ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 1031 239710 77534 2026-10-10T13:14:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{right|੩੩}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਵਿਆਖਯਾ ਰੂਪ ਹੈ ਕਿ ਮਤ ਦੇ ਅਹਾਰ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਸੰਤਨ ਤੇ ਕਿੰਨਾਂ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਬਾਲਕ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਲੋੜ ਹੈ? ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਲਈ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਹੀ ਰਕਤ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਰ ਗਰਭ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਦੇ ਰਕਤ ਤੋਂ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦਾ ਪਾਲਨ ਪੋਸਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਮਾਤਾ ਦੇ ਜਿਸਤਰਾਂ ਉਤਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਉਤਮ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੀ ਹੈ । {{gap}}ਹੁਣ ਅੰਤਮ ਅਰ ਅਤਿ ਅਵਸ਼ਯਕ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜਿੱਥੇ ਰਹੇ ਓਹ ਥਾਉਂ ਬਹੁਤ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਰ ਹਵਾਦਾਰ ਹੋਵੇ। ਗੰਦੀਆਂ,ਪਿੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੈਲੀਆਂ, ਕੁਚੈਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਂ ਨਾਂ ਹੋਣ। ਬੋਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਓਥੇ ਨਾਂ ਰਖਨਾਂ ਚਾਹੀਏ । ਜੇਕਰ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮਨੋਹਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁਲ ਜਾਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਬਾਗ ਵਾੜੀ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਨੇ ਬ੍ਰਿਛ ਅਰ ਫਲ ਫੁਲ ਹੋਣ ਓਥੇ ਰਹੇ, ਤਾਤਪਰਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਅਚ ਜਿਸ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਰਹਿ ਸਕੇ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾਂ ਚਾਹੀਏ। ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਂ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਕਲੀ ਰਹੇ ਅਰ ਨਾਂ ਇਤਨੀ ਮੇਹਨਤ ਕਰੇ ਕਿ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਹੀ ਜਾਏ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਚਾਹੇ ਓਹ ਸਰੀਰਕ ਹੋਵੇ ਚਾਹੇ ਮਾਨਸਿਕ ਇਨਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਜਿਸਤੇ ਚਿੱਤ ਨਾਂ ਵਿਗੜੇ,ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਹੌਲਾ ਰਹੇ ।</poem>}}<noinclude></noinclude> ova2be7n1pv0k2fr8ksykrt4lidcg4v 250 1032 239711 77535 2026-10-10T13:15:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{left|੩੪}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਸੁੰਦਰ ਰੂਪਵਾਨ ਅਰ ਬੁਧਿਵਾਨ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨੇ ਦੇ ਲਈ ਅਥਵਾ ਜੋ ਗੱਲਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਪਰ ਲਿਖ ਆਏ ਹਾਂ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਰਤਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਯੋਗ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਿੱਖਯਾ ਦੇ ਪੂਰਨ ਯੋਗਯ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਓਹ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਸਿੱਖਯਾ ਗਰਭ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਆਪਨੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਰ ਸੱਕਨ। ਗਰਭ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿੱਖਯਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸਿੱਖਯਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤਿ ਦੀ ਉਨਤੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਬੜੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਿਚ ਐਨੀਂ ਯੋਗਤਾਈ ਹੋਨੀ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਯਾ ਨਾਲ ਬਾਲਕਾਂ ਦੀ ਅਵੱਸਥਾ ਭੀ ਜਾਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਬੁੱਧ ਭੀ ਵਧਦੀ ਜਾਏ । {{gap}}ਹਰ ਇੱਕ ਕੌਮ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਅਵਨਤੀ ਬਲਕਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਯਾ ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਭ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਏ । ਜੇਕਰ ਗਰਭ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਸਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੀਕ ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਯਾ ਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਫੇਰ ਕੁਝ ਅਧਿਕ ਆਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ । ਜੇਹੜੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ੨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਦੇ ਮੂਰਖ ਨੌਕਰਾਂ ਚਕਰਾਂ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰਕੇ ਨਿਸਚਿੰਤ ਹੋ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਓਹ ਬੜੀ ਭੁੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਨੀਚ ਜਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਭੀ ਅਰ ਆਚਰਨ ਭੀ ਨੀਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।</poem>}}<noinclude></noinclude> l1oxv25ryd4fs9eu8abarvorppseyj8 250 1033 239712 77658 2026-10-10T13:17:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{right|੩੫}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਅਜ ਕਲ ਉੱਨਤੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਫਲ,ਫੁਲ, ਬਨਾਸਪਤਿ, ਅਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੀਕਰ ਦੇ ਭੀ ਨਸਲ ਦੇ ਸੁਧਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਜਤਨ ਕਰਨਾ ਕਿੰਨਾਂ ਜਰੂਰੀ ਹੈ? ਇਸਨੂੰ ਸਾਡੇ ਪਾਠਕ ਵਿਚਾਰਨ ਤੋਂ ਆਪ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਜਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੁਪ ਰੰਗ ਵਿਚ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੁਧਰ ਸਕਦੇ, ਕਿੰਤੂ ਡੀਲ ਡੌਲ ਅਰ ਬਲ ਵਿਚ ਭੀ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਜਾਪਾਨ ਵਾਲੇ ਛੋਟੇ ਡੀਲ ਡੋਲ ਅਰ ਮਧਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹ ਅਜ ਕਲ ਅਪਨੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਕੱਦ ਵਧਾਉਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਕਰ ਰਹੇ ਸੁਣੇ ਜਦੇ ਹਨ ! {{gap}}ਗਰਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੀਯਮਾਂ ਤੇ ਯਥਾ ਯੋਗ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਸੰਤਨ ਰੰਗ ਰੁਪ ਸੁਭਾਵ ਅਰ ਬਲ ਵਿਚ ਸੁਧਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਪ੍ਰੰਤ ਉਚਿਤ ਪਾਲਨ ਪੋਸਨ ਯੋਗ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਅਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਰੱਖਯਾ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰਕ ਅਰ ਮਾਨਸਿਕ ਬਲ ਦੀ ਬ੍ਰਿਧੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਯੂਰਪੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸੈਂਡੋ ਬਾਲਪਨੇ ਵਿਚ ਅਤਿ ਨਿਰਬਲ ਸੀ,ਪੰਤੂ ਕਸਚਤ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਅਦੁਤੀ ਬਲੀ ਮਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਮਦਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਾਮਮੂਰਤੀ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਜੀਵਨ ਨ੍ਰਿਬਾਹ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਅਭਿ- ਆਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਅਸਾਧਾਰਨ ਬਲ ਅਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਲੇਟਕੇ</poem>}}<noinclude></noinclude> 6snet3f9cg7h06u9c7s3619pzi836jq 250 1034 239713 77685 2026-10-10T13:17:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{left|੩੬}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>੨੦ ਮਣਾਂ ਦਾ ਭਾਰਾ ਪੱਥਰ ਜੋ ਕਿ ਲਗ ਭਗ ਪੌਣਾ ਗਜ ਲੰਮਾ ਤੇ ਇੰਨਾਂ ਹੀ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਪੌਣੀਆਂ ਦੋ ਬਾਲਿਸਤਾਂ ਮੋਟਾ ਹੈ, ਅਪਨੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । ਛੇ ਸੱਤ ਆਦਮੀ ਬੜੀ ਕਠਨਤਾਈ ਨਾਲ ਇਸ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਪਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੁ ਉਠਦੀ ਵੇਰੀ ਆਪ ਲੇਟੇ ੨ ਹੀ ਪਾਸਾ ਮੋੜਕੇ ਇਸ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਪਰੇ ਸੁੱਟ ਦੇਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਭਾਰੇ ਪੱਥਰ ਉੱਪਰ ਦੋ ਢਾਈ ਮਣਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਪਥਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਓਹ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਆਈਆਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਲੋਹੇ ਦੇ ਹਥੌੜਿਆ ਨਾਲ ਤੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਭਾਰੇ ਪੱਥਰ ਉੱਪਰ ਪੂਰੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਸਵਾਰ ਸਮੇਤ ਖੜ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪੱਥਰ ਉਪਰੋਂ ਲੰਘ ਦੇਂਦੇ ਹਨ । ਅੱਠਾਂ ਸੱਤਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਸਹਿਤ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਭੀ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਆਪ ਲੋਹੇ ਦੇ ਮੋਟੇ ਸੰਗਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖਕੇ ਹੁਝਕਾ ਮਾਰਕੇ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਲੋਹੇ ਦੇ ਮੋਟੇ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਮਾਨ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਮੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਦਸਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤਿਵਾਲੀ ਮੋਟਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੱਕ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । ਆਪ ਦਾ ਕਥਨ ਹ ਕਿ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾ ਜਿਹਾ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਹੇ ਕਾਰਜ ਕਿਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ਤਤਪਰਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਚਾਹੁੰਨ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਬਨਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਮਾਂ ਪਿਉ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ</poem>}}<noinclude></noinclude> mm1lqp92v970a9k6j4zf2uz3ahik4lt 250 1036 239714 77686 2026-10-10T13:18:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{left|੩੮}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਚਾਹੀਏ,ਬੇਹੀ ਤ੍ਰਬੇਹੀ ਅਤੇ ਗਲੀ ਸੜੀ ਕੱਚੀ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਏ, ਪੁਰਾਣੀ ਕਨਕ ਦੀ ਰੋਟੀ, ਮੁੰਗੀ ਦੀ ਦਾਲ, ਚੌਲ ਪੁਰਾਣੇ ਯਾ ਖਿਚੜੀ ਭੁੱਜੀ ਹੋਈ ਕਨਕ ਦਾ ਦਲੀਆ, ਸਾਬੂਦਾਨਾ, ਘਿਉ, ਦੁਧ, ਮੱਖਨ, ਮਲਈ, ਰਿਤੂ , ਅਨੁਕੂਲ ਸਾਗ ਭਾਜੀ ਖਾਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਗਰਮ ਚੀਜ, ਤੇਜ ਚੀਜ, ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ । ਚੰਗੇ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਫਲ ਜਿਹਾ ਕੁ ਸੇਉ, ਅੰਗੂਰ, ਕੇਲੇ, ਅੰਬ , ਅਨਾਰ, ਸੰਤਰਾ, ਫਾਲਸੇ, ਨਾਸਪਤੀ , ਨਿੰਬੂ ਆਦਿਕ ਨਿਤ ਖਾਨੇ ਚਾਹੀਏ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ, ਗੁਲਾਬ ਅਰ ਕੇਉੜਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਸ਼ਰਬਤ, ਬਰਫ ਦਾ ਪਾਨੀ ਅਰ ਠੰਡਿਆਈ ਆਦਿਕ ਪੀਨੀ ਚਾਹੀਏ । ਰੋਜ ਇਕੋ ਹੀ ਚੀਜ ਨਹੀਂ ਖਾਨੀ ਚਾਹੀਏ, ਵਟਾ ਸਟਾ ਕੇ ਖਾਨੀਆਂ ਚਾਹੀਏ । ਜੋ ਚੀਜਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਯਾ ਬੋਝਲ ਹੋਣ ਉਹ ਨਹੀ ਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਏ । ਪੂਰੀਆਂ, ਕਚੋਰੀਆ, ਪਰੌਂਠੇ, ਛੋਲੇ, ਬਾਜਰਾ, ਜੁਆਰ, ਫੁਟ, ਖਰਬੂਜਾ, ਖਖੜੀ, ਖੀਰਾ, ਤਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜਾਂ ਅਰ ਸਕੀਲ ਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਠਿਆਈ ਆਦਿਕ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ । ਦੁਧ ਅਰ ਲੂਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਖਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਏ । ਘਿਉ ਅਰ ਖੰਡ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜਾਂ ਬਹੁਤ ਨਹੀ ਖਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ।</poem>}}<noinclude></noinclude> suf29l39orgyrild9qtji3oi4u5kpet 250 1037 239715 77728 2026-10-10T13:18:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{right|੩੯|}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਪਚ ਨੇ ਦੇ ਲਈ ਸਾਫ ਪੌਣ ਵਿਚ ਫਿਰਨਾ ਤੁਰਨਾ ਅਰ ਘਰ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਦੇ ਹੌਲੇ ਕੰਮ ਕਾਜ ਕਰਦੇ ਰਹਿਨਾ ਭੀ ਉਚਿਤ ਹੈ । ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਅਰੋਗ ਅਰ ਬਲਵਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਰ ਪ੍ਰਸੂਤ ਦੀ ਪੀੜਾ ਭੀ ਘਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਵਿਰੁਧ ਇਸਦੇ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਆਲਸ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੰਜੀ ਤੇ ਪਈਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਥਵਾ ਖਾਲੀ ਬੈਠੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਨਿਰਬਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਟਿ ਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਰ ਪ੍ਰਸੂਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖ ਭੋਗਨਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਸੰਤਾਨ ਭੀ ਨਿਰਬਲ ਅਰ ਰੋਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । {{gap}}ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੰਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਭੋਗ ਤੋਂ ਬਚਨਾ ਚਾਹੀਏ ਅਰ ਕਿਸੇ ਨਸ਼ੀਲੀ ਚੀਜ ਦਾ ਸੇਵਨ ਨਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ । ਜੋ ਮਾਵਾਂ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਲਕ ਨਿਰਬਲ, ਕੁਰੂਪ ਮੰਦ ਬੁਧੀ ਅਰ ਰੋਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਰ ਕਈ ਬੱਚੇ ਮਰ ਭੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । {{gap}}ਗਰਭਣੀ ਦੇ ਪਹਿਰਨੇ ਦੇ ਬਸਤ੍ਰ ਉੱਜਲੇ ਅਰ ਰੁਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ । ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਹੌਲੇ ਅਰ ਧੋਣੇ ਯੋਗ ਬਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਨੇ ਚਾਹੀਏ ਅਰ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਅਜੇਹੇ ਬਸਤ੍ਰ ਹੋਨ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੇਟ ਅਰ ਲੱਕ ਕੱਸਿਆ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਸਦਾ ਨ੍ਹਾਉਣੇ ਅਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਰਖਨ</poem>}}<noinclude></noinclude> qawtvv0mrv8pehjwk5dbzp4q6045msp 250 1038 239716 77729 2026-10-10T13:19:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{left|੪੦}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮੰਨਮਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਗਰਭਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਯਾ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਅਰ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰਮ ਯਾ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ । ਮੀਂਹ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਅਰ ਓਸ ਵਿਚ ਸੌਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ । ਖੁਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿਚ ਸਵੇਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੁਰਨਾ ਫਿਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਅਰੋਗ ਅਚ ਚਿੱਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਅਧਿਕ ਅਰੋਗ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਰ ਪ੍ਰਸੂਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਧਿਕ ਕਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । {{gap}}ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸੌਣ ਦਾ ਮਕਾਨ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅਰ ਹਵਾਦਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਏ । ਤੰਗ ਅਰ ਹਨੇਰੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰਹਿਨਾ ਚਾਹੀਏ । ਬਹੁਤੀ ਠੰਢ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਮਕਾਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਰ ਬਾਰੀਆਂ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਰਹਿਣੀਆਂ ਚਾਹੀਏ । ਹਵਾ ਅਰ ਚਾਨਣ ਅਧਿਕ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਠੰਢ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾ ਦਾ ਬੁਲਾ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਲਗਣ ਚਾਹੀਏ । ਮੀਂਹ ਅਰ ਸਿਆਲੇ ਵਿਚ ਵਿਛਾਈਆਂ ਨੂੰ ਧੁੱਪੇ ਸੁਕਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਏ,ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਲ੍ਹਾਬ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਏ ।। {{gap}}ਗਰਭਣੀ ਨੂੰ ਅਧਿਕ ਮੇਹਨਤ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ ਭਾਰੀ ਚੀਜ਼ ਉਠਾਂਉਣੀ ਅਰ ਅਧਿਕ ਦੂਰ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕਰਨੋ ਬਚਨਾਂ ਚਾਹੀਏ । ਰਸਤਾ ਚਲਨੇ </poem>}}<noinclude></noinclude> galkz58ofee7021rp6xefxnmwd0yog7 250 1039 239717 77730 2026-10-10T13:21:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{right|੪੧}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਨਠਦੇ, ਕੁਦਨੇ ਟੱਪਨੇ ਤਥਾ ਨੱਚਨੇ ਅਰ ਉਪਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਨੇ ਅਰ ਥੱਲੇ ਨੂੰ ਉਤਰਨੇ ਅਰ ਉਛਲਨੇ ਨਾਲ ਗਰਭਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਅਧਿਕ ਸ਼ੋਕ ਚਿੰਤਾ ਅਰ ਡਰ ਤੋਂ ਗਰਭਣੀ ਨੂੰ ਬਚਨਾ ਚਾਹੀਏ । ਤਿੰਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੀਕਰ ਗਰਭ ਗਰਭਾਸ਼ੈ ਵਿਚ ਸਿਥਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਥੋੜੀ ਅਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਭੀ ਗਰਭ ਦੇ ਛਿਨ ਜਾਨ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਿਛੋ ਭੀ ਦੂਰ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਏ ਅਰ ਪੂਰੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿੰਤੂ ਅਠਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਰ ਚੁਕਨੇ, ਅਧਿਕ ਮੇਹਨਤ ਅਰ ਅਧਿਕ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੁਵੇਲੇ ਬਾਲਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਆਰਾਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ । ਗਰਭਣੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਨਾ ਬਹੁਤ ਬੈਠੇ, ਨਾ ਨਿਵੇਂ, ਨਾ ਇਕਵਾਸੀ ਲੇਟੇ, ਨਾ ਹੀ ਅਧਿਕ ਤੁਰੇ ਫਿਰੇ । ਖਾਸ ਕਰ ਹੁਜੱਕੇ ਲਗਨ ਵਾਲੀ ਅਸਵਾਰੀ ਯੱਕਾ, ਰੇਹੁੜੂ, ਬਹਿਲੀ ਆਦਿਕ ਵਿਚ ਨਾਂ ਬੈਠੇ । ਬਹੁਤੇ ਚਿਰ ਤੀਕਰ ਖੜੋਤਿਆਂ ਰਹਿਣਾ, ਨੱਚਣਾ ਤੰਗ ਹੋਕੇ ਬਹਿਨਾ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਅਰ ਪਖਾਨੇ ਦਾ ਰੋਕਨਾ, ਭੁਖਿਆਂ ਰਹਿਨਾ, ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬੋਲਨਾ ਅਰ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਕਪੜੇ ਪਾਉਨੇ, ਇਤਿਆਦਿਕ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚਨਾ ਚਾਹੀਏ । ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਬੇ ਧਿਆਨੀ ਨਾਲ ਭੀ ਗਰਭ ਛਿਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਰ ਜਿਥੋਂ ਤੀਕਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਗਰਭ ਡੱਗਿਆ ਤਾਂ ਫੇਲ ਆਗਲੇ ਗਰਭ ਦੇ ਡਿਗਣ ਦਾ ਭੀ ਡਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।</poem>}}<noinclude></noinclude> au6v4s0bjauhluaeibidi0zlb3wcpit 250 1040 239718 77731 2026-10-10T13:21:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{left|੪੨}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਗਰਭਨੀ ਦੇ ਲਈ ਸਦਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰਖਨਾ ਹੀਏ ਕਿ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਚਿੱਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਰ ਸਰੀਰ ਸ੍ਵਸਥ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਤੀ ਅਰ ਹੋਰ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਗਰਭਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਅਰ ਦਯਾ ਦਾ ਵਰਤਾਉ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਅਰ ਸੁਖ ਪੂਰਬਕ ਰਖਨਾ ਚਾਹੀਏ। ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਅਰ ਉਸਦਾ ਪਾਲਨ ਪੋਸਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੂਤ ਕਰਨਾ ਇਕ ਬੜਾ ਭਾਰਾ ਕੰਮ ਹੈ । ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਰ ਉਸਦੇ ਪਯਾਰੇ ਪਤੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਭੀ ਪੂਰਾ ਵਿਚਾਰ ਰਖਨਾ ਚਾਹੀਏ । ਨਿਯਮ ਵਿਰੁਧ ਗੱਲਾਂ ਦੁਖਦਾਈ ਨਤੀਜੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਗਰਭਵਤੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਜਿਸਤੋਂ ਇਕਵਾਰਗੀ ਅਚਨਚੇਤ ਘਬਰਾ ਜਾਏ ਯਾ ਤ੍ਰੱਬਕ ਜਾਏ ਨਾ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਏ । ਬਿਜਲੀ ਅਰ ਗੋਲੇ ਆਦਿਕ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਬਚੌਣਾ ਚਾਹੀਏ । ਉਠਨ, ਬੈਠਨ, ਚਲਨ, ਫਿਰਨ ਅਰ ਲੇਟਨ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਰਖਨਾ ਚਾਹੀਏ । ਜਿਸ ਚੀਜ ਦੇ ਖਾਣੇ ਅਰ ਜਿਸ ਕੰਮ ਦੇ ਕਰਨੇ ਨੂੰ ਅਧਿਕ ਜੀ ਕਰੇ ਉਸਨੂੰ ਜਰੂਰ ਖਾਣਾ ਅਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗਰਭ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਨ ਦੀ ਸਮਭਾਵਨਾ ਹੈ । ਪੰਤੂ ਦੁਖਦਾਈ ਚੀਜਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਅਰ ਕੰਮ ਦੇ ਕਰਨੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਗਰਭਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰ ਕੇ ਰੋਕ ਕਰ ਦੇਵੇ ।। {{gap}}ਗਰਭਨੀ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜਿਥੋਂ </poem>}}<noinclude></noinclude> 2i4xrztixtmjlhiuvb59r5dabeu5myb 250 1041 239719 77778 2026-10-10T13:22:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{right|੪੩}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨ ਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਤਕ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਬਹੁਤਾ ਰੋਗ ਵਧਨ ਤੋਂ ਪਹਲੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ "ਇਸਤ੍ਰੀ ਰੋਗ ਚਿਕਿਤਸਾ" ਜਾਂ "ਜਵਾਨ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਬੋਧ" ਜਾਂ ਸਿੱਧ ਔਖ਼ਧੀ ਭੰਡਾਰ" ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਹੀ ਕੋਈ ਦਵਾ ਵਿਚਾਰਕੇ ਵਰਤ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਨੁਭਵੀ ਅਰ ਚਤੁਰ ਵੈਦ ਯ ਡਾਕਟਰ ਯਾ ਹਕੀਮ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ । ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਨਕਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਸਦੀ ਦਵਾ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਭੀ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗੁਣਵਾਨ, ਵਿਦਵਾਨ ਵੈਦ ਯ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਜੋ ਦਵਾ ਪੁਛੋ ਉਹ ਫੇਰ ਗਰਭਣੀ ਨੂੰ ਦਿਓ ਹੀ ਨਾਂ। {{gap}}ਗਰਭਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਛੂਤ ਦੇ ਰੋਗ ਯਥਾ ਹੈਜ਼ਾ, ਮਾਤਾ, ਅਰ ਪਲੇਗ ਵਾਲੇ ਮਨੁਖਾਂ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਜੇਹੇ ਰੋਗ ਮਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਗਰਭ ਦੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਕਦੀ ੨ ਬਾਲਕ ਉਦਰ ਵਿਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਭੀ ਬੜਾ ਭਯਵਾਨ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । </poem>}}<noinclude></noinclude> e4uq1z6zspgc9n8ghh60doa495ppg4k 250 1042 239726 61704 2026-10-10T13:43:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 239726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗ ੪-ਸੰਤਾਨ ਉਤਪਤੀ ਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇਸਮੇਂ ਜੇਹੀਸਾਵਧਾਨੀਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਭੀ ਅਧਿਕ ਧਿਆਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਣ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ । ਗਰਭ ਰੈਹਣ ਦੇ ਚਾਲੀ ਸਾਡੇ (ਨੌ ਮਹੀਨੇ ੧੦ ਦਿਨ) ਪਿੱਛੋਂ ਕਈ ਬਾਲਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੋ ਪ੍ਰਸੂਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਓਹ ਸਭ ਇਸ ਵੇਲੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪੈਹਲੇ ਸਾਫ ਅਰ ਹਵਾਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਮਕਾਨ ਅਰ ਚਤਰ ਅਰ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੱਣੀ ਦਾਈ ਨੂੰ ਸੱਦਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਅੱਜ ਕੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੰਮੇ ਮਕਾਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਵਾ ਅਰ ਚਾਨਣ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾਂ ਹੋਵੇ ਪ੍ਰਸੂਤ ਦੇ ਲਈ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੈਨ ਅਤ ਜੇਹੀ ਬੁਰੀ ਭਲੀ ਦਾਈਤ ਪੀੜਾਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਏਸੇ ਤੇ ਹੀ ਬੇਅੰਤ ' ਉਪੱਦਵ ਤੇ ਦੁਖ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਅਜੇਹੀਆਂ ੨ ਬੇਧਿ-- ਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਬੱਚੇ ਸੂਤ ਵਿਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਕਦੀ ਕਦੀ ਪ੍ਰਸੂਤ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਭੀ ਕੁਵੇਲੇ ਮਿਯੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇ R ਬੱਚਾ ਜਮਾਉਨ ਦਾ ਕੰਮ ਬੜਾ ਕਠਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਭੀਕਰ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਅਜੇਹੀ ਦਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਏ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਅਯਾਸ ਹੋਵੇ, ਚਤਰ ਅਰ ਰੋਗ ਰੋਹਤ ਹੋਵੇ । ਬੁਰੇ ਸੁਭਾਵ ਅਰ ਦੁਰਗੁਣ ਵਾਲੀ :<noinclude></noinclude> 80l4mv32cx3p1rz6ge3be2paah20f1j 239729 239726 2026-10-10T13:51:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 239729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|»੪-ਸੰਤਾਨ ਉਤਪਤੀ«}}}} {{Block center|<poem>{{x-larger|ਗ}}ਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੇਹੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਭੀ ਅਧਿਕ ਧਿਆਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਣ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਲਕ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ । ਗਰਭ ਰੈਹਣ ਦੇ ਚਾਲੀ ਸਾਡੇ (ਨੌ ਮਹੀਨੇ ੧੦ ਦਿਨ) ਪਿੱਛੋਂ ਕਈ ਬਾਲਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੋ ਪ੍ਰਸੂਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਓਹ ਸਭ ਇਸ ਵੇਲੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪੈਹਲੇ ਸਾਫ ਅਰ ਹਵਾਦਾਰ ਸੁੰਦਰ ਮਕਾਨ ਅਰ ਚਤਰ ਅਰ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦਾਨੀ ਦਾਈ ਨੂੰ ਸੱਦਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਅੱਜ ਕੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੰਮੇ ਮਕਾਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਵਾ ਅਰ ਚਾਨਣ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾਂ ਹੋਵੇ ਪ੍ਰਸੂਤ ਦੇ ਲਈ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੈਨ ਅਰ ਜੇਹੀ ਬੁਰੀ ਭਲੀ ਦਾਈ ਪ੍ਰਸੂਤ ਪੀੜਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਏਸੇ ਤੇ ਹੀ ਬੇਅੰਤ ਉਪੱਦ੍ਰਵ ਤੇ ਦੁਖ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਅਜੇਹੀਆਂ ੨ ਬੇਧਿ-- ਆਨੀਆਂ ਨਾਲ ਕਈ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਸੂਤ ਵਿਚ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਕਦੀ ਕਦੀ ਪ੍ਰਸੂਤ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਭੀ ਕੁਵੇਲੇ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਬੱਚਾ ਜਮਾਉਨ ਦਾ ਕੰਮ ਬੜਾ ਕਠਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਤੀਕਰ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਅਜੇਹੀ ਦਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਏ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਅਭਯਾਸ ਹੋਵੇ, ਚਤਰ ਅਰ ਰੋਗ ਰੈਹਤ ਹੋਵੇ । ਬੁਰੇ ਸੁਭਾਵ ਅਰ ਦੁਰਗੁਣ ਵਾਲੀ </poem>}}<noinclude></noinclude> 2i4tsl4eqnr8uf64pto1iu5yqvlthdj 250 1043 239720 77780 2026-10-10T13:23:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{right|੪੫}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨ ਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਪਾਂ ਹੋਵੇ, ਕੱਪੜੇ ਅਰ ਹੱਥ ਦਾਈ ਦੇ ਉਜਲੇ ਹੋਨ ਅਰ ਨਹੁੰ ਉਤਰੇ ਹੋਏ ਹੋਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਪੂਰਣ ਅਰੋਗ ਹੋਵੇ ! {{gap}}ਜੱਚਾ ਦਾ ਮਕਾਨ ਮਜੇਹ ਹੋਨਾ ਚਾਹੀਏ ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਾਹਰ ਦੀ ਸਫ ਵਾਯੂ ਅਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪਵੇਸ਼ ਹੋ ਸਕੇ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਾਫ ਹਵਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਵਸ਼ਕਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਡਾਕਟਰ ਪਈਨ ਸਹਿਬ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਲਗ ਭਗ ਅੱਧੇ ਬੱਚੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ੧੫ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ੨ ਕੇਵਲ ਸਾਫ ਵਾਯੂ ਦੇ ਨਾਂ ਮਿਲਨੇ ਨਾਲ ਸਾਹ ਘੁਟ ਕੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭੀ ਵਿਚਾਰ ਰਖਣਾ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਹਵਾ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਝੋਕਾ ਮਾਂ ਅਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਸਿਲ੍ਹਾਬ ਭੀ ਨਾਂ ਹੋਨੀ ਚਾਹੀਏ ਅਰ ਪਾਣੀ ਵਗਨ ਦੇ ਲਈ ਪੱਕੀ ਮੋਰੀ ਹੋਵੇ ਅਥਵਾ ਪ੍ਰਾਤ ਜਾਂ ਟੱਬ ਵਿਚ ਪਾਨੀ ਪਾਂਦੇ ਜਾਨ ਅਰ ਅਕੱਠਿਆਂ ਹੋਨ ਤੇ ਬਾਹਰ ਸੁਟਵਾ ਦੇਣ ਘਰ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾਈ ਵਲ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਧਯਾਨ ਰਖਨਾ ਚਾਹੀਏ। ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਯਾ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿਜੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਤੱਤਕਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਨੇ ਚਾਹੀਏ । ਮਕਾਨ ਨੂੰ ਸਿਆਲ ਦੀ ਰੁਤ ਵਿਚ ਲਕੜਾਂ ਦੇ ਕੋਲਿਆਂ ਦੀ ਅਗ ਨਾਲ ਗਰਮ ਰਖਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਧੂਆਂ ਨਿਕਲ ਜਾਏ ਤਦੋਂ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਲਿਆਉਂਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ! {{gap}}ਜੱਚਾ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸ- ਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਇਕੱਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕਰਨਾ ਅਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਚੀਕ ਚਿਹਾੜਾ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਜੱਚਾ </poem>}}<noinclude></noinclude> joor0cy56uk2w1tt7henpgz41mibfrc 250 1044 239721 77791 2026-10-10T13:24:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{left|੪੬}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨ ਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਦੇ ਪਾਸ ਦਾਈ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋਰ ਰਹੇ । ਇਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸਮਝਦਾਰ ਅਚ ਚੰਗੇ ਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹੋਵੇ । ਜੇਕਰ ਇਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਟਹਿਲ ਨਾਂ ਕਰ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਇਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਹੋਰ ਰਹੇ ਬਹੁਤ ਘੜਮੱਸ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ! {{gap}}ਦਾਈ ਅਰ ਪਾਸ ਰੈਹਣੇ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਪ੍ਰਸੂਤ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਰਭਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਢਾਰਸ ਦੇਣ, ਜੇ ਗਰਭਣੀ ਪੈਹਲੀ ਵਾਰ ਹੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜੋ ਜੋ ਗੱਲ ਦੱਸਨੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਚੇਤ ਕਰ ਦੇਣ । ਜੇਕਰ ਦਰਦ ਮੱਠਾ ਪੈ ਜਾਏ ਤਾਂ ਗਰਮ ਦੁਧ ਪਿਆਉਨਾ ਚਾਹੀਏ । ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਦੋ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਤੀਕਰ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਰੈਂਹਦਾ ਹੈ, ਅਜੇਹੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ ਭੁਖ ਲਗਨੇ ਤੇ ਗਰਮ ਦੁਧ; ਸਾਗੁਦਾਨਾ, ਅਰਾਰੂਟ ਯਾ ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਹੌਲਾ ਭੋਜਨ ਦੇਨਾ ਚਾਹੀਏ । ਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ "ਜਵਾਨ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਬੋਧ" ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨੀ ਜਾਂ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । {{gap}}ਜਦੋਂ ਬਲਕ ਦਾ ਪ੍ਰਸੂਤ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਾਈ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸਾਹ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕੈਹ ਦੇਵੇ, ਅਰ ਜਦੋਂ ਬਲਕ ਜਨਮਨ ਲਗੇ ਤਾਂ ਬੈਠਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦੇਵੇ ! ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਬਾਲਕ ਜਨਮ ਪਵੇ ਤਾਂ ਤਤਕਾਲ ਦਾਈ ਬਾਲਕ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸਾਫ ਕਰ ਦੇਵੇ । ਮੂੰਹ ਦੇ ਸਾਫ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਬੱਚਾ ਰੋਣ ਲਗੇਗਾ , ਜਨਮਦਿਆਂ ਹੀ ਬੱਚੇ ਦਾ ਰੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ</poem>}}<noinclude></noinclude> 3bi3qwj52r4yy4l8fjth9xnsvc8fmfz 250 1045 239722 77795 2026-10-10T13:24:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{right|੪੭}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨ ਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗਾ ਹੈ।ਜੇਕਰ ਬੱਚਾ ਨਾਂ ਰੋਵੇ ਤਾਂ ਦਾਈ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ੪-੫ ਛੱਟੇ ਦੇਵੇ,ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਰੋਣ ਲਗੇਗਾ । ਜੇਕਰ ਇਸ ਤੇ ਭੀ ਬੱਚਾ ਨਾ ਰੋਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਚਿਤ ਉਪਾਯ ਕਰੇ। {{gap}}ਬਾਲਕ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਨ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਜੱਚਾ (ਮਾਤਾ) ਅਰ ਬੱਚਾ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਖਬਰਗੀਰੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਏ, ਜੱਚਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੂੰਝਕੇ ਅਰ ਸਿੱਧੀ ਲਿਟਾਕੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਸੌਣ ਦੇਣ, ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਉਸਨੂੰ ਵਿਛਾਈ ਤੋਂ ਨਾਂ ਉਤਰਨ ਦੇਣ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਾਖਾਨੇ ਅਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਭੀ ਲੇਟੇ ਲੇਟੇ ਹੀ ਕਰਾ ਦੇਣ । ੧੦-੧੫ ਦਿਨਾਂ ਤੀਕਰ ਪੂਰੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਨੂੰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਏ,ਪ੍ਰਸੂਤ ਨੂੰ ੪ ਦਿਨਾਂ ਤੀਕਰ ਛੇਤੀ ਪਚਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੇਹਾਕੁ ਦੁਧ, ਸਾਗੁਦਾਨਾ, ਅਰਰੂਟ, ਦਿਨ ਵਿਚ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਦੇਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਚਹੁੰ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹਰੀਹਾ (ਲੇਟੀ ਆਟੇ ਦੀ) ਅਰ ਦਲੀਆ ਖਿਚੜੀ ਆਦਿਕ ਦੇਣ । ਧੀਰੇ ਧੀਰੇ ਮੂੰਗੀ ਦੀ ਦਾਲ ਰੋਟੀ ਆਦਿਕ ਦੇਣ । ਪ੍ਰਸੂਤ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਆਦਿਕ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾਈ ਤੇ ਭੀ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਏ । ਜੇਕਰ ਸਿਆਲ ਦੀ ਰੁਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਅਰ ਬੱਚੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਠੰਢ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਰੱਖਯਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਏ। {{gap}}ਰੈਹਣ ਦਾ ਮਕਾਨ ਅੱਗ ਨਾਲ ਗਰਮ ਰੱਖਯਾ ਜਾਵੇ, ਅਰ ਕੱਪੜੇ ਭੀ ਅਜੇਹੇ ਗਰਮ ਹੋਨੇ ਚਾਹੀਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ</poem>}}<noinclude></noinclude> j4lyjoa75y0kj8mz3fcxoldpp1bm2h8 250 1046 239723 77797 2026-10-10T13:25:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{left|੪੮}}</noinclude>{{center|{{x-larger|[ਮਨਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ]}}}} {{Block center|<poem>ਤੋਂ ਠੰਢ ਦਾ ਬਚਾਉ ਚੰਗੀ ਤਰ ਹੋ ਸਕੇ । {{gap}}ਏਹ ਅਟੱਲ ਹੈ ਕਿ ਏਸ ਸਾਰੀ ਮ੍ਰਿਯਾਦਾ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਵਰਤਨ ਤੇ "ਮਨਮੰਨੀ ਸੰਤਾਨ" ਅਰਥਾਤ ਜੇਹੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇਗੀ ਤੇਹੀ ਹੀ ਔਲਾਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ । ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਸੁਮੱਤ ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਬਖਸ਼ਨ ! {{gap}}ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਉਪਰੰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਕੁਝ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ "ਬਾਲਕ ਰੋਗ ਚਿਕਿਤਸਾ" "ਜਵਾਨ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਬੋਧ" ਅਤੇ "ਬਾਲਕ ਪਾਲਣ ਵਿਧੀ" ਆਦਿਕ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ,ਇਹ ਲੇਖ ਇਥੇ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{center|ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ, ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ।।}} </poem>}}<noinclude></noinclude> pms4h1uglkmp8nvmxjq8al5pm1rjezb 250 1047 239725 61714 2026-10-10T13:41:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 239725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|{{xx-larger|ਦੂਖ ਨਿਵਾਰਨ ਮਾਸਕ ਪੱਤ੍ਰ !}}}} {{gap}}ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦਿਨ ੧ ਜਨਵਰੀ ੧੬੦੬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਵੇ ਹਰ ਅੰਗੇਜ਼ੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੈਹਲੇ ਹਫਤੇ ਨਿਕਲਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਸਤਾਨਿਰਾਲੇ ਵੰਗਦਾ ਹਰ ਕੰਮ ਦੇ ਬਾਲ ਬਿਧ ਜਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸਭ ਵਾਸਤੇ ਧਰਮ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ,ਇਸ ਵਿਚ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨ ਸਕ ਆਤਮਕ, ਧਾਰਮਕ, ਭਾਈ ਚਾਰਕ ਅਤੇ ਦੇਸ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਤੇ ਗੁਰਮਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ੨ ਲੱਖ ਆਯੁਰ ਵੇਦ (ਹਿਕਮਤ) ਦਾ ਚਾਰ, ਸਖੱਲੋਂ ਦਰਕੇ ਇਹ ਜ ਸਾਂਝੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਉਪਦੇਸ਼, ਇਸਤੀ ਸਾਂਸਿਸਾਂ, ਨੀਤੀ ਵਾਰਤਾ, ਆਤਮ ਵਿਯਾ, ਅਨੋਖੀਆਂ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਬਰਾਂ ਸਿੱਖਣਾ ਭਰੀਆਂ ੩ ਦਲੀਆਂ ਨਾਵਲਾਂ ਆਦਿਕ ਅਨੇਕ ਸੁੰਦਰ ੨ ਲੇਖ ਤੇ ਸਿਲਸਲੇਵਰ ਅਤੀ ਉੱਤਮ ਲੋੜ ਵੰਦੇ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਪੱਤ ਭੀ ਖਾਸੀ ਕਤਾਬ ਜਿੰਨਾਂ ੫੭ ਸਫੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ੧੯੧੨-੧੩ ਵਿਚ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਸਵਾ ਸਵਾ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕੀਮਤ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ - ਪੁਸਤਕਾਂ ਖ੍ਰੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹਨ | ਅਰੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਭੀ ਵਧੀਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪਹੁੰਚਨਗੀਆਂ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਕੇ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਾਸਤੇ ਕੀਮਤ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਭੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਣੇ ਚਾਕ ਖਰਚ ਕੇਵਲ ।। ☰ )ਮਟਾਪੂ ਨਿਵਾ ਸੀਆਂ ਤੋਂ ।।। ☰ ) ਸਾਲ ਪੇਸ਼ਗੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,ਵੀ, ਪੀ. ਦਾਰਾ।।। –) ਹਰ ਇਕ ਸੱਜਨ ਨੂੰ ਏਸ ਦਾ ਖੀਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਤੇ ਬਣਾਕੇ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀ ਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਪੜਤ ਦਾ ਪਤਾ-ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਮਾਲਕ “ਦੂਖ ਨਿਵਾਰਨ ਪਤ੍ਰ” ਤਰਨ ਤਾਰਨ (ਪੰਜਾਬ) </poem>}}<noinclude></noinclude> 2hgytbffm3wv7ntfh4rquwg6rb671l2 250 8977 239801 29499 2026-10-11T05:33:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239801 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਸੰਗੀਤ-ਉਸਤਾਦ ਵਾਂਗ ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਗਾਣਾ ਸਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ । ਗੌਣ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਗਾਣਾ ਸਿਖਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿਚ ਬੜਾ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਕ ਲਟ ਲਟ ਕਰਦਾ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਲਾਟੂ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਤੁਰਦੀ ਕਰੈਂਟ ਹੈ। "ਕਰੈਂਟ" ਬੜੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਹਰਕਤ ਵਿਚ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਖੇਡ ਕੇ, ਸਫ਼ਰ ਕਰਕੇ, ਲੈਕਚਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਕਈ ਮਨ-ਆਈਆਂ ਅਜ਼ਮਾ ਕੇ, ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਏ। ਜਿਹੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਲੰਘੇ ਨਹੀਂ, ਉਹਦਾ ਭਾਰ ਸਾਡੇ ਤੇ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਮੀਂਹ, ਧੁਪ, ਹਨੇਰੀ, ਬੱਦਲ, ਭੀੜ, ਇਕਲਾਪਾ, ਸ਼ੋਰ, ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ, ਭੁਖ, ਤ੍ਰਿਹ, ਸਭ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਹੀ ਪਕਿਆਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਚਟਾਨ ਵਰਗੀ ਪਕਿਆਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਸੀਲ਼ੀਆਂ ਛੱਲਾਂ ਨਿਤ ਠੁਕਰਾ ਕੇ ਮੁੜਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ । </br> {{gap}}ਲਲਚਾਵੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ। ਸਿਰਫ਼ ਹਾਰ ਹਾਰ ਕੇ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਇਆ ਹੀ ਸਰਬ-ਓਰ ਜਿਤ ਦਾ ਸਵਰਗੀ ਅਹਿਸਾਸ ਪੁਖ਼ਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇ, ਇਹ ਮੌਕਾ ਛਡਿਆ ਨਾ ਜਾਏ । </br> {{gap}}ਚੌਥੀ ਗਲ ਹੈ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਯੋਗਤਾ । ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਟਾਂਗੇ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਚੰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨ-ਖੋਰੂ ਗੱਢੀਆਂ ਤੇ ਅਨ-ਭਵੇਂ ਕਿੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਹੈ । ਕਈ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਰਦ {{nop}}<noinclude>{{rh|||੯੭}}</noinclude> m2w2o7ucoox82kem911c0nw7ixqafk3 250 8984 239802 29503 2026-10-11T05:36:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239802 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬੜੇ ਲਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਿਆਣੇ ਤੇ ਸੁਚੱਜੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਚੁਭ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਝਟ ਤਕਲਾ ਵਿੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੈਰ ਸਾਡੇ ਤੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਸਾਡਾ ਪੈਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਪਾਸੀ ਚੀਕ ਚਿਹਾੜਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਆਦਮੀ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਗਲ ਮੂੰਹੋਂ ਕਢਣ ਦੀ ਢਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਸਾਰੀ ਤਾਣੀ ਗੰਢੋ ਗੰਢ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਟਾਂਗੇ ਵਰਗਾ ਨੁਕਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਿਲ ਨੀਵੇਂ ਨਹੀਂ ਠੋਕੇ ਗਏ, ਕਾਬਲੇ ਨਹੀਂ ਕੱਸੇ ਗਏ, ਅੰਦਰ ਰੰਗ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਟਪ ਦਾ ਕਪੜਾ ਬੜਾ ਸੁਹਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਢਿਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਚ ਘੜ੍ਹਮ ਮੀਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਬੈਠਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਲਾਹ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਦੋਸਤ ਦੋਸਤ, ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਪਿਓ ਪੁਤਰ, ਬੜੀ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾ, ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਹਮਣੇ ਬੜੀ ਸੁਹਣੀ ਰਾਤ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਧਿਰ ਦੇ ਗਲ ਪਈ ਕਮੀਜ਼ ਵਲ ਧਿਆਨ ਜਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਦਾ ਕਪੜਾ ਓਦੂੰ ਚੰਗਾ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਲਾਂ ਬਹਿਸ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਤਾਲ ਉਖੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਿਰਾਂ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮਾਯੂਸੀ ਜਾ ਲੁਕਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ।</br> {{gap}}ਕਿਉਂ ? - ਸਾਰੇ ਕਿਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਠੋਕੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ । ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੇ ਵੇਲੇ ਕਿਹੜੀ ਚੁੰਝ ਚੁਭ ਜਾਏ ।</br> {{gap}}ਸੁਭਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੁੰਝਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਂਗ "ਰਿਵਟ" ਕਰਨਾ ਭਾਈਚਾਰਕ ਯੋਗਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਇਸ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਮੋਟੇ ਮੋਟੇ ਅੰਗ ਮੈਂ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰ ਸਕਿਆਂ ਹੈ।</br> {{gap}}੧. ਹਾਸ' ਰਸ {{nop}}<noinclude>{{rh|੯੮}}</noinclude> 8eo6u2fxxxzxfya53olgnccvtw61i7g 250 9087 239803 29536 2026-10-11T05:39:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239803 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}੨. ਨਿਸਬਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ</br> {{gap}}੩. ਦੂਜੇ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ </br> {{gap}}੪. ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ</br> {{gap}}੫. ਖਿਮਾਂ ਮੰਗ ਸਕਣਾ-ਖਿਮਾਂ ਕਰ ਸਕਣਾ</br> {{gap}}੬. ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਣਾ</br> {{gap}}੭. ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਤਾ ਵੇਖ ਸਕਣਾ।</br> {{gap}}ਇਹ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਸਾਡੀ ਜਿਹੜੀ ਨੁਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚੁਭੇ, ਫ਼ੌਰਨ ਉਸ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੁਕਰ ਨੂੰ ਰਗੜ ਕੇ ਬੇ-ਖ਼ਤਰ ਬਣਾ ਦਿਤਾ । ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਸਾਡੀ ਉਹੋ ਨੁਕਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਚੁਭਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਿਰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਨ ਨਾ ਸਮਝੋ, ਸਾਡੀਆਂ ਨੁਕਰਾਂ ਦੀ ਸੁਖਾਵੀਂ ਗੋਲਾਈ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਇਕਸੁਰਤਾ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਲੋਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਬਣੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਨੁਕਰਾਂ ਫੋਲੀਆਂ । {{rh|||ਮਾਰਚ-੧੯੪੪}} {{rule|3em}}<noinclude>{{rh|||੯੯}}</noinclude> jyqvske579qtwvn9v4so39zuxnnls4f 250 9092 239804 29537 2026-10-11T05:46:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239804 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਦਿਲ ਦਾ ਚੈਨ'''}}}} {{gap}}ਦਿਲ ਦੇ ਚੈਨ ਦੀ ਬੜੀ ਮੰਗ ਹੈ । </br> {{gap}}ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਆਦਮੀ ਭਗਵੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਏ, ਉਹਦੇ ਗਿਰਦ ਮਾਈ ਭਾਈ ਦੀ ਭੀੜ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਵਿਚ ਚੈਨ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਥੋ ਹਥੀਂ ਵਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੈਨ ਵਰਗੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਤੇ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ, ਹਾਲ ਛਪਾ ਛਪ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਗਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਲ ਦੇ ਚੈਨ ਬਾਰੇ ਪੁਛਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਚਾ ਮਨੋਰਥ ਢੂੰਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਏਸੇ ਚੈਨ ਤੇ ਉਂਗਲ ਧਰਦਾ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਮੰਦਿਰਾਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿਚ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮ, ਲੋਕ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਲੈਂਦੇ, ਸਿਜਦੇ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦਿਲ ਦਾ ਚੈਨ ਢੂੰਡਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਤੀਰਬ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਹਜ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ।</br> {{gap}}ਦਿਲ ਦੇ ਚੇਨ ਦੀ ਜੁਸਤਜੂ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਬੇਚੈਨ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਇਹ ਚੈਨ ਹੈ ਕੀ ? {{nop}}<noinclude>{{rh|੧੦੦}}</noinclude> bgg1zzuylgesehicfzxjlnsaw7u377t 250 9129 239805 29539 2026-10-11T05:49:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239805 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਉਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਇਧਰ ਨਾ ਭਰਮੇ, ਓਧਰ ਨਾ ਡੋਲੇ, ਇਹ ਡਿਗ ਡਿਗ ਨਾ ਪਏ, ਇਹ ਉਡ ਉਡ ਆਪਿਉਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਹੋਵੇ । </br> {{gap}}ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਮਿਹਰ ਅਗੰਮੀ ਹੋ ਜਾਏ, ਕੋਈ ਦਰਿਸ਼ਟ ਸਵੱਲੀ ਪੈ ਜਾਏ, ਕੋਈ ਲਿਵ ਇਲਾਹੀ ਜੁੜ ਜਾਏ, ਕਿ ਮਨ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਪੱਕੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਬੱਧਾ ਜਾਏ, ਤੇ ਉਹਦਾ ਜਵਾਰ ਭਾਟਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਏ ।</br> {{gap}}ਕਿਸੇ ਕਿੱਲੇ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਬੱਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਭੁਲੇਖਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੈਨ ਦੀ ਚਾਬੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਤੋਂ ਰੋਕੀ ਰਖਦਾ ਹੈ ।</br> ਚੈਨ ਪੱਕੀ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਤਰਾਂ ਗੱਡੇ ਜਾਣ ਦੀ ਅਹਿੱਲਤਾ ਨਹੀਂ। ਪੱਕੇ ਗੱਡੇ ਥੰਮ੍ਹ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਡਿੰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਫੇਰ ਸਿਧੇ ਹੋਣੋ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।</br> {{gap}}ਪਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਤੁਸਾਂ "ਵਾਇਰਲੈਸ" ਦੇ ਕਈ ਥੰਮ੍ਹ ਉਚੇ ਸਿਧੇ ਖਲੋਤੇ ਵੇਖੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਪੱਕੇ ਗੱਡੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਿਧੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ । ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਤਣੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਡੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਥੰਮ੍ਹ ਜਿਧਰ ਚਾਹੀਏ ਝੁਕਾਏ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ।</br> {{gap}}ਇਹਨਾਂ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਦਾ ਨਿਰਭਰ ਇਹਨਾਂ ਤਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਲੰਮਾਈ ਉਤੇ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ “ਸਟੇਜ਼" (Stays) ਸਹਾਰੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । </br> {{gap}}ਬਸ ਦਿਲ ਸਾਡੇ ਦੇ ਚੈਨ ਦਾ ਭੇਤ ਵੀ ਇਜੇਹੀਆਂ ਕਈ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਰਿਆਂ ਰਖਣ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਕ ਢਿਲੀ ਤਾਰ ਦੂਜੀ ਵਿਚ ਖਿੱਚ ਪਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਟੁਟੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਦਿਲ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਉਲਾਰ ਕਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ।</br><noinclude>{{rh|||੧੦੧}}</noinclude> 2ioao22zzu93cxzyrrkb1mxecppnbe1 250 9134 239806 29540 2026-10-11T05:52:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239806 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਵੀ ਕਈ ਸੂਖਮ ਤਾਰਾਂ ਦੇ ਆਸਰੈ ਹੀ ਸਿਧਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਖ਼ਾਸ ਖ਼ਾਸ ਕੁਝ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਚੈਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ :</br> {{gap}}੧. ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅੰਗ ਨੂੰ ਪੀੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ;</br> {{gap}}੨. ਤਨ ਮਨ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਏਨੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਹਤਾਜੀ ਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਵੇ; ੩. ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਲਈ ਨਾ ਜਾਏ, ਜਿਦ੍ਹਾ ਪੂਰਾ ਇਵਜ਼ ਦਿਤਾ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ;</br> {{gap}}੪. ਦੁਸ਼ਮਣ ਭਾਵੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਣ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਿਸੇ ਇਕ ਨਾਲ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ;</br> {{gap}}੫. ਨਾ ਪਸੰਦ ਭਾਵੇਂ ਕਈ ਹੋਣ, ਪਰ ਮੰਦ-ਇਛਾ ਕਿਸੇ ਲਈ ਦਿਲ ਵਿਚ ਨਾ ਹੋਵੇ;</br> {{gap}}੬. ਆਪਣੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਸਹੀ ਨੀਯਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਵੇ;</br> {{gap}}੭. ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਏ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਹੋਵੇ;</br> {{gap}}੮. ਆਪਣੇ ਹਕ ਛਡ ਸਕਣ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਹੋਵੇ; </br> {{gap}}੯. ਖਿਮਾਂ ਕਰ ਸਕਣ ਤੇ ਮੰਗ ਸਕਣ ਦੀ ਜਾਚ ਹੋਵੇ; </br> {{gap}}੧੦. ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥ ਵਿਚ ਸੁਆਦ ਹੋਵੇ;</br> {{gap}}੧੧. ਏਕਾਂਤ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਰਸ ਕਢ ਸਕਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੋਵੇ;</br> {{gap}}੧੨. ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਵਾਕਿਫ਼ੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਡੁਬਦਾ ਸੂਰਜ, ਗੌਂਦੇ ਪੰਛੀ, ਸਰਸਰਾਂਦੇ ਜੰਗਲ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਹਿਰਾ, ਉਚੇ ਪਹਾੜ, ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੇ ਦਰਿਆ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲਿਆ ਸਕਣ,</br> {{gap}}੧੩. ਡੂੰਘੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਅਮਲ ਦੀ {{nop}}<noinclude>{{rh|੧੦੨}}</noinclude> rlrqhrwtcns0do2gfbrm81p1w2oowsg 250 9234 239807 29690 2026-10-11T05:53:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239807 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜੁਰਅਤ ਹੋਵੇ ,</br> {{gap}}੧੪. ਸੁਭਾ ਤੇ ਚਾਲ ਚਲਣ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣ, ਕਿ ਕਿਸੇ ਕੋਲੋਂ ਡਰਨ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾ ਉਠੇ ;</br> {{gap}}੧੫. ਸਵਾਧੀਨਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਕਿ ਜੋ ਬੰਧਨ ਜਾਪੇ ਉਹ ਕਟ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਸੁਟਿਆ ਜਾ ਸਕੇ;</br> {{gap}}੧੬. ਕੁਦਰਤ, ਹੋਣੀ, ਭੂਤ, ਭਵਿਖ ਸਭ ਲਈ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸਤਕਾਰ ਤੇ ਅਚੰਭਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਸਹਿਮ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਕਦਰ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨਤਾ ਅਗੇ ਵੀ ਦਿਲ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗੇ ਨਾ ;</br> {{gap}}੧੭ ਪਿਆਰ ਲੈਣ ਲਈ ਦਿਲ ਵਿਚ ਚੋਖੀ ਬਾਂ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇਣ ਲਈ ਚੋਖੀ ਅਮੀਰੀ ਹੋਵੇ ;</br> {{gap}}੧੮. ਨਵੀਆਂ ਸਚਾਈਆਂ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਕੀਦੇ ਬਦਲ ਸਕਣ ਦੀ ਲਚਕ ਹੋਵੇ ;</br> {{gap}}੧੯, ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿਨੋ , ਦਿਨ ਵਧਦਾ ਜਾਏ;</br> {{gap}}੨੦. ਅਤਿ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹੇਜ਼ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਏਧਰ ਓਧਰ ਜਾਣੋ ਰੁਕ ਸਕੇ ;</br> {{gap}}੨੧. ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਚੁਕਿਆ ਕਦਮ ਪਿਛਾਂਹ ਮੋੜਨੋ ਜ਼ਿੱਦ ਵਿਚ ਨਾ ਆਵੇ;</br> {{gap}}੨੨. ਜੋ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਣੇ, ਜੋ ਮਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮਾਣੇ, ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵੇਖੇ ;</br> {{gap}}੨੩. ਤੇ ਓੜਕ ਆਪਣੇ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਅੰਤ ਉਤੇ ਹਮਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਸਕਾਹਟ ਦੇ ਕੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਥ ਵਿਚੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਸਰਤ ਉਤਰਣ ਦਾ ਹੀਆਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। {{rh|||ਅਗਸਤ-੧੯੪੩}}<noinclude>{{rh|||੧੦੩}}</noinclude> ralboi6e6kful1yy9kdmc8poz4t2242 250 9236 239808 29701 2026-10-11T05:57:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239808 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{rh||{{xx-larger|'''ਰੱਬ'''}}}}</br> {{gap}}ਜੀਵਨ-ਰੌ ਅਨੈਕਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਕਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁਖ-ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪੁਜੀ । ਮਨੁਖ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦਮਾਗ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ । ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਕ੍ਰਿਨਾਂ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਮਨੁਖ ਨੇ ਕੜਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵੇਖੀ, ਭਿਆਨਕ ਝੱਖੜ ਝੁਲਦੇ ਹੜ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਝੁਗੀਆਂ ਬਾਗ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋੜ੍ਹਦੇ ਵੇਖੋ, ਤੇ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਪਿਆਰੇ ਮਰਦੇ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਅਸਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬਲਵਾਨ ਆਤਮਾ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਝੱਖੜ, ਤੇ ਹੜ ਉਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜੀਉਂਦੇ ਗ਼ਜ਼ਬ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਜਾਪੈ ।</br> {{gap}}ਏਸ ਅਨਸਮਝੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਰਬ ਆਖਿਆ । ਏਹਦਾ ਗ਼ਜ਼ਬ ਮੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੱਬ ਜੋੜੇ, ਭੇਟਾਂ ਦਿਤੀਆਂ। ਪਹਿਲੌਂ ਭੇਡਾਂ ਗਉਆਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿਤੀ, ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਦੀ, ਤਾਕਿ ਕੁਝ ਇਕਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀਆਂ ਦੀ ਸੁਖ ਮੰਗ ਲਈ ਜਾਏ। ਏਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਰਬ ਦਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਹੜਾ ਅਜ ਤਕ ਵੀ ਸਾਰੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਅਕੀਦਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਵਡਾ ਭਾਗ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਹੋਰ ਕਈ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਤੈਹ ਕੀਤੀਆਂ । {{nop}}<noinclude>{{left|੧੦੪}}</noinclude> 67veqbpsa899n7v8ldzpijxg94x1wax 250 9261 239809 29779 2026-10-11T06:01:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239809 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਲਪਨਾ, ਵਿਚਾਰ ਅਨਭਵਤਾ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਮਨੁਖੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਪਰਬਤ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਏਥੋਂ ਤਕਿਆਂ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਜ਼ਰੀ ਆਇਆ । ਭਾਵੇਂ ਬੱਧੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਉਚੇਰੇ ਪਹਾੜ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿਤੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉਂਹਲੇ ਲੁਕਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਣ ਦੀ ਵਧਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਇਹਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਲੱਭਾ ਉਸ ਨੇ ਡਰ, ਗਜ਼ਬ, ਕਹਿਰ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਰੱਬੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਤੀ।</br> {{gap}}ਕੜਕਦੀਆਂ ਬਿਜਲੀਆਂ, ਝੁਲਦੇ ਝੱਖੜ, ਰੋੜ੍ਹਦੇ ਹੜ,ਢਾਂਦੇ ਭੁਚਾਲ, ਖਾਂਦੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਸਭ ਇਕ ਉਸਾਰੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਸਦਾ-ਰੁਝੀਆਂ ਬਾਂਦੀਆਂ ਦਿਸ ਪਈਆਂ। ਗਜ਼ਬ ਤੇ ਕਹਿਰ ਜਨਮ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਜਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਨਵੇਂ ਜਨਮ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ । ਸਾਰਾ ਨੁਕਤਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੀ ਬਦਲ ਗਿਆ । ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸੂਚਤ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੂਰਜ, ਡੁੱਬਦਾ ਸੂਰਜ, ਹੜ ਆਏ ਦਰਿਆ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਬਿਜਲੀਆਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਚਿਤਰਕਾਰ ਮੂਰਤਾਂ ਖਿੱਚਣ ਲਗ ਪਏ । ਏਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੀ ਅਨਭਵਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਸਾਰੇ ਮਜ਼੍ਹਬ ਰੱਬ ਨੂੰ ਅਤਿ ਸੁਹਣਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ।</br> {{gap}}ਬੁਧੀ ਹੋਰ ਵਧੀ, ਉਚੇਰੀ ਚੜ੍ਹੀ। ਰੱਬ ਦੇ ਭੈ ਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਰੱਬ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਉਪਜੀ, ਪਹਿਲੋਂ ਮਨੁਖ ਨੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨਾਲੋਂ ਵਖਰਾ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ । ਏਸ ਕੁਝ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਅਸਥਾਪਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹਦੇ ਚਿਹਨ ਚੱਕਰ ਬਣਾਏ । ਹਰ ਦਿਸਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਸੁਹਣਾ ਸਰੂਪ ਇਹਨੂੰ ਦਿਤਾ । ਇਹ ਸਰੂਪ ਪਿਆਰਾ ਲਗਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਏਸ ਤੋਂ ਜ਼ਾਤੀ ਰੱਬ ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਦਾ ਮੁੱਢ ਛਿੜਿਆ, ਜਿਦ੍ਹੇ ਉਤੇ ਓੜਕ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਿਰ ਉਸਾਰਿਆ {{nop}}<noinclude>{{rh|||੧੦੫}}</noinclude> haiblk6l9423lowr2ay4f4wkx0755ae 250 9262 239810 29782 2026-10-11T06:03:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239810 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗਿਆ ।</br> {{gap}} ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਵਧੀ, ਕਲਪਨਾ ਨੇ ਲੋੜਾਂ ਵਧਾਈਆਂ, ਲੋੜਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸੁਆਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਦੁਨੀਆਂ ਇਕ ਮੋਹਿਨੀ ਥਾਂ ਲਗਣ ਲਗ ਪਈ; ਇਹਨੂੰ ਛਡਣ ਉਤੇ ਜੀਅ ਖੁਸਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਚਿਰੰਜੀਵਤਾ (Immortality) ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਫੁਰੀ । ਰਬ ਵਾਂਗ ਅਮਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹਿਆ । ਏਸ ਚਾਹ ਨੇ ਰੱਬ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਣ ਦੀ ਜਾਚ ਦੱਸੀ । ਮੰਗਿਆਂ ਜਦ ਆਸਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਂ ਸਫ਼ਲ ਜੀਵਨ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣ ਗਈ। ਏਸ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਂ ਨੇ ਵਧਦਿਆਂ ਵਧਦਿਆਂ ਪ੍ਸਤਸ਼ ਦੀ ਸੂਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ, ਪ੍ਸਤਸ਼ ਲਈ ਮੰਦਰ ਉਸਾਰੇ ਗਏ, ਮੰਦਿਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੋਹਤ, ਤੇ ਪ੍ਰੋਹਤਾਂ ਲਈ ਮਰਯਾਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਗਈ, ਤੇ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਮਜ਼੍ਹਬ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ।</br> {{gap}}ਪਹਿਲੋਂ ਇੱਕੜ ਦੁਕੜ ਬੁਧੀਵਾਨ ਪ੍ਰਬਤ ਉਤੇ ਚੜੇ ਫੇਰ ਅਨੇਕਾਂ ਨੇ ਏਥੇ ਡੇਰੇ ਆ ਲਾਏ । ਇਹਨਾਂ ਬੁਧੀਵਾਨਾਂ ਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਸਰਬ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗ ਕੇ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਉਹਦੇ ਲਈ ਰੱਬ ਅਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਕਈ ਐਸੇ ਵੀ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਇਕ-ਜਾਨ ਤੇ ਇਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤੁਰਦਾ ਸਮਝਣ ਲਗ ਪਏ, ਇਹ ਵਿਦਵਾਨ ਨਾ ਕੁਝ ਮੰਗਦੇ ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਵਖਰੀ ਜ਼ਾਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਕੀਦਾ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਖਰਾ ਸੀ, ਪਰ ਕੰਮ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਹੋਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ | ਕਈਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਚੰਗੇਰੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅਸਹਿਮਤ ਸਿਆਣਿਆਂ ਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਇਕਨਾਂ ਨੇ {{nop}}<noinclude>{{rh|੧੦੬}}</noinclude> f6jj7k8udl361u6nhq1c06e38xwkorx 250 9264 239811 29785 2026-10-11T06:05:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239811 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਏਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭੇਤ ਢੂੰਡਣ ਲਈ ਬੁਧੀ ਨਾਲੋਂ ਉਚੇਰੇ ਪਰਬਤਾਂ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ । ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਾ ਕਿ ਜ਼ਾਤੀ ਰੱਬ ਸਰਬ ਵਿਆਪੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ । ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਹੀ ਰੱਬ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦਿਲ ਉਸੇ ਸਰਬ ਵਿਆਪੀ ਰੱਬ ਦਾ ਦਿਲ ਹੈ। ਏਸ ਦਿਲ ਅੰਦਰ,ਬੀਜ ਵਿਚ ਲੁਕੀ ਸਮਰਥਾ ਵਾਂਗ, ਰੱਬ ਦੀ ਪੂਰਨ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ । ਇਹੀ ਰਚਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਕੁੱਵਤਿ ਖ਼ਾਲਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੋਈ ਰੱਬ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਸ ਸਕਿਆ ।</br> {{gap}}ਏਸ ਤਰਾਂ ਇਹ ਭੇਤ ਖੁਲ੍ਹ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਉਂ ਨਾਸਤਕ, ਆਸਤਕ, ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਤੇ ਗੈ਼ਰ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਦੇ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਸਚਾਈ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । “ਹੋਣ" ਦੀ ਹੱਦ ਮਨੁਖ ਦੀ ਵਿਚਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ । ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਫੁਰਨ ਦੀ ਢਿੱਲ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਬੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਧੜਕਣ ਸੁਣਾਈ ਦਿਤੀ, ਤੇ ਓਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਨਾਚੀਜ਼ ਕਿਰਤ ਦੀ ਥਾਂ, ਕਰਤੇ ਦਾ ਭਾਗ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਡਰ, ਪਿਆਰ, ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਜ਼ਬੇ ਏਕਤਾ ਦੇ ਨਵ-ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਐਉਂ ਜਾ ਰਲੇ ਜਿਵੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਦਰਿਆ ਤੇ ਨਾਲੇ ਸਾਗਰ ਵਿਚ । </br> {{gap}}ਰੱਬ ਸੰਬੰਧੀ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਵਿਚਾਰ ਮਨੁਖ ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਅਵਸਥਾਆਂ ਹਨ । ਹਰੇਕ ਆਦਮੀ ਦਾ ਰੱਬ ਓਹਦੇ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਸਾਡਾ ਰੱਬ ਸਾਡੀ ਸਰੀਰਕ ਦਿਮਾਗੀ ਤੇ ਆਤਮਕ ਅਵਸਥਾਆਂ ਦੀ ਸਿਖਰ ਹੈ । ਇਕ ਦੀ ਸਿਖਰ ਦੁਜੇ ਦੀ ਸਿਖਰ ਨਾਲੋਂ ਨੀਵੀਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਉਚੇਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਸਾਡਾ ਵਰਤਮਾਨ ਰੱਬ ਸਾਡੀ ਵਰਤਮਾਨ ਬੁਧੀ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਦਾ ਨਾਪ ਹੈ। ਛੋਟੀ {{nop}}<noinclude>{{rh|||੧੦੭}}</noinclude> ly5gsd4vpjxk0ueqtoaujn7p1pygamk 250 9269 239812 29864 2026-10-11T06:07:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239812 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬੁਧੀ ਦਾ ਰੱਬ ਛੋਟਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਬੁਧੀ ਦਾ ਵਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਰੱਬ ਨੂੰ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਜਾਚਕ ਦੀ ਬੁਧੀ ਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਉਚਿਆਂ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਕਿਸੇ ਵਜੂਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨੀ ਸਿਮਰਨ ਨਹੀਂ। ਰੱਬ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਉਹਦੀ ਅਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮ ਸਚਿਦਾਨੰਦ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਬ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ "ਜੈਸਾ ਸੇਵੇ ਤੈਸਾ ਹੋਵੇ” ਦੀ ਸਚਿਆਈ ਹੈ। ਉਚੇਰੇ ਪ੍ਰਬਤਾਂ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਚੋੜੇਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਤ ਨਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਜਗਾਂਦਿਆਂ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਅਸਲੀ ਸਿਮਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਾਂਘ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਹੈ ਸਾਸ ਗ੍ਰਾਸ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਕੁਝ ਮੰਗਣ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਕਸ਼ਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਸੁਣੀ ਸੁਣਾਈ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਭਜਨ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਕਿਸੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਾਮਦ ਕਰਨਾ ਸਿਮਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁਖ ਦੀ ਆਰੰਭਕ ਅਨਸੋਧੀ ਖ਼ੁਦਗਰਜ਼ ਰੁਚੀ ਹੈ। </br> {{gap}}ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਡਰ, ਦੁਜੀ' ਵਿਚ ਸੁਹੱਪਣ, ਤੀਜੀ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਤੇ ਇਛਾਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਸ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਅੰਤ ਵਿਚ ਰੱਬ ਨਾਲ ਇਕ-ਜਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਅਨਭਵਤਾ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਓਹਦਾ ਰੂਪ ਦਰਸਾਂਦੀ ਹੈ । ਏਸ ਅਨਭਵਤਾਂ ਨਾਲ ਕੇਂਦਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿਚ ਜਿਨੂੰ ਨ ਸਦਗੁਣੀ ਅੰਸਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ ਉਹਨੂੰ ਆਸਤਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਨੂੰ ਇਹ ਤਾਕਤਾਂ ਤਾਂ ਇਕ ਬੇਨਿਯਮਾ, ਇਤਫ਼ਾਕੀਆ ਘਲੂਘਾਰਾ ਜਾਪਣ ਉਹਨੂੰ ਨਾਸਤਕ ਆਖਦੇ ਹਨ । ਆਸਤਕ ਤੇ ਨਾਸਤਕ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾ ਹਨ ਨਾਸਤਕ ਚੰਗਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ {{nop}}<noinclude>{{rh|੧੦੮}}</noinclude> qet8akbnjvuuascc4q4rs6nt4l94z4f 250 9305 239813 29877 2026-10-11T06:11:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239813 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਸਤਕ ਮੰਦਾ ਵੀ । </br> {{gap}}ਰੱਬ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ । ਰਬ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਘਿ੍ਨਾ ਕਰਨੀ, ਜੰਗ ਲੜਣੇ, ਭੁਲੇਖਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਬੇਲੋੜੇ ਕਸ਼ਟ ਦੇਣੇ ਤੇ ਲੈਣੇ ਹਨ । “ਹੈ" ਤੇ "ਨਾ" ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸਚਿਆਈ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਝੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਸਾਰੀ ਸਚਿਆਈ ਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਖ ਸਕਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੇਖ ਸਕੇਗਾ । ਬਾਰੀ ਸਚਿਆਈ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਬ ਹੈ । ਹਰੇਕ ਦਾ ਰੱਬ ਓਹਦੀ ਆਪਣੀ ਬੁਧੀ ਦਾ ਅੰਤਮ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ । - ਕੋਈ ਜ਼ਾਤੀ 'ਹੋਂਦ' ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਦਰਸ਼ ਉਚੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ ਹੋਂਦ” ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਹੋਂਦ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਹੈ । ਉਚੀ ਤੋਂ ਉਚੀ ਵਿਚਾਰ ਊਣੀ ਹੈ, ਦਾਅਵੇ ਫੋਕੇ ਹਨ, ਬਹਿਸਾਂ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ, ਇਲਹਾਮ ਅਧੂਰੇ ਹਨ, ਵਿਆਖਿਆ ਅਪੂਰਨ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਪ੍ਰੀਤ-ਝਰੋਖੇ 'ਚੋਂ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਸ਼ਬਦ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਜਿਉਂ ਜਿਉ ਜਾਚਕ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਸਤਕ ਹੈ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾਸਤਕ ਉਹ ਸਿਆਣਾ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੱਬ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਚੁਪ ਵਿਸਮਾਦ ਹੈ । ਇਹ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ । ਇਹ ਇਕ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉਤੇ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਪਰਬਤਾਂ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆਂ ਹੀ ਰੱਬ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ । {{nop}} {{rule|3em}}<noinclude>{{rh|||੧੦੯}}</noinclude> il41euhplnrtzsiphp46rqsb2sce839 250 9312 239814 29888 2026-10-11T06:17:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239814 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{dhr|10em}} {{rh||'''{{xx-larger|ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੱਤ ਸਵਾਲ}}'''}}</br> {{gap}}ਵਿਲ ਡੂਯੋਰੈਂਟ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਮਰੀਕਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਤ ਸਵਾਲ ਪੁਛੇ ਸਨ, ਤੇ "ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਨੋਰਥ" ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਛਾਪੇ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਜੀ, ਰਾਮਨ ਜੀ ਆਦਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੀ ਸਨ ।</br> {{gap}}ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਦੇ ੧੯੩੪ ਅਪ੍ਰੈਲ, ਮਈ, ਦੇ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਉਤੇ ਛਾਪੇ ਸਨ । ਉਹ ਉੱਤਰ ਮੈਂ ਅਜ ਝਰੋਖੇ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਫੇਰ ਪੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਏਉਂ ਜਾਪਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਮੇਰੇ ਝਰੋਖੇ ਦੀ ਚੌੜੀ ਹੋਈ ਝਾਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਉੱਤਰ ਬੇ-ਪਛਾਣ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਧੇਰੇ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸੌਖੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ।</br> {{gap}}ਆਪਣੇ ਝਰੋਖੇ ਚੋਂ ਹੁਣ ਦੀ ਝਾਕੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਵਾਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭੇਟਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ : {{nop}}<noinclude>{{rh|੧੧੦}}</noinclude> bwxfzxdxs3t5o0qvjfs2di6wcvfo3g2 250 11093 239800 34291 2026-10-11T05:27:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239800 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅੰਦਰ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹੋਂ ਗੰਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਐਨ ਉਹਨਾਂ ਗਾਲਾਂ ਵਰਗਾ ਗੰਦ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕਿਤੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੜ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ।</br> {{gap}}ਤੀਜੀ ਸਿਫ਼ਤ, ਚੌੜਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਚੌੜਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ । ਜੌ ਸਾਡਾ ਗਿਆਨ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਾਲੋਂ ਸੌੜਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਛੁਟਿੱਤਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜ਼ਰੂਰ ਆਂ ਜਾਏਗਾ ਤੇ ਸਾਡੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਭੰਗ ਹੋ ਜਾਏਗੀ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਅਸੀਂ ਗ਼ਲਤ ਗਲ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਅਸੀਂ ਬੜੇ ਅਨਜਾਣ ਦਿਲਾਂਗੇ । ਕਿਤੇ ਸਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਲ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਕਿਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ, ਕਿਤੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀ - ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਅਸੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਰੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਬੇ ਸ਼ਰ ਜਿਹੇ ਜਾਪਾਂਗੇ, ਤੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਛੁਟਿੱਤਨ ਜਿਹੀ ਦੀ ਖੋਹ ਹੋਵੇਗੀ । </br> {{gap}}ਜਿੰਨੀ ਕੁ ਵਿਦਿਆ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਉਹਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਕ ਤੋਂ ਦੂਜੀ, ਸੌਖੀ ਤੋਂ ਔਖੀ, ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਓ । ਜੋ ਪੜੋ ਉਹਦੇ ਨੋਟ ਰੱਖ । ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ ਕੇਡੀ ਹੈ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁਤਾਲਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਓਗੇ । ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਚੰਗੀ ਵਰਜ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਾੜੇ ਸ੍ਰੀਰ ਦਿਨ ਬੜੇ ਰਿਸ਼ਟ ਪੁਸ਼ਟ ਦਿਸਣ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਮੁਤਾਲਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾਰ ਸ਼ਖ਼ਸ ਕਈ ਡਿਗਰੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਛੇ ਛਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।</br> {{gap}} ਚੌੜੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੇ ਸਾਡਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਚੌੜਾ ਨਹੀਂ, {{nop}}<noinclude>{{rh|੮੬}}</noinclude> 9ejg6a41z4twsym13tssd4bnj5sheq7 250 11099 239799 34725 2026-10-11T05:24:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239799 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੀ ਵਰਜ਼ਿਸ਼, ਗਲੇ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਰਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਖੁਲੀ ਪੌਣ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲਏ ਜਾਣ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਬਾਗ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਨੁਕਰ ਵਿਚ ਇਕਲਿਆਂ ਬਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਜਾਏ, ਤੇ ਆਪ ਉਹਦੀ ਨਕਤਾਚੀਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਏ । ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚੋਂ ਇਸ਼ਾਰੇ ਜਾਣ।</br>{{gap}}ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਬੜੀ ਸੁਹਣੀ ਤੇ ਸੁਖਾਵੀਂ ਹੋਵੇ। ਖ਼ੁਸ਼ ਬੋਲ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਜਾਏ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਤੇ ਫ਼ਿਕਰੇ ਨੋਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੁਹਣੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਆਪਣੀ ਨੋਟ-ਬੁਕ ਵਿਚ ਲਿਖ ਕੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪੜੇ ਜਾਣ । ਕੋਝੇ ਲਫ਼ਜ਼, ਕੌੜੇ ਲਫ਼ਜ਼, ਚੁਭਵੇਂ ਲਫ਼ਜ਼, ਮੋਟੇ ਲਫ਼ਜ਼, ਔਖੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਚੋਂ ਚੁਣ ਚੁਣ ਕੇ ਕਢੇ ਜਾਣ । ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਅਮਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਅਮਲ ਭੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲਫ਼ਜ਼ ਨਹੀਂ ਭੁਲਦੇ । ਅਮਲਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਖਿਚੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਲਮ-ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਤੇ ਇਹ ਸਦੀਆਂ ਸੁਖਾਂਦੇ ਜਾਂ ਦੁਖਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।</br> {{gap}}ਬੋਲੀ ਨਾਲੋਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਹੀ ਰੂਪ ਦਸਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਮਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕੋਝਾ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਉਹਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕੋਝਾ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ । ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਈਰਖਾ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਤੁਸਾਂ ਦਿਨ ਵਿਚ ਬੋਲੇ ਹਨ, ਜਿੰਨੇ ਨਿੰਦਾ ਭਰੇ, ਜਿੰਨੇ ਵੈਰ ਭਰੇ, ਜਿੰਨੇ ਗਾਲਾਂ ਭਰੇ, ਜਿੰਨੇ ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਭਰੇ, ਜਿੰਨੇ ਬਦ ਅਸੀਸ ਭਰੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਤੁਸਾਂ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਜਾਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਹਨ, ਓਨਾਂ ਹੀ ਖੋਟ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ<noinclude>{{rh|||੯੫}}</noinclude> by4pvp6l8utoc8xiar7b1krzii3xs5d 250 11151 239798 34739 2026-10-11T05:23:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239798 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਿਹੜਾ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ । ਟਾਂਗੇ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਜੇ ਉਹ ਅਖੜ ਜਿਹਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਚੰਗੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਵੀ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ । ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਉਹਦਾ ਬੋਲ ਚੁਭਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹਦਾ ਘੋੜਾ ਸਾਨੂੰ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵੇਗਾ ? ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਵੇਖ ਕੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਰਾਹ ਵਿਚ ਉਹਦੀਆਂ ਗਦੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਸਾਡੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੋਂ ਉਭਰਿਆ ਕਿਲ ਵਧੀਆ ਸੂਟ ਨੂੰ ਖੁੰਘੀ ਲਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਢਿੱਲਾ ਕਾਬਲਾ ਉਖੜ ਉਖੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਘੋੜਾ ਤੇਜ਼-ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਡਰਾਈਵਰ ਮਿਠ ਬੋਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਗਡੀ ਤਾਂ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਦਾਗ਼ ਤੇ ਸੂਟ ਦੀ ਖੁੰਘੀ ਸਾਡੀਆਂ ਖ਼ਰਾਬ ਯਾਦਾਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ । </br> {{gap}} ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਇਕ -ਸੁਰਤਾ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਦਰਿਸ਼ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਉਪਰਾਮ ਨਾ ਕਰੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਉਪਰਾਮਤਾ ਸਾਨੂੰ ਅਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਤੇ ਸਾਡੀ ਤਰੱਕੀ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਗ ਅੰਗ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਸਾਡੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਸਾਦੀ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਹੋਵੇ । ਸਾਦੀ ਏਸ ਲਈ ਕਿ ਮਤੇ ਸਾਡੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਵਿਚ ਲੁਕ ਜਾਏ । ਸਚੱਜੀ ਏਸ ਲਈ ਕਿ ਪੋਸ਼ਾਕ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਸਿਆਣੇ ਸਾਡੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਨਾਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।</br> {{gap}} ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਤੇ ਸਾਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਿਠੀ ਹੋਵੇ । ਕੁਰਖ਼ਤ ਆਵਾਜ ਇਕ ਸੁਰਤਾ ਦੇ ਬਿਪ੍ਰੀਤ । ਸੰਗੀਤ ਭਾਵੇਂ ਉਚਾ ਹੋਵੇ, ਉਹਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਰਖ਼ਤ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਵੇਂ ਹੌਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।</br> {{gap}} ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਮਿਠਿਆਂ ਤੇ ਭਰਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ, ਗਲੇ {{nop}}<noinclude> {{rh|੯੪}}</noinclude> oh3r5whg1j1d62p8quyznhz5wekr90l 250 11297 239797 34743 2026-10-11T05:21:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239797 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}} “ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਜ਼ੵਬ ਦਾ ਭਾਵ ਟੋਟਕਿਆਂ, ਚਰਨਾਮਤਾਂ, ਮੁਠੀਆਂ, ਡੰਡੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਤੀ ਦੁਆਣਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗਲ ਵਖਰੀ ਹੈ, ਕਿ ਜਿਸ ਥਾਉਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇ, ਉਹਦੇ ਸਰੋਵਰ ਪਿਆਰੇ ਲਗਣ ਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ , ਨਾਲ ਛੂਹਣ ਤੇ ਜੀਅ ਕਰੇ । ਜਿਸ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸੁਤੀਆਂ ਕਲਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਣ, ਉਸ ' ਤੋਂ ਵਾਰੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਚਿਤ ਕਰੇ । ਪਰ ਵਾਰੇ ਜਾਣਾ, ਚਰਨਾਮਤਾਂ ਲੈਣਾ ਤੇ ਮੁਠੀਆਂ ਭਰਨਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਚਿੰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ।</br> {{gap}} ਸ਼ਾਂਤੀ ਬੇ-ਹਰਕਤ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸੁਰਤਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਅਜੇਦੀ ਨੀਂਹ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਹਰ ਪੁਰਜ਼ਾ ਠੀਕ ਕਸਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਤੇਲ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਠੀਕ ਨਿਸਬਤ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚੱਕਰ ਮਿੰਟ ਵਿਚ ਲਾਂਦਾ ਵੀ ਅਡੋਲ ਦਿਸ ਦਾ ਹੈ ।</br> {{gap}} ਇਕ-ਸੁਰ ਹੋਣ ਲਈ ਹੇਠਲੀਆਂ ਚਾਰ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਮੂਲ ਹਨ :</br> ੧. ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼, </br> ੨. ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਸੁਹਣੇ ਚੋਣਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਬੋਲ, </br> ੩. ਚੌੜਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਜਰਬਾ, </br> ੪. ਭਾਈਚਾਰਕ ਯੋਗਤਾ।</br> {{gap}} ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਜੀ ਸਿਫ਼ਤ ਉਚੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਆਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਹਿਲੀ, ਦੂਜੀ ਤੇ ਚੌਥੀ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਆਮ ਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਾਂਗਾ ।</br> {{gap}} ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਗਡੀ ਚੜਣ ਜਾਣਾ ਹੈ । ਅਸੀਂ ਅਡੇ ਤੋਂ ਟਾਂਗ ਕਰਾਏ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ । ਪਹਿਲੋਂ ਟਾਂਗਿਆਂ ਵਲ ਤਕਦੇ ਹੋ {{nop}}<noinclude>{{right|੯੩}}</noinclude> 6wdp7pt75vqfykv24b4m22w8ptwg8xs 250 11299 239796 34747 2026-10-11T05:18:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239796 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}} ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਬਿਨਾ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਸਨ - ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਜਿਹ। ਦਰਿਸ਼ ਸੀ । ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ - ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤਾਰਾਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ।</br> {{gap}} ਇਸ ਕਨੈਕਸ਼ਨ-ਟੁਟੀ ( ਸਵਿਚ ਆਫ਼ ) ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ‘ਸ਼ਾਟ '(ਸ਼ੁਅਲਾ) ਵਜਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨਾਲ ਕਿ ਸੋ ਇਸ ਮਰਦ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਵਾਹ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਿਰੋਂ ਕਪੜਾ ਡਿਗੇ ਲਈ ਤਾੜਨਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਗ ਦੇ ਸ਼ਮਲੇ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਹਥੋਂ ਪ੍ਸ਼ਾਦ ਦੇ ਡਿਗੇ ਭੋਰੇ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗ਼ਲਤ ਥਾਂ ਬਹ ਜਾਣ ਲਈ ।</br> {{gap}} ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਬੜਾ ਰਸ ਵਿਚ ਆਇਆ ਜਾਪਦਾ ਸਾਂ । ਬਹੁਤ ਪੁਛਣ ਤੇ ਮੈਂ ਦਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਉਦਾਸ ਸਾਂ ।</br> {{gap}}“ਉਹ ਕਿਉਂ ?"ਉਹਨਾਂ ਪੁਛਿਆ।</br> {{gap}}"ਕਿੰਨੀ ਇਨਸਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਏਥੇ ਬੇ ਕਾਰ ਖ਼ਰਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਘੜੀਆਂ ਜੇ ਕਿਸੇ ਉਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਣ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਦੀ ਕਾਇਆ ਕੰਚਨ ਵਰਗੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਏਥੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਏਨੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਲੇਖੇ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਈ ਭਰਮ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।"</br> {{gap}} ਉਹ ਬੜੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਇਕ-ਸੁਰਤਾ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿਚ, ਏਦੂੰ ਚੰਗਾ ਤਰੀਕਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈ ?</br> {{gap}} ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਖ਼ਿਆਲ ਬੜੀ ਨਿਮੁਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ {{nop}}<noinclude>{{left|੯੨}}</noinclude> 43ba353s03avhgvsfa5h12vq04kg7a2 250 11302 239795 34752 2026-10-11T05:15:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239795 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲਿਖ ਰਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । </br> {{gap}} ਲੜਕੇ ਦੇ ਮਾਪੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਇਕ ਹਾਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨੂੰਹ, ਪੁਤ੍ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਰਕਮ ਵਖਰੀ ਕਰ ਦੇਣ ।</br> {{gap}} ਦਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੱਕ ਧੀ ਦਾ, ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਜਵਾਈ ਦਾ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਕੁੜਮਾਂ ਦਾ । ਇਹ ਦਾਜ ਏਸ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਤੇ ਏਸ ਸਮਝੌਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੜਕੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਬਿਨਾ ਉਹਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਨਾ ਕਢਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ।</br> {{gap}} ਕਈ ਮਾਪੇ ਏਸ ਗਲ ਨੂੰ ਸਾਦਗੀ ਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦਾਜ ਨਾ ਦਿਤਾ ਜਾਏ, ਇਹ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਬੇ-ਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹੈ । ਦਾਜ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਧੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਖੋਹਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਵਿਖਾਲੇ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ ।</br> {{gap}} ਇਹ ਗਲ ਬੜੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਉਦੋਂ ਜਾਏ ਜਦੋਂ ਲੜਕੀ ਤੇ ਲੜਕਾ ਆਪਣਾ ਸੁਤੰਤਰ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰ ਸਕਣ । ਮਜਬੂਰਨ ਨੂੰਹ ਦਾ ਸੱਸ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਸਾਰੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।</br> {{gap}} ਕਿਸੇ ਸ਼ਗਨ, ਕਿਸੇ ਸਾਹ, ਕਿਸੇ ਚੜੇ ਜਾਂ ਡੁਬੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਨਿਸਫ਼ਲ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਪਾਂਧੇ, ਕਿਸੇ ਭਾਈ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਆਹ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹਰਗਿਜ਼ ਓਹ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾ ਹੋਵੇ । ਜਿਦੵ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਉਹ ਪੂਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਘੜੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਆਂ ਦੇ ਹੜ ਆਉਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ । ਕਈ ਵਿਆਹ ਸਿਰਫ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦੀ ਘਾਟੋ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।</br> {{gap}} ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਕੁੜੀ ਪੇਕੇ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਪੇਕੇ ਆਕੇ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਤਜਵੀਜ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਾਲੀ {{nop}}<noinclude>{{right|੮੯}}</noinclude> mz6ajptf284isrbk59jc0kyl6j471qy 250 11304 239794 34757 2026-10-11T05:13:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239794 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਣ ਲਈ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕਾਨੂੰਨ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਨਾ ਚਿਰ ਸਿਆਣੇ ਮਾਪੇ ਚੰਗੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ।</br> {{gap}}ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਉਹ ਏਸ ਤਰਾਂ ਹੈ :</br> {{gap}}ਪੁਤਰਾਂ ਤੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਵਾਰਸ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਘਰ ਮੈਂ ਲੜਕੀਆਂ ਤੇ ਲੜਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵੰਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹਾਂਗਾ । ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਛਟ ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਵਰਤਨ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਬਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ । ਸਾਡੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਬੱਚੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਆਸਾਂ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਕੰਮ ਦੇ ਰੌਂ ਵਿਚ ਰਖਦੀ ਰਹੀ ਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਘਰ ਮੈਂ ਏਸ ਲਈ ਲੜਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਧੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨੂੰਹਾਂ ਨੇ ਆਉਣਾ ਹੈ ।</br> {{gap}}ਏਸ ਸਾਂਝੇ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਕਰਕੇ, ਵਿਆਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਧੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਦੇਵਾਂਗੇ, ਚੀਜ਼ਾਂ, ਨਕਦੀ, ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਉਹਦੀ ਲੋੜ ਤੇ ਸਾਡੀ ਤੌਫ਼ੀਕ ਹੋਵੇਗੀ ।</br> {{gap}}ਇਹ ਰਕਮ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ, ਰਿਆਇਤ ਨਹੀਂ, ਧੀ ਦੇ ਸਮੁਚੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਹਿਸਾ ਫੇਰ ਵੰਡਣੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਤਾ ਜਾਏਗਾ । ਇਸ ਵੰਡ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਸਾਫ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਸੀਅਤ {{nop}}<noinclude>{{left|੮੮}}</noinclude> 31hmx7doldokgwmfl13dq82443rkbr9 250 11306 239792 34763 2026-10-11T05:09:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239792 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਇਹ ਰਸਮ ਸਾਦੀ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਵਾਂ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਰਸਮ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਰਵਾਨੀ ਸੀ, ਉਦੋ । ਵਿਆਹ ਹੁਬਹ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੰਤਰ ਬੜੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਅੰਸ ਇਹੀ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਉਪਰ ਦਿਤਾ ਹੈ । ਕਸਬੀ ਪ੍ਰੋਹਤਾਂ ਨੇ ਏਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਵਗਾ ਨਿਰ-ਆਤਮਾ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਹੈ । ਜਿਉਂਦੇ ਲੋਕ ਇਹਨੂੰ ਫੇਰ ਸਰਜੀਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਤਰ ਏਸ ਗਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਸਾਡੀ ਪੁਰਾਤਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਤੇ ਮੌਲਿਕਤਾ ਸੀ। </br> {{gap}}ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਪਰਵਾਰ , ਇਕੱਠਿਆਂ ਖਾਣਾ ਖਾਣ । ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਦੈਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਏ । </br> {{gap}}ਲੜਕੀ ਵਾਲੇ ਵਿਦੈਗੀ ਵੇਲੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰੋਂਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਸੁਹਣਾ ਤੇ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਰਖਿਆ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਅਸੀਸਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ । </br> {{gap}} ਵਧਾਈਆਂ ਹੋਣ, ਹਾਸਾ ਹੋਵੇ, ਦਿਲੀ ਸੁਨੇਹੇ ਹੋਣ, ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਸਤਕਾਰ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਹੋਣ । </br> {{gap}}ਏਸ ਵਿਦੈਗੀ ਵੇਲੇ ਦਾਜ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ । ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਧਿਆਨ ਕਈ ਪਾਸੀਂ ਖਿਲਰਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਰਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।</br> {{gap}}ਲੜਕੀ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾਏ। ਇਕ, ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਉਥੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਵੇ । ਲੜਕਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ।</br> {{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਦਾਜ ਦੇਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗਲ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । </br> {{gap}}ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕੀ ਬਹੁਤਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ । ਕਿਉਂਕਿ {{nop}}<noinclude></noinclude> 9p6ufep8nfwk7cjakrvp208jfev7dut 239793 239792 2026-10-11T05:10:42Z Harchand Bhinder 2624 239793 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਇਹ ਰਸਮ ਸਾਦੀ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਵਾਂ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਰਸਮ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਰਵਾਨੀ ਸੀ, ਉਦੋ । ਵਿਆਹ ਹੁਬਹ ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੰਤਰ ਬੜੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਅੰਸ ਇਹੀ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਉਪਰ ਦਿਤਾ ਹੈ । ਕਸਬੀ ਪ੍ਰੋਹਤਾਂ ਨੇ ਏਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਵਗਾ ਨਿਰ-ਆਤਮਾ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਹੈ । ਜਿਉਂਦੇ ਲੋਕ ਇਹਨੂੰ ਫੇਰ ਸਰਜੀਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਤਰ ਏਸ ਗਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਸਾਡੀ ਪੁਰਾਤਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਤੇ ਮੌਲਿਕਤਾ ਸੀ। </br> {{gap}}ਵਿਆਹ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਪਰਵਾਰ , ਇਕੱਠਿਆਂ ਖਾਣਾ ਖਾਣ । ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਦੈਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਏ । </br> {{gap}}ਲੜਕੀ ਵਾਲੇ ਵਿਦੈਗੀ ਵੇਲੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰੋਂਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਸੁਹਣਾ ਤੇ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਰਖਿਆ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਅਸੀਸਾਂ ਹੋਣਗੀਆਂ । </br> {{gap}} ਵਧਾਈਆਂ ਹੋਣ, ਹਾਸਾ ਹੋਵੇ, ਦਿਲੀ ਸੁਨੇਹੇ ਹੋਣ, ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਨਵੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਸਤਕਾਰ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਹੋਣ । </br> {{gap}}ਏਸ ਵਿਦੈਗੀ ਵੇਲੇ ਦਾਜ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ । ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਧਿਆਨ ਕਈ ਪਾਸੀਂ ਖਿਲਰਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਰਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।</br> {{gap}}ਲੜਕੀ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾਏ। ਇਕ, ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਉਥੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਵੇ । ਲੜਕਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ।</br> {{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਦਾਜ ਦੇਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗਲ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । </br> {{gap}}ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕੀ ਬਹੁਤਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ । ਕਿਉਂਕਿ {{nop}}<noinclude>{{right|੮੭}}</noinclude> ngsvakjmxt3l6m1a7ra48pqp5yscert 250 16382 239767 191403 2026-10-11T01:27:52Z Kaur.gurmel 192 239767 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Multicol}} ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਦੀ ਮਸਤੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹਉਮੈ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪ੍ਰਸੱਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤਕ ਭੁਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ‘ਸੰਤ’ ਰੰਧੀਰ ਸਿੰਘ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ, ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ, ਪੰਨਾ ੧੯। </ref>। {{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਆਪਾ-ਭੁਲਾਊ ਸਪਿੱਰਟ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਗਨ ਦੇ ਮੇਲ ਦਾ ਇਕ ਚੋਣਵਾਂ ਨਮੂਨਾ ‘ਸੰਤ’ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪ੍ਰਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ, ਹਨ। ਧਾਰਮਕ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਇਹ ਸਾਲਾਂ ਪ੍ਰਯੰਤ ‘ਹੀਆਓ ਨਾ ਢਾਹੀਂ ਕਹੀ ਦਾ' ਦੇ ਆਦਰੱਸ਼ ਉਤੇ ਚਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਮਲ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਪਿੱਰਟ ਦੀ ਇਕ ਅਨੋਖੀ ਪਿਉਂਦ ਲਗ ਗਈ। ਅੰਡੇਮਾਨ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਹੁਣ ਤਕ ਇਹ ਆਪਣੀ ਅਣੱਖ ਨੂੰ ਦਬਾਕੇ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਖਾਤਰ, ‘ਮੰਗਣ ਗਿਆ ਸੋ ਮਰ ਰਿਹਾ' ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਜੇਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਡੱਕੇ ਹੋਏ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ, ਜੁੱਟੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਪਿਛੋਂ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤੀ ਰੰਗਤ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਵਿਉਂ ਸਿਰਿਉਂ ਮੁਢ ਬੰਨਣ ਸਮੇਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਕੇਂਦ੍ਰ (Nucleus) ਬਣੀ ਰਹੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਬਲਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਰਸੂਖ ਸੀ ਜੋ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ; ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪ੍ਰਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਲਈ ‘ਕਮਸਰੇਟ' (Commissnrint) ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਣ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਬਣੀ ਜੋ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਭੁਗਤਣ ਮਗਰੋਂ ਅਗੋਂ ਪਿਛੋਂ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ, ਨਿਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਗੁਣ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੋੜੀ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ। ‘ਭਾਈ’ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ‘ਕਿਰਤੀ' ਰਸਾਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ‘ਲਲਤੋਂ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਬਜ਼ਾਹਰਾ ਕੰਮ ਦਾ ਚੰਗਾ ਵਸੀਲਾ ਸਨ। ਅਤਯੰਤ ਨਿਮ੍ਰਤਾ ਭਾਵ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਵੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਕਿਸ ਦਰਜੇ ਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਦਿਓਲੀ ਕੈਂਪ (ਜਿਥੇ ਦੂਸਰੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਸਮੇਂ ਉਘੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਈ। ਇਨਾਂ ਦੀ ਨਾਜ਼ਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖ ਕੇ ਸਭ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੋਂ ਵਰਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀਂ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਪਤਾ ਤਦ ਹੀ ਲੱਗਾ ਜਦ ਇਕ ਦਿਨ ਗਸ਼ੀ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। {{Multicol-break}} {{center|'''ਅੰਤਕਾ ਨੰਬਰ ੧'''}} {{center|{{larger|'''ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਹਦੇਦਾਰ'''}}}} {{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਚਲੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਫ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ (ਹਿੰਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਦੀ ਪੈਸੇਫਿਕ ਕੋਸਟ) ਮਈ ੧੯੧੩<ref>ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਮੁਤਾਬਕ ੨ ਜੂਨ, ੧੯੧੩ (Isemonger and Slattery, pp. 12-13)।</ref> ਨੂੰ ਅਸਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ<ref>First Case, The beginning of the conspiracy and War. p. 3; First Case, Third Case and Mandlay Case, Evidence of Nawab Khan.</ref>, ਪਰ ਇਹ ਨਿਖੇੜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਉਹਦੇਦਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਪਹਿਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਫੰਡ ਅਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ, {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ‘ਭਕਨਾ’, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਉੱਘਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਸਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਹਦੇਦਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। {{center|<poem>ਪ੍ਰਧਾਨ-ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ‘ਭਕਨਾ’। ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ‘ਠਠਗੜ੍ਹ’। ਜਨਰਲ ਸਕੱਤ-ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਮੀਤ ਸਕੱਤ੍ਰ-ਸ਼ੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰੀਮ ਬਖਸ਼। ਖਜ਼ਾਨਚੀ—ਸ਼ੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ। ਮੀਤ ਖਜ਼ਾਨਚੀ-ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਟੁੰਡੀ ਲਾਟ'।</poem>}} {{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਹਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਚੋਣ ਦੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਸੰਬੰਧੀ ਚਲੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੇ ਰੀਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਹੱਦ ਤਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਔਰੇਗਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਚ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ<ref>San Francisco Trial, Testimony of Harcharan Das.</ref>, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਮ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਮੀਤ ਸਕੱਤ ਸਨ<ref>Ibid, Charge to the Jury by the Judge, p. 709.</ref>। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਫੰਡ ਅਕੱਠੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਗੇ ਵਧਾਣ ਲਈ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇੰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>Isemonger and Slattery, pp. 12-13.</ref>। ਅਰਥਾਤ ਫੰਡ ਅਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਉੱਘਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਛੋਂ ਸੇਕਰੇਮੈਂਟੋ ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਨਫੰਸ ਬੁਲਾਈ {{Multicol-end}}<noinclude>{{rule}} {{center|੧੬੦}}</noinclude> gqmx6mf6qakgrjkvcx3v6lolyl3d3yr 250 22586 239768 53705 2026-10-11T01:28:38Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 239768 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੨੭}}</noinclude>ਜੋਨਿ ਭ੍ਰਮਾਦ॥੨॥੯੪॥੧੧੭॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਾਈ ਰੀ ਮਾਤੀ ਚਰਣ ਸਮੂਹ॥ ਏਕਸੁ ਬਿਨੁ ਹਉ ਆਨ ਨ ਜਾਨਉ ਦੁਤੀਆ ਭਾਉ ਸਭ ਲੂਹ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤਿਆਗਿ ਗੋਪਾਲ ਅਵਰ ਜੋ ਕਰਣਾ ਤੇ ਬਿਖਿਆ ਕੇ ਖੂਹ॥ ਦਰਸ ਪਿਆਸ ਮੇਰਾ ਮਨੁ ਮੋਹਿਓ ਕਾਢੀ ਨਰਕ ਤੇ ਧੂਹ॥੧॥ ਸੰਤ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਮਿਲਿਓ ਸੁਖਦਾਤਾ ਬਿਨਸੀ ਹਉਮੈ ਰੂਹ॥ ਰਾਮ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ ਦਾਸ ਨਾਨਕ ਮਉਲਿਓ ਮਨੁ ਤਨੁ ਜੂਹ॥੨॥੯੫॥੧੧੮॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਬਿਨਸੇ ਕਾਚ ਕੇ ਬਿਉਹਾਰ॥ ਰਾਮ ਭਜੁ ਮਿਲਿ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਇਹੈ ਜਗ ਮਹਿ ਸਾਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਈਤ ਊਤ ਨ ਡੋਲਿ ਕਤਹੂ ਨਾਮੁ ਹਿਰਦੈ ਧਾਰਿ॥ ਗੁਰ ਚਰਨ ਬੋਹਿਥ ਮਿਲਿਓ ਭਾਗੀ ਉਤਰਿਓ ਸੰਸਾਰ॥੧॥ ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲਿ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਸਰਬ ਨਾਥ ਅਪਾਰ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਉ ਨਾਨਕ ਆਨ ਰਸ ਸਭਿ ਖਾਰ ॥੨॥੯੬॥੧੧੯॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਤਾ ਤੇ ਕਰਣ ਪਲਾਹ ਕਰੇ॥ ਮਹਾ ਬਿਕਾਰ ਮੋਹ ਮਦ ਮਾਤੌ ਸਿਮਰਤ ਨਾਹਿ ਹਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਜਪਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਤਿਨ ਕੇ ਦੋਖ ਜਰੇ॥ ਸਫਲ ਦੇਹ ਧੰਨਿ ਓਇ ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸੰਗਿ ਰਲੇ॥੧॥ ਚਾਰਿ ਪਦਾਰਥ ਅਸਟ ਦਸਾ ਸਿਧਿ ਸਭ ਊਪਰਿ ਸਾਧ ਭਲੇ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਧੂਰਿ ਜਨ ਬਾਂਛੈ ਉਧਰਹਿ ਲਾਗਿ ਪਲੇ॥੨॥੯੭॥੧੨੦॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਕੇ ਜਨ ਕਾਂਖੀ॥ ਮਨਿ ਤਨਿ ਬਚਨਿ ਏਹੀ ਸੁਖੁ ਚਾਹਤ ਪ੍ਰਭ ਦਰਸੁ ਦੇਖਹਿ ਕਬ ਆਖੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤੂ ਬੇਅੰਤੁ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਸੁਆਮੀ ਗਤਿ ਤੇਰੀ ਜਾਇ ਨ ਲਾਖੀ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਪ੍ਰੀਤਿ ਮਨੁ ਬੇਧਿਆ ਕਰਿ ਸਰਬਸੁ ਅੰਤਰਿ ਰਾਖੀ॥੧॥ ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਸਾਧੂ ਜਨ ਇਹ ਬਾਣੀ ਰਸਨਾ ਭਾਖੀ॥ ਜਪਿ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਨਾਨਕ ਨਿਸਤਰੀਐ ਹੋਰੁ ਦੁਤੀਆ ਬਿਰਥੀ ਸਾਖੀ॥੨॥੯੮॥੧੨੧॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਾਖੀ ਰਾਮ ਕੀ ਤੂ ਮਾਖੀ॥ ਜਹ ਦੁਰਗੰਧ ਤਹਾ ਤੂ ਬੈਸਹਿ ਮਹਾ ਬਿਖਿਆ ਮਦ ਚਾਖੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਿਤਹਿ ਅਸਥਾਨਿ ਤੂ ਟਿਕਨੁ ਨ ਪਾਵਹਿ ਇਹ ਬਿਧਿ ਦੇਖੀ ਆਖੀ॥ ਸੰਤਾ ਬਿਨੁ ਤੈ ਕੋਇ ਨ ਛਾਡਿਆ ਸੰਤ ਪਰੇ ਗੋਬਿਦ ਕੀ ਪਾਖੀ॥੧॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਗਲੇ ਤੈ ਮੋਹੇ ਬਿਨੁ ਸੰਤਾ ਕਿਨੈ ਨ ਲਾਖੀ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸੁ ਹਰਿ ਕੀਰਤਨਿ ਰਾਤਾ ਸਬਦੁ ਸੁਰਤਿ ਸਚੁ ਸਾਖੀ॥੨॥੯੯॥੧੨੨॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਾਈ ਰੀ ਕਾਟੀ ਜਮ ਕੀ ਫਾਸ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਪਤ ਸਰਬ ਸੁਖ ਪਾਏ ਬੀਚੇ ਗ੍ਰਸਤ ਉਦਾਸ<noinclude></noinclude> p5lp9jvkypnpp97l3qorl86h01l584g 250 22591 239770 53710 2026-10-11T01:43:51Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 239770 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੨੮}}</noinclude>॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਲੀਨੇ ਕਰਿ ਅਪੁਨੇ ਉਪਜੀ ਦਰਸ ਪਿਆਸ॥ ਸੰਤਸੰਗਿ ਮਿਲਿ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਏ ਬਿਨਸੀ ਦੁਤੀਆ ਆਸ॥੧॥ ਮਹਾ ਉਦਿਆਨ ਅਟਵੀ ਤੇ ਕਾਢੇ ਮਾਰਗੁ ਸੰਤ ਕਹਿਓ॥ ਦੇਖਤ ਦਰਸੁ ਪਾਪ ਸਭਿ ਨਾਸੇ ਹਰਿ ਨਾਨਕ ਰਤਨੁ ਲਹਿਓ॥੨॥੧੦੦॥੧੨੩॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਾਈ ਰੀ ਅਰਿਓ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਖੋਰਿ॥ ਦਰਸਨ ਰੁਚਿਤ ਪਿਆਸ ਮਨਿ ਸੁੰਦਰ ਸਕਤ ਨ ਕੋਈ ਤੋਰਿ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪ੍ਰਾਨ ਮਾਨ ਪਤਿ ਪਿਤ ਸੁਤ ਬੰਧਪ ਹਰਿ ਸਰਬਸੁ ਧਨ ਮੋਰ॥ ਧ੍ਰਿਗੁ ਸਰੀਰੁ ਅਸਤ ਬਿਸਟਾ ਕ੍ਰਿਮ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਜਾਨਤ ਹੋਰ॥੧॥ ਭਇਓ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦੀਨ ਦੁਖ ਭੰਜਨੁ ਪਰਾ ਪੂਰਬਲਾ ਜੋਰ॥ ਨਾਨਕ ਸਰਣਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਿਧਿ ਸਾਗਰ ਬਿਨਸਿਓ ਆਨ ਨਿਹੋਰ॥੨॥੧੦੧॥੧੨੪॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਨੀਕੀ ਰਾਮ ਕੀ ਧੁਨਿ ਸੋਇ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਅਨੂਪ ਸੁਆਮੀ ਜਪਤ ਸਾਧੂ ਹੋਇ ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਚਿਤਵਤਾ ਗੋਪਾਲ ਦਰਸਨ ਕਲਮਲਾ ਕਢੁ ਧੋਇ॥ ਜਨਮ ਮਰਨ ਬਿਕਾਰ ਅੰਕੁਰ ਹਰਿ ਕਾਟਿ ਛਾਡੇ ਖੋਇ॥੧॥ ਪਰਾ ਪੂਰਬਿ ਜਿਸਹਿ ਲਿਖਿਆ ਬਿਰਲਾ ਪਾਏ ਕੋਇ॥ ਰਵਣ ਗੁਣ ਗੋਪਾਲ ਕਰਤੇ ਨਾਨਕਾ ਸਚੁ ਜੋਇ॥੨॥੧੦੨॥੧੨੫॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਕੀ ਮਤਿ ਸਾਰ॥ ਹਰਿ ਬਿਸਾਰਿ ਜੁ ਆਨ ਰਾਚਹਿ ਮਿਥਨ ਸਭ ਬਿਸਥਾਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਾਧਸੰਗਮਿ ਭਜੁ ਸੁਆਮੀ ਪਾਪ ਹੋਵਤ ਖਾਰ॥ ਚਰਨਾਰਬਿੰਦ ਬਸਾਇ ਹਿਰਦੈ ਬਹੁਰਿ ਜਨਮ ਨ ਮਾਰ॥੧॥ ਕਰਿ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਰਾਖਿ ਲੀਨੇ ਏਕ ਨਾਮ ਅਧਾਰ॥ ਦਿਨ ਰੈਨਿ ਸਿਮਰਤ ਸਦਾ ਨਾਨਕ ਮੁਖ ਊਜਲ ਦਰਬਾਰਿ॥੨॥੧੦੩॥੧੨੬॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਾਨੀ ਤੂੰ ਰਾਮ ਕੈ ਦਰਿ ਮਾਨੀ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਮਿਲਿ ਹਰਿ ਗੁਨ ਗਾਏ ਬਿਨਸੀ ਸਭ ਅਭਿਮਾਨੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਧਾਰਿ ਅਨੁਗ੍ਰਹੁ ਅਪੁਨੀ ਕਰਿ ਲੀਨੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪੂਰ ਗਿਆਨੀ॥ ਸਰਬ ਸੂਖ ਆਨੰਦ ਘਨੇਰੇ ਠਾਕੁਰ ਦਰਸ ਧਿਆਨੀ॥੧॥ ਨਿਕਟਿ ਵਰਤਨਿ ਸਾ ਸਦਾ ਸੁਹਾਗਨਿ ਦਹ ਦਿਸ ਸਾਈ ਜਾਨੀ॥ ਪ੍ਰਿਅ ਰੰਗ ਰੰਗਿ ਰਤੀ ਨਾਰਾਇਨ ਨਾਨਕ ਤਿਸੁ ਕੁਰਬਾਨੀ॥੨॥੧੦੪॥੧੨੭॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਤੁਅ ਚਰਨ ਆਸਰੋ ਈਸ॥ ਤੁਮਹਿ ਪਛਾਨੂ ਸਾਕੁ ਤੁਮਹਿ ਸੰਗਿ ਰਾਖਨਹਾਰ ਤੁਮੈ ਜਗਦੀਸ॥ ਰਹਾਉ॥ ਤੂ ਹਮਰੋ ਹਮ ਤੁਮਰੇ ਕਹੀਐ ਇਤ ਉਤ ਤੁਮ ਹੀ ਰਾਖੇ॥ ਤੂ ਬੇਅੰਤੁ ਅਪਰੰਪਰੁ ਸੁਆਮੀ ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਕੋਈ ਲਾਖੈ॥੧॥ ਬਿਨੁ ਬਕਨੇ ਬਿਨੁ ਕਹਨ ਕਹਾਵਨ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਜਾਨੈ॥ ਜਾ ਕਉ ਮੇਲਿ ਲਏ<noinclude></noinclude> 6a0h9q4ayk7u57ho4it7lruj5v76go4 250 22596 239771 53715 2026-10-11T01:53:47Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 239771 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੨੯}}</noinclude>ਪ੍ਰਭੁ ਨਾਨਕੁ ਸੇ ਜਨ ਦਰਗਹ ਮਾਨੇ॥੨॥੧੦੫॥੧੨੮॥ {{center|ਸਾਰੰਗ ਮਹਲਾ ੫ ਚਉਪਦੇ ਘਰੁ ਪ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਹਰਿ ਭਜਿ ਆਨ ਕਰਮ ਬਿਕਾਰ॥ ਮਾਨ ਮੋਹੁ ਨ ਬੁਝਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਲ ਗ੍ਰਸ਼ ਸੰਸਾਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਖਾਤ ਪੀਵਤ ਹਸਤ ਸੋਵਤ ਅਉਧ ਬਿਤੀ ਅਸਾਰ॥ ਨਰਕ ਉਦਰਿ ਭ੍ਰਮੰਤ ਜਲਤੋ ਜਮਹਿ ਕੀਨੀ ਸਾਰ॥੧॥ ਪਰ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਤ ਬਿਕਾਰ ਨਿੰਦਾ ਪਾਪ ਰਤ ਕਰ ਝਾਰ॥ ਬਿਨਾ ਸਤਿਗੁਰ ਬੂਝ ਨਾਹੀ ਤਮ ਮੋਹ ਮਹਾਂ ਅੰਧਾਰ॥੨॥ ਬਿਖੁ ਠਗਉਰੀ ਖਾਇ ਮੂਠੋ ਚਿਤਿ ਨ ਸਿਰਜਨਹਾਰ॥ ਗੋਬਿੰਦ ਗੁਪਤ ਹੋਇ ਰਹਿਓ ਨਿਆਰੋ ਮਾਤੰਗ ਮਤਿ ਅਹੰਕਾਰ ॥੩॥ ਕਰਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪ੍ਰਭ ਸੰਤ ਰਾਖੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਅਧਾਰ॥ ਕਰ ਜੋਰਿ ਨਾਨਕੁ ਸਰਨਿ ਆਇਓ ਗੋਪਾਲ ਪੁਰਖ ਅਪਾਰ॥੪॥੧॥੧੨੯॥ {{center|ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੬ ਪੜਤਾਲ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸੁਭ ਬਚਨ ਬੋਲਿ ਗੁਨ ਅਮੋਲ॥ ਕਿੰਕਰੀ ਬਿਕਾਰ॥ ਦੇਖੁ ਗੇ ਬੀਚਾਰ॥ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਧਿਆਇ ਮਹਲੁ ਪਾਇ॥ ਹਰਿ ਸੰਗਿ ਰੰਗ ਕਰਤੀ ਮਹਾ ਕੇਲ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸੁਪਨ ਰੀ ਸੰਸਾਰੁ॥ ਮਿਥਨੀ ਬਿਸਥਾਰੁ॥ ਸਖੀ ਕਾਇ ਮੋਹਿ ਮੋਹਿਲੀ ਪ੍ਰਿਅ ਪ੍ਰੀਤਿ ਰਿਦੈ ਮੇਲ॥੧॥ ਸਰਬ ਰੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਪਿਆਰੁ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਸਦਾ ਰੀ ਦਇਆਰੁ॥ ਕਾਂਏਂ ਆਨ ਆਨ ਰੁਚੀਐ॥ ਹਰਿ ਸੰਗਿ ਸੰਗਿ ਖਚੀਐ॥ ਜਉ ਸਾਧਸੰਗ ਪਾਏ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਧਿਆਏ॥ ਅਬ ਰਹੇ ਜਮਹਿ ਮੇਲ॥੨॥੧॥੧੩੦| ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਕੰਚਨਾ ਬਹੁ ਦਤ ਕਰਾ॥ ਭੂਮਿ ਦਾਨੁ ਅਰਪਿ ਧਰਾ॥ ਮਨ ਅਨਿਕ ਸੋਚ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਤ॥ ਨਾਹੀ ਰੇ ਨਾਮ ਤੁਲਿ ਮਨ ਚਰਨ ਕਮਲ ਲਾਗੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਚਾਰਿ ਬੇਦ ਜਿਹਵ ਭਨੇ॥ ਦਸ ਅਸਟ ਖਸਟ ਸ੍ਰਵਨ ਸੁਨੇ॥ ਨਹੀ ਤੁਲਿ ਗੋਬਿਦ ਨਾਮ ਧੁਨੇ॥ ਮਨ ਚਰਨ ਕਮਲ ਲਾਗੇ॥੧॥ ਬਰਤ ਸੰਧਿ ਸੋਚ ਚਾਰ॥ ਕ੍ਰਿਆ ਕੁੰਟਿ ਨਿਰਾਹਾਰ॥ ਅਪਰਸ ਕਰਤ ਪਾਕਸਾਰ॥ ਨਿਵਲੀ ਕਰਮ ਬਹੁ ਬਿਸਥਾਰ॥ ਧੂਪ ਦੀਪ ਕਰਤੇ ਹਰਿ ਨਾਮ ਤੁਲਿ ਨ ਲਾਗੇ॥ ਰਾਮ ਦਇਆਰ ਸੁਨਿ ਦੀਨ ਬੇਨਤੀ॥ ਦੇਹੁ ਦਰਸੁ ਨੈਨ ਪੇਖਉ ਜਨ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਮਿਸਟ ਲਾਗੇ॥੨॥੨॥੧੩੧॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਰਾਮ ਰਾਮ ਰਾਮ<noinclude></noinclude> m0itn697oor06iinweghb07ar9q3o2g 250 22602 239773 53722 2026-10-11T02:06:54Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 239773 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੩੦}}</noinclude>ਜਾਪਿ ਰਮਤ ਰਾਮ ਸਹਾਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸੰਤਨ ਕੈ ਚਰਨ ਲਾਗੇ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਲੋਭ ਤਿਆਗੇ ਗੁਰ ਗੋਪਾਲ ਭਏ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਲਬਧਿ ਅਪਨੀ ਪਾਈ॥੧॥ ਬਿਨਸੇ ਭ੍ਰਮ ਮੋਹ ਅੰਧ ਟੂਟੇ ਮਾਇਆ ਕੇ ਬੰਧ ਪੂਰਨ ਸਰਬਤ੍ਰ ਠਾਕੁਰ ਨਹ ਕੋਊ ਬੈਰਾਈ॥ ਸੁਆਮੀ ਸੁਪ੍ਰਸੰਨ ਭਏ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੋਖ ਗਏ ਸੰਤਨ ਕੈ ਚਰਨ ਲਾਗਿ ਨਾਨਕ ਗੁਨ ਗਾਈ॥੨॥੩॥੧੩੨॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਹਰਿ ਹਰੇ ਹਰਿ ਮੁਖਹੁ ਬੋਲਿ ਹਰਿ ਹਰੇ ਮਨਿ ਧਾਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸ੍ਰਵਨ ਸੁਨਨ ਭਗਤਿ ਕਰਨ ਅਨਿਕ ਪਾਤਿਕ ਪੁਨਹਚਰਨ॥ ਸਰਨ ਪੂਰਨ ਸਾਧੂ ਆਨ ਬਾਨਿ ਬਿਸਾਰੇ॥੧॥ ਹਰਿ ਚਰਨ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨੀਤ ਨੀਤਿ ਪਾਵਨਾ ਮਹਿ ਮਹਾ ਪੁਨੀਤ॥ ਸੇਵਕ ਭੈ ਦੂਰਿ ਕਰਨ ਕਲਿਮਲ ਦੋਖ ਜਾਰੇ॥ ਕਹਤ ਮੁਕਤ ਸੁਨਤ ਮੁਕਤ ਰਹਤ ਜਨਮ ਰਹਤੇ॥ ਰਾਮ ਰਾਮ ਸਾਰ ਭੂਤ ਨਾਨਕ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰੇ॥੨॥੪॥੧੩੩॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਨਾਮ ਭਗਤਿ ਮਾਗੁ ਸੰਤ ਤਿਆਗਿ ਸਗਲ ਕਾਮੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਾਇ ਹਰਿ ਧਿਆਇ ਗੁਨ ਗੋਬਿੰਦ ਸਦਾ ਗਾਇ॥ ਹਰਿ ਜਨ ਕੀ ਰੇਨ ਬਾਂਛੁ ਦੈਨਹਾਰ ਸੁਆਮੀ॥੧॥ ਸਰਬ ਕੁਸਲ ਸੁਖ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ਆਨਦਾ ਆਨੰਦ ਨਾਮ ਜਮ ਕੀ ਕਛੁ ਨਾਹਿ ਤ੍ਰਾਸ ਸਿਮਰਿ ਅੰਤਰਜਾਮੀ॥ ਏਕ ਸਰਨ ਗੋਬਿੰਦ ਚਰਨ ਸੰਸਾਰ ਸਗਲ ਤਾਪ ਹਰਨ॥ ਨਾਵ ਰੂਪ ਸਾਧਸੰਗ ਨਾਨਕ ਪਾਰਗਰਾਮੀ॥੨॥੫॥੧੩੪॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਗੁਨ ਲਾਲ ਗਾਵਉ ਗੁਰ ਦੇਖੇ॥ ਪੰਚਾ ਤੇ ਏਕੁ ਛੂਟਾ ਜਉ ਸਾਧਸੰਗਿ ਪਗ ਰਉ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦ੍ਰਿਸਟਉ ਕਛੁ ਸੰਗਿ ਨ ਜਾਇ ਮਾਨੁ ਤਿਆਗਿ ਮੋਹਾ॥ ਏਕੈ ਹਰਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਾਇ ਮਿਲਿ ਸਾਧਸੰਗਿ ਸੋਹਾ॥੧॥ ਪਾਇਓ ਹੈ ਗੁਣ ਨਿਧਾਨੁ ਸਗਲ ਆਸ ਪੂਰੀ॥ ਨਾਨਕ ਮਨਿ ਅਨੰਦ ਭਏ ਗੁਰਿ ਬਿਖਮ ਗਾਰ੍ਹ ਤੋਰੀ॥੨॥੬॥੧੩੫॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਨਿ ਬਿਰਾਗੈਗੀ॥ ਖੋਜਤੀ ਦਰਸਾਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਾਧੂ ਸੰਤਨ ਸੇਵਿ ਕੈ ਪ੍ਰਿਉ ਹੀਅਰੈ ਧਿਆਇਓ॥ ਆਨੰਦ ਰੂਪੀ ਪੇਖਿ ਕੈ ਹਉ ਮਹਲੁ ਪਾਵਉਗੀ॥੧॥ ਕਾਮ ਕਰੀ ਸਭ ਤਿਆਗਿ ਕੈ ਹਉ ਸਰਣਿ ਪਰਉਗੀ॥ ਨਾਨਕ ਸੁਆਮੀ ਗਰਿ ਮਿਲੇ ਹਉ ਗੁਰ ਮਨਾਵਉਗੀ॥੨॥੭॥੧੩੬॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਐਸੀ ਹੋਇ ਪਰੀ॥ ਜਾਨਤੇ ਦਇਆਰ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮਾਤਰ ਪਿਤਰ ਤਿਆਗਿ ਕੈ ਮਨੁ ਸੰਤਨ ਪਾਹਿ ਬੇਚਾਇਓ॥ ਜਾਤਿ ਜਨਮ ਕੁਲ ਖੋਈਐ ਹਉ ਗਾਵਉ ਹਰਿ ਹਰੀ॥੧॥ ਲੋਕ ਕੁਟੰਬ ਤੇ ਟੂਟੀਐ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਤ ਕਿਰਤਿ ਕਰੀ॥ ਗੁਰਿ ਮੋ ਕਉ ਉਪਦੇਸਿਆ ਨਾਨਕ<noinclude></noinclude> ibkfolelor6uxf9jz2y88l4nlfvifk1 250 22607 239786 53727 2026-10-11T04:17:50Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 239786 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੩੧}}</noinclude>ਸੇਵਿ ਏਕ ਹਰੀ॥੨॥੮॥੧੩੭॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫॥ ਲਾਲ ਲਾਲ ਮੋਹਨ ਗੋਪਾਲ ਤੂ॥ ਕੀਟ ਹਸਤਿ ਪਾਖਾਣ ਜੰਤ ਸਰਬ ਮੈ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ਤੂ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਨਹ ਦੂਰਿ ਪੂਰਿ ਹਜੂਰਿ ਸੰਗੇ॥ ਸੁੰਦਰ ਰਸਾਲ ਤੂ॥੧॥ ਨਹ ਬਰਨ ਬਰਨ ਨਹ ਕੁਲਹ ਕੁਲ॥ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾਲ ਤੂ॥੨॥੯॥੧੩੮॥ ਸਾਰਗ ਮਃ ੫॥ ਕਰਤ ਕੇਲ ਬਿਖੈ ਮੇਲ ਚੰਦ੍ਰ ਸੂਰ ਮੋਹੇ॥ ਉਪਜਤਾ ਬਿਕਾਰ ਦੁੰਦਰ ਨਉਪਰੀ ਝੁਨੰਤਕਾਰ ਸੁੰਦਰ ਅਨਿਗ ਭਾਉ ਕਰਤ ਫਿਰਤ ਬਿਨੁ ਗੋਪਾਲ ਧੋਹੈ॥ ਰਹਾਉ॥ ਤੀਨਿ ਭਉਨੇ ਲਪਟਾਇ ਰਹੀ ਕਾਚ ਕਰਮਿ ਨ ਜਾਤ ਸਹੀ ਉਨਮਤ ਅੰਧ ਧੰਧ ਰਚਿਤ ਜੈਸੇ ਮਹਾ ਸਾਗਰ ਹੋਹੇ॥੧॥ ਉਧਰੇ ਹਰਿ ਸੰਤ ਦਾਸ ਕਾਟਿ ਦੀਨੀ ਜਮ ਕੀ ਫਾਸ ਪਤਿਤ ਪਾਵਨ ਨਾਮੁ ਜਾ ਕੋ ਸਿਮਰਿ ਨਾਨਕ ਓਹੇ॥੨॥੧੦॥੧੩੯॥੩॥੧੩॥੧੫੫॥ ੧ਓ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ ਮਹਲਾ ੯॥ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਤੇਰੋ ਕੋ ਨ ਸਹਾਈ॥ ਕਾਂ ਕੀ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸੁਤ ਬਨਿਤਾ ਕੋ ਕਾਹੂ ਕੋ ਭਾਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਧਨੁ ਧਰਨੀ ਅਰੁ ਸੰਪਤਿ ਸਗਰੀ ਜੋ ਮਾਨਿਓ ਅਪਨਾਈ॥ ਤਨ ਛੂਟੈ ਕਛੁ ਸੰਗਿ ਨ ਚਾਲੈ ਕਹਾ ਤਾਹਿ ਲਪਟਾਈ॥੧॥ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਸਦਾ ਦੁਖ ਭੰਜਨ ਤਾ ਸਿਉ ਰੁਚਿ ਨ ਬਢਾਈ॥ ਨਾਨਕ ਕਹਤ ਜਗਤ ਸਭ ਮਿਥਿਆ ਜਿਉ ਸੁਪਨਾ ਰੈਨਾਈ॥੨॥੧॥ ਸਾਰੰਗ ਮਹਲਾ ੯॥ ਕਹਾ ਮਨ ਬਿਖਿਆ ਸਿਉ ਲਪਟਾਹੀ॥ ਯਾ ਜਗ ਮਹਿ ਕੋਊ ਰਹਨੁ ਨ ਪਾਵੈ ਇਕਿ ਆਵਹਿ ਇਕਿ ਜਾਹੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ਕਾਂ ਕੋ ਤਨੁ ਧਨੁ ਸੰਪਤਿ ਕਾਂ ਕੀ ਕਾ ਸਿਉ ਨੇਹੁ ਲਗਾਹੀ॥ ਜੋ ਦੀਸੈ ਸੋ ਸਗਲ ਬਿਨਾਸੈ ਜਿਉ ਬਾਦਰ ਕੀ ਛਾਹੀ॥੧॥ ਤਜਿ ਅਭਿਮਾਨੁ ਸਰਣਿ ਸੰਤਨ ਗਹੁ ਮੁਕਤਿ ਹੋਹਿ ਛਿਨ ਮਾਹੀ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਭਗਵੰਤ ਭਜਨ ਬਿਨੁ ਸੁਖੁ ਸੁਪਨੈ ਭੀ ਨਾਹੀ॥੨॥੨॥ ਸਾਰੰਗ ਮਹਲਾ ੯॥ ਕਹਾ ਨਰ ਅਪਨੋ ਜਨਮੁ ਗਵਾਵੈ॥ ਮਾਇਆ ਮਦਿ ਬਿਖਿਆ ਰਸਿ ਰਚਿਓ ਰਾਮ ਸਰਨਿ ਨਹੀ ਆਵੈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਇਹੁ ਸੰਸਾਰੁ ਸਗਲ ਹੈ ਸੁਪਨੋ ਦੇਖਿ ਕਹਾ ਲੋਭਾਵੈ॥ ਜੋ ਉਪਜੈ ਸੋ ਸਗਲ ਬਿਨਾਸੈ ਰਹਨੁ ਨ ਕੋਊ ਪਾਵੈ॥੧॥ ਮਿਥਿਆ ਤਨੁ ਸਾਚੋ ਕਰਿ ਮਾਨਿਓ ਇਹ ਬਿਧਿ ਆਪੁ ਬੰਧਾਵੈ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਸੋਊ ਜਨੁ ਮੁਕਤਾ ਰਾਮ ਭਜਨ ਚਿਤੁ ਲਾਵੈ॥੨॥੩॥ ਸਾਰੰਗ ਮਹਲਾ ੯॥ ਮਨ ਕਰਿ ਕਬਹੂ ਨ ਹਰਿ<noinclude></noinclude> 86ulj2mr93wmwxm34hd7y8hc7lo74y3 250 22612 239787 53732 2026-10-11T04:28:22Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 239787 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੩੨}}</noinclude>ਗੁਨ ਗਾਇਓ॥ ਬਿਖਿਆਸਕਤ ਰਹਿਓ ਨਿਸਿ ਬਾਸੁਰ ਕੀਨੋ ਅਪਨੋ ਭਾਇਓ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸੁ ਸੁਨਿਓ ਨਹਿ ਕਾਨਨਿ ਪਰ ਦਾਰਾ ਲਪਟਾਇਓ॥ ਪਰ ਨਿੰਦਾ ਕਾਰਨਿ ਬਹੁ ਧਾਵਤ ਸਮਝਿਓ ਨਹ ਸਮਝਾਇਓ॥੧॥ ਕਹਾ ਕਹਉ ਮੈ ਅਪੁਨੀ ਕਰਨੀ ਜਿਹ ਬਿਧਿ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇਓ॥ ਕਹਿ ਨਾਨਕ ਸਭ ਅਉਗਨ ਮੋ ਮਹਿ ਰਾਖਿ ਲੇਹੁ ਸਰਨਾਇਓ॥੨॥੪॥੩॥੧੩॥੧੩੯॥੪॥੧੫੯॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸਾਰਗ ਅਸਟਪਦੀਆ ਮਹਲਾ ੧ ਘਰੁ ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਕਿਉ ਜੀਵਾ ਮੇਰੀ ਮਾਈ॥ ਜੈ ਜਗਦੀਸ ਤੇਰਾ ਜਸੁ ਜਾਚਉ ਮੈ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਰਹਨੁ ਨ ਜਾਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਕੀ ਪਿਆਸ ਪਿਆਸੀ ਕਾਮਨਿ ਦੇਖਉ ਰੈਨਿ ਸਬਾਈ॥ ਸ੍ਰੀਧਰ ਨਾਥ ਮੇਰਾ ਮਨੁ ਲੀਨਾ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਨੈ ਪੀਰ ਪਰਾਈ॥੧॥ ਗਣਤ ਸਰੀਰਿ ਪੀਰ ਹੈ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਹਰਿ ਪਾਂਈ॥ ਹੋਹੁ ਦਇਆਲ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਿ ਹਰਿ ਜੀਉ ਹਰਿ ਸਿਉ ਰਹਾਂ ਸਮਾਈ॥੨॥ ਐਸੀ ਰਵਤ ਰਵਹੁ ਮਨ ਮੇਰੇ ਹਰਿ ਚਰਣੀ ਚਿਤੁ ਲਾਈ॥ ਬਿਸਮ ਭਏ ਗੁਣ ਗਾਇ ਮਨੋਹਰ ਨਿਰਭਉ ਸਹਜਿ ਸਮਾਈ॥੩॥ ਹਿਰਦੈ ਨਾਮੁ ਸਦਾ ਧੁਨਿ ਨਿਹਚਲ ਘਟੈ ਨ ਕੀਮਤਿ ਪਾਈ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਸਭੁ ਕੋਈ ਨਿਰਧਨੁ ਸਤਿਗੁਰਿ ਬੂਝ ਬੁਝਾਈ॥੪॥ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰਾਨ ਭਏ ਸੁਨਿ ਸਜਨੀ ਦੂਤ ਮੁਏ ਬਿਖੁ ਖਾਈ॥ ਜਬ ਕੀ ਉਪਜੀ ਤਬ ਕੀ ਤੈਸੀ ਰੰਗੁਲ ਭਈ ਮਨਿ ਭਾਈ॥੫॥ ਸਹਜ ਸਮਾਧਿ ਸਦਾ ਲਿਵ ਹਰਿ ਸਿਉ ਜੀਵਾਂ ਹਰਿ ਗੁਨ ਗਾਈ॥ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਰਤਾ ਬੈਰਾਗੀ ਨਿਜ ਘਰਿ ਤਾੜੀ ਲਾਈ॥੬॥ ਸੁਧ ਰਸ ਨਾਮੁ ਮਹਾ ਰਸੁ ਮੀਠਾ ਨਿਜ ਘਰਿ ਤਤੁ ਗੁਸਾਂਈਂ॥ ਤਹ ਹੀ ਮਨੁ ਜਹ ਹੀ ਤੈ ਰਾਖਿਆ ਐਸੀ ਗੁਰਮਤਿ ਪਾਈ॥੭॥ ਸਨਕ ਸਨਾਦਿ ਬ੍ਰਹਮਾਦਿ ਇੰਦ੍ਰਾਦਿਕ ਭਗਤਿ ਰਤੇ ਬਨਿ ਆਈ॥ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਘਰੀ ਨ ਜੀਵਾਂ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਵਡਾਈ॥੮॥੧॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੧॥ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਕਿਉ ਧੀਰੈ ਮਨੁ ਮੇਰਾ॥ ਕੋਟਿ ਕਲਪ ਕੇ ਦੂਖ ਬਿਨਾਸਨ ਸਾਚੁ ਦ੍ਰਿੜਾਇ ਨਿਬੇਰਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕ੍ਰੋਧੁ ਨਿਵਾਰਿ ਜਲੇ ਹਉ ਮਮਤਾ ਪ੍ਰੇਮੁ ਸਦਾ ਨਉ ਰੰਗੀ॥ ਅਨਭਉ ਬਿਸਰਿ ਗਏ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਚਿਆ ਹਰਿ ਨਿਰਮਾਇਲੁ ਸੰਗੀ॥੧॥ ਚੰਚਲ ਮਤਿ ਤਿਆਗਿ ਭਉ ਭੰਜਨੁ ਪਾਇਆ ਏਕ ਸਬਦਿ ਲਿਵ ਲਾਗੀ॥ ਹਰਿ ਰਸੁ ਚਾਖਿ ਤ੍ਰਿਖਾ ਨਿਵਾਰੀ ਹਰਿ ਮੇਲਿ ਲਏ ਬਡਭਾਗੀ॥੨॥ ਅਭਰਤ<noinclude></noinclude> aqrelwqdwsqatb9yhnidltxnx6e9k1k 250 22617 239788 53737 2026-10-11T04:38:06Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 239788 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੩੩}}</noinclude>ਸਿੰਚਿ ਭਏ ਸੁਭਰ ਸਰ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਚੁ ਨਿਹਾਲਾ॥ ਮਨ ਰਤਿ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਨਿਹਕੇਵਲ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਦਇਆਲਾ॥੩॥ ਮੋਹਨਿ ਮੋਹਿ ਲੀਆ ਮਨੁ ਮੋਰਾ ਬਡੈ ਭਾਗ ਲਿਵ ਲਾਗੀ॥ ਸਾਚੁ ਬੀਚਾਰਿ ਕਿਲਵਿਖ ਦੁਖ ਕਾਟੇ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਅਨਰਾਗੀ॥੪॥ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰ ਸਾਗਰ ਰਤਨਾਗਰ ਅਵਰ ਨਹੀ ਅਨ ਪੂਜਾ॥ ਸਬਦੁ ਬੀਚਾਰਿ ਭਰਮ ਭਉ ਭੰਜਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਜਾਨਿਆ ਦੂਜਾ॥੫॥ ਮਨੂਆ ਮਾਰਿ ਨਿਰਮਲ ਪਦੁ ਚੀਨਿਆ ਹਰਿ ਰਸ ਰਤੇ ਅਧਿਕਾਈ॥ ਏਕਸ ਬਿਨੁ ਮੈ ਅਵਰੁ ਨ ਜਾਨਾਂ ਸਤਿਗੁਰਿ ਬੂਝ ਬੁਝਾਈ॥੬॥ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰੁ ਅਨਾਥੁ ਅਜੋਨੀ ਗੁਰਮਤਿ ਏਕੋ ਜਾਨਿਆ॥ ਸੁਭਰ ਭਰੇ ਨਾਹੀ ਚਿਤੁ ਡੋਲੈ ਮਨ ਹੀ ਤੇ ਮਨੁ ਮਾਨਿਆ॥੭॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਅਕਥਉ ਕਥੀਐ ਕਹਉ ਕਹਾਵੈ ਸੋਈ॥ ਨਾਨਕ ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਹਮਾਰੇ ਅਵਰੁ ਨ ਜਾਨਿਆ ਕੋਈ॥੮॥੨॥ {{center|ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੩ ਅਸਟਪਦੀਆ ਘਰੁ ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਮਨ ਮੇਰੇ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਮਿ ਵਡਾਈ॥ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਜਾਣਾ ਕੋਈ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਮਿ ਮੁਕਤਿ ਗਤਿ ਪਾਈ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਬਦਿ ਭਉ ਭੰਜਨੁ ਜਮਕਾਲ ਨਿਖੰਜਨੁ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਲਿਵ ਲਾਈ॥ ਹਰਿ ਸੁਖਦਾਤਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਤਾ ਸਹਜੇ ਰਹਿਆ ਸਮਾਈ॥੧॥ ਭਗਤਾਂ ਕਾ ਭੋਜਨੁ ਹਰਿ ਨਾਮ ਨਿਰੰਜਨੁ ਪੈਨ੍ਹਣੁ ਭਗਤਿ ਬਡਾਈ॥ ਨਿਜ ਘਰਿ ਵਾਸਾ ਸਦਾ ਹਰਿ ਸੇਵਨਿ ਹਰਿ ਦਰਿ ਸੋਭਾ ਪਾਈ॥੨॥ ਮਨਮੁਖ ਬੁਧਿ ਕਾਚੀ ਮਨੂਆ ਡੋਲੈ ਅਕਥੁ ਨ ਕਥੈ ਕਹਾਨੀ॥ ਗੁਰਮਤਿ ਨਿਹਚਲੁ ਹਰਿ ਮਨਿ ਵਸਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਾਚੀ ਬਾਨੀ॥੩॥ ਮਨ ਕੇ ਤਰੰਗ ਸਬਦਿ ਨਿਵਾਰੇ ਰਸਨਾ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਈ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਮਿਲਿ ਰਹੀਐ ਸਦ ਅਪੁਨੇ ਜਿਨਿ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਲਿਵ ਲਾਈ॥੪॥ ਮਨੁ ਸਬਦਿ ਮਰੈ ਤਾ ਮੁਕਤੋ ਹੋਵੈ ਹਰਿ ਚਰਣੀ ਚਿਤੁ ਲਾਈ॥ ਹਰਿ ਸਰੁ ਸਾਗਰੁ ਸਦਾ ਜਲੁ ਨਿਰਮਲੁ ਨਾਵੈ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਈ॥੫॥ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰਿ ਸਦਾ ਰੰਗਿ ਰਾਤੇ ਹਉਮੈ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਮਾਰੀ॥ ਅੰਤਰਿ ਨਿਹਕੇਵਲੁ ਹਰਿ ਰਵਿਆ ਸਭੁ ਆਤਮ ਰਾਮੁ ਮੁਰਾਰੀ॥੬॥ ਸੇਵਕ ਸੇਵਿ ਰਹੇ ਸਚਿ ਰਾਤੇ ਜੋ ਤੇਰੈ ਮਨਿ ਭਾਣੇ॥ ਦੁਬਿਧਾ ਮਹਲੁ ਨ ਪਾਵੈ ਜਗਿ ਝੂਠੀ ਗੁਣ ਅਵਗਣ ਨ ਪਛਾਣੇ॥੭॥ ਆਪੇ ਮੇਲਿ ਲਏ ਅਕਥੁ ਕਥੀਐ ਸਚੁ ਸਬਦੁ ਸਚੁ ਬਾਣੀ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਚੇ ਸਚਿ ਸਮਾਣੇ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣੀ॥੮॥੧॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੩॥ ਮਨ ਮੇਰੇ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਅਤਿ<noinclude></noinclude> 7ulwtsd5obfr2xrdghan6jjmfgwxcc4 250 22622 239789 53742 2026-10-11T04:48:36Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 239789 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੩੪}}</noinclude>ਮੀਠਾ॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੇ ਕਿਲਵਿਖ ਭਉ ਭੰਜਨ ਗੁਰਮੁਖਿ ਏਕੋ ਡੀਠਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਕੋਟਿ ਕੋਟੰਤਰ ਕੇ ਪਾਪ ਬਿਨਾਸਨ ਹਰਿ ਸਾਚਾ ਮਨਿ ਭਾਇਆ॥ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਸੂਝੈ ਦੂਜਾ ਸਤਿਗੁਰਿ ਏਕੁ ਬੁਝਾਇਆ॥੧॥ ਪ੍ਰੇਮ ਪਦਾਰਥੁ ਜਿਨ ਘਟਿ ਵਸਿਆ ਸਹਜੇ ਰਹੇ ਸਮਾਈ॥ ਸਬਦਿ ਰਤੇ ਸੇ ਰੰਗਿ ਚਲੂਲੇ ਰਾਤੇ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਈ ॥੨॥ ਰਸਨਾ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰਿ ਰਸਿ ਰਾਤੀ ਲਾਲ ਭਈ ਰੰਗੁ ਲਾਈ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਨਿਹਕੇਵਲੁ ਜਾਣਿਆ ਮਨੁ ਤ੍ਰਿਪਤਿਆ ਸਾਂਤਿ ਆਈ॥੩॥ ਪੰਡਿਤ ਪੜ੍ਹਿ ਪੜ੍ਹਿ ਮੋਨੀ ਸਭਿ ਥਾਕੇ ਭ੍ਰਮਿ ਭੇਖ ਥਕੇ ਭੇਖਧਾਰੀ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦਿ ਨਿਰੰਜਨੁ ਪਾਇਆ ਸਾਚੈ ਸਬਦਿ ਵੀਚਾਰੀ॥੪॥ ਆਵਾ ਗਉਣੁ ਨਿਵਾਰਿ ਸਚਿ ਰਾਤੇ ਸਾਚ ਸਬਦੁ ਮਨਿ ਭਾਇਆ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਿ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਪਾਈਐ ਜਿਨਿ ਵਿਚਹੁ ਆਪੁ ਗਵਾਇਆ॥੫॥ ਸਾਚੈ ਸਬਦਿ ਸਹਜ ਧੁਨਿ ਉਪਜੈ ਮਨਿ ਸਾਚੈ ਲਿਵ ਲਾਈ॥ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰੁ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮੰਨਿ ਵਸਾਈ॥੬॥ ਏਕਸ ਮਹਿ ਸਭੁ ਜਗਤੋ ਵਰਤੈ ਵਿਰਲਾ ਏਕੁ ਪਛਾਣੈ॥ ਸਬਦਿ ਮਰੈ ਤਾ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਸੂਝੈ ਅਨਦਿਨੁ ਏਕੋ ਜਾਣੈ॥੭॥ ਜਿਸ ਨੋ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਸੋਈ ਜਨੁ ਬੂਝੈ ਹੋਰੁ ਕਹਣਾ ਕਥਨੁ ਨ ਜਾਈ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਸਦਾ ਬੈਰਾਗੀ ਏਕ ਸਬਦਿ ਲਿਵ ਲਾਈ॥੮॥੨॥ ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੩॥ ਮਨ ਮੇਰੇ ਹਰਿ ਕੀ ਅਕਥ ਕਹਾਣੀ॥ ਹਰਿ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਸੋਈ ਜਨੁ ਪਾਏ ਗੁਰਮੁਖਿ ਵਿਰਲੈ ਜਾਣੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਹਰਿ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰੁ ਗੁਣੀ ਗਹੀਰੁ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਪਛਾਨਿਆ॥ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਕਰਮ ਕਰਹਿ ਭਾਇ ਦੂਜੈ ਬਿਨੁ ਸਬਦੈ ਬਉਰਾਨਿਆ॥੧॥ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਨਾਵੈ ਸੋਈ ਜਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਫਿਰਿ ਮੈਲਾ ਮੂਲਿ ਨ ਹੋਈ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਸਭੁ ਜਗੁ ਹੈ ਮੈਲਾ ਦੂਜੈ ਭਰਮਿ ਪਤਿ ਖੋਈ॥੨॥ ਕਿਆ ਦ੍ਰਿੜਾਂ ਕਿਆ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਗੀ ਮੈ ਤਾ ਬੂਝ ਨ ਪਾਈ॥ ਹੋਹਿ ਦਇਆਲੁ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਿ ਹਰਿ ਜੀਉ ਨਾਮੋ ਹੋਇ ਸਖਾਈ॥੩॥ ਸਚਾ ਸਚੁ ਦਾਤਾ ਕਰਮ ਬਿਧਾਤਾ ਜਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਿਸੁ ਨਾਇ ਲਾਏ॥ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰੈ ਸੋਈ ਬੂਝੈ ਜਿਸ ਨੋ ਆਪਿ ਬੁਝਾਏ॥੪॥ ਦੇਖਿ ਬਿਸਮਾਦੁ ਇਹੁ ਮਨੁ ਨਹੀ ਚੇਤੇ ਆਵਾ ਗਉਣੁ ਸੰਸਾਰਾ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵੇ ਸੋਈ ਬੂਝੈ ਪਾਏ ਮੋਖ ਦੁਆਰਾ॥੫॥ ਜਿਨ੍ਹ ਦਰੁ ਸੂਝੈ ਸੇ ਕਦੇ ਨ ਵਿਗਾੜਹਿ ਸਤਿਗੁਰਿ ਬੂਝ ਬੁਝਾਈ॥ ਸਚੁ ਸੰਜਮੁ ਕਰਣੀ ਕਿਰਤ ਕਮਾਵਹਿ ਆਵਣ ਜਾਣੁ ਰਹਾਈ॥੬॥ ਸੇ ਦਰਿ ਸਾਚੈ ਸਾਚੁ ਕਮਾਵਹਿ ਜਿਨ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਾਚੁ<noinclude></noinclude> j4r87ym03amzw3ne5b5vazajzi60nd3 250 22628 239790 53748 2026-10-11T05:00:31Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 239790 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੩੫}}</noinclude>ਅਧਾਰਾ॥ ਮਨਮੁਖ ਦੂਜੈ ਭਰਮਿ ਭੁਲਾਏ ਨਾ ਬੂਝਹਿ ਵੀਚਾਰਾ॥੭॥ ਆਪੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਪੇ ਦੇਵੈ ਆਪੇ ਕਰਿ ਕਰਿ ਵੇਖੈ॥ ਨਾਨਕ ਸੇ ਜਨ ਥਾਇ ਪਏ ਹੈ ਜਿਨ ਕੀ ਪਤਿ ਪਾਵੈ ਲੇਖੈ॥੮॥੩॥ {{center|ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫ ਅਸਟਪਦੀਆ ਘਰੁ ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਗੁਸਾਂਈ ਪਰਤਾਪੁ ਤੁਹਾਰੋ ਡੀਠਾ॥ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਉਪਾਇ ਸਮਾਵਨ ਸਗਲ ਛਤ੍ਰਪਤਿ ਬੀਠਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਰਾਣਾ ਰਾਉ ਰਾਜ ਭਏ ਰੰਕਾ ਉਨਿ ਝੂਠੇ ਕਹਣੁ ਕਹਾਇਓ॥ ਹਮਰਾ ਰਾਜਨੁ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤਿ ਤਾ ਕੋ ਸਗਲ ਘਟਾ ਜਸੁ ਗਾਇਓ॥੧॥ ਉਪਮਾ ਸੁਨਹੁ ਰਾਜਨ ਕੀ ਸੰਤਹੁ ਕਹਤ ਜੇਤ ਪਾਹੂਚਾ॥ ਬੇਸੁਮਾਰ ਵਡ ਸਾਹ ਦਾਤਾਰਾ ਊਚੇ ਹੀ ਤੇ ਊਚਾ॥੨॥ ਪਵਨਿ ਪਰੋਇਓ ਸਗਲ ਅਕਾਰਾ ਪਾਵਕ ਕਾਸਟ ਸੰਗੇ॥ ਨੀਰੁ ਧਰਣਿ ਕਰਿ ਰਾਖੇ ਏਕਤ ਕੋਇ ਨ ਕਿਸ ਹੀ ਸੰਗੇ॥੩॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਕਥਾ ਰਾਜਨ ਕੀ ਚਾਲੈ ਘਰਿ ਘਰਿ ਤੁਝਹਿ ਉਮਾਹਾ॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਭਿ ਪਾਛੈ ਕਰਿਆ ਪ੍ਰਥਮੇ ਰਿਜਕੁ ਸਮਾਹਾ॥੪॥ ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰਣਾ ਸੁ ਆਪੇ ਕਰਣਾ ਮਸਲਤਿ ਕਾਹੂ ਦੀਨ੍ਹੀ॥ ਅਨਿਕ ਜਤਨ ਕਰਿ ਕਰਹ ਦਿਖਾਏ ਸਾਚੀ ਸਾਖੀ ਚੀਨ੍ਹੀ॥੫॥ ਹਰਿ ਭਗਤਾ ਕਰਿ ਰਾਖੇ ਅਪਨੇ ਦੀਨੀ ਨਾਮੁ ਵਡਾਈ॥ ਜਿਨਿ ਜਿਨਿ ਕਰੀ ਅਵਗਿਆ ਜਨ ਕੀ ਤੇ ਤੈਂ ਦੀਏ ਰੁੜ੍ਹਈ॥੬॥ ਮੁਕਤਿ ਭਏ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਕਰਿ ਤਿਨ ਕੇ ਅਵਗਨ ਸਭਿ ਪਰਹਰਿਆ॥ ਤਿਨ ਕਉ ਦੇਖਿ ਭਏ ਕਿਰਪਾਲਾ ਤਿਨ ਭਵ ਸਾਗਰੁ ਤਰਿਆ॥੭॥ ਹਮ ਨਾਨ੍ਹੇ ਨੀਚ ਤੁਮ੍ਹੇ ਬਡ ਸਾਹਿਬ ਕੁਦਰਤਿ ਕਉਣ ਬੀਚਾਰਾ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਸੀਤਲੁ ਗੁਰ ਦਰਸ ਦੇਖੇ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰਾ॥੮॥੧॥ {{center|ਸਾਰਗ ਮਹਲਾ ੫ ਅਸਟਪਦੀ ਘਰੁ ੬ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਅਗਮ ਅਗਾਧਿ ਸੁਨਹੁ ਜਨ ਕਥਾ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਅਚਰਜ ਸਭਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਸਤਿਗੁਰ ਨਮਸਕਾਰ॥ ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਗੁਨ ਗਾਇ ਅਪਾਰ॥ ਮਨ ਭੀਤਰਿ ਹੋਵੈ ਪਰਗਾਸੁ॥ ਗਿਆਨ ਅੰਜਨੁ ਅਗਿਆਨ ਬਿਨਾਸੁ॥੧॥ ਮਿਤਿ ਨਾਹੀ ਜਾ ਕਾ ਬਿਸਥਾਰੁ॥ ਸੋਭਾ ਤਾ ਕੀ ਅਪਰ ਅਪਾਰ॥ ਅਨਿਕ ਰੰਗ ਜਾ ਕੇ ਗਨੇ ਨ ਜਾਹਿ॥ ਸੋਗ ਹਰਖ ਦੁਹਹੂ ਮਹਿ ਨਾਹਿ॥੨॥ ਅਨਿਕ ਬ੍ਰਹਮੇ ਜਾ ਕੇ ਬੇਦ ਧੁਨਿ ਕਰਹਿ॥ ਅਨਿਕ ਮਹੇਸ ਬੈਸਿ<noinclude></noinclude> l4cuzgx8ya3t43gm18z7q55cqedi2ph 250 22632 239791 53752 2026-10-11T05:08:52Z Kuldip DMW 2077 239791 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|੧੨੩੬}}</noinclude>ਧਿਆਨੁ ਧਰਹਿ॥ ਅਨਿਕ ਪੁਰਖ ਅੰਸਾ ਅਵਤਾਰ॥ ਅਨਿਕ ਇੰਦ੍ਰ ਊਭੇ ਦਰਬਾਰ॥੩॥ ਅਨਿਕ ਪਵਨ ਪਾਵਕ ਅਰੁ ਨੀਰ॥ ਅਨਿਕ ਰਤਨ ਸਾਗਰ ਦਧਿ ਖੀਰ॥ ਅਨਿਕ ਸੂਰ ਸਸੀਅਰ ਨਖਿਆਤਿ॥ ਅਨਿਕ ਦੇਵੀ ਦੇਵਾ ਬਹੁ ਭਾਂਤਿ॥੪॥ ਅਨਿਕ ਬਸੁਧਾ ਅਨਿਕ ਕਾਮਧੇਨ॥ ਅਨਿਕ ਪਾਰਜਾਤ ਅਨਿਕ ਮੁਖਿ ਬੇਨ॥ ਅਨਿਕ ਅਕਾਸ ਅਨਿਕ ਪਾਤਾਲ॥ ਅਨਿਕ ਮੁਖੀ ਜਪੀਐ ਗੋਪਾਲ॥੫॥ ਅਨਿਕ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਪੁਰਾਨ॥ ਅਨਿਕ ਜੁਗਤਿ ਹੋਵਤ ਬਖਿਆਨ॥ ਅਨਿਕ ਸਰੋਤੇ ਸੁਨਹਿ ਨਿਧਾਨ॥ ਸਰਬ ਜੀਅ ਪੂਰਨ ਭਗਵਾਨ॥੬॥ ਅਨਿਕ ਧਰਮ ਅਨਿਕ ਕੁਮੇਰ॥ ਅਨਿਕ ਬਰਨ ਅਨਿਕ ਕਨਿਕ ਸੁਮੇਰ॥ ਅਨਿਕ ਸੇਖ ਨਵਤਨ ਨਾਮੁ ਲੇਹਿ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕਾ ਅੰਤੁ ਨ ਤੇਹਿ॥੭॥ ਅਨਿਕ ਪੁਰੀਆ ਅਨਿਕ ਤਹ ਖੰਡ॥ ਅਨਿਕ ਰੂਪ ਰੰਗ ਬ੍ਰਹਮੰਡ॥ ਅਨਿਕ ਬਨਾ ਅਨਿਕ ਫਲ ਮੂਲ॥ ਆਪਹਿ ਸੂਖਮ ਆਪਹਿ ਅਸਥੂਲ॥੮॥ ਅਨਿਕ ਜੁਗਾਦਿ ਦਿਨਸ ਅਰੁ ਰਾਤਿ॥ ਅਨਿਕ ਪਰਲਉ ਅਨਿਕ ਉਤਪਾਤਿ॥ ਅਨਿਕ ਜੀਅ ਜਾ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਹਿ॥ ਰਮਤ ਰਾਮ ਪੂਰਨ ਸ੍ਰਬ ਠਾਂਇ॥੯॥@@@ ਅਨਿਕ ਮਾਇਆ ਮੈਂ ਤੇ ਜਾ ਕੀ ਲਖੀ ਨ ਜਾਇ॥ ਅਨਿਕ ਕਲਾ ਖੇਲੈ ਹਰਿ ਰਾਇ॥ ਅਨਿਕ ਧੁਨਿਤ ਲਲਿਤ ਸੰਗੀਤ॥ ਅਨਿਕ ਗੁਪਤ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟੇ ਤਹ ਚੀਤ॥੧੦ll ਸਭ ਤੇ ਊਚ ਭਗਤ ਜਾ ਕੈ ਸੰਗਿ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਗੁਨ ਗਾਵਹਿ ਰੰਗਿ॥ ਅਨਿਕ ਜੋ ਪ ਅਨਾਹਦ ਆਨੰਦ ਝੁਨਕਾਰ॥ ਉਆ ਰਸ ਕਾ ਕਛੁ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰ॥੧੧॥ ਸਤਿ ਪੁਰਖੁ ਸਤਿ ਅਸਥਾਨੁ॥ ਊਚ ਤੇ ਪੰਚ ਉਚ ਨਿਰਮਲ ਨਿਰਬਾਨੁ॥ ਅਪੁਨਾ ਕੀਆ ਜਾਨਹਿ ਆਪਿ॥ ਆਪੇ ਘਟਿ ਘਟਿ ਰਹਿਓ ਬਿਆਪਿ॥ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਿਧਾਨ॥ ਨਾਨਕ ਦਇਆਲ॥ ਜਿਨਿ ਜਪਿਆ ਨਾਨਕ ਤੇ ਭਏ ਨਿਹਾਲ॥੧੨॥੧॥੨॥੨॥੩॥੭॥0 ਸਾਰਗ ਛੰਤ ਮਹਲਾ ੫ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ਕੇ ਸਭ ਦੇਖੀਐ ਅਨਭੈ ਕਾ ਦਾਤਾ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਪੂਰਨ ਹੈ ਅਲਿਪਾਤਾ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਪੂਰਨੁ ਕਰਿ ਬਿਸਥਾਰਨੁ ਜਲ ਨੂੰ ਨੂੰ ਤਰੰਗ ਜਿਉ ਰਚਨੁ ਕੀਆ॥ ਹਭਿ ਰਸ ਮਾਣੇ ਭੋਗ ਘਟਾਣੇ ਆਨ ਨ ਬੀਆ ਕੋ ਥੀਆ॥ ਹਰਿ ਰੰਗੀ ਇਕ ਰੰਗੀ ਕਿ ਠਾਕੁਰੁ ਸੰਤਸੰਗਿ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਤਾ॥ਨਾਨਕ ਦਰਸਿ ਲੀਨਾ ਜਿਉ ਜਲ ਮੀਨਾ ਸਭ ਦੇਖੀਐ ਅਨਭੈ ਕਾ ਦਾਤਾ॥੧॥ ਕਿ ਕਉਨ ਉਪਮਾ ਦੇਉ ਕਵਨ ਬਡਾਈ॥ ਪੂਰਨ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਸ੍ਰਬ ਠਾਈ॥ ਪੂਰਨ ਮਨਮੋਹਨ ਘਟ ਘਟ ਸੋਹਨ ਜੀ = =<noinclude></noinclude> 8xeenj8y6qook7t5mltftlf0su4b2ws 239815 239791 2026-10-11T06:37:06Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 239815 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੩੬}}</noinclude>ਧਿਆਨੁ ਧਰਹਿ॥ ਅਨਿਕ ਪੁਰਖ ਅੰਸਾ ਅਵਤਾਰ॥ ਅਨਿਕ ਇੰਦ੍ਰ ਊਭੇ ਦਰਬਾਰ॥੩॥ ਅਨਿਕ ਪਵਨ ਪਾਵਕ ਅਰੁ ਨੀਰ॥ ਅਨਿਕ ਰਤਨ ਸਾਗਰ ਦਧਿ ਖੀਰ॥ ਅਨਿਕ ਸੂਰ ਸਸੀਅਰ ਨਖਿਆਤਿ॥ ਅਨਿਕ ਦੇਵੀ ਦੇਵਾ ਬਹੁ ਭਾਂਤਿ॥੪॥ ਅਨਿਕ ਬਸੁਧਾ ਅਨਿਕ ਕਾਮਧੇਨ॥ ਅਨਿਕ ਪਾਰਜਾਤ ਅਨਿਕ ਮੁਖਿ ਬੇਨ॥ ਅਨਿਕ ਅਕਾਸ ਅਨਿਕ ਪਾਤਾਲ॥ ਅਨਿਕ ਮੁਖੀ ਜਪੀਐ ਗੋਪਾਲ॥੫॥ ਅਨਿਕ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਪੁਰਾਨ॥ ਅਨਿਕ ਜੁਗਤਿ ਹੋਵਤ ਬਖਿਆਨ॥ ਅਨਿਕ ਸਰੋਤੇ ਸੁਨਹਿ ਨਿਧਾਨ॥ ਸਰਬ ਜੀਅ ਪੂਰਨ ਭਗਵਾਨ॥੬॥ ਅਨਿਕ ਧਰਮ ਅਨਿਕ ਕੁਮੇਰ॥ ਅਨਿਕ ਬਰਨ ਅਨਿਕ ਕਨਿਕ ਸੁਮੇਰ॥ ਅਨਿਕ ਸੇਖ ਨਵਤਨ ਨਾਮੁ ਲੇਹਿ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਕਾ ਅੰਤੁ ਨ ਤੇਹਿ॥੭॥ ਅਨਿਕ ਪੁਰੀਆ ਅਨਿਕ ਤਹ ਖੰਡ॥ ਅਨਿਕ ਰੂਪ ਰੰਗ ਬ੍ਰਹਮੰਡ॥ ਅਨਿਕ ਬਨਾ ਅਨਿਕ ਫਲ ਮੂਲ॥ ਆਪਹਿ ਸੂਖਮ ਆਪਹਿ ਅਸਥੂਲ॥੮॥ ਅਨਿਕ ਜੁਗਾਦਿ ਦਿਨਸ ਅਰੁ ਰਾਤਿ॥ ਅਨਿਕ ਪਰਲਉ ਅਨਿਕ ਉਤਪਾਤਿ॥ ਅਨਿਕ ਜੀਅ ਜਾ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਹਿ॥ ਰਮਤ ਰਾਮ ਪੂਰਨ ਸ੍ਰਬ ਠਾਂਇ॥੯॥ ਅਨਿਕ ਮਾਇਆ ਜਾ ਕੀ ਲਖੀ ਨ ਜਾਇ॥ ਅਨਿਕ ਕਲਾ ਖੇਲੈ ਹਰਿ ਰਾਇ॥ ਅਨਿਕ ਧੁਨਿਤ ਲਲਿਤ ਸੰਗੀਤ॥ ਅਨਿਕ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰਗਟੇ ਤਹ ਚੀਤ॥੧੦॥ ਸਭ ਤੇ ਊਚ ਭਗਤ ਜਾ ਕੈ ਸੰਗਿ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਗੁਨ ਗਾਵਹਿ ਰੰਗਿ॥ ਅਨਿਕ ਅਨਾਹਦ ਆਨੰਦ ਝੁਨਕਾਰ॥ ਉਆ ਰਸ ਕਾ ਕਛੁ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰ॥੧੧॥ ਸਤਿ ਪੁਰਖੁ ਸਤਿ ਅਸਥਾਨੁ॥ ਊਚ ਤੇ ਊਚ ਨਿਰਮਲ ਨਿਰਬਾਨੁ॥ ਅਪੁਨਾ ਕੀਆ ਜਾਨਹਿ ਆਪਿ॥ ਆਪੇ ਘਟਿ ਘਟਿ ਰਹਿਓ ਬਿਆਪਿ॥ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਿਧਾਨ ਨਾਨਕ ਦਇਆਲ॥ ਜਿਨਿ ਜਪਿਆ ਨਾਨਕ ਤੇ ਭਏ ਨਿਹਾਲ॥੧੨॥੧॥੨॥੨॥੩॥੭॥ {{center|ਸਾਰਗ ਛੰਤ ਮਹਲਾ ੫ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸਭ ਦੇਖੀਐ ਅਨਭੈ ਕਾ ਦਾਤਾ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਪੂਰਨ ਹੈ ਅਲਿਪਾਤਾ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਪੂਰਨੁ ਕਰਿ ਬਿਸਥੀਰਨੁ ਜਲ ਤਰੰਗ ਜਿਉ ਰਚਨੁ ਕੀਆ॥ ਹਭਿ ਰਸ ਮਾਣੇ ਭੋਗ ਘਟਾਣੇ ਆਨ ਨ ਬੀਆ ਕੋ ਥੀਆ॥ ਹਰਿ ਰੰਗੀ ਇਕ ਰੰਗੀ ਠਾਕੁਰੁ ਸੰਤਸੰਗਿ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਤਾ॥ ਨਾਨਕ ਦਰਸਿ ਲੀਨਾ ਜਿਉ ਜਲ ਮੀਨਾ ਸਭ ਦੇਖੀਐ ਅਨਭੈ ਕਾ ਦਾਤਾ॥੧॥ ਕਉਨ ਉਪਮਾ ਦੇਉ ਕਵਨ ਬਡਾਈ॥ ਪੂਰਨ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਸ੍ਰਬ ਠਾਈ॥ ਪੂਰਨ ਮਨਮੋਹਨ ਘਟ ਘਟ ਸੋਹਨ<noinclude></noinclude> i4gz5m5psngrcd0834bhc6jls3rfwzt 250 22637 239816 53757 2026-10-11T06:48:20Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 239816 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੩੭}}</noinclude>ਜਬ ਖਿੰਚੈ ਤਬ ਛਾਈ॥ ਕਿਉ ਨ ਅਰਾਧਹੁ ਮਿਲਿ ਕਰਿ ਸਾਧਹੁ ਘਰੀ ਮੁਹਤਕ ਬੇਲਾ ਆਈ॥ ਅਰਥੁ ਦਰਬੁ ਸਭੁ ਜੋ ਕਿਛੁ ਦੀਸੈ ਸੰਗਿ ਨ ਕਛਹੂ ਜਾਈ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਹਰਿ ਆਰਾਧਹੁ ਕਵਨ ਉਪਮਾ ਦੇਉ ਕਵਨ ਬਡਾਈ॥੨॥ ਪੂਛਉ ਸੰਤ ਮੇਰੋ ਠਾਕੁਰੁ ਕੈਸਾ॥ ਹਂੀਉ ਅਰਾਪਉਂ ਦੇਹੁ ਸਦੇਸਾ॥ ਦੇਹੁ ਸਦੇਸਾ ਪ੍ਰਭ ਜੀਉ ਕੈਸਾ ਕਹ ਮੋਹਨ ਪਰਵੇਸਾ॥ ਅੰਗ ਅੰਗ ਸੁਖਦਾਈ ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾਈ ਥਾਨ ਥਾਨੰਤਰ ਦੇਸਾ॥ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤਾ ਘਟਿ ਘਟਿ ਜੁਗਤਾ ਕਹਿ ਨ ਸਕਉ ਹਰਿ ਜੈਸਾ॥ ਦੇਖਿ ਚਰਿਤ ਨਾਨਕ ਮਨੁ ਮੋਹਿਓ ਪੂਛੇ ਦੀਨੁ ਮੇਰੋ ਠਾਕੁਰੁ ਕੈਸਾ॥੩॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਅਪੁਨੇ ਪਹਿ ਆਇਆ॥ ਧੰਨਿ ਸੁ ਰਿਦਾ ਜਿਹ ਚਰਨ ਬਸਾਇਆ॥ ਚਰਨ ਬਸਾਇਆ ਸੰਤ ਸੰਗਾਇਆ ਅਗਿਆਨ ਅੰਧੇਰੁ ਗਵਾਇਆ॥ ਭਇਆ ਪ੍ਰਗਾਸੁ ਰਿਦੈ ਉਲਾਸੁ ਪ੍ਰਭੁ ਲੋੜੀਦਾ ਪਾਇਆ॥ ਦੁਖੁ ਨਾਠਾ ਸੁਖੁ ਘਰ ਮਹਿ ਵੂਠਾ ਮਹਾ ਅਨੰਦ ਸਹਜਾਇਆ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਮੈ ਪੂਰਾ ਪਾਇਆ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਅਪੁਨੇ ਪਹਿ ਆਇਆ॥੪॥੧॥ {{center|ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ੪ ਰਾਇ ਮਹਮੇ ਹਸਨੇ ਕੀ ਧੁਨਿ ਓ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ੨॥ ਗੁਰੁ ਕੁੰਜੀ ਪਾਹੂ ਨਿਵਲੁ ਮਨੁ ਕੋਠਾ ਤਨੁ ਛਤਿ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਮਨ ਕਾ ਤਾਕੁ ਨ ਉਘੜੈ ਅਵਰ ਨ ਕੁੰਜੀ ਹਥਿ॥੧॥ ਮਹਲਾ ੧॥ ਨ ਭੀਜੈ ਰਾਗੀ ਨਾਦੀ ਬੇਦਿ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਸੁਰਤੀ ਗਿਆਨੀ ਜੋਗਿ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਸੋਗੀ ਕੀਤੈ ਰੋਜਿ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਰੂਪਂੀ ਮਾਲਂੀ ਰੰਗਿ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਤੀਰਥਿ ਭਵਿਐ ਨੰਗਿ ਨ ਭੀਜੈ ਦਾਤਂੀ ਕੀਤੈ ਪੁੰਨਿ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਬਾਹਰਿ ਬੈਠਿਆ ਸੁਨਿ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਭੇੜਿ ਮਰਹਿ ਭਿੜਿ ਸੂਰ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਕੇਤੇ ਹੋਵਹਿ ਧੂੜ॥ ਲੇਖਾ ਲਿਖੀਐ ਮਨ ਕੈ ਭਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਭੀਜੈ ਸਾਚੈ ਨਾਇ॥੨॥ ਮਹਲਾ ੧॥ ਨਵ ਛਿਅ ਖਟ ਕਾ ਕਰੇ ਬੀਚਾਰੁ॥ ਨਿਸਿ ਦਿਨ ਉਚਰੈ ਭਾਰ ਅਠਾਰ॥ ਤਿਨਿ ਭੀ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਇਆ ਤੋਹਿ॥ ਨਾਮ ਬਿਹੂਣ ਮੁਕਤਿ ਕਿਉ ਹੋਇ॥ ਨਾਭਿ ਵਸਤ ਬ੍ਰਹਮੈ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਣਿਆ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਪਛਾਣਿਆ॥੩॥ ਪਉੜੀ॥ ਆਪੇ ਆਪਿ ਨਿਰੰਜਨਾ ਜਿਨਿ ਆਪੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਆਪੇ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਓਨੁ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ਆਪਿ ਸਿਰਜਿਅਨੁ ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਵਧਾਇਆ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਉਬਰੇ ਜਿਨ ਭਾਣਾ ਭਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਸਚੁ ਵਰਤਦਾ<noinclude></noinclude> ik3b3rmgan02wh4r7e1jng2stbze891 239817 239816 2026-10-11T06:49:13Z Kuldip DMW 2077 239817 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੩੭}}</noinclude>ਜਬ ਖਿੰਚੈ ਤਬ ਛਾਈ॥ ਕਿਉ ਨ ਅਰਾਧਹੁ ਮਿਲਿ ਕਰਿ ਸਾਧਹੁ ਘਰੀ ਮੁਹਤਕ ਬੇਲਾ ਆਈ॥ ਅਰਥੁ ਦਰਬੁ ਸਭੁ ਜੋ ਕਿਛੁ ਦੀਸੈ ਸੰਗਿ ਨ ਕਛਹੂ ਜਾਈ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਹਰਿ ਆਰਾਧਹੁ ਕਵਨ ਉਪਮਾ ਦੇਉ ਕਵਨ ਬਡਾਈ॥੨॥ ਪੂਛਉ ਸੰਤ ਮੇਰੋ ਠਾਕੁਰੁ ਕੈਸਾ॥ ਹਂੀਉ ਅਰਾਪਉਂ ਦੇਹੁ ਸਦੇਸਾ॥ ਦੇਹੁ ਸਦੇਸਾ ਪ੍ਰਭ ਜੀਉ ਕੈਸਾ ਕਹ ਮੋਹਨ ਪਰਵੇਸਾ॥ ਅੰਗ ਅੰਗ ਸੁਖਦਾਈ ਪੂਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾਈ ਥਾਨ ਥਾਨੰਤਰ ਦੇਸਾ॥ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤਾ ਘਟਿ ਘਟਿ ਜੁਗਤਾ ਕਹਿ ਨ ਸਕਉ ਹਰਿ ਜੈਸਾ॥ ਦੇਖਿ ਚਰਿਤ ਨਾਨਕ ਮਨੁ ਮੋਹਿਓ ਪੂਛੇ ਦੀਨੁ ਮੇਰੋ ਠਾਕੁਰੁ ਕੈਸਾ॥੩॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਅਪੁਨੇ ਪਹਿ ਆਇਆ॥ ਧੰਨਿ ਸੁ ਰਿਦਾ ਜਿਹ ਚਰਨ ਬਸਾਇਆ॥ ਚਰਨ ਬਸਾਇਆ ਸੰਤ ਸੰਗਾਇਆ ਅਗਿਆਨ ਅੰਧੇਰੁ ਗਵਾਇਆ॥ ਭਇਆ ਪ੍ਰਗਾਸੁ ਰਿਦੈ ਉਲਾਸੁ ਪ੍ਰਭੁ ਲੋੜੀਦਾ ਪਾਇਆ॥ ਦੁਖੁ ਨਾਠਾ ਸੁਖੁ ਘਰ ਮਹਿ ਵੂਠਾ ਮਹਾ ਅਨੰਦ ਸਹਜਾਇਆ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਮੈ ਪੂਰਾ ਪਾਇਆ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਅਪੁਨੇ ਪਹਿ ਆਇਆ॥੪॥੧॥ {{center|ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ੪ ਰਾਇ ਮਹਮੇ ਹਸਨੇ ਕੀ ਧੁਨਿ ੧ਓ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸਲੋਕ ਮਹਲਾ ੨॥ ਗੁਰੁ ਕੁੰਜੀ ਪਾਹੂ ਨਿਵਲੁ ਮਨੁ ਕੋਠਾ ਤਨੁ ਛਤਿ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਮਨ ਕਾ ਤਾਕੁ ਨ ਉਘੜੈ ਅਵਰ ਨ ਕੁੰਜੀ ਹਥਿ॥੧॥ ਮਹਲਾ ੧॥ ਨ ਭੀਜੈ ਰਾਗੀ ਨਾਦੀ ਬੇਦਿ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਸੁਰਤੀ ਗਿਆਨੀ ਜੋਗਿ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਸੋਗੀ ਕੀਤੈ ਰੋਜਿ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਰੂਪਂੀ ਮਾਲਂੀ ਰੰਗਿ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਤੀਰਥਿ ਭਵਿਐ ਨੰਗਿ ਨ ਭੀਜੈ ਦਾਤਂੀ ਕੀਤੈ ਪੁੰਨਿ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਬਾਹਰਿ ਬੈਠਿਆ ਸੁਨਿ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਭੇੜਿ ਮਰਹਿ ਭਿੜਿ ਸੂਰ॥ ਨ ਭੀਜੈ ਕੇਤੇ ਹੋਵਹਿ ਧੂੜ॥ ਲੇਖਾ ਲਿਖੀਐ ਮਨ ਕੈ ਭਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਭੀਜੈ ਸਾਚੈ ਨਾਇ॥੨॥ ਮਹਲਾ ੧॥ ਨਵ ਛਿਅ ਖਟ ਕਾ ਕਰੇ ਬੀਚਾਰੁ॥ ਨਿਸਿ ਦਿਨ ਉਚਰੈ ਭਾਰ ਅਠਾਰ॥ ਤਿਨਿ ਭੀ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਇਆ ਤੋਹਿ॥ ਨਾਮ ਬਿਹੂਣ ਮੁਕਤਿ ਕਿਉ ਹੋਇ॥ ਨਾਭਿ ਵਸਤ ਬ੍ਰਹਮੈ ਅੰਤੁ ਨ ਜਾਣਿਆ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਪਛਾਣਿਆ॥੩॥ ਪਉੜੀ॥ ਆਪੇ ਆਪਿ ਨਿਰੰਜਨਾ ਜਿਨਿ ਆਪੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਆਪੇ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਓਨੁ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ॥ ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ਆਪਿ ਸਿਰਜਿਅਨੁ ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਵਧਾਇਆ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਉਬਰੇ ਜਿਨ ਭਾਣਾ ਭਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਸਚੁ ਵਰਤਦਾ<noinclude></noinclude> 6n0qo43gqg3pdfvvu5w6bnxhcfu8b8h 250 67442 239706 199725 2026-10-10T12:28:21Z Harchand Bhinder 2624 239706 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਲੰਘ ਰਹੇ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ। ਫਾਟਕ ਦੀ ਛਤ ਹੇਠ ਚਿੱਟੀ ਤਖ਼ਤੀ ਉਤੇ ਕਾਲੇ ਅਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਘਰ ੨੬੬, ਮਰਦ ਵਾਸੀ ੮੯੭; ਔਰਤਾਂ ੧,੦੧੨ । ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਖੰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਫੁਟ ਉਪਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਉਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਾਨਿਆਂ ਦੀ ਛਤ ਪਾਈ ਗਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਉਕਰਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਚੰਦੋਈਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਉਹ ਨਵੇਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਟੋ-ਘਟ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਖ-ਵਖ ਸ਼ਕਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉਚੀਆਂ-ਉਚੀਆਂ ਡਿਉੜੀਆਂ ਹਨ; ਤੇ ਉਹ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹੋਏ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਲੇ ਚੋਖੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ-ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਰੰਗ-ਸੁਰੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਕਿੰਨਿਆਂ ਹੀ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਡੀਆਂਵਡੀਆਂ, ਹੌਲੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹਰੇ ਕਚੂਚ ਪੋਪਲਰ ਰੁਖਾਂ ਤੇ ਕਿੱਕਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੂਲੀ ਫਿੱਕੀ ਹਰਿਆਲੀ ਤੇ ਮਹਿਕ ਛਡਦੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁਲਾਂ ਸਣੇ ਘਰਾਂ ਉਤੇ ਝੁਲ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਦਲੇਰ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਪੀਲੇ ਸੂਰਜਮੁਖੀ, ਵੇਲਾਂ ਤੇ ਅੰਗੂਰ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਚੌੜੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਚੌਕ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਕਪੜਾ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਤੇ ਪੇਠੇ ਦੇ ਬੀਜ, ਰਵਾਂਹ ਤੇ ਅਦਰਕ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਵਿਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਚੇ ਪੋਪਲਰ ਰੁਖਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪਾਲ ਤੋਂ ਪਿਛੇ ਰੈਜਮੈਂਟ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਦੀ ਝਰੋਖਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਹਦੇ ਦੁਆਲੇ ਉਚੀ ਸਾਰੀ ਵਾੜ੍ਹ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਹੋਰ ਸਭਨਾਂ ਘਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉਚੀ ਤੇ ਵਡੀ ਹੈ। ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹੁਨਾਲੇ ਵਿਚ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਘਟ ਬੰਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿਚ ਡਿਊਟੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ; ਵਡੇਰੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਹਥ ਵਟਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਢੇ, ਬੀਮਾਰ, ਤੇ ਬੱਚੇ ਘਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।</br> {{center|'''ਕਾਂਡ ਪੰਜਵਾਂ'''}} {{gap}}ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਟਾਵੀਆਂ ਸ਼ਾਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਪਹਾੜਾਂ ਪਿਛੇ ਡੁਬ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਲੋ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈ ਸੀ। ਸੰਝ ਦੀ ਲਾਲੀ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਅਸਮਾਨ ਉਤੇ ਪਸਰ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਦੀ ਲੋ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਇਕਸਾਰ ਚਿੱਟੀ ਵਡ-ਵਡਿਤਣ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਉਲੀਕੀ ਪਈ ਸੀ। ਹਵਾ ਪੇਤਲੀ, ਅਹਿੱਲ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਸਤੋਪੀ ਵਿਚ ਕਈ ਵਰਸਤਾਂ ਤਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਸਤੈਪੀ, ਦਰਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਪਾਸਾ, {{nop}}<noinclude>{{left|੨੬}}</noinclude> l0apxcrw3w43ebi8qo6kfqg4vb9l0kt 239707 239706 2026-10-10T12:29:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 239707 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਲੰਘ ਰਹੇ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ। ਫਾਟਕ ਦੀ ਛਤ ਹੇਠ ਚਿੱਟੀ ਤਖ਼ਤੀ ਉਤੇ ਕਾਲੇ ਅਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਘਰ ੨੬੬, ਮਰਦ ਵਾਸੀ ੮੯੭; ਔਰਤਾਂ ੧,੦੧੨ । ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਖੰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਫੁਟ ਉਪਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਉਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਾਨਿਆਂ ਦੀ ਛਤ ਪਾਈ ਗਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਉਕਰਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਚੰਦੋਈਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਉਹ ਨਵੇਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਟੋ-ਘਟ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਖ-ਵਖ ਸ਼ਕਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉਚੀਆਂ-ਉਚੀਆਂ ਡਿਉੜੀਆਂ ਹਨ; ਤੇ ਉਹ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹੋਏ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਲੇ ਚੋਖੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ-ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਰੰਗ-ਸੁਰੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਕਿੰਨਿਆਂ ਹੀ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਡੀਆਂਵਡੀਆਂ, ਹੌਲੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹਰੇ ਕਚੂਚ ਪੋਪਲਰ ਰੁਖਾਂ ਤੇ ਕਿੱਕਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੂਲੀ ਫਿੱਕੀ ਹਰਿਆਲੀ ਤੇ ਮਹਿਕ ਛਡਦੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁਲਾਂ ਸਣੇ ਘਰਾਂ ਉਤੇ ਝੁਲ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਦਲੇਰ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਪੀਲੇ ਸੂਰਜਮੁਖੀ, ਵੇਲਾਂ ਤੇ ਅੰਗੂਰ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਚੌੜੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਚੌਕ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਕਪੜਾ, ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਤੇ ਪੇਠੇ ਦੇ ਬੀਜ, ਰਵਾਂਹ ਤੇ ਅਦਰਕ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਵਿਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਚੇ ਪੋਪਲਰ ਰੁਖਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪਾਲ ਤੋਂ ਪਿਛੇ ਰੈਜਮੈਂਟ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਦੀ ਝਰੋਖਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਹਦੇ ਦੁਆਲੇ ਉਚੀ ਸਾਰੀ ਵਾੜ੍ਹ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਹੋਰ ਸਭਨਾਂ ਘਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉਚੀ ਤੇ ਵਡੀ ਹੈ। ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹੁਨਾਲੇ ਵਿਚ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਘਟ ਬੰਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਚੌਕੀਆਂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿਚ ਡਿਊਟੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ; ਵਡੇਰੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਹਥ ਵਟਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਢੇ, ਬੀਮਾਰ, ਤੇ ਬੱਚੇ ਘਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।</br> {{center|'''ਕਾਂਡ ਪੰਜਵਾਂ'''}} {{gap}}ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਟਾਵੀਆਂ ਸ਼ਾਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਪਹਾੜਾਂ ਪਿਛੇ ਡੁਬ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਲੋ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈ ਸੀ। ਸੰਝ ਦੀ ਲਾਲੀ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਅਸਮਾਨ ਉਤੇ ਪਸਰ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਦੀ ਲੋ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਇਕਸਾਰ ਚਿੱਟੀ ਵਡ-ਵਡਿਤਣ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਉਲੀਕੀ ਪਈ ਸੀ। ਹਵਾ ਪੇਤਲੀ, ਅਹਿੱਲ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਸਤੋਪੀ ਵਿਚ ਕਈ ਵਰਸਤਾਂ ਤਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਸਤੈਪੀ, ਦਰਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਪਾਸਾ, {{nop}}<noinclude>{{left|੨੬}}</noinclude> 96rb71t9t0x6zj8qfpsoq8f9oml3yxr 250 67443 239708 199726 2026-10-10T13:06:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 239708 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੇ ਸੜਕਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਸਨ। ਜੇ, ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਘਟ-ਵਧ, ਕੋਈ ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਆ ਨਿਕਲਦੇ, ਚੌਕੀ ਵਿਚੋਂ ਕਿੱਸਾਕ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਔਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੇਚੇਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ- ਭਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਤੇ ਬੁੱਝਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ, ਏਡੇ ਮੁਸ਼ਤਬਾ ਲੋਕ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਰਾਤ ਪੈਣ ਉਤੇ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਵੜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉਤੇ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਨਿੱਡਰ, ਸਿਰਫ਼ ਪੰਖੇਰੂੰ ਤੇ ਜਾਨਵਰ ਹੀ ਬੇ-ਰੋਕ ਟੁਰੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਬੰਨ੍ਹਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਬਾਗ਼ਾਂ ਤੋਂ ਤਰਕਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੇ ਵਾੜੇ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਸੁੰਨੇ ਪਏ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਾਨ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਉਂ ਟੁਰਦਿਆਂ, ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਚੀਂ-ਚੀਂ ਕਰਦੇ ਗੱਡੇ ਲਿਆਂਦਿਆਂ ਪਿੰਡ ਵਲ ਹੋ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਤੇਰਨ ਟੰਗੀ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਡਾਹਣੀਆਂ ਫੜੀ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਮਾਲ- ਡੰਗਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫਾਟਕਾਂ ਵਲ ਭਜਦੀਆਂ ਹਨ ; ਮਾਲ-ਡੰਗਰ ਧੂੜ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮਛਰਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਂ ਵਿਚ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਉਹ ਸਤੋਪੀ ਤੋਂ ਨਾਲ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗਾਵਾਂ ਤੇ ਮੱਝਾਂ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਰਾਂਗਲੇ ਬੇਸ਼ਮੇਤ ਪਾਈ ਕਿੱਸਾਕ ਔਰਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਲੰਘਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਛਣਕਦਾ ਹਾਸਾ ਤੇ ਕਿਲਕਾਰੀਆਂ ਡੰਗਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਰਾਟਾਂ ਵਿਚ ਰਲਦੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਓਹ, ਕੋਈ ਚੌਕੀ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਕਿੱਸਾਕ ਕਿਸੇ ਘਰ ਤਕ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਗੇ ਉੜ ਕੇ, ਬਾਰੀ ਉਤੇ ਖੜਾਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੜਾਕ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਦਾ ਸੁਹਣਾ ਸਿਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲਡਿਆਂਦੀਆਂ, ਹਸਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਉਚੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਲੀਰਾਂ ਲਮਕਾਂਦਾ ਕੋਈ ਨੋਗਾਈ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਤੈਪੀ ਤੋਂ ਕਾਨਿਆਂ ਦਾ ਲਾਦਾ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਚੀਂ-ਚੀਂ ਕਰਦੇ ਗੱਡੇ ਨੂੰ ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਚੌੜੇ ਸਾਫ਼ ਇਹਾਤੇ ਵਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ, ਢਗਿਆਂ ਸਿਰੋਂ ਜੂਲਾ ਲਾਂਹਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਸਿਰ ਮਾਰਦੇ ਖਲੋਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਤੇ ਉਹਦਾ ਮਾਲਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਤਾਤਾਰ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਉਚੀ-ਉਚੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਛਪੜੀ ਕੋਲੋਂ, ਜਿਹੜੀ ਸਾਲੋ ਸਾਲ ਲਗਭਗ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਵਾੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗ~ਲਗ ਕੇ ਹੀ ਲੰਘਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਠ ਉਤੇ ਬਾਲਣ ਦਾ ਗੱਠਾ ਰਖੀ ਇਕ ਪੈਰੋਂ ਵਾਹਣੀ ਕੱਸਾਕ ਔਰਤ ਔਖਿਆਈ ਨਾਲ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮੀਜ਼ ਉਚੀ ਚੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਿਹਾ ਇਕ ਕੱਸਾਕ ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਂਦਾ ਹੈ : “ ਹੋਰ ਉਚੀ ਚੁਕ ਦੇ, ਅਥਰੀਏ !'' ਤੇ ਆਪਣੀ {{nop}}<noinclude>{{right|੨੭}}</noinclude> 1s6teky1o4ft73pnu976mruxj6egq7c 250 67444 239709 199727 2026-10-10T13:09:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 239709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬੰਦੂਕ ਉਹਦੇ ਵਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਆਪਣੀ ਕਮੀਜ਼ ਛਡ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲਕੜਾਂ ਡੇਗ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਪਤਲੂਨ ਦੇ ਪੌਚੇ ਟੁੰਗੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਾਲੋ-ਵਾਲ ਚਿੱਟੀ ਛਾਤੀ ਨੰਗੀ ਕਰੀ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ ਕੇ ਪਰਤਦੇ ਇਕ ਬੁੱਢੇ ਕੱਸਾਕ ਨੇ ਮੋਢੇ ਉਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਘੁਲਦੀਆਂ ਰੁਪਹਿਲੀ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਲ ਸੁਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਹ ਰਾਹ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗਵਾਂਢੀ ਦੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਵਾੜ੍ਹ ਉਤੋਂ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਆਪਣਾ ਕੋਟ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਔਰਤ ਇਕ ਸੁੱਕਾ ਟਾਹਣ ਧਰੂਹੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਵਲੋਂ ਕੁਹਾੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੱਸਾਕ ਬਚੇ, ਸੜਕ ਉਤੇ ਜਿਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸਾਵੀਂ ਥਾਂ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਲਾਟੂ ਚਲਾਂਦੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਔਰਤਾਂ ਵਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਵਾੜ੍ਹਾਂ ਉਤੋਂ ਚੜ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਘਰ ਦੇ ਧੂਤੂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਜ਼ਯਾਕ<ref>ਕਿਯਾਕ: — ਸੁਕਾਏ ਗੋਹੇ ਦਾ ਬਾਲਣ - ਸੰ:</ref> ਦਾ ਮਹਿਕ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀ ਹੋਈ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਤ ਦੀ ਚੁਪ ਦੀ ਪੇਸ਼ਰੋ।</br> {{gap}}ਬੇਬੇ ਉਲੀਤਕਾ, ਕੁੱਸਾਕ ਕੋਰਨਟ ਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ, ਜਿਹੜਾ ਸਕੂਲ-ਮਾਸਟਰ ਵੀ ਹੈ, ਹੋਰਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਇਹਾਤੇ ਦੇ ਫਾਟਕ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਾਲ-ਡੰਗਰ ਉਡੀਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਉਹਦੀ ਧੀ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਸੜਕ ਉਤੇ ਹਿੱਕੀ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਲਕੜੀ ਦੀ ਵਾੜ ਦਾ ਫਾਟਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕੇ, ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਿਚ ਵਲ੍ਹੇਟੀ, ਇਕ ਬਹੁਤ ਵਡੀ ਮੱਝ ਭੋਂ ਕਰਦੀ ਭੱਜੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਧੁਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਚੰਗੀਆਂ ਪਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗਾਵਾਂ ਉਹਦੇ ਮਗਰ-ਮਗਰ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਉਤੇ ਪੂਛਲ ਮਾਰਦੀਆਂ ਆਪਣੀ ਮਾਲਕਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ ਉਹਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਝਾਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਨੱਖੀ ਤੇ ਸੁਹਣੇ ਕਦ-ਬੁਤ ਵਾਲੀ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਫਾਟਕ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਛਾਂਟਾ ਸੂਟ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਫਾਟਕ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਛੁਹਲੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਭਜ ਉਠਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੁ ਮਾਲ-ਡੰਗਰ ਨੂੰ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਕਰ ਸਕੇ ਤੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਢਾਰੇ ਵਿਚ ਵਾੜ ਸਕੇ। “ਨੀ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀਏ ਪੱਠੀਏ, ਸਲੀਪਰ ਲਾਹ ਲੈ, " ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਕੂਕਦੀ ਹੈ, ਪਾ-ਪਾ ਮੋਰੀਆਂ ਕਰ ਦੇਂਗੀ! ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਪੱਠੀ' ਆਖਿਆ ਜਾਣਾ ਉਕਾ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਇਹਨੂੰ ਲਾਡ ਦੇ ਬੋਲ ਦੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਪਰਵਾਨ ਕਰਦੀ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ-ਸਿਰ ਦੁਆਲੇ ਬੱਝੇ ਰੂਮਾਲ ਨਾਲ ਕਜਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਗੁਲਾਬੀ ਕਮੀਜ਼ ਤੇ ਹਰਾ ਬੇਸਮੇਤ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਵਡੇ-ਵਡੇ ਪਲੇ ਹੋਏ ਡੰਗਰਾਂ ਦੇ ਮਗਰ-ਮਗਰ ਇਹਾਤੇ ਵਿਚ ਬਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਢਾਰੇ ਅੰਦਰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਢਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਉਹਦੀ {{nop}}<noinclude>{{rule|5em}} {{left|੨੮}}</noinclude> 63974x6cdefx4cyauko9j8xqoobn4lz 250 67445 239724 199729 2026-10-10T13:38:06Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 239724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਕੱਸਾਕ_-_ਲਿਉ_ਤਾਲਸਤਾਏ.pdf |Page = 31 |bSize = 464 |cWidth = 233 |cHeight = 354 |oTop = 39 |oLeft = 108 |Location = center |Description = }} ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੱਝ ਨਾਲ ਨਰਮ-ਨਰਮ ਤੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈ: “ਨਿੱਚਲੀ ਖੜੀ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਨਹੀਂ? ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਜਾਨਵਰ ਏ! ਸ਼ਾਬਾਸ਼-ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਨੀ ਸੁਹਣੀਏ!' ਛੇਤੀ ਹੀ ਕੁੜੀ ਤੇ ਬੁੱਢੀ ਢਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਕੋਠੇ ਵਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦੋ ਵਡੇ-ਵਡੇ ਭਾਂਡੇ, ਦਿਨ ਦਾ ਦੁਧ, ਲਿਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਹਰਲੇ ਕੋਠੇ ਦੇ ਧੂਤੂ ਤੋਂ ਕਿਜ਼ਯਾਕ ਦੇ ਪਤਲੇ ਧੂੰਏ ਦਾ ਬੱਦਲ ਉਠਦਾ ਹੈ: ਦੁਧ ਤੋਂ ਰੇਬੜੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁੜੀ ਅਗ ਨੂੰ ਝੁਲਕਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਫਾਟਕ ਵਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਤਰਕਾਲਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹਵਾ ਸਬਜ਼ੀਆਂ,<noinclude>{{right|੨੯}}</noinclude> 577318alubbgdtav8n0l6hhawm84gq8 250 67446 239727 199731 2026-10-10T13:43:23Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 239727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਮਾਲ-ਡੰਗਰ ਤੇ ਕਿਜ਼ਯਾਕ ਦੇ ਮਹਿਕ ਵਾਲੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੱਸਾਕ ਔਰਤਾਂ ਬਲਦੀਆਂ ਲੀਰਾਂ ਫੜੀ ਸੜਕ ਤੋਂ ਕਾਹਲੀ-ਕਾਹਲੀ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਾਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋ ਲਏ ਗਏ ਮਾਲ ਦੀ ਫੂੰ-ਫੂੰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਚੱਬੀ ਜਾਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਾਤਿਆਂ ਤੇ ਸੜਕਾਂ ਉਤੇ ਇਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹੀ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਦਿਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਹੀ ਸੁਣੀਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਇਕ ਕੱਸਾਕ ਘਰਵਾਲੀ, ਇਕ ਉਚੀ ਲੰਮੀ ਮਰਦਾਵੀਂ ਬੁੱਢੀ, ਸਾਹਮਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬੇਬੇ ਉਲੀਤਕਾ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਅੱਗ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਹਥ ਵਿਚ ਉਹਨੇ ਲੀਰ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। {{gap}}“ਕਿਉਂ, ਮੁਕਾ ਲਿਆ ਈ ਕੰਮ?" {{gap}}ਕੁੜੀ ਅਗ ਬਾਲਦੀ ਪਈ ਏ। ਅੱਗ ਚਾਹੀਦੀ ਆ?'' ਬੇਬੇ ਉਲੀਤਕਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਹਨੂੰ ਮਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਵਾਂਢਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਰ ਸਕੀ ਹੈ। {{gap}}ਦੋਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਵੜਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਰੜੇ ਹਥ, ਜਿਹੜੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੁੱਕਣ-ਰੱਖਣ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲੇ ਹੋਏ, ਕੀਮਤੀ ਤੀਲੀਆਂ ਦੀ ਡੱਬੀ, ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਦੁਰਲਭ ਵਸਤ ਦਾ ਢੱਕਣ ਲਾਂਹਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਵੀਂ ਦਿਖ ਵਾਲੀ ਨਵੀਂ-ਆਈ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਉਤੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਤਖ ਹੀ ਉਹਦੀ ਸੱਲਾਹ ਗਲ-ਬਾਤ ਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। {{gap}}"ਆਦਮੀ ਕਿੱਥੇ ਈ — ਸਕੂਲੇ?" {{gap}}“ਆਹਖੋ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਈ ਮੁੰਡੇ ਪੜ੍ਹਾਣ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦੈ। ਪਰ ਉਹਨੇ ਲਿਖਿਐ, ਤਿਹਾਰ ਲਈ ਘਰ ਆ ਜਾਵੇਗਾ," ਬੇਬੇ ਉਲੀਤਕਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}“ਆਹਖੋ, ਬੰਦਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਏ, ਚੰਗੀ ਗਲ ਏ।” {{gap}}"ਬੇ-ਸ਼ਕ ਹੈ ਵੇ।" {{gap}}“ਤੇ ਮੇਰਾ ਲੁਕਾਸ਼ਾ ਚੌਕੀ ' ਚ ਏ; ਉਹਨੂੰ ਘਰ ਈ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦੇਂਦੇ, ਮੁਲਾਕਾਤਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਬੇਬੇ ਉਲੀਤਕਾ ਨੂੰ ਇਹਦੇ ਬਾਰੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਪਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੁਕਾਸ਼ਕੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਹਨੂੰ ਉਹਨੇ ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਕੱਸਾਕ ਰੈਜਮੈਂਟ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਬੇਬੇ ਉਲੀਤਕਾ ਦੀ ਧੀ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ, ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। {{gap}}"ਹੱਛਾ ਤੇ ਉਹ ਚੌਕੀ ਤੇ ਏ?" {{gap}}"ਆਹਖੋ। ਪਿਛਲੇ ਤਿਹਾਰ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਅਜੇ ਪਿਛੇ ਜਿਹੇ ਈ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਫ਼ੋਮੂਸ਼ਕਿਨ ਹਥ ਕੁਝ ਕਮੀਜ਼ਾਂ ਘੱਲੀਆਂ ਨੇ। ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਠੀਕ-ਠਾਕ ਏ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਉਪਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਸੂ। ਕਹਿੰਦੈ, ਉਹ ਅਬਰੇਕਾਂ ਨੂੰ ਲਭ ਰਹੇ ਨੇ। ਆਖਦੈ, ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਚੰਗਾ ਖੁਸ਼ ਏ।"<noinclude>{{left|੩੦}}</noinclude> ocm7dbsh1vgt7gx34r31saky93d519r 250 67447 239728 199732 2026-10-10T13:48:59Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 239728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>"ਰਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾ, ਕੋਰਨਟ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਈ ‘ ਉਰਵਾਨ ' ਏਂ।” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦਾ ਨਾਂ ਉਰਵਾਨ ਜਾਂ ਝੁਟੂ" ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁਬਦੇ ਇਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਝੁਰਾਟ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਵਿਖਾਈ ਸੀ, ਤੇ ਬੇਬੇ ਉਲੀਤਕਾ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਇਹਦੇ ਵਲ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਉਹ ਵੀ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖਾਵੀਂ ਗਲ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। {{gap}}"ਸ਼ੁਕਰ ਏ ਰਬ ਦਾ, ਪੁੱਤਰ ਚੰਗਾ ਏ! ਬਹਾਦਰ ਮੁੰਡਾ ਏ। ਹਰ ਕੋਈ ਉਹਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੈ,” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ। “ ਚਾਹੁੰਦੀ ਬਸ ਮੈਂ ਇਹ ਵਾਂ, ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿਆਂ ਸੂ; ਫੇਰ ਮੈਂ ਅਮਨ ਨਾਲ ਮਰ ਸਕਾਂਗੀ।" {{gap}}"ਤਾਂ ਕੀ ਪਿੰਡ ' ਚ ਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਏ?'' ਆਪਣੇ ਖਰ੍ਹਵੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਸਹਿਤ ਤੀਲਾਂ ਦੀ ਡੱਬੀ ਦਾ ਢੱਕਣ ਬੰਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਚਲਾਕ ਬੇਬੇ ਉਲੀਤਕਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਘਾਟ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਘਾਟ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਸਿਰ ਮਾਰਦਿਆਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਕਹਿਣ ਲਗੀ। “ ਤੇਰੀ ਕੁੜੀ ਵੀ ਏ, ਤੇਰੀ ਮਾਰਯਾਨਕਾ — ਇਹ ਤਾਂ ਕੁੜੀ ਹੋਈ ਨਾ! ਇਹਦੇ ਵਰਗੀ ਕੁੜੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਨਹੀਂ! {{gap}}ਬੇਬੇ ਉਲੀਤਕਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕੱਸਾਕ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਨਹੀਂ: ਪਹਿਲੋਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਉਹ ਕੋਰਨਟ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਹੈ ਤੇ ਰਿਜ਼ਕ ਵਾਲੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਆਮ ਕੱਸਾਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਦਾ ਪਿਓ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਫੇਰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਅਜੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਤੋਂ ਨਿਖੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ; ਪਰ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਸਦਾਚਾਰ ਇਹਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਵਡੀ ਹੋ ਜਾਏਗੀ, ਉਹ ਵਿਆਹੁਣ ਜੋਗ ਵੀ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ਉਹਨੇ ਸੰਕੋਚ ਤੇ ਨਿਰਮਾਣਤਾ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। {{gap}}“ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਲ ਵਿਚੋਲੇ ਘੱਲਾਂਗੀ - ਘੱਲਾਂਗੀ ਨੇ! ਸਿਰਫ਼ ਮੈਨੂੰ ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੇ ਵਾੜ੍ਹੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਵਾ ਲੈਣ ਦੇ, ਤੇ ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਆਵਾਂਗੇ, ਤੇ ਸਲਾਮਾਂ ਕਰਾਂਗੇ ਤੈਨੂੰ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। “ਤੇ ਅਸੀਂ ਈਲਿਆ ਵਸੀਲੀਯੇਵਿਚ ਨੂੰ ਵੀ ਸਲਾਮਾਂ ਕਰਾਂਗੇ।" {{gap}}"ਇਲਿਏ ਨੂੰ, ਨਹੀਂ ਰੀਸਾਂ!" ਕੋਰਨਟ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਲ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਏ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਦੋਂ ਠੀਕ ਵਕਤ ਆਇਆ।" {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦੀ ਮਾਂ ਕੋਰਨਟ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਕੁਰਖ਼ਤ ਮੂੰਹ ਉਤੋਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੋਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਹਿਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤੀਲੀ ਨਾਲ<noinclude>{{right|३१}}</noinclude> 5pedj182tzs7s0fyx1mue6ocaxj6w8r 250 67448 239730 199734 2026-10-10T13:54:43Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 239730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਆਪਣੀ ਲੀਰ ਬਾਲ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਠਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: “ਸਾਨੂੰ ਨਾਂਹ ਨਾ ਕਰ। ਚੇਤੇ ਰਖੀਂ, ਜੁ ਤੂੰ ਕਿਹੈ। ਚੰਗਾ, ਮੈਂ ਚਲਣੀ ਵਾਂ; ਅਗ ਬਾਲਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਐ।" {{gap}}ਬਲਦੀ ਲੀਰ ਝੁਲਾਂਦੀ ਜਦੋਂ ਸੜਕ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਮਿਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਬੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। {{gap}}"ਵਾਹ, ਇਹ ਕੁੜੀ ਤਾਂ ਮਲਕਾ ਏ ਮਲਕਾ, ਤੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਕਾਮੀਂ!'' ਸੁਹਣੀ ਕੁੜੀ ਵਲ ਵੇਖ ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ। “ਹੋਰ ਵਡਿਆਂ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕੀ ਸੂ? ਵਿਆਹੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸੂ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਘਰ। ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਜਾਣ ਦਾ! {{gap}}ਪਰ ਬੇਬੇ ਉਲੀਤਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਕਰ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਉਤੇ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਗਲ ਬਾਰੇ ਦਮਾਗ਼ ਲਾ ਕੇ ਸੋਚਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਹਨੂੰ ਕੁੜੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੀ। {{center|'''ਕਾਂਡ ਛੇਵਾਂ'''}} {{gap}}ਪਿੰਡ ਦੀ ਨਰ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਉਤੇ ਜਾਂ ਚੌਕੀ ਵਿਚ — ਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੱਸਾਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ ਚੌਕੀਆਂ ਉਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਉਹੀਉ ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ, ਉਰਵਾਨ, ਜਿਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੁੱਢੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਨੀਜ਼ਨੇਪਰੋਤੋਤਸਕੀ ਚੌਕੀ ਦੇ ਪਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਮਨਾਰੇ ਉਤੇ ਖਲੋਤਾ ਸੀ; ਚੌਕੀ ਤੇਰੇਕ ਦੇ ਅਸਲੋਂ ਕੰਢ ਉਤੇ ਸੀ। ਮੁਨਾਰੇ ਦੇ ਜੰਗਲੇ ਉਤੇ ਉੜ੍ਹ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਗੇੜ ਉਹ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਦੀ ਦੂਰ ਅੱਗੇ, ਤੇਰੇਕ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਕਦੀ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਕਿੱਸਾਕਾਂ ਵਲ, ਤੇ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਅਧ ਗਲ ਕਰਦਾ। ਸੂਰਜ ਬਰਫ਼-ਕੱਜੇ ਸਿਲਸਲੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਗੋਹੜੇ ਵਰਗੇ ਬਦਲਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚਿੱਟੀਆਂ ਡਲ੍ਹਕਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਲ ਉਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਬੱਦਲ ਕਾਲਿਉਂ ਕਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਨਿਖਾਰ ਪੌਣ ਵਿਚੋਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਵਲੋਂ ਸਜਰੇਪਣ ਦੀ ਹੁਆੜ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਚੌਕੀ ਦੁਆਲੇ ਅਜੇ ਵੀ ਗਰਮੀ ਸੀ। ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਲਰਜ਼ਦੀਆਂ ਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਅਟਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਲਗਦੀਆਂ। ਤੇਰੇਕ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਭੂਰਾ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਅਹਿਲ ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਤਰ ਕੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਘਟਣ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉਤੇ ਤੇ ਬਰੇਤੀਆਂ ਉਤੇ ਗਿੱਲੀ ਰੇਤ ਫਿੱਕੀ-ਫਿੱਕੀ ਲਿਸ਼ਕ ਮਾਰਦੀ ਸੀ। ਚੌਕੀ ਦੇ ਐਨ ਸਾਹਮਣੇ, ਦਰਿਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਾਸਾ ਸੁੰਨ-ਮਮੁੰਨਾ ਸੀ; ਨੀਵੇਂ ਉਗੇ ਕਾਨਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਵੀਰਾਨ ਟੋਟਾ ਦੂਰ ਤੋੜ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢੱਕੀਆਂ ਤਕ ਪਸਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਨੀਵੇਂ ਕੰਢੇ ਉਤੇ, ਰਤਾ ਕੁ ਇਕ ਪਾਸੇ, ਇਕ ਚੇਚੇਨ ਪਿੰਡ ਦੇ<noinclude>{{left|੩੨}}</noinclude> bqyd3jj6us888zp1eit2bxr2ud6wumu 250 67449 239731 199735 2026-10-10T14:01:20Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 239731 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਪਧਰੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘਰ ਤੇ ਪੀਕ ਵਰਗੇ ਧੂੰਆਰੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਪਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਮੁਨਾਰੇ ਉਤੇ ਖਲੋਤੇ ਕੱਸਾਕ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰਾਂ ਅਮਨ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਦੇ ਤਰਕਾਲਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏ ਵਿਚੋਂ ਚੇਚੇਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਿਕ-ਮੁਨਿਕੇ ਬੁਤਾਂ ਨੂੰ ਤਾੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਔਰਤਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਲਾਲ ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾਈ ਦੂਰੋਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਅਬਰੇਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਲ ਪਾਰ ਕਰ ਆਉਣਗੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉਤੇ ਤਾਤਾਰ ਪਾਸੇ ਵਲੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦੇਣਗੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਮਈ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇਕ ਨਾਲ ਦੇ ਜੰਗਲ ਏਨੇ ਸੰਘਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਲ ਲੰਘਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਤੇ ਦਰਿਆ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਏਨਾ ਕੁ ਡੂੰਘਾ ਹੈ ਕਿ ਘੋੜਸਵਾਰ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਭਾਵੇਂ, ਕੁਝ ਦਿਨ ਹੋਏ, ਇਕ ਕੱਸਾਕ ਰੈਜਮੈਂਟ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਦੀ ਗਸ਼ਤੀ ਚਿੱਠੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਕਾਊਟਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਅੱਠ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਦਾ ਤੇਰੇਕ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਚੇਚੀ ਚੌਕਸੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ — ਚੌਕੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਚੇਚੀ ਚੌਕਸੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਕੁੱਸਾਕ ਬੇ-ਹਥਿਆਰੇ ਤੇ ਅਨਪੀੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਇੰਜ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਘਰੇ ਹੋਣ, ਆਪਣਾ ਵਕਤ ਕੁਝ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਵਿਚ, ਕੁਝ ਪੀਣ-ਪਿਆਣ ਵਿਚ, ਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਿਰਫ਼ ਡਿਊਟੀ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਦਾ ਹੀ ਘੋੜਾ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੁ ਅੜੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਟੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਦੇ ਮਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਲੌ ਲਾਹ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਰੂਏ ਨੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਚੇਰਕੇਸ਼ੀਆਈ ਕੋਟ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਰਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦਫ਼ੇਦਾਰ, ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਹੀ ਲੰਮੀ ਪਿਠ ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਲੰਮਾ ਤੇ ਪਤਲੇ ਪਿੰਡੇ ਵਾਲਾ ਕੱਸਾਕ ਸੀ, ਆਪਣੇਂ ਬੇਸ਼ਮੇਤ ਦੇ ਬੀੜੇ ਖੋਲ੍ਹੀ, ਇਕ ਝੁੱਗੀ ਦੀ ਬੰਨੀ ਉਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਉਤੇ ਕਿਸੇ ਅਫ਼ਸਰ ਦਾ ਅਲਸਾ ਤੇ ਅਕੇਵੇਂ ਵਾਲਾ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਸੀ। ਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਹੱਥ ਦੀ ਤਲੀ ਉਤੇ ਤੇ ਫੇਰ ਦੂਜੇ ਹਥ ਦੀ ਤਲੀ ਉਤੇ ਰਖਣ ਲਗਾ। ਇਕ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾਕ, ਜਿਹਦੀ ਚੌੜੀ ਕਰੜੀ-ਬਰੜੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹੇ ਕਾਲੇ ਚਮੜੇ ਦੀ ਪੇਟੀ-ਬੱਝੀ ਕਮੀਜ਼ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇਰੇਕ ਦੀਆਂ ਇਕਸਾਰ ਰੌਂ ਵਿਚ ਉਮਲਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਸਤੀ ਨਾਲ ਨੀਝਾਂ ਲਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਕੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅੱਧੇ ਕਪੜੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਤੇਰੇਕ ਵਿਚ ਕਪੜੇ ਨਚੋੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਗਾਮਾਂ ਗੁੰਦ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਤਪੀ ਹੋਈ ਰੇਤ ਉਤੇ ਲੇਟੇ ਤਰਜ਼ਾਂ ਗੁਣਗੁਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਧੁਪ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਸ਼ਾਹ ਹੋਏ ਪਏ, ਪਤਲੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਇਕ ਕੱਸਾਕ ਝੁੱਗੀ ਕੋਲ ਪਿਆ ਸੀ; ਉਹ ਪ੍ਰਤਖ ਹੀ ਗੁੱਟ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੁ ਕੰਧ ਉਤੇ,<noinclude>{{right|३३}}</noinclude> thjshty3hoi8krgaw42pfnn3h34tvul 250 67452 239732 199737 2026-10-10T14:03:22Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 239732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude> {{Css image crop |Image = ਕੱਸਾਕ_-_ਲਿਉ_ਤਾਲਸਤਾਏ.pdf |Page = 36 |bSize = 464 |cWidth = 333 |cHeight = 452 |oTop = 60 |oLeft = 77 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> ab2kad8cep9vk0dhcfce71nbc3dx5r0 250 67453 239733 199738 2026-10-10T14:09:47Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 239733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਹੜੀ ਭਾਵੇਂ ਦੋ ਘੰਟੇ ਪਹਿਲੋਂ ਛਾਂ ਵਿਚ ਸੀ, ਹੁਣ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਤੁੰਦ ਤਿਰੱਛੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵੱਸ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ, ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਮੁਨਾਰੇ ਉਤੇ ਖਲੋਤਾ ਸੀ, ਵੀਹ ਵਰ੍ਹੇ ਉਮਰ ਦਾ ਉਚਾ-ਲੰਮਾ ਸੁਹਣਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਤਿੱਖੇਪਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ, ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਜੁੱਸੇ ਤੋਂ, ਬੜੇ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਮਾਨੀ ਵੀ ਤੇ ਅਖ਼ਲਾਕੀ ਵੀ।ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੱਸਾਕਾਂ ਨਾਲ ਮੁਹਾਜ਼ ਉਤੇ ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਤੇ ਉਹਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਅਡੋਲ ਪਕਿਆਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰੱਤਖ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਮਾਣਮੱਤਾ ਜੰਗੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਆਪਣਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕੱਸਾਕਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਹੋਵੇ; ਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੱਸਾਕ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੁੱਕਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਵਡਾ ਚੇਰਕੇਸ਼ੀਆਈ ਕੋਟ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ; ਉਹਦੀ ਟੋਪੀ ਚੇਚੇਨਾਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਵਾਂਗ, ਸਿਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਲ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਦਾ ਤੰਬਾ ਗੋਡਿਆਂ ਹੇਠੋਂ ਮੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਕਪੜੇ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨੇ ਪਾਏ ਉਹ ਖ਼ਾਸ ਕੱਸਾਕ ਟੌਹਰ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਹੜੀ ਚੇਚੇਨ '''ਜੀਗੀਤ''' ਦੀ ਰੀਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। '''ਜੀਗੀਤ''' ਦਾ ਪਾਇਆ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਖੁਲ੍ਹਾ- ਖੁਲ੍ਹਾ, ਘੱਸਡਿਆ ਤੇ ਬੇ-ਧਿਆਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਉਹਦੇ ਹਥਿਆਰ ਕੀਮਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਘੱਸਡੇ ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਉਤੇ ਪੇਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਢੁਕਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਇਕਦਮ ਹੀ ਕੱਸਾਕ ਤੇ ਪਹਾੜੀਏ ਦੀ ਨਜ਼ਰੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦੀ ਇਹ ਗਲ '''ਜੀਗੀਤ''' ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਹਥ ਤਲਵਾਰ ਉਤੇ ਟਿਕਾਈ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਗਭਗ ਬੰਦ ਕਰੀ, ਉਹ ਦੁਰਾਡੀ ਔਲ ਵਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਜੇ ਵਖ-ਵਖ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਨੈਣ-ਨਕਸ਼ ਸੁਹਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਹਰ ਕੋਈ ਜੂ ਵੀ ਉਹਦੀ ਸੁਹਣੀ ਚਾਲ-ਢਾਲ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਕਾਲੇ ਭਰਵਟਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੂਝਵਾਨ ਚਿਹਰਾ, 'ਉਹ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਕਹਿ ਉਠਦਾ : “ ਕਿੱਡਾ ਸੁਹਣਾ ਜਣਾ ਏਂ!'' "ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਵਲ ਵੇਖੋ, ਪਿੰਡ ' ਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਟੁਰੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਨੇ," ਉਹਨੇ, ਆਪਣੇ ਲਿਸ਼ਕਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਦੰਦ ਨੰਗੇ ਕਰਦਿਆਂ, ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ। ਉਹਨੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ, ਜਿਹੜਾ ਹੇਠਾਂ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਸਿਰ ਚੁਕਿਆ ਤੇ ਬੋਲ ਪਿਆ : {{gap}}"ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।"<noinclude>{{right|੩੫}}</noinclude> 2c2bb1exzy17vg11uowbmx6k0feus2q 250 67454 239734 199739 2026-10-10T14:19:46Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 239734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>“ਜੇ ਭਲਾ ਇਕ ਗੋਲੀ ਛਡ ਤਰਾਹ ਕਢ ਦਿਆਂ ਨੇ," ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਹਸਦਿਆਂ ਆਖਿਆ। "ਡਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੀਆਂ?" {{gap}}"ਓਥੋਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਨਹੀਂ ਲਗੀ।" {{gap}}"ਕੀ ਕਿਹਾ ਈ! ਮੇਰੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਜ਼ਰਾ ਠਹਿਰ ਸਹੀ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਫ਼ਤ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਗਿਰੇਈ-ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਗਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਬੂਜ਼ਾ<ref>ਬੂਜ਼ਾ ਜਵਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਤਾਤਾਰ ਬੀਅਰ - ਸੰ:</ref> ਪੀਆਂਗਾ, '' ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਚਮੜੇ ਹੋਏ ਮਛਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਝੱਲ ਮਾਰਦਿਆਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਝਾੜ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸਰਸਰ ਨੇ ਕੱਸਾਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿਚ ਲਿਆ। ਇਕ ਡੱਬਾ ਡੱਗ ਕੁੱਤਾ ਚੌਕੀ ਵਲ ਭੱਜਾ ਆਇਆ। ਉਹਨੇ ਮੂੰਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇ-ਵਾਲ ਪੁਛ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ; ਉਹ ਉਹਦੇ ਗਵਾਂਢੀ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਝਾੜ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਤੇ ਮਗਰ-ਮਗਰ ਆਉਂਦਾ ਆਪ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਦਿਸ ਪਿਆ। {{gap}}ਚਾਚਾ ਯੇਰੋਸ਼ਕਾ ਦਿਓਆਂ ਵਰਗਾ ਕੁੱਸਾਕ ਸੀ; ਉਹਦੀ ਚੌੜੀ ਬਰਫ਼-ਚਿੱਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਤੇ ਏਡੇ ਚੌੜੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਛਾਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਹਦਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਉਹ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਲੰਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗਦਾ। ਉਹਦੇ ਸੁਡੌਲ ਤਗੜੇ ਅੰਗ ਸਨ। ਉਹਨੇ ਲੰਗਾਰ-ਲੱਥਾ ਕੋਟ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਪੱਟੀਆਂ ਉਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਵਲ੍ਹੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੂਤਰੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਿਰਨ ਦੀ ਅਣਕਮਾਈ ਖਲ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਇਕ ਮੋਢੇ ਉਤੇ ਇਕ ਛੱਜਾ, ਜਿਹੜਾ ਤਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਫੁੰਡਣ ਵੇਲੇ ਲੁੱਕਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਇਕ ਬੁਗਚੀ ਰਖੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਰਿਆਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਣ ਲਈ ਇਕ ਕੁਕੜੀ ਸੀ, ਤੇ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਾਜ਼; ਦੂਜੇ ਮੋਢੇ ਉਤੇ, ਇਕ ਵਧਰੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਇਕ ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਉਹਨੇ ਮਾਰੀ ਸੀ; ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਉਹਦੀ ਪੇਟੀ ਵਿਚ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਪੋਟਲੀ ਅੜੁੰਗੀ ਪਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੋਲੀਆਂ, ਬਾਰੂਦ ਤੇ ਰੋਟੀ ਸੀ, ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲਣ ਲਈ ਇਕ ਘੋੜੇ ਦੀ ਪੂਛਲ; ਲਹੂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਧਬਿਆਂ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਪਾਟੇ-ਪੁਰਾਣੇ ਮਿਆਨ ਵਿਚ ਇਕ ਲੰਮਾ ਸਾਰਾ ਖੰਜਰ, ਤੇ ਦੋ ਮੋਏ ਪਏ ਤਿੱਤਰ। ਚੌਕੀ ਵਲ ਵੇਖ ਉਹ ਅਟਕ ਗਿਆ। {{gap}}"ਓਏ, ਲਿਆਮ!" ਉਹਨੇ ਏਡੀ ਛਣਕਵੀਂ ਖਰਜਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਸਦਿਆ ਕਿ ਦੂਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਉਹਦੀ ਗੂੰਜ ਆਈ। ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਡੀ ਸਾਰੀ “ ਪਿਸਤੋਨ ਬੰਦੂਕ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਕੱਸਾਕ ਫ਼ਿਲੰਟਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੋਢੇ ਉਤੇ ਸੁਟਦਿਆਂ, ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਟੋਪੀ ਉਚੀ ਕੀਤੀ।<noinclude>{{rule|5em}} {{left|੩੬}}</noinclude> 6zo1zv5y2r185tgweqyqp59cy82ugoj 250 67609 239735 199867 2026-10-10T14:25:40Z Taranpreet Goswami 2106 239735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Charan Gill" /></noinclude>{{gap}}"ਚੰਗਾ ਦਿਨ ਲੰਘਿਆ ਜੇ, ਭਲੇ ਲੋਕੋ?" ਉਹਨੇ ਭਰਵੀਂ ਤੇ ਮੌਜੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਅਸਲੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜਤਨ ਕੀਤਿਆਂ, ਪਰ ਏਨੀ ਉਚੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਵਾਹ-ਵਾਹ ਚੰਗਾ, ਚਾਚਾ!" ਸਭਨਾਂ ਪਾਸਿਉਂ ਜਵਾਨ ਕੱਸਾਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। {{gap}}"ਕੀ ਕੀ ਵੇਖਿਆ ਈ? ਆ ਖਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦਸ!" ਕੋਟ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚੌੜੇ ਲਾਲ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਪੂੰਝਦਿਆਂ, ਚਾਚਾ ਯੇਰੋਸ਼ਕਾ ਉਚੀ ਸਾਰੀ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}"ਚਾਚਾ, ਏਥੇ ਚਨਾਰ ਰੁਖ 'ਤੇ ਇਕ ਸ਼ਿਕਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਈ। ਜਿਵੇਂ ਈ ਰਾਤ ਪੈਂਦੀ ਏ, ਉਹ ਦੁਆਲੇ ਮੰਡਲਾਣ ਲਗ ਪੈਂਦੈ," ਅੱਖ ਮਾਰਦਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮੋਢਾ ਤੇ ਲੱਤ ਹਿਲਾਂਦਿਆਂ ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਕਿਹਾ। {{gap}}"ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਰਹਿੰਦੈ?" ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਤਬਾਰ ਨਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਸੂ। {{gap}}"ਰਹਿੰਦੈ, ਚਾਚਾ! ਠਹਿਰ ਜਾ ਤੇ ਵੇਖ ਲਈਂ," ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਬਾਕੀ ਦੇ ਕੱਸਾਕ ਹੱਸਣ ਲਗ ਪਏ। {{gap}}ਗਾਲੜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਚੌਕੀ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕੱਸਾਕਾਂ ਵਿਚ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਰਿਵਾਜ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਵੀ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਆਏ, ਚਿੜਾਇਆ ਤੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪਾਇਆ ਜਾਏ। {{gap}}"ਓਏ ਤੇਰੀ, ਮੂਰਖਾ, ਸਦਾ ਝੂਠ ਬੋਲਣੈ!" ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਮੁਨਾਰੇ ਤੋਂ ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿਤੀ। {{gap}}ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਇਕਦਮ ਚੁਪ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}"ਉਹਦੀ ਤਾੜ ਰਖਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਰੱਖਾਂਗਾ ਤਾੜ," ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਹੀ ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਡਾਢੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਕੋਈ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਨਹੀਂ ਜੇ ਦਿੱਸੇ?" {{gap}}"ਜੰਗਲੀ ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਤਾੜ 'ਚ ਏਂ," ਅਗੇ ਉੜਦਿਆਂ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਿਠ ਖੁਰਕਦਿਆਂ, ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ; ਉਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਗਲ ਦੇ ਮੌਕੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਸੀ। “ ਅਸੀਂ ਏਥੇ '''ਅਬਰੇਕਾਂ''' ਮਗਰ ਆਂ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰਾਂ ਮਗਰ ਨਹੀਂ! ਤੂੰ, ਚਾਚਾ ਸੁਣਿਆ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ?'' ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੇ-ਲੋੜਿਆਂ ਹੀ ਸੁੰਗੇੜਦਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੰਘਣੀ ਚਿੱਟੀ ਬੀੜ ਨੰਗੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਅਗੋਂ ਕਹਿਣ ਲਗਾ।<noinclude>{{right|३०}}</noinclude> 7kbjg7vihtjfuvbrybetyaakk6z2fou 250 67610 239736 199870 2026-10-10T14:30:14Z Taranpreet Goswami 2106 239736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Charan Gill" /></noinclude> '''“ਅਬਰੇਕ”?''' ਬੁੱਢਾ ਬੋਲਿਆ। “ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਹੱਛਾ, ਥੋੜੀ-ਬਹੁਤੀ ਚੀਖ਼ੀਰ<ref>ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਘਰ-ਕੱਢੀ ਸ਼ਰਾਬ — ਸੰ:</ref> ਹੈ ਜੇ? ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਪੀ ਲੈਣ ਦਿਓ, ਭਲਾ ਆਦਮੀ ਆਂ। ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਸਮਾਂ ਆਣ ' ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਤਾਜ਼ਾ ਮਾਸ ਲਿਆ ਦਿਆਂਗਾ, ਅਤਬਾਰ ਕਰੋ ਮੇਰੇ 'ਤੇ। ਲਿਆ ਦਿਆਂਗਾ ਮੈਂ। ਦਿਓ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਪੀਣ ਨੂੰ, " ਉਹਨੇ ਦੁਹਰਾਇਆ। {{gap}}"ਹੱਛਾ, ਰੱਖਣ ਲਗੇਂ ਤਾੜ ਫੇਰ?" ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਨੇ ਪੁਛਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੁ ਦੂਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਮੇਰਾ ਰਾਤੀਂ ਤਾੜ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ," ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਰਬ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਦਿਹਾਰ ਲਈ ਕੁਝ ਮਾਰ ਲਵਾਂ। ਫੇਰ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲ ਜਾਏਗਾ; ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਈ ਮਿਲ ਜਾਏਗਾ। {{Css image crop |Image = ਕੱਸਾਕ_-_ਲਿਉ_ਤਾਲਸਤਾਏ.pdf |Page = 40 |bSize = 464 |cWidth = 302 |cHeight = 153 |oTop = 195 |oLeft = 86 |Location = center |Description = }} {{gap}}"ਚਾਚਾ, ਓਏ ਚਾਚਾ," ਉਤੋਂ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਉਚੀ ਸਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿਤੀ। ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਓਧਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਕੱਸਾਕ ਉਪਰ ਉਹਦੇ ਵਲ ਵੇਖਣ ਲਗ ਪਏ। ਰਤਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਣੀ ਵਲ ਜਾ, ਓਥੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਵਧੀਆ ਵਗ ਈ। ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਮਨੋਂ ਨਹੀਂ ਘੜ ਰਿਹਾ! ਅਜੇ ਕਲ੍ਹ ਈ ਸਾਡੇ ਇਕ ਕੱਸਾਕ ਨੇ ਓਥੇ ਇਕ ਫੁੰਡਿਐ। ਮੈਂ ਸਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾਂ, '' ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ ਤੇ ਪਿੱਠ ਉਤੇ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਠੀਕ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਖ਼ੌਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਰਿਹਾ। {{gap}}"ਵਾਹ-ਵਾਹ! ਇਹ ਊਰਵਾਨ ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਏ!" ਉਪਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਦਿਆਂ ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਇਹ ਤੇਰਾ ਕੱਸਾਕ ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਫੁੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ?"<noinclude>{{left|{{rule|5em}}}}<references/> {{left|੩੮}}</noinclude> oykkws3un4k487fwlhdaofx5f7j7tpq 250 67611 239737 199871 2026-10-10T14:37:10Z Taranpreet Goswami 2106 239737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Charan Gill" /></noinclude>{{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸਾਈ? ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਏ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਆਂ!" ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ।" ਖੱਡੇ ਦੇ ਕੋਲ," ਉਹ ਸਿਰ ਹਿਲਾਂਦਾ, ਗੰਭੀਰ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਬੋਲਦਾ ਗਿਆ। "ਅਸੀਂ ਖੱਡੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਤਿੜਕਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਬੰਦੂਕ ਖੋਲ 'ਚ ਸੀ। ਫੇਰ ਇਲੀਏ ਨੇ ਛਡ ਦਿਤੀ ...ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿਆਂਗਾ ਜਗ੍ਹਾ, ਬਹੁਤੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ। ਰਤਾ ਠਹਿਰ ਜਾ। ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਰਾਹਵਾਂ ਦਾ ਪਤੈ...ਚਾਚਾ ਮੋਸੇਵ" ਉਹਨੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇ ਲਗਭਗ ਹੁਕਮੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਪਹਿਰਾ ਬਦਲਣ ਦਾ ਵਕਤ ਹੋ ਗਿਐ," ਤੇ ਬੰਦੂਕ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਉਤੇ ਲਮਕਾ, ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਮੁਨਾਰੇ ਤੋਂ ਉਤਰਨ ਲਗ ਪਿਆ। {{gap}}"ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾ," ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਬੋਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਚਲ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਦੁਆਲੇ ਵੇਖਣ ਲਗਾ। "ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ ਏ, ਗੁਰਕੇ? ਚਲ ਉਪਰ ... ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਈ, ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਅਸਲੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਐ," ਉਹ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬੋਲਦਾ ਗਿਆ।" ਉਹ ਵੀ ਐਨ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਟੁਰਦਾ ਫਿਰਦੈ, ਕਦੀ ਘਰ ਨਹੀਂ ਬਹਿੰਦਾ। ਅਜੇ ਵੀ ਕਲ੍ਹ ਈ ਇਕ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਮਾਰਿਆ ਸਾਸੂ {{center|'''ਕਾਂਡ ਸਤਵਾਂ'''}} {{gap}}ਸੂਰਜ ਡੁਬ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਰਾਤ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਸਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੇ ਘੇਰੇ ਦੁਆਲੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਮੁਕਾ ਲਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲਈ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ। ਸਿਰਫ਼ ਬੁੱਢਾ ਹੀ ਚਨਾਰ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ: ਉਹ ਸ਼ਿਕਰੇ ਦੀ ਤਾੜ ਵਿਚ ਸੀ ਤੇ ਬਾਜ਼ ਦੀ ਟੰਗ ਨੂੰ ਬੱਝੀ ਰੱਸੀ ਖਿਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਿਕਰਾ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਰੁਖ ਉਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਮੇ ਉਤੇ ਝਪਟਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ। ਲੂਕਾਸ਼ਕਾਂ, ਇਕ ਪਿਛੋਂ ਦੂਜਾ ਗੀਤ ਗੋਂਦਾ, ਤਿੱਤਰ ਫੜਨ ਲਈ ਸੰਘਣੇ ਤੋਂ ਸੰਘਣੇ ਝਾੜਾਂ ਵਿਚ ਜਾਲ ਵਿਛਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦਾ ਕਦ ਲੰਮਾ ਤੇ ਹਥ ਵਡੇ ਸਨ, ਉਹਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦਾ ਛੁਹਿਆ ਹਰ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}"ਓਏ, ਲੂਕੇ!" ਉਹਨੂੰ ਨੇੜੇ ਦੀ ਝਾੜੀ ਵਿਚੋਂ ਬੁਲਾਂਦੀ ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਦੀ ਚੀਕਵੀਂ ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ। "ਕੱਸਾਕ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਚਲੇ ਗਏ ਨੀ।" ਤੇ ਨਜ਼ਾਰਕਾ, ਇਕ ਜਿਊਂਦਾ ਤਿੱਤਰ ਕੱਛੇ ਮਾਰੀ, ਮਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਤੇ ਪਹੇ ਉਤੇ ਆ ਗਿਆ। {{gap}}"ਬੱਲੇ!" ਗੌਣਾ ਬੰਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਬੋਲਿਆ,"ਇਹ ਨਰ ਤਿੱਤਰ ਕਿਥੋਂ ਲਿਆ ਈ? ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਏ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਾਲੇ ਜਾਲ 'ਚ ਸੀ?"<noinclude>{{right|੩੯}}</noinclude> 15stti9kslaa3q798j5ixhi0slayvkr 250 67612 239738 199862 2026-10-10T14:44:50Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 239738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{gap}}ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਛਲੀ ਬਸੰਤ ਰੁਤ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁਹਾਜ਼ ਉਤੇ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਧ-ਪਧਰਾ, ਪਤਲਾ ਤੇ ਮਧਰੇ ਕਦ ਦਾ ਸੀ: ਉਹਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਚੀਕਵੀਂ ਸੀ ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਗਵਾਂਢੀ ਤੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ, ਕਿਸੇ ਤਾਤਾਰ ਵਾਂਗ, ਚੌਕੜੀ ਮਾਰੀ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਘਾਹ ਉਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿਦਾ ਸੀ — ਤੇਰੈ, ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ 'ਚ।” {{gap}}“ਟੋਏ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੀ, ਚਨਾਰ ਰੁਖ ਕੋਲ? ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ! ਕਲ੍ਹ ਰਾਤੀਂ ਮੈਂ ਜਾਲ ਵਿਛਾਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਉਠਿਆ ਤੇ ਕਾਬੂ ਕੀਤੇ ਤਿੱਤਰ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਪੰਛੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਲਿਸ਼ਕਵੀਂ ਸਿਰੀ ਥਾਪੜਨ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਤਿੱਤਰ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਤਿੱਤਰ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਘੁਮਾਈਆਂ ਤੇ ਦਹਿਸ਼ ਨਾਲ ਧੌਣ ਅਕੜਾਈ। {{gap}}"ਰਾਤੀਂ ਪਲਾ 'ਚ ਪਾਵਾਂਗੇ। ਜਾ, ਵੱਢ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲੈ।" {{gap}}"ਅਸੀਂ ਆਪ ਖਾਣੇ ਜਾਂ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣੇਂ?" {{gap}}"ਉਹਨੇ ਬਹੁਤ ਖਾ ਲਿਐ!" {{gap}}“ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਇਹਨੂੰ ਵੱਢਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ," ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਫੜਾ ਏਧਰ!" {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੰਜਰ ਹੇਠੋਂ ਇਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਚਾਕੂ ਕਢਿਆ ਤੇ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਕਰਚ ਕੀਤਾ। ਪੰਛੀ ਫੜਫੜਾਇਆ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਪਰ ਪਸਾਰ ਸਕਦਾ, ਉਹਦੀ ਲਹੂ ਛਡ ਰਹੀ ਸਿਰੀ ਝੌਂ ਗਈ ਤੇ ਕੰਬਣ ਲਗੀ। ਇੰਜ ਕਰੀਦੈ! ਤਿੱਤਰ ਥੱਲੇ ਸੁਟਦਿਆਂ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। “ ਚੰਗਾ ਪਲਾ ਬਣੇਗਾ ਇਹਦੇ ਨਾਲ। {{gap}}ਪੰਛੀ ਵਲ ਵੇਖਦਾ ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਠਠੰਬਰ ਗਿਆ। {{gap}}ਗਲ ਸੁਣ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ੈਤਾਨ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਦਾ ਅਜ ਰਾਤੀਂ ਫੇਰ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਹਿ ਲਾਣ ਲਈ ਘੱਲੇਗਾ, ' ਪੰਛੀ ਫੜਦਿਆਂ ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ (ਉਹਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਵਲ ਸੀ।) “ ਫੋਮੂਸ਼ਕਿਨ ਨੂੰ ਉਹਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਲੈਣ ਘਲ ਦਿਤੈ ਤੇ ਇਹ ਵਾਰੀ ਉਹਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਰਾਤ ਪਰ ਰਾਤ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦੈ! ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਮੜ੍ਹ ਦੇਂਦੈ।” {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਸੀਟੀਆਂ ਮਾਰਦਾ ਚੌਕੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੁਰੀ ਗਿਆ। "ਇਹ ਰੱਸੀ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ," ਉਹ ਉਚੀ ਸਾਰੀ ਬੋਲਿਆ; ਤੇ ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਜੁ ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਅਜ ਉਹਨੂੰ ਮੈਂ ਸੁਣਾਣੀਆਂ ਨੇ, ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਈ ਸੁਣਾਣੀਆਂ ਨੇ, ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਬੋਲਦਾ ਗਿਆ। ਚਲ ਕਹੀਏ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਅਸੀਂ ਥਕ-ਟੁਟ ਗਏ ਹਾਂ, ਤੇ<noinclude>{{left|੪੦}}</noinclude> 2mu84vsp9cucci2791ijza7vqcki4ua 250 67614 239765 199864 2026-10-11T01:11:15Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 239765 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}“ਤੂੰ ਕੀ ਸਮਝਦੈਂ? ਪਿੰਡ 'ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੈਗੀਆਂ?" {{gap}}ਤੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਫੇਰ ਸੀਟੀ ਵਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਚੌਕੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੁਰ ਪਿਆ। ਜਾਂਦਾ-ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਪੁਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ, ਇਕ ਲਵੇ ਬੂਟੇ ਦੇ ਦਿੱਸਣ ਉਤੇ, ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਖੰਜਰ ਦੇ ਦਸਤੇ ਵਿਚੋਂ ਚਾਕੂ ਧਰੂਹਿਆ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਵਢ ਲਿਆ। “ਕਿੱਡਾ ਸੁਹਣਾ ਸੁੰਬਾ ਬਣੇਗਾ," ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ ਤੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਇੰਜ ਝੁਲਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਹਵਾ ਵਿਚ ਸ਼ੂਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਚੁਕਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਹਿ ਲਾ ਕੇ ਬਹਿਣ ਦੀ ਵਾਰੀ ਕਿਹਦੀ ਸੀ, ਕੱਸਾਕ ਝੁੱਗੀ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਲਸਤਰ ਵਾਲੇ ਬਾਹਰਲੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਉਤੇ ਇਕ ਨੀਵੇਂ ਤਾਤਾਰ ਮੇਜ਼ ਦੁਆਲੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। {{gap}}"ਅਜ ਰਾਤੀਂ ਕੌਣ ਜਾਏਗਾ?" ਇਕ ਕੱਸਾਕ ਨੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਬੂਹੇ ਵਿਚੋਂ ਅਗਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿਤੀ। {{gap}}"ਹਾਂ ਵਾਈ ਕੌਣ ਜਾਏਗਾ?" ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਆਵਾਜ਼ ਦਿਤੀ। "ਚਾਚਾ ਬੁਰਲਾਕ ਜਾ ਚੁਕਿਐ, ਫ਼ੋਮੂਸ਼ਕਿਨ ਵੀ ..." ਉਹਨੇ ਘਟ-ਵਧ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ। {{gap}}"ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਤੇ ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਜਾਵੋ, "ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਬੋਲਦਾ ਗਿਆ। “ਤੇ ਯਰਗੂਸ਼ਿਵ ਵੀ ਜਾਏਗਾ; ਹੁਣ ਤਕ ਉਨੀਂਦਰਾ ਲੱਥ ਗਿਆ ਹੋਣਾ {{gap}}ਤੇਰਾ ਅਜੇ ਉਨੀਂਦਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਥਾ, ਉਹਦਾ ਕਿਉਂ ਲੱਥੇ? ' ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਘੁੱਟੀ-ਨੱਪੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਕੱਸਾਕ ਹਸ ਪਏ। {{gap}}ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਉਹ ਕੱਸਾਕ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਝੁੱਗੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਓਸੇ ਹੀ ਪਲ, ਅੱਖਾਂ ਮਲਦਾ, ਡਿਗਦਾ-ਢਹਿੰਦਾ ਝੁੱਗੀ ਅੰਦਰ ਵੜਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਉਠ ਖਲੋਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਚੱਲਣ ਦੀ ਕਰੋ ਹੁਣ! ਰੋਟੀ ਮੁਕਾ ਲੌ ਤੇ ਜਾਓ!" ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਉਡੀਕੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ; ਪ੍ਰੱਤਖ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਤੋਖ਼ਲਾ ਸੀ, ਕੱਸਾਕ ਆਖੇ ਨਹੀਂ ਲਗਣ ਲਗੇ। “ਬੇ-ਸ਼ਕ, ” ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਘਲਣਾ; ਪਰ ਕੋਈ ਅਫ਼ਸਰ ਕਿਸੇ ਪਲ ਵੀ ਆ ਸਕਦੈ। ਤੇ ਨਾਲੇ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਅਠ ਅਬਰੇਕ ਪਾਰ ਕਰ ਆਏ ਹੋਏ ਨੇ।" {{gap}}"ਹੱਛਾ, ਮੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਏ, ਚੱਲੀਏ ਹੁਣ, ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ ਕਾਇਦਾ ਏ; ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਮਿਆਂ ' ਚ ਚਾਰਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਕਹਿਨਾਂ, ਚੱਲਣ ਦੀ ਕਰੀਏ।" {{gap}}ਏਧਰ, ਲੂਕਾਸ਼ਕਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬੇ-ਪਰਵਾਹ ਲਗਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਤਿੱਤਰ ਦੀ ਇਕ ਵਡੀ ਸਾਰੀ ਬੋਟੀ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਰਿਹਾ<noinclude>{{left|੪੨}}</noinclude> o81xm4imcnt8fa9s08engzh4653dp8v 250 67615 239766 199865 2026-10-11T01:17:23Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 239766 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਸੀ ਤੇ ਕਦੀ ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਵਲ ਤੇ ਕਦੀ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਵਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਉਤੇ ਹੱਸ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਕੱਸਾਕ ਸ਼ਹਿ ਲਈ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਚਾਚਾ ਯੇਰੋਸ਼ਕਾ ਹਨੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਰਾਤ ਪੈਣ ਤਕ ਅਜਾਈਂ ਹੀ ਚਨਾਰ ਰੁਖ ਥੱਲੇ ਉਡੀਕਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਸੁਣਾਓ, ਮੁੰਡਿਓ," ਉਹਦੀ ਉਚੀ ਖਰਜਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਨੀਵੀਂ ਛੱਤ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗੂੰਜੀ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ ਡੋਬ ਦਿਤੀਆਂ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਚੇਚੇਨਾਂ ਦੀ ਤਾੜ ਰਖਣਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰਾਂ ਦੀ!" {{center|'''ਕਾਂਡ ਅਠਵਾਂ'''}} {{gap}}ਜਦੋਂ ਚਾਚਾ ਯੇਰੋਸ਼ਕਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਚੋਗੇ ਪਾਈ ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ਉਤੇ ਲਮਕਾਈ, ਤਿੰਨ ਕੱਸਾਕ ਚੌਕੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਤੇ ਤੇਰੇਕ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਸ ਥਾਂ ਵਲ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਹਿ ਲਾ ਕੇ ਬਹਿਣਾ ਸੀ, ਚੰਗਾ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਉਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਉਹਨੂੰ ਚਿਲਕ-ਚਿਲਕ ਪਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਟੁਰ ਪਏ। ਚੁਪ-ਚਾਪ ਕੁਝ ਕਦਮ ਜਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ, ਕੱਸਾਕ ਖੱਡੇ ਤੋਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਰਾਹ ਉਤੇ ਟੁਰਦੇ ਗਏ, ਜਿਹੜਾ ਕਾਨਿਆਂ ਨੇ ਸਮਝੋ ਅਸਲੋਂ ਲੁਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਦਰਿਆ ਉਤੇ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਕੰਢੇ ਉਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਿਆ ਸੁੱਟੀ ਇਕ ਮੋਟੀ ਸਾਰੀ ਕਾਲੀ ਗੇਲੀ ਪਈ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਕਾਨੇ ਪਿਛੇ ਜਿਹੇ ਹੀ ਮਧੋਲੇ ਗਏ ਸਨ। {{gap}}“ਏਥੇ ਪੈ ਜਾਈਏ?" ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ?” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। “ਏਥੇ ਬੈਠ, ਤੇ ਮੈਂ ਮਿੰਟ 'ਚ ਆਨਾਂ। ਮੈਂ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿਆਂ, ਕਿਥੇ ਜਾਣਾ ਸੂ।" {{gap}}"ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਏ ; ਏਥੋਂ ਅਸੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ," ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਨੇ ਆਖਿਆ। “ਤੇ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਈ ਪਵਾਂਗੇ। ਬੜੀ ਢੁਕਵੀਂ ਥਾਂ ਏਂ!" {{gap}}ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਤੇ ਯਰਗਸ਼ੋਵ ਨੇ ਚੋਗ਼ੇ ਵਿਛਾ ਲਏ ਤੇ ਗੇਲੀ ਪਿਛੇ ਪੈ ਗਏ, ਤੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਨਾਲ ਹੋ ਪਿਆ। {{gap}}"ਚਾਚਾ, ਏਥੋਂ ਬਹੁਤੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ," ਬੁੱਢੇ ਅਗੇ ਪੋਲੇ-ਪੋਲੇ ਪੈਰ ਰਖਦਿਆਂ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ; ‘ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਨਾਂ, ਉਹ ਕਿਥੇ ਸਨ – ਸਿਰਫ਼ ਮੈਨੂੰ ਈ ਪਤੈ।" {{gap}}"ਗਲ ਹੋਈ ਨਾ! ਕਮਾਲ ਦਾ ਆਦਮੀ ਏਂ ਤੂੰ, ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਦਾ ਉਰਵਾਨ!" ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ; ਉਹ ਵੀ ਖੁਸਰ-ਫਸਰ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<noinclude>{{right|४३}}</noinclude> n5zihuncw4n8nnz3oqls7gdcavgxscz 250 67616 239769 199866 2026-10-11T01:30:14Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 239769 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}ਕੁਝ ਕਦਮ ਅਗੇ ਜਾ ਕੇ, ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਖਲੋ ਗਿਆ, ਇਕ ਛਪੜੀ ਉਤੇ ਨਿਵਿਆਂ ਤੇ ਸੀਟੀ ਵਜਾਣ ਲਗਾ। “ਏਥੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ, ਦਿਸਦਾ ਈ?" ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਸਜਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਮਸਾਂ ਸੁਣੀਂਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}"ਰਬ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰੇ," ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਖੱਡੇ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ 'ਚ ਹੋਏਗਾ," ਉਹ ਅਗੋਂ ਬੋਲਿਆ। "ਮੈਂ ਤਾੜ ਰੱਖਾਂਗਾ ਤੇ ਤੂੰ ਜਾ ਬੇਸ਼ਕ।" {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚੋਗਾ ਹੋਰ ਉਪਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਕਦੀ ਖੱਬੇ ਹਥ ਕਾਨਿਆਂ ਦੀ ਕੰਧ ਵਲ ਤੇ ਕਦੀ ਕੰਢਿਉਂ ਹੇਠਾਂ ਤੇਜ਼-ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇਰੇਕ ਵਲ ਕਾਹਲੀਆਂ-ਕਾਹਲੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਸੁਟਦਾ, ਇੱਕਲਾ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਿਆ। “ਜ਼ਰੂਰ ਈ ਉਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਕਿਤੇ ਤਾੜ ਰਿਹੈ ਜਾਂ ਰੀਂਗਦਾ ਆ ਰਿਹੈ," ਉਹਨੇ ਕਿਸੇ ਸੰਭਵ ਚੇਚੇਨ ਪਹਾੜੀਏ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਚਾਣਚਕ ਉੱਚੀ-ਉਚੀ ਹੋਈ ਸਰਸਰਾਹਟ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਛਰਬਲ ਸੁਣ ਉਹ ਤ੍ਰਭਕ ਪਿਆ ਤੇ ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਫੜ ਲਈ। ਇਕ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਕੰਢਿਉਂ ਹੇਠੋਂ ਘੁਰ-ਘੁਰ ਕਰਦਾ ਬਾਹਰ ਕੁਦਿਆ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਉਹਦੀ ਕਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਲੌਰੀ ਤਲ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਉਲੀਕੀ ਗਈ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਕਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਲਾਹੁਣ ਦੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ; ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਸਕਦਾ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਝਾੜ ਵਿਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਖਿਝ ਨਾਲ ਥੁਕ ਸੁੱਟੀ ਤੇ ਅਗੇ ਟੁਰ ਪਿਆ। ਸ਼ਹਿ ਲਾਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਪੁੱਜਣ ਉਤੇ ਉਹ ਫੇਰ ਅਟਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਸੀਟੀ ਮਾਰੀ। ਉਹਦੀ ਸੀਟੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਸੀਟੀ ਵੱਜੀ ਤੇ ਉਹ ਟੁਰਦਾ-ਟੁਰਦਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਆਪਣੇ ਚੋਗੇ ਉਤੇ ਗੁੱਛਾ-ਮੁੱਛਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਸੌਂ ਚੁਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਲੱਤ ਉਤੇ ਲੱਤ ਰਖੀ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਤੇ ਉਹ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਲਈ ਥਾਂ ਬਣਾਣ ਵਾਸਤੇ ਰਤਾ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}"ਸ਼ਹਿ ਲਾ ਕੇ ਬਹਿਣ ਨਾਲ ਸੁਆਦ ਆਉਂਦੈ! ਇਹ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਈ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਏ, ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ। “ਉਹਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਸੈਂ ਓਥੇ?" {{gap}}“ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਥਾਂ ਵਿਖਾ ਦਿਤੀ ਸੀ," ਆਪਣਾ ਚੋਗ਼ਾ ਵਿਛਾਂਦਿਆਂ ਲੁਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। “ ਪਰ ਮੈਂ ਕਿੱਡਾ ਵਡਾ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਹੁਣੇ ਉਠਾਇਐ, ਐਨ ਪਾਣੀ ਕੋਲ! ਮੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਏ, ਇਹ ਉਹੀਉ ਈ ਸੀ! ਉਹਦਾ ਰੌਲਾ ਤੂੰ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਹੋਣੇਂ?" {{gap}}"ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਮੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਕਦਮ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ, ਜਾਨਵਰ ਸੀ ਕੋਈ। ਮੈਂ ਸੋਚਣ ਲਗ ਪਿਆ ਸਾਂ: ‘ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਉਠਾ ਦਿਤੈ ਦਿਤੈ," ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੋਗੇ ਵਿਚ ਵਲ੍ਹੇਟਦਿਆਂ ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਨੇ ਆਖਿਆ। “ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੌਂਦਾ<noinclude>{{left|੪੪}}</noinclude> 1hbykjvw45ppjqe5ncqlq2eb15vbe74 250 67617 239774 199980 2026-10-11T02:42:28Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 239774 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਅਗੋਂ ਬੋਲਿਆ। "ਜਦੋਂ ਕੁੱਕੜ ਬਾਂਗ ਦੇਣ, ਮੈਨੂੰ ਜਗਾ ਦਈਂ। ਸਾਡੇ ਜ਼ਾਬਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦੈ। ਮੈਂ ਲੰਮਾ ਪੈਨਾਂ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਅੱਖ ਲਾ ਲੈਨਾਂ; ਫੇਰ ਤੂੰ ਅਖ ਲਾ ਲਵੀਂ ਤੇ ਮੈਂ ਤਾੜ ਰੱਖਾਂਗਾ — ਇੰਜ ਕਰਾਂਗੇ।" {{gap}}"ਸ਼ੁਕਰੀਆ, ਮੇਰਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੌਣ ਨੂੰ," ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। ਰਾਤ ਹਨੇਰੀ, ਨਿੱਘੀ ਤੇ ਅਹਿੱਲ ਸੀ। ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕੋ ਪਾਸੇ ਤਾਰੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਦੂਜੇ ਤੇ ਵਡੇ ਪਾਸੇ ਉਤੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਟੀਸੀਆਂ ਤੋਂ ਪਸਰਿਆ, ਵਡਾ ਸਾਰਾ ਕਾਲਾ ਬੱਦਲ ਸੀ। ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲ ਰਹੀ, ਤੇ ਬੱਦਲ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘੁਲ ਮਿਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਗੇ ਵਹਿੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਡੂੰਘੇ ਤਾਰਿਆਂ-ਜੜੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਉਹਦੇ ਵਲ-ਖਾਂਦੇ ਸਿਰੇ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਉਲੀਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੱਸਾਕ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਤੇਰੇਕ ਤੇ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਫਾਸਲਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਪਿਛੇ, ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਉਂ, ਉਹ ਕਾਨਿਆਂ ਦੀ ਕੰਧ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਦੀ-ਕਦੀ, ਤਖ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ, ਕਾਣੇ ਝੂਲਣ ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਖਹਿਸਰਨ ਲਗਦੇ। ਹੇਠਾਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਨਿੱਮਲ ਪਾਸੇ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਹਿਰਦੇ ਬੰਬਲ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖੰਭ-ਲੱਗੀਆਂ ਡਾਹਣਾਂ ਲਗਦੇ ਸਨ। ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਲ ਹੀ, ਐਨ ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ ਅਗੇ, ਕੰਢਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਥੱਲੇ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਧਾਰਾ। ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਅੱਗੇ ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਲੌਰੀ ਭੂਰਾ ਸਮੂਹ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਬਰੇਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਤਾਲਮਈ ਚੱਕਰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਅਗੇ, ਪਾਣੀ, ਕੰਢਾ ਤੇ ਬੱਦਲ ਸਾਰੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਅਜਿਹਾ ਘੁਸਮੁਸਾ ਬਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਹਦੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਤਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੱਸਾਕ ਦੀਆਂ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਅੱਖਾਂ ਧਾਰੇ ਦੇ ਵਹਾਏ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਬੁਝ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਅਸਲੋਂ ਵਿਰਲੇ ਪਲ ਹੀ ਹੁਨਾਲ ਰੁੱਤ ਦੀ ਬਿਜਲੀ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਇੰਜ ਅਕਸ ਹੁੰਦੀ ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ, ਤੇ ਸਾਹਮਣਾ ਢਾਲਵਾਂ ਕੰਢਾ ਉਘਾੜ ਜਾਂਦੀ। ਦੂਰ ਕਿਤੇ ਚਲਾਈ ਗਈ ਗੋਲੀ, ਜਾਂ ਕੰਢੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਟੋਟੇ ਦੇ ਢਹਿ ਪੈਣ ਉਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁਲ-ਕੁਲ, ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਛਰਬਲ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਝਾੜ ਵਿਚੋਂ ਧੂਸ ਦੇ ਕੇ ਨਿਕਲ ਆਉਣ ਦੇ ਰੌਲੇ ਨਾਲ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਤਾਲਬੱਧ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ, ਕਾਨਿਆਂ ਦੀ ਸਰ-ਸਰ ਦੀ, ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਘੁਰਾੜਿਆਂ ਦੀ, ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਘੂੰ-ਘੂੰ ਦੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੋ ਦੀ ਲੜੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਹਰ ਦੂਜੀ ਫਟਕ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਪਰ ਨੂੰ ਤਾਲ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਪਰ ਉਤੇ ਮਾਰਦਿਆਂ ਇਕ ਉੱਲੂ ਤੇਰੇਕ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਉਡਿਆ। ਐਨ ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉਤੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਲ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰ ਉਤੇ ਪਰ ਹਰ ਦੂਜੀ ਪਿਛੋਂ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਪਹਿਲੀ ਫਟਕ ਪਿਛੋਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਇਕ ਪੁਰਾਣੇ ਚਨਾਰ ਰੁਖ ਵਲ ਉਡਿਆ,<noinclude>{{right|੪੫}}</noinclude> 5zq6734uqxk4lncmjy749e4omgt7kt2 250 67618 239775 199981 2026-10-11T02:46:44Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 239775 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਜਿਥੇ ਉਹ ਉਹਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉਤੇ ਟਿਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੋਖਾ ਚਿਰ ਫੜ-ਫੜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਤਾੜ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਕੱਸਾਕ ਇਹਨਾਂ ਚਾਣਚਕੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਨੂੰ ਹਥ ਪਾਂਦਿਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁੰਗੇੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਰਾਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਲੰਘ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਕਾਲਾ ਬੱਦਲ ਜਿਹੜਾ ਲਹਿੰਦੇ ਵਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਲੀਰ ਵਾਂਗ ਪਾਟ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨੇ ਨਿਮਲ ਤਾਰਿਆਂ ਜੜਿਆਂ ਅਸਮਾਨ ਨੰਗਾ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਉਤਾਂਹ ਵਲ ਮੁੜਿਆ ਨਵਾਂ ਚੰਨ ਪਹਾੜਾਂ ਉਤੇ ਆਪਣੀ ਲਾਲ ਜਿਹੀ ਲੋ ਲਾਲ ਲਿਸ਼ਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਠੰਡ ਅੰਦਰ ਧੱਸਣ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈ। ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਜਾਗ ਪਿਆ, ਉਹਨੇ ਕੁਝ ਬੁੜ-ਬੁੜ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫੇਰ ਸੌਂ ਗਿਆ। ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦਾ ਦਿਲ ਤੰਗ ਪੈ ਗਿਆ, ਉਹ ਉਠਿਆ, ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਖੰਜਰ ਦੇ ਦਸਤੇ ਵਿਚੋਂ ਛੋਟਾ ਚਾਕੂ ਕਢਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਟੀ ਨੂੰ ਸੁੰਬਾ ਬਣਾਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਉਹਦਾ ਦਮਾਗ਼ ਚੇਚੇਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਓਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਮੁੰਡੇ ਪਾਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਸਾਕਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗਦਾ, ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਉਂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਵਾਰੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਲੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਦਿਸ ਸਕਿਆ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਵਕਫ਼ੇ ਪਿਛੋਂ ਦਰਿਆ ਵਲ ਸਾਹਮਣੇ ਕੰਢੇ ਵਲ ਵੇਖਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਮਾਂਦੀ-ਜਾਂਦੀ ਚਾਨਣੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਰਤਾ-ਮਾਸਾ ਅੱਡ ਦਿੱਸਣ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਹੁਣ ਚੇਚੇਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਗਲ ਦਾ, ਕਦੋਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਣ ਤੇ ਪਿੰਡ ਜਾਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ ਦੂਨੀਯਾ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੱਸਾਕ ਆਪਣੀ ਰਖੇਲ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਨਿੱਕੀ ਰੂਹ ਨੂੰ, ਚਿਤਾਰਿਆ ਤੇ ਉਹਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਖਿਝ ਆ ਗਈ। ਹੋ ਰਹੀ ਸਰਘੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਰੂਪਹਿਲੀ ਧੁੰਦਾਂ, ਪਾਣੀ ਉਤੇ ਚਿੱਟੀ ਡਲ੍ਹਕ ਮਾਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੀ, ਬਾਲ ਉਕਾਬ ਸੀਂ-ਸੀਂ ਕਰ ਤੇ ਖੰਬ ਫੜਫੜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਖ਼ੀਰ, ਦੂਰੋਂ ਪਿੰਡ ਤੋਂ, ਇਕ ਕੁੱਕੜ ਦੀ ਬਾਂਗ ਉਹਦੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚੀ, ਉਹਦੇ ਪਿਛੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੁੱਕੜ ਨੇ ਲੰਮੀ ਸਾਰੀ ਬਾਂਗ ਦਿਤੀ, ਜਿਹਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਕਈ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਬਾਂਗਾਂ ਦਿਤੀਆਂ। {{gap}}"ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋ ਗਿਐ” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ; ਉਹਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁੰਬਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਉਹ ਅਜੇ ਇਹ ਬੁਝ ਹੀ ਸਕਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਦੋ ਲੱਤਾਂ ਕਿਹਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਲਗਿਆ ਤੇਰੇਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਛਰਬਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਫੇਰ<noinclude>{{left|੪੬}}</noinclude> 30bwlg2td4nu0q74fahy7tqe1w631hd 250 67619 239776 199982 2026-10-11T02:49:46Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 239776 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>'ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੁਮੇਲ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਪਰ ਵਲ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਚੰਨ ਹੇਠ ਸਵੇਰ ਦੀ ਲੋ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਲੀਕ ਵਲ ਵੇਖਿਆ, ਤੇਰੇਕ ਵਲ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਫੇਰ ਉਹਦੇ ਉਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੇ ਇਕ ਲੱਕੜ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਲ। ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਉਹਨੂੰ ਇੰਜ ਲਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤੇਰੇਕ ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਮੁੱਢ ਖਲੋਤਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹਨੇ ਫੇਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਟਾਹਣੀ ਵਾਲੇ ਇਕ ਵਡੇ ਸਾਰੇ ਕਾਲੇ ਮੁਢ ਵਲ ਉਹਦਾ ਧਿਆਨ ਉਚੇਚਾ ਗਿਆ। ਮੁਢ ਐਨ ਧਾਰੇ ਦੇ ਅਧ-ਵਿਚਕਾਰ ਅਜੀਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਾ ਉਹ ਹਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਾ ਚੱਕਰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਇੰਜ ਵੀ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰੌ ਨਾਲ ਤਰ ਨਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਬਰੇਤੀਆਂ ਦੇ ਰੁਖ ਪਾਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਧੌਣ ਅਗੇ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਮੁਢ ਬਰੇਤੀਆਂ ਵਲ ਤਰਿਆ ਅਟਕਿਆ ਤੇ ਇਕ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਿਲਿਆ। ਲੁਕਾਸ਼ਕੇ ਨੂੰ ਜਾਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਹੇਠੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀ ਇਕ ਬਾਂਹ ਵੀ ਦਿੱਸੀ ਹੋਵੇ। "ਜੇ ਭਲਾ ਮੈਂ 'ਕੱਲਾ ਈ ਇਕ ਅਬਰੇਕ ਮਾਰ ਲਵਾਂ!" ਬੰਦੂਕ ਚੁਕ, ਫਟਾਫਟ, ਕਾਹਲ ਨਾ ਕੀਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਅੱਡਾ ਜਮਾ, ਬੰਦੂਕ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਉਤੇ ਰਖ, ਤੇ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਉਹਨੂੰ ਸ਼ਿਸਤ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਥਮ, ਉਹ ਸੋਚਣ ਲਗਾ। ਘੋੜਾ ਚੜ੍ਹਾ, ਉਹਨੇ ਸਾਹ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਗ ਪਿਆ; ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਫਰੋਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। “ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਗਾਣ ਲਗਾ, " ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ। ਪਰ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਏਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧੜਕਨ ਲਗ ਪਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੰਨ ਲਾਉਂਦਾ, ਝਿਜਕ ਗਿਆ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਮੁਢ ਨੇ ਘੜੰਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਉਹਦੇ ਵਲ ਰੌ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਤਰਨ ਲਗ ਪਿਆ। {{gap}}“ਮੈਨੂੰ ਉਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ! ..." ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਚੰਨ ਦੀ ਧੁੰਦਲੀ ਲੋ ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ ਤਰ ਰਹੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਕ ਤਾਤਾਰ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਝਾਤੀ ਪਈ। ਉਹਨੇ ਸਿੱਧਾ ਸਿਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਲਗਦਾ ਸੀ— ਉਹਦੀ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਨਾਲੀ ਦੇ ਅਸਲੋਂ ਸਿਰੇ ਕੋਲ। ਉਹਨੇ ਸ਼ਿਸਤ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ। ਬਿਲਕੁਲ, ਅਬਰੇਕ ਏ!' ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਗੋਡਿਆਂ ਭਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਉਹਨੇ ਫੇਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਬੰਦੂਕ ਦੇ ਐਨ ਸਿਰੇ ਉਤੇ ਦਿਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਭ, ਉਹ ਕੱਸਾਕ ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਹੜਾ ਉਹਨੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਿਖਿਆ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ: “ ਬਾਪੂ ਤੇ ਪੁਤ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਘੋੜਾ ਦਬਾ ਦਿਤਾ। ਪਲ ਕੁ ਲਈ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਚਿਲਕੋਰ ਨੇ ਕਾਨਿਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਰੁਸ਼ਨਾ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਗੋਲੀ ਦੀ ਤਿੱਖੀ, ਚਾਣਚਕੀ ਠਾਹ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਪੁੱਜੀ, ਤੇ ਦੂਰ ਕਿਤੇ ਵਿੱਥਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਲੰਮੀ ਗੂੰਜ ਬਣ ਗਈ। ਮੁਢ ਹੁਣ ਆਰ-ਪਾਰ ਨਹੀਂ, ਰੌ ਨਾਲ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਡੋਲ ਰਿਹਾ ਤੇ ਚੱਕਰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।<noinclude>{{right|੪੭}}</noinclude> 5uzut8h1ve7c9g3yuqms7ne9wtibd49 250 67620 239777 199983 2026-10-11T02:59:12Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 239777 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}"ਮੈਂ ਕਿਹੈ, ਰੋਕੀਂ ਸੂ!" ਬੰਦੂਕ ਨੂੰ ਹਥ ਪਾਂਦਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਗੋਲੀ ਪਿਛੇ ਉਚਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਿਹਦੇ ਕੋਲ ਉਹ ਲੇਟਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਕੂਕਿਆ। {{gap}}ਚੁਪ ਕਰ, ਸ਼ੈਤਾਨਾ!' ਦੰਦ ਕਰੀਚਦਿਆਂ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕੀਤੀ। "ਅਬਰੇਕ!" {{gap}}"ਕਿਹਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਆ?” ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। "ਕੌਣ ਸੀ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ?" {{gap}}ਲੁਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ। ਉਹ ਬੰਦੂਕ ਨੂੰ ਫਿਰ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਤੁਰ ਰਹੇ ਮੁਢ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਅੱਗੇ ਜਾ, ਮੁਢ ਰੇਤੇ ਉਤੇ ਅੜ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਲੋਂ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੋਲਦੀ, ਕੋਈ ਵਡੀ ਸਾਰੀ ਚੀਜ਼ ਦਿੱਸਣ ਲਗ ਪਈ। {{gap}}"ਕਿਹਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਸਾਈ? ਬੋਲਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦਿਆਂ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾਂ, ਅਬਰੇਕ ਨੂੰ!” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਰਹਿਣ ਦੇ ਓਏ! ਬੰਦੂਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਲ ਗਈ ਸਾਈ? ..." {{gap}}"ਮੈਂ ਇਕ ਅਬਰੇਕ ਮਾਰ ਦਿਤੈ, ਇਹ ਕੀਤੈ ਮੈਂ," ਗੱਚ-ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਬੁੜਬੁੜਾਇਆ ਤੇ ਕੁਦ ਖਲੋਤਾ। "ਇਕ ਬੰਦਾ ਤਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ..." ਉਹਨੇ ਰੇਤੇ ਵਲ ਸੈਣਤ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ। "ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਤੈ। ਔਹ ਵੇਖੋ।" {{gap}}"ਐਵੇਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾ ਪਾਂਦਾ ਜਾ!" ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਲਦਿਆਂ, ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਕੀ ਨਾ ਪਾਂਦਾ ਜਾਵਾਂ? ਔਹ ਵੇਖ," ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਨੂੰ ਮੋਢਿਉਂ ਫੜਦਿਆਂ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਏਡੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧਰੂੰਦਿਆਂ ਕਿ ਉਹ ਕੱਰਾਹ ਪਿਆ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹਨੇ, ਜਿੱਧਰ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਸੈਣਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਓਧਰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ, ਲੋਥ ਦਿਸ ਪੈਣ ਉਤੇ, ਇਕਦਮ ਆਪਣਾ ਲਹਿਜਾ ਬਦਲ ਕਿਆ। {{gap}}"ਉਹ ਤੇਰੀ! ਪਰ ਅਜੇ ਹੋਰ ਆਉਣਗੇ ਨੀ! ਮੰਨ ਜਾ ਮੇਰੀ ਗਲ," ਉਹਨੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਨ ਲਗਾ। “ਇਹ ਸਕਾਊਟ ਸੀ ਤਰ ਕੇ ਪਾਰ ਆ ਰਿਹੈ; ਜਾਂ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਹੁਣੇ ਈ ਏਥੇ ਨੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਮੰਨ ਜਾ ਮੇਰੀ ਗਲ!" {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਆਪਣੀ ਪੇਟੀ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਚੇਰਕੇਸ਼ੀਆਈ ਕੋਟ ਲਾਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਕੀ ਕਰਨ ਲਗੈਂ, ਬੇਵਕੂਫ਼ਾ?" ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਕੂਕਿਆ। "ਤੂੰ ਮੂੰਹ ਉਤੇ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਐਵੇਂ ਈ, ਮੰਨ ਜਾ ਮੇਰੀ ਗਲ! ਜੇ ਤੂੰ ਉਹਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਤੈ, ਉਹ ਭਜ ਨਹੀਂ ਚਲਿਐ। ਮੇਰੀ ਬੰਦੂਕ ਲਈ ਰਤਾ ਕੂ ਬਾਰੂਦ ਦਈਂ। ਥੋੜਾ-ਬਹੁਤ ਹੈ ਈ? ਨਜ਼ਾਰ, ਤੂੰ ਚੌਕੀ ਨੂੰ ਜਾ, ਤੇ ਜਿਊਂਦਾ ਜਿਉਂਦਾ ਲਗ; ਪਰ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਾ ਜਾਈਂ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਏਂਗਾ, ਮੰਨ ਜਾ ਮੇਰੀ ਗਲ!"<noinclude>{{left|੪੮}}</noinclude> gw2qzpv1d0sofhymt43ux0ud3b1wmxk 250 67621 239778 199984 2026-10-11T03:06:08Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 239778 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}"ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਲਿਆ 'ਕੱਲਾ ! ਆਪ ਪਿਆ !" ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੋਟ ਲਾਹ ਦਿਤਾ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਕੰਢੇ ਵਲ ਗਿਆ। {{gap}}"ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਿਹੈਂ, ਵਿਚ ਨਾ ਜਾ!" ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਭਰਦਿਆਂ, ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਵੇਖ ਉਹ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਦਿਸ ਰਿਹੈ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਏ; ਠਹਿਰ ਜਾ, ਆ ਲੈਣ ਦੇ ਨੇ ਚੌਕੀ ਤੋਂ। ਨਜ਼ਾਰਕੇ, ਚੰਗੇ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਂ ਤਾਂ। ਡਰ ਲਗਦਾ ਪਿਐ ਤੈਨੂੰ! ਮੈਂ ਕਹਿਨਾਂ, ਡਰਨਾ। {{gap}}"ਲੂਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਹੈ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ! ਦਸ ਖਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਸਾਈ!'' ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੜਨ ਬਾਰੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖ਼ਿਆਲ ਬਦਲ ਲਿਆ। {{gap}}"ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਜਾਓ, ਤੇ ਮੈਂ ਤਾੜ ਰੱਖਾਂਗਾ। ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹੋ, ਗਸ਼ਤੀ ਜੱਥਾ ਘੱਲਣ। ਜੇ ਅਬਰੇਕ ਇਸ ਪਾਸੇ ਨੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਚਾਹੀਦੈ।" {{gap}}"ਇਹ ਈ ਤੇ ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾਂ। ਉਹ ਨਿਕਲ ਜਾਣਗੇ," ਉਠਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦੈ!" {{gap}}ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਤੇ ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਉਠੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤੇ ਸੂਲੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾ, ਚੌਕੀ ਵਲ ਹੋ ਪਏ — ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇਕ ਪਹੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਮਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਰਾਹ ਬਣਾਂਦੇ ਹੋਏ। {{gap}}"ਤੇ ਹੁਣ ਵੇਖੀਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ, ਹਿੱਲੀਂ ਨਾ — ਤੈਨੂੰ ਏਥੇ ਢੇਰ ਕਰ ਕੇ ਰਖ ਸਕਦੇ ਨੇ, ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਾੜ ਰਖੀਂ!" ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਯਰਗੂਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਚਲਦਾ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਪਤੈ," ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਬੁੜਬੁੜ ਕੀਤੀ; ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰ ਉਹ ਫੇਰ ਗੇਲੀ ਪਿਛੇ ਬਹਿ ਗਿਆ। {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਹ ਬਰੇਤੀਆਂ ਵਲ ਟਕ ਲਾਈ ਤੇ ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਤੇ ਕੰਨ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਰਿਹ ; ਪਰ ਚੌਕੀ ਤਕ ਵਾਟ ਚੋਖੀ ਸੀ, ਤੇ ਬੇ-ਸਬਰੀ ਨਾਲ ਉਹ ਚੂੰਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਅਬਰੇਕ, ਜਿਹੜੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਸਨ, ਜਿਹਨੂੰ ਉਹਨੇ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਸੀ, ਭਜ ਜਾਣਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਅਬਰੇਕਾਂ ਉਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭਜ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਗੁੱਸਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਉਤੇ, ਜਿਹੜਾ ਕਲ੍ਹ ਸ਼ਾਮੀਂ ਭਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਦੁਆਲੇ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੰਢੇ ਉਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ; ਹਰ ਪਲ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਦਿਸ ਪੈਣ ਦੀ ਆਸ ਸੀ; ਤੇ ਬੰਦੂਕ ਦੇ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਜਮਾ, ਉਹ ਗੋਲੀ ਚਲਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਦਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ।<noinclude>{{right|੪੯}}</noinclude> ttns2ozwvbcoarw9b0o3x7iumna8arg 239779 239778 2026-10-11T03:07:18Z Kaur.gurmel 192 239779 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}"ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਲਿਆ 'ਕੱਲਾ ! ਆਪ ਪਿਆ !" ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੋਟ ਲਾਹ ਦਿਤਾ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਕੰਢੇ ਵਲ ਗਿਆ। {{gap}}"ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਿਹੈਂ, ਵਿਚ ਨਾ ਜਾ!" ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਭਰਦਿਆਂ, ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਵੇਖ ਉਹ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਦਿਸ ਰਿਹੈ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਏ; ਠਹਿਰ ਜਾ, ਆ ਲੈਣ ਦੇ ਨੇ ਚੌਕੀ ਤੋਂ। ਨਜ਼ਾਰਕੇ, ਚੰਗੇ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਂ ਤਾਂ। ਡਰ ਲਗਦਾ ਪਿਐ ਤੈਨੂੰ! ਮੈਂ ਕਹਿਨਾਂ, ਡਰਨਾ। {{gap}}"ਲੂਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਹੈ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ! ਦਸ ਖਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਸਾਈ!'' ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੜਨ ਬਾਰੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਖ਼ਿਆਲ ਬਦਲ ਲਿਆ। {{gap}}"ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਜਾਓ, ਤੇ ਮੈਂ ਤਾੜ ਰੱਖਾਂਗਾ। ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹੋ, ਗਸ਼ਤੀ ਜੱਥਾ ਘੱਲਣ। ਜੇ ਅਬਰੇਕ ਇਸ ਪਾਸੇ ਨੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਚਾਹੀਦੈ।" {{gap}}"ਇਹ ਈ ਤੇ ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾਂ। ਉਹ ਨਿਕਲ ਜਾਣਗੇ," ਉਠਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦੈ!" {{gap}}ਯਰਗੂਸ਼ੋਵ ਤੇ ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਉਠੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤੇ ਸੂਲੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾ, ਚੌਕੀ ਵਲ ਹੋ ਪਏ — ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਇਕ ਪਹੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਮਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਰਾਹ ਬਣਾਂਦੇ ਹੋਏ। {{gap}}"ਤੇ ਹੁਣ ਵੇਖੀਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ, ਹਿੱਲੀਂ ਨਾ — ਤੈਨੂੰ ਏਥੇ ਢੇਰ ਕਰ ਕੇ ਰਖ ਸਕਦੇ ਨੇ, ਇਸ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਾੜ ਰਖੀਂ!" ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਯਰਗੂਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਚਲਦਾ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਪਤੈ," ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਬੁੜਬੁੜ ਕੀਤੀ; ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰ ਉਹ ਫੇਰ ਗੇਲੀ ਪਿਛੇ ਬਹਿ ਗਿਆ। {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਹ ਬਰੇਤੀਆਂ ਵਲ ਟਕ ਲਾਈ ਤੇ ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਤੇ ਕੰਨ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਰਿਹ ; ਪਰ ਚੌਕੀ ਤਕ ਵਾਟ ਚੋਖੀ ਸੀ, ਤੇ ਬੇ-ਸਬਰੀ ਨਾਲ ਉਹ ਚੂੰਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਅਬਰੇਕ, ਜਿਹੜੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਸਨ, ਜਿਹਨੂੰ ਉਹਨੇ ਮਾਰ ਦਿਤਾ ਸੀ, ਭਜ ਜਾਣਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਅਬਰੇਕਾਂ ਉਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭਜ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਗੁੱਸਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਉਤੇ, ਜਿਹੜਾ ਕਲ੍ਹ ਸ਼ਾਮੀਂ ਭਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਦੁਆਲੇ ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੰਢੇ ਉਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ; ਹਰ ਪਲ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਦਿਸ ਪੈਣ ਦੀ ਆਸ ਸੀ; ਤੇ ਬੰਦੂਕ ਦੇ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਜਮਾ, ਉਹ ਗੋਲੀ ਚਲਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਦਮਾਗ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ।{{nop}}<noinclude>{{right|੪੯}}</noinclude> 5im8g6yq5bjjy339qh9i3qczs1dqmem 250 67622 239780 199985 2026-10-11T03:10:49Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 239780 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|'''ਕਾਂਡ ਨੌਵਾਂ'''}} {{gap}}ਲੋ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਚੇਚੇਨ ਦੀ ਲੋਥ ਹੁਣ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਘਟ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਝੂਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਲੂਕੇ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਕਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰ-ਸਰ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕਾਨਿਆਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਰਗੇ ਬੁੰਬਲ ਹਿਲਦੇ ਦਿੱਸੇ, ਉਹਨੇ ਬੰਦੂਕ ਪੂਰੀ ਤਾਣ ਲਈ, ਤੇ ਗੁਣ-ਗੁਣ ਕੀਤੀ: ਬਾਪੂ ਤੇ ਪੁਤ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ।' ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਘੋੜਾ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਖੜਾਕ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}"ਓਏ, ਕੱਸਾਕੋ! ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ!" ਇਕ ਡੂੰਘੀ ਖਰਜਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਅਡੋਲ ਆਈ; ਤੇ ਕਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਲ ਕਰ, ਚਾਚਾ ਯੇਰੋਸ਼ਕਾ ਲੂਕੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ। {{gap}}"ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਬਸ ਮਾਰ ਦੇਣ ਲਗਾ ਸਾਂ, ਰਬ ਦੀ ਸਹੁੰ, ਮਾਰ ਈ ਦੇਣ ਲਗਾ ਸਾਂ!" ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਮਾਰਿਆ ਕੀ ਆ?" ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। ਉਹਦੀ ਭਰਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠੀ; ਉਹਨੇ ਇਕਦਮ ਹੀ ਰਾਤ ਦੀ ਉਹ ਭੇਤਭਰੀ ਚੁਪ ਤੋੜ ਦਿਤੀ, ਜਿਹੜੀ ਕੱਸਾਕ ਦੇ ਚੁਗਿਰਦੇ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਹੌਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਹੋਰ ਉਘੜ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। {{gap}}"ਸੁਣ, ਚਾਚਾ, ਤੂੰ ਅਜੇ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰ ਘਤਿਐ," ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਘੋੜਾ ਲਾਂਹਦਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸੁਭਾਵਕ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਉਠਦਿਆਂ, ਲੁਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਬੁੱਢਾ ਚਿੱਟੀ ਪਿਠ ਨੂੰ ਟਕ ਲਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਤੇਰੇਕ ਉਹਦੇ ਦੁਆਲੇ ਛਲਛਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}"ਪਿੱਠ `ਤੇ ਮੁਢ ਰਖ ਤਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਤਾੜ ਲਿਐ ਤੇ ਫੇਰ ... ਔਹ ਵੇਖ। ਔਹ! ਨੀਲਾ ਤੰਬਾ ਸੂ, ਤੇ ਬੰਦੂਕ ਸੂ, ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਏ ... ਦਿਸਿਆ ਈ?" ਲੂਕੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਪਿਐ!" ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਕੁਰੱਖ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ। "ਤੂੰ ਇਕ ਜੀਗੀਤ ਮਾਰ ਦਿਤੈ," ਉਹਨੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੀ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾਲ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਮੈਂ ਏਥੇ ਬੈਠਾ ਸਾਂ, ਤੇ ਚਾਣਚਕ ਈ ਮੈਨੂੰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਝ ਕਾਲਾ-ਕਾਲਾ ਦਿਸਿਆ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਤਾੜ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਓਥੇ ਈ ਸੀ। ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਵਿਚ ਢਹਿ ਪਿਆ ਹੋਵੇ। ਅਜੀਬ ਲਗਦੈ, ਮੈਂ ਦਿਲ 'ਚ ਸੋਚਿਆ।<noinclude>{{left|੫੦}}</noinclude> 3msy5fm6mkws7ei2aarccdwp73yyjsl 250 67623 239781 199986 2026-10-11T03:16:48Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 239781 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਫੇਰ ਤਰਦੀ ਲਕੜ ਦਾ ਇਕ ਟੋਟਾ, ਇਕ ਚੰਗਾ ਵੱਡਾ ਟੋਟਾ ਰੌ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਉਹਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਤਰਨ ਲਗ ਪਿਆ; ਤੇ ਮੈਂ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਆਂ, ਉਹਦੇ ਥਲਿਉਂ ਇਕ ਸਿਰ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ! ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਗਲ ਸੀ! ਤੇ ਮੈਂ ਕਾਨਿਆਂ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਦਿਸਿਆ ਕੁਝ ਨਾ; ਫੇਰ ਮੈਂ ਉਠਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਖੜਾਕ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੋਣੈ, ਤੇ ਉਹ ਥੋੜੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਵੇਖਣ ਲਗਾ। "ਰਹਿਣ ਦੇ, ਓਏ!" ਜਿਵੇਂ ਈ ਉਹਨੇ ਪੈਰ ਲਾਏ ਤੇ ਦੁਆਲੇ ਵੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਆਖਿਆ ‘ਬਚ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਲਗਾ ਤੂੰ!' ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਸਾਹ ਘੁਪੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ! ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬੰਦੂਕ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਈ, ਪਰ ਹਿਲਿਆ ਨਾ, ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹਨੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਉਡੀਕਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਤਰਨ ਲਗ ਪਿਆ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਾਨਣੀ 'ਚ ਆਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਦੀ ਪੂਰੀ ਪਿਠ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ। ‘ਬਾਪੂ, ਪੁਤਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਹ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ' ... ਤੇ ਧੂੰਏ 'ਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਘੁਲਦਾ ਦਿਸਿਆ। ਉਹਨੇ ਹਾਇ ਕੀਤੀ, ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਜ ਲਗਿਆ। ‘ਵਾਹ!' ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, ‘ਸ਼ੁਕਰ ਏ ਰਬ ਦਾ, ਮੈਂ ਮਾਰ ਲਿਐ ਇਹਨੂੰ!' ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੁੜ੍ਹ ਕੇ ਰੇਤੇ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦਿੱਸਣ ਲਗ ਪਿਆ; ਉਹਨੇ ਉੱਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਨਾ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਕੁਝ ਕੁ ਜ਼ੋਰ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਫੇਰ ਲੰਮਾ ਪੈ ਗਿਆ। "ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਮੈਂ। ਵੇਖ, ਉਹ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ - ਜ਼ਰੂਰ ਮੋਇਆ ਪਿਆ ਹੋਣੈ! ਬਾਕੀ ਦੇ ਚੌਕੀ ਨੂੰ ਗਏ ਨੇ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋਣ।" {{gap}}"ਤੇ ਤੂੰ ਉਹਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ!" ਬੁੱਢੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਹੁਣ, ਮੁੰਡਿਆ, ਇਹ ਦੂਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਐ ..." ਤੇ ਉਹਨੇ ਫੇਰ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ। {{gap}}ਐਨ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜੀਆਂ ਤਿੜਕਣ ਦਾ ਖੜਾਕ ਤੇ ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿਤੀਆਂ; ਉਹ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਉਤੇ ਤੇ ਪੈਦਲ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। "ਬੇੜੀ ਲਿਆਂਦੀ ਜੇ?" ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਚੀਕਿਆ। {{gap}}"ਕਮਾਲ ਕਰ ਦਿਤੀ ਆ, ਲੂਕੇ! ਧੂਹ ਲਿਆ ਸੂ ਕੰਢੇ 'ਤੇ!" ਕੱਸਾਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਚਿਲਕਿਆ। {{gap}}ਬੇੜੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀਂ ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਕਪੜੇ ਲਾਹੁਣ ਲਗ ਪਿਆ; ਉਹਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹਰ ਪਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਉਤੇ ਸੀ। {{gap}}"ਠਹਿਰ ਜਾ ਜ਼ਰਾ, ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਬੇੜੀ ਲਿਆ ਰਿਹੈ," ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਕੜਕਿਆ। {{gap}}"ਬੇਵਕੂਫ਼ਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਜਿਊਂਦਾ ਹੋਵੀ ਤੇ ਐਵੇਂ ਝੂਠੀ-ਮੂਠੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ! ਆਪਣਾ ਖੰਜਰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ!" ਇਕ ਹੋਰ ਕੱਸਾਕ ਚਿਲਕਿਆ। {{gap}}"ਚਲਦਾ ਹੋ," ਆਪਣੀ ਪਤਲੂਨ ਧਰੂੰਹਦਿਆਂ, ਲੂਕਾ ਕੂਕਿਆ। ਉਹਨੇ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਕਪੜੇ ਲਾਹੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉਤੇ ਸੂਲੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਕੁਦ ਪਿਆ।<noinclude>{{right|੫੧}}</noinclude> b1pnyzfxiryel3ljskwjf18skrx7oi7 250 67624 239782 199987 2026-10-11T03:22:18Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 239782 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਫੇਰ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਨਾਲ ਲੰਮੇ-ਲੰਮੇ ਟੋਹਲੇ ਮਾਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਉਚਾ ਕਢਦਿਆਂ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਉਹ ਤੇਰੇਕ ਵਿਚ ਬਰੇਤੀਆਂ ਵਲ ਤੁਰਨ ਲਗਾ। ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਭੀੜ, ਉਚੀ-ਉਚੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ, ਕੰਢੇ ਉਤੇ ਖਲੋਤੀ ਸੀ। ਘੋੜਸਵਾਰ ਗਸ਼ਤ ਕਰਨ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਮੋੜ ਵਲੋਂ ਬੇੜੀ ਨਿਕਲ ਆਈ। ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਰੇਤੇ ਉਤੇ ਖਲੋ ਗਿਆ, ਲੋਥ ਉਤੇ ਉੜਿਆ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਉਹਨੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਝੁਣਿਆ। "ਬਿਲਕੁਲ ਮੋਇਆ ਪਿਐ!" ਉਹ ਚੀਕਵੀਂ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆ। {{gap}}ਚੇਚੇਨ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਸਿਰ ਵਿਚ ਲਗੀ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਨੀਲਾ ਤੰਬਾ, ਝੱਗਾ, ਚੇਰਕੇਸ਼ੀਆ ਕੋਟ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹਦੀ ਪਿਠ ਨਾਲ ਇਕ ਬੰਦੂਕ ਤੇ ਖੰਜਰ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਉਤੇ ਇਕ ਵਡਾ ਸਾਰਾ ਟਾਹਣ ਬੱਝਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਜਿਨ੍ਹੇ ਪਹਿਲੋਂ ਪਹਿਲ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੂੰ ਭੁਚਲਾ ਦਿਤਾ ਸੀ। {{gap}}"ਕਿੱਡੀ ਤਗੜੀ ਮੱਛੀ ਫੜੀ ਆ!" ਕੱਸਾਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਕੂਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਥ ਬੇੜੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢੀ ਗਈ ਤੇ ਘਾਹ ਨਪੀੜਦੀ ਕੰਢੇ ਉਤੇ ਰਖੀ ਗਈ। ਉਹ ਘੇਰਾ ਬਣਾਈ ਖੜੇ ਸਨ। {{gap}}"ਕਿੱਡਾ ਪੀਲਾ ਲਗਦੈ!" ਇਕ ਹੋਰ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}"ਸਾਡੇ ਜਣੇ ਕਿਥੇ ਗਏ ਨੇ ਢੂੰਡਣ? ਮੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਏ, ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਨੇ। ਜੇ ਇਹ ਵਾਲਾ ਸਕਾਊਟ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਹਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਰਨਾ। ਨਹੀਂ ਤੇ ਉਹ 'ਕੱਲਾ ਕਿਉਂ ਤਰਦਾ?" ਤੀਜਾ ਕਹਿਣ ਲਗਾ। {{gap}}"ਕੋਈ ਤੇਜ਼ ਤਰਾਰ ਹੋਣੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਸਚੀ ਸੂਚੀ ਦਾ ਜੀਗੀਤ!" ਟਿਚਕਰ ਨਾਲ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਕੰਢੇ ਦੀ ਤਹਿ ਉਤੇ ਖਲੋਤਾ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗਿੱਲੇ ਕਪੜੇ ਨਚੋੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਦਾੜ੍ਹੀ 'ਤੇ ਵਸਮਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੂ ਤੇ ਸਿਰ ਮੁੰਨਿਆ।" {{gap}}"ਤੇ ਕੋਟ ਬੁਗਚੇ 'ਚ ਪਿਠ ਉਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੂ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਤਰਨਾ ਸੁਖਾਲਾ ਰਹੇ," ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਏਧਰ ਤਕ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ," ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਬੋਲਿਆ। ਉਹਨੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਦਮੀ ਦਾ ਖੰਜਰ ਤੇ ਬੰਦੂਕ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। "ਖੰਜਰ ਤੂੰ ਰਖ ਲੈ ਤੇ ਕੋਟ ਵੀ; ਪਰ ਬੰਦੂਕ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਬਲ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਹਦੀ ਨਾਲੀ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ, " ਨਾਲੀ ਵਿਚ ਫੂਕ ਮਾਰਦਿਆਂ, ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ। "ਮੈਨੂੰ ਐਵੇਂ ਸੁਗਾਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਹੀਦੀ ਏ।" {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ। ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਗਣ-ਮੰਗਾਣ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ, ਚਾਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। "ਸ਼ੈਤਾਨ ਨਾ ਹੋਏ ਤਾਂ!" ਘੂਰੀ ਵਟਦਿਆਂ ਤੇ ਚੇਚੇਨ ਦਾ ਕੋਟ ਹੇਠਾਂ ਸੁਟਦਿਆਂ, ਉਹ ਬੋਲਿਆ। "ਕੋਟ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਰਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਘਸਡਿਆ ਪਿਐ।"<noinclude>{{left|੫੨}}</noinclude> 44jvl49priuc1dwtqfyl6e99jyxh58u 250 67692 239783 200386 2026-10-11T03:26:13Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 239783 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}"ਲਕੜਾਂ ਲਿਆਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਏਗਾ," ਇਕ ਕੱਸਾਕ ਕਹਿਣ ਲਗਾ। {{gap}}"ਮੋਸੇਵ, ਮੈਂ ਘਰ ਜਾਂਗਾ, ” ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਬੋਲਿਆ; ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖਿਝ ਭੁਲ ਗਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵਡੇ ਨੂੰ ਤੁਹਫ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}"ਚੰਗਾ, ਚਲਾ ਜਾ।" {{gap}}"ਮੁੰਡਿਉ, ਲੋਥ ਨੂੰ ਚੌਕੀ 'ਚ ਲੈ ਚਲੌ;" ਅਜੇ ਵੀ ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕਰਦਾ, ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਬੋਲਿਆ, " ਤੇ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਓਹਲਾ ਕਰ ਦਿਓ ਸੂ। ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹਦਾ ਬਦਲਾ ਚੁਕਾਣ ਲਈ ਘਲ ਸਕਦੇ ਨੇ। {{gap}}"ਅਜੇ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ," ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}"ਤੇ ਜੇ ਇਹਨੂੰ ਕੋਈ ਗਿੱਦੜ ਪੈ ਗਿਆ ਤਾਂ? ਇਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਗਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਲਗੀ, ਹੈ ਨਾ?" ਇਕ ਹੋਰ ਕਿੱਸਾਕ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}"ਅਸੀਂ ਪਹਿਰਾ ਲਾ ਦਿਆਂਗੇ; ਜੇ ਇਹਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਰੀਦਣ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਏਗਾ, ਇਹਦੀਆਂ ਬੋਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਈਆਂ ਹੋਣ।" {{gap}}"ਹੱਛਾ, ਵਾਈ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ, ਜੁ ਮਰਜ਼ੀ ਪਿਆ ਆਖ, ਤੈਨੂੰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਬਾਲਟੀ ਚੀਖ਼ੀਰ ਪਿਆਣੀ ਪਵੇਗੀ," ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦਿਆਂ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}"ਬਿਲਕੁਲ! ਰਿਵਾਜ ਈ ਇਹੋ ਏ," ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੇ ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਰਲਾਈ। "ਵੇਖ ਕਿੱਡੇ ਚੰਗੇ ਨਸੀਬ ਨੇ ਤੇਰੇ! ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕਦੀ ਕੁਝ ਤਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਬਰੇਕ ਇਕ ਮਾਰ ਲਿਆ ਈ!" {{gap}}"ਖੰਜਰ ਤੇ ਕੋਟ ਖਰੀਦ ਲਵੋ, ਤੇ ਕਿਰਸਾਂ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੰਬਾ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ,” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਘੁਟਦੈ। ਮਾੜਚੂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਸੀ।” ਇਕ ਕੱਸਾਕ ਨੇ ਇਕ ਰੂਬਲ ਤੋਂ ਕੋਟ ਖ਼ਰੀਦ ਲਿਆ, ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨੇ ਖੰਜਰ ਲਈ ਦੋ ਬਾਲਟੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਮੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। {{gap}}"ਪੀਓ, ਮੁੰਡਿਉ! ਇਕ ਬਾਲਟੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਨਾਂ!” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਮੈਂ ਆਪ ਲਿਆਵਾਂਗਾ ਪਿੰਡੋਂ।" {{gap}}"ਤੇ ਤੰਬਾ ਕਟ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਰੂਮਾਲ ਬਣਾ ਲੈ!" ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਬੋਲਿਆ। ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਹਾਸਾ ਛੁਟ ਪਿਆ। {{gap}}"ਹਾਸਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋ ਗਿਐ!" ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਲੋਥ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵੋ। ਇਸ ਗਲੀ-ਸੜੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਝੁੱਗੀ ਕੋਲ ਈ ਛਡ ਜਾਓਗੇ?" {{gap}}"ਮੂੰਹ ਚੁਕੀ ਕਿਉਂ ਖਲੋਤੇ ਹੋ? ਧਰੂਹ ਲੈ ਜਾਓ ਸੂ, ਮੁੰਡਿਉ!” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਹੁਕਮ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਕ ਮਾਰੀ। ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੇ ਉਹਦਾ ਆਖਾ ਮੰਨਦਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਬੇ-ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਲੋਥ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।<noinclude>{{right|੫੩}}</noinclude> g4kcvyexr5nb0cfotck0knjruorrgt1 250 71548 239701 215776 2026-10-10T12:01:43Z Amritpal Aman 2020 239701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਮੇਥੀ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਮੇਥੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸਬਜੀ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ 1 ਤੋਂ 2 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਪੱਤੇ ਇਕੱਠੇ, ਗੋਲਾਕਾਰ, ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਡੇਢ ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ 3 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ 10 ਤੋਂ 20 ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਆਯਤਾਕਾਰ ਬੀਜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਮੇਥਿਕਾ, ਮੇਥਿਨੀ, ਪੀਤਬੀਜਾ, ਹਿੰਦੀ-ਮੇਥੀ। ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਬੰਗਾਲੀ- ਮੇਥੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਫੇਨੂਗ੍ਰੀਕ (Fenugreek)। ਲੈਟਿਨ-ਟਾਇਗੋਨੇਲਾ ਵੀਨੂਮ ਗ੍ਰੀਕਮ (Trigonella Foenumgraecum)1 ਗੁਣ ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਕਟੂ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਵਾਤ, ਕਫ, ਬੁਖਾਰ, ਗਰਭ, ਬਣ ਅਤੇ ਜਨਣ ਤਕਲੀਫ ਤੋਂ ਅਰਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ,, ਦੀਪਨ, ਪਾਚਕ, ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣ, ਅਜੀਰਨ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਸੋਜ, ਗਠੀਆ, ਸ਼ੂਗਰ, ਬਾਲ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਕਬਜ਼, ਅਨੀਂਦਾਪਨ, ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਜਲਣ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਥੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿਚ 81.8 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਾਣੀ, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ 9,8 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ 4.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਰੇਸ਼ੇ 1.01 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਵਸਾ, 0.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਲੋਹਾ 16.19 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪ੍ਰਤੀ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ, ਬੀ, ਸੀ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਥੀ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਿਚ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਫਾਸਫੋਰਸ ਐਸਿਡ, ਕੋਲਾਇਨ ਅਤੇ ਟਾਇਗੋਨੇਲਿਨ ਐਲਕੇਲਾਇਡਸ, ਗੂੰਦ, ਲੇਸੀਥਿਨ, ਸਥਿਰ ਤੇਲ, ਐਲਬਯੂਮਿਨ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਰੰਜਕ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੇ ਹੋਏ ਪਾਚੰਗ ਵਿਚ ਤਾਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 16 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਖੂਨ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿਚ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਹ ਗੁਣਕਾਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 124<noinclude></noinclude> jnbsy5hm7f9s7wq5095d0iqny8n1o1l 239702 239701 2026-10-10T12:03:28Z Amritpal Aman 2020 239702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਮੇਥੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਮੇਥੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸਬਜੀ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ 1 ਤੋਂ 2 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਪੱਤੇ ਇਕੱਠੇ, ਗੋਲਾਕਾਰ, ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਡੇਢ ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ 3 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ 10 ਤੋਂ 20 ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਆਯਤਾਕਾਰ ਬੀਜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਮੇਥਿਕਾ, ਮੇਥਿਨੀ, ਪੀਤਬੀਜਾ, ਹਿੰਦੀ-ਮੇਥੀ। ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਬੰਗਾਲੀ- ਮੇਥੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਫੇਨੂਗ੍ਰੀਕ (Fenugreek)। ਲੈਟਿਨ-ਟਾਇਗੋਨੇਲਾ ਵੀਨੂਮ ਗ੍ਰੀਕਮ (Trigonella Foenumgraecum)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਕਟੂ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਵਾਤ, ਕਫ, ਬੁਖਾਰ, ਗਰਭ, ਬਣ ਅਤੇ ਜਨਣ ਤਕਲੀਫ ਤੋਂ ਅਰਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ,, ਦੀਪਨ, ਪਾਚਕ, ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣ, ਅਜੀਰਨ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਸੋਜ, ਗਠੀਆ, ਸ਼ੂਗਰ, ਬਾਲ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਕਬਜ਼, ਅਨੀਂਦਾਪਨ, ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਜਲਣ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਥੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿਚ 81.8 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਾਣੀ, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ 9,8 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ 4.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਰੇਸ਼ੇ 1.01 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਵਸਾ, 0.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਲੋਹਾ 16.19 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪ੍ਰਤੀ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ, ਬੀ, ਸੀ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਥੀ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਿਚ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਫਾਸਫੋਰਸ ਐਸਿਡ, ਕੋਲਾਇਨ ਅਤੇ ਟਾਇਗੋਨੇਲਿਨ ਐਲਕੇਲਾਇਡਸ, ਗੂੰਦ, ਲੇਸੀਥਿਨ, ਸਥਿਰ ਤੇਲ, ਐਲਬਯੂਮਿਨ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਰੰਜਕ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੇ ਹੋਏ ਪਾਚੰਗ ਵਿਚ ਤਾਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 16 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਖੂਨ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿਚ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਹ ਗੁਣਕਾਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 124<noinclude></noinclude> edhoxuedbm018q7wbx7s8mowx34c32a 239703 239702 2026-10-10T12:10:18Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਮੇਥੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਮੇਥੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸਬਜੀ ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ 1 ਤੋਂ 2 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਪੱਤੇ ਇਕੱਠੇ, ਗੋਲਾਕਾਰ, ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਡੇਢ ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ 3 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਲੰਬੀਆਂ ਅਤੇ 10 ਤੋਂ 20 ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਆਯਤਾਕਾਰ ਬੀਜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਮੇਥਿਕਾ, ਮੇਥਿਨੀ, ਪੀਤਬੀਜਾ, ਹਿੰਦੀ-ਮੇਥੀ। ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਬੰਗਾਲੀ- ਮੇਥੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਫੇਨੁਗ੍ਰੀਕ (Fenugreek)। ਲੈਟਿਨ-ਟ੍ਰਾਇਗੋਨੇਲਾ ਫੀਨੁਮ ਗ੍ਰੀਕਮ (Trigonella Foenumgraecum)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਵਾਤ, ਕਫ, ਬੁਖਾਰ, ਗਰਭ, ਥਣ ਅਤੇ ਜਨਣ ਤਕਲੀਫ ਤੋਂ ਅਰਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ,, ਦੀਪਨ, ਪਾਚਕ, ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣ, ਅਜੀਰਨ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਸੋਜ, ਗਠੀਆ, ਸ਼ੂਗਰ, ਬਾਲ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਕਬਜ਼, ਅਨੀਂਦਾਪਨ, ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਜਲਣ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਥੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿਚ 81.8 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਾਣੀ, ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ 9.8 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ 4.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਰੇਸ਼ੇ 1.01 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਵਸਾ, 0.9 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਲੋਹਾ 16.19 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪ੍ਰਤੀ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਵਿਚ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ, ਬੀ, ਸੀ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਥੀ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਿਚ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਫਾਸਫੋਰਸ ਐਸਿਡ, ਕੋਲਾਇਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਇਗੋਨੇਲਿਨ ਐਲਕੇਲਾਇਡ੍ਰਸ, ਗੂੰਦ, ਲੇਸੀਥਿਨ, ਸਥਿਰ ਤੇਲ, ਐਲਬਯੂਮਿਨ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਰੰਜਕ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਖੇ ਹੋਏ ਪਾਚੰਗ ਵਿਚ ਤਾਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 16 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਖੂਨ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿਚ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਗਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਹ ਗੁਣਕਾਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 124<noinclude></noinclude> 63w3u6rswcr0414q3pgyaomeejsgc1u 250 71549 239704 215777 2026-10-10T12:11:51Z Amritpal Aman 2020 239704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਮੁਲੱਠੀ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਮੁਲੱਠੀ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਸਹਾਰਨਪੁਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਰਾਨ, ਇਰਾਕ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਸਾਇਬੇਰੀਆ, ਗ੍ਰੀਸ, ਸੀਰੀਆ ਤੋਂ ਵੀ ਮੰਗਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਿਊਂਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬੂਟਾ 3 ਤੋਂ 6 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਅੰਡਾਕਾਰ, ਨੋਕਦਾਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿਚ 4 ਤੋਂ 6 ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਇੱਕ ਪੱਤੀ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਅੱਧੇ ਇੰਚ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਲਾਲਪਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਬੈਂਗਨੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਇੰਚ ਲੰਬੀ, ਚਪਟੀ ਫਲੀਆਂ ਵਿਚ 2 ਤੋਂ 5 ਬੀਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਤਣੇ ਦੀ ਛਿੱਲ ਲਾਹ ਕੇ ਜਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕਾ ਕੇ ਦਵਾਈਆਂ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਪੀਲੇਪਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਮਿੱਠੀ, ਹਲਕੀ ਚਰਪਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸੁੰਘਣ 'ਤੇ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਹਲਕੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਬੀਜ ਚਮਕਦਾਰ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ, ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰੱਤੀਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਲਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਮਯਸ਼ਿਟ, ਯਸ਼ਿਟਮਧੂ। ਹਿੰਦੀ-ਮੁਲਹਠੀ, ਮੁਲੇਠੀ। ਮਰਾਠੀ-ਜਯਸ਼ਠਮਧੁ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਜੇਠੀਮਧੂ। ਬੰਗਾਲੀ-ਯਸ਼ਿਟਮਧੂ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਲਿਕੋਰਿਸ ਰੂਟ (Liquorice Root)। ਲੈਟਿਨ-ਗਿਲਸਰਾਇਜ਼ਾ ਗਲੇਬਾ (Glycyrrhiza Glabra) ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲੱਠੀ ਰਸ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਭਾਰੀ, ਠੰਡੀ ਤਾਸੀਰ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਵੀਰਜ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਸਵਾਦੀ, ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਸਵਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਲੀ, ਵਾਲਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਘ, ਦਮਾ, ਕਫ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਛਾਲੇ, ਢਿੱਡ ਦਰਦ, ਗਲੇ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬੁਖਾਰ, ਜੁਕਾਮ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਕੈਂਸਰ, ਅਮਲ ਪਿੱਤ, ਹਿਚਕੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਜਲਨ, ਮਿਰਗੀ, ਕਬਜ਼, ਬਵਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 125<noinclude></noinclude> 7flqaap5cdtgmy870nsp3wpuj1h841e 239705 239704 2026-10-10T12:15:51Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>{{center|'''{{larger|ਮੁਲੱਠੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਮੁਲੱਠੀ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਸਹਾਰਨਪੁਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਰਾਨ, ਇਰਾਕ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਸਾਇਬੇਰੀਆ, ਗ੍ਰੀਸ, ਸੀਰੀਆ ਤੋਂ ਵੀ ਮੰਗਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਿਊਂਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬੂਟਾ 3 ਤੋਂ 6 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਅੰਡਾਕਾਰ, ਨੋਕਦਾਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿਚ 4 ਤੋਂ 6 ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਇੱਕ ਪੱਤੀ 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਅੱਧੇ ਇੰਚ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਲਾਲਪਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਬੈਂਗਨੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਇੰਚ ਲੰਬੀ, ਚਪਟੀ ਫਲੀਆਂ ਵਿਚ 2 ਤੋਂ 5 ਬੀਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਤਣੇ ਦੀ ਛਿੱਲ ਲਾਹ ਕੇ ਜਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕਾ ਕੇ ਦਵਾਈਆਂ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਪੀਲੇਪਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਮਿੱਠੀ, ਹਲਕੀ ਚਰਪਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸੁੰਘਣ 'ਤੇ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਹਲਕੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਬੀਜ ਚਮਕਦਾਰ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ, ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰੱਤੀਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਲਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਮਧੁਯਸ਼ਿਟ, ਯਸ਼ਿਟਮਧੁ। ਹਿੰਦੀ-ਮੁਲਹਠੀ, ਮੁਲੇਠੀ। ਮਰਾਠੀ-ਜਯਸ਼ਠਮਧੁ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਜੇਠੀਮਧੂ। ਬੰਗਾਲੀ-ਯਸ਼ਿਟਮਧੂ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਲਿਕੋਰਿਸ ਰੂਟ (Liquorice Root)। ਲੈਟਿਨ-ਗਿਲਸਰਾਇਜ਼ਾ ਗਲੇਬ੍ਰਾ (Glycyrrhiza Glabra)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲੱਠੀ ਰਸ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਭਾਰੀ, ਠੰਡੀ ਤਾਸੀਰ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਵੀਰਜ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਸਵਾਦੀ, ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਸਵਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਲੀ, ਵਾਲਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੰਘ, ਦਮਾ, ਕਫ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਛਾਲੇ, ਢਿੱਡ ਦਰਦ, ਗਲੇ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬੁਖਾਰ, ਜੁਕਾਮ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਕੈਂਸਰ, ਅਮਲ ਪਿੱਤ, ਹਿਚਕੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਜਲਨ, ਮਿਰਗੀ, ਕਬਜ਼, ਬਵਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 125<noinclude></noinclude> 02s8i6om3c8apubyo750ep5ziaqtny2 250 71550 239739 215778 2026-10-10T14:57:03Z Amritpal Aman 2020 239739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲੱਠੀ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਰਮ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕ, ਮਿੱਠੀ, ਰੁੱਖੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਫੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਦਮਾ, ਖੰਘ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਢਿੱਡ ਦਰਦ, ਪਿਆਸ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਨਣ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲੱਠੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਗਿਲਸੀਰਾਇਜਨ ਨਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਤੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਗਿਲਸੀਰਾਇਜਿਕ ਐਸਿਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਿੱਠਾਪਨ ਖੰਡ ਨਾਲੋਂ 59 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਜੜ੍ਹ ਵਿਚ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹੋਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਚ 2 ਤੋਂ 14 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਲਾਈਕੋਸਾਇਡ ਸਟੇਰਾਇਡ ਇਸਟ੍ਰੋਜਨ (ਗਰਭ 'ਚ ਉਤੇਜਨਾ), ਗੁਲੂਕੋਜ, ਰੇਸਿਨ, ਸਟਾਚਰ, ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਰੰਜਕ ਤੱਤ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਇਸੋਲਿਕਿਵਾਰਿਟਿਨ ਗਲਾਇਕੋਸਾਇਡ ਮੁਲੱਠੀ ਵਿਚ 2.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਰੰਗ ਅੰਦਰੋਂ ਪੀਲੇਪਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂੰਹ ਦੀ ਲਾਰ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਕੇ ਖਾਧੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: {{gap}}ਗੁਰਦੇ ਅਤੇ ਪਲੀਹਾ ਦੇ ਲਈ ਮੁਲੱਠੀ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਾਧੂ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਾੜੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤਾਂ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਾਣੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। {{gap}}00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 126<noinclude></noinclude> nnceafll0sjj6zqlupd4tln4db2hi2v 239740 239739 2026-10-10T15:02:41Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239740 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲੱਠੀ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਰਮ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕ, ਮਿੱਠੀ, ਰੁੱਖੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਫੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਦਮਾ, ਖੰਘ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਢਿੱਡ ਦਰਦ, ਪਿਆਸ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਨਣ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲੱਠੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਗਿਲਸੀਰਾਇਜਨ ਨਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਤੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਗਿਲਸੀਰਾਇਜਿਕ ਐਸਿਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਿੱਠਾਪਨ ਖੰਡ ਨਾਲੋਂ 59 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਜੜ੍ਹ ਵਿਚ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹੋਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਚ 2 ਤੋਂ 14 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਲਾਈਕੋਸਾਇਡ ਸਟੇਰਾਇਡ ਇਸਟ੍ਰੋਜਨ (ਗਰਭ 'ਚ ਉਤੇਜਨਾ), ਗੁਲੂਕੋਜ, ਰੇਸਿਨ, ਸਟਾਚਰ, ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਰੰਜਕ ਤੱਤ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਇਸੋਲਿਕਿਵਾਰਿਟਿਨ ਗਲਾਇਕੋਸਾਇਡ ਮੁਲੱਠੀ ਵਿਚ 2.