ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 10 633 241107 172583 2026-10-17T14:19:10Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241107 wikitext text/x-wiki {{block center/s | class = {{{class|}}} | width = {{{width|}}} | height = {{{height|}}} | align = {{{talign|{{{align|}}}}}} | align-last = {{{talign-last|{{{align-last|}}}}}} | max-width = {{{max-width|}}} | style = {{{style|}}} | title = {{{title|}}} }} {{{text|{{{body|{{{1}}}}}}}}} {{block center/e}}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 71bs9etn1wpa9jp7b8lmmzmy6tcf524 250 3205 241108 75487 2026-10-17T14:22:09Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude> {{center|੧ਓ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ॥ਅਥ ਕਿੱਸਾ ਸੱਸੀ ਪੁੱਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤ ਲਖਸ਼ਾਹ ਲਿਖ੍ਯਤੇ॥ ਡੇਉਢ}} {{block center/s}}<poem> ਸਿਫਤ ਕਹੂੰ ਕਾਦਰ ਦੀ ਮੁਖ ਥੀਂ ਹੋਵੇ ਫਜ਼ਲ ਅਕਾਰੀ ਮਿਟੇ ਕਹਾਰੀ॥ ਚੌਦਾਂ ਤਬਕਾਂ ਬੀਚ ਰਬੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਬਖਤ ਸ੍ਰਦਾਰੀ ਕਲਾ ਪਸਾਰੀ॥ ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਚਰਾਗ ਸਾਜ ਦੋ ਮਿਟੀ ਗ਼ਰਦ ਗ਼ੁਫਾਰੀ ਓਸ ਪੁਕਾਰੀ॥ ਆਦਮ ਹੱਵਾ ਉਪਾਇ ਇਸ਼ਕ ਥੀਂ ਰਚੀਏ ਖਲਕਤ ਸਾਰੀ ਅਰ ਨਰ ਨਾਰੀ॥੧॥ ਜਿੰਨ ਇਨਸਾਨ ਫਰਿਸਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਦਰ ਪਰ ਖੜੇ ਸਵਾਲੀ ਕੁਦਰਤ ਪਾਲੀ॥ ਲੈਂਦਾ ਖਬਰ ਜੀਆਂ ਦੀ ਆਪੇ ਜਿਵੇਂ ਬਾਗ ਦਾ ਮਾਲੀ ਜਗ ਦਾ ਪਾਲੀ॥ ਹਰ ਹਰ ਅੰਦਰ ਵਸੇ ਆਪ ਓਹ ਜਾਇ ਨਾ ਕਾਈ ਖਾਲੀ ਜੋਤ ਨਿਰਾਲੀ॥ ਭੂਲ ਚੂਕ ਜੋ ਕਹੇ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਓਹ ਜਿਨਾਬ ਹੈ ਆਲੀ<noinclude></poem>{{block center/e}}</noinclude> 6kxinsrb20hzdi786bx03tjdap2i4zi 241111 241108 2026-10-17T14:26:46Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude> {{center|੧ਓ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ॥ਅਥ ਕਿੱਸਾ ਸੱਸੀ ਪੁੱਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤ ਲਖਸ਼ਾਹ ਲਿਖ੍ਯਤੇ॥ ਡੇਉਢ}} {{block center/s}}<poem> ਸਿਫਤ ਕਹੂੰ ਕਾਦਰ ਦੀ ਮੁਖ ਥੀਂ ਹੋਵੇ ਫਜ਼ਲ ਅਕਾਰੀ ਮਿਟੇ ਕਹਾਰੀ॥ ਚੌਦਾਂ ਤਬਕਾਂ ਬੀਚ ਰਬੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਬਖਤ ਸ੍ਰਦਾਰੀ ਕਲਾ ਪਸਾਰੀ॥ ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਚਰਾਗ ਸਾਜ ਦੋ ਮਿਟੀ ਗ਼ਰਦ ਗ਼ੁਫਾਰੀ ਓਸ ਪੁਕਾਰੀ॥ ਆਦਮ ਹੱਵਾ ਉਪਾਇ ਇਸ਼ਕ ਥੀਂ ਰਚੀਏ ਖਲਕਤ ਸਾਰੀ ਅਰ ਨਰ ਨਾਰੀ॥੧॥ ਜਿੰਨ ਇਨਸਾਨ ਫਰਿਸਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਦਰ ਪਰ ਖੜੇ ਸਵਾਲੀ ਕੁਦਰਤ ਪਾਲੀ॥ ਲੈਂਦਾ ਖਬਰ ਜੀਆਂ ਦੀ ਆਪੇ ਜਿਵੇਂ ਬਾਗ ਦਾ ਮਾਲੀ ਜਗ ਦਾ ਪਾਲੀ॥ ਹਰ ਹਰ ਅੰਦਰ ਵਸੇ ਆਪ ਓਹ ਜਾਇ ਨਾ ਕਾਈ ਖਾਲੀ ਜੋਤ ਨਿਰਾਲੀ॥ ਭੂਲ ਚੂਕ ਜੋ ਕਹੇ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਓਹ ਜਿਨਾਬ ਹੈ ਆਲੀ</poem><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> sl1k3j4b9arat6d3degdsszz23t9gms 241114 241111 2026-10-17T14:28:40Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude> {{center|੧ਓ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ ॥ਅਥ ਕਿੱਸਾ ਸੱਸੀ ਪੁੱਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤ ਲਖਸ਼ਾਹ ਲਿਖ੍ਯਤੇ॥ ਡੇਉਢ}} {{block center/s}} ਸਿਫਤ ਕਹੂੰ ਕਾਦਰ ਦੀ ਮੁਖ ਥੀਂ ਹੋਵੇ ਫਜ਼ਲ ਅਕਾਰੀ ਮਿਟੇ ਕਹਾਰੀ॥</br> ਚੌਦਾਂ ਤਬਕਾਂ ਬੀਚ ਰਬੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਬਖਤ ਸ੍ਰਦਾਰੀ ਕਲਾ ਪਸਾਰੀ॥</br> ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਚਰਾਗ ਸਾਜ ਦੋ ਮਿਟੀ ਗ਼ਰਦ ਗ਼ੁਫਾਰੀ ਓਸ ਪੁਕਾਰੀ॥</br> ਆਦਮ ਹੱਵਾ ਉਪਾਇ ਇਸ਼ਕ ਥੀਂ ਰਚੀਏ ਖਲਕਤ ਸਾਰੀ ਅਰ ਨਰ ਨਾਰੀ॥੧॥ ਜਿੰਨ ਇਨਸਾਨ ਫਰਿਸਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਦਰ ਪਰ ਖੜੇ ਸਵਾਲੀ ਕੁਦਰਤ ਪਾਲੀ॥</br> ਲੈਂਦਾ ਖਬਰ ਜੀਆਂ ਦੀ ਆਪੇ ਜਿਵੇਂ ਬਾਗ ਦਾ ਮਾਲੀ ਜਗ ਦਾ ਪਾਲੀ॥</br> ਹਰ ਹਰ ਅੰਦਰ ਵਸੇ ਆਪ ਓਹ ਜਾਇ ਨਾ ਕਾਈ ਖਾਲੀ ਜੋਤ ਨਿਰਾਲੀ॥</br> ਭੂਲ ਚੂਕ ਜੋ ਕਹੇ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਓਹ ਜਿਨਾਬ ਹੈ ਆਲੀ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> jyygcnswczy5fdmb9zch48pkyckbw80 250 3206 241109 218208 2026-10-17T14:24:18Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੨)|}} {{block center/s}}<poem></noinclude>ਬਖਸ਼ਨ ਵਾਲੀ॥੨॥ ਆਹਦ ਇਸ਼ਕ ਥੀਂ ਆਹਮਦ ਕੀਤਾ ਮੀਮ ਮਿਲਾ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਕਹ੍ਯਾ ਜ਼ਬਾਨੀ॥ ਚੌਦਾਂ ਤਬਕ ਕੀਏ ਤੁਧ ਖਾਤ੍ਰ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨੀ ਜੋਤ ਨੂੂਰਾਨੀ॥ ਜ਼ਾਤ ਪਾਕ ਲੌਲਾਕ ਬਨਾਈ ਆਈ ਸਿਫਤ ਕੁਰਾਨੀ ਸਚੁ ਕਰ ਮਾਨੀ॥ ਮੇਹਰ ਨਬੂਵਤ ਸ੍ਰਵਰ ਤਾਈਂ ਲਾਈ ਆਪ ਨਸ਼ਾਨੀ ਕਲਮ ਰਬਾਨੀ॥੩॥ ਚਾਰ ਯਾਰ ਸਚਿਆਰ ਨਬੀ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ ਜਗ ਸਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਸਤਾਰੇ॥ ਅਬੂ ਬਕਰ ਸਦੀਕ ਰਫੀਕੀ ਉਮਰ ਖਿਤਾਬ ਪਿਆਰੇ ਹਕ ਸੰਵਾਰੇ॥ ਜਿਗਰ ਜਾਨ ਉਸਮਾਨ ਗ਼ਨੀ ਬੁਝ ਥੀਏ ਮੁਰਤਜ਼ ਭਾਰੇ ਗਬਰਬਦਹਾਰੇ॥ ਜੋ ਨਰ ਕਰਦੇ ਸਿਫਤ ਉਨਾ ਦੀ ਜਿੰਨਤ ਵਿਚ ਉਲਾਰੇ ਲੈਣ ਝੁਲਾਰੇ॥੪॥ ਆਲ ਨਬੀ ਉਲਾਦ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਬਖਸੇ ਧੀਰਾਂ ਧੀਰਾਂ ਭੇਜ ਬਲ ਬੀਰਾਂ॥ ਨਾਮ ਲਿਯਾਂ ਦੁਖ ਹੋਵਨ ਦੂਰ ਸਭ ਝੜਦੇ ਤੌਕ ਜੰਜੀਰਾਂ ਅਮਨ ਅਸੀਰਾਂ॥ ਅਧਿਆਂ ਲੋਇ ਔਤਰਿਆਂ ਸੰਤੁਤ ਦੁਧ ਮਲਾਈਆਂ ਖੀਰਾਂ ਦੇਇ ਫਕੀਰਾਂ॥ ਲਖ<noinclude></poem>{{block center/e}}</noinclude> k6h20efcpzou0sjdr1awdqbh9x4agg2 241110 241109 2026-10-17T14:25:18Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੨)|}} {{block center/s}}<poem></noinclude>ਬਖਸ਼ਨ ਵਾਲੀ॥੨॥ ਆਹਦ ਇਸ਼ਕ ਥੀਂ ਆਹਮਦ ਕੀਤਾ ਮੀਮ ਮਿਲਾ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਕਹ੍ਯਾ ਜ਼ਬਾਨੀ॥ ਚੌਦਾਂ ਤਬਕ ਕੀਏ ਤੁਧ ਖਾਤ੍ਰ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨੀ ਜੋਤ ਨੂੂਰਾਨੀ॥ ਜ਼ਾਤ ਪਾਕ ਲੌਲਾਕ ਬਨਾਈ ਆਈ ਸਿਫਤ ਕੁਰਾਨੀ ਸਚੁ ਕਰ ਮਾਨੀ॥ ਮੇਹਰ ਨਬੂਵਤ ਸ੍ਰਵਰ ਤਾਈਂ ਲਾਈ ਆਪ ਨਸ਼ਾਨੀ ਕਲਮ ਰਬਾਨੀ॥੩॥ ਚਾਰ ਯਾਰ ਸਚਿਆਰ ਨਬੀ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ ਜਗ ਸਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਸਤਾਰੇ॥ ਅਬੂ ਬਕਰ ਸਦੀਕ ਰਫੀਕੀ ਉਮਰ ਖਿਤਾਬ ਪਿਆਰੇ ਹਕ ਸੰਵਾਰੇ॥ ਜਿਗਰ ਜਾਨ ਉਸਮਾਨ ਗ਼ਨੀ ਬੁਝ ਥੀਏ ਮੁਰਤਜ਼ ਭਾਰੇ ਗਬਰਬਦਹਾਰੇ॥ ਜੋ ਨਰ ਕਰਦੇ ਸਿਫਤ ਉਨਾ ਦੀ ਜਿੰਨਤ ਵਿਚ ਉਲਾਰੇ ਲੈਣ ਝੁਲਾਰੇ॥੪॥ ਆਲ ਨਬੀ ਉਲਾਦ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਬਖਸੇ ਧੀਰਾਂ ਧੀਰਾਂ ਭੇਜ ਬਲ ਬੀਰਾਂ॥ ਨਾਮ ਲਿਯਾਂ ਦੁਖ ਹੋਵਨ ਦੂਰ ਸਭ ਝੜਦੇ ਤੌਕ ਜੰਜੀਰਾਂ ਅਮਨ ਅਸੀਰਾਂ॥ ਅਧਿਆਂ ਲੋਇ ਔਤਰਿਆਂ ਸੰਤੁਤ ਦੁਧ ਮਲਾਈਆਂ ਖੀਰਾਂ ਦੇਇ ਫਕੀਰਾਂ॥ ਲਖ </poem>{{block center/e}}<noinclude></noinclude> fi6p0wu4c4nb7ohswda6jpvti8ooxe7 241112 241110 2026-10-17T14:26:59Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੨)|}} {{block center/s}}</noinclude><poem>ਬਖਸ਼ਨ ਵਾਲੀ॥੨॥ ਆਹਦ ਇਸ਼ਕ ਥੀਂ ਆਹਮਦ ਕੀਤਾ ਮੀਮ ਮਿਲਾ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਕਹ੍ਯਾ ਜ਼ਬਾਨੀ॥ ਚੌਦਾਂ ਤਬਕ ਕੀਏ ਤੁਧ ਖਾਤ੍ਰ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨੀ ਜੋਤ ਨੂੂਰਾਨੀ॥ ਜ਼ਾਤ ਪਾਕ ਲੌਲਾਕ ਬਨਾਈ ਆਈ ਸਿਫਤ ਕੁਰਾਨੀ ਸਚੁ ਕਰ ਮਾਨੀ॥ ਮੇਹਰ ਨਬੂਵਤ ਸ੍ਰਵਰ ਤਾਈਂ ਲਾਈ ਆਪ ਨਸ਼ਾਨੀ ਕਲਮ ਰਬਾਨੀ॥੩॥ ਚਾਰ ਯਾਰ ਸਚਿਆਰ ਨਬੀ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ ਜਗ ਸਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਸਤਾਰੇ॥ ਅਬੂ ਬਕਰ ਸਦੀਕ ਰਫੀਕੀ ਉਮਰ ਖਿਤਾਬ ਪਿਆਰੇ ਹਕ ਸੰਵਾਰੇ॥ ਜਿਗਰ ਜਾਨ ਉਸਮਾਨ ਗ਼ਨੀ ਬੁਝ ਥੀਏ ਮੁਰਤਜ਼ ਭਾਰੇ ਗਬਰਬਦਹਾਰੇ॥ ਜੋ ਨਰ ਕਰਦੇ ਸਿਫਤ ਉਨਾ ਦੀ ਜਿੰਨਤ ਵਿਚ ਉਲਾਰੇ ਲੈਣ ਝੁਲਾਰੇ॥੪॥ ਆਲ ਨਬੀ ਉਲਾਦ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਬਖਸੇ ਧੀਰਾਂ ਧੀਰਾਂ ਭੇਜ ਬਲ ਬੀਰਾਂ॥ ਨਾਮ ਲਿਯਾਂ ਦੁਖ ਹੋਵਨ ਦੂਰ ਸਭ ਝੜਦੇ ਤੌਕ ਜੰਜੀਰਾਂ ਅਮਨ ਅਸੀਰਾਂ॥ ਅਧਿਆਂ ਲੋਇ ਔਤਰਿਆਂ ਸੰਤੁਤ ਦੁਧ ਮਲਾਈਆਂ ਖੀਰਾਂ ਦੇਇ ਫਕੀਰਾਂ॥ ਲਖ </poem>{{block center/e}}<noinclude></noinclude> h4bn0vfw98lt7tl48qlw2rfjgrp4jhi 241113 241112 2026-10-17T14:28:10Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੨)|}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਖਸ਼ਨ ਵਾਲੀ॥੨॥ </br> ਆਹਦ ਇਸ਼ਕ ਥੀਂ ਆਹਮਦ ਕੀਤਾ ਮੀਮ ਮਿਲਾ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਕਹ੍ਯਾ ਜ਼ਬਾਨੀ॥</br> ਚੌਦਾਂ ਤਬਕ ਕੀਏ ਤੁਧ ਖਾਤ੍ਰ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨੀ ਜੋਤ ਨੂੂਰਾਨੀ॥</br> ਜ਼ਾਤ ਪਾਕ ਲੌਲਾਕ ਬਨਾਈ ਆਈ ਸਿਫਤ ਕੁਰਾਨੀ ਸਚੁ ਕਰ ਮਾਨੀ॥</br> ਮੇਹਰ ਨਬੂਵਤ ਸ੍ਰਵਰ ਤਾਈਂ ਲਾਈ ਆਪ ਨਸ਼ਾਨੀ ਕਲਮ ਰਬਾਨੀ॥੩॥</br> ਚਾਰ ਯਾਰ ਸਚਿਆਰ ਨਬੀ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ ਜਗ ਸਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਸਤਾਰੇ॥</br> ਅਬੂ ਬਕਰ ਸਦੀਕ ਰਫੀਕੀ ਉਮਰ ਖਿਤਾਬ ਪਿਆਰੇ ਹਕ ਸੰਵਾਰੇ॥</br> ਜਿਗਰ ਜਾਨ ਉਸਮਾਨ ਗ਼ਨੀ ਬੁਝ ਥੀਏ ਮੁਰਤਜ਼ ਭਾਰੇ ਗਬਰਬਦਹਾਰੇ॥</br> ਜੋ ਨਰ ਕਰਦੇ ਸਿਫਤ ਉਨਾ ਦੀ ਜਿੰਨਤ ਵਿਚ ਉਲਾਰੇ ਲੈਣ ਝੁਲਾਰੇ॥੪॥</br> ਆਲ ਨਬੀ ਉਲਾਦ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਬਖਸੇ ਧੀਰਾਂ ਧੀਰਾਂ ਭੇਜ ਬਲ ਬੀਰਾਂ॥</br> ਨਾਮ ਲਿਯਾਂ ਦੁਖ ਹੋਵਨ ਦੂਰ ਸਭ ਝੜਦੇ ਤੌਕ ਜੰਜੀਰਾਂ ਅਮਨ ਅਸੀਰਾਂ॥</br> ਅਧਿਆਂ ਲੋਇ ਔਤਰਿਆਂ ਸੰਤੁਤ ਦੁਧ ਮਲਾਈਆਂ ਖੀਰਾਂ ਦੇਇ ਫਕੀਰਾਂ॥</br> ਲਖ {{block center/e}}<noinclude></noinclude> lb8tj19k0lu9kxtbm5kyxo5qsefweh6 241115 241113 2026-10-17T14:33:54Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੨)|}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਖਸ਼ਨ ਵਾਲੀ॥੨॥ </br> ਆਹਦ ਇਸ਼ਕ ਥੀਂ ਆਹਮਦ ਕੀਤਾ ਮੀਮ ਮਿਲਾ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਕਹ੍ਯਾ ਜ਼ਬਾਨੀ॥</br> ਚੌਦਾਂ ਤਬਕ ਕੀਏ ਤੁਧ ਖਾਤ੍ਰ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨੀ ਜੋਤ ਨੂੂਰਾਨੀ॥</br> ਜ਼ਾਤ ਪਾਕ ਲੌਲਾਕ ਬਨਾਈ ਆਈ ਸਿਫਤ ਕੁਰਾਨੀ ਸਚੁ ਕਰ ਮਾਨੀ॥</br> ਮੇਹਰ ਨਬੂਵਤ ਸ੍ਰਵਰ ਤਾਈਂ ਲਾਈ ਆਪ ਨਸ਼ਾਨੀ ਕਲਮ ਰਬਾਨੀ॥੩॥</br> ਚਾਰ ਯਾਰ ਸਚਿਆਰ ਨਬੀ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ ਜਗ ਸਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਸਤਾਰੇ॥</br> ਅਬੂ ਬਕਰ ਸਦੀਕ ਰਫੀਕੀ ਉਮਰ ਖਿਤਾਬ ਪਿਆਰੇ ਹਕ ਸੰਵਾਰੇ॥</br> ਜਿਗਰ ਜਾਨ ਉਸਮਾਨ ਗ਼ਨੀ ਬੁਝ ਥੀਏ ਮੁਰਤਜ਼ ਭਾਰੇ ਗਬਰਬਦਹਾਰੇ॥</br> ਜੋ ਨਰ ਕਰਦੇ ਸਿਫਤ ਉਨਾ ਦੀ ਜਿੰਨਤ ਵਿਚ ਉਲਾਰੇ ਲੈਣ ਝੁਲਾਰੇ॥੪॥</br> ਆਲ ਨਬੀ ਉਲਾਦ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਬਖਸੇ ਧੀਰਾਂ ਧੀਰਾਂ ਭੇਜ ਬਲ ਬੀਰਾਂ॥</br> ਨਾਮ ਲਿਯਾਂ ਦੁਖ ਹੋਵਨ ਦੂਰ ਸਭ ਝੜਦੇ ਤੌਕ ਜੰਜੀਰਾਂ ਅਮਨ ਅਸੀਰਾਂ॥</br> ਅਧਿਆਂ ਲੋਇ ਔਤਰਿਆਂ ਸੰਤੁਤ ਦੁਧ ਮਲਾਈਆਂ ਖੀਰਾਂ ਦੇਇ ਫਕੀਰਾਂ॥</br> ਲਖ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 3nqcpfb5xq9191wq8z8fygtylxotopw 250 3207 241116 60187 2026-10-17T14:34:35Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੩)|}} {{block center/s}}</noinclude>ਮੁਰੀਦ ਦਰਬਾਰ ਸੁਆਲੀ ਹੈ ਦਾਤਾਰ ਪੁਤ ਪੀਰਾਂ ਹਜ਼ਰਤ ਮੀਰਾਂ॥੫॥<br/> ਖ੍ਵਾਜ ਖਿਜ਼ਰ ਵਰ ਦਾਇਕ ਜਗਮੋਂ ਜਿੰਦਾ ਪੀਰ ਮਨਾਵਾਂ ਜਸ ਗੁਨ ਗਾਵਾਂ॥<br/> ਭੀੜ ਸਮੇ ਆ ਮੱਦਦ ਕਰਦਾ ਅੰਦਰ ਸ਼ਹੁ ਦਰੀਆਵਾਂ ਪਿਛੇ ਥਾਵਾਂ॥<br/> ਪਾਰ ਜੁਲਮ ਦੀ ਲਾਵੇ ਬੇੜੀ ਮੇਲੇ ਵੀਰ ਭਿਰਾਵਾਂ ਬੇਟੇ ਮਾਵਾਂ॥<br/> ਬਖਸ਼ੇ ਲੈਹਰ ਬੈਹਰ ਨੂੰ ਖੋਲੇ ਕਹੀ ਸਿਫਤ ਉਲਮਾਵਾਂ ਤੇ ਫੁਕਰਾਵਾਂ॥੬॥<br/> ਮੋਤੀ ਲੜੀ ਪਰੋਂਦੇ ਸ਼ਾਇਰ ਸੈਤ ਲਾ ਜ਼ਿਮੀਨ ਦਾ ਪਾਵਨ ਚਤ੍ਰ ਸਦਾਵਨ॥<br/> ਸਮਝਨ ਬਚਨ ਰਦੀਫ ਕਾਫੀਆ ਸ਼ੀਰੀ ਸੁਖਨ ਬਨਾਵਨ ਸਭਾ ਰਝਾਵਨ॥<br/> ਨਾਦਰ ਗਲ ਖੁਸ਼ਬੋਆਂ ਵਾਲੇ ਉਸ਼ਨਾਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵਨ ਅੰਗ ਲਗਾਵਨ॥<br/> ਕਹੁ ਲਖਸ਼ਾਹ ਹੋਨ ਫੁਲ ਅਕ ਦੇ ਖਾਤਰ ਕਦੀ ਨਾਂ ਲਿਯਾਵਨ ਜਲ ਬਲ ਜਾਵਨ॥੭॥<br/> ਅਸਲੋਂ ਨਕਲ ਉਤਾਰੇ ਸ਼ਾਇਰ ਅਕਲ ਫਿਕਰ ਜੋ ਆਈ ਆਖ ਸੁਨਾਈ॥<br/> ਕਿੱਸਾ ਥੋੜਾ ਮਤਲਬ ਬਹੁਤਾ ਮਾਖਨ ਰੋਲ ਲ੍ਯਾਈ ਛਾਹ ਵੰਜਾਈ॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 7bppdsu3ji7xad01vjfpnd0maiwf8vf 250 3208 241117 60189 2026-10-17T14:35:21Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੪)|}} {{block center/s}}</noinclude>ਸੈ ਆਸ਼ਕ ਪਰਵਾਨ ਜਗਤ ਪਰ ਲਿਵ ਸਾਚੇ ਵਲ ਲਾਈ ਇੱਜਤ ਪਾਈ॥<br/> ਅਸਲ ਦੋਸਤੀ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸ਼ਾਹਲਖ ਚਾਈ ਪੜਗੁ ਲੁਕਾਈ॥੮॥<br/> ਆਦਮ ਜਾਮ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਹਾ ਮਲਕ ਦੀਦਾਰੀ ਨੇਕੋ ਕਾਰੀ॥<br/> ਆਲੀ ਤੇਜ਼ ਸਿਕੰਦਰ ਜੇਹਾ ਹਰ ੨ ਕਿਸਮ ਸਵਾਰੀ ਲਸ਼ਕਰ ਭਾਰੀ॥<br/> ਸ਼ੀਹ ਬਕਰੀ ਰਲ ਪੀਂਦੇ ਪਾਨੀ ਤੁਰਦੇ ਰਾਹ ਗੁਆਰੀ ਬਿਨ ਹਥਿਯਾਰੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਿਪਾਹ ਰਈਯਤ ਕਰੇ ਅਸੀਸਾਂ ਸਾਰੀ ਜੋ ਨਰ ਨਾਰੀ॥੯॥<br/> ਬੇਸੁਮਾਰ ਦੌਲਤ ਅਰ ਤੋਪਾਂ ਘੋੜ ਨੀਲਾਂ ਛਬ ਪੂਰੇ ਸ਼ੁਤਰ ਜੰਬੂਰੇ॥<br/> ਕਈ ਪਲਟਣਾਂ ਕੰਪੂ ਆਹੇ ਸਾਰੰਗ ਰਣ ਮੇ ਸੂਰੇ ਖਲੇ ਹਜੂਰੇ॥<br/> ਕੋਕਬਾਨਸੰਗ ਔਰ ਗੁਬਾਰੇ ਸੂਦਿਆਂ ਨੇ ਰਨ ਤੂਰੇ ਤੁਰਮ ਤੰਬੂਰੇ॥<br/> ਲਖ ਨਸ਼ਾਨ ਲਖਸ਼ਾਹ ਬੈਰਕਾਂ ਝੂਲਨ ਹਸਤ ਸੰਧੂਰੇ ਮਸਤ ਗਰੂਰੇ॥੧੦॥<br/> ਦਲਬਾਦਲ ਤੰਬੂ ਕਲੰਦਰੀ ਸਾਏਬਾਨ ਉਚੇਰੇ ਛਬਾਂ ਉਲੇਰੇ॥<br/> ਦੋ ਚੋਬੇ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 8pv3otupyn43wl66dqkcsvf6gjkoapw 250 3209 241118 60191 2026-10-17T14:44:43Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||( ੫ )|}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਹੁ ਭਾਂਤ ਪਾਇਲਾ ਘੋੜੇ ਬਾਨ ਗਹੀਰੇ ਸੋਹਨ ਨੇਰੇ॥<br/> ਕਈ ਪਲਟਣਾਂ ਛੋਲਦਾਰੀਆਂ ਸਾਥ ਕਨਾਤਾਂ ਡੇਰੇ ਸਜੇ ਚੁਫੇਰੇ॥<br/> ਸਤਰੰਜੀ ਮਸਨੰਦ ਕਲੀਚੇ ਵਿਛਦੇ ਫਰਸ਼ ਚੰਗੇਰੇ ਸੰਝ ਸਵੇਰੇ॥੧੧॥<br/> ਖਾਸ ਗੁਲਾਮ ਫਰਾਸ਼ ਤਹਾਂ ਲਖ ਕਰਦੇ ਅਪਨੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰਾਂ॥<br/> ਬੇਸ਼ ਕੁਰਸੀਆਂ ਚੰਦਨ ਚੌਕੀ ਮੂਹੜੇ ਪਲੰਘ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਜੇ ਅਪਾਰਾਂ॥<br/> ਬਿਛੇ ਬਛਾਵਨੇ ਧਰੇ ਸਰਾਣੇ ਤਕੀਏ ਅਤਰ ਹੁਲਾਰਾਂ ਫੂਲ ਬਹਾਰਾਂ॥<br/> ਰੈਹਨ ਪਾਸ ਸਰਕਾਰਾਂ ਖੋਜੀ ਕਹਿ ਲਖ ਖਿਦਮਤਗਾਰਾਂ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰਾਂ॥੧੨॥<br/> ਅਰਨੇ ਹਰਨ ਗੋਰ ਖਰ ਗੈਂਡੇ ਹੁੰਡੀ ਸੇਟ ਕਰੇਲੇ ਘਾਸ ਚਰੇਲੇ॥<br/> ਸ਼ੇਰ ਜੇਰ ਕਰ ਪਾਇ ਪਿੰਜਰੇ ਪਕੜੇ ਬਾਘ ਬਘੇਲੇ ਮਿਰਗ ਮਰੇਲੇ॥<br/> ਵੇਖਨ ਉਹ ਦਮ ਲੋਕ ਹਜਾਰਾਂ ਬੁੱਢੇ ਔਰ ਨਵੇਲੇ ਸੰਝ ਸਵੇਲੇ॥<br/> ਕਹੁ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮੁਲਕ ਦਾ ਵਾਲੀ ਚੜ ਸਿਕਾਰ ਨਿਤ ਖੇਲੇ ਅੰਦਰ ਬੇਲੇ॥੧੩॥<br/> }}<noinclude></noinclude> ittgnpvvmo5570my5m26holkci1w45d 241213 241118 2026-10-17T14:57:02Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||( ੫ )|}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਹੁ ਭਾਂਤ ਪਾਇਲਾ ਘੋੜੇ ਬਾਨ ਗਹੀਰੇ ਸੋਹਨ ਨੇਰੇ॥<br/> ਕਈ ਪਲਟਣਾਂ ਛੋਲਦਾਰੀਆਂ ਸਾਥ ਕਨਾਤਾਂ ਡੇਰੇ ਸਜੇ ਚੁਫੇਰੇ॥<br/> ਸਤਰੰਜੀ ਮਸਨੰਦ ਕਲੀਚੇ ਵਿਛਦੇ ਫਰਸ਼ ਚੰਗੇਰੇ ਸੰਝ ਸਵੇਰੇ॥੧੧॥<br/> ਖਾਸ ਗੁਲਾਮ ਫਰਾਸ਼ ਤਹਾਂ ਲਖ ਕਰਦੇ ਅਪਨੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰਾਂ॥<br/> ਬੇਸ਼ ਕੁਰਸੀਆਂ ਚੰਦਨ ਚੌਕੀ ਮੂਹੜੇ ਪਲੰਘ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਜੇ ਅਪਾਰਾਂ॥<br/> ਬਿਛੇ ਬਛਾਵਨੇ ਧਰੇ ਸਰਾਣੇ ਤਕੀਏ ਅਤਰ ਹੁਲਾਰਾਂ ਫੂਲ ਬਹਾਰਾਂ॥<br/> ਰੈਹਨ ਪਾਸ ਸਰਕਾਰਾਂ ਖੋਜੀ ਕਹਿ ਲਖ ਖਿਦਮਤਗਾਰਾਂ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰਾਂ॥੧੨॥<br/> ਅਰਨੇ ਹਰਨ ਗੋਰ ਖਰ ਗੈਂਡੇ ਹੁੰਡੀ ਸੇਟ ਕਰੇਲੇ ਘਾਸ ਚਰੇਲੇ॥<br/> ਸ਼ੇਰ ਜੇਰ ਕਰ ਪਾਇ ਪਿੰਜਰੇ ਪਕੜੇ ਬਾਘ ਬਘੇਲੇ ਮਿਰਗ ਮਰੇਲੇ॥<br/> ਵੇਖਨ ਉਹ ਦਮ ਲੋਕ ਹਜਾਰਾਂ ਬੁੱਢੇ ਔਰ ਨਵੇਲੇ ਸੰਝ ਸਵੇਲੇ॥<br/> ਕਹੁ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮੁਲਕ ਦਾ ਵਾਲੀ ਚੜ ਸਿਕਾਰ ਨਿਤ ਖੇਲੇ ਅੰਦਰ ਬੇਲੇ॥੧੩॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> jztbfz3wcrv4xuaykzlur8c414auevf 250 3210 241119 60193 2026-10-17T14:50:23Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਚਿਤਰੇ ਔਰ ਸਿਯਾਹ ਗੋਸ਼ ਸਿੰਘ ਤੁਰਦੇ ਸਾਥ ਸਵਾਰੀ ਮਾਸ ਅਹਾਰੀ॥<br/> ਜੁਰੇ ਬਾਜ ਅਰ ਮੈਨਾ ਬਾਸ਼ੇ ਕਰਨ ਤਮਾਸ਼ੇ ਕਾਰੀ ਵਾਰੋਵਾਰੀ॥<br/> ਸਕਰੀ ਨਾਮ ਉਸ਼ਕਰੀ ਬੈਹਰੀ ਧੂਤੀ ਕੂਹੀ ਉਲਾਰੀ ਪਵੇ ਉਡਾਰੀ॥<br/> ਲਗੜ ਝਗੜ ਚਰਗਾਨ ਚਰਗੀਲੇ ਵਾਹਨ ਮੀਰ ਸ਼ਕਾਰੀ ਭਲੇ ਖਿਲਾਰੀ॥੧੪॥<br/> ਬਾਂਕੀ ਚੜਤ ਸਿਫਤ ਕੀ ਲਾਇਕ ਗੋਦੀ ਅਸਪ ਕੰਧਾਰੀ ਲੈਨ ਉਡਾਰੀ॥<br/> ਫੀਲ ਸਵਾਰ ਹਜਾਰਾਂ ਕੋਤਲ ਘੋੜਸਵਾਰ ਦੀਦਾਰੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਭਾਰੀ॥<br/> ਹੋਵੇ ਮਿਆਨ ਸੀਮ ਸੁਨੈਹਰੀ ਤੇਜੀ ਅਲਮ ਉਦਾਰੀ ਬੇ ਸ਼ੁਮਾਰੀ॥<br/> ਪਾਲਕੀਆਂ ਰਥ ਬੱਘੀ ਪੀਨਸਾਂ ਪਾਲਕੀਆਂ ਛਬ ਪਿਆਰੀ ਨਗ ਚਮਕਾਰੀ॥੧੫॥<br/> ਕੀਮ ਖਵਾਬ ਜ਼ਰਬਫਤ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਆਹੀਆਂ ਗਿਰਦ ਕਹਾਰਾਂ ਖਿਦਮਤਗਾਰਾਂ॥<br/> ਪਗਅੰਦਾਜ਼ ਤੇਜ ਰੌਬਰਨੂੰ ਸਿਰੀ ਤਾਸ ਦਸਤਾਰਾਂ ਹਰ ਰੰਗ ਡਾਰਾਂ॥<br/> ਕੰਗਨ ਮੁੰਦਰੇ ਕੜੇ ਜੜਾਊ ਦੇਂਦੇ ਨਗ ਚਮਕਾਰਾਂ ਬੀਚ ਬਹਾਰਾਂ॥<br/> ਤਖਤ ਰਵਾਂ}}<noinclude></noinclude> c52gyr58utpxqcfuiw6f89ib7iuwj1g 241215 241119 2026-10-17T14:58:03Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241215 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਚਿਤਰੇ ਔਰ ਸਿਯਾਹ ਗੋਸ਼ ਸਿੰਘ ਤੁਰਦੇ ਸਾਥ ਸਵਾਰੀ ਮਾਸ ਅਹਾਰੀ॥<br/> ਜੁਰੇ ਬਾਜ ਅਰ ਮੈਨਾ ਬਾਸ਼ੇ ਕਰਨ ਤਮਾਸ਼ੇ ਕਾਰੀ ਵਾਰੋਵਾਰੀ॥<br/> ਸਕਰੀ ਨਾਮ ਉਸ਼ਕਰੀ ਬੈਹਰੀ ਧੂਤੀ ਕੂਹੀ ਉਲਾਰੀ ਪਵੇ ਉਡਾਰੀ॥<br/> ਲਗੜ ਝਗੜ ਚਰਗਾਨ ਚਰਗੀਲੇ ਵਾਹਨ ਮੀਰ ਸ਼ਕਾਰੀ ਭਲੇ ਖਿਲਾਰੀ॥੧੪॥<br/> ਬਾਂਕੀ ਚੜਤ ਸਿਫਤ ਕੀ ਲਾਇਕ ਗੋਦੀ ਅਸਪ ਕੰਧਾਰੀ ਲੈਨ ਉਡਾਰੀ॥<br/> ਫੀਲ ਸਵਾਰ ਹਜਾਰਾਂ ਕੋਤਲ ਘੋੜਸਵਾਰ ਦੀਦਾਰੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਭਾਰੀ॥<br/> ਹੋਵੇ ਮਿਆਨ ਸੀਮ ਸੁਨੈਹਰੀ ਤੇਜੀ ਅਲਮ ਉਦਾਰੀ ਬੇ ਸ਼ੁਮਾਰੀ॥<br/> ਪਾਲਕੀਆਂ ਰਥ ਬੱਘੀ ਪੀਨਸਾਂ ਪਾਲਕੀਆਂ ਛਬ ਪਿਆਰੀ ਨਗ ਚਮਕਾਰੀ॥੧੫॥<br/> ਕੀਮ ਖਵਾਬ ਜ਼ਰਬਫਤ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਆਹੀਆਂ ਗਿਰਦ ਕਹਾਰਾਂ ਖਿਦਮਤਗਾਰਾਂ॥<br/> ਪਗਅੰਦਾਜ਼ ਤੇਜ ਰੌਬਰਨੂੰ ਸਿਰੀ ਤਾਸ ਦਸਤਾਰਾਂ ਹਰ ਰੰਗ ਡਾਰਾਂ॥<br/> ਕੰਗਨ ਮੁੰਦਰੇ ਕੜੇ ਜੜਾਊ ਦੇਂਦੇ ਨਗ ਚਮਕਾਰਾਂ ਬੀਚ ