ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1211

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਸਰੋਤ</sitename>
    <dbname>pawikisource</dbname>
    <base>https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਲੇਖਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ਲਿਖਤ</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="250" case="first-letter">ਪੰਨਾ</namespace>
      <namespace key="251" case="first-letter">ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="252" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ</namespace>
      <namespace key="253" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Guru Granth Sahib Ji.pdf/1211</title>
    <ns>250</ns>
    <id>22507</id>
    <revision>
      <id>238485</id>
      <parentid>53623</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldip DMW</username>
        <id>2077</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238485</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="clh4f3wpofcrdlvvtlaywmcv2u8opkb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kuldip DMW&quot; /&gt;{{center|੧੨੧੧}}&lt;/noinclude&gt;ਠਾਕੁਰੁ ਮੇਰਾ ਗੁਰਿ ਹਉ ਖੋਈ ਪ੍ਰਭੁ ਦੀਨਾ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਮੈ ਸਹਜ ਘਰੁ ਪਾਇਆ ਹਰਿ ਭਗਤਿ ਭੰਡਾਰ ਖਜੀਨਾ
॥੨॥੧੦॥੩੩॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮੋਹਨ ਸਭਿ ਜੀਅ ਤੇਰੇ ਤੂ ਤਾਰਹਿ॥ ਛੁਟਹਿ ਸੰਘਾਰ ਨਿਮਖ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਕੋਟਿ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਧਾਰਹਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰਹਿ ਅਰਦਾਸਿ ਬਹੁਤੁ ਬੇਨੰਤੀ ਨਿਮਖ ਨਿਮਖ ਸਾਮ੍ਹਾਰਾਹਿ॥ ਹੋਹੁ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦੀਨ ਦੁਖ ਭੰਜਨ ਹਾਥ ਦੇਇ ਨਿਸਤਾਰਹਿ॥੧॥ ਕਿਆ ਏ ਭੂਪਤਿ ਬਪੁਰੇ ਕਹੀਅਹਿ ਕਹੁ ਏ ਕਿਸ ਨੋ ਮਾਰਹਿ॥ ਰਾਖੁ ਰਾਖੁ ਰਾਖੁ ਸੁਖਦਾਤੇ ਸਭੁ ਨਾਨਕ ਜਗਤੁ ਤੁਮ੍ਹਾਰਹਿ॥੨॥੧੧॥੩੪॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਅਬ ਮੋਹਿ ਧਨੁ ਪਾਇਓ ਹਰਿ ਨਾਮਾ॥ ਭਏ ਅਚਿੰਤ ਤ੍ਰਿਸਨ ਸਭ ਬੁਝੀ ਹੈ ਇਹੁ ਲਿਖਿਓ ਲੇਖੁ ਮਥਾਮਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਖੋਜਤ ਖੋਜਤ ਭਇਓ ਬੈਰਾਗੀ ਫਿਰਿ ਆਇਓ ਦੇਹ ਗਿਰਾਮਾ॥ ਗੁਰਿ ਕ੍ਰਿਪਾਲਿ ਸਉਦਾ ਇਹੁ ਜੋਰਿਓ
ਹਥਿ ਚਰਿਓ ਲਾਲੁ ਅਗਾਮਾ॥੧॥ ਆਨ ਬਾਪਾਰ ਬਨਜ ਜੋ ਕਰੀਅਹਿ ਤੇਤੇ ਦੂਖ ਸਹਾਮਾ॥ ਗੋਬਿਦ ਭਜਨ ਕੇ ਨਿਰਭੈ ਵਾਪਾਰੀ ਹਰਿ ਰਾਸਿ ਨਾਨਕ ਰਾਮ ਨਾਮਾ॥੨॥੧੨॥੩੫॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮੇਰੈ ਮਨਿ ਮਿਸਟ ਲਗੇ ਪ੍ਰਿਅ ਬੋਲਾ॥ ਗੁਰਿ ਬਾਹ ਪਕਰਿ ਪ੍ਰਭ ਸੇਵਾ ਲਾਏ ਸਦ ਦਇਆਲੁ ਹਰਿ ਢੋਲਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪ੍ਰਭ ਤੂ ਠਾਕੁਰੁ ਸਰਬ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਕੁ ਮੋਹਿ ਕਲਤ੍ਰ ਸਹਿਤ ਸਭਿ ਗੋਲਾ॥ ਮਾਣੁ ਤਾਣੁ ਸਭੁ ਤੂਹੈ ਤੂਹੈ ਇਕੁ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਮੈ ਓਲ੍ਹਾ॥੧॥ ਜੇ ਤਖਤਿ ਬੈਸਾਲਹਿ ਤਉ ਦਾਸ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਘਾਸੁ ਬਢਾਵਹਿ ਕੇਤਕ ਬੋਲਾ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਕੇ ਪ੍ਰਭ ਪੁਰਖ ਬਿਧਾਤੇ ਮੇਰੇ ਠਾਕੁਰ ਅਗਹ ਅਤੋਲਾ॥੨॥੧੩॥੩੬॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਰਸਨਾ ਰਾਮ ਕਹਤ ਗੁਣ ਸੋਹੰ॥ ਏਕ ਨਿਮਖ ਓਪਾਇ ਸਮਾਵੈ ਦੇਖਿ ਚਰਿਤ ਮਨ ਮੋਹੰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਿਸੁ ਸੁਣਿਐ ਮਨਿ ਹੋਇ ਰਹਸੁ ਅਤਿ ਰਿਦੈ ਮਾਨ ਦੁਖ ਜੋਹੰ॥ ਸੁਖੁ ਪਾਇਓ ਦੁਖੁ ਦੂਰਿ ਪਰਾਇਓ ਬਣਿ ਆਈ ਪ੍ਰਭ ਤੋਹੰ॥੧॥ ਕਿਲਵਿਖ ਗਏ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਹੋਈ ਹੈ ਗੁਰਿ ਕਾਢੇ ਮਾਇਆ ਦ੍ਰੋਹੰ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਮੈ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਪਾਇਆ ਕਰਣ ਕਾਰਣ ਸਮਰਥੋਹੰ॥੨॥੧੪॥੩੭॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਨੈਨਹੁ ਦੇਖਿਓ ਚਲਤੁ ਤਮਾਸਾ॥ ਸਭ ਹੂ ਦੂਰਿ ਸਭ ਹੂ ਤੇ ਨੇਰੈ ਅਗਮ ਅਗਮ ਘਟ ਵਾਸਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਅਭੂਲੁ ਨ ਭੂਲੈ ਲਿਖਿਓ ਨ ਚਲਾਵੈ ਮਤਾ ਨ ਕਰੈ ਪਚਾਸਾ॥ ਖਿਨ ਮਹਿ ਸਾਜਿ ਸਵਾਰਿ ਬਿਨਾਹੈ ਭਗਤਿ ਵਛਲ ਗੁਣਤਾਸਾ॥੧॥ ਅੰਧ ਕੂਪ ਮਹਿ ਦੀਪਕੁ ਬਲਿਓ ਗੁਰਿ ਰਿਦੈ ਕੀਓ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>clh4f3wpofcrdlvvtlaywmcv2u8opkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill/WAT 2019 2</title>
    <ns>2</ns>
    <id>32508</id>
    <revision>
      <id>238558</id>
      <parentid>238037</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>947</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>238558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24228" sha1="ma93jorjck72uywjw7s755fy8wjyd9n" xml:space="preserve">{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans
    [] schema:about ?item; schema:isPartOf &lt;https://pa.wikisource.org/&gt;; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource
}
|columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}}
{| class='wikitable sortable'
! Wikidata item
! name
! ਲਿੰਗ
! ਤਸਵੀਰ
|-
| [[:d:Q123847379|Q123847379]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q124145821|Q124145821]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q12706|Q12706]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q128792617|Q128792617]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q13139853|Q13139853]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132131245|Q132131245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q111991252|Q111991252]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112029965|Q112029965]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112031529|Q112031529]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q112072863|Q112072863]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112727019|Q112727019]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q113726602|Q113726602]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q156501|Q156501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q16867|Q16867]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q172788|Q172788]]
| [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q174152|Q174152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q1001|Q1001]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q107013029|Q107013029]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q107000|Q107000]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q132130150|Q132130150]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132130017|Q132130017]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134004281|Q134004281]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134867400|Q134867400]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134870191|Q134870191]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q140303|Q140303]]
| [[ਲੇਖਕ:﻿ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q1403|Q1403]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q18031683|Q18031683]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q192302|Q192302]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q2019145|Q2019145]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20605168|Q20605168]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20605976|Q20605976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20609264|Q20609264]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20606660|Q20606660]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20606675|Q20606675]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20606826|Q20606826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20607074|Q20607074]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20608152|Q20608152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20606273|Q20606273]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608659|Q20608659]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608768|Q20608768]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20608841|Q20608841]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608916|Q20608916]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20609258|Q20609258]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20609760|Q20609760]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20609773|Q20609773]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20609798|Q20609798]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20610051|Q20610051]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20610081|Q20610081]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20610183|Q20610183]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q230476|Q230476]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q23114|Q23114]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q23434|Q23434]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q270632|Q270632]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q27950153|Q27950153]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q30875|Q30875]]
| [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q311526|Q311526]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q312551|Q312551]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q312967|Q312967]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q31787730|Q31787730]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q31789116|Q31789116]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q3244622|Q3244622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q335353|Q335353]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3351571|Q3351571]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q34787|Q34787]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q35900|Q35900]]
| [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3631340|Q3631340]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3631344|Q3631344]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q369920|Q369920]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q370204|Q370204]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q377881|Q377881]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q377808|Q377808]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q380728|Q380728]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3811239|Q3811239]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Sardar Teja Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3812755|Q3812755]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q404622|Q404622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q42831|Q42831]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q43423|Q43423]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q454703|Q454703]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q45765|Q45765]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q4724829|Q4724829]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q47737|Q47737]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q48545174|Q48545174]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q488539|Q488539]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q535|Q535]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5673|Q5673]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5678981|Q5678981]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q5685|Q5685]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q584501|Q584501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q60803|Q60803]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q61119073|Q61119073]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q6347061|Q6347061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q6368245|Q6368245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q65396609|Q65396609]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q6792411|Q6792411]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q692|Q692]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7200|Q7200]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7241|Q7241]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7243|Q7243]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7245|Q7245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7260822|Q7260822]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7265733|Q7265733]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q732446|Q732446]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q81059995|Q81059995]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q81265976|Q81265976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q81576|Q81576]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
|-
| [[:d:Q83322|Q83322]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q87346367|Q87346367]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q87408047|Q87408047]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q87408093|Q87408093]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q87408045|Q87408045]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q905|Q905]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q9061|Q9061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q930489|Q930489]]
| [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q9327|Q9327]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q96141534|Q96141534]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20607826|Q20607826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q136099836|Q136099836]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136100973|Q136100973]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136436115|Q136436115]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q130564248|Q130564248]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q139817324|Q139817324]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q4900761|Q4900761]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q138786197|Q138786197]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q15731651|Q15731651]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ|ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurmeet Karyalvi.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5284740|Q5284740]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>ma93jorjck72uywjw7s755fy8wjyd9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕੀਸਰੋਤ:ਲੇਖਕ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>34296</id>
    <revision>
      <id>238559</id>
      <parentid>238038</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>947</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>238559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33262" sha1="boteytarqg3ww362cjtwdj5d24bj943" xml:space="preserve">for the list of punjabi authors in public domain, [[d:Wikidata:WikiProject Punjab/Lists/Literature/Punjabi Authors in Public Domain|See Here]]
{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans
    [] schema:about ?item; schema:isPartOf &lt;https://pa.wikisource.org/&gt;; schema:name ?ws . # who have author pages in Punjabi Wikisource
}
|columns=number:#,item:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਆਈਟਮ,label:ਨਾਮ,p21,P214,p18
|sort=label
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਆਈਟਮ
! ਨਾਮ
! ਲਿੰਗ
! ਵੀਆਈਏਐੱਫ ਆਈਡੀ
! ਤਸਵੀਰ
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q20605168|Q20605168]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q31787730|Q31787730]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q23434|Q23434]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/97006051 97006051]
| [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q4724829|Q4724829]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q7200|Q7200]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/66477450 66477450]
| [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q107013029|Q107013029]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q42831|Q42831]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/41847346 41847346]
| [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q43423|Q43423]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/100165533 100165533]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/100165546 100165546]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/12145857061922921707 12145857061922921707]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/217145542717396642205 217145542717396642205]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/248167803564117772612 248167803564117772612]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/269167803564417772623 269167803564417772623]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/2704168049031938410007 2704168049031938410007]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/294159474317527662609 294159474317527662609]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/3543154260822524480009 3543154260822524480009]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/596144647707005091731 596144647707005091731]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/64013451 64013451]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/642159477999227990003 642159477999227990003]
| [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q18031683|Q18031683]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/77235706 77235706]
| [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q35900|Q35900]]
| [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/100210377 100210377]
| [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q5685|Q5685]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/95216565 95216565]
| [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q16867|Q16867]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/60351476 60351476]
| [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q172788|Q172788]]
| [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/46770914 46770914]
| [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q30875|Q30875]]
| [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/34464414 34464414]
| [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q87408047|Q87408047]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q6368245|Q6368245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/40819928 40819928]
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q7265733|Q7265733]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/75252074 75252074]
| 
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q6347061|Q6347061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/66643146 66643146]
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q9061|Q9061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/49228757 49228757]
| [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q20605976|Q20605976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/45856298 45856298]
| 
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q230476|Q230476]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [https://viaf.org/viaf/46758932 46758932]
| [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q270632|Q270632]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [https://viaf.org/viaf/41843502 41843502]
| [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q60803|Q60803]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/49416501 49416501]
| 
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q47737|Q47737]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/88896061 88896061]
| [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q20606273|Q20606273]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q20609264|Q20609264]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/1468494 1468494]
| 
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q20606660|Q20606660]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q20606675|Q20606675]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[:d:Q15731651|Q15731651]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ|ਗੁਰਮੀਤ ਕੜਿਆਲਵੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurmeet Karyalvi.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[:d:Q134867400|Q134867400]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[:d:Q454703|Q454703]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/11165917 11165917]
| [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[:d:Q369920|Q369920]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/59320006 59320006]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[:d:Q370204|Q370204]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/21024361 21024361]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[:d:Q312967|Q312967]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/7403162 7403162]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[:d:Q2019145|Q2019145]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/27877132 27877132]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[:d:Q83322|Q83322]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/34502973 34502973]
| [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[:d:Q335353|Q335353]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/42640192 42640192]
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[:d:Q27950153|Q27950153]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[:d:Q20606826|Q20606826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/60474856 60474856]
| 
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[:d:Q20607074|Q20607074]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[:d:Q136099836|Q136099836]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[:d:Q45765|Q45765]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/1878155566455313380007 1878155566455313380007]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/46764200 46764200]
| [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[:d:Q5284740|Q5284740]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[:d:Q134004281|Q134004281]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[:d:Q20607826|Q20607826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/94873272 94873272]
| [[ਤਸਵੀਰ:Tara Singh Kamil.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[:d:Q3811239|Q3811239]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/65344897 65344897]
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Sardar Teja Singh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[:d:Q112072863|Q112072863]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/31321911 31321911]
| 
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[:d:Q140303|Q140303]]
| [[ਲੇਖਕ:﻿ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/35766333 35766333]
| [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[:d:Q20608152|Q20608152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[:d:Q136436115|Q136436115]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[:d:Q132131245|Q132131245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[:d:Q96141534|Q96141534]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[:d:Q7260822|Q7260822]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/2479184 2479184]
| [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[:d:Q65396609|Q65396609]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[:d:Q174152|Q174152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/95216097 95216097]
| [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[:d:Q81059995|Q81059995]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[:d:Q123847379|Q123847379]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[:d:Q34787|Q34787]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/68928644 68928644]
| [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[:d:Q905|Q905]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/56611857 56611857]
| [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[:d:Q20608659|Q20608659]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/1351221 1351221]
| 
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[:d:Q380728|Q380728]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/44305652 44305652]
| [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[:d:Q48545174|Q48545174]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/32800916 32800916]
| 
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[:d:Q81265976|Q81265976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[:d:Q87408093|Q87408093]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[:d:Q20608768|Q20608768]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[:d:Q31789116|Q31789116]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[:d:Q87408045|Q87408045]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[:d:Q3244622|Q3244622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/212332446 212332446]
| [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[:d:Q87346367|Q87346367]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[:d:Q112727019|Q112727019]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[:d:Q20608841|Q20608841]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/16150802 16150802]
| 
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[:d:Q3351571|Q3351571]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/64805763 64805763]
| 
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[:d:Q377881|Q377881]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/46770296 46770296]
| [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[:d:Q312551|Q312551]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/262355054 262355054]
| [[ਤਸਵੀਰ:Kabir (postage stamp).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[:d:Q377808|Q377808]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/95329648 95329648]
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[:d:Q20608916|Q20608916]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[:d:Q132130150|Q132130150]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[:d:Q192302|Q192302]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/257162664559355002507 257162664559355002507]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/267309460 267309460]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/438159474201427661393 438159474201427661393]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/816937 816937]
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[:d:Q4900761|Q4900761]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/309629202 309629202]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/50730122 50730122]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/94959440 94959440]
| [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[:d:Q3631340|Q3631340]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/266979474 266979474]
| [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[:d:Q136100973|Q136100973]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[:d:Q7245|Q7245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/16444837 16444837]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/305239133 305239133]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/50566653 50566653]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/53367783 53367783]
| [[ਤਸਵੀਰ:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[:d:Q107000|Q107000]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/7429542 7429542]
| [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[:d:Q12706|Q12706]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/96998392 96998392]
| [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[:d:Q9327|Q9327]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/29537765 29537765]
| [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[:d:Q20609258|Q20609258]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/77726034 77726034]
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[:d:Q1001|Q1001]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/71391324 71391324]
| [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[:d:Q13139853|Q13139853]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[:d:Q6792411|Q6792411]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[:d:Q930489|Q930489]]
| [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/37715786 37715786]
| [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[:d:Q113726602|Q113726602]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/21277389 21277389]
| 
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[:d:Q7241|Q7241]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/24608356 24608356]
| [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[:d:Q81576|Q81576]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [https://viaf.org/viaf/38513560 38513560]
| 
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[:d:Q3812755|Q3812755]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/118970 118970]
| 
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[:d:Q111991252|Q111991252]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[:d:Q132130017|Q132130017]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[:d:Q130564248|Q130564248]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[:d:Q7243|Q7243]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/96987389 96987389]
| [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[:d:Q1403|Q1403]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/64010465 64010465]
| [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[:d:Q23114|Q23114]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/29537230 29537230]
| [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[:d:Q139817324|Q139817324]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[:d:Q3631344|Q3631344]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/317144724 317144724]
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[:d:Q535|Q535]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/9847974 9847974]
| [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[:d:Q692|Q692]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/96994048 96994048]
| [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[:d:Q156501|Q156501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/71500079 71500079]
| [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[:d:Q732446|Q732446]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/51877896 51877896]
| [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[:d:Q128792617|Q128792617]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[:d:Q404622|Q404622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/68938788 68938788]
| [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[:d:Q584501|Q584501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[:d:Q138786197|Q138786197]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[:d:Q311526|Q311526]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/7396805 7396805]
| [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[:d:Q20609760|Q20609760]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/65348016 65348016]
| [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[:d:Q124145821|Q124145821]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[:d:Q20609773|Q20609773]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/16110300 16110300]&lt;br/&gt;[https://viaf.org/viaf/259151170880339091378 259151170880339091378]
| 
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[:d:Q20609798|Q20609798]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[:d:Q112029965|Q112029965]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[:d:Q488539|Q488539]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/54328693 54328693]
| 
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[:d:Q134870191|Q134870191]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[:d:Q61119073|Q61119073]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/288593968 288593968]
| 
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[:d:Q20610051|Q20610051]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[:d:Q112031529|Q112031529]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/10154681973647862954 10154681973647862954]
| [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[:d:Q20610081|Q20610081]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[:d:Q20610183|Q20610183]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[:d:Q5673|Q5673]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/4925902 4925902]
| [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[:d:Q5678981|Q5678981]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [https://viaf.org/viaf/314845355 314845355]
| 
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>boteytarqg3ww362cjtwdj5d24bj943</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ.pdf/119</title>
    <ns>250</ns>
    <id>71543</id>
    <revision>
      <id>238540</id>
      <parentid>215771</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238540</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5158" sha1="8f8rtk02lo337kbjlrdwqhktloxeg89" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amritpal Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|'''{{larger|ਭੁੱਖਰਾਜ}}'''}}

ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ:

ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ
ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਭੁੱਖਰਾਜ ਆਯੂਰਵੈਦ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼
ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੂਟੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪਾਣੀ
ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਗਿੱਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਆਮ ਪਾਏ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਬੂਟੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ
ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਫੈਲ ਕੇ ਥੋੜੇ ਉਪਰ ਨੂੰ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ 6 ਤੋਂ 8 ਇੰਚ ਤੱਕ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਟਾਹਣੀਆਂ ਕਾਲੇਪਨ ਵਿਚ, ਰੋਮ ਵਾਲੀਆਂ, ਗ੍ਰੰਥੀਆ ਤੋਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੱਤੇ ਆਯਤਕਾਰ, ਭਾਲਾਕਾਰ, 1 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇੰਚ ਚੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ
ਨੂੰ ਮਲਣ 'ਤੇ ਹਲਕੇ ਕਾਲਾਪਨ ਵਾਲਾ ਹਲਕੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਰਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਈਆਂ
ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਘੜੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ
ਗੋਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਇੱਕ ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਰੋਮ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ
ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ, ਲੰਬੇ ਕਾਲੇ ਜੀਰੇ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੀਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ
ਫਲਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰੰਗ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਬਰਸਾਤ ਵਿਚ ਅਤੇ ਫਲ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 2 ਤੋਂ 7 ਇੰਚ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ
ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ:

{{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਭੁੱਖਰਾਜ। ਹਿੰਦੀ-ਭਾਂਗਰਾ। ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ-ਭਾਂਗਰੋ। ਬੰਗਾਲੀ-ਕੇਸੁਰੀਆ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਟ੍ਰੇਲਿੰਗ ਇਕਿਲਪਟਾ (Traling Eclipta)। ਲੈਟਿਨ- ਏਕਿਲਪਟਾ ਆਲਬਾ (Eclipta Alba)। 

ਗੁਣ:

{{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭੁੱਖਰਾਜ ਰਸ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਤਿਕਤ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਹਲਕਾ, ਤੇਜ,
ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਾਤ, ਕਫ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੀਪਨ, ਪਾਕਚ, ਵੇਦਨਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ,
ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਲਈ ਚੰਗਾ, ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ,
ਖੂਨ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬਾਜੀਕਾਰਕ, ਰਸਾਇਣ, ਜਿਆਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਪਾਂਡੂ, ਕਾਮਲਾ, ਸੋਜ, ਆਂਵ, ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੇ ਵਾਧੇ, ਖੰਘ, ਸਾਹ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

{{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭੁੱਖਰਾਜ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ
ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਐਕਿਲਪਿਟਨ ਨਾਂ ਦਾ ਐਲਕੇਲਾਇਡ ਅਤੇ ਰਾਲ ਤੋਂ
ਇਲਾਵਾ ਵੇਡੇਲੋਲੇਕਟੋਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ
ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵਾਧੂ
ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਸਬਜੀ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਪੰਚਾਂਗ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 119&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8f8rtk02lo337kbjlrdwqhktloxeg89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/38</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72777</id>
    <revision>
      <id>238570</id>
      <parentid>220656</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238570</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3829" sha1="i7ze5ow586pnd8a62tpbmno86h54oj9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30-40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਡਕਾਲਾ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਉਂ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਬੱਸ ਭਰ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹੀ ਬੱਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋ-ਘਰੀਂ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰਿਉਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਟੋ/ਬੱਸਾਂ 'ਚੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਅੰਗਹੀਣ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਮਾਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅਜੇ ਡੀ.ਸੀ. ਰੇਟ ਤੇ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਖੂਨ ਪਸੀਨੇ ਇਕ ਕਰਕੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਦੀ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। &lt;/br&gt;
{{gap}}ਰਾਏਪੁਰ ਮੰਡਲਾਂ ( ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਮਾਤਾ ਮੁਖਤਿਆਰ ਕੌਰ, ਜੋ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ&lt;/br&gt;
{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 38
|bSize = 578
|cWidth = 116
|cHeight = 143
|oTop = 397
|oLeft = 340
|Location = right
|Description = 
}} 
ਅੰਗਹੀਣ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਬ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ 90 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕੋਣ ਤੇ ਝੁਕ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਧੀ, ਪੁੱਤ ਸਭ ਵਿਆਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪੋਤੇ-ਪੋਤਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 10 ਵਜੇ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਟ੍ਰਾਈਸਾਈਕਲ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਤੁਰ-ਫਿਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਪੁੱਤ ! ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗੀ (ਚਾਰ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲੀ) ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਸਕੂਟਰੀ ਦਿਵਾ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||34}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7ze5ow586pnd8a62tpbmno86h54oj9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238572</id>
      <parentid>238570</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>238572</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3823" sha1="k6l1loagqmoxk37cu3r0lx2jsg8e9zd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30-40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਡਕਾਲਾ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਉਂ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਬੱਸ ਭਰ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹੀ ਬੱਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋ-ਘਰੀਂ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰਿਉਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਟੋ/ਬੱਸਾਂ 'ਚੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਅੰਗਹੀਣ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਮਾਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅਜੇ ਡੀ.ਸੀ. ਰੇਟ ਤੇ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਖੂਨ ਪਸੀਨੇ ਇਕ ਕਰਕੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਦੀ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। &lt;/br&gt;
{{gap}}ਰਾਏਪੁਰ ਮੰਡਲਾਂ ( ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਮਾਤਾ ਮੁਖਤਿਆਰ ਕੌਰ, ਜੋ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 38
|bSize = 578
|cWidth = 116
|cHeight = 143
|oTop = 397
|oLeft = 340
|Location = right
|Description = 
}} 
ਅੰਗਹੀਣ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਬ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ 90 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕੋਣ ਤੇ ਝੁਕ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਧੀ, ਪੁੱਤ ਸਭ ਵਿਆਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪੋਤੇ-ਪੋਤਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 10 ਵਜੇ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਟ੍ਰਾਈਸਾਈਕਲ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਤੁਰ-ਫਿਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਪੁੱਤ ! ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗੀ (ਚਾਰ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲੀ) ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਸਕੂਟਰੀ ਦਿਵਾ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||34}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k6l1loagqmoxk37cu3r0lx2jsg8e9zd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238573</id>
      <parentid>238572</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>238573</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3824" sha1="spvoz09edbyjj1tg4jlfiaqp7c805i6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30-40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਡਕਾਲਾ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਉਂ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਬੱਸ ਭਰ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹੀ ਬੱਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋ-ਘਰੀਂ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰਿਉਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਟੋ/ਬੱਸਾਂ 'ਚੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਅੰਗਹੀਣ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਮਾਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅਜੇ ਡੀ.ਸੀ. ਰੇਟ ਤੇ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਖੂਨ ਪਸੀਨੇ ਇਕ ਕਰਕੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਦੀ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। &lt;/br&gt;
{{gap}}ਰਾਏਪੁਰ ਮੰਡਲਾਂ ( ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਮਾਤਾ ਮੁਖਤਿਆਰ ਕੌਰ, ਜੋ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਗਹੀਣ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਬ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ 90 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕੋਣ ਤੇ ਝੁਕ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਧੀ, ਪੁੱਤ ਸਭ ਵਿਆਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪੋਤੇ-ਪੋਤਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 10 ਵਜੇ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਟ੍ਰਾਈਸਾਈਕਲ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਤੁਰ-ਫਿਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਪੁੱਤ ! ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗੀ (ਚਾਰ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲੀ) ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਸਕੂਟਰੀ ਦਿਵਾ
{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 38
|bSize = 578
|cWidth = 116
|cHeight = 143
|oTop = 397
|oLeft = 340
|Location = right
|Description = 
}} 
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||34}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>spvoz09edbyjj1tg4jlfiaqp7c805i6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238574</id>
      <parentid>238573</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>238574</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3829" sha1="chyjdoclifec62o6a2t0xzqvupse3o2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30-40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਡਕਾਲਾ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਉਂ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਬੱਸ ਭਰ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹੀ ਬੱਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋ-ਘਰੀਂ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰਿਉਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਟੋ/ਬੱਸਾਂ 'ਚੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਅੰਗਹੀਣ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਮਾਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅਜੇ ਡੀ.ਸੀ. ਰੇਟ ਤੇ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਖੂਨ ਪਸੀਨੇ ਇਕ ਕਰਕੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਦੀ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। &lt;/br&gt;
{{gap}}ਰਾਏਪੁਰ ਮੰਡਲਾਂ ( ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਮਾਤਾ ਮੁਖਤਿਆਰ ਕੌਰ, ਜੋ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਗਹੀਣ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਬ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ 90 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕੋਣ ਤੇ ਝੁਕ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਧੀ, ਪੁੱਤ ਸਭ ਵਿਆਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪੋਤੇ-ਪੋਤਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 10 ਵਜੇ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਟ੍ਰਾਈਸਾਈਕਲ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਤੁਰ-ਫਿਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਪੁੱਤ ! ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗੀ (ਚਾਰ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲੀ) ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਸਕੂਟਰੀ ਦਿਵਾ&lt;/br&gt;
{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 38
|bSize = 578
|cWidth = 116
|cHeight = 143
|oTop = 397
|oLeft = 340
|Location = right
|Description = 
}} 
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||34}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>chyjdoclifec62o6a2t0xzqvupse3o2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238575</id>
      <parentid>238574</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>238575</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3829" sha1="t9yt5iqryoq2ex5xgjxxkvmqs84gx0m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;30-40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਡਕਾਲਾ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਉਂ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਬੱਸ ਭਰ ਕੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹੀ ਬੱਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋ-ਘਰੀਂ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰਿਉਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਟੋ/ਬੱਸਾਂ 'ਚੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਅੰਗਹੀਣ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਮਾਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅਜੇ ਡੀ.ਸੀ. ਰੇਟ ਤੇ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਖੂਨ ਪਸੀਨੇ ਇਕ ਕਰਕੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਦੀ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। &lt;/br&gt;
{{gap}}ਰਾਏਪੁਰ ਮੰਡਲਾਂ ( ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ) ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਮਾਤਾ ਮੁਖਤਿਆਰ ਕੌਰ, ਜੋ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਗਹੀਣ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੱਬ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ 90 ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਕੋਣ ਤੇ ਝੁਕ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਧੀ, ਪੁੱਤ ਸਭ ਵਿਆਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪੋਤੇ-ਪੋਤਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਲਗਭਗ 10 ਵਜੇ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗੇਟ ਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਟ੍ਰਾਈਸਾਈਕਲ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮਾਤਾ
ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਤੁਰ-ਫਿਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਪੁੱਤ ! ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਰਗੀ (ਚਾਰ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲੀ) ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਸਕੂਟਰੀ ਦਿਵਾ&lt;/br&gt;
{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 38
|bSize = 578
|cWidth = 116
|cHeight = 143
|oTop = 397
|oLeft = 340
|Location = right
|Description = 
}} 
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||34}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t9yt5iqryoq2ex5xgjxxkvmqs84gx0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72987</id>
    <revision>
      <id>238578</id>
      <parentid>224177</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T07:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>238578</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3043" sha1="88uyypiyyzlrxru844ewel7bsr173n3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Jalseerat Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ। ਇਸ ਲਈ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਕੂਟਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਡੀਫਾਈ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਟਰ/ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 15,000/- ਰੁਪਏ ਮਹਿੰਗਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰ ਲਈ ਜੇਕਰ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਮੈਡੀਕਲ ਬੋਰਡ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਤੇ ਐਕਸਾਈਜ਼ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਤੱਕ ਛੋਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲੰਮੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਰਿਫੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਥੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਬਣਵਾ ਕੇ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕੁਝ ਇਕ ਸਕੂਟਰਜ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਛਾਪਣੀਆਂ ਯੋਗ ਹੋਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਵਾਧੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਖਰਚੇ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲੱਗ ਸਕੇ।
{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 58
|bSize = 568
|cWidth = 303
|cHeight = 130
|oTop = 278
|oLeft = 117
|Location = center
|Description = 
}}
{{gap}}ਜਿਥੇ ਤੱਕ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਇਸ ਐਕਟ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਪਲਾਨ ਬਣਾਏਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਲਡਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ 5 ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਇਸ ਐਕਟ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਡੀਫਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹਨ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੇ, ਕਈ ਤਾਂ ਨਵੀਂਆਂ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀ ਪਲਾਨ ਤਾਂ ਐਕਟ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ/ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਵੀ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||54}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>88uyypiyyzlrxru844ewel7bsr173n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/66</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73329</id>
    <revision>
      <id>238576</id>
      <parentid>224297</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238576</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="aq2a1p8xubt1yawwza8ohnbmyijk1bl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 66
|bSize = 578
|cWidth = 454
|cHeight = 503
|oTop = 71
|oLeft = 128
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||62}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aq2a1p8xubt1yawwza8ohnbmyijk1bl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/67</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73359</id>
    <revision>
      <id>238577</id>
      <parentid>225633</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238577</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3519" sha1="e31jh5mpisiner5tyjo3mg83oc0lp0x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦਾ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕਿ ਹੋਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸਗੋਂ ਅੰਗਹੀਣ ਵਸੋਂ ਘੱਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅੰਗਹੀਣ ਵਰਗ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਤਕਲੀਫਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸੋਚ
ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੋਚ ਬਦਲੀ ਤਾਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਖਤਮ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਲਾ-ਇਲਾਜ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕ ਵਾਰ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹਸਤੀ ਠੀਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ‘ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ' (permanently) ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਹਾਂ, ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕੁ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਦਰਜੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾਰਾਇਣ ਸੇਵਾ ਸੰਸਥਾਨ, ਉਦੈਪੁਰ (ਰਾਜਸਥਾਨ) ਹੈ। ਪਰ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕੁਝ ਕੁ ਹਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਉਪਲਬਧ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੁਝ ਪੱਤਰਾਂ/ਪ੍ਰੋਫਾਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਸੂਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣ ਸਾਥੀ ਇਸ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਗੇ।&lt;/br&gt;
{{ps|ਅੰਤਿਕਾ -1|ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਬੈਰੀਅਰ ਫਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਸਬੰਧੀ ਪੱਤਰ}}
{{ps|ਅੰਤਿਕਾ -2|ਅੰਗਹੀਣ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਸਬੰਧੀ}}
{{ps|ਅੰਤਿਕਾ -3|ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਵਹੀਕਲ ਨੂੰ ਟੋਲ ਫਰੀ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ}}
{{ps|ਅੰਤਿਕਾ -4|ਅੰਗਹੀਣ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਉਪਰੰਤ 2 ਸਾਲ ਦੇ ਵਾਧੇ ਸਬੰਧੀ}}
{{ps|ਅੰਤਿਕਾ -5|ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡੀ ਅੰਗਹੀਣ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਵਿਚ 1 ਸਾਲ ਦੇ ਵਾਧੇ ਸਬੰਧੀ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||63}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e31jh5mpisiner5tyjo3mg83oc0lp0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/73</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73365</id>
    <revision>
      <id>238560</id>
      <parentid>225640</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238560</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="i7ibwh9rwfejal6bst8bs5fgp1gp2y6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 73
|bSize = 548
|cWidth = 467
|cHeight = 503
|oTop = 39
|oLeft = 113
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||69}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7ibwh9rwfejal6bst8bs5fgp1gp2y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/76</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73366</id>
    <revision>
      <id>238564</id>
      <parentid>225641</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238564</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="kxhsfhdhxppwx2h54ag1o62q2ly1kq4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 76
|bSize = 548
|cWidth = 418
|cHeight = 294
|oTop = 38
|oLeft = 138
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||72}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kxhsfhdhxppwx2h54ag1o62q2ly1kq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/77</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73372</id>
    <revision>
      <id>238565</id>
      <parentid>226073</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238565</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="rijjk2rp808elcfy1in2e5uo9nnddo5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 77
|bSize = 548
|cWidth = 407
|cHeight = 502
|oTop = 35
|oLeft = 122
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||73}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rijjk2rp808elcfy1in2e5uo9nnddo5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/78</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73374</id>
    <revision>
      <id>238566</id>
      <parentid>226096</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238566</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="iv18wgmtscxe5ax1s1zrtbodf9qgiiz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 78
|bSize = 548
|cWidth = 387
|cHeight = 505
|oTop = 35
|oLeft = 125
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||74}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iv18wgmtscxe5ax1s1zrtbodf9qgiiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/79</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73375</id>
    <revision>
      <id>238567</id>
      <parentid>226097</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238567</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="h9u0odqvwkq0l70trfx2fx0efpzawiv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 79
|bSize = 548
|cWidth = 388
|cHeight = 518
|oTop = 35
|oLeft = 123
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||75}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9u0odqvwkq0l70trfx2fx0efpzawiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/80</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73377</id>
    <revision>
      <id>238568</id>
      <parentid>226441</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238568</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="ae24qhskfh67fzjv2gzlx64k8v0icw8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 80
|bSize = 548
|cWidth = 402
|cHeight = 563
|oTop = 26
|oLeft = 119
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||76}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ae24qhskfh67fzjv2gzlx64k8v0icw8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238569</id>
      <parentid>238568</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>238569</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="lwipb5ucbhmlj2icrmjr14xo8n6730u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 80
|bSize = 548
|cWidth = 402
|cHeight = 543
|oTop = 06
|oLeft = 119
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||76}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lwipb5ucbhmlj2icrmjr14xo8n6730u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/81</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73378</id>
    <revision>
      <id>238555</id>
      <parentid>226442</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T01:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238555</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="8203qz97e0fspmqoi7x51c4bzvpdj2k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 81
|bSize = 548
|cWidth = 481
|cHeight = 530
|oTop = 18
|oLeft = 131
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||77}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8203qz97e0fspmqoi7x51c4bzvpdj2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/82</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73379</id>
    <revision>
      <id>238554</id>
      <parentid>226443</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T01:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238554</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="8z6wjs3vl08g57b428qrhtj9tjhur3q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 82
|bSize = 548
|cWidth = 473
|cHeight = 504
|oTop = 6
|oLeft = 132
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||78}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8z6wjs3vl08g57b428qrhtj9tjhur3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/73</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73862</id>
    <revision>
      <id>238510</id>
      <parentid>234755</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238510</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1572" sha1="ajegejsab4y9kvenposltt7pukf6nwf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|13em}}{{c|{{larger|ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ}}}}
{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | : ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਫ਼ੌਜੀ}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਕੈਲੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ}}

