ॥ ਸਰਣ ਗਹੀ ਤੇਰੀ<noinclude></noinclude> ax824r6gu3c8kdjmun5zyz9smiom6zj 250 74164 236476 2026-09-26T05:20:23Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ਆਣ ਕੇ ਰਾਜ ਪਾਟ ਦੀ ਛੋੜ। ਚੌਬੋਲਾ॥ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਾਜ ਪਾਦ ਦੀਏ ਛੋੜ ਚਰਨ ਤੁਮਰੋ ਚਿਤ ਦੀਨਾ॥ ਚੇਲਾ ਕਰ ਲੇਹ ਮੋਹਿ ਫਿਰੂੰ ਮੈਂ ਜਗਸੇ ਹੀਨਾਂ ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਧਾਰਾ ਮੈਂ ਨਗਰ ਸਥਾਨ ਤਜਾ ਮੈਂਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਗੀਨਾ ॥ ਘਰ ਸੋਲਾਂ ਸੌ ਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 236476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੬)}}</noinclude> ਆਣ ਕੇ ਰਾਜ ਪਾਟ ਦੀ ਛੋੜ। ਚੌਬੋਲਾ॥ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਾਜ ਪਾਦ ਦੀਏ ਛੋੜ ਚਰਨ ਤੁਮਰੋ ਚਿਤ ਦੀਨਾ॥ ਚੇਲਾ ਕਰ ਲੇਹ ਮੋਹਿ ਫਿਰੂੰ ਮੈਂ ਜਗਸੇ ਹੀਨਾਂ ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਧਾਰਾ ਮੈਂ ਨਗਰ ਸਥਾਨ ਤਜਾ ਮੈਂਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਗੀਨਾ ॥ ਘਰ ਸੋਲਾਂ ਸੌ ਨਾਰ ਸੋਚ ਉਨ ਕਾ ਨਹੀਂ ਕੀਨਾ। ਦੋ।ਤੂੰ ਚੇਲਾ ਭੂੜੋ ਫਿਰੈ ਮਾਂਨ ਹਮਾਰੀ ਸੀਖ ॥ ਜੋਗੀ ਹੋਇ ਕਿਆ ਲਏਗਾ ਤੋਂ ਘਰ ਘਰ ਮਾਂਗੋਗੇ ਭੀਖ ॥ ॥ ਦਾ ਰੇ ਘਰ ਘਰ ਮਾਂਗੋਗੇ ਭੀਖ ੫੫ ਮੈਂ ਅੱਗ ਪਸੀਜੈ॥ਰਾਜਪਰੋਂ ਕੇ ਪੂਤ ਜੋਗ ਐਸੇ ਨਾ ਲੀਜੈ॥ ਬੇਟਾਰੇ ਜਾ ਘਰ ਆਪਨੇ ਬੈਠ ਰਾਜ ਧਾਰਾ ਕਾ ਕੀਜੈ॥ ਸਭ ਸੇ ਛੋਡੋ ਮੋਹ ਚਰਣ ਗੁਰ ਕੇ ਚਿਤ ਦੀਜੈ ॥ਦੋਹਰਾ॥ ਜਾ ਦਿਨ ਘਰ ਸੇ ਹਮ 'ਚਲੇ ਧਰਾ ਜੋਗੀ ਕਾ ਭੇਖ॥ ਤੁਮਰੇ ਚਰਨੋਂ ਕੀ ਆਸ ਹੈ ਐਸਾ ਕਰੋ ਉਪਦੇਸ ॥ ਚੌਬੋਲਾ ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਐਸਾ ਕਰੋ ਉਪਦੇਸ ਜਗਤ ਸੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨ ਲਾਗੇ ॥ ਰਹੂੰ ਸਦਾ ਲੌ ਲੀਨ ਭਰਮ ਮੇਰਾ ਸਭ ਭਾਗੇ ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਐਸਾ ਦੀਜੈ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰੀਤ ਹਮਸੇ ਸਭ ਤਿਆਗੇ ॥ ਸੇਵਾ ਕਰੂੰ ਬਨਾਇ ਰਹੂੰ ਮੈਂ ਤੁਮਰੇ ਆਗੇ ॥ ਦੋਹਰਾ ॥ ਕਰ ਕਰ ਭਗੂਆ ਕਾਪੜੇ ਧਰ ਜੋਗੀ ਕਾਭੇਖ।ਜੋਗ ਜੁਗਤ ਜਾਨੇ ਨਹੀਂ ਤੋਰੇ ਸੇ ਫਿਰੈ ਅਨੇਕ ॥ ਚੌਬੋਲਾ ॥ ਬੱਚਾ ਜੀ ਐਸੇ ਫਿਰੈ ਅਨੇਕ ਬਨੋਂ ਮੈ ਡੋਲੈ ਮੋਨੀ ਕਰਕਰ ਉਪਰ ਕੋ ਹਾਥ ਬੜੇ ਬਨੇ ਵੋਹ ਖੂਨੀ ॥ ਡੋਲੀ ਚੇਲਾ ਜੀ ਬਹੁਤ ਸੀ ਐਸੇ ਫਿਰੋ<noinclude></noinclude> a93fibu8ly63tjzdw4k1coehx7rd9i2 250 74165 236477 2026-09-26T05:26:33Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਾਰ ਕੇ ਦੇਖੇ ਬਿਹੂਨੀ॥ ਤੂੰ ਭੀ ਐਸਾ ਹੋਹਿ ਅਕਲ ਕੀ ਬਾਤ ਨ ਹੋਨੀ॥ ਦੋਹਿਰਾ॥ ਜੋਗ ਜੁਗਤ ਕੀ ਰੀਤ ਸਭ ਹਮ ਕੋ ਦੇਉ ਬਤਾਇ।ਝੋਲੀ ਦੋ ਮੇਰੇ ਹਾਥ ਮੈਂ ਤੋਂ ਅੰਗ ਬਿਭੂਤ ਰਮਾਇ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੰਗ ਬਿਭੂਤ ਰਮਾਇ ਕਹੀ ਹਮ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 236477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੭)}}</noinclude>ਨਾਰ ਕੇ ਦੇਖੇ ਬਿਹੂਨੀ॥ ਤੂੰ ਭੀ ਐਸਾ ਹੋਹਿ ਅਕਲ ਕੀ ਬਾਤ ਨ ਹੋਨੀ॥ ਦੋਹਿਰਾ॥ ਜੋਗ ਜੁਗਤ ਕੀ ਰੀਤ ਸਭ ਹਮ ਕੋ ਦੇਉ ਬਤਾਇ।ਝੋਲੀ ਦੋ ਮੇਰੇ ਹਾਥ ਮੈਂ ਤੋਂ ਅੰਗ ਬਿਭੂਤ ਰਮਾਇ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੰਗ ਬਿਭੂਤ ਰਮਾਇ ਕਹੀ ਹਮਨੇ ਜਾਨੀ॥ ਰਹੂੰ ਤੁਮਾਰੇ ਪਾਸ ਬਾਰੂੰ ਧੂਨੀ ਅਉਰ ਧਾਨੀ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲੈ ਕਰ ਅਲਖ ਜਗਾਊਂ ਸੁਨੇ ਮੈਹਲੋਂ ਕੀ ਰਾਨੀ॥ ਜਲਦੀ ਭੇਜੋ ਭੀਖ ਸੁਨਾਵੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨੀ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਿਨ ਦੀਨਾ ਬੈਹਕਾਇਕੇ ਕਿਆ ਤੋਹਿ ਲਗਾ ਵਿਯੋਗ॥ ਰਾਜ ਤਪੈ ਨੌ ਖੰਡ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਸਾਧਾ ਹੈ ਯੋਗ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਚੇਲਾਜੀ ਕਿਯੋ ਸਾਧੇ ਹੈ ਯੋਗ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਛੱਤ੍ਰ ਸੋਹੈ॥ ਕੰਚਨ ਬਨੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇਖ ਸਭ ਕੇ ਮਨ ਮੋਹੈ॥ ਚੇਲਾ ਜੀ ਤੁਮ ਸੇ ਔਰ ਮਲੂਕ ਜਗਤ ਮੈਂ ਦੂਜਾ ਕੋ ਹੈ॥ ਅਮਰ ਭਈ ਤੇਰੀ ਦੇਹ ਨਾਹੱਕ ਮੈਂ ਜੋਗੀ ਹੋਹੈ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਬੋਲੇ ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ ਸਨ ਲੈ ਗੋਰਖ ਦੇਵ॥ ਸਭ ਸਾਂਸੇ ਮਿਟ ਜਾਏਂਗੇ ਚੇਲਾ ਕਰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੇਵ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਚੇਲਾ ਕਿਉਂ ਕਰ ਨਾਂ ਲੇਵ ਅਮਰ ਕਰ ਦੀਨੀ ਕਾਇਆਂ। ਅਬ ਨਾਹੀਂ ੳਧਾਰ ਬਚਨ ਗੁਰ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੈਂ ਚਰਨੋ ਕਾ ਦਾਸ ਮੇਰੇ ਮੰਨ ਯੇਹੀ ਭਾਇਆ॥ ਸੇਵਾ ਕਰੂੰ ਬਨਾਇ ਬਹੁਤ ਆਸਾ ਕਰ ਆਇਆ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਸੂਰਤ ਜਿਨ ਕੀ ਮੋਹਨੀ ਕੋਮਲ ਜਿਨ “ ਗਾਤ॥ ਇਨ ਪਰ ਜੋਗ ਸਥੇ<noinclude></noinclude> m170i8l2t77e33hfbr6y29aj8oexs8m 250 74166 236478 2026-09-26T05:27:50Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨਹੀਂ ਸੁਨਚੇਲਾ ਮੇਰੀ ਬਾਤ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪਿਆਰੇਜੀ ਸੁਨ ਚੇਲਾ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਫਿਰੈ ਤੂੰ ਮਾਰਾ ਮਾਰਾ॥ ਕੁਵਰ ਕਰੋ ਤੁਮ ਰਾਜ ਜੋਗ ਖਾਂਡੇ ਕੀ ਧਾਰਾ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਕਿਆ ਜਾਨੈ ਕਹਾਂ ਫਿਰੇਗਾ ਤੂੰ ਘਰ ੨ ਮਾਰਾ॥ ਇਨਕੋ ਦੋ ਸਮਝਾਇ ਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 236478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੮)}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਸੁਨਚੇਲਾ ਮੇਰੀ ਬਾਤ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪਿਆਰੇਜੀ ਸੁਨ ਚੇਲਾ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਫਿਰੈ ਤੂੰ ਮਾਰਾ ਮਾਰਾ॥ ਕੁਵਰ ਕਰੋ ਤੁਮ ਰਾਜ ਜੋਗ ਖਾਂਡੇ ਕੀ ਧਾਰਾ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਕਿਆ ਜਾਨੈ ਕਹਾਂ ਫਿਰੇਗਾ ਤੂੰ ਘਰ ੨ ਮਾਰਾ॥ ਇਨਕੋ ਦੋ ਸਮਝਾਇ ਰਹੈ ਘਰ ਬਠ ਵਿਚਾਰਾ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਤੁਮ ਗੁਰ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਹੋ ਕਵਰ ਕਰੋ ਬਾਰੀ ਆਸ॥ ਯੇਹ ਜਾਨੇਕਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਰਹੈ ਤੁਮਾਰੇ ਪਾਸ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਹੈ ਤੁਮਾਰੇ ਪਾਸ ਕਰੋ ਇਸਕਾ ਨਿਸਤਾਰਾ॥ ਜੋ ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਹੋਇ ਫਿਰੇ ਕ੍ਯੋਂਘਰਮਾਰਾ॥ਗੁਰੂਜੀਤੁਮਰੇਚਰਨੋਂਕਾਧ੍ਯਾਨਰ ਹੈ ਦਿਲ ਮਾਹਿਕਰਾਰਾ॥ ਚਾਰ ਕੁੰਟ ਮੈਂ ਕੋ ਇਨਹੀਂਹੈਅਦਕਨਹਾਰਾਂ ਦੇ ॥ ਦੋ॥ ਜੋ ਚੇਲਾ ਜਾਤਾ ਨਹੀਂ ਜੋਗ ਰਹੇਮਨ ਮਾਂਨ॥ ਲੀਨੀ ਕਰਦ ਕਰਾਇਕੇ ਤੋਂ ਫਾੜਨ ਲਾਗੇ ਕਾਂਨ॥ ਚੌਬੋਲਾ ॥ ਗੁਰੁ ਜੀ ਫਾੜਨ ਲਾਗੇ ਕਾਨ ਕਵਰ ਪਰ ਕਰਦਚਲਾਈ ॥ ਟੀ ਦੂਧਕੀ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸੁਰਖੀ ਆਈ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਦੀਨੀਂ ਮੁੰਦ੍ਰਾ ਡਾਰ ਅੰਗ ਮੈਂ ਭਸਮ ਰਮਾਈ॥ ਸਿਰ ਪਰ ਧਰ ਦੀਏ ਹਾਥ ਕਵਰਕੀ ਕਰੀ ਬਡਾਈ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਰ ਜੋਰ ਅਰਜ਼ ਕਰੈ ਆਗਿਆ ਮੋਕੋ ਦੇਇ॥ ਐਸਾ ਬਚਨ ਬਤਾਇਦੇ ਮੈਂ ਜੂੰ ਜਗਤ ਸਿਉ ਨੇਹੁ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਜੂੰ ਜਗਤ ਸੇ ਨੇਹ ਰਹਸ ਕਰ ਨਾਦ ਬਜਾਊਂ॥ ਚੌ ਰਾਸੀ ਹੈਸਿਧਸਭੋਮੈ ਦਾਸ ਕਹਾਊਂ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੁਮਰੀ ਆਗਿਆਪਾਇਮਹਲਮੈਂ ਅਲੱਖਜਗਾਉਂ॥ ਐਸੇ ਬੋਲੇ ਬਚਨ ਭੀਖ<noinclude></noinclude> ouq2tu8iokl9dhq67csef86t5umfo2a 250 74167 236479 2026-09-26T05:30:14Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮੈਹਲਸੇ ਲਾਊਂ॥ ਦੋ॥ ਚਾਰਊਟ ਰਮੇ ਰਹੋ ਗੁਰੂਸੇ ਰਾਖੋ ਧਿਆਨੁ॥ ਘਰ ਸੋਲਾ ਸੌ ਨਾਰ ਹੈ ਤੌ ਮਾਤਾ ਕਰਕੇ ਜਾਨ ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਚੇਲਾਜੀ ਮਾਤਾ ਕਰਕੇ ਜਾਨ ਭੀਖ ਮੈਹਲੋਂ ਸੇ ਲਾਓ॥ਝੋਲੀ ਲੈ ਲੋ ਹਾਥ ਜਾਇਕੇ ਨਾਦ ਬਜਾਓ॥ਚੇਲਾ ਜੀ ਜ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 236479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੧੯)}}</noinclude>ਮੈਹਲਸੇ ਲਾਊਂ॥ ਦੋ॥ ਚਾਰਊਟ ਰਮੇ ਰਹੋ ਗੁਰੂਸੇ ਰਾਖੋ ਧਿਆਨੁ॥ ਘਰ ਸੋਲਾ ਸੌ ਨਾਰ ਹੈ ਤੌ ਮਾਤਾ ਕਰਕੇ ਜਾਨ ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਚੇਲਾਜੀ ਮਾਤਾ ਕਰਕੇ ਜਾਨ ਭੀਖ ਮੈਹਲੋਂ ਸੇ ਲਾਓ॥ਝੋਲੀ ਲੈ ਲੋ ਹਾਥ ਜਾਇਕੇ ਨਾਦ ਬਜਾਓ॥ਚੇਲਾ ਜੀ ਜੋ ਮਨ ਮਾਨੇ ਰਾਜ ਬੈਠਕੇ ਹੁਕਮ ਚਲਾਓ॥ ਜੋ ਮਨ ਮਾਨੇ ਜੋਗ ਗੁਰੁ ਸੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾਓ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਕਾਂਧੇ ਪਰ ਝੋਲੀ ਧਰੀ ਅੰਗ ਬਿਤੂਤ ਰਮਾਇ॥ਗੋਪੀਚੰਦਮੈਹਲਨ ਮੈਂ ਚਲੇ ਤੋ ਗੁਰੂ ਕੀ ਆਗਿਆ ਪਾਇ॥ ਚੌਬੋਲਾ ਪਿਆਰੇਜੀ ਗੁਰਕੀ ਆਗਿਆ ਪਾਇ ਚਲੇ ਧਾਰਾ ਮੇਂ ਆਏ॥ “ ਡੇਉਢੀ ਪਹੁੰਚੇ ਆਇ ਕੁਵਰ ਨੈ ਅਲਖ ਜਗਾਏ॥ ਪਿਆਰੇ ਜੀ ਗੁਰਕੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾਇ ਰਹਸ ਕਰ ਨਾਦ ਵਜਾਏ॥ ਭਿਖਿਆ ਭੈਜੋ ਮਾਏ ਦੇਕਰ ਗੋਪੀਚੰਦ ਬਚਨ ਸੁਨਾਏ॥ ਜਵਾਬ ਗੋਪੀਚੰਦ ਕਾ ਬਾਂਦੀ ਸੇ ॥ਦੋਹਰਾ॥ ਖਬਰ ਭਈ ਖਾਸਮੇ ਜੋਗੀਆਇਆ ਦੁਆਰ॥ ਭਿੱਛਾ ਲੈ ਕਰਕੇ ਚਲੀਡੋਬਾਂਦੀਰਾਜਕੁਮਾਰ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ਪ੍ਰਭਜੀ ਬਾਂਦੀ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਚਲੀ ਡੇ ਉਢੀ ਪਰ ਆਈ॥ ਲੇ ਜੋਗੀ ਕੇ ਭੀਖ ਦੂਰਸੇ ਅਰਜ ਲਗਾਈ॥ ਪ੍ਰਭਜੀ ਗੋਪੀਚੰਦ ਕੋ ਦੇਖ ਮਨ ਮੈਂ ਮੁਰਝਾਈ॥ ਢਰੈ ਨੈਨੋਂ ਸੇ ਨੀਰ ਪਟਕ ਧਰ ਨੀ ਮੈਂ ਖਾਈ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਹਸਕਰ ਬਚਨ ਸੁਨਾਵਤੇ ਸਨ ਬਾਂਦੀ ਮੇਰੀ ਬਾਤ॥ ਮਨ ਦਿਲਗੀਰੀ ਛੋਡ ਦੋ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹੋ ਚੋ ਬਲਾ॥ ਬਾਂਦੀਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹੇ ਦਿਨ ਦਿਨ ਰਾਤ॥<noinclude></noinclude> rhenad8gwbla8fiuauyhq9c3mtujjky 250 74168 236480 2026-09-26T05:31:29Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਰਾਤ ਆਜ ਕਿਉਂ ਭਈ ਦਿਵਾਨੀ॥ ਰੋਵਤ ਜ਼ਾਰ ਬੇਜ਼ਾਰ ਭਰੈ ਨੈਨਨ ਮੈਂ ਪਾਨੀ॥ ਬਾਂਦੀਰੀ ਕਹੋ ਮੈਹਲਨਮੈ ਜਾਇ ਜਹਾਂ ਸੋਲਾਂ ਸੋ ਰਾਨੀ॥ਭਿਛਿਆ ਭੇਜੋ ਮਾਇ ਸੁਨਾਵੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਂਨੀ॥ਦੋਹਰਾ॥ ਕਰ ਜੋਰੇ ਅਰਜ ਕਰੈ ਠਾਢੀ ਏਕੈ ਪ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 236480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" />{{center|(੨੦)}}</noinclude>ਰਾਤ ਆਜ ਕਿਉਂ ਭਈ ਦਿਵਾਨੀ॥ ਰੋਵਤ ਜ਼ਾਰ ਬੇਜ਼ਾਰ ਭਰੈ ਨੈਨਨ ਮੈਂ ਪਾਨੀ॥ ਬਾਂਦੀਰੀ ਕਹੋ ਮੈਹਲਨਮੈ ਜਾਇ ਜਹਾਂ ਸੋਲਾਂ ਸੋ ਰਾਨੀ॥ਭਿਛਿਆ ਭੇਜੋ ਮਾਇ ਸੁਨਾਵੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਂਨੀ॥ਦੋਹਰਾ॥ ਕਰ ਜੋਰੇ ਅਰਜ ਕਰੈ ਠਾਢੀ ਏਕੈ ਪਾਇ। ਆਪ ਚਲੇ ਖਾਸ ਕੌ ਮੋਸੋ ਕਹੀ ਨਾ ਜਾਇ ॥ ਚੌਬੋਲਾ। ਪ੍ਰਭਜੀ ਮੋਸੋ ਕਹੀ ਨਾ ਜਾਇ ਕੁਵਰਨੈ ਕੀਤੀ ਫੇਰੀ॥ ਰਾਨੀ ਬਹੁਤ ਰਿਸਾਇ ਅੰਤਮੈਂ ਉਨਕੀ ਚੇਰੀ॥ ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਤੁਮ ਰਾਜਾ ਮਹਾਰਾਜ ਅਰਜ ਤੁਮ ਸੁਨੋ ਯੇਹ ਮੇਰੀ॥ ਕੈਹਤੇ ਆਵੇ ਲਾਜ ਕੁਵਰਮੈਂ ਬਾਂਦੀ ਤੇਰੀ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਬਾਂਦੀ ਖਾਸਕੀ ਮਤ ਕਰ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕਹੋ ਮੈਹਲ ਮੈਂ ਜਾ ਇਕੇ ਤਉ ਜੋਗੀਠਾਢੇਦੁਵਾਰ॥ਚੌਬੋਲਾ॥ਬਾਂਦੀਰੀਜੋਗੀਠਾਂਢੇ ਦੁਆਰਮੈਹਲਮੈਂ ਜਾ ਸਮਝਾਵੈ॥ ਭਿਛਿਆ ਭੇਜੀ ਮਾਇ ਖੜੀ ਕ੍ਯੋਂ ਦੇਰ ਲਗਾਵੋ | ਬਾਂਦੀਰੀ ਕਰੋ ਮੈਹਲ ਮੈਂ ਜਾਇ ਜੋਗੀਕਾ ਪਾਵੋ ਨਹੀਂ ਤੁਰਤ ਰਮਜਾਇ ਫੇਰ ਪੀਛੈ ਪਛੁਤਾਵੈ ॥ ਦੋਹਰਾ॥ ਬਾਂਦੀਮੈਹਲੋਂਆਵਤੀ ਬੋਲੀ ਬਚਨ ਸਮਾਰ ਸਾਥ ਸਖਿਨ ਕੇ ਝੁੰਡਮੈਂ ਬੈਠੀ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ॥ ਚੌਬੋਲਾ॥ ਪਿਆਰੇਜੀ ਬੈਠੀਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਅਰਜ ਅਪਨੀ ਸਮਝਾਵੈ॥ ਗੋਪੀਚੰਦ ਮੈਰਾਵੀਰ ਦੁਆਰ ਪੈ ਅਲਖ ਜਗਾਵੈ॥ ਰਾਨੀਜੀ ਭਿਛਿਆ ਲੈਕੇ ਚਲੋ ਬਹੁਤ ਕਰ ਤੁਮਹਿ ਬੁਲਾਵੈ॥ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਜੀਏ ਜਾਇ ਵਕਤ ਐਸਾ ਨਹਿ ਪਾਵੈ॥ ਜਾਬਰਾਨੀ॥ ਵਿਭਾਗ॥ ਕਾਹਕੋ ਮਾਰੇ ਆਵੈਗੇ ਵਾਲਮ ਕਿਉ ਬੈਹਕਾਵੈਰੇ<noinclude></noinclude> 7oz2p231rlc2amsow1w5xh2f0c5r7jv