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਰੰਗ ਅੰਦਰੋਂ ਪੀਲੇਪਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੂੰਹ ਦੀ ਲਾਰ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਕੇ ਖਾਧੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: {{gap}}ਗੁਰਦੇ ਅਤੇ ਪਲੀਹਾ ਦੇ ਲਈ ਮੁਲੱਠੀ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਾਧੂ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਾੜੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤਾਂ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਾਣੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। {{gap}}00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 126<noinclude></noinclude> cqx2nkh3o2fswxa9rcyl9sy5kfe0d43 250 71551 239741 215779 2026-10-10T15:05:36Z Amritpal Aman 2020 239741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਮੂਸਲੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਮੂਸਲੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਚਿੱਟੀ ਅਤੇ ਲਾਲ। ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਮੂਸਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਟੀ ਮੂਸਲੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਗੁਜਰਾਤ, ਪੰਜਾਬ, ਹਿਮਾਲਿਆ, ਮੁੰਬਈ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਟੀ ਰੰਗਾ ਨਾਲੀਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਣਾ ਗੋਲ, ਚੀਕਨਾ, ਮੋਟਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਡੇ ਮੋਟੇ, ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਮੂਸਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤਣੇ ਤੋਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਕੰਦ ਵਰਗਾ ਗੋਲ-ਗੋਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਪਰ ਦੀ ਛਿੱਲ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛਿੱਲ ਝੁਰੜੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਸਖਤ, ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਵਾਲੀ, ਕੁਝ ਮੋਟੀ, ਕੁਝ ਮੁੜੀ, 2 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਵਿਕਣ ਲਈ ਬਜਾਰ ਵਿਚ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਲੁਆਬਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਸ਼ਵੇਤ ਮੁਸਲੀ। ਹਿੰਦੀ-ਸਫੇਦ ਮੂਸਲੀ, ਮੂਸਲੀ। ਮਰਾਠੀ-ਪਾਂਤਰੀ ਮੂਸਲੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ ਧੌਲੀ ਮੂਸਲੀ। ਬੰਗਾਲੀ-ਤਾਲਮੂਲੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਵ੍ਹਾਇਟ ਮੂਸਲੀ (White Mosle)। ਲੈਟਿਨ- ਐਸਪੇਰੇਗਸ ਐਡਸੇਡੈਂਸ (Asparagus Adscendens), ਹਾਇਪੋਕਿਸਸ ਆਚਿਰਆਇਡਿਸ (Hypoxis Orchioides) ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਟੀ ਮੂਸਲੀ ਰਸ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਤੇਜ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਭਾਰੀ, ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੀ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਵੀਰਜ ਵਧਾਊ, ਸਤੰਬਕ, ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਵਾਸੀਰ, ਦਮਾ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਜਲਣ, ਢਿੱਡ ਦਰਦ, ਸਰੀਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ, ਵੀਰਜ ਦੀ ਘਾਟ, ਨਾਮਰਦਗੀ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਟੀ ਮੂਸਲੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ' ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਐਸਪੇਰਿਗਿਨ (Asparagin) ਐਲਬੂਮਿਨ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ, ਸੇਲਯੂਲੋਜ ਅਤੇ ਪਿੱਛਲ ਤਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ ਕਾਲੀ ਮੂਸਲੀ ਵਿਚ ਸਟਾਚਰ 43.48 ਫੀਸਦੀ ਰੇਸ਼ਾ 14.18 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਰਾਖ 8.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਟੈਨਿਨ 4.15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਮੂਸਲੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਣ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਕਾਲੀ ਮੂਸਲੀ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 127<noinclude></noinclude> 6ogk9tekon3x5i986c3kit3nfbnxw2v 239742 239741 2026-10-10T15:16:36Z Amritpal Aman 2020 239742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਮੂਸਲੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਮੂਸਲੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਚਿੱਟੀ ਅਤੇ ਲਾਲ। ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਮੂਸਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਟੀ ਮੂਸਲੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਗੁਜਰਾਤ, ਪੰਜਾਬ, ਹਿਮਾਲਿਆ, ਮੁੰਬਈ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਟੀ ਰੰਗਾ ਨਾਲੀਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਣਾ ਗੋਲ, ਚੀਕਨਾ, ਮੋਟਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਡੇ ਮੋਟੇ, ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤਣੇ ਤੋਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਕੰਦ ਵਰਗਾ ਗੋਲ-ਗੋਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਪਰ ਦੀ ਛਿੱਲ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛਿੱਲ ਝੁਰੜੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਸਖਤ, ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਵਾਲੀ, ਕੁਝ ਮੋਟੀ, ਕੁਝ ਮੁੜੀ, 2 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਵਿਕਣ ਲਈ ਬਜਾਰ ਵਿਚ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਲੁਆਬਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਸ਼ਵੇਤ ਮੁਸਲੀ। ਹਿੰਦੀ-ਸਫੇਦ ਮੂਸਲੀ, ਮੂਸਲੀ। ਮਰਾਠੀ-ਪਾਂੜਰੀ ਮੂਸਲੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਧੌਲੀ ਮੂਸਲੀ। ਬੰਗਾਲੀ-ਤਾਲਮੂਲੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਵ੍ਹਾਇਟ ਮੂਸਲੀ (White Mosle)। ਲੈਟਿਨ-ਐਸਪੇਰੇਗੁਸ ਐਡਸੇਂਡੇਂਸ (Asparagus Adscendens), ਹਾਇਪੋਕਿਸਸ ਆਚਿਰਆਇਡਿਸ (Hypoxis Orchioides)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਟੀ ਮੂਸਲੀ ਰਸ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਤੇਜ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਭਾਰੀ, ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੀ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਵੀਰਜ ਵਧਾਊ, ਸਤੰਬਕ, ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਵਾਸੀਰ, ਦਮਾ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਜਲਣ, ਢਿੱਡ ਦਰਦ, ਸਰੀਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ, ਵੀਰਜ ਦੀ ਘਾਟ, ਨਾਮਰਦਗੀ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਟੀ ਮੂਸਲੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਐਸਪੇਰਿਗਿਨ (Asparagin) ਐਲਬੂਮਿਨ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ, ਸੇਲਯੂਲੋਜ ਅਤੇ ਪਿੱਛਲ ਤਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ ਕਾਲੀ ਮੂਸਲੀ ਵਿਚ ਸਟਾਚਰ 43.48 ਫੀਸਦੀ ਰੇਸ਼ਾ 14.18 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਰਾਖ 8.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਟੈਨਿਨ 4.15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਮੂਸਲੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਣ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਕਾਲੀ ਮੂਸਲੀ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 127<noinclude></noinclude> mn9oehvlq62w0m9v3jxumvs24lwdhn4 239743 239742 2026-10-10T15:22:50Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਮੂਸਲੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਮੂਸਲੀ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਚਿੱਟੀ ਅਤੇ ਲਾਲ। ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਮੂਸਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਟੀ ਮੂਸਲੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਗੁਜਰਾਤ, ਪੰਜਾਬ, ਹਿਮਾਲਿਆ, ਮੁੰਬਈ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਮਿੱਟੀ ਰੰਗਾ ਨਾਲੀਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਣਾ ਗੋਲ, ਚੀਕਨਾ, ਮੋਟਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਡੇ ਮੋਟੇ, ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤਣੇ ਤੋਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਕੰਦ ਵਰਗਾ ਗੋਲ-ਗੋਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਪਰ ਦੀ ਛਿੱਲ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛਿੱਲ ਝੁਰੜੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਸਖਤ, ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਵਾਲੀ, ਕੁਝ ਮੋਟੀ, ਕੁਝ ਮੁੜੀ, 2 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਵਿਕਣ ਲਈ ਬਜਾਰ ਵਿਚ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਲੁਆਬਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਸ਼ਵੇਤ ਮੁਸਲੀ। ਹਿੰਦੀ-ਸਫੇਦ ਮੂਸਲੀ, ਮੂਸਲੀ। ਮਰਾਠੀ-ਪਾਂੜਰੀ ਮੂਸਲੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਧੌਲੀ ਮੂਸਲੀ। ਬੰਗਾਲੀ-ਤਾਲਮੂਲੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਵ੍ਹਾਇਟ ਮੂਸਲੀ (White Mosle)। ਲੈਟਿਨ-ਐਸਪੇਰੇਗੁਸ ਐਡਸੇਂਡੇਂਸ (Asparagus Adscendens), ਹਾਇਪੋਕਿਸਸ ਆਚਿਰਆਇਡਿਸ (Hypoxis Orchioides)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਟੀ ਮੂਸਲੀ ਰਸ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਤੇਜ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਭਾਰੀ, ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੀ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਵੀਰਜ ਵਧਾਊ, ਸਤੰਬਕ, ਵਾਤ-ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਵਾਸੀਰ, ਦਮਾ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਜਲਣ, ਢਿੱਡ ਦਰਦ, ਸਰੀਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ, ਵੀਰਜ ਦੀ ਘਾਟ, ਨਾਮਰਦਗੀ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਟੀ ਮੂਸਲੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਐਸਪੇਰਿਗਿਨ (Asparagin) ਐਲਬੂਮਿਨ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ, ਸੇਲਯੂਲੋਜ ਅਤੇ ਪਿੱਛਲ ਤਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ ਕਾਲੀ ਮੂਸਲੀ ਵਿਚ ਸਟਾਚਰ 43.48 ਫੀਸਦੀ ਰੇਸ਼ਾ 14.18 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਰਾਖ 8.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਟੈਨਿਨ 4.15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਮੂਸਲੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਣ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਕਾਲੀ ਮੂਸਲੀ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 127<noinclude></noinclude> 0i5sxt3gyrgkk4oaeawfcxqiywdpzk1 250 71552 239744 215780 2026-10-10T15:27:35Z Amritpal Aman 2020 239744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਮਹਿੰਦੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਮਹਿੰਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਝਾੜੀਦਾਰ ਬੂਟਾ ਬਾਗ-ਬਗੀਚਿਆਂ, ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਚਾਰਦਿਵਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਸਾਤ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਕਲਮ ਵੀ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਸਨਾਏ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ, ਹਰਾਪਨ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਵਿਚ ਇਤਰ ਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਲ ਗੋਲ, ਮਟਰ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਰਗੇ, ਹਰੇ, ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ 4 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਖਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੰਬੇ ਬੀਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਦੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਪੀਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਕਟਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਮਦਯਨਿਤਕਾ, ਨਖਰੰਜਨੀ। ਹਿੰਦੀ-ਮਹਿੰਦੀ। ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ-ਮਹਿੰਦੀ। ਬੰਗਾਲੀ- ਸ਼ੁੱਧ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਹੀਨਾ (Henna)। ਲੈਟਿਨ-ਲਾਸੋਨਿਆ ਇਨਮਿਰਸ (Lawsonia Inermis)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਿੰਦੀ ਰਸ ਵਿਚ ਤਿਕਤ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਹਲਕੀ, ਰੱਖਿਅਕ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੂ, ਕਫ, ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕੋਹੜ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਠੰਡੀ, ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਾਲਿਆਂ, ਮਿਰਗੀ, ਪੱਥਰੀ, ਹੱਥ ਪੈਰ ਫਟਣ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ, ਗਠੀਆ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਫੋੜੇ-ਫਿੰਨਸੀਆਂ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਜਲਨ, ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਨਕਸੀਰ ਆਦਿ ਮੌਕੇ ਵੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਿੰਦੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਲੂਕੋਜ, ਵਸਾ, ਗੈਲਿਕ ਐਸਿਡ, ਮੈਨਿਟਾਲ, ਮਯੂਸਿਲੇਜ, ਰਾਲ ਅਤੇ ਰੰਜਕ ਨਾਂ ਦਾ ਤਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗਾੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦਾ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਵੀ ਪੱਤੀਆਂ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, ਉਤੇਜਣਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਮੱਜਾ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਠੰਡੀ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਜਨਨ ਵਿਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੀਜ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਉਨਮਾਦ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 128<noinclude></noinclude> 650qxce9jahdepjyuhzpoam9z46libc 239745 239744 2026-10-10T15:34:34Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਮਹਿੰਦੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਮਹਿੰਦੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਝਾੜੀਦਾਰ ਬੂਟਾ ਬਾਗ-ਬਗੀਚਿਆਂ, ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਚਾਰਦਿਵਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰਸਾਤ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਕਲਮ ਵੀ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਸਨਾਏ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ, ਹਰਾਪਨ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਵਿਚ ਇਤਰ ਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਲ ਗੋਲ, ਮਟਰ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਰਗੇ, ਹਰੇ, ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ 4 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਖਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੰਬੇ ਬੀਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਦੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਪੀਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਕਟਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਮਦਯਨਿਤਕਾ, ਨਖਰੰਜਨੀ। ਹਿੰਦੀ-ਮਹਿੰਦੀ। ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ-ਮਹਿੰਦੀ। ਬੰਗਾਲੀ-ਸ਼ੁੱਧ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਹੀਨਾ (Henna)। ਲੈਟਿਨ-ਲਾਸੋਨਿਆ ਇਨਮਿਰਸ (Lawsonia Inermis)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਿੰਦੀ ਰਸ ਵਿਚ ਤਿਕਤ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਹਲਕੀ, ਰੱਖਿਅਕ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਕਫ, ਪਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕੋਹੜ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਠੰਡੀ, ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਿਆਦਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਾਲਿਆਂ, ਮਿਰਗੀ, ਪੱਥਰੀ, ਹੱਥ ਪੈਰ ਫਟਣ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ, ਗਠੀਆ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਫੋੜੇ-ਫਿੰਨਸੀਆਂ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਜਲਨ, ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਨਕਸੀਰ ਆਦਿ ਮੌਕੇ ਵੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਿੰਦੀ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਲੂਕੋਜ, ਵਸਾ, ਗੈਲਿਕ ਐਸਿਡ, ਮੈਨਿਟਾਲ, ਮਯੂਸਿਲੇਜ, ਰਾਲ ਅਤੇ ਰੰਜਕ ਨਾਂ ਦਾ ਤਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗਾੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦਾ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਵੀ ਪੱਤੀਆਂ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, ਉਤੇਜਣਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਮੱਜਾ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਠੰਡੀ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਜਨਨ ਵਿਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੀਜ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਉਨਮਾਦ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 128<noinclude></noinclude> g32fxf618uuvg5zrv3wb2bahriua0ky 250 71553 239746 215781 2026-10-10T15:37:08Z Amritpal Aman 2020 239746 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਰੀਠਾ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਸਿਰ ਦੇ ਬਾਲ ਅਤੇ ਉਨੀਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਵਿਚ ਰੀਠੇ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਖਤ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ, ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ, ਅਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 20 ਤੋਂ 30 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਿਕਲਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਹਰੇਕ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ 5 ਤੋਂ 10 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ, 6 ਤੋਂ 18 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, ਤਿੱਖੇ, ਪੀਲੇਪਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪੀਲੇਪਨ ਵਾਲੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਚੇ ਫਲ ਰੂੰ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਦੇ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲਪਨ ਤੋਂ ਭੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਰੂੰ ਝੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਲ ਗੋਲਾਕਾਰ, ਤੋਂ ਹੋ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਵਾਲਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਸਵਾਦ ਵਾਲਾ, ਕਾਲਾ ਚੀਕਨਾ ਬੀਜ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਫਲ ਬਸੰਤ ਵਿਚ ਪੱਕਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਅਰਿਸ਼ਟਕ, ਫੇਨਿਲ। ਹਿੰਦੀ-ਰੀਠਾ, ਅਰੀਠਾ। ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ- ਰੀਠਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਸੋਪਨਟ (Soapnut)। ਲੈਟਿਨ-ਸੇਪਿਨਡਸ ਟਾਇਫੋਲਿਏਟਸ (Sapindus Trifoliatus)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰੀਠਾ ਲਘੂ, ਤੇਜ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਾਤ, ਪਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰੋਚਕ, ਗਰਭਪਾਤਕ, ਜਿਗਰ, ਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਚਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਤਿਸਾਰ, ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਦਾਂ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਵੀਰਜ ਦੀ ਘਾਟ, ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਧੱਬੇ, ਬਵਾਸੀਰ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ, ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਫੋੜੇ, ਫਿਨਸੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰੀਠੇ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਤਾਜੇ ਫਲ ਵਿਚ ਸੈਪੋਨਿਨ (Saponin) 14 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਵਿਚ 11 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੈਕਿਟਨ ਤੱਤ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿਚ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਚਰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸਾਬਨ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: {{gap}}ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੀਠਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਦਾਮ ਦਾ ਤੇਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਰੀਠੇ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 129<noinclude></noinclude> dq7z7n34nb4gmx8xb2hml4eun5bb3j3 239747 239746 2026-10-10T15:43:11Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਰੀਠਾ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਸਿਰ ਦੇ ਬਾਲ ਅਤੇ ਉਨੀਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਵਿਚ ਰੀਠੇ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਖਤ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ, ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ, ਅਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾਇਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 20 ਤੋਂ 30 ਫੁੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਿਕਲਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਹਰੇਕ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ 5 ਤੋਂ 10 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ, 6 ਤੋਂ 18 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, ਤਿੱਖੇ, ਪੀਲੇਪਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਪੀਲੇਪਨ ਵਾਲੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਚੇ ਫਲ ਰੂੰ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਦੇ ਪੱਕਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲਪਨ ਤੋਂ ਭੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਰੂੰ ਝੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਲ ਗੋਲਾਕਾਰ, ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇੰਚ ਵਿਆਸ ਵਾਲਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਸਵਾਦ ਵਾਲਾ, ਕਾਲਾ ਚੀਕਨਾ ਬੀਜ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਫਲ ਬਸੰਤ ਵਿਚ ਪੱਕਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਅਰਿਸ਼ਟਕ, ਫੇਨਿਲ। ਹਿੰਦੀ-ਰੀਠਾ, ਅਰੀਠਾ। ਮਰਾਠੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ- ਰੀਠਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਸੋਪਨਟ (Soapnut)। ਲੈਟਿਨ-ਸੇਪਿਨਡਸ ਟ੍ਰਾਇਫੋਲਿਏਟਸ (Sapindus Trifoliatus)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰੀਠਾ ਲਘੂ, ਤੇਜ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਾਤ, ਪਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰੋਚਕ, ਗਰਭਪਾਤਕ, ਜਿਗਰ, ਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਚਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਤਿਸਾਰ, ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਦਾਂ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਵੀਰਜ ਦੀ ਘਾਟ, ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਧੱਬੇ, ਬਵਾਸੀਰ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ, ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਫੋੜੇ, ਫਿਨਸੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰੀਠੇ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਤਾਜੇ ਫਲ ਵਿਚ ਸੈਪੋਨਿਨ (Saponin) 14 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਵਿਚ 11 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੈਕਿਟਨ ਤੱਤ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿਚ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਚਰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸਾਬਨ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: {{gap}}ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੀਠਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਦਾਮ ਦਾ ਤੇਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਰੀਠੇ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 129<noinclude></noinclude> 9jwl8y3xgkym5ymg6tg3npg2u1u0ppw 250 71554 239748 215782 2026-10-10T15:45:05Z Amritpal Aman 2020 239748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਲੋਧਰ/ਲੋਧ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਲੋਧ ਦਾ ਦਰਖਤ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਸਦਾਬਹਾਰ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਕੰਗਰੇਦਾਰ, ਅੰਡਾਕਾਰ, 3 ਤੋਂ 5 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, ਪੀਲਾਪਨ 'ਚ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਅੰਡਾਕਾਰ, ਅੱਧਾ ਇੰਚ ਲੰਬਾ, ਚੀਕਨਾ, ਬੈਂਗਨੀ-ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਦਾ 1 ਤੋਂ 3 ਬੀਜ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਖਤ ਦੀ ਛਿੱਲ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਲੋਧਰ। ਹਿੰਦੀ-ਲੋਧ, ਪਠਾਨੀ ਲੋਧ। ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ-ਲੋਧ। ਗੁਜਰਾਤੀ- ਲੋਧਰ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਲੋਧ ਟੀ (Lodh Tree)। ਲੈਟਿਨ ਸਿੰਪਲੋਕਾਸ ਰੇਸੀਮੋਸਾ (Symplocos Recemosa) ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਧ ਦੀ ਛਿੱਲ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਕੌੜੀ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਠੰਡੀ, ਕਫ, ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮਸੂੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਪਚਣ ਵਿਚ ਹਲਕੀ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਸੋਜ, ਕੋਹੜ, ਅਤਿਸਾਰ, ਗਰਭਪਾਤ ਵਿਚ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਮਿੱਠੇ, ਚਰਪਰੇ, ਕਸੌਲੇ, ਕੜੇ, ਠੰਡੇ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਜ਼ਖ਼ਮ ਭਰਨ ਵਾਲੀ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਚਿੱਟਾ ਪਾਣੀ, ਗਰਭਪਾਤ, ਗਰਭ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਲਾਲਪਨ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 130<noinclude></noinclude> ndpmachvoq8wsbc2iz4mc4dew44816j 239749 239748 2026-10-10T15:50:35Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਲੋਧਰ/ਲੋਧ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਲੋਧ ਦਾ ਦਰਖਤ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਸਦਾਬਹਾਰ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਕੰਗੂਰੇਦਾਰ, ਅੰਡਾਕਾਰ, 3 ਤੋਂ 5 ਇੰਚ ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, ਪੀਲਾਪਨ 'ਚ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਅੰਡਾਕਾਰ, ਅੱਧਾ ਇੰਚ ਲੰਬਾ, ਚੀਕਨਾ, ਬੈਂਗਨੀ-ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਦਾ 1 ਤੋਂ 3 ਬੀਜ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਖਤ ਦੀ ਛਿੱਲ ਮਿੱਟੀ ਰੰਗੀ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਲੋਧਰ। ਹਿੰਦੀ-ਲੋਧ, ਪਠਾਨੀ ਲੋਧ। ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ-ਲੋਧ। ਗੁਜਰਾਤੀ- ਲੋਧਰ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਲੋਧ ਟ੍ਰੀ (Lodh Tree)। ਲੈਟਿਨ ਸਿੰਪਲੋਕਾਸ ਰੇਸੀਮੋਸਾ (Symplocos Recemosa)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਧ ਦੀ ਛਿੱਲ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਕੌੜੀ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਠੰਡੀ, ਕਫ, ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮਸੂੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਪਚਣ ਵਿਚ ਹਲਕੀ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਸੋਜ, ਕੋਹੜ, ਅਤਿਸਾਰ, ਗਰਭਪਾਤ ਵਿਚ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਮਿੱਠੇ, ਚਰਪਰੇ, ਕਸੈਲੇ, ਕੜੇ, ਠੰਡੇ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਜ਼ਖ਼ਮ ਭਰਨ ਵਾਲੀ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਚਿੱਟਾ ਪਾਣੀ, ਗਰਭਪਾਤ, ਗਰਭ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੋਜ, ਲਾਲਪਨ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 130<noinclude></noinclude> m3ur68077lpd5ori3mypkxnj9kpd3zo 250 71555 239750 215796 2026-10-10T15:55:28Z Amritpal Aman 2020 239750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਬਚ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਚ ਦਾ ਬੂਟਾ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਮਣੀਪੁਰ, ਨਾਗਾ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਦਲਦਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਲਾਬ, ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਇਹ ਸਦਾਬਹਾਰ ਬੂਟਾ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ 3 ਤੋਂ 5 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਪਤਲੇ, ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਟਾਊਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੇਢੀਆਂ-ਮੇਢੀਆਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਂਗਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਟੀ ਜੜ੍ਹ ਦਵਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੰਦ, ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਅਦਰਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਕੰਦ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਕੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕਣ 'ਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਭੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਵਚਾ। ਹਿੰਦੀ-ਵਚ, ਘੋੜ ਵਚ। ਮਰਾਠੀ-ਵੇਖੰੜ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਘੋੜਾਵਾਚ। ਬੰਗਾਲੀ- ਵਿਚ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਸਵੀਟ ਪਲੇਗ ਰੂਟ (Sweet Flag Root)। ਲੈਟਿਨ-ਏਕੋਰਸ ਕੇਲਮਸ (Acorus Calamus)| ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਚ ਰਸ ਵਿਚ ਕਟੂ, ਤੇਜ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਹਲਕੀ, ਤੇਜ, ਤੇਜ ਗੰਧ ਵਾਲੀ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੂ, ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਰਗੀ, ਸਾਹ, ਹਲਕਾਹਟ, ਤਤਲਾਪਨ, ਚਿੰਤਾ, ਬੇਚੈਨੀ, ਵਾਤ, ਸ਼ੂਲ, ਕਬਜ਼, ਪਾਚਕ, ਮਲ-ਮੂਤਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਫਾਰਾ, ਵਮਨ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਅਣ-ਚਾਹੇ ਵਾਲ ਹਟਾਉਣ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਚ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਸ਼ਕ ਇਸ ਦੀ ਜੜ ਦੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਐਮਰਾਨ, ਕੋਰਿਨ, ਅਸਾਰਿਲ ਅਲਿੜਹਾਇੜ, ਕੈਫੀਨ, ਪੂਜੀਨਾਲ ਐਲਕੇਲਾਇਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੜ੍ਹ ਵਿਚ ਏਕੋਰਿਨ ਨਾਂ ਦਾ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਗਲੂਕੋਸਾਇਡ, ਐਕੋਰੇਟਿਨ, ਕੇਲੇਮਿਨ ਐਲਕੇਲਾਇਡ, ਟੇਨਿਨ, ਸਟਾਚਰ, ਗੂੰਦ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਆਕਸਲੇਟ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਚ ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਕਾਮਾ, ਸੇਰੀਬੋ ਵਾਸਕੂਲਰ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: {{gap}}ਵਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਿੱਤ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਸਚਤ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਵਮਨ, ਸਿਰ ਦਰਦ ਆਦਿ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸੌਫ ਅਤੇ ਨੀਬੂ ਦਾ ਰਸ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 131<noinclude></noinclude> h968udnetg8j1e6qut7swv5uz23zloo 239751 239750 2026-10-10T16:03:20Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239751 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>{{center|'''{{larger|ਬਚ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਚ ਦਾ ਬੂਟਾ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਮਣੀਪੁਰ, ਨਾਗਾ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਦਲਦਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਲਾਬ, ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਇਹ ਸਦਾਬਹਾਰ ਬੂਟਾ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ 3 ਤੋਂ 5 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਪਤਲੇ, ਲੰਬੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਟਾਊਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੇਢੀਆਂ-ਮੇਢੀਆਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਂਗਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਟੀ ਜੜ੍ਹ ਦਵਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੰਦ, ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਅਦਰਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਕੰਦ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਕੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕਣ 'ਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਭੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਵਚਾ। ਹਿੰਦੀ-ਵਚ, ਘੋੜ ਵਚ। ਮਰਾਠੀ-ਵੇਖੰੜ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਘੋੜਾਵਾਚ। ਬੰਗਾਲੀ- ਵਿਚ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਸਵੀਟ ਪਲੇਗ ਰੂਟ (Sweet Flag Root)। ਲੈਟਿਨ-ਏਕੋਰਸ ਕੇਲਮਸ (Acorus Calamus)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਚ ਰਸ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਤੇਜ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਹਲਕੀ, ਤੇਜ, ਤੇਜ ਗੰਧ ਵਾਲੀ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਰਗੀ, ਸਾਹ, ਹਲਕਾਹਟ, ਤਤਲਾਪਨ, ਚਿੰਤਾ, ਬੇਚੈਨੀ, ਵਾਤ, ਸ਼ੂਲ, ਕਬਜ਼, ਪਾਚਕ, ਮਲ-ਮੂਤਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਫਾਰਾ, ਵਮਨ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਅਣ-ਚਾਹੇ ਵਾਲ ਹਟਾਉਣ ਵਿਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਚ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਸ਼ਕ ਇਸ ਦੀ ਜੜ ਦੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਵਿਚ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਐਮਰਾਨ, ਕੋਰਿਨ, ਅਸਾਰਿਲ ਅਲਿੜਹਾਇੜ, ਕੈਫੀਨ, ਪੂਜੀਨਾਲ ਐਲਕੇਲਾਇਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੜ੍ਹ ਵਿਚ ਏਕੋਰਿਨ ਨਾਂ ਦਾ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਗਲੂਕੋਸਾਇਡ, ਐਕੋਰੇਟਿਨ, ਕੇਲੇਮਿਨ ਐਲਕੇਲਾਇਡ, ਟੇਨਿਨ, ਸਟਾਚਰ, ਗੂੰਦ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਆਕਸਲੇਟ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਚ ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਕਾਮਾ, ਸੇਰੀਬ੍ਰੋ ਵਾਸਕੁਲਰ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ {{gap}}ਵਚ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਿੱਤ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਸਚਤ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਵਮਨ, ਸਿਰ ਦਰਦ ਆਦਿ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸੌਫ ਅਤੇ ਨੀਬੂ ਦਾ ਰਸ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 131<noinclude></noinclude> krn3okehe8xakjuoakhzz54vb88qvaj 250 71556 239752 215795 2026-10-10T16:25:36Z Amritpal Aman 2020 239752 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਬਾਇਬਿੰਡਗ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਾਇਬਿੰਡਗ ਦੀ ਮੋਟੀ, ਵੱਡੀ ਟਾਹਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਗ ਕੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਖੁਰਦਰੀਆਂ, ਗੱਠਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਬੇਲਨਾਕਾਰ, ਲਚਕੀਲੀ ਅਤੇ ਪਤਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਤੇ 2 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, ਡੇਢ ਇੰਚ ਚੌੜੇ, ਅੰਡਾਕਾਰ, ਤਿੱਖੇ, ਚੀਕਨੇ, ਛੋਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦੇ ਲਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਕੁਝ ਹਰੇਪਨ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ 4-5 ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ 'ਤੇ ਪੰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਵੀ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿਚ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲ, ਝੁਰੜੀਦਾਰ ਜਾਂ ਚੀਕਨੇ, ਗੁੱਦੇਦਾਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਪੱਕਣ ਅਤੇ ਸੁੱਕਣ 'ਤੇ ਲਾਲਪਨ ਵਾਲੇ ਮਟਮੈਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣ 'ਤੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਫਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਝੀਲੀਦਾਰ, ਚਿੱਟੇ ਦਾਗ ਵਾਲਾ ਬੀਜ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਬਿਰੰਗ। ਹਿੰਦੀ-ਬਾਇਬਿੰਡਗ। ਮਰਾਠੀ-ਬਾਵਡਿੰਗ। ਗੁਜਰਾਤੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ- ਬਾਏਵਿੰਡਗ। ਲੈਟਿਨ-ਐਮਬੇਲਿਆਰਿਬੇਸ (Embeliaribes)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਏਬਿੰਡਗ ਗੁਣ ਵਿਚ ਲਘੂ, ਤੇਜ, ਰਸ ਵਿਚ ਕਟੂ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੂ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਾਤ-ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਾਚਕ, ਰੰਗ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਬਜ, ਅੰਜਰੀਨ, ਅਰੂਚੀ, ਮੰਦਾਗਿਨ, ਸੂਲ, ਗੈਸ ਦੀਆ ਤਕਲੀਫਾਂ, ਮੋਟਾਪਾ, ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਏਬਿੰਡਗ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ, ਸਥਿਰ ਤੇਲ, ਟੈਨਿਨ, ਵਿਡੰਗਾਮਲ (ਐਮਬੇਲਿਕ ਐਸਿਡ) ਅਤੇ ਰਾਲ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਰ ਆਂਤਰ ਕੁਮਿ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: {{gap}}ਬਾਇਬਿੰਡਗ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੰਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਦਿਨ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 132<noinclude></noinclude> nk8hwb3zrr85z066zxzyzvrv2vtgql9 239753 239752 2026-10-10T16:35:29Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239753 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਬਾਇਬਿੰਡਗ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਾਇਬਿੰਡਗ ਦੀ ਮੋਟੀ, ਵੱਡੀ ਟਾਹਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਗ ਕੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਖੁਰਦਰੀਆਂ, ਗੱਠਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਬੇਲਨਾਕਾਰ, ਲਚਕੀਲੀ ਅਤੇ ਪਤਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਤੇ 2 ਤੋਂ 4 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, ਡੇਢ ਇੰਚ ਚੌੜੇ, ਅੰਡਾਕਾਰ, ਤਿੱਖੇ, ਚੀਕਨੇ, ਛੋਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦੇ ਲਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਕੁਝ ਹਰੇਪਨ ਵਾਲੇ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ 4-5 ਟਾਹਣੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ 'ਤੇ ਪੰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਵੀ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿਚ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲ, ਝੁਰੜੀਦਾਰ ਜਾਂ ਚੀਕਨੇ, ਗੁੱਦੇਦਾਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਪੱਕਣ ਅਤੇ ਸੁੱਕਣ 'ਤੇ ਲਾਲਪਨ ਵਾਲੇ ਮਟਮੈਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣ 'ਤੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਫਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਝੀਲੀਦਾਰ, ਚਿੱਟੇ ਦਾਗ ਵਾਲਾ ਬੀਜ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਬਿੜੰਗ। ਹਿੰਦੀ-ਬਾਇਬਿੰਡਗ। ਮਰਾਠੀ-ਬਾਵਡਿੰਗ। ਗੁਜਰਾਤੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਬਾਏਬਿੰਡਗ। ਲੈਟਿਨ-ਐਮਬੇਲਿਆਰਿਬੇਸ (Embeliaribes)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਏਬਿੰਡਗ ਗੁਣ ਵਿਚ ਲਘੂ, ਤੇਜ, ਰਸ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਾਤ-ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਾਚਕ, ਰੰਗ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਬਜ, ਅੰਜਰੀਨ, ਅਰੂਚੀ, ਮੰਦਾਗਿਨ, ਸੂਲ, ਗੈਸ ਦੀਆ ਤਕਲੀਫਾਂ, ਮੋਟਾਪਾ, ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਏਬਿੰਡਗ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ, ਸਥਿਰ ਤੇਲ, ਟੈਨਿਨ, ਵਿਡੰਗਾਮਲ (ਐਮਬੇਲਿਕ ਐਸਿਡ) ਅਤੇ ਰਾਲ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਰ ਆਂਤਰ ਕ੍ਰਮਿ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: {{gap}}ਬਾਇਬਿੰਡਗ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੰਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਦਿਨ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 132<noinclude></noinclude> 45t4rytfcl2zg29us5h56xxov6cj83n 250 71557 239754 215794 2026-10-10T16:38:55Z Amritpal Aman 2020 239754 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਵਿਦਾਰੀਕੰਦ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਇਸ ਦੀ ਬੇਲ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਫੈਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੰਨਾਂ ਦਾ ਤਣਾ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛਿੱਲ ਮੋਟੀ ਅਤੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਲਾਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤਿੰਨ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 6 ਤੋਂ 16 ਇੰਚ ਲੰਬੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਨੀਲੇ ਜਾਂ ਨੀਲੇ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਖਾਕੀ ਰੰਗ ਦੇ ਰੋਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਲੀਆਂ 2 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੀਆਂ, ਚਪਟੀਆਂ ਅਤੇ 2 ਤੋਂ 6 ਬੀਜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਣੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਦ ਸਾਇਜ਼ ਵਿਚ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਗੋਲ, 2 ਫੁੱਟ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਢਾਈ ਫੁੱਟ ਵਿਆਸ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਕੰਦ ਘੱਟ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕੰਦ ਜਿਆਦਾ ਗੁਣਕਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ-ਵਿਦਾਰੀਕੰਦ। ਮਰਾਠੀ–ਭੂਈਕੋਹਲਾ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਭੋਪਕੋਹਲੂ। ਬੰਗਾਲੀ- ਵਿਦਾਰੀਕੰਦ। ਲੈਟਿਨ-ਪੁਏਰੇਰੀਆ ਟੂਬੇਰੋਸਾ (Pueraria Tuberosa)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਾਰੀਕੰਦ ਰਸ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਸਿਨਗੰਧ, ਭਾਰੀ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਠੰਡਾ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪੋਸ਼ਟਿਕ, ਬਦਬੂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੀਰਜ ਵਧਾਊ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤਤਲਾਪਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਸਾਇਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਵਿਚ ਖੂਨ ਜਿਆਦਾ ਨਿਕਲਣ, ਖੂਨੀ ਬਵਾਸੀਰ, ਥਣਾ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਦੀ ਘਾਟ, ਖੂਨ ਪਿੱਤ, ਅਨੀਮੀਆ, ਭਾਰ ਘਟ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 133<noinclude></noinclude> fopq1npxlbstbl6sv6ubxfy91m4wxlg 239755 239754 2026-10-10T16:46:23Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239755 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਵਿਦਾਰੀਕੰਦ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਇਸ ਦੀ ਬੇਲ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਫੈਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੰਨਾਂ ਦਾ ਤਣਾ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛਿੱਲ ਮੋਟੀ ਅਤੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਲਾਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤਿੰਨ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 6 ਤੋਂ 16 ਇੰਚ ਲੰਬੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਨੀਲੇ ਜਾਂ ਨੀਲੇ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਖਾਕੀ ਰੰਗ ਦੇ ਰੋਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫਲੀਆਂ 2 ਤੋਂ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੀਆਂ, ਚਪਟੀਆਂ ਅਤੇ 2 ਤੋਂ 6 ਬੀਜਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਣੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਦ ਸਾਇਜ਼ ਵਿਚ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਗੋਲ, 2 ਫੁੱਟ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਢਾਈ ਫੁੱਟ ਵਿਆਸ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਕੰਦ ਘੱਟ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕੰਦ ਜਿਆਦਾ ਗੁਣਕਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ-ਵਿਦਾਰੀਕੰਦ। ਮਰਾਠੀ–ਭੂਈਕੋਹਲਾ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਭੋਪਕੋਹਲੂ। ਬੰਗਾਲੀ- ਵਿਦਾਰੀਕੰਦ। ਲੈਟਿਨ-ਪੁਏਰੇਰੀਆ ਟੂਬੇਰੋਸਾ (Pueraria Tuberosa)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਾਰੀਕੰਦ ਰਸ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਸਿਨਗੰਧ, ਭਾਰੀ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਠੰਡਾ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪੋਸ਼ਟਿਕ, ਬਦਬੂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੀਰਜ ਵਧਾਊ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤਤਲਾਪਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਸਾਇਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਵਿਚ ਖੂਨ ਜਿਆਦਾ ਨਿਕਲਣ, ਖੂਨੀ ਬਵਾਸੀਰ, ਥਣਾ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਦੀ ਘਾਟ, ਖੂਨ ਪਿੱਤ, ਅਨੀਮੀਆ, ਭਾਰ ਘਟ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}00 ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 133<noinclude></noinclude> knkbarm564l41sb6hay5jccvvxhuo0v 250 71558 239756 215793 2026-10-10T16:53:09Z Amritpal Aman 2020 239756 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਛਤਾਵਰ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਛਤਾਵਰ ਦੀ ਬੋਲ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਲ ਬਾਗੀ-ਬਗੀਚਿਆਂ, ਬੰਗਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬੋਲ ਦਰਖਤਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਕੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਝਾੜੀਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਡੇ 6 ਤੋਂ 12 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ, ਕੁਝ ਟੇਢੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ 4-6, ਲੰਬੇ, ਨੋਕਦਾਰ, ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਨਾਲੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛੋਟੇ- ਛੋਟੇ, ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, 3 ਤੋਂ5 ਮਿਲਮੀਟਰ ਵਿਆਸ ਵਾਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫੁੱਲ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਬੇਲ ਚਿੱਟੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਫਲ ਗੋਲ, ਮਟਰ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗੇ। ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 1-2 ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬੀਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਟਾਹਣੀ ਤੋਂ ਕੰਦ ਵਰਗਾ ਲੰਬਾ, ਗੋਲ ਤੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਂਗਲੀ ਵਰਗੇ ਮੋਟੇ ਚਿੱਟੇ, ਮਿੱਟੀਰੰਗੇ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਵਾਈਆਂ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਫ਼ਤਾਵਰੀ, ਫ਼ਤਵੀਰਯ। ਹਿੰਦੀ-ਛਗਾਵਰ, ਸਤਾਵਰ, ਸਤਮੂਲੀ। ਮਰਾਠੀ-ਛਾਤਮੂਲੀ, ਲਘੂ ਸਤਾਵਰੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਸੇ ਮੁਖਾ। ਬੰਗਾਲੀ-ਛਾਤਮੂਲੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ- ਵਾਇਲਡ ਐਸਪੇਰੇਗਸ (Wild Asparagus)। ਲੈਟਿਨ-ਐਸਪੇਰੇਗਸ ਰੇਸੀਮੋਸਸ (Vsparagus Racemosus)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਰਸ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਤਿਕਤ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਭਾਰੀ, ਸਵਾਦ ਭਰਪੂਰ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਠੰਡੀ, ਵੀਰਜ ਵਧਾਊ, ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੂਲ ਆਦਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਦੀ ਘਾਟ, ਪ੍ਰਦਰ, ਬਾਂਝਪਨ, ਹਿਸਟੀਰੀਆ, ਅਤਿਸਾਰ, ਪ੍ਰਮੇਹ, ਸਪਨਦੋਸ਼, ਨਾਮਰਦਗੀ, ਮਿਰਗੀ, ਅਨੀਂਦਰਾਪਨ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪਿੱਤ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ- ਗਲਾ, ਜੀਭ, ਤਾਲੂ, ਆਂਤਰ, ਜੋਨੀ, ਗਰਭ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਗ 'ਤੇ ਫੋੜਾ (ਕੈਂਸਰ) ਆਦਿ ਮੌਕੇ ਵੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਤਾਵਰ ਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕਰ 7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਛਲੇਸ਼ਮਕ (ਮਸੂਸਿਲੇਜ ਪਿੱਛਲ ਵ), ਸੈਪੋਨਿਨ ਅਮੀਨੋ ਅਮਲ ਆਦਿ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛਾਤਵਾਰ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਠੰਡੀ ਅਤੇ ਸਿਨਗੰਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 134<noinclude></noinclude> 6zjdda9k6qhqbudiyiy72dgkze3ftfm 239757 239756 2026-10-10T17:08:05Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239757 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਛਤਾਵਰ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਛਤਾਵਰ ਦੀ ਬੇਲ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਲ ਬਾਗੀ-ਬਗੀਚਿਆਂ, ਬੰਗਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬੇਲ ਦਰਖਤਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਕੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਝਾੜੀਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਡੇ 6 ਤੋਂ 12 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ, ਕੁਝ ਟੇਢੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ 4-6, ਲੰਬੇ, ਨੋਕਦਾਰ, ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਨਾਲੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਗੁੱਛਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ, ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ, 3 ਤੋਂ 5 ਮਿਲਮੀਟਰ ਵਿਆਸ ਵਾਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫੁੱਲ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਬੇਲ ਚਿੱਟੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਫਲ ਗੋਲ, ਮਟਰ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਰਗੇ। ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 1-2 ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬੀਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਟਾਹਣੀ ਤੋਂ ਕੰਦ ਵਰਗਾ ਲੰਬਾ, ਗੋਲ ਤੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਂਗਲੀ ਵਰਗੇ ਮੋਟੇ ਚਿੱਟੇ, ਮਿੱਟੀਰੰਗੇ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਵਾਈਆਂ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਛਤਾਵਰੀ, ਛਤਵੀਰਯ। ਹਿੰਦੀ-ਛਗਾਵਰ, ਸਤਾਵਰ, ਸਤਮੂਲੀ। ਮਰਾਠੀ-ਛਾਤਮੂਲੀ, ਲਘੂ ਸਤਾਵਰੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਸੇ ਮੁਖਾ। ਬੰਗਾਲੀ-ਛਾਤਮੂਲੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ- ਵਾਇਲਡ ਐਸਪੇਰੇਗਸ (Wild Asparagus)। ਲੈਟਿਨ-ਐਸਪੇਰੇਗਸ ਰੇਸੀਮੋਸਸ (Vsparagus Racemosus)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਰਸ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਤਿਕਤ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਭਾਰੀ, ਸਵਾਦ ਭਰਪੂਰ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਠੰਡੀ, ਵੀਰਜ ਵਧਾਊ, ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੂਲ ਆਦਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਦੀ ਘਾਟ, ਪ੍ਰਦਰ, ਬਾਂਝਪਨ, ਹਿਸਟੀਰੀਆ, ਅਤਿਸਾਰ, ਪ੍ਰਮੇਹ, ਸਪਨਦੋਸ਼, ਨਾਮਰਦਗੀ, ਮਿਰਗੀ, ਅਨੀਂਦਰਾਪਨ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪਿੱਤ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ- ਗਲਾ, ਜੀਭ, ਤਾਲੂ, ਆਂਤਰ, ਜੋਨੀ, ਗਰਭ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਗ 'ਤੇ ਫੋੜਾ (ਕੈਂਸਰ) ਆਦਿ ਮੌਕੇ ਵੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛਤਾਵਰ ਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕਰ 7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਛਲੇਸ਼ਮਕ (ਮਸੂਸਿਲੇਜ ਪਿੱਛਲ ਦ੍ਰਵ), ਸੈਪੋਨਿਨ ਅਮੀਨੋ ਅਮਲ ਆਦਿ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛਾਤਵਾਰ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਠੰਡੀ ਅਤੇ ਸਿਨਗੰਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 134<noinclude></noinclude> ry63vn41gfik7fkg5sfvil1qspjk8uv 250 71559 239760 215792 2026-10-10T17:36:59Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239760 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਹਰੜ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਹਰੜ ਦਾ ਦਰਖਤ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦਰਖਤ 60 ਤੋਂ 80 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ 100 ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਦਰਖਤ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਤਣਾ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਲੰਬਾ, ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਮਟਮੈਲੀ ਛਿੱਲ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ 3 ਤੋਂ 8 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, ਲਗਭਗ 2 ਇੰਚ ਚੌੜੇ, ਅੜੂਸਾ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਅੰਡਾਕਾਰ, ਖੁਰਦਰੇ, ਨੋਕਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ-ਮਈ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਪੱਤੇ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਤੇਜ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲ 1 ਤੋਂ 2 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, ਅੰਡਾਕਾਰ, ਇੱਕ ਬੀਜ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਠਲੀ ਬਨਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਖਤ ਤੋਂ ਡਿਗੇ ਕੱਚੇ ਫਲ ਸੁੱਕਣ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਹਰੜ (ਬਾਲ ਹਰੜ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਫਲ ਗੁਠਲੀ ਬਨਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋੜ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪੀਲੀ ਹਰੜ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਖਤ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਹੜੇ ਫਲ ਤੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਹਰੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 15 ਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰ ਵਾਲੀ, ਭਾਰੀ ਪੁਸ਼ਟ, ਬਿਨਾ ਛਿੱਲ ਵਾਲੀ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਰੜ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਹਰੜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਹਰੀਤਕੀ। ਹਿੰਦੀ-ਹਰੜ, ਹ੍ਰੜ। ਮਰਾਠੀ-ਹਿਰੜੇ, ਹਰੜਾ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਹਰੜੇ। ਬੰਗਾਲੀ-ਹਤ੍ਰਕੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਮਾਏਰੋਬੇਲੰਸ (Myrobalans)। ਲੈਟਿਨ-ਟਰਮੀਨੇਲੀਆ ਕੇਬੁਲਾ (Terminalia Chebula)। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੜ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਲਵਣ ਰਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੰਜੇ ਹੀ ਰਸ- ਮਧੁਰ, ਤੇਜ, ਕਟੁ, ਕਸ਼ਾਯ ਅਤੇ ਅਮਲ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਕੁੜੱਤਣ ਵਾਲੀ, ਗੁਣ ਵਿਚ ਹਲਕੀ, ਰੁੱਖੀ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਗਰਮ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਉਮਰ ਵਧਾਊ, ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਪਾਚਣਸ਼ੀਲ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਗੈਸ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਹਿਚਕੀ, ਸੂਲ, ਕੀੜੇ, ਬਵਾਸੀਰ, ਕਬਜ਼, ਖੰਘ, ਸਾਹ, ਬੁਖਾਰ, ਮਲੇਰੀਆ, ਅਤਿਸਾਰ, ਪੱਥਰੀ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪੀਲੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੇਹ ਆਦਿ ਵਿਚ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੜ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਵਿਚ ਚੇਬੁਲਿਨਿਕ ਐਸਿਡ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਟੈਨਿਕ ਐਸਿਡ 30 ਤੋਂ 45 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਗੈਲਿਕ ਐਸਿਡ, ਐਨਥ੍ਰਾਕਵੀਨਿਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਗਲਾਇਕੋਸਾਇਡ, ਰਾਲ ਅਤੇ ਰੰਜਕ ਪਦਾਰਥ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਲਾਇਕੋਸਾਇਡ੍ਰਸ ਕਬਜ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮੀਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੱਤ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਅਣਲੋੜੀਂਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬਨਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 136<noinclude></noinclude> 0lyzzjdyrn0jj3ily76ugg7n7nc88rj 250 71560 239758 215790 2026-10-10T17:11:36Z Amritpal Aman 2020 239758 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> {{center|'''{{larger|ਛੰਖਪੁਸ਼ਪੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜੰਗਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਥਰੀਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੂਟਾ ਲੱਗਭਗ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਠੰਡਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, 1 ਤੋਂ 4 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ, ਤਿੰਨ ਕੋਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਲਣ 'ਤੇ ਮੂਲੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਣਾ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ, ਚਿੱਟੇ ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਛਾਂਖਪੁਸ਼ਪੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਨੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਚਿੱਟੀ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਛਾਂਖਪੁਸ਼ਪੀ ਹੀ ਦਵਾਈਆਂ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਨੇਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਛੋਟੇ, ਗੋਲ, ਚੀਕਨੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭੂਰੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬੀਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹ ਉਂਗਲੀ ਵਰਗੀ ਮੋਟੀ, ਚੌੜੀ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਛਾਂਖਪੁਸ਼ਪੀ, ਰਖਸ਼ੀਰ ਪੁਛਪੀ, ਮਾਂਗਯ ਕੁਸੁਮਾ। ਹਿੰਦੀ-ਛੰਖਾਹੁਲੀ। ਮਰਾਠੀ ਛੰਖਾਵੜੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਛੰਖਾਵਲੀ, ਬੰਗਾਲੀ-ਡਾਕੁਨੀ, ਛੰਖਾਹੁਲੀ। ਲੈਟਿਨ-ਪਲੇਡੇਰਾ ਡੇਕੂਸੇਟਾ (Pladera Decussate)। ਕਾਨਵਾਲਕੁਲਸ ਪਲੂਰਿਕਾਲਿਸ। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛਾਂਖਪੁਸ਼ਪੀ ਕੌੜੇ ਰਸ ਵਾਲੀ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਠੰਡੀ, ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਹਲੀ, ਕਾਂਤਿ, ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਦਿਮਾਗੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਮਾਨਸਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਸਟਰੀਆ, ਅਨੀਂਦ੍ਰਾਪਨ, ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਪਾਗਲਪਨ, ਭੂਮ, ਮਿਰਗੀ, ਦਸਤਾਵਰ, ਕੋਹੜ, ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਾਨਸਿਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦਾ ਵਧਣਾ, ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਸਮੇਂ ਵੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਛਾਂਖਪੁਸ਼ਪੀ ਤਰ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ, ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ, ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਵਧਾਉਣ, ਪਾਗਲਪਨ, ਮਿਰਗੀ, ਅਨੀਂਦਰਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਤੱਤ ਸਫਟਿਕੀਏ ਐਲਕੇਲਾਇਡ ਛੰਖਾਪੁਸ਼ਪੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਅਵੇਸੀਅਲ ਤੇਲ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੇ ਪਾਚੰਗ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਕਰਕੇ ਛਾਂਖਪੁਸ਼ਪੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਮਾਨਸੀਕ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਅਹਿਮ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ 135<noinclude></noinclude> lrsc2n7ibagnw6eh4ybly7ih0qdwwlb 239759 239758 2026-10-10T17:25:50Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 239759 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>{{center|'''{{larger|ਛੰਖਪੁਸ਼ਪੀ}}'''}} ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: {{gap}}ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜੰਗਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਥਰੀਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੂਟਾ ਲੱਗਭਗ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਠੰਡਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, 1 ਤੋਂ 4 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ, ਤਿੰਨ ਕੋਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਲਣ 'ਤੇ ਮੂਲੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਣਾ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ, ਚਿੱਟੇ ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਛਾਂਖਪੁਸ਼ਪੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਨੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਚਿੱਟੀ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਛਾਂਖਪੁਸ਼ਪੀ ਹੀ ਦਵਾਈਆਂ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਨੇਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਫੁੱਲ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲ ਛੋਟੇ, ਗੋਲ, ਚੀਕਨੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭੂਰੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਬੀਜ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਜੜ੍ਹ ਉਂਗਲੀ ਵਰਗੀ ਮੋਟੀ, ਚੌੜੀ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ: {{gap}}ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਛਾਂਖਪੁਸ਼ਪੀ, ਰਖਸ਼ੀਰ ਪੁਛਪੀ, ਮਾਂਗਲਯ ਕੁਸੁਮਾ। ਹਿੰਦੀ-ਛੰਖਾਹੁਲੀ। ਮਰਾਠੀ-ਛੰਖਾਵੜੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਛੰਖਾਵਲੀ, ਬੰਗਾਲੀ-ਡਾਕੁਨੀ, ਛੰਖਾਹੁਲੀ। ਲੈਟਿਨ-ਪਲੇਡੇਰਾ ਡੇਕੂਸੇਟਾ (Pladera Decussate)। ਕਾਨਵਾਲਕੁਲਸ ਪਲੂਰਿਕਾਲਿਸ। ਗੁਣ: {{gap}}ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਛਾਂਖਪੁਸ਼ਪੀ ਕੌੜੇ ਰਸ ਵਾਲੀ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਮਧੁਰ, ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਠੰਡੀ, ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਹਲੀ, ਕਾਂਤਿ, ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਦਿਮਾਗੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਮਾਨਸਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਸਟਰੀਆ, ਅਨੀਂਦ੍ਰਾਪਨ, ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਪਾਗਲਪਨ, ਭ੍ਰਮ, ਮਿਰਗੀ, ਦਸਤਾਵਰ, ਕੋਹੜ, ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਾਨਸਿਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦਾ ਵਧਣਾ, ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਸਮੇਂ ਵੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਸੀਰ ਵਿਚ ਛਾਂਖਪੁਸ਼ਪੀ ਤਰ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ, ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ, ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਵਧਾਉਣ, ਪਾਗਲਪਨ, ਮਿਰਗੀ, ਅਨੀਂਦਰਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀ ਹੈ। {{gap}}ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਤੱਤ ਸਫਟਿਕੀਏ ਐਲਕੇਲਾਇਡ ਛੰਖਾਪੁਸ਼ਪੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਅਛੇਸੀਅਲ ਤੇਲ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੇ ਪਾਚੰਗ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਕਰਕੇ ਛਾਂਖਪੁਸ਼ਪੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਮਾਨਸੀਕ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਅਹਿਮ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 135<noinclude></noinclude> pndil1en9qqb177jja9wyijq4ue1mnz 250 75319 239762 238767 2026-10-11T00:10:53Z Tamanpreet Kaur 606 239762 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਜਾਣ-ਪਛਾਣ}}}} {{gap}}ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ (1898-25-12-1961) ਉੱਘੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਲਾਸਾਨੀ ਵਕਤਾ ਤੇ ਸਿਖ ਚਿੰਤਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪੂਰਾਂ ਦੇ ਪੂਰ ਸਿਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣਾਏ ਤੇ ਸਿਖ ਪ੍ਚਾਰ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਕਬੂਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਏਨੇ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਵਰਗ ਦਾ ਸਰੋਤਾ ਆਪਦੀ ਦਲੀਲ ਤੋਂ ਕਾਇਲ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਕਤੋ ਨੂੰ ਵੀ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਰੋਤਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅਸਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਖਿਆਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੈਲੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚੋ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਦਾਨੋਂ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। {{gap}}ਤਹਿਸੀਲ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਗਤਪੁਰਾ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਚਾਰ ਵਿਦਿਆਲਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1933 ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਿਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਥਾਪੇ ਗਏ। ਸਿਖ ਧਰਮ ਚਿੰਤਨ ਸੰਬੰਧੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਸਕ-ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦੀ ਧਾਂਕ ਜਮਾ ਲਈ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਹਿਬਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ਬਾਰੇ ਸੋਝੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਅਦੁੱਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਿਰੋ ਤੱਥ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਸੱਚ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਤੇਜੱਸਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਸੱਚ ਵਿਚ ਹਲੂਲ ਹੋਣ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ। {{gap}}ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਦੇ ਵੀ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋ. ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚੋਂ ਇਸਦੀ ਕਾਪੀ ਸਾਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਨਾ ਕਰਦੇ। ਪਦਮ ਜੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸਿਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਸਿਖ ਪ੍ਚਾਰਕਾਂ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲੈਕਚਰ ਮਹਾਂ ਚਾਨਣ ਤੇ ਸਿਖ ਧਰਮ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਆਪਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੇਠ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<noinclude></noinclude> b01gjl1c86iq3dxjn6qu57g1p52rj2j 239763 239762 2026-10-11T00:17:32Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 239763 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਜਾਣ-ਪਛਾਣ}}}} {{gap}}ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ (1898-25-12-1961) ਉੱਘੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਲਾਸਾਨੀ ਵਕਤਾ ਤੇ ਸਿਖ ਚਿੰਤਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪੂਰਾਂ ਦੇ ਪੂਰ ਸਿਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣਾਏ ਤੇ ਸਿਖ ਪ੍ਚਾਰ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਕਬੂਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਏਨੇ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਵਰਗ ਦਾ ਸਰੋਤਾ ਆਪਦੀ ਦਲੀਲ ਤੋਂ ਕਾਇਲ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਕਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਰੋਤਾ-ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅਸਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਖਿਆਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੈਲੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚੇ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਦਾਨੋਂ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। {{gap}}ਤਹਿਸੀਲ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਗਤਪੁਰਾ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਦਿਆਲਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1933 ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਿਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਥਾਪੇ ਗਏ। ਸਿਖ ਧਰਮ ਚਿੰਤਨ ਸੰਬੰਧੀ ''ਅੰਮ੍ਰਿਤ'' ਮਾਸਕ-ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦੀ ਧਾਂਕ ਜਮਾ ਲਈ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਹਿਬਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ਬਾਰੇ ਸੋਝੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਅਦੁੱਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਿਰੇ ਤੱਥ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਸੱਚ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਤੇਜੱਸਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਸੱਚ ਵਿਚ ਹਲੂਲ ਹੋਣ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ। {{gap}}ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਦੇ ਵੀ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋ. ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚੋਂ ਇਸਦੀ ਕਾਪੀ ਸਾਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਨਾ ਕਰਦੇ। ਪਦਮ ਜੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸਿਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਸਿਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ''ਲੈਕਚਰ ਮਹਾਂ ਚਾਨਣ'' ਤੇ ''ਸਿਖ ਧਰਮ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ'' ਆਪਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੇਠ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<noinclude></noinclude> m7xsvllddwh68olulskbvt7syy4sd7m 239818 239763 2026-10-11T11:58:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 239818 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਜਾਣ-ਪਛਾਣ}}}} {{gap}}ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ (1898-25-12-1961) ਉੱਘੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, ਲਾਸਾਨੀ ਵਕਤਾ ਤੇ ਸਿਖ ਚਿੰਤਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪੂਰਾਂ ਦੇ ਪੂਰ ਸਿਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣਾਏ ਤੇ ਸਿਖ ਪ੍ਚਾਰ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਕਬੂਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਜਾਦੂਗਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਏਨੇ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਵਰਗ ਦਾ ਸਰੋਤਾ ਆਪਦੀ ਦਲੀਲ ਤੋਂ ਕਾਇਲ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਕਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਰੋਤਾ-ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅਸਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਖਿਆਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਰੈਲੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚੇ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਦਾਨੋਂ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।</br> {{gap}}ਤਹਿਸੀਲ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਗਤਪੁਰਾ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਦਿਆਲਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1933 ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਿਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਥਾਪੇ ਗਏ। ਸਿਖ ਧਰਮ ਚਿੰਤਨ ਸੰਬੰਧੀ ''ਅੰਮ੍ਰਿਤ'' ਮਾਸਕ-ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦੀ ਧਾਂਕ ਜਮਾ ਲਈ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿਚ ਬੇਹੱਦ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਹੇ ਹਨ।</br> {{gap}}ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਹਿਬਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ਬਾਰੇ ਸੋਝੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਅਦੁੱਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਨਿਰੇ ਤੱਥ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਸੱਚ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਤੇਜੱਸਵੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਸੱਚ ਵਿਚ ਹਲੂਲ ਹੋਣ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਠੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਵੀ।</br> {{gap}}ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕਦੇ ਵੀ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋ. ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚੋਂ ਇਸਦੀ ਕਾਪੀ ਸਾਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਨਾ ਕਰਦੇ। ਪਦਮ ਜੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸਿਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਸਿਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ''ਲੈਕਚਰ ਮਹਾਂ ਚਾਨਣ'' ਤੇ ''ਸਿਖ ਧਰਮ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ'' ਆਪਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਹੇਠ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। {{nop}}<noinclude></noinclude> 95ob2387leswt46ycpf5ewhmvuac1k4 250 75415 239761 239563 2026-10-11T00:09:44Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 239761 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਬੁੱਧ ਮਤ|29}}</noinclude>ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਖ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਕੱਠ ਸੱਚਾ ਤਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਇਕ-ਮਿਕ ਹੋਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਜਗਤ ਨਾਲ ਇਕ-ਮਿਕ ਹੋਣਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਵਿੱਥ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਵੱਡੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ 'ਮੈਂ' 'ਮੇਰੀ' ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੋ ਕੇ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਅਰਹੰਤ (ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ) ਹੋ 'ਨਿਰਵਾਣ' ਤਕ ਪੁੱਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਅਰਹੰਤ ਹੋਣ ਲਈ ਉਹ ਕਰਮ-ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਾਂਗ ਕਰਮ ਵੀ ਬੇਅੰਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੀ ਚਲਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਕਰਮ ਉਸਦੀ ਨਵੀਂ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਉੱਚਾ ਨੀਵਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਦਰੱਖ਼ਤ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲ ਬੀਜ ਦੀ ਹੀ ਇਕ ਸੂਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਕਰਮ-ਫਲ ਨੂੰ ਕਈ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਾ ਕੇ ਫੁੱਲ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਉਤਾਂਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸਹੀ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਜਗਿਆਸੂ ਨੂੰ ਅਰਹੰਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਿਰਵਾਣ ਤਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਜੋ ਕਰਮ ਨੂੰ ਉਂਚਾਈ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅੱਠਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ</br> 1. ਸੱਚੇ ਵਿਚਾਰ-ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਹਿਮ ਜਾਂ ਭੁਲੇਖੇ ਦੇ</br> 2. ਸੱਚੇ ਇਰਾਦੇ-ਉੱਚੇ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਉੱਦਮੀ ਦੇ ਕਰਨ ਯੋਗ।</br> 3. ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ—ਮੁਲਾਇਮ, ਸਰਲ ਤੇ ਸੂਧੀ।</br> 4. ਸੱਚਾ ਚਲਨ-ਸ਼ਾਂਤ, ਭਲਾ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ</br> 5. ਸੱਚੀ ਕਮਾਈ-ਕਿਸੇ ਜਾਨਦਾਰ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਜਾਂ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।</br> 6. ਸੱਚਾ ਉੱਦਮ—ਸ੍ਵੈ-ਸਿੱਖ੍ਯਾ ਤੇ ਸ੍ਵੈ-ਸੰਜਮ ਵਾਲਾ।</br> 7. ਸੱਚੀ ਚੇਤਨਤਾ-ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਮਨ ਸਹਿਤ।</br> 8. ਸੱਚੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਤੇ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀ।</br> {{gap}}ਇਹ ਸਾਧਨ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬੁੱਧ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਰਹੰਤ ਪਦ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਰਹੰਤ ਪਦ ਵੀ ਅੱਗੇ ਕਈ ਦਰਜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਣ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੈਂਤੀ ਹਾਲਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੈਂਤੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਮਨੌਤ ਦੇ ਫ਼ਰਕਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬੋਧੀਆਂ ਦੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਫ਼ਿਰਕੇ ਕਾਇਮ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਤਭੇਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਅਰਹੰਤ ਪਦ ਦਾ ਆਰੰਭ ਤਾਂ ਸਾਧਾਰਣ<noinclude></noinclude> gwzmggmly3nwrvnksgfm9y6n9f3cqqp 250 75430 239764 2026-10-11T00:28:27Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 239764 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਬੁੱਧ ਮਤ|31}} {{rule}}</noinclude>ਹੀ ਹੈ; ਜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਜਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਅਰਹੰਤ ਲਈ 30 ਗੱਲਾਂ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਮੂਮਨ ਉੱਚੇ ਇਖ਼ਲਾਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵ ਮਾਤਰ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਸੰਬੰਧੀ ਹਨ। {{gap}}ਉੱਪਰ ਦੱਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਜੋ ਬੁੱਧ ਮਤ ਨੂੰ ਦੂਸਰਿਆਂ ਮਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਨਖੇੜਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੂਰਨ ਹਸਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਈਸ਼ਵਰ, ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਤੋਂ ਉੱਕਾ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਨਜਾਤ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹੋਰ ਮਤਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਬੁੱਧ ਵੀ ਸ਼ਫ਼ਾਇਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਜਾਤ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਬੁੱਧ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਿਰਮੂਲ ਹੈ। ਜਿਹਾ ਕਿ ''ਧੰਪਦ''<ref>ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਇਕ ਪੋਥੀ</ref> ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, "ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਲਾਸੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜ਼ਾਤ ਨਾਲ ਤਅੱਲਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" ਬਸ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਕਿਸੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਨੂੰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਆਪ ਉੱਦਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਦਦ, ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼ ਜਾਂ ਰਹਿਮਤ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿਵਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿਵਾਉਂਦਾ, ਉਥੇ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਲਈ ਵੀ ਕੋਈ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ। ''ਧੰਪਦ'' ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਸ਼ਿਕਸਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਬੁੱਧ ਮਤ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ (ਪਟਾਰੀਆਂ) ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤਕ ਉਹ ਲਿਖੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗਈਆਂ, ਬਲਕਿ ਸੀਨਾ-ਬ-ਸੀਨਾ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਵੀ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮੁਆਮਲੇ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤਾਲੀਮ ਦਾ ਇਕ ਅੰਗ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਸਭਾ, ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਦੁਲਵਾ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੁੱਧ ਦੇ ਲੈਂਪ ਨੂੰ ਅਣਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਨੇ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਮਤ ਦੇ ਕਈ ਅੰਗਾਂ ਬਾਬਤ ਮਤਭੇਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕੌਂਸਲ, ਮਗਧ ਕੋਲ<noinclude></noinclude> av3t3csp91y7qx3qdl4cdd0yhasczyn 250 75431 239772 2026-10-11T01:54:07Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 239772 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh||ਈਸਾ|79}} {{rule}}</noinclude>ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸਮਾਂ ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਿਸਰੀ ਕਾਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿੱਖੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਕੁ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਵਿਚ ਜੋਗੀਆਂ ਕੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਸਾਲ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਦ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿਚ ਇਕ ਫ਼ਰੰਗੀ ਰਮਤੇ ਨੂੰ ਇਕ ਇੰਜੀਲ, ਇਬਰਾਨੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਮਿਲੀ, ਜਿਹੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਈਸਾ ਨੇ ਕਈ ਬਰਸ ਤਕ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤਾਂ ਪਾਸੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਲੇਖ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਰੂਸੀ ਰਮਤੇ (ਸਿਆਹ) ਨੂੰ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜ਼ਾਊਚ ਸੀ, ਤਿੱਬਤ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪੱਛਮ ਵਿਚੋਂ ਏਥੇ ਆਇਆ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਧਰਮ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਲਿਖਾਰੀ ਦਾ ਇਹ ਕਿਆਸ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਰਸ਼ ਈਸਾ ਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੱਬਤ ਵਿਚ ਵਿੱਦਿਆ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਗਿਆ। {{gap}}ਈਸਾ ਦੀ ਉਮਰ 30 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਯੂਹੰਨਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਅਜੀਬ ਬੰਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਊਠਾਂ ਦੀ ਉੱਨ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਲੱਕ ਨੂੰ ਚੰਮ ਦਾ ਇਕ ਪਟਕਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਟਿੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸਦਾ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਲੋਕ ਤੌਬਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੀਖਿਆ ਵੀ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਯੋਰੋਸ਼ਲਮ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕ ਉਸ ਕੋਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਯਰੂਨ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਬਪਤਸਮਾ (ਈਸਾਈ ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਜੋ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ) ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫ਼ਰੀਸੀ ਅਤੇ ਸਦੂਕੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਾਣ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭੀ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਕੁਹਾੜਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਚੰਗਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬਪਤਸਮਾ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੜਾ ਬਲੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਜੋੜੇ ਝਾੜਨ ਦੇ ਲਾਇਕ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੂਹ-ਉਲ-ਕੁਦਸ ਨਾਲ ਬਪਤਸਮਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਹਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਛੱਜ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੋਹਲ ਨੂੰ ਛੱਡੇਗਾ। ਦਾਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖੇਗਾ ਤੇ ਕੂੜੇ ਕਰਕਟ ਨੂੰ ਜਲਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਈਸਾ ਵੀ ਗੁਲੇਲ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਬਪਤਸਮਾ ਦੇ। ਯੂਹੰਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪ ਤੇਰਾ ਮੁਥਾਜ ਹਾਂ ਪਰ ਤੂੰ ਉਲਟਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ। ਯਸੂਹ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਕੁਛ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਣ ਦੇ। ਤਾਂ<noinclude></noinclude> 2y9oqd6zichj47qptjtz5yaztp9ael6 250 75432 239784 2026-10-11T03:33:37Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 239784 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|80|ਜੀਵਨ ਕਿਰਨਾ|}} {{rule}}</noinclude>ਯੂਹੰਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਪਤਸਮਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਰੂਹ ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਉਹਦੇ ਉੱਤੋ ਉਤਰੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਬੇਟਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹਾਂ। ਤਦ ਯੂਹੰਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੁ ਸ਼ੈਤਾਨ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ 40 ਦਿਨ ਤੋਂ 40 ਰਾਤਾਂ ਭੁੱਖਾ ਰਿਹਾ। ਸ਼ੈਤਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕੱਦਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਖੜਾ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਬਨੇਰੇ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਂਗਾ ਤਾਂ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪੇ ਬਚਾ ਲੈਣਗੇ। ਈਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਨਾ ਕਰ। ਫੇਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਈਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੂਰ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ੁਦਾ ਅੱਗੇ ਹੀ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਤਦ ਸ਼ੈਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਯੂਹੰਨਾ ਪਕੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੋਫਰ ਨਾਹੂਨ ਵਿਚ ਵੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਉਸਨੇ ਮਨਾਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਲੋਕੋ ਤੌਬਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੱਬ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗਲੀਲ ਦੇ ਛੰਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ਮੂਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰਰੇਆਸ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਦੇ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਓ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੰਦੇ ਪਕੜਨ ਵਾਲੇ ਬਣਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਤੁਰੇ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਵਿਚੋਂ 12 ਆਪਣੇ ਰਸੂਲ ਚੁਣੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਇਹ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਸਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਯਾਕੂਬ, ਯੂਹੰਨਾ, ਫਿਲਿਪਸ, ਬਰਤਲਮਾਈ, ਮਿਤੀ, ਤੂਮਾ, ਯਾਕੂਬ ਹਲਫਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤਦਈ, ਸ਼ਮਊਨ ਕਨਾਨੀ ਤੋਂ ਯਹੂਦਾ ਅਨਕਊਤੀ ਹਨ। ਈਸਾ ਸਾਰੇ ਗਲੀਲ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਫਿਰ ਕੇ ਧਰਮ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਮਿਰਗੀ ਅਤੇ ਲਕਵੇਂ ਵਾਲੇ ਰੋਗੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ ਜਦ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਭੀੜ ਬੱਝ ਗਈ। ਉਹ ਭੀੜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਥਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਜਦ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: {{gap}}"ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਦਿਲ ਦੇ ਗ਼ਰੀਬ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਹੈ! ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਨਿਮਾਣੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਣ ਪਾਉਣਗੇ! {{gap}}"ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਸੁਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣਗੇ! {{gap}}ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਸੱਚੇ ਹਨ! {{gap}}ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦਇਆਵਾਨ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।<noinclude></noinclude> 3ubyh1ckbhnjo1xp7fvn815t27ooe76 239785 239784 2026-10-11T03:33:57Z Tamanpreet Kaur 606 239785 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" />{{rh|80|ਜੀਵਨ ਕਿਰਨਾ|}} {{rule}}</noinclude>ਯੂਹੰਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਪਤਸਮਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਰੂਹ ਕਬੂਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਉਹਦੇ ਉੱਤੋ ਉਤਰੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਬੇਟਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹਾਂ। ਤਦ ਯੂਹੰਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੁ ਸ਼ੈਤਾਨ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ 40 ਦਿਨ ਤੋਂ 40 ਰਾਤਾਂ ਭੁੱਖਾ ਰਿਹਾ। ਸ਼ੈਤਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕੱਦਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਛੱਤ 'ਤੇ ਖੜਾ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਬਨੇਰੇ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਂਗਾ ਤਾਂ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪੇ ਬਚਾ ਲੈਣਗੇ। ਈਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਨਾ ਕਰ। ਫੇਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਭਾਗ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਈਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਐ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੂਰ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ੁਦਾ ਅੱਗੇ ਹੀ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਤਦ ਸ਼ੈਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਯੂਹੰਨਾ ਪਕੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੋਫਰ ਨਾਹੂਨ ਵਿਚ ਵੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਉਸਨੇ ਮਨਾਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਲੋਕੋ ਤੌਬਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੱਬ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗਲੀਲ ਦੇ ਛੰਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ਮੂਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰਰੇਆਸ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਦੇ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਓ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੰਦੇ ਪਕੜਨ ਵਾਲੇ ਬਣਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਤੁਰੇ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਵਿਚੋਂ 12 ਆਪਣੇ ਰਸੂਲ ਚੁਣੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਇਹ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਸਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਯਾਕੂਬ, ਯੂਹੰਨਾ, ਫਿਲਿਪਸ, ਬਰਤਲਮਾਈ, ਮਿਤੀ, ਤੂਮਾ, ਯਾਕੂਬ ਹਲਫਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤਦਈ, ਸ਼ਮਊਨ ਕਨਾਨੀ ਤੋਂ ਯਹੂਦਾ ਅਨਕਊਤੀ ਹਨ। ਈਸਾ ਸਾਰੇ ਗਲੀਲ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਫਿਰ ਕੇ ਧਰਮ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਮਿਰਗੀ ਅਤੇ ਲਕਵੇਂ ਵਾਲੇ ਰੋਗੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਲਿਆਉਣ ਨਾਲ ਜਦ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਭੀੜ ਬੱਝ ਗਈ। ਉਹ ਭੀੜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਥਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਜਦ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: {{gap}}"ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਦਿਲ ਦੇ ਗ਼ਰੀਬ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਹੈ! ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਨਿਮਾਣੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਣ ਪਾਉਣਗੇ! {{gap}}"ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਸੁਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣਗੇ! {{gap}}ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜੋ ਸੱਚੇ ਹਨ! {{gap}}ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦਇਆਵਾਨ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ!<noinclude></noinclude> mytycrf1xr37w0o1m6ovl72ix8pj87r