{{playscript| ਪ੍ਰੀਤਮ | : ਕੈਲੇ, ਮਿੱਠੂ ਤੇ ਸੁੱਖੋ ਦਾ ਬਾਪੂ}}

{{playscript| ਮੇਲੋ | : ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ}}

{{playscript| ਸੰਤੀ | : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਮਾਂ}}

{{playscript| ਤੇਜਾ | : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦਾ ਬਾਪੂ}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ}}

{{playscript| ਜੀਤ | : ਪ੍ਰੀਤਮ ਅਤੇ ਮੇਲੋ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕੁੜੀ ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।}}

{{playscript| ਸ਼ੇਰਾ | : ਬਿਸ਼ਨੇ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ}}

{{playscript| ਹੋਰ ਪੱਤਰ | : ਲਾਲਾ, ਸਰਪੰਚ, ਕਾਮਰੇਡ, ਮੱਖਣ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਮਨਜੀਤ ਤੇ ਮੰਡੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ, ਮੁਨੀਮ ਤੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ, ਦੋ ਅਮਲੀ, ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫਰਿਸ਼ਤੇ, ਪਰੀਆਂ ਤੇ ਯਮ ਬਣੇ ਹੋਏ ਕਿਰਦਾਰ।}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ajegejsab4y9kvenposltt7pukf6nwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/75</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73864</id>
    <revision>
      <id>238511</id>
      <parentid>234243</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238511</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2412" sha1="eps8muk96vzgdb5u0n7ld9t6b99a6k6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ}}}}

{{playscript||''(ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਸੁਫ਼ਨਮਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਮਸਤੀ ਭਰੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਪਰੀਨੁਮਾਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਤੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਹਨ। ਕੁਝ ਇੱਕ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਭਰੀਆਂ ਪਿਚਕਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਕਿਲਕਾਰੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਉਹ ਪੂਰੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।''}}
{{playscript|ਗੀਤ| : {{left|&lt;poem&gt;ਨਾਟਕ ਜਿਉਂਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ
ਧਨਹੀਨਾਂ ਦਾ ਧਨਵਾਨਾਂ ਦਾ
ਕੌਤਕ ਵੇਖੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦਾ
ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਮਿੱਟੀ
ਮਿੱਟੀਓਂ ਅੰਨ ਉਗਾਉਂਦੇ
ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬਣਦੇ ਪੁਰਜੇ
ਚਰਬੀ ਮਾਸ ਖੁਆਉਂਦੇ
ਗਿਣ ਗਿਣ ਨੋਟ ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਹੋ ਗਏ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਗੁਆ ਕੇ
ਚਾਤਰ ਬਣ ਬਣ ਬਣਦੇ ਮੂਰਖ
ਸਿਆਣੇ ਸੁਘੜ ਨਦਾਨਾ ਦਾ
ਕੌਤਕ ਵੇਖੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦਾ
ਨਾਟਕ ਜਿਉਂਦੇ...।&lt;/poem&gt;}}}}
{{playscript||''ਗੀਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਰੀਆਂ ਤੋਂ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਫੌਜੀ ਵਰਦੀ ਪਾਈ ਕੈਲਾ ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਬੁਝੀ ਹੋਈ ਚਿਖਾ 'ਚ ਕਾਹਨਾ ਘੁੰਮਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ 'ਤੇ ਸਥਿਰ ਹਨ। ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਹਨ। ਗੀਤ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸੁਰਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਯਮ ਹੰਟਰ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||75 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eps8muk96vzgdb5u0n7ld9t6b99a6k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/76</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73866</id>
    <revision>
      <id>238512</id>
      <parentid>234250</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238512</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3486" sha1="qqwzsrc1tosou29gixrejd4o1pdmj85" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||''ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰੀਆਂ ਅਤੇ ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਜਦੜ ਮੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਚ ਤੋਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਹੰਟਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦਨਦਨਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕਦਮ ਸੰਨਾਟਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਅਭੜਵਾਹਾ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਗਲੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਦਾ ਹੋਇਆ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠੇ ਕੈਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਜਿਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਕੱਪੜੇ ਝਾੜਦਾ ਹੋਇਆ ਕੈਲੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ| : ''(ਸਾਫ਼ਾ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹੋਏ)'' ਚੱਲੀਏ ਫੇਰ ਫੌਜੀਆ। ਉਹ ਤੇ ਗਏ। ''(ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਫੇਰ ਸਾਲਾ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਊ। ਉਧਰ ਈ ਗਏ ਲਗਦੇ ''(ਦੇਖਦਾ)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ |: ਕਿਉਂ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ। ''(ਹੱਥ ਝਾੜਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ |: ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਯੋਧਾ ਆਂ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ |: ''(ਜੁੱਤੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਏ)'' ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਫੌਜੀ ਨਾ ਕਿਹਾ ਕਰ ਮੈਨੂੰ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ |: ਠੀਕ ਏ ਫੇਰ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ। ''(ਛੇੜਦਾ ਹੈ)'' ਊਂ ਮੱਚਦਾ ਕਿਉਂ ਏਂ ਤੂੰ ਏਸ ਤੋਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ''(ਕੈਲਾ ਘੂਰਦਾ ਹੈ)'' ਚੰਗਾ ਚੰਗਾ। ਚਲ ਤੁਰ ਹੁਣ। ''(ਬਾਹਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਉਤਾਵਲਾ)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ |: ਸ਼ਾਮ ਪਿੱਛੋਂ ਪੈਂਦੀ, ਕਾਹਲੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਪੈਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ। ''(ਉਠਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ |: ਹੋਰ ਧਰਿਆ ਵੀ ਕੀ ਏ ਏਥੇ ਮਸਾਣਾਂ 'ਚ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ |: ਧਰਿਆ ਤੇ ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਿਸ਼ਨਿਆ। ''(ਹੌਂਕਾ)'' ਐਵੇਂ ਭਟਕਣ ਏ}}
{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ |: ''(ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ)'' ਚਲ ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਵਸਦਾ ਏ ਉੱਥੇ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ |: ''(ਵਿਅੰਗ 'ਚ)'' ਵਸਦਾ, ਉੱਥੇ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਈ ਦਿਖਦਾ ਸੀ। ਕਿ ਨਹੀਂ?}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ |: ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ ਫੇਰ, ਕਿਉਂ ਭਜਦੇ ਆਂ ਵਾਪਿਸ ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਹੀ ''(ਝਿੱਥਾ ਪੈ ਕੇ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ |: ''(ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਖਾਨਾਜੰਗੀ। ''(ਬੁਝੀ ਹੋਈ ਚਿਤਾ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||76 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qqwzsrc1tosou29gixrejd4o1pdmj85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/77</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73867</id>
    <revision>
      <id>238513</id>
      <parentid>234323</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238513</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2655" sha1="anvjsytvin1417cmfuq69rv21hcn7ev" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||''ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)'' ਲਗਦਾ ਕੁਝ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਉੱਥੇ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਟੋਂਹਦੇ ਹੋਏ)। (ਚੁੱਪੀ)'' ਮੁੱਢ।}}
 
{{playscript|ਕੈਲਾ | : ਮੁੱਢ?}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਟਟੋਲਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਹੀ)'' ਹੰ ਹੰ ਹਾਂ, ਦੇਹ। ਸਰੀਰ...।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : (ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਚਿਖਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) ਉਹ ਤੇ ਰਹਿ ਈ ਜਾਂਦਾ। ਏਥੇ ਲਿਆ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ''(ਸੁਆਹ ਫ਼ੋਲਦੇ ਹੋਏ)'' ਉੱਥੇ ਕਦੀ ਗੌਲ਼ਿਆ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਸੋਚਿਆ ਚਲੋ ਖਲਾਸੀ ਹੋਈ। ਬਲਾ ਟਲੀ ਗਲੋਂ। ਉਸ ਦੇਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ''(ਬਿਸ਼ਨੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)'' ਹੋਰ ਵੀ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਹੁੰਦਾ, ਮਨ ਦਾ ਪਿੰਡਾ.. ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ? ਹੱਡ ਮਾਂਸ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਕੈੜਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ।}}

{{playscript||(ਚੁੱਪੀ)}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਕਾਹਲਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਚੱਲ। ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ''(ਹੱਥ ਝਟਕਦਾ)'' ਐਵੇਂ ਪਰਛਾਵਾਂ। ਚੱਲ ਏਥੋਂ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ਕਿਸਦਾ। ਕਿਸਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਪਰਛਾਵਾਂ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਹਿ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਏਗੀ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ਵਾਪਿਸ−? ''(ਵਿਅੰਗ 'ਚ)'' ਮੁੜ ਉੱਥੇ ਈ-?}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਮਜਬੂਰੀ ਜਿਹੀ 'ਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਹਾਂ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ |: ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਦੀ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ |: ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਹਾਰ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਆ! (ਬਿਸ਼ਨਾ ਖਿਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ''(ਸ਼ਾਂਤ)'' ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਰਥੀਆਂ 'ਚੋਂ ਫੁੱਲ ਕਿਰਦੇ ਬਿਸ਼ਨਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ}}&lt;noinclude&gt;{{rh||77 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>anvjsytvin1417cmfuq69rv21hcn7ev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/78</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73868</id>
    <revision>
      <id>238514</id>
      <parentid>234255</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238514</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3401" sha1="9o6cjgwscxm7jk5mux1i07dy5xz6jsx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||ਹਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਅਰਥ ਪੱਲੇ ਹੋਣ ਤੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਵਿਮਾਨ ਲਈ ... ਪਰੀਆਂ ਵੀ। ਨਹਾ ਧੋ ਕੇ ਪੂਰਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਏ .. .. ਸਵਾਗਤ ਲਈ। ਹੋਲੀ ਹੁੰਦੀ ਏ ਉਸ ਦਿਨ ਮਸਾਣਾਂ 'ਚ। ''(ਕੈਲੇ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।)'' ਮਸਾਣ ਨੱਚਦੇ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ ਵਜ਼ਦ 'ਚ ਆ ਕੇ। ਜਦ ਕੋਈ ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਏ। ਅਰਥ ਕਮਾ ਕੇ, ਪੂਰਾ ਸੂਰਾ। ''(ਨਿਰਾਸ਼ਾ 'ਚ ਸਿਰ ਮਾਰਦਾ ਏ।)'' ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਭਗੌੜਾ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਏਸ ਪਾਰ ਨਾ ਉਸ ਪਾਰ। ''(ਚੁੱਪੀ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੜਪ ਕੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।)'' ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਓਧਰੋਂ ਏਧਰ, ਏਧਰੋਂ ਓਧਰ। ਨਾ ਹੋਇਆਂ 'ਚ ਨਾ ਮੋਇਆਂ 'ਚ। ''(ਕੰਬਣ ਲਗਦਾ ਹੈ।)'' ਉੱਥੇ।}}

{{playscript|ਗੀਤ | : {{Block center|&lt;poem&gt;ਢੋ ਢੋ ਉਮਰਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਗਏ
ਹੰਭ ਹਾਰ ਸਿਵੇ ਜੋ ਠਾਰ ਗਏ
ਬਿਣ ਲੜਿਓਂ ਸੁੱਟ ਹਥਿਆਰ ਗਏ
ਜੋ ਜਿੱਤ ਜਿੱਤ ਜੰਗਾਂ ਹਾਰ ਗਏ
ਅਣਹੋਇਆਂ ਦਾ ਅਣਮੋਇਆਂ ਦਾ
ਬੁੱਢਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ੋਖ ਜਵਾਨਾ ਦਾ
ਨਾਟਕ ਜਿਉਂਦੇ...।&lt;/poem&gt;}}}}

{{playscript||''(ਗੀਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਤੇ ਰੰਗ ਭਰੀਆਂ ਪਿਚਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪਰੀਆਂ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੇ ਬਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਕੈਲਾ ਮੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਪਰੀਆਂ ਪਰਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}

{{playscript||''(ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਮੱਧਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript||''(ਵਿਹੜੇ 'ਚ ਮੰਜਾ ਡਾਹੀ ਮਿੱਠੂ ਪਿਆ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣਿਓਂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੇਰੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਦਰਾਂ ਮੂਹਰੇ, ਗਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜਾ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ੍ਹਾਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਪਿੱਛੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਆਪਣੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਇਸ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ ਪਈ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||78 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9o6cjgwscxm7jk5mux1i07dy5xz6jsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/79</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73869</id>
    <revision>
      <id>238515</id>
      <parentid>234320</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238515</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3514" sha1="k3g5txvitljnmspjoptl3wkfa75zajk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||''ਪੌੜੀ ਨੂੰ ਉਹ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਇੰਝ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।'')}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਆ ਗਏ ਫੇਰ ਉੱਥੇ ਈ-ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਉੱਡਦੇ-। ''(ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ''(ਫੋਟੋ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਪੂੰਝਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਹੀ)'' ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਕੰਧ 'ਤੇ ਲਟਕਦਾ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ, ਘੱਟੇ 'ਚ ਘੱਟਾ ਹੋਇਆ। (ਬਿਸ਼ਨਾ ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੀਵਾਰ 'ਤੇ ਟੰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।) ਜਿੱਦਣ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸੀ, ਮੱਸਿਆ ਵਰਗਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਾ ਸੀ ਪਿੰਡ 'ਚ। ਮਾਰ ਤਕਰੀਰਾਂ ਤੇ ਤਕਰੀਰਾਂ। ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਡਦੇ - ਡੂਮਣੇ ਵਾਂਗ। ਮੇਰੇ ਹੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸੀ। ਹਾਸਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਸੰਗ ਵੀ। ਲੱਗਾ ਚਲੋ ਮਰ ਕੇ ਈ ਖੱਟ ਲਿਆ ਕੁਝ। ਰੱਬ ਨਾਲ਼ੋਂ ਉੱਚੀ ਟੀਸੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਰਹੇ ਸੀ ਮੈਨੂੰ। ''(ਬਿਸ਼ਨੇ ਨੂੰ)'' ਬਾਪੂ ਹੁੱਬ ਕੇ ਮੂਹਰੇ ਬੈਠਾ ਸੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ। ਪੁੱਤ ਮਰਵਾ ਕੇ ਮਿਲੀ ਸੀ ਇਹ ਸਟੇਜ!}}

{{playscript||(ਚੁੱਪੀ)}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਫੇਰ ਤੂੰ ਵੀ ਝਾੜ ਦੇਣਾ ਸੀ ਭਾਸ਼ਣ ''(ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਗੀ ਬੱਤੀ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲਗਦਾ ਹੈ।)'' ਗਿਣਤੀਆਂ-ਮਿਣਤੀਆਂ..., ਸਮਾਂ... ਇਹ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ਼ ਈ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਕੈਲਿਆ। ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਗੱਲ ਲਗਦੀ ਜਦ ਇਸ ਚੁਬਾਰੇ ਤੋਂ ਲਾਹ ਰਹੇ ਸੀ ਮੈਨੂੰ! ਗਲ 'ਚੋਂ ਰੱਸਾ ਕੱਟਿਆ ਤਾਂ ਲੱਗਿਆ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟੇ ਗਏ.. ਕੰਧਾਂ ਢਹਿ ਗਈਆਂ... ਘੁਰਨੇ ਮਘੋਰੇ ਸਭ ਪਿੱਛੇ ਛੁੱਟੇ... ਬਸ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਆਕਾਸ਼। ''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੈਂ ਕੱਲਾ ਹੀ ਸੀ। ''(ਹੱਸਦਾ)'' ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ। ਮੈਂ ਤੇ ਉੱਥੇ ਪਿਆ ਸੀ। ਖਾਲੀ ਖਖਰ ਮਖੀਲ ਉੱਡ ਗਿਆ ਸੀ।}}

{{playscript||''(ਹੱਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਕਮਾਲ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ। ਵੇਖ ਦੋਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖ। ਲੱਗਦਾ ਨੀ ਜਿਵੇ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਆਂ-।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||79 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k3g5txvitljnmspjoptl3wkfa75zajk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/80</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73870</id>
    <revision>
      <id>238516</id>
      <parentid>234325</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238516</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2967" sha1="nktik344wx8biwahstbko0ty0ouh9q8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਰਸਦਾ ਹੈ।)'' ਫੇਰ ਕਹਿੰਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਨਾ ਕਹੋ ਮੈਨੂੰ-।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ਹਾਸੇ ਵਾਲੇ ਗੱਲ ਨੀ ਯਾਰ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਹਾਸਾ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ)'' ਤੇਰੀਆਂ ਤੇ ਹੁਣ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟੈਸਟ ਹੋਣੀਆਂ... ਕਿਹੜਾ ਕਰ....।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ਤੂੰ ਦੇਖ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਨਾ ਏਧਰੋਂ ਉਧਰ ਦਿਖਦਾ। .. ਜੋ ਉੱਥੇ ਹੈ, ਨਾ ਓਧਰੋਂ ਏਧਰ। ਐਵੇਂ ਉੱਡਦੇ ਜਿਹੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ। ''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੰਜੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)'' ਖੜਾਕ ਜਿਹਾ ਸੁਣ ਕੇ ਲਗਦਾ ਕੋਈ ਹੈ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਉੱਥੇ। ''(ਫੇਰ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।)'' ਤੇ ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਫਾਇਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।}}

{{playscript||(ਬਿਸ਼ਨਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਚੁੱਪ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਇੱਕ ਸੰਨਾਟਾ ਪਸਰਦਾ ਹੈ।)}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ਮੈਂ ਮਕਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਹੋਕਾ)'' ਮੈਂ ਵੀ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ''(ਸੁੱਤੇ ਪਿਆਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ)'' ਇਵੇਂ ਈ ਜਿਉਂਦੇ ਨੇ ਸਭ। ਇਹ ਬਾਰਡਰ... ਫਾਇਰਿੰਗ, ਇਹੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ-}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਫੇਰ ਛੱਡ ਕਿਉਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ''(ਹੈਰਾਨ)'' ਇਹ ਤੂੰ ਕਹਿਨਾ... ਤੂੰ!}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ)'' ਹਾਂ।}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ਖ਼ੁਦ ਈ ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੈਰੀਂ ਮਸਾਣਾਂ ਨੂੰ।}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਨਜ਼ਰਾਂ ਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਫੇਰ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ। ਏਥੇ ਈ... ਮੁੜ-ਮੁੜ ਕੇ।}}

{{playscript||''(ਰੌਂਕਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਕੈਲਾ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਉਸ ਕੋਲ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।) (ਚੁੱਪ)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||80 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nktik344wx8biwahstbko0ty0ouh9q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/81</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73881</id>
    <revision>
      <id>238517</id>
      <parentid>234329</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238517</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2721" sha1="8rko2box41mourzwjjrmhkebr8k3hiw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ | : {{Block center|&lt;poem&gt;ਨਾਮ ਜਪ ਲੈ ਨਿਮਾਣੀਏ ਜਿੰਦੇ
ਨੀ ਔਖੇ ਵੇਲ਼ੇ ਕੰਮ ਆਉਗਾ।&lt;/poem&gt;}}}}

{{playscript||''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਇਸ ਆਵਾਜ਼ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਖਿਝ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।)''}}

{{playscript|ਕੈਲਾ | : ਲਗਦੈ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਏ।}}

{{playscript|ਆਵਾਜ਼ | : {{Block center|&lt;poem&gt;ਵੇ ਤੂੰ ਵੱਸ ਵੇ ਜਮਾਂ ਦੇ ਪੈਣਾ
ਬੰਦਿਆ ਗੁਮਾਨ ਨਾ ਕਰੀਂ।&lt;/poem&gt;}}}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਵਿਅੰਗ 'ਚ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)'' ਚੱਲ, ਤੁਰ ਏਥੋਂ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਨਹੀਂ...।

{{Block center|&lt;poem&gt;ਉੱਠ ਫਰੀਦਾ ਸੁੱਤਿਆ ਝਾੜੂ ਦੇ ਮਸੀਤ,
ਤੂੰ ਸੁੱਤਾ ਰੱਬ ਜਾਗਦੈ ਤੇਰੀ ਡਾਹਡੇ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰੀਤ।&lt;/poem&gt;}}

''(ਦੋਹਾਂ ਘਰਾਂ 'ਚੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੁਬਾਰੇ 'ਚ ਸ਼ੇਰਾ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਠਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਭਜਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਾਫ਼ਾ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਮਿੱਠੂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ''}}

{{playscript|ਬਿਸ਼ਨਾ | : ''(ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ਼)'' ਚੱਲ!}}

{{playscript|ਕੈਲੇ | : ਵਿਅੰਗ 'ਚ ਕਿੱਥੇ? ਉੱਥੇ!

''(ਬਿਸ਼ਨਾ ਖਚਰਾ ਜਿਹਾ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਾਹਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਸ਼ੇਰਾ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਸ਼ੇਰਾ | : ਸਸਰੀਕਾਲ ਚਾਚਾ ਸਿਆਂ}}

{{playscript|ਪ੍ਰੀਤਮ | : ਸਰੀਕਾਲ ਵਈ ਸ਼ੇਰਿਆ.., ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿ।
''(ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਮਿੱਠੂ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਵੱਖ ਲੈ
ਕੇ ਸੌਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੜ ਕੇ ਕੈਲੇ ਦੀ ਫੋਟੋ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ
ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਮਿੱਠੂ ਨੂੰ। ਬੁੜ-ਬੁੜਾਂਦਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਘਰੋਂ ਸੀਤੇ ਥਾਲ ਲਈ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਤੇਜਾ ਵੀ ਮੰਜਾ ਚੁੱਕ
ਕੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||81 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8rko2box41mourzwjjrmhkebr8k3hiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/82</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73882</id>
    <revision>
      <id>238518</id>
      <parentid>234761</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238518</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2998" sha1="bjsow6mwlylhslcmeiie9vwxrnkbzh4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| ਆਵਾਜ਼ | : ਤੈਨੂੰ ਤਰਨੀ ਵੈਤਰਨੀ ਪੈਣੀ ਵੱਡਾ ਤੂੰ ਤੈਰਾਕ ਬਣਦਾਂ}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਯਾਰ, ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਾਨੂੰ!}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | : ਪੱਤੇ ਝੜਦੇ, ਫੁੱਲ ਡਿਗਦੇ। ਕੌਣ ਦੇਖਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਭਰੇ ਮੇਲੇ 'ਚ। ''(ਵਿਅੰਗ)'' ਤੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਕਦੇ... ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ?}}

{{playscript|| ''(ਪਿਛਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਟੋਕਰਾ ਲਈ ਜੀਤ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | :  ''(ਹੈਰਾਨ। ਬਰਬਸ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।)'' ਜੀਤ!}}

{{playscript|| ''(ਉਹ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾ ਕੈਲੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | :  ਹੱਥੀਂ ਤੋੜੀਆਂ ਮੁੜ ਨੀ ਜੁੜਦੀਆਂ... ਚਲ ਛੱਡ।}}

{{playscript| ਬਿਸ਼ਨਾ | : ਪਰ ਇਹ ਤੇ...। ''(ਵਾਕ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦਾ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਜੀਤ}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | : ''(ਹੱਸਦਾ)'' ਓ ਮੁੜ ਆ ਵੱਡਿਆ ਮਿਰਜ਼ਿਆ। ਮਰ ਕੇ ਵੀ ਟਿਕਾਅ ਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ। ''(ਪੌੜ੍ਹੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਦੋ ਅਮਲੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੈਲਾ ਝੁਕਦਾ-ਝੁਕਦਾ ਬਿਸ਼ਨੇ ਦੇ ਚੁਬਾਰੇ ਅੰਦਰ ਚੜਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| 2. | : ''(ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਿਗਰਟ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।)'' ਲੈ ਫੜ ਕਰ ਐਸ਼।}}

{{playscript|| : ''(1 ਨੰਬਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਸੂਟਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।)'' ਵੇਖੀਂ-ਵੇਖੀਂ ਸੰਭਲ ਕੇ ਰਤਾ।}}

{{playscript|| : ''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| 1. | : ''(ਸਿਰ ਝਟਕਦਾ ਹੈ।)'' ਓ ਭੈਣ ਦੇਣੀ, ਭੁਆਂਟਣੀ ਲਿਆ ਤੀ ਉਇ। ਕੀ ਪਾਇਆ ਇਹ 'ਚ?}}

{{playscript| 2. | : ਕਿਰਲੀ ਦੀ ਪਾਈ ਏ ਪੂੰਛ।}}

{{playscript| 1. | : ਅਸ਼ਕੇ। ''(ਸਿਗਰਟ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਨਹੀਂ ਰੀਸਾਂ।}}

{{playscript| 2. | : ''(ਸੂਟਾ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ)'' ਕਿਓਂ, ਮਾਰਦੀ ਏ ਨਾ ਡੰਗ।}}

{{playscript| 1. | : ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਯਾਰ, ਇਹ ਕਿਰਣਾ ਨੀ, ਏ ਬਚਨੇ ਕਾ, ਸੱਪ ਡੰਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਨਾਥ ਵਾਂਗੂ ਜੀਭ 'ਤੇ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਲੈ ਗਿਆ ਲੱਜ਼ਤ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||82 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bjsow6mwlylhslcmeiie9vwxrnkbzh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/42</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73884</id>
    <revision>
      <id>238486</id>
      <parentid>234386</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238486</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2543" sha1="ehef9p2s9iw1xuuno230rn24oi84v4u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|4 | : ਸੰਗ ਮੰਨੋ ਉਇ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਚੁਗਲੀਆਂ ਕਰਦੇ ਓਂ। ਸੱਤਾਂ ਜਹਾਨਾਂ 'ਚ
ਢੋਈ ਨੀ ਮਿਲਣੀ।}}
{{playscript|1 | :ਚੁਗਲੀਆਂ ਕੌਣ ਕਰਦਾ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਹੋ ਪੁੱਛਦੇ ਆਂ... ਕਿ ਇਹ
ਹੋਰ ਇੰਨੇ ਫਿਰਦੇ ਆ ਪੂੰਛਾਂ ਚੁੱਕੀ... ਕਦੋਂ ਦੇ..., ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਮਾਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਤਾਂ ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਨੀ...। ਇਸ ਜਟਵੈੜ 'ਚ ਕੀ ਏਡੀ ਖੂਬੀ ਲੱਭੀ ਏ
ਗੁਰੂਦੇਵ ਨੂੰ...।
{{gap}}(''ਬਾਲ ਨਾਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ'')}}
{{playscript|ਬਾਲ | :ਜੋਗ ਤੇ ਵਿਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਨਾਥਾ। ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਹਾਲੇ ਵਿਜੋਗੀ ਵੀ
ਨਹੀਂ ...,ਜੋਗ ਤੇ ਦੂਰ...।
{{gap}}''(ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|3 | :ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਏ... ਪੜਵਾਉਣ ਦੇ ਕੰਨ...। ਤੇਰਾ ਕੁਝ ਘਸਦਾ..।
(ਕੰਨ ਦਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ)}}
{{playscript|2| :ਉਇ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਅਣਜਾਣ ਜੱਟ ਵਸ ਗਏ। ਭਲਾ ਇਹਦੀ ਕੀ ਮੱਤ
ਮਾਰੀ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਜੁੱਸਾ...। ਸੋਹਣਾ ਸੁਨੱਖਾ...।}}
{{playscript|1 | :ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆ ਤੀਵੀਂਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲਟਬੋਰ ਹੋਈਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...
ਏਸ ਪਿੱਛੇ। ਇਹਨੂੰ ਕੀ ਸੁੱਝੀ...।}}
{{playscript|4 | : ਚੰਗਾ ਭਈ... ਤੁਸੀਂ ਧੋਵੋ ਪਾਪ ਜੱਗ ਦੇ...। ਜੋਗੀ ਤਾਂ ਚੱਲੇ..।}}
{{playscript|3 | :ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਏਥੇ ਬੈਠ ਰਹਿਣਾ....
{{gap}}''(ਸਭ ਉੱਠਦੇ ਨੇ।)''}}
{{playscript|ਰਾਂਝਾ | :ਬਹਿ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਨੀ ਰਹਿਣਾ ਜੋਗੀਓ, ਬਸ ਰਾਹ 'ਚ ਆ ਪਿਆ
ਇਹ...। ...ਧੀਰੇ ਪਾਂਉ ਧਰੀਜੈ&lt;/br&gt;
ਭਲੇ ਕਰਮ ਜੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਜੋਗ ਪਾਈਏ,&lt;/br&gt;
ਜੋਗ ਮਿਲੇ ਨਾ ਰੱਬ ਦੇ ਮਾਰਿਆਂ ਨੂੰ&lt;/br&gt;
ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਅੱਲ੍ਹਾ ਜਾਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ,&lt;/br&gt;
ਹੁਕਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੋਕ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||42 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ehef9p2s9iw1xuuno230rn24oi84v4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/45</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73887</id>
    <revision>
      <id>238487</id>
      <parentid>234507</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238487</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2829" sha1="6t4f2ubq822168p2zoigezvwnwrcal1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ -3-1
ਚੜ੍ਹ ਦੌੜ ਕੇ ਜਿੱਤ ਲੈ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ,
ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪਰੋਇਆ ਏ
ਹਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 -1}}
{{playscript||''(ਝੂਮਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜੇ ਪੀਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਨਾਥ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ
ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਲ ਨਾਲ਼ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹੀਰ
ਦੇ ਪਲੰਘ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਲਈ ਚੇਲੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ
ਹਨ। ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇਂ। ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੱਥ ਉਸਤਰਾ ਤੇ
ਚਿਮਟਾ ਹੈ। ਚਾਦਰ ਤਾਣਦੇ ਹਨ। ਬੰਸੀ ਵੱਜਦੀ ਹੈ। ਉਸਤਰਾ
ਨਾਥ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।)''}}
{{center|ਜਾ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ - 3 - 1}}
{{playscript||''(ਨਗਾੜਾ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਧੁਨ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਬੰਸੀ ਵਜਦੀ
ਹੈ। ਪਰਦੇ ਓਹਲੇ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰ ਮੁੰਡਨ ਦਾ
ਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript||ਪਟੇ ਪਾਲ ਮਲਾਈਆਂ ਨਾਲ਼ ਰੱਖੇ,
ਵਕਤ ਆਇਆ ਸ੍ਵ ਰਗੜ ਮੁਨਾਵਣੇ ਦਾ
ਬੰਦੇ ਲਾਹ ਕੇ ਸੋਹਣੇ ਚਾਉ ਚੜ੍ਹਿਆ,
ਕੰਨ ਪਾੜ ਕੇ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾਵਣੇਂ ਦਾ
ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ,
ਫ਼ਿਕਰ ਜ਼ਰਾ ਨਾ ਜ਼ਿੰਦ ਗਵਾਵਣੇ ਦਾ
ਜਾਂ ਹੀਰ ਬਖਸ਼ੀ ਜਾ... 3 -}}
{{playscript||''(ਹੀਰ ਦੇ ਪਲੰਘ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਅਦਬ ਨਾਲ਼ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ
ਤਹਿ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ
ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚੁੰਮ ਮੱਜੇ ਨੂੰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੂੜ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਧਰ ਲੈਂਦਾ। ਨ੍ਰਿਤ
ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਬਾਲਨਾਥ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਮੰਚ ਉੱਤੇ
ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ
ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੁਨ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।)''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||45 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6t4f2ubq822168p2zoigezvwnwrcal1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/86</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73959</id>
    <revision>
      <id>238522</id>
      <parentid>234707</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238522</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="5o9046jz7duiheioixwiug0la17kl0t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| ਮੇਲੋ | : ''(ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ)'' ਵੇ ਜਾ ਵੇ ਮਰਾਸੀਆ, ਤੂੰ ਤੇ ਮਰਾਸੀਆਂ ਦੇ ਜੰਮਣਾ ਸੀ। ''(ਸੁੱਖੋਂ ਫੇਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਦੀਆਂ ਚਿੜਾਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}
{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਹੁਣ ਟਰਾਈ ਮਾਰ ਲੈਨੇ ਆਂ। ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਜੰਮ ਕੇ ਵੀ ਕਿਹੜੇ ਖੋਹਣ ਖੋਹ ਲਏ -}}
{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਹੌਂਕਾ ਭਰ ਕੇ)'' ਜਾ ਨੀ ਰੋਟੀ-ਟੁੱਕ ਕਰ ਲੈ ਕੁਝ...। ਫੇਰ ਬਹਿ ਜਾਏਂਗੀ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਚ ਸਿਰ ਦੇ ਕੇ। ਇਹਨੇ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ਓ ਜਾਣਾ -।}}
{{ps| | ''(ਸੁੱਖੋਂ ਬੁੜਬੁੜ ਕਰਦੀ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}
{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਫੇਰ ਛੇੜਦਾ ਹੈ।)'' ਨੀ ਜਿੰਦੇ ਕੋਈ ਚੱਜ ਸਿੱਖ ਲੈ-।}}
{{ps| ਮੇਲੋ | : ਵੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀਹਨੇ ਦੱਸਿਆ ਜਸਪਾਲ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ।}}
{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਇੱਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪਤਾ।}}
{{ps| ਮੇਲੋ | : ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ ਨੀ ਪੱਤਰ ਨੀ। ਨਾ ਸੁਨੇਹਾ ਘੱਲਿਆ।}}
{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਮੁੰਡਾ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਮਾਤਾ।}}
{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਚਿੰਤਾ ਲੁਕੋਂਦੇ ਹੋਏ)'' ਕੋਈ ਨੀ ਵੇ, ਆਉਂਦਾ ਤੇਰਾ ਬਾਪੂ ਤੇ ਘੱਲਦੀ ਆਂ।}}
{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਾਂ ਈ ਸੋਚਦੇ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਤੇ ਕਬੂਤਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਈ ਛਤਰੀ 'ਤੇ ਜਾ ਬੰਨਣਾ। ''(ਸੁੱਖੋ ਝਾੜੂ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦੀ ਹੈ। ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਝਲਕਦੀ ਹੈ।)''}}
{{ps| ਮੇਲੋ | : ਚੱਜ ਦੀ ਭਾਖਿਆ ਕੱਢਿਆ ਕਰ ਵੇ ਮੂੰਹੋਂ।}}
{{ps| ਮਿੱਠੂ | : ਦੁਨੀਆ ਬੜੀ ਗਾਂਹ ਲੰਘ ਗਈ ਮਾਤਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਉਹ ਵਾਲਾ ਜਸਪਾਲ ਨਹੀਂ।}}
{{ps| ਮੇਲੋ | : ''(ਖੰਘਦੀ)'' ਤੇ ਹੋਰ ਕੌਣ ਏ}}
{{ps| ਮਿੱਠੂ | ਪਤਾ ਕੁਝ ਕਿੰਨੀਂ ਸਾਲੀਂ ਮੁੜਿਆ। ''(ਮੇਲੋ ਦੀ ਚੁੰਨੀ 'ਚ ਬੱਝੀ ਗੱਠ ਖੋਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੋਟ ਬੱਝਾ ਹੈ।)'' ਗਰੀਨ ਕਾਰਡ ਅਗਲੇ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਹੈ, ਹਰੀ ਝੰਡੀ ਸੁਰਗਾਂ ਦੀ। ਸਮਝੀ, ਕੁਲਾਂ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕੁਲਾਂ।}}&lt;noinclude&gt;{{rh||86 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5o9046jz7duiheioixwiug0la17kl0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/46</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73960</id>
    <revision>
      <id>238488</id>
      <parentid>234890</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238488</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2317" sha1="4fw0i0d4n2bul9td4hjmiuaies8nclz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript||&lt;poem&gt;''(ਹੀਰ ਘੁੰਡ ਕੱਢੀ ਖੜਤਾਲਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।''  
'' ਮੀਰਾਂ ਦੀ ਛਬ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਗੋਪੀਆਂ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਹੈ।)'' 

ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ,
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਲੋੜ੍ਹੇ ਘੱਤਿਆ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਝਾਕ ਦੇ ਕੇ,
ਲੁੜ੍ਹ ਜਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਸਦਕੇ ਪੱਲੂਅੜਾ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਕੁੱਠੀਆ ਦੇ,
ਮੂੰਹ ਘਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਜ਼ੁਲਫ਼ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਘੱਟ ਬੈਠੀ,
ਗਲੋਂ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ}} 

{{gap}}''(ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹਾਸਾ ਜੋਗੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।)'' 

ਲਿਆਉ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਜੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਭਲਾ ਦਸ ਖਾਂ ਚਿਰੀਂ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ਨੂੰ,
ਕਦੋਂ ਰੱਬ ਸੱਚਾ ਘਰ ਲਿਆਂਵਦਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਕੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੁਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੱਜਣਾ ਦਾ,
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਦਿਆਂ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਚੂਰੀਆਂ ਬਾਲ ਦੀਵੇ,
ਵਾਰਿਸਸ਼ਾਹ ਸੁਣਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਆਂਵਦਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਘਰ ਯਾਰ ਤੇ ਚੂੰਡਦੀ ਫਿਰੇ ਬਾਹਰ,&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{rh||46 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4fw0i0d4n2bul9td4hjmiuaies8nclz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/47</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73961</id>
    <revision>
      <id>238489</id>
      <parentid>235257</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238489</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3576" sha1="46qs510dxymrtwo055qn2xiws3brmir" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{playscript||ਕਿਤੇ ਮਹਿਲ ਨਾ ਮਾੜੀਆਂ ਉੱਠ ਗਿਆ
ਯਾਰ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕਿਤੇ ਗੁੱਠ ਗਿਆ -
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਆ ਜਾ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ।}}
{{playscript||''(ਗੋਪੀਆਂ ਮੀਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝੇ'' 
'' ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਜਾਂਦੇ ਹਨ...। ਰਾਂਝਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ ਇੱਕ'' 
'' ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਖੱਪਰ ਵਗੈਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼'' 
'' ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ- ਹੱਥ'' 
'' ਫੇਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹੱਸਦਾ ਕਦੇ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓ'' 
'' ਮੁੱਲਾ ਆਪਣੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧੱਕਦਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਕਾਬੂ ਕਰਦਾ'' 
'' ਹੋਇਆ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਰਾਂਝੇ ’ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।'' 
'' ਕਥਾਕਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।'')}}
{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ|  :  ਰਾਂਝਾ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜਿਆ। ਤ੍ਰਿੰਝਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਛਿੜ ਗਈ...। ਕੋਈ ਟੂਣੇਹਾਰਾ ਜੋਗੀ, ਟਿੱਲਿਓਂ ਨਾਥ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕੇ
ਆਇਆ... ਨਿਰਾ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦਾ ਰੂਪ... ਕੋਈ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਸਰਦਲਾਂ
ਟੱਪ ਆਇਆ, ਨੈਣ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰੁੰਨੇ, ਪਣਹਾਰਣਾ... ਗਵਾਲਣਾਂ ਸਭ
ਮਸਤਾਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...। ਧਾਰ ਚੋਣ ਬੈਂਹਦੀਆਂ... ਦੁੱਧ
ਭੁੰਜੇ ਈ ਪਈ ਜਾਂਦਾ... ਨੈਣ ਜੋਗੀ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਲੜੇ ਆ...। ਮੂੰਹੋਂ-ਮੂੰਹੀਂ
ਗੱਲ ਤੁਰ ਪਈ ਏ... ਇਸ ਜੋਗੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੁਝ ਲੱਭਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...।
ਭਾਲਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ...। ਖਵਰੇ ਕਿਸ ਗੋਪੀ ਦੀ ਝਾਕ ਐ...}}
{{playscript||''(ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਰਾਂਝਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗਜਾ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ।
ਭਿਖਿਆ ਦੇਣ ਆਈਆਂ ਆਟਾ ਭੁੰਜੇ ਈ ਪਾ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਬਾਕੀ
ਹੱਸਦੀਆਂ ਪਣਹਾਰਣਾ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਵੇਖਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ...। ਠੋਕਰਾਂ
ਖਾਂਦੀਆਂ। ਰਾਂਝਾ ‘ਅਲਖ ਨਿਰੰਜਨ' ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਕਦੇ ਹੱਸਦਾ... ਕਦੇ
ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਹੁੰਕਾਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ...। ਕਦੇ ਧਰਤੀ
'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਸਿਜਦੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਰੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਭਾਲਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਹੱਸਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।'')}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||47 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46qs510dxymrtwo055qn2xiws3brmir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/48</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73967</id>
    <revision>
      <id>238490</id>
      <parentid>234731</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238490</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2821" sha1="nnii06rpoqbcpdg6l33ydg1odw8cmui" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|1| : ਨੀ ਇਹਦੇ ਨੈਣ ਤੇ ਵੇਖੋ..., ਜਿਉਂ ਕਟਾਰੀਆਂ ਸਾਣ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਈ।}}
{{playscript|2| : ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਹੌਲ ਪੈਂਦੇ... ਏਸ ਬਾਲੜੀ ਉਮਰੇ... ਬੰਦੇ ਲਾਹ ਕੇ ਕੰਨ ਪੜਵਾਇ ਬੈਠਾ...। ''(ਛੇੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਗਰਜਦਾ ਹੈ ‘ਅਲਖ’ ਉਹਹੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}
{{playscript|3|  :  ਆਇ-ਹਾਇ ਤੇਵਰ ਤਾਂ ਵੇਖੋ... ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰ ਲੂਹ ਸੁੱਟੇਗਾ।}}
{{playscript|4|  :  ਕਿਸੇ ਕਜਲੇ ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੱਟਿਆ..., ''(ਰਾਂਝਾ ਮੁੜ ਧਿਆਨ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਝੁੱਗਾ ਚੌੜ ਕਰਵਾਇ ਆਇਆ...।}}
{{playscript|5|  :  ਜੋਗੀ ਕੋਈ ਨੀ... ਬਹੁਰੂਪੀਆ ਏ ਕੋਈ.., ਮਚਲਾ ਜੱਟ-ਸੋਤੋ (ਵਾਹੀ) ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਧੂਣੀ ਰਮਾਇ ਬੈਠਾ...।
''(ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਚਿਮਟਾ ਖੜਕਾਉਂਦਾ
ਉੱਠ ਪੜੌਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਰਾਂਝਾ| :  ''(ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕੂਕਦਾ ਹੈ।) ਅਲਖ ...।''
{{center|''(ਕੋਰਸ਼ ਸੰਵਾਦ ਬੋਲਦਾ ਹੈ)''}}}}
{{playscript||ਸੱਤ ਜਰਮ ਕੇ ਹਮੈਂ ਨਾਥ ਪੂਰੇ,
ਕਦੇ ਮੂਲ ਨਾ ਜੋਤਰਾ ਵਾਹਿਆ ਈ
{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਸਦੀਆਂ)''}}
ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਉੱਥੇ ਅੱਕ ਉੱਗੇ,
ਜਿੱਥੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਜੋਤਰਾ ਲਾਇਆ ਈ}}
{{playscript||''(ਹੱਸਦੀਆਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਚੌੜ ਕਰਦੀਆਂ। ਕੋਈ ਚਿਮਟਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਖਪਰੀ ਚੁੱਕ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਮੁੰਦਰਾਂ ਛੇੜਦੀ ਹੈ।
ਕੋਈ ਧੂਣਾ ਬੁਝਾਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਇੱਕ ਟੱਕ ਅੰਬਰ ਵੱਲ
ਟਿਕਟਿਕੀ ਲਾਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਵਿੱਚ-ਵਿੱਚ ‘ਅਲਪ ਯਦਾ ਹੈ।''}}
{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਕੁੜੀਆਂ... ਮਤਵਾਲੀਆਂ..., ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਇਉਂ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ... ਜਿਉਂ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਹੋਈਆਂ...।}}
{{playscript|1|  :  ਦੱਸ ਤਾਂ ਸਈ... ਕਿੱਥੋਂ ਦਾ ਜੋਗੜਾ ਏਂ ਤੂੰ...।}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||48 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nnii06rpoqbcpdg6l33ydg1odw8cmui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/49</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73970</id>
    <revision>
      <id>238491</id>
      <parentid>234742</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238491</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3176" sha1="ihualsxscxtqrla88vgcga3kt4b2jl3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|2|  :  ਕੌਣ ਗੁਰੂ... ਕਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਮੂੰਡ ਮੁੰਡਾਇਆ ..।}}
{{playscript|3|  :  ਕਿਹੜਾ ਧੂਣਾਂ... ਕਿਹੜੇ ਅਰਸ਼ੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਆਇਆਂ...}}
{{playscript|4|  :  ਬੜਾ ਜਤੀ... ਜੋਗੀ ਬਣਦਾ...}}
{{playscript|5|  :  ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੈ...।)'' ਜੇ ਹੈ ਕੀਹਦੇ ਜੋਗਾ।}}
{{playscript|| ''(ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਛੇੜਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਰਾਂਝਾ ਫਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੀਜਾ ਨੇਤਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਤਾਂਡਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਿਮਟੇ... ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ... ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਭਜਾਉਂਦਾ... ਉਹ
ਤ੍ਰਾਹੀ ਤ੍ਰਾਹੀ ਕਰਦੀਆਂ..., ਮਿੰਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ। ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਰੌਦਰ
ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਸਹਿਮਦੀਆਂ... ਚੀਖਦੀਆਂ... ਭੱਜਦੀਆਂ...। ਨ੍ਰਿਤ
ਜਾਰੀ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ...। ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਪੈਰੀਂ
ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਥ
ਬੰਨ੍ਹੀ, ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਈ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਪਰਕਰਮਾਂ ਕਰਦੀਆਂ
ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕੋਰਸ|  :  ਕੁੜੀ ਆਖਿਆ ਮਾਰ ਨਾ ਵਾਹੁੜੀ ਵੇ,
ਮਰ ਜਾਊਂਗੀ ਮਸਤ ਦੀਵਾਨਿਆ ਵੇ
ਤੇਰੀ ਡੀਲ ਹੈ ਦੇਓ ਦੀ ਅਸੀਂ ਪਰੀਆਂ,
ਇੱਕ ਲੱਤ ਲੱਗੇ ਮਰ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ
ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸ ਮੈਨੂੰ ਤੇਹਾ ਜੋ ਸੁਨੇਹੜਾ ਜਾਨੀਆਂ ਵੇ}}
{{playscript|1|  :  ਮੇਰੀ ਤਾਂਈ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਤੂਧ ਬੇਲਣ,
ਅਸੀਂ ਹਾਲ ਥੀਂ ਨਹੀਂ ਬੇਗਾਨੀਆਂ ਵੇ}}
{{playscript|2|  :  ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਰਾਂ ਮਿੰਨਤ ਜਾਇ ਹੀਰ ਅੱਗੇ ਟਟਿਆਨੀਆ ਵੇ।
{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ।)''}}}}
{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ|  :  ਜੋ ਵਸ ਕਰਨ ਆਈਆਂ ਸੀ, ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰ ਗਈਆਂ।}}
{{playscript|ਮੁਲਾ|  :  ਇਹਦਾ ਜਾਦੂ 'ਤੇ ਏਥੇ ਵੀ ਚੱਲ ਗਿਆ...। ਚਲੋ ਉਇ... ਮੁੜੋ..., ਕੋਈ ਹੋਰ ਈ ਪੱਤਰਾ ਵਾਚਣਾ ਪੈਣਾ...। ''(ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}
{{center|''(ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਂਝਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।)''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||49 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ihualsxscxtqrla88vgcga3kt4b2jl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/50</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73972</id>
    <revision>
      <id>238492</id>
      <parentid>234747</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238492</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="of24qh6j03sf75fqpypguydekkxh4pb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|ਰਾਂਝਾ|  :   ਜਾ ਹੀਰ ਨੂੰ ਆਖਣਾ ਭਲਾ ਕੀਤਾ,
ਸਾਨੂੰ ਹਾਲ ਥੀਂ ਚਾਇ ਬੇਹਾਲ ਕੀਤਾ
ਝੰਡਾ ਸਿਆਹ ਸਫੈਦ ਸੀ ਇਸ਼ਕ ਵਾਲਾ,
ਉਹ ਘੱਤ ਮਜੀਠ ਗਮ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ
ਜੇ ਨਾ ਉੱਤਰੀਏ ਯਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪੂਰੇ,
ਏਡੇ ਪਿੱਟਣੇ ਨਾਹੀਂ ਸਹੇੜੀਏ ਨੀ
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਜੇ ਪਿਆਸ ਨਾ ਹੋਇ,
ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸ਼ਰਬਤਾਂ ਦੇ ਨਾਹੀਂ ਛੇੜੀਏ ਨੀ
''(ਰਾਂਝਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਉੱਥੋਂ 'ਅਲਖ' ਜਗਾਉਂਦਾ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|3|  :  ਚਲੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ... ਇਹ ਤੇ ਇਸ਼ਕੇ ਦੇ ਨਾਗ ਦਾ ਡੰਗਿਆ ਏ। ਇਹਦਾ ਮੰਤਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਨਾਹੀਂ...।}}
{{playscript|4|  : ਕੁਝ ਵੀ ਕਹੋ...। ਹੀਰ ਨੇ ਚੰਗੀ ਕੋਈ ਨੀ ਕੀਤੀ ਏਸ ਨਾਲ਼...।}}
{{playscript|5|  :  ਇਹਦੀ ਹਾਅ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਲੈ ਬੈਠ...।}}
{{playscript|1|  :  ਚਲੋ ਤਾਂ... ਉਸੇ ਨੂੰ ਚੱਲ ਕੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦੀਆਂ...।}}
{{playscript|2|  :  ਹਾਂ... ਹਾਂ... ਚਲੋ ਚਲੋ...। ਜੇ ਦਗ਼ਾ ਈ ਦੇਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਰੋਜ਼ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਨੀ ਸੀ ਫੜਨਾ...।}}
{{center|''(ਸਭ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੀਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕੋਰਸ|  :  ਕੁੜੀਓ ਵੇਖ ਰੰਝੇਟੜੇ ਕੱਚ ਕੀਤਾ,
ਖੋਲ ਜੀਓ ਦਾ ਭੇਤ ਪਸਾਰਿਓ ਨੇ
ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਭੇਤ ਦਿੱਤਾ,
ਚਾਇ ਓਸ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਚਾੜੀਓ ਨੇ
ਰਸਮ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ,
ਮੂੰਹ ਬੋਲਿਆ ਸੋਈਓ ਮਾਰਿਓ ਨੇ।
{{center|''(ਹੀਰ ਫਫਕ ਕੇ ਰੋਂਦੀ ਹੈ।)''}}}}
{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਅਸੀਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ...,ਆਪਣੀ ਰੂਹ 'ਤੇ ਜਿੰਦਾ ਮਾਰ ਛੱਡਿਆ। ਜਿੰਦਣ ਇਹ ਜਿੰਦ ਮੁਕੇਗੀ ਓਦਣ ਹੀ ਇਹ ਜਿੰਦਾ ਟੁੱਟ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਓਸ ਦੇ ਫ਼ਿਰਾਕ ਦੇ ਸੇਕ ਨੂੰ ਲੁਕੋ ਰੱਖਿਆ। ਮਤੇ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||50 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>of24qh6j03sf75fqpypguydekkxh4pb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/51</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73974</id>
    <revision>
      <id>238493</id>
      <parentid>234754</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238493</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2960" sha1="k1u6b2lf7jsq683xx6h0se8zm9pls39" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{playscript||ਕਿਸੇ ਬੇਗਾਨੜੇ ਤਾਈਂ ਉਸ ਦੀ ਭਾਹ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਏ।
''(ਪਿੱਛੋਂ ਸਹਿਤੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀਰ ਸੰਭਲਦੀ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਸਹਿਤੀ|  :  ਭਾਬੀਏ... ਨੀ ਭਾਬੀਏ। ਕੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਬਹਿ
ਰਹਿਨੀਂ ਏਂ...। ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਕਰ।}}
{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਕਿੱਧਰੇ ਵੀ ਢੋਈ ਨਹੀਂ ਸਹਿਤੀਏ। ਕਿਤੇ ਵੱਲ
ਜਾਈਏ... ਕੀਕਣ ਜਾਈਏ...।}}
{{playscript|ਸਹਿਤੀ|  :  ਤੂੰ ਸੁਣਿਆ... ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੋਗੜਾ ਆਇਆ। ਕੁੜੀਆਂ
ਓਸ ਦੁਆਲ਼ੇ ਇਉਂ ਜੁੜੀਆਂ ਜਿਉਂ ਗੁੜ ਨੂੰ ਕਕੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
''(ਹੱਸਦੀ ਹੈ।)'' ਬੜਾ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਏ.., ਜਾਣੀ ਜਾਣ।}}
{{playscript|ਹੀਰ| :  ਚੌਦਾਂ ਤਬਕਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂ .. ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਨੀ ਜਾਣਦੇ...
''(ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਇਹ ਤੇ ਗੁੱਝਾ ਈ ਰਹਿੰਦਾ...।}}
{{playscript|ਸਹਿਤੀ| :  ਉਹ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੇਖ ਕੇ ਈ ਸਿਰਨਾਵੇਂ ਬੁੱਝ ਲੈਂਦਾ...। ਵਿੱਛੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਮੇਲਦਾ...।}}
{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਐਵੇਂ ਲੋਕ... ਭੁਲੇਖੇ ਪਾਲ਼ਦੇ, ਜੀਅ ਪਰਚਾਉਂਦੇ ਆ...।}}
{{playscript|ਸਹਿਤੀ| :  ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੱਲੀ ਆਂ ਮੁਰਾਦ ਮੰਗਣ...। ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਏ...।
''(ਸਹਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੈਰ ਸੋਚਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਹੀਰ|  :  ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤਾਂ ਸਭ ਉਹੀ ਨੇ...। ਦਿਲ ਵੀ ਤੇ ਧੜਕ ਪਿਆ...।
''(ਵੰਝਲੀ ਦੀ ਤਾਨ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।)'' ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ
ਦਿੱਤੀ...। ''(ਉਤਾਵਲੀ)'' ਨੀ ਠਹਿਰ ਨੀ ਸਹਿਤੀਏ...। ਰੁਕੀਂ ਜ਼ਰਾ...! ਮੈਂ
ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਕਮਲੀ ਆਂ...। ਘੁੰਡ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰੇ ਬੈਠੀ।
{{center|''(ਦੌੜ ਕੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}}}
{{playscript|ਕੋਰਸ| : ਏਸ ਘੁੰਡ 'ਚ ਬਹੁਤ ਖੁਆਰੀਆਂ ਨੇ,
ਅੱਗ ਲਾਇ ਕੇ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਸਾੜੀਏ ਨੀ
ਘੁੰਡ ਹੁਸਨ ਦੀ ਆਬ ਛੁਪਾਇ ਲੈਂਦਾ,
ਲੰਮੇ ਘੁੰਡ ਵਾਲੀ ਰੜੇ ਮਾਰੀਏ ਨੀ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||51 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k1u6b2lf7jsq683xx6h0se8zm9pls39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73975</id>
    <revision>
      <id>238494</id>
      <parentid>234759</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238494</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="b5v40gju0klakwqpga87eaimrgaxnnd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||ਤਦੋਂ ਇਹ ਜਹਾਨ ਸਭ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ,
ਜਦੋਂ ਘੁੰਡ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਉਤਾਰੀਏ ਨੀ
ਘੁੰਡ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਕਰੇ ਸੁਜਾਖਿਆਂ ਨੂੰ,
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਛੱਡ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਲਾੜੀਏ ਨੀ}}
{{playscript||''(ਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਂਝਾ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ 'ਚ ਗਜਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆ ਕੇ
ਬੈਠਦੇ ਹਨ।)''}}
{{playscript|ਮੁੱਲਾ| :  ਇੱਥੇ ਈ ਡੇਰਾ ਲਾਂਦੇ ਹਾਂ... ਰਾਹ ਵਿੱਚ... ਏਸ ਪਿੰਡ 'ਚ ਕਿਹੜਾ ਕੈਦੋਂ ਨੀ ਹੋਣਾ...। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਲੰਘੂ...। ਲੰਘੂਗਾ ਤਾਂ ਏਥੋਂ ਥਾਣੀਂ... ਫੇਰ ਦੇਖਾਂਗੇ ਕਿਹੜਾ ਬਚਦਾ ਸਾਡੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ...}}
{{playscript||''(ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਦੋਵੇਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਏ ..., ਇੱਕ ਦੂਜੇ 'ਚ ਵੱਜਦੇ ਫਿਰਦੇ। ਲੜਨ ਨੂੰ ਪੈਂਦੇ।)'' ਓਇ ਵੱਡੇ ਦੌੜਾਕੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੁਕਣਾ ਵੀ ਨੀ ਆਉਂਦਾ...। ''(ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ)'' ਆਪੋਂ 'ਚ ਈ ਵੱਜਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ। ਬਹਿ ਜਾਓ ਏਥੇ... ਘੜੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼।}}
{{playscript||''(ਮੁੱਲਾ ਇੱਕ ਨੂੰ ਜੋਰ ਲਾ ਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਉੱਠ ਕੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪ ਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਝੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦਾ।)''}}
{{playscript|ਮੁੱਲਾ|  :  ਉਇ... ਉਇ ਇਹ ਕੀ ਕਰਦੇ ਓ... ਪੈਰ ਚੱਕ ਦਿੱਤੇ ਮੇਰੇ...। ਲਾਹੋ-ਲਾਹੋ ਮੈਨੂੰ ਥੱਲੇ ...। ''(ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਦੋਹੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।)'' ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਮਲਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ''(ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)'' ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂ... ''(ਵਿਚਾਲੇ ਡੋਲਦਾ ਹੈ।)''  ਹੁਣ...। ਵਿਚਾਲੇ ਡੋਬਣਗੇ...।}}
{{playscript||''(ਦੋਹੇਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰ ਫੜ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਸਹਿਤੀ ਤੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।''}}
{{playscript|1| : ਨੀ ਉਹਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤਾਂ ਮਾਰ ਖਾਣ ਦਾ ਵੀ ਮਜ਼ਾ ਆਉਂਦਾ...।}}
{{playscript|2| : ਸੁਆਦ ਪੈ ਗਿਆ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ। ਦੋ ਚਾਰ ਛਮਕਾਂ ਨਾ ਪੈਣ ਜਦ ਤੱਕ- ਝਸ ਨੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ...।}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||52 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b5v40gju0klakwqpga87eaimrgaxnnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73976</id>
    <revision>
      <id>238495</id>
      <parentid>234763</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238495</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2855" sha1="qgfd1x4owqt741xd5ufv5ex2qr55uk4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||''(ਸਭ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਬਾਲ ਨੇ...। ਖਿੜ-ਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੀਆਂ। ਮੁੱਲਾ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖੁੰ..., ਤਾਈਂ ਮੰਨੂਗੀ।}}
{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਮੈਂ ਕਿਹਾ... ਕਿਹੜਾ ਪੀਰ ਮਨਾਉਣ ਚੱਲੀਆਂ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ...।}}
{{playscript|3| : ਨਾ ਇਹ ਰੁੜ੍ਹ ਜਾਣਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ ਵਿਚਾਲੇ...।}}
{{playscript|4| : ਮੌਲਵੀ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਆ ਜਾਓ।}}
{{playscript|5| : ਕਿਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀ ਬੇੜਾ ਕਿਸੇ ਬੰਨੇ ਲੱਗ ਜਾਏ...।}}
{{playscript|1| : ਵਿਚਾਲੇ ਈ ਨਾ ਡੋਲਦੇ ਰਹਿ ਜਾਇਓ। ''(ਹੱਸਦੀਆਂ)''}}
{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਹੂੰਅ...। ਜਿਹੜਾ ਤੁਸੀਂ ਨਵਾਂ ਸਾਨ੍ਹ ਪਾਲ਼ਿਆ ਨਾ ਪਿੰਡ 'ਚ...,ਪਛਤਾਉਂਗੀਆਂ..., ਜਦੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਕਿਸੇ ਨੱਢੜੀ ਨੂੰ ...।}}
{{playscript|2| : ਛੱਡ ਨੀ ਸਹਿਤੀਏ..., ਕਿਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਚ ਆਉਣ ਡਹੀਂ...।}}
{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ''(ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ)'' ਉਰਾਂ ਹੋ ਜ਼ਰਾ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੰਨ ਲਾ ਕੇ ...।}}
{{playscript||ਇਹ ਕੋਈ ਜੋਗੜਾ ਵਾਂਗੜਾ ਨੀਂ...}}
{{playscript||''(ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਜ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ।)''}}
{{playscript||ਰਾਂਝਾ ਏ, ਧੀਦੋ ਰਾਂਝਾ।}}
{{playscript||'(ਕੁੜੀਆਂ ਸਭ ਆਪਸ 'ਚ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਦੀਆਂ।)''}}
{{playscript|3| : ਲੱਗਾ ਪੁੱਠੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ...।}}
{{playscript||''(ਹੋਰ ਇੱਕ ਕਦਮ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।)'' ਏਸੇ ਨੂੰ ਚਾਕ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਤੇਰੀ ਭਾਬੀ ਨੇ... ਮਹੀਆਂ ਚਰਾਉਣ ...। ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਉਹ ਇਹਨੂੰ ਈ ਚਰਾ ਗਿਆ...। ਕੁੱਲ ਜਹਾਨ ਜਾਣਦਾ...।}}
{{playscript|4| : ਚੱਲ ਨੀਂ ਸਹਿਤੀਏ... ਚੁਗ਼ਲਖੋਰਾਂ ਦੇ ਚੱਟੇ ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਨੀ ਬਚਦੇ...।}}
{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਨਾ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਕਰਾਮਾਤ ਵੇਖ ਲਈ ਉਸ 'ਚ। ਜਿਹੜੇ ਇਹ ਬਾਲ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||53 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qgfd1x4owqt741xd5ufv5ex2qr55uk4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/54</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73977</id>
    <revision>
      <id>238496</id>
      <parentid>234765</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238496</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3089" sha1="q5ou3zwj4f8v6q7r0bc4bser1gkprgg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||ਸਜਾ ਕੇ ਲੈ ਚੱਲੀਆਂ।}}
{{Playscript||''(ਸਹਿਤੀ ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)''}}
{{Playscript|5| : ਜ਼ਾਹਰਾ ਪੀਰ ਹੈ ਉਹ...। ਤੇ ਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਪਰਤਿਆਉਣ ਦੀ...। ਅਸੀਂ ਚੱਲੀਆਂ... ਤੂੰ ਈ ਸੁਣ ਇਹਦੀਆਂ ਮੱਤਾਂ। ਚਲੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ।}}
{{playscript||''(ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਹਿਤੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਹੰਅ...। ਪਤਾ ਲੱਗੂ ਜਦ ਨੱਕ ਵੱਢ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ।}}
{{playscript||''(ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹਿਤੀ ਦੋਹੇਂ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।
ਫੇਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰਦੀ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਠਹਿਰੋ ਨੀ..., ਏਡਾ ਲੋਹੜ੍ਹ ਨਾ ਕਰੋ...। ਰੁਕੋ ਤਾਂ...। ''(ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਮੁੱਲਾ ਦੀ ਪੱਟੀ ਸਹਿਤੀ... ਸ਼ੰਕਿਆਂ ''(ਭਰਮਾਂ)'' ਦੀ ਪੰਡ ਚੁੱਕੀ..., ਜੋਗੀ ਦੇ ਡੇਰੇ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈ। ਓਧਰ ਰਾਂਝਾ...ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਥਾਪਿਆ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖ...। ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਖਲੋ ਗਿਆ। ਪੰਜੇ ਕੁੜੀਆਂ ਬਾਲ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਲਿਆ ਧਰੇ। ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਖਲੋਈਆਂ ਪੰਜੇ ਇੰਦਰੀਆਂ... ਵਾਗਾਂ ਮੁਰਾਰ ਹੱਥ ਧਰੀਆਂ। ਰਾਂਝਾ ਮੂੰਹ ਨੀ ਕਰਦਾ।}}
{{playscript||''(ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਲਿਆਓ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਜੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ...। ਜਾ ਕੇ ਆਖੋ ਜੇ ਰਾਂਝਾ ਅਰਜ਼ ਕਰਦਾ...।}}
{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਤੂੰ ਤਾ ਚਾਕ ਸਿਆਲਾਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਧੀਦੋ,
ਨੱਢੀ ਮਾਣਦਾ ਸੈਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰ ਦੇ ਜੀ
ਤੇਰਾ ਮੋਹਣਾਂ ਸੀ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਤਾਈਂ,
ਆਮ ਖਬਰ ਸੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੀ
ਨੱਸ ਜਾਹੁ ਏਥੋਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸੁੱਟਣ,
ਖੇੜੇ ਅਤਿ ਚੜ੍ਹੇ ਭਰੇ ਭਾਰ ਦੇ ਜੀ}}
{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਕਰਾਮਾਤ ਲਗਾਇ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਫੂਕਾਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢੋਂ ਪੱਟ ਸੁੱਟਾਂ, ਪਾਰ ਹੋਵੇ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਹੀਰ ਬੈਠੀ, ਬੁੱਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਚੱਟ ਸੁੱਟਾਂ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||54 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q5ou3zwj4f8v6q7r0bc4bser1gkprgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/83</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73978</id>
    <revision>
      <id>238519</id>
      <parentid>234766</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:49:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238519</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3084" sha1="8x993tecdgu90d2alqzk6wf8nnkps1i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript| 2. | : ਰਹਿਣ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਗਪੌੜੀਆ। ਏਡੇ ਜੋਗਾ ਨੀ ਹਾਲੇ, ਛੱਡੀ ਜਾਨੈਂ ਤੜਕੇ ਈ ਤੜਕੇ, ''(ਕੜਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।)'' ਹਾਏ... ''(ਲੱਤ ਸਿੱਧੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।)'' ਰੀਸਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਨਾਥ ਦੀਆਂ ਹੈਂਅ।}}

{{playscript| 1. | : ਲੈ ਸੌਂਹ ਪਾ ਲੈ ਭਾਵੇਂ। ਉਹ ਆਉਂਦਾ ਮਿੱਠੂ ਇਹ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲੈ। ''(ਮਿੱਠੂ ਅੱਖਾਂ ਮਲਦਾ ਹੋਇਆ ਆ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।)'' ਕਿਉਂ ਉਇ ਮਿੱਠੂਆ}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਅੱਖਾਂ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਲੈਣ ਦਿਓ ਯਾਰ-। ਪਹਿਲੋਂ ਈ ਮੰਗ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ ਆ।}}

{{playscript| 1. | : ਓ ਮੈਂ ਤੇ ਭਤੀਜ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਲੈ ਵੇਖ ਲੈ ਮੇਰੀ ਜੋਗੀ ਮਸਾਂ ''(ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| 2. | : ਚਲ ਉਇ ਤੁਰ ਏਥੋਂ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਨਾ ਕਿੱਥੇ ਜਾਏਂਗਾ।}}

{{playscript| 2. | : ਕਰਦੇ ਆਂ ਕੋਈ ਹੀਲਾ ਵਸੀਲਾ}}

{{playscript| 1. | : ਭਾਗੋ ਤੂੰ ਚੌਲ ਖਾ ਸਾਡੀ ਖ਼ੈਰ ਹੈ।}}

{{playscript|| : ''(ਸੁੱਖੋ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਮਿੱਠੂ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੋ ਬੁਹਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਸੁੱਚੀ ਜ਼ਰੀ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਸੂਟ ਸਵਾ ਦੇ -2 - ਪੰਜ ਸੱਤ ਚੁੰਨੀਆਂ ਜੋੜ ਦੇ...। ''(ਕੈਲੇ ਦੀ ਫੋਟੋ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਰਾ ਉੱਪਰੋਂ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਕੈਲਾ | : ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿ ਬਿਸ਼ਨਿਆ... ਸ਼ੇਰੇ ਨੇ ਘਰ ਚੰਗਾ ਸਾਂਭਿਆ... ''(ਉੱਚੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫੇਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ।)'' ਸਾਡੇ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਦੇਖ ਲੈ}}

{{playscript|| : (ਸੁੱਖੋ ਫੇਰ ਝਾੜੂ ਦਿੰਦੀ ਗਾਉਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਪੰਜ ਸੱਤ ਚੁੰਨੀਆਂ ਜੋੜ ਦੇ, ਮਾਏ ਨੀ ਮੇਰਾ ਅੱਜ ਮੁਕਲਾਵਾ ਤੋਰ ਦੇ, ਮਾਏ ਨੀ ਮੇਰਾ ''(ਅੰਦਰੋਂ ਮੇਲੋ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ)''}}

{{playscript|| : ''(ਅੰਦਰੋਂ ਮੇਲੋ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: &quot;ਸੁੱਖੋ ਨੀ ਸੁੱਖੋ, ਕੁੜੇ''}}&lt;noinclude&gt;{{rh||83 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8x993tecdgu90d2alqzk6wf8nnkps1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/84</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73979</id>
    <revision>
      <id>238520</id>
      <parentid>234768</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238520</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3118" sha1="7s4ebfr8lm7s0u6vb7yahb7fdmra62h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ''ਪਾਣੀ ਦੇਈਂ ਘੁੱਟ, ਗਲਾ ਸੁਕਦਾ ਪਿਆ।'')}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਆਉਨੀ ਆਂ ਮਾਂ ਇੱਕ ਮਿੰਟ। ''(ਉਂਝ ਹੀ ਝਾੜ-ਪੂੰਝ 'ਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਮੇਰਾ ਅੱਜ ਮੁਕਲਾਵਾ ਤੌਰ ਦੇ।''(ਮਿੱਠੂ ਢੱਬੇ ਪੈਰੀਂ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੋ ਤ੍ਰਭਕਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਖੁੱਲ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)''}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਫਿੱਟੇ ਮੂੰਹ ਤੇਰਾ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਪਤਾ ਨੀ ਕਿਹੜਾ ਜਨੌਰ ਏ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ''(ਛੇੜਖਾਨੀ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ)'' ਜਨੌਰ ਤਾਂ ਜਨੌਰ ਸਹੀ, ਐਂ ਦੱਸ ਕਿਧਰ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ... ਹੈਂਅ... ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ ਕਿਤੇ... ''(ਹੱਸਦਾ)''}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਜਾ ਵੇ, ਐਵੇਂ ਭਕਾਈ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਕਰ ਹਰ ਵੇਲੇ। ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਵਲੈਤ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਤੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਹੀ ਕਹਿਨਾਂ (ਸੈਨਤ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।) ਵਲੈਤ ਹੀ ਘੱਲਾਂਗੇ।}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੂੰ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਸੱਚੀ ਜ਼ਰੀ ਦਾ ਤੈਨੂੰ ਸੂਟ ਸਵਾ ਦਿਆਂ, ਵਿੱਚ ਅੰਬਰੀਂ ਤਾਰੇ ਜੋੜ ਦਿਆਂ, ਭੈਣੇ ਨੀ ਤੇਰਾ ਹੁਣ ਮੁਕਲਾਵਾ ਤੋਰ ਦਿਆਂ।}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ''(ਚੋਰੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।)'' ਤੂੰ ਸਵਾ ਕੇ ਦੇਣੇ ਮੈਨੂੰ ਸੂਟ}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਸੱਚੀਓਂ ਕਰਨਾ ਈ ਪਊ ਹੁਣ ਤੇ ਕੁਝ। ''(ਸਿਰ ਖੁਰਕਦਾ)'' ਰੁਪਏ ਤਾਂ 20 ਦੇਈਂ।}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ''(ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਘੂਰਦੀ)'' ਪਹਿਲਾਂ ਐਂ ਦੱਸ ਮੈਨੂੰ..., ਰਹਿੰਦਾ ਕਿੱਥੇ ਐਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ... ਮਾਂ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਖਾਈ ਜਾਊ ਨੀ ਆਇਆ ਨਹੀਂ ਨੀ ਹਾਲੇ।}}

{{playscript| ਮਿੱਠੂ | : ਤੂੰ ਮਾਈ ਦੀ ਛੱਡ ਉਨੇ ਤਾਂ ਐਂ ਈ ਮਾਰੀ ਜਾਣੀਆਂ। ''(ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਾਲ਼ ਸੈਣਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆ ਵੀ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਮੁੜ ਵੀ ਜਾਣਾ ਛੇਤੀ}}

{{playscript| ਸੁੱਖੋ | : ਕੌਣ, ਕਿਹਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾਂ?}}&lt;noinclude&gt;{{rh||84 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7s4ebfr8lm7s0u6vb7yahb7fdmra62h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/85</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73980</id>
    <revision>
      <id>238521</id>
      <parentid>234857</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238521</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3101" sha1="ao584gvyt4v54kzhy9feta34sfrgy80" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਜਸਪਾਲ। ''(ਸੁੱਖੋਂ ਦੇ ਭਾਵ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।)'' ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ
ਉਹਦਾ, ਜੀਵਨ। ''(ਕੈਲਾ ਖਿੜਕੀ ਬੰਦ ਕਰਦਾ)''}}
{{playscript|ਸੁੱਖੋਂ| : ''(ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ ਕੰਮ 'ਚ ਰੁੱਝਦੀ ਹੈ।)'' ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਏ ਫੇਰ... ਜੇ ਆਇਆ ਤੇ।}}
{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ''(ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਝਾਕਦੇ ਹੋਏ)'' ਅੱਛਾ ਜੀ।}}
{{playscript|ਸੁੱਖੋਂ| : ਹਟ ਵੇ, ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਘੋਖਾ ਈ ਕੱਢਦਾ ਰਹੂ।}}
{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ''(ਚਿੜਾਉਂਦਾ ਹੈ)'' ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਹੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣਾ
ਨੀ ਜਿੰਦੇ ਕੋਈ ਚੱਜ ਸਿੱਖ ਲੈ
ਏਥੇ ਬੈਠ ਸਦਾ ਨਈਓਂ ਰਹਿਣਾ
ਨੀ ਜਿੰਦੇ...}}
{{playscript|| (ਮਿੱਠੂ ਉਸ ਨੂੰ ਠਿੱਠ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੋਂ ਮਾਰਨ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੀ ਹੈ।)}}
{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਲਿਆ 20 ਰੁਪਏ। ''(ਮੁਹਰਿਓਂ ਮੇਲੋ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਮੇਲੋ| : ਵੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਖੋਰ ਪਾਇਆ ਦੇਹਾਂ ਨੇ। ਨੀ ਤੂੰ ਨੀ.. ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ ਸੀ
ਤੈਥੋਂ ਘੁੱਟ}}
{{playscript|ਸੁੱਖੋਂ| : ਉਹਨੂੰ ਨੀ ਕੁਝ ਕਹਿ ਹੁੰਦਾ। ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਮੇਰੇ ਈ ਪਿੱਛੇ ਪਈ ਰਹੂ।}}

{{playscript|ਮੇਲੋ|: ਉਹ ਤਾਂ ਹੈ ਈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ... ਤੂੰ ਵੀ ਨਾਲ਼ ਸ਼ੁਦੈਣ ਹੋ ਗਈ-। ''(ਮਿੱਠੂ
ਨੂੰ)'' ਨਾ ਕੀ ਆ ਵੇ...}}
{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ''(ਹੱਸਦਾ)'' ਗੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਹੈ... ਪਈ ਜਸਪਾਲ ਆਇਆ ਹੋਇਆ...ਤੇ ਇਹਦਾ ਵੀ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਹੁਣ ਏਥੇ। ''(ਹੱਸਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਸੁੱਖੋਂ| : ਦੇਖ ਲੈ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦਾ ਅਵਾ-ਤਵਾ।}}
{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਅੱਛਾ, ਤੇ ਫੇਰ ਗਾਉਂਦਾ ਕੌਣ ਸੀ 'ਮੇਰਾ ਅੱਜ ਮੁਕਲਵਾ ਤੋਰ ਦੇ'}}
{{playscript|ਸੁੱਖੋਂ| : ਠਹਿਰ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮਿੱਠੂ ਦਿਆ ਬੱਚਿਆ ''(ਮਾਰਨ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਧੱਕਾ ਖਾ ਕੇ
ਆਪ ਹੀ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਠੂ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਮੇਲੋ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੈ।
ਸੁੱਖੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾਉਂਦੀ ਹੈ।)'' ਮੈਂ ਦਿੰਨੀ ਤੈਨੂੰ ਰੁਪਏ।}}
{{playscript|ਮਿੱਠੂ| : ਐਤਕੀਂ ਤਾਂ ਤੋਰ ਈ ਦਿਓ। ਪੁੰਨ ਹੋਊਗਾ ਬੇਬੇ ਪੁੰਨ।}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||85 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ao584gvyt4v54kzhy9feta34sfrgy80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/55</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73981</id>
    <revision>
      <id>238497</id>
      <parentid>234778</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238497</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="fvav7l7drvgb3kyqg14fza00b083nqq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||''(ਰਾਂਝਾ ਚਿਮਟਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜੇ ਕੁੜੀਆਂ ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਸਹਿਤੀ ਖੜ੍ਹੀ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ...।)''}}
{{playscript|1| : ਰਹਿਮ ਸਾਂਈਂ ਜੀ ਰਹਿਮ...।}}
{{playscript|2| : ਇਆਣੀ ਏ... ਬਖਸ਼ ਛੱਡੋ...।}}
{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਅੱਖੀਆਂ ਈ ਲਾਲ ਪੀਲੀਆਂ ਕਰਨ ਸਿੱਖਿਆਂ...। ਕੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੁਨਰ ਵੀ ਹੈ ਈ ਪੱਲੇ। ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਈਮਾਨ ਕਰੀਏ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਕਿ ਤੂੰ ਸੱਚਾ ਜੋਗੀ ਏਂ ਕੋਈ ਭੇਖੀ... ਪਾਖੰਡੀ.. ਭੋਗੀ ਨਹੀਂ।}}
{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ''(ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਅਸੀਂ ਜੋਗ ਭੋਗ ਨਾ ਜਾਣੀਏ ਨੀਂ। ਸਾਨੂੰ ਇੱਕੋ ਰੋਗ ਅਵੱਲੜਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਹੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਅਸੀਂ ਪੀਰ ਸੁਣੀਏ ਧੁਰੋਂ ਲਿਖਿਆ ਸਾਥ ਸਵੱਲੜਾ ਏ...।}}
{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਬਣਾ ਜੇ ਏਡੀਓ ਜੁਗਤ ਵਾਲਾਂ ਏਂ। ਧੁਰ ਦੀਆਂ ਰਮਜ਼ਾਂ ਜਾਣਦਾਂ... ਤਾਂ ਦੱਸ ਖਾਂ,.. ਇਸ ਥਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਧਰਿਆ ਤੇਰੇ ਸਾਹਵੇਂ... ਏਸ ਪ੍ਰੋਣੇ ਹੇਠ... ''(ਰਮਜ਼ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦੀ ਹੈ)'' ਕੀ ਲੁਕਿਆ ਏ ਘੁੰਡ ਪਿੱਛੇ...ਦਸ ਖਾਂ ਜ਼ਰਾ...।}}
{{playscript|3| : ਨੀ ਸਹਿਤੀਏ ਪੀਰ ਨਾ ਪਰਤਿਆ, ਪਛਤਾਏਂਗੀ।}}
{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ''(ਰਾਂਝਾ ਉੱਪਰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ)'' ਐਵੇਂ ਪਿਆਜ ਦੇ ਪੱਤ ਲਾ ਲਾਹ ਸਹਿਤੀਏ। ਨੰਗਿਆਂ ਚੋਂ ਕੁਝ ਨਿਕਲਣਾ ਨੀ, ਜਾ ਚੁੱਕ ਕੱਪੜਾ ਤੇ ਦੇਖ ਲੈ ਥਾਲ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਭਰਿਆ ਪੂਰਿਆ ਈ। ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਪੈਸੇ-ਨਾਲ਼ ਸੰਧੂਰ ਧਰਿਆ, ਐਵੇਂ ਬੂਜਾ ਕਾਹਨੂੰ ਵਿਸੂਰਿਆ ਈ।}}
{{playscript||''(ਪੰਜੇ ਕੁੜੀਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸੂਰਤ ਤੱਕਦੀਆਂ। ਇੱਕ ਜਾਨੀਂ ਕੱਪੜਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੇਖਦੀ...।)''}}
{{playscript|4| : ਇਹ ਕੀ। ਕਿੰਜ ਹੋਇਆ...।}}
{{playscript|| ''(ਸਹਿਤੀ ਵੀ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।)''}}
{{playscript|5| : ਅਸੀਂ ਤੇ ਖੰਡ-ਮਲਾਈ ਭਰ ਲਿਆਈਆਂ ਸੀ...।}}
{{playscript|1| : ਪੈਰੀਂ ਪੈ ਕੇ ਪੀਰ ਮਨਾਂ ਸਹਿਤੀਏ...।}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||55 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fvav7l7drvgb3kyqg14fza00b083nqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/56</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73982</id>
    <revision>
      <id>238498</id>
      <parentid>234789</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238498</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2787" sha1="r3gak358u95s1mngscomgmsf52cwy4b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|2| : ਗੁਨਾਹ ਬਖਸ਼ਾ ਲੈ।}}
{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ''(ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਂਝਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਇੰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਘੁੰਡ ਵੀ... ਚਾ ਲਾਹ ਧਰੀਏ। ''(ਥਾਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਬੁੱਕ ਭਰ ਕੇ ਹਵਾ 'ਚ ਉਡਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕਥਾਕਾਰ| : ਰਾਂਝੇ ਆਖਿਆ..., ਸਹਿਤੀਏ... ਫ਼ੱਕਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਆਡ੍ਰਾ ਲਾਏਂਗੀ ਜਹਾਨੋਂ ਜਾਏਂਗੀ...। ਹੀਰ ਮਿਲਾਏਂਗੀ ਮੁਰਾਦ ਪਾਏਂਗੀ...।}}
{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਜੋਗੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਵੇ, ਮੁਰਾਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ...।}}
{{playscript||''(ਪੰਜ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਦੁਆ ਮੰਗਦੀਆ।)''}}
{{playscript|| ਮੁਰਾਦ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ।}}
{{playscript||ਗੀਤ : ਪੀਰ ਸੱਚ ਦਾ ਅਸਾਂ ਤਹਿਕੀਕ ਕੀਤਾ, ਸਣੇ ਹੀਰ ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਮੈਂ, ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਤੇ ਮਲਾਹ ਹੈ ਹੀਰ ਤੇਰੀ, ਨਾਲ਼ ਸਣੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ}}
{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਅਸਾਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਜਾਣਾ...। ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਰਾਦ ਪਾਈਂ... ਅਸਾਂ ਆਪਣੀ ਝੋਂਕ ਜਾਣਾ...।}}
{{playscript|3| : ''(ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ ਬਾਂਵਲੀ ਹੋਈ)'' ਚਲੋ ਨੀ ਕੁੜੀਓ ਚਲੋ...}}
{{playscript|4| : ਉਹ ਮੁਬਾਰਕ ਘੜੀ ਆਈ...।}}
{{playscript|5| : ਨਵਾਂ ਬੂਰ ਆ ਪਿਆ ਬੂਟਿਆਂ...।}}
{{playscript|ਸਹਿਤੀ| : ਚਲੋ ਹੀਰ ਨੂੰ ਚੱਲ ਕੇ ਖ਼ਬਰ ਕਰੀਏ...।}}
{{playscript||''(ਪੰਜੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀਆਂ...। ਸਹਿਤੀ ਮੁੜ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਦੌੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਗੀਤ| : ਕੁੜੀਆਂ ਆਖਿਆ ਆਣ ਕੇ ਹੀਰ ਤਾਈ,
ਅਨੀਂ ਵਹੁਟੀਏ ਅੱਜ ਵਧਾਈ ਏ ਨੀ
ਹਾਂ ਵਧਾਈ ਏ ਨੀ... ਹਾਂ ਵਧਾਈ ਏ ਨੀ
ਮਿਲੀ ਆਬ-ਹਯਾਤ ਪਿਆਸਿਆਂ ਨੂੰ,
ਹੁਣ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆਈਂ ਏ ਨੀ}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||56 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r3gak358u95s1mngscomgmsf52cwy4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/57</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73983</id>
    <revision>
      <id>238499</id>
      <parentid>234791</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238499</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2806" sha1="4y560mmup0nef9qr4iqezfeywwcicy8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{playscript||ਹਾਂ ਵਧਾਈ ਏ ਨੀ... ਹਾਂ ਵਧਾਈ ਏ ਨੀ
ਤੈਨੂੰ ਦੋਜ਼ਖ ਦੀ ਆਂਚ ਹੈ ਦੂਰ ਹੋਈ,
ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਪਾਈਂ ਏ ਨੀ
ਹਾਂ ਵਧਾਈ ਏ... ਹਾਂ ਵਧਾਈ ਏ... ਨੀ
ਪੂਰੇ ਰੱਬ ਨੇ ਮੇਲ ਕੇ ਤਾਰੀ ਏਂ ਤੂੰ,
ਮੋਤੀ ਨਾਲ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪੁਰਾਈ ਏਂ ਨੀ
ਹਾਂ ਵਧਾਈ ਏ ਨੀ... ਹਾਂ ਵਧਾਈ ਏ ਨੀ।}}
{{playscript||''(ਪੂਰੇ ਗੀਤ ਦੌਰਾਨ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਸਣੇ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਤ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਸੰਗੀਤ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਲੁਕਦੇ ਲੁਕੋਂਦੇ ਉੱਥੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਸਹਿਤਾ ਉੱਥੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਸਹਿਤੀ|: ਛੇਤੀ ਕਰੋ... ਸਭ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਨੇ...। ਛੇਤੀ ਨਿਕਲ ਤੁਰੋ ਏਥੋਂ...}}
{{playscript||''(ਸਭ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}
{{playscript|ਕੋਰਸ|: ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਕਹਿ ਹੀਰ ਦੀ ਸੱਸ ਤਾਈਂ, ਅੱਜ ਰੱਬ ਨੇ ਚੌੜ ਕਰਾਈ ਏਂ ਨੀ ਹਾਂ ਵਧਾਈ ਏ ਨੀਂ... ਹਾਂ ਵਧਾਈ ਏ ਨੀ...।}}
{{playscript||''(ਵਧਾਈ ਦੀ ਏਸ ਧੁਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਹਿਤਾ ਮੰਚ 'ਤੇ ਪਿਆ ਪਾਸੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਲੈ ਕੇ ਫੇਰ ਸੌਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਘਰਾੜੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੇੜਾ ਲਾ ਕੇ ਹੀਰ ਤੇ ਸਹਿਤੀ ਹੋਰੀਂ ਮੁੜ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਰਾਂਝਾ ਦੁਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕੋਰਸ| : ਤੇ ਹੱਥ ਉਠਾਇ ਦੁਆ ਮੰਗੀ,
ਰੱਬਾ ਮੇਲਣਾ ਯਾਰ ਗਵਾਰਨੀ ਦਾ
ਇਸ ਹੁੱਬ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ,
ਬੇੜਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਕੰਮ ਸਾਰਨੀ ਦਾ
ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਈ,
ਰੱਬਾ ਯਾਰ ਮੇਲੀਂ ਇਸ ਯਾਰਨੀ ਦਾ
ਫ਼ਜ਼ਲ ਰੱਬ ਕੀਤਾ ਯਾਰ ਆਇ ਮਿਲਿਆ,
ਉਸ ਸ਼ਾਹ ਮੁਰਾਦ ਪ੍ਰਕਾਰਨੀ ਦਾ
ਸ਼ਾਹ ਮੁਰਾਦ ਪੁਕਾਰਨੀ ਦਾ... ਹਾਂ ਵਧਾਈ ਏ ਨੀ - 2 -।}}
{{playscript||''(ਸਭ ਮੁੜ ਮੰਚ 'ਤੇ ਚੱਕਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||57 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4y560mmup0nef9qr4iqezfeywwcicy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/61</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73988</id>
    <revision>
      <id>238500</id>
      <parentid>234812</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238500</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2958" sha1="cv6upszombv679o4nw179x40nvb243f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;:
{{playscript||''ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)''}}
{{playscript|ਅੰਨਾ ੧| : ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ..., ''(ਠੇਡੇ ਖਾਂਦਾ ਰਾਂਝੇ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ)'' ਪੰਧ ਮੁਕਾ ਲਿਆ ਕਿਸੇ ਨੇ...}}
{{playscript|ਅੰਨਾ ੨| : ''(ਉਹ ਵੀ ਟੋਲਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਂਝੇ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।)'' ਹਾਂ..., ਏਥੇ ਕੋਈ ਜਾਗਦਾ ਏ..., ਜੋਗੀਆ ਵਾਲੀ ਜਾਗ...}}
{{playscript||''(ਮੁੱਲਾ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੌੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ
ਰੋਕਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਖੜ੍ਹ ਜਾਓ ਉਇ ਅੰਨ੍ਹੀਓ ਜਹਾਨ ਦਿਓ..., ਜਦੋਂ ਜਾਓਂਗੇ... ਪੁੱਠੀ ਓ ਝੋਕ ਮਰੋਂਗੇ। ''(ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ)'' ਏਧਰ ਮਰੋ। ''(ਖੇੜਿਆਂ
ਨੂੰ)'' ਤੁਸੀਂ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀ ਮੂੰਹ ਤੱਕਦੇ ਓ, ਫੜੋ ਤੇ ਕੱਸ ਦਿਓ ਮੁਸ਼ਕਾਂ...}}
{{playscript|| ''(ਮੁੱਲਾ ਖੁਦ ਹੱਥ ਬੰਨ ਕੇ ਰੱਸੀ ਸਹਿਤ ਹੱਥ ਫੜਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਗੋਲ ਘਸੀਟਦੇ
ਹਨ।)''}}
{{playscript|ਕੋਰਸ| : ਰਾਂਝੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰੇ ਖੇੜੇ,
ਦੋਵੇਂ ਰੋਂਦੇ ਨੇ ਵਖਤ ਵਿਹਾਣਿਆਂ ਨੂੰ}}
{{playscript|ਮੁੱਲਾ|: ਭਲਕੇ ਰਾਜੇ ਅਦਲੀ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਹੋਣਗੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ...। ਲੈ
ਚੱਲੋ।
''(ਘਸੀਟਦੇ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ।)''}}
{{playscript|ਅੰਨਾ ੧| : ''(ਦੋਹੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ)'' ਏਧਰ ਹੀ ਗਏ ਨੇ...}}
{{playscript|ਅੰਨਾ ੨| :  ਹਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਈ ਤੇ ਏਧਰੋਂ ਈ ਪਈ ਆਉਂਦੀ...}}
{{playscript||''(ਮੁੱਲਾ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਧੱਕਾ ਦੇ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ
ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਂਝੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਢੂੰਡਦੇ
ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਮੁੱਲਾ ਰਾਇ-ਰਾਇ ਕਰਦਾ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਅੰਨਾ ੨|: ਹੁਕਮ ਮੁਲਕ ਦਿੱਤਾ ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਸੱਚੇ,
ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਤੇ ਹੁਕਮ ਅਰਾਸਤਾ ਈ}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||61 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cv6upszombv679o4nw179x40nvb243f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/62</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73989</id>
    <revision>
      <id>238501</id>
      <parentid>234817</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238501</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3064" sha1="tgyv6k89s8qq4rha44nj82mg07wla02" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript||ਤੇਰੀ ਧਾਕ ਪਈ ਰੂਮ ਸ਼ਾਮ ਅੰਦਰ,
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਡਰੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦਾ ਈ}}
{{playscript||''(ਖੇੜਿਆਂ ਸਣੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਰਾਜੇ ਅਦਲੀ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ `ਚ
ਆਣ ਕੇ ਫ਼ਰਿਆਦ ਕਰਦੇ ਨੇ...।)''}}
{{playscript||ਤੇਰੇ ਰਾਜ 'ਚ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਤਕਸੀਰ ਲੁੱਟੇ -
ਨਾ ਗੁਨਾਹ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਈ
ਬਹੁੜੀਂ ਰਾਜਿਆ ਤੈਨੂੰ ਵਾਸਤਾ ਈ - 2 -}}
{{playscript||''(ਰਾਂਝਾ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਮੁਦਰਾ 'ਚ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਝਾਕਦਾ ਹੈ।
ਖੇੜੇ ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਰਾਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਿੱਗਦੇ ਨੇ।)''}}
{{playscript|ਰਾਜਾ| : ''(ਗੁੱਸੇ'ਚ)'' ਮਾਮਲਾ ਕੀ ਏ..., ਕੌਣ..., ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਫ਼ਕੀਰ ਏਂ ਤੂੰ?}}
{{playscript|ਰਾਂਝਾ| : ਪੰਛੀਆਂ... ਜੋਗੀਆਂ... ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਪੁੱਛੋਂ, ਸਾਨੂੰ ਸੁਣ ਸੁਣ ਆਵੇ
ਹਾਸੀ ਓ। ਹੋਂਦ-ਅਣਹੋਂਦ ਦੋਇ ਜਾ ਛੂਟੇ, ਹਮ ਗਗਨ ਮੰਡਪ ਤਿਸ
ਵਾਸੀ ਓ ਰੇ...।}}
{{playscript|ਰਾਜਾ| : ''(ਸੋਚਦੇ ਹੋਇ)'' ਹੂੰ...। ''(ਹੀਰ ਵੱਲ)'' ਤੇ ਤੂੰ ਕੌਣ ਏਂ ਕੁੜੀਏ...।}}
{{playscript||''(ਹੀਰ ਮੌਨ ਹੈ। ਆਲੌਕਿਕ ਮੁਸਕਾਨ ਮੁੱਖ 'ਤੇ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਸਹਿਤਾ| : ''(ਹੀਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਦੇਖ ਕੇ)'' ਮੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਏ ਸਰਕਾਰ... ਹੀਰ।}}
{{playscript|ਹੀਰ| : ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਹੀਰੇ ਆਖੇ, ਦੋਜ਼ਖ਼ ਜੂਨ... ਹੰਡਾਵੇ। ਹੀਰ ਮੋਈ ਤਾਂ ਰਾਂਝਾ
ਹੋਈ, ਕੌਣ ਜੋ ਨਾਮ ਧਰਾਵੇ। ਹੁਣ ਕੌਣ ਜੋ ਨਾਮ ਧਰਾਵੇ।
''(ਕੋਰਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਇਨਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਸਹਿਤਾ| : ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਮੋ-ਠਗਣੀਆਂ 'ਚ ਨਾ ਆਇਓ ਸਰਕਾਰ। ਇਹ ਨਾਦ,
ਖਪਰੀ, ਮੁੰਦਰਾਂ ਸਭ ਠੱਗੀ ਦੇ ਬਾਬ ਨੇ...। ਰੰਨਾਂ ਖਿਸਕਾਉਣ ਦੇ ਵੱਲ...।}}
{{playscript|ਬਾਪ| : ਕੁੱਲ ਜਹਾਨ ਜਾਣਦਾ ਜੀ, ਜੰਨ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਆਹ ਲਿਆਂਦੀ ਏ। ਟਕੇ
ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਸਰਕਾਰ... ਟਕੇ।}}
{{playscript|ਰਾਜਾ| : ਕੋਈ ਗਵਾਹ...। ''(ਮੁੱਲਾ ਹੋਰੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।)''}}
{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਮੈਂ ਹਾਂ ਜੀ ਮੈਂ... ਹਾਂ ਨਾ। ਮੈਂ ਤੇ ਵਾਰੀ ਉਡੀਕਦਾਂ ਕਦੋਂ ਦੀ...।}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||62 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tgyv6k89s8qq4rha44nj82mg07wla02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/63</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73990</id>
    <revision>
      <id>238502</id>
      <parentid>234821</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238502</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="kp62ppwsh2zsmsnt3zzbhrrf7ncw90z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{playscript||''(ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਕੇ)'' ਸਲਾਮ ਕਰੋ ਉਇ...। ''(ਹੀਰ-ਰਾਂਝੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ
ਮੁੜਦੇ। ਫੜ ਕੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ।)'' ਉਇ ਏਧਰ ਮਰੋ...।
''(ਤਿੰਨਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ। ਦੋਹੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਫੇਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ
ਵੱਲ ਮੋੜਦੇ)'' ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਗਵਾਹ ਹਾਂ। ਬਕੋ ਉਇ। ''(ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਤੇ
ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਿਰ ਹਿਲਾਂਦੇ ਹਨ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ।)'' ਲਓ ਭਲਾ ਹੁਣ...
ਏਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਵਾਹੀ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ...।}}
{{playscript|ਰਾਜਾ|: ਤੇ ਤੂੰ ਵਈ ਸਾਂਈਂ... ਜੋਗੀਆ..., ਕੋਈ ਗਵਾਹ ਹੈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਵੀ..., ਤਾਂ ਤੂੰ...।}}
{{playscript|ਰਾਂਝਾ|: ਗਵਾਹ ਤੇ ਹੈ ਰਾਜਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਉਹ
ਹਾਜ਼ਿਰ ਈ ਏ...।}}
{{playscript||''(ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।)''}}
{{playscript|ਰਾਜਾ| : ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਤੇਰਾ ਗਵਾਹ...। ''(ਕੜਕਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : ਝੂਠ ਦਾ ਪੱਲਾ ਛੱਡ ਜੋਗੀਆ, ਸੱਚ ਤੇ ਗੱਲ ਮੁਕਾ...। ਵਿਖਾ..., ਭਲਾ
ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਤੇਰਾ ਗੁਆਹ।}}
{{playscript|ਰਾਂਝਾ|: ''(ਸਾਰੀਆਂ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।)'' ਜੋ
ਚਸ਼ਮ ਕਰੇਂਦੀ ਦੀਦ ਆਪਣਾ, ਤਾਨ ਆਪਣੀ ਸੁਣੇ ਜੋ ਕਾਨ ਸਾਂਈਂ।
ਜਿਸ ਜੀਭਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁਆਦ ਚਖਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਸ ਥੀਂ ਆਪਣੀ ਬਾਸ
ਪਾਈ। ਪੰਜਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਪਸਾਰ ਗਵਾਹ ਹੈ ਸਾਡਾ-ਸਾਖੀ ਏ-।}}
{{playscript|ਮੁੱਲਾ| : (ਉੱਚੀ) ਮਕਰ ਨਾ ਖਿਲਾਰ..., ਗਵਾਹ ਵਿਖਾ। ''(ਹੋ..ਹੋ..ਹੋ.. ਕਰਕੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ)''}}
{{playscript|ਰਾਜਾ| : ''(ਕੜਕ ਕੇ)'' ਲੈ ਜਾਓ ਇਸ ਨੂੰ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿਓ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ 'ਚ...। ਫ਼ਕੀਰ ਹੋ ਕੇ ਫ਼ਰੇਬ ਕਰਦਾ...।
''(ਸਿਪਾਹੀ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਲਾ ਤੇ ਸਹਿਤਾ ਹੀਰ ਨੂੰ
ਫੜਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਹੇਂ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਮੂੰਹ
ਕਰਕੇ ਹੁੰਕਾਰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ...। ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਹੀਰ ਦੇ
ਵਿਆਹ ਵਾਲਾ ਸੰਗੀਤ ਮੁੜ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਕੋਰਸ| : ਹੀਰ ਨਾਲ਼ ਫ਼ਿਰਾਕ ਕੇ ਆਹ ਮਾਰੀ,}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||63 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kp62ppwsh2zsmsnt3zzbhrrf7ncw90z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/64</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73991</id>
    <revision>
      <id>238503</id>
      <parentid>234825</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238503</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2839" sha1="40g68qdv1259lgevsanwk8gu3y1tj7x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{playscript||ਰੱਬਾ ਵੇਖ ਅਸਾਡੀਆਂ ਭੱਖਣ ਭਾਹੀਂ
ਏਡਾ ਕਹਿਰ ਕੀਤਾ ਦੇਸ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ,
ਏਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਦਰਾ ਅੱਗ ਲਾਈਂ
ਰਾਂਝੇ ਹੱਥ ਉਠਾਇ ਦੁਆ ਮੰਗੀ,
ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਕਹਾਰ ਜਬਾਰ ਸਾਂਈਂ
ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਉਜਾੜ ਕੇ ਸਾੜ ਸੁੱਟੀਂ,
ਏਸ ਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਗ਼ੈਬ ਦਾ ਗ਼ਜ਼ਬ ਪਾਈਂ
ਏਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਦਰਾ ਅੱਗ ਲਾਈਂ - 2 -}}
{{playscript||''(ਹੀਰ-ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਧੂਹ ਕੇ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵਧਦਾ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਕੋਹਰਾਮ ਮੱਚਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਾਹੀ-ਤ੍ਰਾਹੀ...। ਰਾਜਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ।
ਲੋਕ ਭੱਜ-ਭੱਜ ਕੇ ਬਾਲਟੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹੈ। ਅੱਗ ਹੋਰ ਭੜਕਦੀ
ਹੈ...। ਡਰ ਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਹੁੰਦੇ ਨੇ...। ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਬਣ ਕੇ
ਪੀਰ ਹੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਵੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ।'')}}
{{playscript|ਪੀਰ 1| : ''(ਲਪਟਾਂ ਵਾਂਗ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ)'' ਆਹ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੁਣ ਅੱਗ ਮੱਚੀ, ਵੇਖੋ ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਬੇਪਰਵਾਹੀਆਂ ਨੂੰ}}
{{playscript|2| : ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਚੌਤਰਫ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਰੇ, ਕੀਤਾ ਸਾਫ਼ ਸਭ ਝੁੱਗੀਆਂ
ਝਾਹੀਆਂ ਨੂੰ।}}
{{playscript|3| : ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੁੰਮ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਖ਼ਬਰਾਂ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਪਾਂਧੀਆਂ
ਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ।}}
{{playscript|4| : ਪਈ ਆਣ ਅਜ਼ਗੈਬ ਦੀ ਇਹ ਆਤਸ਼, ਲੱਗੀ ਮਹੱਲਾਂ ਤੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ
ਖਾਈਆਂ ਨੂੰ...।}}
{{playscript|5| : ਰੱਬ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਹ ਸੁਣੀਂ, ਬਦਲਾ ਮਿਲਿਆ ਏ ਜ਼ੁਲਮ
ਕਮਾਈਆਂ ਨੂੰ...।
''(ਅੱਗ ਦੇ ਭਾਂਬੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵੀ ਆ ਘਿਰਦੇ ਹਨ। ਦੋਹੇਂ
ਉੱਡਦੇ ਵਰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਭੱਜਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਵਰਕੇ ਫੜ-ਫੜ
ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਦੇ ਹੋਏ ਹੱਸਦੇ ਹਨ।)''}}&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||64 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>40g68qdv1259lgevsanwk8gu3y1tj7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/65</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73992</id>
    <revision>
      <id>238504</id>
      <parentid>234829</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238504</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2794" sha1="qwrlntd2jlz26p4ew7ffxllhu9o58pf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{playscript|ਰਾਜਾ| : ਇਹ ਕਿਹੀ ਕਿਆਮਤ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ...।}}
{{playscript|ਪੀਰ| : ਨੀਰ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਅੱਗ ਨਹੀਂ, ਫ਼ਿਰਾਕ ਇਹ ਰਾਂਝੇ ਹੀਰ ਦਾ ਜੀ}}
{{playscript|2| : ਏਹ ਰਾਂਝਾ ਜ਼ਾਹਰਾ ਪੀਰ ਏ ਜੀ, ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਏ ਜੀ।}}
{{playscript|3| : ਸਭੇ ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਪੀਰ ਏ ਜੀ, ਉਹ ਪੀਰ ਜੀ ਉਹ ਮੀਰ ਹੈ ਜੀ}}
{{playscript|ਰਾਜਾ| : ਜਿਓਂ ਜਿਓਂ ਪਾਣੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ- ਹੋਰ ਭੜਕਦੀ । ਅਣਹੋਣੀ...।}}
{{playscript|4| : ਹੀਰੋਂ ਰਾਂਝਾ, ਰਾਂਝਿਓਂ ਹੀਰ ਖੋਹੇਂ, ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਅਣਹੋਣੀ ਹੋਵਣੀ ਜੇ।}}
{{playscript|5| : ਚੌਦਾਂ ਤਬਕ ਹਿੱਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਹ ਮਾਰੀ, ਜੱਗ ਖਾਕ ਦੀ ਢੇਰੀ ਹੋਵਣੀ ਜੇ।
''(ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਉਹੀ ਸੰਗੀਤ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਗੋਡਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ
ਡਿੱਗ ਕੇ ਦੁਆ ਕਰਦਾ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਵੀ ਉਸੇ ਮੁਦਰਾ 'ਚ ਆ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰੀਆਂ ਹੀਰ ਵਾਲੀ ਚਾਦਰ ਚੁੱਕੀ ਆਉਂਦੀਆਂ...
ਪਿੱਛੇ ਰਾਂਝਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਮੱਧਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਬਦਲਦਾ
ਹੈ। ਰਾਂਝਾ ਚਾਦਰ ਉੱਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਮੁਦਰਾ 'ਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|ਗੀਤ| : ਲਿਆਓ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਜੋ ਦੀਦ ਕਰੀਏ...।
ਜਾ ਕੇ ਆਖ ਰਾਂਝਾ ਤੈਨੂੰ ਅਰਜ਼ ਕਰਦਾ।
ਸਾਨੂੰ ਮਿਹਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦਿਖਾ ਸੂਰਤ
ਜਾ ਕੇ ਆਖ ਰਾਂਝਾ ਤੈਨੂੰ ਅਰਜ਼ ਕਰਦਾ...,ਹਾਂ ਅਰਜ਼ ਕਰਦਾ...।}}
{{playscript|| ''(ਸਹਿਤਾ ਅਦਬ ਨਾਲ਼ ਹੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ
ਨੂੰ ਰਾਂਝੇ ਨਾਲ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸਿਜਦੇ 'ਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|| ਆ ਜਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ- 2 -
ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ- 3 -
''(ਅੰਤਮ ਲਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਸਭ ਦੁਆ 'ਚ ਹੱਥ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ
ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।)''}}
{{playscript|| ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਵੇ ਦਿਲਬਰਾ ਵਾਸਤਾ ਈ...।
........
........}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||65 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qwrlntd2jlz26p4ew7ffxllhu9o58pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/66</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73993</id>
    <revision>
      <id>238505</id>
      <parentid>234833</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238505</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1013" sha1="jkl0edjh1jdid5ir70p71sk0yp03d9u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{playscript|| ''(ਦੋਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।)}}''
{{playscript|ਅੰਨਾ ੧| : ਏਧਰ ਹੀ ਗਏ ਨੇ...|}}
{{playscript|ਅੰਨਾ ੨| : ਹਾਂ, ਖੁਸ਼ਬੂਈ ਤੇ ਏਧਰੋਂ ਈ ਪਈ ਆਉਂਦੀ...
''(ਰਾਂਝੇ ਮੂਹਰੇ ਜਾ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਲਾਹ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਸੁੱਖ
ਦਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਗੜਾਈ ਲੈ ਕੇ ਆਸਮਾਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ
ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਬ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸਭ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ
ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ। ਦੋਹੇਂ ਰਾਂਝੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗਲੇ
ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਲਾ ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ।)''}}
{{playscript|| ਪਰਦਾ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||66 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jkl0edjh1jdid5ir70p71sk0yp03d9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/67</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73994</id>
    <revision>
      <id>238506</id>
      <parentid>234836</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238506</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="omd4i1ghevgbnphmswt97uvs1su987n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt; {{dhr|17em}}{{center|ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>omd4i1ghevgbnphmswt97uvs1su987n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/69</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73996</id>
    <revision>
      <id>238507</id>
      <parentid>234841</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238507</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4826" sha1="g29y2111lij3qfwlipf33zsibzqoa2e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{x-larger|'''ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ'''}}}}

{{gap}}ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ 'ਆਸ਼ਿਕਾਂ' ਤੇ 'ਤੇਵੇਸ਼ਾਂ' ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਰਗੀ ਜਿਰਾਂਦ ਚਾਹੀਦੀ ਏ। ਭਾਵ
ਆਸ਼ਿਕ ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ 'ਚ ਰੁੱਖਾਂ ਵਰਗਾ ਧੀਰਜ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ
ਜਗਾ ਤੋਂ ਹਿੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਵਰਖਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਦੋਂ ਧੁੱਪ ਚੜ੍ਹੇਗੀ, ਕਦੋਂ
ਪਾਣੀ ਮਿਲੇਗਾ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਏਹੀ ਜਿਰਾਂਦ, ਏਹੀ ਜਿਗਰਾ ਤੇ
ਸਿਰੜ ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਆਇਆ ਏ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੁੱਖ ਸੰਤਾਪ ਆ ਜਾਣ, ਪਰ
&quot;ਸ਼ੋਅ ਮਸਟ ਗੋ ਆਨ&quot;। ਮੈਂ ‘ਬਲਰਾਮ’ ਦੇ ਨਾਟਕ 'ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ' ਰਾਹੀਂ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ
ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਢਲੇ ਤੇ ਚੋਣਵੇਂ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾਂ, ਏਹ ਸਾਰੇ ਸਰੋਕਾਰ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਇਹ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਲਰਾਮ
ਦੇ ਵੀ ਨੇ ਤੇ ਉਸਦੀ ਨਾਟ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਵੀ ਨੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ
ਰੰਗਮੰਚ ਬਾਰੇ ਹੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਕਰਮ
ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਰੰਗਕਰਮ ਮਿਲਦੇ ਨੇ ਉਦੋਂ ਹੀ ਨੈਸ਼ਨਲ
ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ
ਨੂੰ ਹੀਣਭਾਵਨਾ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਸੌੜੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਮੈਂ
ਕਦੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਤੱਥ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ
ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਰਿਹਾਂ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਹ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਾਟਕ ਨਾਲ਼ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨਾਲ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਪਾਤਰਾਂ, ਦਾਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸ਼ੈਤਾਨਾਂ, ਰੁੱਖਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਜਾਂ ਦਾਵੀਤ ਨਾਲ਼। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਘੜੀ ਦੀ ਘੜੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਾਵੀਤਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਭਲੀਭਾਂਤ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਦਾਵੀਤਦੀਦ ‘ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਮਾਇਆ' ਜਾਦੂ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾਵੀਤਦੀਦ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ ਐਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਾਵੀਤਦੀਦ ਉਸ ਪਾਤਰ ਦਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਜੋ ਯਥਾਰਥ ਤੋਂ ਕਲਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਾਵੀਤਦੀਦਰਜ ਕਈ ਵਾਰ ਨਿਹਾ ਭੁਲੇਖਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਹ ਭੁਲੇਖਾ ਦਾਵੀਤਦੀਦਰਜਜ਼ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੱਚਿਆਈ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਦਾਵੀਤਦੀਦਰਜਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||69 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g29y2111lij3qfwlipf33zsibzqoa2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/70</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73997</id>
    <revision>
      <id>238508</id>
      <parentid>234845</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238508</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5679" sha1="8lflwtcet03uaxi0ms3s9ofiyp4coix" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਲਗਭਗ ਪਿਛਲੇ ਪੰਝੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਸਦੀ ਨਾਟਕ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਮੈਂ ਗਵਾਹ ਹਾਂ। ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਟਕ ਕਦੀ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਤੇ ਕਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ। ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਨਾਟ-ਲੇਖਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਾਟ-ਸ਼ੈਲੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਹੀ ਨਾਟ-ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ, ਬਲਰਾਮ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਐਬਸਰਡ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਟਕ ਲੀਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕ 'ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ' ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ 'ਚੋਂ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਬਾਕੀ ਨਾਟਕ ਵੀ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਨੇ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ। ਬਲਰਾਮ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਵੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾਕੇ ਨਹੀਂ ਸਿਰਜਦਾ। ਇਥੋਂ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਰੰਗਮੰਚ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਅਧੁਨਿਕ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਗੂੜੇ ਅਰਥ ਲੈ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਬੋਝ ਥੱਲੇ ਜੀਅ ਰਹੇ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਅਧੁਨਿਕਤਾ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਇੱਕ ਵਚਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਹੁਵਚਨ ਕਿਉਂ? ਯਾਨੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਂ ਕਿਉਂ? ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਏਗਾ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ‘ਕਲੀਸ਼ੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਆਖਰ ਜਿਸਦੇ ਬਾਰੇ 'ਚ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਤੇ ਨੌਵੇਂ ਦਹਾਕੇ 'ਚ ਖੂਬ ਚਰਚਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਡੇਢ ਦਹਾਕਾ ਬੀਤ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਤੁਕ ਹੈ? ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਇਕੱਲਤਾ ਵੱਲ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰੰਗਮੰਚ ਨੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਇੱਕ ਪਾਤਰੀ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ' ਵਰਗੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਚ ਸ਼ਰਨ ਹੈ। 'ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ' ਰਾਹੀਂ ਬਲਰਾਮ ਸੁਪਨਈ ਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਰਨ-ਉਪਰਾਂਤ ਫੇਰ ਤੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਪਿਛਲ ਝਾਤ ਪਾਉਂਦੇ ਕਿਰਦਾਰ 'ਬਿਸ਼ਨੇ' ਤੇ 'ਕੈਲੇ' ਰਾਹੀਂ ਬਲਰਾਮ ਸਾਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਮਾਰੀ ਕਿਸਾਨੀ ਤੇ ਥੁੜਾਂ ਮਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਤੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਗਏ ਪਰ ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਇਹ ਨਾਟਕ 'ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ' ਬਹੁਤ ਠੋਸ ਰੂਪ 'ਚ ਆਪਣਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਲਰਾਮ ਨਾਟਕ ਵਿਚਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੁਰ ਤਾਲ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀਅਤਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ। ਤੇ ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਦਾ ਇਹ ਰੰਗ ਨਾਟਕ ਦੇ ਬੀਮ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਨੇੜੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨਾਟਕ ‘ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, 'ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ' ਤੇ 'ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ' ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਾਟਕ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ&lt;noinclude&gt;{{rh||70 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8lflwtcet03uaxi0ms3s9ofiyp4coix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Mritulok te Hor Natak.pdf/71</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73998</id>
    <revision>
      <id>238509</id>
      <parentid>234853</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T13:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238509</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5114" sha1="irn39tau9k1t51cwvg7huh7m81wzxas" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਅਧੁਨਿਕ ਲੜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ
ਹੈ। ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਲੈ ਕੇ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਨੈਤਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ
ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ
ਰੰਗਮੰਚ ਧਰਾਵਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ
ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਾਤ ਜਿੱਥੇ ਸਾਹਿਤ, ਰੰਗਕਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਵਾਂ 'ਤੇ
ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਚ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ
ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਅਤੇ ਮਣੀਪੁਰ
ਦੇ ਨਾਚ 'ਚ ਵਿਆਪਕ ਅੰਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ
ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਖਾਸ
ਰੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬਲਰਾਮ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ
ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਇਸ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਫਿਲਹਾਲ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਨਾਟਕ ‘ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ’ ਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਨਾ ਤਾਂ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਨਾ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿਸਾਂ ਬੰਦ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ 'ਚ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹਿਸਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਪਏਗਾ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਸਵਾਲ ਹਾਲੇ ‘ਕਲੀਸ਼ੇ” ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕੁਝ ਸੰਦਰਭ ਬਿੰਦੂ, ਰੈਫਰੈਂਸ ਪੁਆਇੰਟ, ਜਾਂ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ’ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਘੋਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਨਾਟਕਕਾਰ ਆਪਣੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਉਚਾਈਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਲਰਾਮ ਕੋਲ਼ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਤੁਰਦੀਆਂ ਨੇ। 'ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ' ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਆਖਰ ਆਧੁਨਿਕ ਰੰਗਮੰਚ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅੱਜ ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਕੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿਲਸਿਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਬਚ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਨਾਟਕ ਰਚਨਾ ਲਈ ਮੁਬਾਰਕ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਬਲਰਾਮ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਨਾਟ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਮੁਬਾਰਕਾਂ!

{{Float right|-ਕੇਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ}}&lt;/br&gt;
{{Float right|ਪ੍ਰਧਾਨ}}&lt;/br&gt;
{{Float right|ਪੰਜਾਬ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||71 :: ਮ੍ਰਿਤੂਲੋਕ ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>irn39tau9k1t51cwvg7huh7m81wzxas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ - ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ.pdf/57</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75080</id>
    <revision>
      <id>238585</id>
      <parentid>237471</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T10:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238585</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4118" sha1="ebkzvlv7vvlu6jedcd50n6i67ysryk3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;{{rh|48||ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;
ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਹੈ। ਏਹੁ ਭਰਮ ਕਰਕੇ ਦੇਹ ਦੇ ਧਰਮ ਆਤਮਾ ਬਿਖੇ ਪਏ ਭਾਸਤੇ ਹੈਨਿ, ਮਰਨਾ ਦੇਹ ਕਾ ਧਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਏਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਮਰਨਾ ਹਾਂ, ਜੜ੍ਹ ਦੇਹ ਕਾ ਧਰਮ ਹੈ ਤੇ ਇਹੁ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਆਪਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਦੁਖ ਧਰਮੁ ਦੇਹ ਕਾ ਹੈ ਤੇ ਏਹੁ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਜਬ ਵੀਚਾਰ ਬੁਧ ਸਿਉਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਈ ਕਾਲ ਇਸਥਿਤ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਿਛੇ ਦੇ ਕਰਮ ਹੁਣ ਭੋਗਤਾ ਹੈਂ ਤੇ ਹੁਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਭੋਗਾਂਗਾ। ਤਾਂ ਤ੍ਰੈਕਾਲ ਸਤਿ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਡ਼ੋ ਏਹੀ ਪਰਮੇਸਰ ਨੂੰ ਜਾਣਤਾ ਹੈ, ਏਹੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਜਾਣਤਾ ਹੈ, ਏਹੀ ਚੇਤਨ ਨੂੰ ਜਾਣਤਾ ਹੈ, ਤਾਂਤੇ ਏਹੁ ਚੇਤੰਨ ਹੈ। ਜੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਛਤ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਸਨਾ ਦੇ ਵਿਚ ਹੋਤੇ ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਬਾਸਨਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਨੰਦੁ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਏਹੀ ਖਾਂਵਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਅਨੰਦੁ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਸਤ੍ਰ रे ਬੁਚਕੇ ਬੀਚ ਹੁੰਦੈ ਹੈਨਿ ਤਾਂ ਬਚਕੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਨੰਦੁ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਏਹੁ ਪਹਿਰੇ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਅਨੰਦੁ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣ ਕਾਗਤਾਂ ਤੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਕਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਨੰਦੁ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਏਹੋ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਨੰਦੁ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਅਨੰਦ ਰੂਪੀ ਭੀ ਏਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਬੁਧਿ ਬੀਚਾਰ ਕਰਿਕੈ ਆਪਨੂੰ ਸਰੀਰ ਤੇ ਭਿੰਨ ਜਾਣੇ ਤਾਂ ਹੀ ਪਰਮਹੰਸੁ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਤੇ ਨਿਆਰਾ ਜਾਣੇਗਾ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਸਾਂ ਵਾਸਤੇ ਪਾਪ ਨ ਕਰੈਗਾ। ਜੈਸੇ ਕਮੂਲੁ ਜਲ ਮੈਂ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਉਸਕਾ ਸੂਰਜ ਵਲ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਲ ਕਾ ਉਸਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ, ਤੈਸੇ ਪਰਮਹੰਸ ਵਿਚ ਜਗਤ ਦੇ ਰਹਿੰਦੈ ਹੈਨਿ ਤੇ ਧਿਆਨੁ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾਂ ਵਲਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਹ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਹਰਖੁ ਸੋਗੁ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਵਰਤਣਿ ਹੋਰਨਾਂ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਕਰਦੇ ਹੈਨਿ, ਤੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਤਿ ਜਾਣਦੇ ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੈਸੇ ਹੀ ਭਾਈ ਪਾਰੋ ਵਰਤਣਿ ਲਗਾ। ਆਪ ਭੀ ਉਧਰੇ ਤੇ ਸਨਬੰਧੀਆਂ ਦਾ ਭੀ ਉਧਾਰ ਹੋਇਆ॥੧੮॥ {{center|&lt;poem&gt;{{larger|'''ਆਗੇ ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਮੱਲੂ ਸ਼ਾਹੀ}'''}}&lt;/poem&gt;}} 
'''ਮੱਲੂ ਸਾਹੀ''' ਭੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਪਾਸ ਆਇਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: ਜੁ ਅਸੀਂ ਨੌਕਰੀ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਐਸਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰੋ ਜਿਸ ਕਰ ਅਸਾਡਾ ਏਥੇ ਭੀ ਮੁਖ ਉਜਲਾ ਹੋਵੈ। ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਭਾਈ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ebkzvlv7vvlu6jedcd50n6i67ysryk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238586</id>
      <parentid>238585</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T11:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>238586</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4114" sha1="l7yclheezwdzzdghqwm01ciuh2mtf26" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;{{rh|48||ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;
ਆਨੰਦ ਰੂਪ ਹੈ। ਏਹੁ ਭਰਮ ਕਰਕੇ ਦੇਹ ਦੇ ਧਰਮ ਆਤਮਾ ਬਿਖੇ ਪਏ ਭਾਸਤੇ ਹੈਨਿ, ਮਰਨਾ ਦੇਹ ਕਾ ਧਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਏਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਮਰਨਾ ਹਾਂ, ਜੜ੍ਹ ਦੇਹ ਕਾ ਧਰਮ ਹੈ ਤੇ ਇਹੁ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਆਪਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਦੁਖ ਧਰਮੁ ਦੇਹ ਕਾ ਹੈ ਤੇ ਏਹੁ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਜਬ ਵੀਚਾਰ ਬੁਧ ਸਿਉਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਈ ਕਾਲ ਇਸਥਿਤ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਿਛੇ ਦੇ ਕਰਮ ਹੁਣ ਭੋਗਤਾ ਹੈਂ ਤੇ ਹੁਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਭੋਗਾਂਗਾ। ਤਾਂ ਤ੍ਰੈਕਾਲ ਸਤਿ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਡ਼ੋ ਏਹੀ ਪਰਮੇਸਰ ਨੂੰ ਜਾਣਤਾ ਹੈ, ਏਹੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਜਾਣਤਾ ਹੈ, ਏਹੀ ਚੇਤਨ ਨੂੰ ਜਾਣਤਾ ਹੈ, ਤਾਂਤੇ ਏਹੁ ਚੇਤੰਨ ਹੈ। ਜੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਛਤ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਸਨਾ ਦੇ ਵਿਚ ਹੋਤੇ ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਬਾਸਨਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਨੰਦੁ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਏਹੀ ਖਾਂਵਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਅਨੰਦੁ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਬਸਤ੍ਰ ਬੁਚਕੇ ਬੀਚ ਹੁੰਦੈ ਹੈਨਿ ਤਾਂ ਬੁਚਕੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਨੰਦੁ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਏਹੁ ਪਹਿਰੇ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਅਨੰਦੁ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣ ਕਾਗਤਾਂ ਤੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਕਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਨੰਦੁ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਏਹੋ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਨੰਦੁ ਹੋਤਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਅਨੰਦ ਰੂਪੀ ਭੀ ਏਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਬੁਧਿ ਬੀਚਾਰ ਕਰਿਕੈ ਆਪਨੂੰ ਸਰੀਰ ਤੇ ਭਿੰਨ ਜਾਣੇ ਤਾਂ ਹੀ ਪਰਮਹੰਸੁ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਤੇ ਨਿਆਰਾ ਜਾਣੇਗਾ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਸਾਂ ਵਾਸਤੇ ਪਾਪ ਨ ਕਰੈਗਾ। ਜੈਸੇ ਕਮੁਲੁ ਜਲ ਮੈਂ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਉਸਕਾ ਸੂਰਜ ਵਲ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਲ ਕਾ ਉਸਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ, ਤੈਸੇ ਪਰਮਹੰਸ ਵਿਚ ਜਗਤ ਦੇ ਰਹਿੰਦੈ ਹੈਨਿ ਤੇ ਧਿਆਨੁ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾਂ ਵਲਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਹ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਹਰਖੁ ਸੋਗੁ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਵਰਤਣਿ ਹੋਰਨਾਂ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਕਰਦੇ ਹੈਨਿ, ਤੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਤਿ ਜਾਣਦੇ ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੈਸੇ ਹੀ ਭਾਈ ਪਾਰੋ ਵਰਤਣਿ ਲਗਾ। ਆਪ ਭੀ ਉਧਰੇ ਤੇ ਸਨਬੰਧੀਆਂ ਦਾ ਭੀ ਉਧਾਰ ਹੋਇਆ॥੧੮॥ {{center|&lt;poem&gt;{{larger|'''ਆਗੇ ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਮੱਲੂ ਸ਼ਾਹੀ}'''}}&lt;/poem&gt;}} 
'''ਮੱਲੂ''' ਸਾਹੀ ਭੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਪਾਸ ਆਇਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: ਜੁ ਅਸੀਂ ਨੌਕਰੀ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਐਸਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰੋ ਜਿਸ ਕਰ ਅਸਾਡਾ ਏਥੇ ਭੀ ਮੁਖ ਉਜਲਾ ਹੋਵੈ। ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਭਾਈ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l7yclheezwdzzdghqwm01ciuh2mtf26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ - ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ.pdf/59</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75083</id>
    <revision>
      <id>238589</id>
      <parentid>237474</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T11:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238589</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4299" sha1="sitd8qyhprec2btmvr99j1c1hruc4hu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;{{rh|50||ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;{{larger|'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਦੀਪਾ, ਨਰੈਣ ਦਾਸ, ਬੂਲਾ}'''}}&lt;/poem&gt;}}
'''ਦੀਪਾ''' ਜਾਤ ਦਾ ਦੇਊ ਤੇ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸੁ ਤੇ ਬੁਲਾ ਤੀਨੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ
ਜੀ ਪਾਸ ਆਇ ਸ਼ਰਨੀ ਪਰੇ, ਜੋ ਅਸਾਨੂੰ ਜਨਮ ਮਰਨ ਥੀਂ ਰਖੀਏ ਜੀ। ਤਾਂ
ਬਚਨੁ ਹੋਇਆ: ਤੁਸੀਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਭਗਤਿ ਕਰੋ। ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਅਰਦਾਸ
ਕੀਤੀ ਜੀ ਅਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੈ ਸੁਣਾਈਐ ਜੋ ਭਗਤਿ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ
ਹੈਨਿ। ਤਾਂ ਬਚਨ ਹੋਇਆ: ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਮਾਇਆ ਉਤਪਤ
ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਨੁ ਕੀਤਾ ਤੂੰ ਸਭਨਾਂ ਜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਪਤ ਭੀ ਕਰ ਤੇ
ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਕੇ ਏਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉ ਤੇ ਚਾਰ ਦੇਵਤੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਪਤ
ਹੋਵਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੇ। ਤਿੰਨ ਪੁਰਖ ਤੇ ਇਕੁ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਏਨਾਂ ਚਹੁੰ ਵਿਚਹੁ
ਇਕ ਦੀ ਭੀ ਸਰਨਿ ਆਵੈ ਸੋ ਮੈਨੂੰ ਆਇ ਮਿਲੈਗਾ:- {੧} ਏਕੁ ਬੈਰਾਗੁ।
{੨} ਦੂਜਾ ਜੋਗ। {੩} ਤੀਜਾ ਗਿਆਨੁ। {੪} ਚਉਥੀ ਭਗਤਿ। ਪਰ
ਬੈਰਾਗੁ ਤੇ ਜੋਗੁ ਤੇ ਗਿਆਨੁ ਏਹੁ ਤੀਨੋਂ ਪੁਰਖ ਹੈਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸੰਗ ਦੇ
ਬਲੁ ਮਾਇਆ ਭਰਮਾਇ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਭਗਤਿ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਪਤਿਬ੍ਰਤਾ
ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੈ ਤੇ ਮਾਇਆ ਨਟਣੀ ਹੈ, ਸੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਨਹੀਂ ਮੋਹ
ਸਕਦੀ; ਹੋਰਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਸਿਖਾਂ ਅਰਦਾਸ
ਕੀਤੀ: ਜੋ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ! ਏਨਾਂ ਚੌਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੈ ਕਹੀਐ, ਜੋ
ਅਸੀਂ ਸਮਝਕੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਨਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਹੋਈਐ। ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ
ਬੋਲੇ: ਜੋ ਬੈਰਾਗੁ ਭੀ ਦੁਇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਏਹੁ ਬੈਰਾਗੁ ਹੈ ਜੋ ਘਰ
ਬਾਰੁ ਬਸਤ੍ਰ ਭੋਜਨ ਸਭ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਪਰਮੇਸਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਸਤੇ ਤੇ
ਦੂਜਾ ਬੈਰਾਗੁ ਏਹੁ ਹੈ, ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਥੀਂ ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਜਗਤੁ ਅਨਿਤ ਹੈ,
ਤਾਂ ਰਿਦੇ ਕਰਕੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨੁ ਨਾ ਹੋਵਣਾ ਤੇ ਵਰਤਣਿ ਮਾਤ੍ਰ ਵਰਤਣ
ਕਰ ਲੇਵਣੀ। ਜੋਗੁ ਭੀ ਦੁਇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਾ ਹੈ। ਇਕ ਤਾਂ ਕਸ਼ਟ ਜੋਗੁ ਹੈ ਜੁ
ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਜੋਗ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਥੀਂ ਆਦਿ ਕਰਣਾ। ਦੂਜਾ ਏਹੁ ਜੋਗੁ ਹੈ ਮਨ ਨੂੰ
ਵਾਸ਼ਨਾਂ ਥੀਂ ਰੋਕ ਕਰਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਭਜਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ। ਗਿਆਨ ਭੀ
ਦੁਇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਾ ਹੈ: ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਥੀਂ ਜੋ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ਜੋ ਜਗਤੁ ਝੂਠਾ ਹੈ
ਤੇ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਰਬ ਵਿਚ ਸਤਿ ਹੈ, ਸੋ ਸਰਬ ਵਿਖੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਰੂਪ
ਜਾਣ ਕੈ ਰਾਗ ਦੁਵੈਖ ਰੂਪੀ ਮੈਲੁ ਰਿਦੇ ਥੀਂ ਧੋਵਣੀ। ਦੂਜਾ ਸ੍ਰਵਨਿ ਗਿਆਨ
ਹੈ, ਜੋ ਸੁਣਨਾ ਅਰੁ ਕਮਾਵਨਾ ਤੇ ਚੌਥਾ ਨੌਧਾ ਭਗਤਿ ਹੈ, ਤੇ ਭਗਤਿ ਏਹ
ਹੈ:- ਜੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੁਆਮੀ ਜਾਣਨਾ, ਆਪ ਨੂੰ ਸੇਵਕ ਜਾਣਨਾ, ਤਨੁ ਮਨੁ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sitd8qyhprec2btmvr99j1c1hruc4hu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ - ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ.pdf/58</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75084</id>
    <revision>
      <id>238587</id>
      <parentid>237475</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T11:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238587</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3683" sha1="35ds3hypgydg7megp304fr5g534oitl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮੱਲੂ! ਦੇਹਾਂ ਤਾਂ ਅਨਿਤ ਹੈਨਿ, ਏਹੁ ਤਾਂ ਅਗੇ ਹੀ ਬਿਨਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ
ਹੈਨਿ ਤੇ ਆਤਮਾਂ ਸਤਿ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਵਰਨ
ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਭੀ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਜਾਣਕੈ ਕਰੀਏ ਤੇ ਗਿਆਨ ਭੀ ਦ੍ਰਿੜ
ਹੋਵੈ। ਏਹੀ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਜੋ ਜੁੱਧ ਭੀ
ਕਰੀਐ ਤੇ ਦਾਨੁ ਭੀ ਕਰੀਐ ਤੇ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਤੇ ਬਿਨਸਨ ਦਾ ਸਹਸਾ ਨ
ਕਰੀਐ। ਜੇ ਤੀਨ ਬਾਤਾਂ ਏਕਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਏਹੁ ਸਰੀਰ
ਬਿਨਸਦਾ ਹੈ। ਇਕੁ-ਸਮਾਂ ਜੇ ਸੁਆਸਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ-
ਜਿਸ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੇ ਸਰੀਰੁ ਗਿੜਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਓਹ ਜਾਗਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੀਸਰਾ-ਜਿਸ ਗੋਲੀ ਤੀਰ ਕਰ ਪ੍ਰਾਣ ਜਾਵਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈਨਿ, ਜਾਂ ਓਹਾ ਗੋਲੀ ਕੈ
ਦੁਖ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਏਹੁ ਤੀਨ ਇਕੱਠੇ ਨਾ
ਹੋਵਨਿ ਤਾਂ ਆਪ ਕਾਲੁ ਇਸ ਦੀ ਰਛਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਪੋਂ ਉਪਾਧ
ਕਿਸੇ ਨਾਲਿ ਨ ਕੀਜੈ ਜੇ ਜੁੱਧ ਜ਼ਰੂਰ ਆਇ ਬਣੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਥੋੜਿਆਂ ਦੀ
ਸ਼ੰਕਾ ਨਾ ਕੀਜੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਖੱਟ ਲਿਆਵੀਐ, ਸੋ ਸਿਖਾਂ ਸਾਧਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡ
ਖਾਈਐ। ਤਾਂ ਭਾਈ ਮੱਲੂ ਏਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਗਾ ਵਰਤਣ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਮੱਲੂ ਦਾ
ਵੰਡ ਖਾਵਣ ਕਰਿ ਕਲਿਆਣੁ ਹੋਇਆ॥੧੯॥
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਭਾਈ ਕਿਦਾਰੀ}'''}}&lt;/poem&gt;}}
'''ਭਾਈ''' ਕਿਦਾਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੀ ਸਰਨੀ ਗਇਆ ਤੇ ਅਰਦਾਸ
ਕੀਤੀ: ਜੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰੁ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਪਇਆ ਜਲਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ
ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਰੱਖ ਲਹੋ। ਤਾਂ ਬਚਨੁ ਹੋਇਆ: ਜਿਵੇਂ ਬਨ ਨੂੰ ਅਗਨਿ
ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਬਨ ਸਿਉਂ ਕੂਦ ਕੈ ਨਦੀ ਵਿਚ ਜਾਇ ਪਰਵੇਸ
ਕਰਦੇ ਹੈਨਿ, ਸੋ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹੈਨਿ, ਤੈਸੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧੁ ਵਰਤਿਆ
ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਨਦੀ ਵਿਚ ਆਂਵਦੇ ਹੈਨਿ ਸੋ ਸੀਤਲੁ ਹੋ
ਜਾਂਦੇ ਹੈਨਿ। ਜੋ ਸਬਦ ਬਾਣੀ ਦੇ ਪੜਨ ਵਿਚ ਟੁਬਕੀ ਲੈਂਦੇ ਹੈਨ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ
ਮਨੁ ਭੀ ਸੀਤਲੁ ਹੋਇ ਆਂਵਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਤੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਕਰੁ ਤੇ
ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਟਹਿਲ ਕਰਿਆ ਕਰੁ। ਏਸੇ ਥੀਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨੁ ਹੋਵੈਗਾ। ਤਾਂ
ਭਾਈ ਕਿਦਾਰੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦਾ ਬਚਨੁ ਦ੍ਰਿੜੁ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ
ਉਧਾਰੁ ਹੋਇਆ॥੨੦॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>35ds3hypgydg7megp304fr5g534oitl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238588</id>
      <parentid>238587</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T11:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>238588</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3748" sha1="eycam8upuwqzy9r1i81j04d18hv4158" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;{{rh|ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ||49}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਮੱਲੂ! ਦੇਹਾਂ ਤਾਂ ਅਨਿਤ ਹੈਨਿ, ਏਹੁ ਤਾਂ ਅਗੇ ਹੀ ਬਿਨਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ
ਹੈਨਿ ਤੇ ਆਤਮਾਂ ਸਤਿ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਵਰਨ
ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਭੀ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਜਾਣਕੈ ਕਰੀਏ ਤੇ ਗਿਆਨ ਭੀ ਦ੍ਰਿੜ
ਹੋਵੈ। ਏਹੀ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਜੋ ਜੁੱਧ ਭੀ
ਕਰੀਐ ਤੇ ਦਾਨੁ ਭੀ ਕਰੀਐ ਤੇ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਤੇ ਬਿਨਸਨ ਦਾ ਸਹਸਾ ਨ
ਕਰੀਐ। ਜੇ ਤੀਨ ਬਾਤਾਂ ਏਕਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਏਹੁ ਸਰੀਰ
ਬਿਨਸਦਾ ਹੈ। ਇਕੁ-ਸਮਾਂ ਜੇ ਸੁਆਸਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ-
ਜਿਸ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੇ ਸਰੀਰੁ ਗਿੜਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਓਹ ਜਾਗਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੀਸਰਾ-ਜਿਸ ਗੋਲੀ ਤੀਰ ਕਰ ਪ੍ਰਾਣ ਜਾਵਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹੈਨਿ, ਜਾਂ ਓਹਾ ਗੋਲੀ ਕੈ
ਦੁਖ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਏਹੁ ਤੀਨ ਇਕੱਠੇ ਨਾ
ਹੋਵਨਿ ਤਾਂ ਆਪ ਕਾਲੁ ਇਸ ਦੀ ਰਛਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਪੋਂ ਉਪਾਧ
ਕਿਸੇ ਨਾਲਿ ਨ ਕੀਜੈ ਜੇ ਜੁੱਧ ਜ਼ਰੂਰ ਆਇ ਬਣੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਥੋੜਿਆਂ ਦੀ
ਸ਼ੰਕਾ ਨਾ ਕੀਜੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਖੱਟ ਲਿਆਵੀਐ, ਸੋ ਸਿਖਾਂ ਸਾਧਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡ
ਖਾਈਐ। ਤਾਂ ਭਾਈ ਮੱਲੂ ਏਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਲਗਾ ਵਰਤਣ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਮੱਲੂ ਦਾ
ਵੰਡ ਖਾਵਣ ਕਰਿ ਕਲਿਆਣੁ ਹੋਇਆ॥੧੯॥
{{center|&lt;poem&gt;{{larger|'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਭਾਈ ਕਿਦਾਰੀ}'''}}&lt;/poem&gt;}}
'''ਭਾਈ''' ਕਿਦਾਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੀ ਸਰਨੀ ਗਇਆ ਤੇ ਅਰਦਾਸ
ਕੀਤੀ: ਜੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰੁ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਪਇਆ ਜਲਦਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ
ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਰੱਖ ਲਹੋ। ਤਾਂ ਬਚਨੁ ਹੋਇਆ: ਜਿਵੇਂ ਬਨ ਨੂੰ ਅਗਨਿ
ਲਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਬਨ ਸਿਉਂ ਕੂਦ ਕੈ ਨਦੀ ਵਿਚ ਜਾਇ ਪਰਵੇਸ
ਕਰਦੇ ਹੈਨਿ, ਸੋ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹੈਨਿ, ਤੈਸੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧੁ ਵਰਤਿਆ
ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਨਦੀ ਵਿਚ ਆਂਵਦੇ ਹੈਨਿ ਸੋ ਸੀਤਲੁ ਹੋ
ਜਾਂਦੇ ਹੈਨਿ। ਜੋ ਸਬਦ ਬਾਣੀ ਦੇ ਪੜਨ ਵਿਚ ਟੁਬਕੀ ਲੈਂਦੇ ਹੈਨ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ
ਮਨੁ ਭੀ ਸੀਤਲੁ ਹੋਇ ਆਂਵਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਤੇ ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਕਰੁ ਤੇ
ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਟਹਿਲ ਕਰਿਆ ਕਰੁ। ਏਸੇ ਥੀਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨੁ ਹੋਵੈਗਾ। ਤਾਂ
ਭਾਈ ਕਿਦਾਰੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦਾ ਬਚਨੁ ਦ੍ਰਿੜੁ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ
ਉਧਾਰੁ ਹੋਇਆ॥੨੦॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eycam8upuwqzy9r1i81j04d18hv4158</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ - ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ.pdf/56</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75085</id>
    <revision>
      <id>238580</id>
      <parentid>237476</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T10:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238580</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3269" sha1="h4rhjs0x2yloq3co94og0zvvhd8aga9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;{{rh|ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ||47}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;{{center|'''{{x-larger|ਪਉੜੀ ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਚਲੀ॥੧੫॥}}'''&lt;/br&gt;
'''ਸਿੱਖ ਨਾਮਾਵਲੀ'''

'''ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ ਪਰਮ ਹੰਸੁ ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੀ।'''
'''ਮਲੂਮਾਹੀ ਸੂਰਮਾ ਵਡਾ ਵੱਡਾ ਭਗਤੁ ਭਾਈ ਕਦਾਰੀ।'''
'''ਦੀਪਾ ਦੇਉ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸੁ ਬੂਲੇ ਦੇ ਜਾਈਐ ਬਲਿਹਾਰੀ।'''
'''ਲਾਂਲ ਸੁ ਲਾਲੂ ਬੁਧਿਵਾਨੁ ਦੁਰਗਾ ਜੀਵੰਧੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ।'''
'''ਜਗਾ ਧਰਣੀ ਜਾਣੀਐ ਸੰਸਾਰੁ, ਨਾਲੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ।'''
'''ਖਾਨੂ ਮਾਈਆ ਪਿਉ ਪੁਤੁ ਹੈ ਗੁਣ ਗਾਹਕ ਗੋਵਿੰਦ ਭੰਡਾਰੀ।'''
'''ਜੋਧੁ ਰਸੋਈਆ ਦੇਵਤਾ ਗੁਰ ਸੇਵਾ ਕਰਿ ਦੁਤਰ ਤਾਰੀ।'''
'''ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰ ਪੈਜ ਸਵਾਰੀ॥੧੫॥'''

'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ}'''}}
ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਆਇਆ। ਆਇਕੇ ਅਰਦਾਸ
ਕੀਤੀ, ਜੀ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ! ਪਰਮਹੰਸ ਕੈਸੇ ਹੋਤੇ ਹੈਨਿ? ਬਚਨ ਹੋਇਆ:
ਭਾਈ ਪਾਰੋ ! ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਣੇ ਤੇ
ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਾਏਂਗਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਭੀ ਪਰਮਹੰਸੁ ਹੋਵੇਂਗਾ ਤੇ ਜੋ ਤੇਰੀ ਸੰਗਤਿ
ਕਰੇਗਾ ਤਿਸ ਨੂੰ ਭੀ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੈਗੀ। ਹੰਸ ਇਸਕੇ
ਤਾਈਂ ਕਹੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਕੇ ਬੀਚ ਜਾਇਕੇ ਮੋਤੀ ਚੁਗਦੇ ਹੈਨਿ, ਜਲ ਤੇ
ਦੁੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਓਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰਖੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਦੀ ਚੁੰਝ ਖੱਟੀ ਹੋਤੀ
ਹੈ, ਚੁੰਝ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹੈਨ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਭਿੰਨ ਹੋ ਜਾਤੀਆਂ
ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਓਹ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਛੁਟੀਆਂ ਖਾ ਜਾਤੇ ਹੈਨਿ ਤੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛਡ ਦੇਤੇ
ਹੈਨਿ। ਤੇ ਪਰਮਹੰਸੁ ਓਹੁ ਕਹੀਦੇ ਹੈਨ: ਜੋ ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਸਬਦੁ ਹੈ ਸੋਈ ਮਾਣਕ
ਮੋਤੀ ਹੈਨਿ। ਇਨਕੇ ਪੜਨੇ ਸੁਣਨੇ ਕਰ ਉਨ ਕੀ ਬੁਧਿ ਬੀਚ ਬੀਚਾਰੁ ਆਨ
ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਈ ਉਨਕੀ ਚੁੰਝ ਹੈ। ਦੇਹ ਅਰੁ ਆਤਮਾਂ ਜੋ ਇਕਠੇ ਪਏ
ਭਾਸਤੇ ਹੈਨਿ, ਏਕਨਾ ਪੁਤਲਾ ਕਾ ਪੁਤਲਾ, ਸੋ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀਤਾ ਹੈ ਜੋ
ਦੇਹ ਅਨਿਤ ਹੈ, ਜੜ ਹੈ, ਦੁਖ ਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮਾ ਸਤਿ ਹੈ, ਚੇਤੰਨ ਹੈ,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h4rhjs0x2yloq3co94og0zvvhd8aga9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238581</id>
      <parentid>238580</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T10:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>238581</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3282" sha1="8twlszc9y7dnl8glqnj5bsjla6m606b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;{{rh|ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ||47}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;'''{{x-larger|ਪਉੜੀ ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਚਲੀ॥੧੫॥}}'''&lt;/br&gt;
'''ਸਿੱਖ ਨਾਮਾਵਲੀ'''

'''ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ ਪਰਮ ਹੰਸੁ ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੀ।'''
'''ਮਲੂਮਾਹੀ ਸੂਰਮਾ ਵਡਾ ਵੱਡਾ ਭਗਤੁ ਭਾਈ ਕਦਾਰੀ।'''
'''ਦੀਪਾ ਦੇਉ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸੁ ਬੂਲੇ ਦੇ ਜਾਈਐ ਬਲਿਹਾਰੀ।'''
'''ਲਾਂਲ ਸੁ ਲਾਲੂ ਬੁਧਿਵਾਨੁ ਦੁਰਗਾ ਜੀਵੰਧੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ।'''
'''ਜਗਾ ਧਰਣੀ ਜਾਣੀਐ ਸੰਸਾਰੁ, ਨਾਲੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ।'''
'''ਖਾਨੂ ਮਾਈਆ ਪਿਉ ਪੁਤੁ ਹੈ ਗੁਣ ਗਾਹਕ ਗੋਵਿੰਦ ਭੰਡਾਰੀ।'''
'''ਜੋਧੁ ਰਸੋਈਆ ਦੇਵਤਾ ਗੁਰ ਸੇਵਾ ਕਰਿ ਦੁਤਰ ਤਾਰੀ।'''
'''ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰ ਪੈਜ ਸਵਾਰੀ॥੧੫॥'''

'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ}'''&lt;/poem&gt;}}
ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਆਇਆ। ਆਇਕੇ ਅਰਦਾਸ
ਕੀਤੀ, ਜੀ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ! ਪਰਮਹੰਸ ਕੈਸੇ ਹੋਤੇ ਹੈਨਿ? ਬਚਨ ਹੋਇਆ:
ਭਾਈ ਪਾਰੋ ! ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਣੇ ਤੇ
ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਾਏਂਗਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਭੀ ਪਰਮਹੰਸੁ ਹੋਵੇਂਗਾ ਤੇ ਜੋ ਤੇਰੀ ਸੰਗਤਿ
ਕਰੇਗਾ ਤਿਸ ਨੂੰ ਭੀ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੈਗੀ। ਹੰਸ ਇਸਕੇ
ਤਾਈਂ ਕਹੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਕੇ ਬੀਚ ਜਾਇਕੇ ਮੋਤੀ ਚੁਗਦੇ ਹੈਨਿ, ਜਲ ਤੇ
ਦੁੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਓਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰਖੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਦੀ ਚੁੰਝ ਖੱਟੀ ਹੋਤੀ
ਹੈ, ਚੁੰਝ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹੈਨ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਭਿੰਨ ਹੋ ਜਾਤੀਆਂ
ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਓਹ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਛੁਟੀਆਂ ਖਾ ਜਾਤੇ ਹੈਨਿ ਤੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛਡ ਦੇਤੇ
ਹੈਨਿ। ਤੇ ਪਰਮਹੰਸੁ ਓਹੁ ਕਹੀਦੇ ਹੈਨ: ਜੋ ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਸਬਦੁ ਹੈ ਸੋਈ ਮਾਣਕ
ਮੋਤੀ ਹੈਨਿ। ਇਨਕੇ ਪੜਨੇ ਸੁਣਨੇ ਕਰ ਉਨ ਕੀ ਬੁਧਿ ਬੀਚ ਬੀਚਾਰੁ ਆਨ
ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਈ ਉਨਕੀ ਚੁੰਝ ਹੈ। ਦੇਹ ਅਰੁ ਆਤਮਾਂ ਜੋ ਇਕਠੇ ਪਏ
ਭਾਸਤੇ ਹੈਨਿ, ਏਕਨਾ ਪੁਤਲਾ ਕਾ ਪੁਤਲਾ, ਸੋ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀਤਾ ਹੈ ਜੋ
ਦੇਹ ਅਨਿਤ ਹੈ, ਜੜ ਹੈ, ਦੁਖ ਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮਾ ਸਤਿ ਹੈ, ਚੇਤੰਨ ਹੈ,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8twlszc9y7dnl8glqnj5bsjla6m606b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238582</id>
      <parentid>238581</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T10:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>238582</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3275" sha1="30um1cn20dwmeroqeyat0ptaggaf61v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;{{rh|ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ||47}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;'''{{larger|ਪਉੜੀ ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਚਲੀ॥੧੫॥}}'''
'''ਸਿੱਖ ਨਾਮਾਵਲੀ'''

'''ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ ਪਰਮ ਹੰਸੁ ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੀ।'''
'''ਮਲੂਮਾਹੀ ਸੂਰਮਾ ਵਡਾ ਵੱਡਾ ਭਗਤੁ ਭਾਈ ਕਦਾਰੀ।'''
'''ਦੀਪਾ ਦੇਉ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸੁ ਬੂਲੇ ਦੇ ਜਾਈਐ ਬਲਿਹਾਰੀ।'''
'''ਲਾਂਲ ਸੁ ਲਾਲੂ ਬੁਧਿਵਾਨੁ ਦੁਰਗਾ ਜੀਵੰਧੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ।'''
'''ਜਗਾ ਧਰਣੀ ਜਾਣੀਐ ਸੰਸਾਰੁ, ਨਾਲੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ।'''
'''ਖਾਨੂ ਮਾਈਆ ਪਿਉ ਪੁਤੁ ਹੈ ਗੁਣ ਗਾਹਕ ਗੋਵਿੰਦ ਭੰਡਾਰੀ।'''
'''ਜੋਧੁ ਰਸੋਈਆ ਦੇਵਤਾ ਗੁਰ ਸੇਵਾ ਕਰਿ ਦੁਤਰ ਤਾਰੀ।'''
'''ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰ ਪੈਜ ਸਵਾਰੀ॥੧੫॥'''

'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ}'''&lt;/poem&gt;}}
ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਆਇਆ। ਆਇਕੇ ਅਰਦਾਸ
ਕੀਤੀ, ਜੀ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ! ਪਰਮਹੰਸ ਕੈਸੇ ਹੋਤੇ ਹੈਨਿ? ਬਚਨ ਹੋਇਆ:
ਭਾਈ ਪਾਰੋ ! ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਣੇ ਤੇ
ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਾਏਂਗਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਭੀ ਪਰਮਹੰਸੁ ਹੋਵੇਂਗਾ ਤੇ ਜੋ ਤੇਰੀ ਸੰਗਤਿ
ਕਰੇਗਾ ਤਿਸ ਨੂੰ ਭੀ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੈਗੀ। ਹੰਸ ਇਸਕੇ
ਤਾਈਂ ਕਹੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਕੇ ਬੀਚ ਜਾਇਕੇ ਮੋਤੀ ਚੁਗਦੇ ਹੈਨਿ, ਜਲ ਤੇ
ਦੁੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਓਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰਖੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਦੀ ਚੁੰਝ ਖੱਟੀ ਹੋਤੀ
ਹੈ, ਚੁੰਝ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹੈਨ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਭਿੰਨ ਹੋ ਜਾਤੀਆਂ
ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਓਹ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਛੁਟੀਆਂ ਖਾ ਜਾਤੇ ਹੈਨਿ ਤੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛਡ ਦੇਤੇ
ਹੈਨਿ। ਤੇ ਪਰਮਹੰਸੁ ਓਹੁ ਕਹੀਦੇ ਹੈਨ: ਜੋ ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਸਬਦੁ ਹੈ ਸੋਈ ਮਾਣਕ
ਮੋਤੀ ਹੈਨਿ। ਇਨਕੇ ਪੜਨੇ ਸੁਣਨੇ ਕਰ ਉਨ ਕੀ ਬੁਧਿ ਬੀਚ ਬੀਚਾਰੁ ਆਨ
ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਈ ਉਨਕੀ ਚੁੰਝ ਹੈ। ਦੇਹ ਅਰੁ ਆਤਮਾਂ ਜੋ ਇਕਠੇ ਪਏ
ਭਾਸਤੇ ਹੈਨਿ, ਏਕਨਾ ਪੁਤਲਾ ਕਾ ਪੁਤਲਾ, ਸੋ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀਤਾ ਹੈ ਜੋ
ਦੇਹ ਅਨਿਤ ਹੈ, ਜੜ ਹੈ, ਦੁਖ ਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮਾ ਸਤਿ ਹੈ, ਚੇਤੰਨ ਹੈ,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>30um1cn20dwmeroqeyat0ptaggaf61v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238583</id>
      <parentid>238582</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T10:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>238583</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3275" sha1="co18ykvxy42zdhb8osjohq2s8bdixjc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;{{rh|ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ||47}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;poem&gt;'''{{larger|ਪਉੜੀ ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਚਲੀ॥੧੫॥}}'''

'''ਸਿੱਖ ਨਾਮਾਵਲੀ'''
'''ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ ਪਰਮ ਹੰਸੁ ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੀ।'''
'''ਮਲੂਮਾਹੀ ਸੂਰਮਾ ਵਡਾ ਵੱਡਾ ਭਗਤੁ ਭਾਈ ਕਦਾਰੀ।'''
'''ਦੀਪਾ ਦੇਉ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸੁ ਬੂਲੇ ਦੇ ਜਾਈਐ ਬਲਿਹਾਰੀ।'''
'''ਲਾਂਲ ਸੁ ਲਾਲੂ ਬੁਧਿਵਾਨੁ ਦੁਰਗਾ ਜੀਵੰਧੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ।'''
'''ਜਗਾ ਧਰਣੀ ਜਾਣੀਐ ਸੰਸਾਰੁ, ਨਾਲੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ।'''
'''ਖਾਨੂ ਮਾਈਆ ਪਿਉ ਪੁਤੁ ਹੈ ਗੁਣ ਗਾਹਕ ਗੋਵਿੰਦ ਭੰਡਾਰੀ।'''
'''ਜੋਧੁ ਰਸੋਈਆ ਦੇਵਤਾ ਗੁਰ ਸੇਵਾ ਕਰਿ ਦੁਤਰ ਤਾਰੀ।'''
'''ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰ ਪੈਜ ਸਵਾਰੀ॥੧੫॥'''

'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ}'''&lt;/poem&gt;}}
ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਆਇਆ। ਆਇਕੇ ਅਰਦਾਸ
ਕੀਤੀ, ਜੀ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ! ਪਰਮਹੰਸ ਕੈਸੇ ਹੋਤੇ ਹੈਨਿ? ਬਚਨ ਹੋਇਆ:
ਭਾਈ ਪਾਰੋ ! ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਣੇ ਤੇ
ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਾਏਂਗਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਭੀ ਪਰਮਹੰਸੁ ਹੋਵੇਂਗਾ ਤੇ ਜੋ ਤੇਰੀ ਸੰਗਤਿ
ਕਰੇਗਾ ਤਿਸ ਨੂੰ ਭੀ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੈਗੀ। ਹੰਸ ਇਸਕੇ
ਤਾਈਂ ਕਹੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਕੇ ਬੀਚ ਜਾਇਕੇ ਮੋਤੀ ਚੁਗਦੇ ਹੈਨਿ, ਜਲ ਤੇ
ਦੁੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਓਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰਖੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਦੀ ਚੁੰਝ ਖੱਟੀ ਹੋਤੀ
ਹੈ, ਚੁੰਝ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹੈਨ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਭਿੰਨ ਹੋ ਜਾਤੀਆਂ
ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਓਹ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਛੁਟੀਆਂ ਖਾ ਜਾਤੇ ਹੈਨਿ ਤੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛਡ ਦੇਤੇ
ਹੈਨਿ। ਤੇ ਪਰਮਹੰਸੁ ਓਹੁ ਕਹੀਦੇ ਹੈਨ: ਜੋ ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਸਬਦੁ ਹੈ ਸੋਈ ਮਾਣਕ
ਮੋਤੀ ਹੈਨਿ। ਇਨਕੇ ਪੜਨੇ ਸੁਣਨੇ ਕਰ ਉਨ ਕੀ ਬੁਧਿ ਬੀਚ ਬੀਚਾਰੁ ਆਨ
ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਈ ਉਨਕੀ ਚੁੰਝ ਹੈ। ਦੇਹ ਅਰੁ ਆਤਮਾਂ ਜੋ ਇਕਠੇ ਪਏ
ਭਾਸਤੇ ਹੈਨਿ, ਏਕਨਾ ਪੁਤਲਾ ਕਾ ਪੁਤਲਾ, ਸੋ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀਤਾ ਹੈ ਜੋ
ਦੇਹ ਅਨਿਤ ਹੈ, ਜੜ ਹੈ, ਦੁਖ ਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮਾ ਸਤਿ ਹੈ, ਚੇਤੰਨ ਹੈ,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>co18ykvxy42zdhb8osjohq2s8bdixjc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238584</id>
      <parentid>238583</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T10:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>238584</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3304" sha1="b0xk9puxagyf52c9zmsmutwb73o4j0a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;{{rh|ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ||47}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;'''{{center|{{larger|ਪਉੜੀ ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਚਲੀ॥੧੫॥}}'''

'''ਸਿੱਖ ਨਾਮਾਵਲੀ'''}}
{{Block center|&lt;poem&gt;'''ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ ਪਰਮ ਹੰਸੁ ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰੀ।'''
'''ਮਲੂਮਾਹੀ ਸੂਰਮਾ ਵਡਾ ਵੱਡਾ ਭਗਤੁ ਭਾਈ ਕਦਾਰੀ।'''
'''ਦੀਪਾ ਦੇਉ ਨਰਾਇਣ ਦਾਸੁ ਬੂਲੇ ਦੇ ਜਾਈਐ ਬਲਿਹਾਰੀ।'''
'''ਲਾਂਲ ਸੁ ਲਾਲੂ ਬੁਧਿਵਾਨੁ ਦੁਰਗਾ ਜੀਵੰਧੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ।'''
'''ਜਗਾ ਧਰਣੀ ਜਾਣੀਐ ਸੰਸਾਰੁ, ਨਾਲੇ ਨਿਰੰਕਾਰੀ।'''
'''ਖਾਨੂ ਮਾਈਆ ਪਿਉ ਪੁਤੁ ਹੈ ਗੁਣ ਗਾਹਕ ਗੋਵਿੰਦ ਭੰਡਾਰੀ।'''
'''ਜੋਧੁ ਰਸੋਈਆ ਦੇਵਤਾ ਗੁਰ ਸੇਵਾ ਕਰਿ ਦੁਤਰ ਤਾਰੀ।'''
'''ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰ ਪੈਜ ਸਵਾਰੀ॥੧੫॥'''&lt;/poem&gt;}}

{{center|'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ}'''}}

ਪਾਰੋ ਜੁਲਕਾ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਆਇਆ। ਆਇਕੇ ਅਰਦਾਸ
ਕੀਤੀ, ਜੀ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ! ਪਰਮਹੰਸ ਕੈਸੇ ਹੋਤੇ ਹੈਨਿ? ਬਚਨ ਹੋਇਆ:
ਭਾਈ ਪਾਰੋ ! ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਣੇ ਤੇ
ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਾਏਂਗਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਭੀ ਪਰਮਹੰਸੁ ਹੋਵੇਂਗਾ ਤੇ ਜੋ ਤੇਰੀ ਸੰਗਤਿ
ਕਰੇਗਾ ਤਿਸ ਨੂੰ ਭੀ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੈਗੀ। ਹੰਸ ਇਸਕੇ
ਤਾਈਂ ਕਹੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਕੇ ਬੀਚ ਜਾਇਕੇ ਮੋਤੀ ਚੁਗਦੇ ਹੈਨਿ, ਜਲ ਤੇ
ਦੁੱਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਓਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰਖੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਦੀ ਚੁੰਝ ਖੱਟੀ ਹੋਤੀ
ਹੈ, ਚੁੰਝ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹੈਨ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਭਿੰਨ ਹੋ ਜਾਤੀਆਂ
ਹੈਨਿ, ਤਾਂ ਓਹ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਛੁਟੀਆਂ ਖਾ ਜਾਤੇ ਹੈਨਿ ਤੇ ਜਲ ਨੂੰ ਛਡ ਦੇਤੇ
ਹੈਨਿ। ਤੇ ਪਰਮਹੰਸੁ ਓਹੁ ਕਹੀਦੇ ਹੈਨ: ਜੋ ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਸਬਦੁ ਹੈ ਸੋਈ ਮਾਣਕ
ਮੋਤੀ ਹੈਨਿ। ਇਨਕੇ ਪੜਨੇ ਸੁਣਨੇ ਕਰ ਉਨ ਕੀ ਬੁਧਿ ਬੀਚ ਬੀਚਾਰੁ ਆਨ
ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋਈ ਉਨਕੀ ਚੁੰਝ ਹੈ। ਦੇਹ ਅਰੁ ਆਤਮਾਂ ਜੋ ਇਕਠੇ ਪਏ
ਭਾਸਤੇ ਹੈਨਿ, ਏਕਨਾ ਪੁਤਲਾ ਕਾ ਪੁਤਲਾ, ਸੋ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀਤਾ ਹੈ ਜੋ
ਦੇਹ ਅਨਿਤ ਹੈ, ਜੜ ਹੈ, ਦੁਖ ਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਆਤਮਾ ਸਤਿ ਹੈ, ਚੇਤੰਨ ਹੈ,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b0xk9puxagyf52c9zmsmutwb73o4j0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ - ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ.pdf/55</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75086</id>
    <revision>
      <id>238579</id>
      <parentid>237477</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T10:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238579</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3351" sha1="8p5ov1rsv6qpbaelqug3ehmxp5ra0lq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;{{rh|46||ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;{{center|'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਗੁਜਰ ਲੁਹਾਰ}'''}}
ਗੁਜਰ ਜਾਤ ਦਾ ਲੁਹਾਰੂ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਓਸ
ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ : ਜੀ ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨੁ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ,
ਮੇਰਾ ਭੀ ਕਿਵੇਂ ਉਧਾਰ ਹੋਵੈ? ਤਾਂ ਬਚਨੁ ਹੋਇਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉਠਕੇ ਜਪੁਜੀ
ਪੜ੍ਹਨਾ, ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਵੇ ਸੋ ਗੁਰੂ ਕੇ ਨਮਿਤ ਜਾਣਕੈ ਕਰ
ਦੇਵਣਾ। ਓਸ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਈ ਬਰਸ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ
ਬੀਤੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਸਾਧ ਹੈਸਨਿ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੁਹਮਤ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜ
ਦੁਆਰੇ ਬੰਧਾਇ ਦਿਤੇ ਸਨ ਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਓਹੁ ਬੰਦੀਖਾਨੇ ਥੀਂ
ਨਿਕਸੇ, ਗੁਜਰ ਲੁਹਾਰ ਦੇ ਘਰ ਆਏ। ਓਨ੍ਹਾਂ ਕਹਿਆ ਪਰਮੇਸਰ ਨਮਿਤ
ਅਸਾਡੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਵੱਢੋ, ਤਾਂ ਉਸ ਬੇੜੀਆਂ ਵੱਢੀਆਂ ਤਾਂ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ
ਕਰਕੇ ਗੁਜਰ ਨੂੰ ਤੀਨ ਕਾਲ ਦੀ ਸੋਝੀ ਹੋਇ ਗਈ। ਜਬ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਸ
ਗਇਆ ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰ ਭੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ॥੧੬॥
{{center|'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਨਾਈ ਧਿੰਙ}'''}} 
ਨਾਈ ਪਿੰਙ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਅਗੇ ਆਇ ਰਹਿਆ।
ਨਾਲੇ ਪਾਣੀ ਗਰਮੁ ਕਰਕੈ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨਾਨੁ ਕਰਾਵੈ, ਨਾਲੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਚਾਂਪੀ
ਕਰੈ, ਰੁੱਗ ਛਕਾਵੈ, ਸਾਥ ਹੀ ਗੁਰੂ ਕੀ ਸੇਵਾ ਪੂਜਾ ਕਰੈ। ਇਕ ਦਿਨ ਸਾਹਿਬ
ਦੇ ਪਾਸ ਓਸ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸੁ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਬਚਨੁ
ਹੋਇਆ: ਮੁਰੀਦ ਮੁਰਦਾ ਕਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਰ ਹੈ। ਜਬ ਮ੍ਰਿਤਕ
ਦਾ ਅੰਗੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਦਾ, ਤਾਂ ਗੋਰ ਦੀ ਲਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਬ
ਸਿਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਖੁ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ
ਜਾਇ ਸਮਾਂਵਦੇ ਹੈਨ। ਦੇਖੋ ਸੈਣ ਨਾਈ ਜਬ ਮਨੁ ਲਾਇਕੇ ਸਾਧਾਂ ਦੀ ਟਹਿਲ
ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਓਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਕੇ ਰਾਣੇ ਨੂੰ ਆਇ ਰੀਝਾਇਆ,
ਭੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਇ ਬਿਚਰੁ। ਤਾਂ ਓਸ ਐਸੇ ਹੀ ਸਿਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਲਾਂ
ਕੀਤੀਆਂ। ਤਾਂ ਓਸ ਨੂੰ ਸਿਖੀ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਹੋਈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੁਟੰਬ ਦਾ
ਉਧਾਰੁ ਹੋਇਆ॥੧੭॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8p5ov1rsv6qpbaelqug3ehmxp5ra0lq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ - ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ.pdf/110</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75130</id>
    <revision>
      <id>238556</id>
      <parentid>237521</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T03:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>238556</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1053" sha1="fx6t8ep9vnzddx8f94k0mn7lqgfl76x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;{{rh|ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ||45}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;{{center|'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਭਾਈ ਸੱਦੂ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ}'''}}
'''ਭਾਈ''' ਸਦੂ ਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮਦਾਸ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨਿ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: ਜੀ ਸਚੇ ਪਾਤਿਸਾਹਿ! ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੀ ਰਹਾਂਗੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਾਂਗੇ॥੬੭॥

{{center|'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਭਾਈ ਸਭਾਗਾ ਤੇ ਉਗਵੰਦਾ}'''}}
'''ਸੇਠ''' ਸਭਾਗਾ ਤੇ ਉਗਵੰਦਾ ਅਰੋੜੇ ਚੂਹਣੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਟਹਿਲ ਕਰਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਣ ਕਰਣ ਤੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਸਾਦੁ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਵਨਿ ਤੇ ਬਸਤ੍ਰ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਰਾਵਣਿ॥੬੮॥
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fx6t8ep9vnzddx8f94k0mn7lqgfl76x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238557</id>
      <parentid>238556</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T03:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238557</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1054" sha1="ased1824y24lagdkxvvkwuffub3rwkg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;{{rh|ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ||101}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;{{center|'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਭਾਈ ਸੱਦੂ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ}'''}}
'''ਭਾਈ''' ਸਦੂ ਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮਦਾਸ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨਿ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: ਜੀ ਸਚੇ ਪਾਤਿਸਾਹਿ! ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੀ ਰਹਾਂਗੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਾਂਗੇ॥੬੭॥

{{center|'''ਸਾਖੀ ਹੋਰ ਚਲੀ {ਭਾਈ ਸਭਾਗਾ ਤੇ ਉਗਵੰਦਾ}'''}}
'''ਸੇਠ''' ਸਭਾਗਾ ਤੇ ਉਗਵੰਦਾ ਅਰੋੜੇ ਚੂਹਣੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਟਹਿਲ ਕਰਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਣ ਕਰਣ ਤੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਸਾਦੁ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਵਨਿ ਤੇ ਬਸਤ੍ਰ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਰਾਵਣਿ॥੬੮॥
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ased1824y24lagdkxvvkwuffub3rwkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75257</id>
    <revision>
      <id>238539</id>
      <parentid>238220</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238539</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2162" sha1="hdz3q92v5hy9plrz5fjsxmwcix9uc1b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹਾਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੇਠਾਂ ਲੰਗਰ ਛਕਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ (10) ਜੇਕਰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤੱਕ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਨਾ ਜਾਣ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਗੁਰਮਰਿਆਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਲਗਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਸਬੰਧੀ ਇਸ ਗੁਰਮਰਿਆਦਾ ਸਬੰਧੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਦਿਵਿਆਂਗਜਨ ਕਿਸੇ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿਚ ਨਾ ਪੈਣ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਦਿਵਿਆਂਗਜਨ ਸਿਰਫ ਗੁਰਮਰਿਆਦਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵਿਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਗ੍ਰਸੇ ਅਖੌਤੀ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਹੁਦੇਦਾਰ, ਗਿਆਨੀ, ਜਥੇਦਾਰ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸੰਤ ਸਮਾਜ, ਪੰਡਤ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੰਗਤਾਂ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲ-ਬੈਠ ਕੇ ਦਿਵਿਆਂਗਜਨਾਂ ਦੀ ਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਉਦਮ ਕਰਨਗੇ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||49}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hdz3q92v5hy9plrz5fjsxmwcix9uc1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf/44</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75269</id>
    <revision>
      <id>238571</id>
      <parentid>238290</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>238571</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1521" sha1="lienwytb4ye1a7428qrzi5ias91h5xh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;{{center|(੩੮)}}&lt;/noinclude&gt;ਸਭ ਕਾਰੀ॥ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਬੈਹਨ ਨੇ ਕੀਏ ਸੰਗਤੋ ਛਲ ਕੀਏ॥ ਐਸੇ
ਭਾਰੀ॥ ਰੋਵਤ ਛੋਡੀ ਬੈਹਨ ਮਿਟੀ ਦੋਊ ਸੂਰਤ ਪਿਆਰੀ
॥ਦੋਹਰਾ॥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲੰਘ ਮੇਰਕੇ ਗਏ ਮਡੀਕੇਪਾਸ॥
ਲਛਮਨ ਕੀ ਅਧੀਨਤੀ ਪੂਰਨ ਹੋਗਈ ਆਸ॥ਚੌਬੋਲਾ॥
ਪ੍ਰਭ ਜੀ ਪੂਰਨ
ਹੋ ਗਈ ਆਸ ਮਿਲੇ ਜਬ ਸਤਗੁਰ
ਸਾਂਚੇ॥ ਕਥਾ ਸੁਨੀ ਚਿਤ ਲਾਇ ਰਹੇ ਨਾਂ ਭੁਖੇ ਪਿਆਸੇ॥
ਮਾਤਾ ਜੀ ਧਰਮ ਸੁਰਸਤੀ ਮਾਇ ਸੋਈ ਹਿਰਦੇ ਪ੍ਰਗਾਸੇ॥
ਲਛਮਨ ਹੈ ਅਧੀਨ ਮਿਟੈ ਸਭ ਸੰਕਟ ਸਾਸੇ॥ਇਤਿ ਚੌਬੋਲ
ਸੰਪੂਰਨੰ॥ ਕਬਿੱਤ॥ ਘੋਰ ਘੋਰ ਘਨ ਆਏ ਛਾਏ ਰਹੇ ਚਹੁੰ    
ਨਾਥ ਗੁਨ ਗਾਜਤ ਹੈ ਸਾਵਨ ਬਹੈ ਰਸ ਲੈਹਰੀਸੈ ਹਰਕੇ॥
ਉਨਰੀ ਸੈਕਜ ਦੂਤੀ ਦੂਨਰੀ ਗਤ ਬਾੜੀ ਹੁੰਨਰੀ ਕੈਹ
ਤ ਸਾਂਸ ਜੂਨਰੀ ਗੈਹਰਿਕੇ॥ ਊਠਰੀ ਘ ਦਾ ਪੈਗੋਰੀ ਤੂਨਰੀ
ਅਦਾ ਪੈਦੌਰੀ ਖੂਨਰੀ ਕਰੇਗੀ ਲਾਲ ਉਨਰੀ ਪਹਰਕੇ॥
ਜੋਬਨ ਪਰਵੇਸ ਮੇਂ ਵਿਦੇਸ ਮਦਨ ਸੂਦਨ ਜੀ ਨਿਪਟ
ਸੁਖੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lienwytb4ye1a7428qrzi5ias91h5xh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/37</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75277</id>
    <revision>
      <id>238523</id>
      <parentid>238329</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238523</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3465" sha1="rh41jl9dtvcu6sandgt1nu7nv6r5bw2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗੁਰਮਰਿਆਦਾ ਤਹਿਤ ਅਸੀਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੇ ਕਿਸੇ
ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਰੀਬ ਦਾ ਮੂੰਹ ਗੁਰੂ ਦੀ
ਗੋਲਕ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ
ਰੈਲੀਆਂ ਵਿਚ ਸੰਗਤ ਦਾ ਗੋਲਕ ਦਾ ਪੈਸਾ ਲੁਟਾ ਕੇ ਕੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ
ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਲੋਕ ਗਰੀਬ ਹਨ ? ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਟਸਐਪ ਰਾਹੀਂ
ਕਿਸੇ ਨਿਯੂਜ਼ ਚੈਨਲ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਆਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ
ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਮੰਦਰਾਂ (ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵੀ) ਦਾ ਡੰਪ ਕੀਤਾ ਪੈਸਾ ਅਤੇ
ਸੋਨਾ ਜੇਕਰ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਹੋ
ਜਾਵੇਗੀ, ਹੁਣ ਜੋ ਡਾਲਰ 70-80 ਰੁਪਏ ਦਰਮਿਆਨ ਹੈ ਉਹ ਸਾਲ 1947
ਵਾਂਗ ਇਕ ਰੁਪਿਆ ਇਕ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਭਾਵ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼
ਬਾਕੀ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ
ਨੂੰ ਨਾ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਭੁੱਖੇ ਪੇਟ
ਸੇਵੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਥੁੜੋਂ ਮਹੇਗਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬ
ਵੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ
ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਕੋਲ ਅੰਬਾਨੀ, ਟਾਟਾ ਅਤੇ ਬਿਹਲਾ ਜਿਹੇ
ਅਰਬਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਨ ਹੈ। ਆਓ ਇਸ ਵੀਡੀਓ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ
ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਕ ਟੇਬਲ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਾਂ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
! ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ !! ਸਾਲਾਨਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ !! ਕੁੱਲ ਸੰਪੱਤੀ
|-
| ਪਦਨਾਭਸਵਾਮੀ ਮੰਦਰ, ਕੇਰਲ || 500 ਕਰੋੜ || 22.3 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (ਸਾਲ 2016 ਤੱਕ) 
(ਲਗਭਗ 1.47 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ)
|-
| ਤਿਰੂਪਤੀ ਬਾਲਾਜੀ ਮੰਦਰ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|| 600 ਕਰੋੜ  || 52 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ
|-
| ਸ਼ਿਰੜੀ ਸਾਈਂ ਬਾਬਾ, ਸ਼ਿਰੜੀ (ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ)|| 600 ਕਰੋੜ || 2000 ਕਰੋੜ
|-
| ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ, ਜੰਮੂ|| 500 ਕਰੋੜ || ਸੋਨਾ : 1200 + ਕਿਲੋ
|-
| ਸਿੱਧੀਵਿਨਾਇਕ ਮੰਦਰ, ਮੁੰਬਈ || 125 ਕਰੋੜ || ਸੋਨਾ-ਚਾਂਦੀ, ਹੀਰੋ, ਗਹਿਣੇ
|}&lt;noinclude&gt;{{rh||33}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rh41jl9dtvcu6sandgt1nu7nv6r5bw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/38</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75278</id>
    <revision>
      <id>238524</id>
      <parentid>238332</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238524</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3791" sha1="mmu39sa4evin1gpvkvc2zzmyp212zg6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਮੇਟੀ (DSGMC), ਦਿੱਲੀ ਕੋਲ ਹਰ ਸਾਲ ਅਰਬਾਂ ਖਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕੁੱਲ 6,38,000 ਪਿੰਡ, 5000 ਕਸਬੇ, 400 ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਹਰੇਕ ਪਿੰਡ, ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ-ਇਕ ਮੰਦਰ ਦੀ ਔਸਤ ਵੀ ਲਗਾ ਲਈਏ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 6 ਲੱਖ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਦਰ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਹਿਜੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸੰਪੱਤੀ ਤੇ ਸਿਰਫ ਤੇ ਸਿਰਫ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਦੇ ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਰ, ਵਾਰਾਨਸੀ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਮੰਦਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੋਮਨਾਥ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮਦੁਰਾਈ ਦੇ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਮੰਦਹ ਜਿਹੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ 'ਚ ਬੈਠ ਪੰਡਿਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਇਕ ਪੈਸਾ ਤੱਕ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਜਨਤਾ ਦੀ ਜੇਬ ਖਾਲੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬਣਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਮੌਜਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਗਲੀ ਵਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਨੋਟ ਕੱਢਣ ਲੱਗਿਆਂ ਸੋਚਣਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ੂਨ-ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਤੇ ਕੌਣ ਐਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?&lt;/br&gt;
{{gap}}ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਦਿਨ ਲਾਕਡਾਊਨ ਹੋਇਆ, ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਭੇਦ ਹਨ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਮੌਤਾਂ ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਮੌਤਾਂ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਮੈਡੀਕਲ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ ਡਗਮਗਾ ਗਈ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਾਹਮਣਵਾਦੀ ਇਹ ਪੁਜਾਰੀ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਧਨ ਤੇ ਵੀ ਸੱਪ ਵਾਂਗੂੰ ਕੁੰਡਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠੇ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਜਨਤਾ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਧੇਲਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਟਵਿਟਰ ਤੇ ਹੈਸ਼ਟੈਗ 'ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰੋ' ਟ੍ਰੈਂਡ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||34}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mmu39sa4evin1gpvkvc2zzmyp212zg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/39</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75279</id>
    <revision>
      <id>238525</id>
      <parentid>238364</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238525</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3847" sha1="f3ym9pto7ecjgi2fs65hvejwt0k522e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਲੋਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨਾ ਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਗਵਾਨ ਕੰਮ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਜਾ ਕਿੱਥੇ ਰਿਹਾ ਹੈ?&lt;/br&gt;
{{gap}}ਸ਼ਾਇਦ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੁਣ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ (ਰੱਬ) ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੀ ਉੱਠਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਲਗਭਗ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮੰਦਰਾਂ, ਮਸਜਿਦਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਧਨ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਚੋਰੀ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ (ਚੋਰਾਂ) ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ (ਭਗਵਾਨ) ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹਨ ਕਿ ਚਲੋ ਕਿਸੇ ਰਸਤੇ ਤਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਹ ਤਾਂ ਮਾਤਰ ਇਕ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਧਰਮ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਜੇਕਰ ਜਨਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਫਿਰ ਤੋਂ 'ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ' ਬਣਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੀ ਲੱਗਣਗੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਤਾਂ ਮੰਦਰਾਂ, ਮਸਜਿਦਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਗਏ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਡੰਪ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਲੋਕ ਸੰਗਤ ਦਾ ਪੈਸਾ ਸੰਗਤ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਲਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਗੋਲਕ ਦੀ ਲੁੱਟ ਮਚਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਖੌਤੀ ਧਰਮ ਗੁਰੂਆਂ, ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ, ਲੁਟੇਰਿਆਂ 'ਤੇ ਦੇਸ਼-ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾ ਕੇ ਫਾਂਸੀ ਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਟਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਕਾਰਨ ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਗਰੀਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC), ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਫ਼ਤ ਸਮੇਂ ਲੰਗਰ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਤੇ ਇਕ ਖਾਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਉਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਰਮੇਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||35}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f3ym9pto7ecjgi2fs65hvejwt0k522e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/40</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75280</id>
    <revision>
      <id>238526</id>
      <parentid>238375</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238526</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4162" sha1="ds1491x56paztkwtdallcr0h3w4611k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮੰਦਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਕਮੇਟੀ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੰਗਰਾਂ ਤੇ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਸੇਵਾ (ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ) ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਚੈਨਲ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਏਦਾਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਖਰਚਾ ਕਰਕੇ ਲੰਗਰ ਲਗਾਇਆ ਹੋਵੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਦਰਅਸਲ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਮੰਦੀ (Recession) ਦਾ ਦੌਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵਪਾਰ ਠੱਪ ਪਏ ਹਨ, ਨੌਕਰੀਆਂ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ ਸਗੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਖੁਸ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ 'ਚ ਦੋ ਧੰਦੇ ਕਦੇ ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਸੌਦਾ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਇਹ ਧੰਦੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧ ਫੁਲ ਰਹੇ ਹਨ - ਇਹ ਹਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਾਇਮ ਹੈ ਦੁਨੀਆਂ ਨੇ ਬੇਵਕੂਫ ਬਣਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਜੇ ਇਹ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ 99 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕ ਬੇਵਕੂਫ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ (ਅਖੌਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ) ਦੀ ਰੱਜ ਕੇ ਖੁੰਭ ਠੱਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਢੀਠ ਹਨ, ਟੱਸ ਤੋਂ ਮੱਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜੇਕਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਹੁਣ 'ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ' ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਏ ਸਗੋਂ ਵਪਾਰ ਦਾ ਇਕ ਸੋਮਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਭਾਵੇਂ ਜਨਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਈ ਵਾਰ 'ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੇਵਾ' ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਨ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨੂੰ ਨਿੰਬੂ ਵਾਂਗ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਨੀ ਨਿੱਜੀ ਸੰਪੱਤੀ ਬਣਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿੱਛੋਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਬਚਦੇ। ਦਰਅਸਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਇਕ ਗੱਠਜੋੜ (Nexus) ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਪਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਬਦਲੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਅਖੌਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਦੀ ਛੂਟ ਦੇ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਧੰਦਾ ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਖਾਸ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਇਸ ਦੀਆਂ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||36}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ds1491x56paztkwtdallcr0h3w4611k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/41</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75281</id>
    <revision>
      <id>238527</id>
      <parentid>238379</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238527</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4056" sha1="d3wkhkf72b1smx2foyvj33gc6rhfka3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨੇਤਾ ਬਣਨ ਲਈ ਬੰਦਾ ਸਿਰੇ ਦਾ ਗੁੰਡਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, 5-7 ਅਪਰਾਧਿਕ ਕੇਸ ਚਲਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਮਾਹਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਹੁਣ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਵੀ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲ ਪਏ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਵੈਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਲੇਰ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਆਟਾ-ਦਾਲ ਖਾਣ ਦੇ ਚੱਕਰ 'ਚ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਆਪਣਾ ਘਰ (ਪੰਜਾਬ) ਲੁਟਾਈਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪ ਬੜੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਚਲੋ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾਲ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਤਾਂ ਜੀਅ ਲਵਾਂਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਸਿਰਫ ਜਿਊਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਹਾਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਬੜਾ ਲੁਟੇਰਾ ਆਟਾ-ਦਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਹ-ਪੱਤੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਦਾ ਲਾਰਾ ਲਾ ਕੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਆਟਾ-ਦਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਹ ਦਾ ਵੀ ਜੁਗਾੜ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦੂਜੇ ਲੁਟੇਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਘਰ (ਪੰਜਾਬ) ਲੁਟਵਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੁਟੇਰੇ ਇਹੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਲੁੱਟਦੇ ਰਹਿਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਲੋਕ ਇਹ ਸੋਝੀ ਰੱਖਣਗੇ ਕਿ ਆਪ ਦਾਲ-ਰੋਟੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਘਰ, ਵਧੀਆ ਖਾਣਾ, ਵਧੀਆ ਸਕੂਲ, ਵਧੀਆ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਲੁਟੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਣਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੀ ਅਪੰਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਹੁਣ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅੱਕੇ ਵੀ ਬੜੇ ਪਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਕਿਉਰਿਟੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਸ ਮਿੰਟਾਂ 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੈਰ ਨਹੀਂ। ਚਲੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਚੈਲਿੰਜ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸਕਿਊਰਿਟੀ ਤੋਂ ਇਕੱਲਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੈਦਲ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਕੇ ਦਿਖਾਉਣ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਲਾਕਡਾਊਨ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਦੇ ਆਗੂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੱਬ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਇਕ ਚੰਗੇ ਬਿਜਨਸਮੈਨ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||37}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d3wkhkf72b1smx2foyvj33gc6rhfka3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/42</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75287</id>
    <revision>
      <id>238528</id>
      <parentid>238395</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238528</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4091" sha1="f9z8c8vwq7voumusd5286pg9bkbnold" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧੰਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਆਉਣ ਲਈ ਤਾਂ ਕਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਕਡਾਊਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਘਟੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਰਨ ਇਹਨਾਂ ਅਖੌਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਧੰਦਾ ਚੌਪਟ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ 'ਚ ਡੋਬ ਜ਼ਰੂਰ ਪੈਂਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਅਜੇ ਵੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਸਿਆਣੇ ਬਣ ਜਾਓ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਪੈਸਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੱਧਾ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਦੇ ਦਿਓ। ਰੱਬ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਇਸੇ ਮਸਲੇ ਤੇ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਵਟਸਐਪ ਤੇ ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼ ਲਾਕਡਾਊਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਰਫਿਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗਰੀਬ, ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਮਾ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਗੋਲਕ ਵਿਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕੱਢ ਕੇ ਢੇਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰ ਰਹੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਹੈ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੋਲਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਯਾਰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਗੋਲਕ ਦੇ ਪੈਸੇ ਤੇ ਸੰਗਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਕਿਉਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ, ਮਸਜਿਦਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਤੇ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੀ ਜਵਾਹਰਾਤ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਕੀ ਏਦਾਂ ਕਰਕੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਲਓਗੇ? ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਫਕੀਰਾਂ ਨੇ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਭੁੱਖ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਮਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕਰੋਨਾ ਵਾਈਰਸ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹਾਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ। ਹੁਣ ਕਹੋ ਆਪਣੇ ਪੀਰਾਂ, ਫ਼ਕੀਰਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਨਾਲ ਕਰੋਨਾ ਵਾਈਰਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ। ਪਰ ਨਹੀਂ ਯਾਰ! ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ, ਰੱਬ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪੀਰ, ਫ਼ਕੀਰ ਜਾਪਦਾ ਏਨੇ ਨਰਾਜ਼ ਨੇ ਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੀ ਹੋ ਗਏ ਨੇ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋਗੇ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਿਆਂ, ਹੜ ਪੀੜਤਾਂ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਿਪਤਾ ਆਉਣ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||38}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f9z8c8vwq7voumusd5286pg9bkbnold</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/43</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75288</id>
    <revision>
      <id>238529</id>
      <parentid>238462</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238529</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4024" sha1="q48j0mwqt0bg3ix9vc9ko3a1el4x43o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤੇ ਲੰਗਰ, ਰਸਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਲਕੁੱਲ ਠੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ, ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਨੂੰ 'ਸਹੀ ਬੰਦੇ' ਬਣਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਜਦੋਂ ਮਹੀਨਾ ਡੇਢ ਮਹੀਨਾ ਉਡੀਕਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਮਾਨਯੋਗ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿਚ PIL ਪਾਉਣ ਲਈ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ। ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇਕ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਫਰੀ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਜਾ ਕੇ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾਨ-ਸਿੱਖ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਕੇਸ ਫਰੀ ਲੜਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਨ, ਜਾਇਦਾਦ ਆਦਿ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪੋ-ਧਾਪੀ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਰੱਬ-ਰੂਪ ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਪੀੜ੍ਹਤਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੰਦਰਾਂ, ਮਸਜਿਦਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਰਗੇ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਅਖੌਤੀ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ ਅਤੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਹਨ ਜੋ ਦੁੱਖ, ਦਰਦ ਪੀੜ੍ਹਤਾਂ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਠੋਕਰਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਕਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਅਸਲ ਰੱਬ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਆਲੂ, ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਮੰਦਰਾਂ, ਮਸਜਿਦਾਂ, ਗੁਰਦੁਵਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ। ਠੀਕ ਇਹੀ ਸੁਨੇਹਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਰੱਬ ਹਰੇਕ ਬੰਦੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਲੋਕ ਭੁੱਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਖ਼ੈਰ! ਮਾਨਯੋਗ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰੇ ਮਸਲੇ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅੰਦਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਸਿੱਖ ਚਿੰਤਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੰਤ ਸਮਾਜ, ਸਰਕਾਰ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਕਹਾਉਣ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||39}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q48j0mwqt0bg3ix9vc9ko3a1el4x43o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/44</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75289</id>
    <revision>
      <id>238530</id>
      <parentid>238464</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238530</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3856" sha1="q3x7394139uftn4i91eq804eclh0gt2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਆਦਿ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਮਰਿਆਦਾ ਸਮਝਾਵੇਗਾ ਪਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ। ਅਖੀਰ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਸਮੂਹ ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀ 15 ਮਾਰਚ, 2020 ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖਣਗੇ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਯੋਗ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਏਰੀਏ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਬੈਰੀਅਰ-ਵਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ, ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਊਢੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤੱਕ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੇ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੱਠ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਲਿਜਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਨਹਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਬਸਤਰ ਪਹਿਰ/ਬਦਲਣ ਲਈ ਬੈਂਚ ਜਾਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਾ, ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਕਾਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸੜਕ ਦਰਮਿਆਨ ਗੱਡੇ ਪਿੱਲਰਜ਼ ਦਰਮਿਆਨ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਰਸਤਾ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ; ਆਦਿ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਮਾਨਯੋਗ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿਚ ਕੰਟੈਂਪਟ ਆਫ ਕੇਸ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਰਾਹੀਂ ਅਸਲੀਅਤ ਦਿਖਾਉਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਸੋ ਅਸੀਂ ਲਗਭਗ 12-13 ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀ 15 ਮਾਰਚ, 2020 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਉਥੇ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਵਾਰ ਘੱਟ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਫਿਰ ਉਹੀ ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਾਲੀ ਫੇਰੀ ਵਾਲਾ ਹਾਲ ਸੀ। ਕੁਝ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਰਾਗੜ੍ਹ ਕਾਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਹੀ ਪਿੱਲਰ ਗੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਲਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਕੈਂਪ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਖ਼ੈਰ!
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||40}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q3x7394139uftn4i91eq804eclh0gt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/45</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75290</id>
    <revision>
      <id>238531</id>
      <parentid>238466</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238531</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4166" sha1="oqa423n8mroylj6k93pe5zno99pp8ym" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਵਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਉਠਾ ਕੇ ਪਿੱਲਰਾਂ ਉਪਰੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰਖਵਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਸਾਂ ਕਿ &quot;ਅੰਗਹੀਣ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ, ਜਥੇਦਾਰਾਂ, ਮੈਨੇਜਰਾਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀਆਂ ਐਸ.ਯੂ.ਵੀਜ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ।&quot; ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਇਕ ਧਰਵਾਸ ਤਾਂ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਵਿਆਂਗ ਹਨ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਥੋਂ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਨਾਰਮਲ (ਤੰਦਰੁਸਤ) ਵਿਅਕਤੀ ਹਾਂ। ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਤਰਸ ਆਇਆ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਦੋਹਰੀ ਮਾਰ ਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਅੰਗਹੀਣ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਖ਼ੈਰ! ਰੈਂਪ ਨਾ ਬਣਨ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਸਟੈੱਪਸ ਤੋਂ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰਜ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਪਰ ਰਖਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਲਿਫਟ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਕੁਝ ਬੋਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਥੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕਹਿੰਦਾ, &quot;ਮਰਿਆਦਾ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਵਰ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਲਿਫ਼ਟ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।&quot; ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਅਜੇ ਕੁਝ ਬੋਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਮਰਿਆਦਾ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਅਜਿਹਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ ਹੈ।&quot; ਉਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਗੁੱਸਾ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।&quot; ਅਸੀਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ &quot;ਅਸੀਂ ਵੀ ਤਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਮੰਗ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।&quot; ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮਰਿਆਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਗੁਰਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਅਸੀਂ ਸਿਰ ਢਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਪੈਰ ਨੰਗੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਪਾਲਣਾ ਸਾਡੇ ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।&quot; ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ &quot;ਰੁਕੋ! ਮੈਂ ਮੋਬਾਇਲ ਤੇ ਗੱਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।&quot; ਅਤੇ ਮੋਬਾਇਲ ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||41}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oqa423n8mroylj6k93pe5zno99pp8ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/46</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75291</id>
    <revision>
      <id>238532</id>
      <parentid>238468</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238532</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4131" sha1="bj874jhach6jkflju5iem4b4rpuiwwo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਸਮੇਤ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਬੁਰਾ-ਭਲਾ ਕਿਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਸਿਰਫ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਖ਼ੈਰ! ਕਾਫੀ ਬਹਿਸ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਸਾਡੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰਜ਼ ਨੂੰ ਲਿਫਟ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਅਸੀਂ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਵਵਿਵਾਹਿਤ ਜੋੜੇ ਹਨੀਮੂਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਂਗ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੱਥ ਫੜੀ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਈ ਇਕੱਠਿਆਂ ਮੋਬਾਇਲ ਤੇ ਸੈਲਫੀਆਂ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਜੇ ਡੇਢ-ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੇ ਇਕ ਵੀਡੀਓ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਵਵਿਵਾਹਿਤ ਜੋੜਾ ਕਿਸੇ ਲੱਚਰ ਗਾਣੇ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਵੀਡੀਓ ਰਾਹੀਂ ਟਿਕ-ਟਾਕ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੋਰ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਐਸਪ੍ਰਸਤੀ ਲਈ ਬਣਿਆ ਕੋਈ ਪਿਕਨਿਕ ਸਥਾਨ। ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਿਊਟੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ, ਨਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲੈਣ ਜਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਨਣ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਖ਼ੈਰ! ਪਰਿਕਰਮਾ ਉਪਰੰਤ ਅਸੀਂ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਊਢੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਥੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਰਮਚਾਹੀ ਤੋਂ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਊਢੀ ਰਾਹੀਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, &quot;ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤੱਕ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿੱਠ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟਿਕਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।&quot; ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੰਨੇ ਦੀ ਦਿਵਿਆਂਗ ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਸਾਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤੱਕ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਫਿਰ ਉਹੀ ਸਵਾਲ-ਜਵਾਬ ਦੁਹਰਾਏ ਗਏ ਕਿ ਮਰਿਆਦਾ ਦਿਖਾਈ ਜਾਵੇ ਜਿਸ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||42}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bj874jhach6jkflju5iem4b4rpuiwwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/47</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75292</id>
    <revision>
      <id>238533</id>
      <parentid>238471</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238533</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4148" sha1="o5sk3qvo959egxmf2opg5k4cln7raqk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਨੁਸਾਰ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਫੇਰ ਕੋਈ ਦਲੀਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਾਡੀ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਅਸੀਂ ਮਾਨਯੋਗ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਪੀ.ਆਈ.ਐਲ. ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਟੱਸ ਤੋਂ ਮੱਸ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਅਖੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਮਰਾ ਨੰ. 56 ਵਿਚ ਬੜੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕਮਰਾ ਨੰ. 56 ਵਿਚ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਦੋ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਬੜੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਵਿਥਿਆ ਸੁਣਾਈ, ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਇਕ ਪੱਤਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਯੋਗ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਦੀ ਪੀ.ਆਈ.ਐਲ. ਨੰ. 233 of 2019 ਦੀ ਕਾਪੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਰ.ਟੀ.ਆਈ. ਦਾ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਵੀ ਉਹੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜੋ ਬਾਕੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ &quot;ਮਰਿਆਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀਲਸ਼ੇਅਰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।&quot; ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮਰਿਆਦਾ ਦਿਖਾਉਣ ਜਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ਬਾਰੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਸ ਅੜੀ ਸੀ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਊਢੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, &quot;ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਲਈ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਜਾਣਾ ਪੈਦਲ ਹੀ ਪਵੇਗਾ, ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਣੀ।&quot; ਕਾਫੀ ਹਿਚਕਿਚਾਹਟ ਦਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਮੰਨ ਗਏ ਪਰੰਤੂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, &quot;ਮੈਂ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਦਰ ਰੱਬ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਜੋੜੇ-ਘਰ ਵਿਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਜੋੜੇ-ਘਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਾਂਗਾ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਹੈ।&quot; ਜਦੋਂ ਅਖੌਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵੜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਭਗਤ ਕਬੀਰ, ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ, ਭਗਤ ਨਾਮਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤਾਂ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||43}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o5sk3qvo959egxmf2opg5k4cln7raqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/48</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75293</id>
    <revision>
      <id>238534</id>
      <parentid>238475</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238534</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3765" sha1="lvm3buqs6dw792x2eifd3x32psvd8on" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨੂੰ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਨਾ ਕਿ ਪਾਖੰਡੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ। ਖ਼ੈਰ! ਬਾਕੀ ਸਭ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਲੰਗਰ ਛਕਣ ਲਈ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗੇ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਲੰਗਰ ਹਾਲ 'ਚ ਵੀ ਬੜੀ ਧੱਕਾ-ਮੁੱਕੀ, ਚੀਕ-ਚਿਹਾੜਾ, ਆਪਾ-ਧਾਪੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦਰਜੇ ਦਾ ਰੌਲਾ-ਰੱਪਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਚ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੋਂ ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ ਲੰਗਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, &quot;ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਛਕਣ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।&quot; ਜਿਵੇਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਤਾਂ ਕਮੇਟੀ ਮੰਨ ਹੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਵਾਂਗ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਨਹਾਉਣ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਸਤਰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਉਪਰੰਤ ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬਸਤਰ ਬਦਲਣ/ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਵੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਸਰੀਰਕ ਦਿਵਿਆਂਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹ ਵੀ ਹਨ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਅਸੀਂ ਉਕਤ ਸਾਰੇ ਰੌਲੇ-ਰੱਪੇ ਅਤੇ ਧੱਕਾ-ਮੁੱਕੀ ਵਿਚ ਬਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੀਆਂ ਰੇਹੜੀਆਂ ਲਈ ਬਣੇ ਤਿੱਖੀ ਢਲਾਣ ਵਾਲੇ ਰੈਂਪਾਂ ਉਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਅੰਦਰ ਲੰਗਰ ਛਕਣ ਪਹੁੰਚੇ। ਲੰਗਰ ਛਕਣ ਉਪਰੰਤ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹ
ਕਾਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਾਲੇ ਚੌਂਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਫੋਨ ਕਰਕੇ ਟੈਕਸੀ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਟੈਕਸੀ ਰਾਹੀਂ ਆਏ ਸੀ ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਸ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸ ਵਿਜਿਟ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀ ਸਮੇਤ 7600/- ਰੁਪਿਆ ਖਰਚਾ ਆਇਆ ਜੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਸਾਂਝੀ ਕੁਲੈਕਸ਼ਨ ਵਿਚੋਂ ਅਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਭਾਵ 16 ਮਾਰਚ, 2020 ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਪੇਪਰ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||44}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lvm3buqs6dw792x2eifd3x32psvd8on</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/49</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75294</id>
    <revision>
      <id>238535</id>
      <parentid>238473</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238535</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="605" sha1="3xilv3jj3gcdqfw2k0r5yv5novn4ffy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਵੈਬਸਾਈਟ ਦੇ ਲਿੰਕ ਤੇ ਵੀਡੀਓਜ ਵੀ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਦੇਣਾ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ:
{{Css image crop
|Image = ਧਰਮ_ਅਤੇ_ਮਰਿਆਦਾ_ਦੀ_ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ_'ਚ_ਫਸੀ_ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 49
|bSize = 550
|cWidth = 407
|cHeight = 580
|oTop = 86
|oLeft = 59
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||45}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3xilv3jj3gcdqfw2k0r5yv5novn4ffy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/50</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75295</id>
    <revision>
      <id>238536</id>
      <parentid>238478</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238536</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2633" sha1="gfupwn08vwktith6mpn43cltipuvj92" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਧਰਮ_ਅਤੇ_ਮਰਿਆਦਾ_ਦੀ_ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ_'ਚ_ਫਸੀ_ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 50
|bSize = 550
|cWidth = 412
|cHeight = 187
|oTop = 57
|oLeft = 119
|Location = center
|Description = 
}}
{{gap}}ਜਦੋਂ ਘਰ ਆ ਕੇ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਿਪਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਲਿੰਕ ਭੇਜ ਕੇ Contempt of Court ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 25,000/- ਰੁਪਏ ਦਾ ਖਰਚਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਖ਼ੈਰ! ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਏ ਲਾਕਡਾਊਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਮਸਲੇ ਦਾ ਹੱਲ ਵੀ ਸਮੂਹ ਦਿਵਿਆਂਗ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਕੇ ਲੱਭ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰੰਤੂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਮੋਹਤਬਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਨ ਵਿਚ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ 'ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਇਕ ਸਰਕਾਰ ਬਾਝੋਂ ਫੌਜਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵਾਂਗ ਇਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਅੰਗਹੀਣ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਕਿਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਹੋਰ ਬੇੜਾ ਗਰਕ ਨਾ ਕਰ ਦੇਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੋਚ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹੀ ਹਾਲ ਹੈ। ਸਾਲ 2022 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਸਮੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਲਈ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਰੋਕ ਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਸਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਵੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਾ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟਿਕਵਾਇਆ ਗਿਆ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||46}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gfupwn08vwktith6mpn43cltipuvj92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/51</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75296</id>
    <revision>
      <id>238537</id>
      <parentid>238481</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238537</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4157" sha1="trbmlil1tcgp3e637iaa8br4gjcxa0u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਈ ਵਾਰ ਮਨ ਬੜਾ ਬੇਚੈਨ ਅਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ
ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਊਚ-ਨੀਚ, ਗਰੀਬ-ਅਮੀਰ ਸਭ
ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਤੇ ਪੰਗਤ ਵਿਚ
ਰਾਜਾ-ਰੰਕ ਇਕ ਲਾਈਨ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਵਾਰ
ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਕਬਰ ਨੇ ਛਕਿਆ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹਉਮੈ ਦੇ
ਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਇੰਨੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਹਾਂ ਕਿ ਗੁਰੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਧਾਰਮਿਕ
ਮਰਿਯਾਦਾ ਨੂੰ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਪਰੰਤੂ ਉਲਟਾ ਦਿਵਿਆਂਗਜਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ
ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰ ਨਾਲ ਮਰਿਯਾਦਾ ਭੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯੂਰਪੀ
ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਨੇਤਾ/ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਲੋਕ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਆਮ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ
ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪਰੰਤੂ
ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀਆਂ ਅੰਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਗੁਲਾਮੀ ਘਰ
ਕਰੀ ਬੈਠੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਾਂ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ, ਝੋੜਾਂ ਤੇ ਨੇਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨੂੰ
ਬੁਲਾਉਣ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਠੁੱਕ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ। ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ
ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਈਏ ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ
ਪੈਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਡੰਡੌਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀਣ ਭਾਵਨਾ
ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਸੱਤ ਅਸਮਾਨਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ
ਇਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀੜੀਆਂ-ਮਕੌੜੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ
ਤੱਕ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਤੇ ਅਖੌਤੀ ਧਰਮ ਦਾ ਚੋਲਾ ਪਾ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ
ਕੀਤਾ ਕਬਜ਼ਾ ਨਿਰੋਲ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਉਦੋਂ
ਤੱਕ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਦਾ ਰਹੇਗਾ।&lt;/br&gt;
{{gap}}ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚੋਂ ਇਸ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਲਈ ਕੁਝ ਸੁਝਾਅ ਜਰੂਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: (1) ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਨਾ ਕਿ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਅੱਡਾ, ਪਕਨਿਕ ਸਪਾਟ, ਟਾਈਮ ਪਾਸ ਜਾਂ ਹਨੀਮੂਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ; (2) ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਪੰਜ ਵਿਕਾਰਾਂ (ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਹੰਕਾਰ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਭਾਵ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਹੋਣ ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇ ਸਕਣ;
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||47}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trbmlil1tcgp3e637iaa8br4gjcxa0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ 'ਚ ਫਸੀ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75297</id>
    <revision>
      <id>238538</id>
      <parentid>238484</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T14:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>238538</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4106" sha1="pao5qc832nnr02jt59pm1w303hczzvj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;(3) ਧਰਮ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਧਰਮ ਲਈ; (4) ਧਰਮ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਰਲਗੱਡ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ — ਜੇਕਰ 'ਮੀਰੀ' ਅਤੇ 'ਪੀਰੀ' ਦਾ ਗਲਤ ਅਰਥ ਹੀ ਕੱਢਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ 'ਪੈਰ ਦੀ ਜੁੱਤੀ' ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ 'ਸਿਰ ਦਾ ਤਾਜ' ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; (5) ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਰਹਿਤ ਹੋਣ; (6) ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਹੈ ਜਾਂ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਕੋ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਮੱਥਾ ਟਿਕਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਆਮ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਹੀ ਲੰਗਰ ਛਕਾਇਆ ਜਾਵੇ; (7) ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਸਰਾਵਾਂ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਹਸਪਤਾਲ ਭਾਵ ਹਰੇਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾ ਕੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਲੁੱਟ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਜਾਇਜ਼ ਰੇਟ ਚਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ; (8) ਦਿਵਿਆਂਗਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ; (9) ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਕਾਰ ਪਾਰਕਿੰਗ ਫਰੀ ਹੋਵੇ, ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਸਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਾਵਾਂ ਵਿਚ 40% ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸੜਕ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਡੇ ਪਿੱਲਰਜ ਵਿਚਕਾਰ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਪਿੱਲਰਜ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਪਰਿਕਰਮਾ ਜਿਥੇ ਸਟੈੱਪਸ ਹਨ ਉਥੇ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਚੜ੍ਹਨ/ਉਤਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਢਲਾਣ ਵਾਲੇ ਰੈਂਪ ਬਣਵਾਏ ਜਾਣ, ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸ਼ਨੀ ਡਿਊਢੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਤੱਕ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਜਾਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਭਾਵੇਂ ਦੋ ਆਪਸ਼ਨਾਂ ਰੱਖ ਲਈਆਂ ਜਾਣ ਕਿ ਜੋ ਦਿਵਿਆਂਗ ਪਿੱਠ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਣ ਉਹ ਪਿੱਠ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦਾ ਸਟੈੱਪ ਬੜਾ ਉੱਚਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਟੈੱਪ ਬਣਵਾਏ ਜਾਣ, ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਬੈਠ ਕੇ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨਣ ਜਾਂ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਬੈਂਚ ਜਾਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਲਗਵਾਈਆਂ ਜਾਣ, ਦਿਵਿਆਂਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਛਕਣ ਲਈ ਜਾਂ ਤਾਂ ਰੈਂਪਾਂ ਦੀ ਢਲਾਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਗਰ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||48}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pao5qc832nnr02jt59pm1w303hczzvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf/4</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75298</id>
    <revision>
      <id>238541</id>
      <timestamp>2026-10-04T00:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>238541</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf/3</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75299</id>
    <revision>
      <id>238542</id>
      <timestamp>2026-10-04T00:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>238542</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf/2</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75300</id>
    <revision>
      <id>238543</id>
      <timestamp>2026-10-04T00:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>238543</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf/1</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75301</id>
    <revision>
      <id>238544</id>
      <timestamp>2026-10-04T00:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238544</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="188" sha1="ezrfbgzyd537yth1jdvwe9kmsi2i7u9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਗੋਪੀ_ਚੰਦ_ਤੇ_ਭਰਥਰੀ.pdf
|Page = 1
|bSize = 564
|cWidth = 563
|cHeight = 845
|oTop = -3
|oLeft = -3
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ezrfbgzyd537yth1jdvwe9kmsi2i7u9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf/49</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75302</id>
    <revision>
      <id>238545</id>
      <timestamp>2026-10-04T00:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>238545</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf/50</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75303</id>
    <revision>
      <id>238546</id>
      <timestamp>2026-10-04T00:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>238546</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf/51</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75304</id>
    <revision>
      <id>238547</id>
      <timestamp>2026-10-04T00:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>238547</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf/52</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75305</id>
    <revision>
      <id>238548</id>
      <timestamp>2026-10-04T00:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>238548</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="ce79qb4yrjzr0qghy101y3gn7o0efxz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;8:-557੨੮੮੮ਮ=ਸਸਬਰਸਬ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ce79qb4yrjzr0qghy101y3gn7o0efxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238549</id>
      <parentid>238548</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T00:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ</comment>
      <origin>238549</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf/53</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75306</id>
    <revision>
      <id>238550</id>
      <timestamp>2026-10-04T00:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */</comment>
      <origin>238550</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dn677rvywhs2ndkdt29e3o1x2xerlbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਤੇ ਭਰਥਰੀ.pdf/54</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75307</id>
    <revision>
      <id>238551</id>
      <timestamp>2026-10-04T01:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238551</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="9bo005ubf7gs5dr7m7eryb9gl681ha2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਗੋਪੀ_ਚੰਦ_ਤੇ_ਭਰਥਰੀ.pdf
|Page = 54
|bSize = 550
|cWidth = 550
|cHeight = 846
|oTop = 2
|oLeft = 0
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9bo005ubf7gs5dr7m7eryb9gl681ha2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/83</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75308</id>
    <revision>
      <id>238552</id>
      <timestamp>2026-10-04T01:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238552</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="t4bwf8h46hg2p2g6mky7gkhmfpmkmk1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 83
|bSize = 548
|cWidth = 556
|cHeight = 551
|oTop = 04
|oLeft = 129
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||79}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t4bwf8h46hg2p2g6mky7gkhmfpmkmk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238553</id>
      <parentid>238552</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T01:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>238553</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="4x4q4p1j8xtvighup505lo2pugj04fb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 83
|bSize = 548
|cWidth = 556
|cHeight = 551
|oTop = 0
|oLeft = 29
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||79}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4x4q4p1j8xtvighup505lo2pugj04fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/74</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75309</id>
    <revision>
      <id>238561</id>
      <timestamp>2026-10-04T05:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238561</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="r1kpb4pl7ler7ayx9jarzvipl2f5moy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 74
|bSize = 548
|cWidth = 355
|cHeight = 350
|oTop = 20
|oLeft = 117
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||70}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r1kpb4pl7ler7ayx9jarzvipl2f5moy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/75</title>
    <ns>250</ns>
    <id>75310</id>
    <revision>
      <id>238562</id>
      <timestamp>2026-10-04T05:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>238562</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="230" sha1="747rw8q2y9mbwix4pdqzfu50ekemx9u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 75
|bSize = 568
|cWidth = 435
|cHeight = 550
|oTop = -01
|oLeft = 117
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||71}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>747rw8q2y9mbwix4pdqzfu50ekemx9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>238563</id>
      <parentid>238562</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>238563</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="230" sha1="hz78ch17v0jymm7o33k66iqbe2gpi0z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ਅੰਗਹੀਣ_ਸੂਰਮੇ_-_ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ_ਸਿੰਘ.pdf
|Page = 75
|bSize = 568
|cWidth = 455
|cHeight = 550
|oTop = -01
|oLeft = 117
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;{{rh||71}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hz78ch17v0jymm7o33k66iqbe2gpi0z</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>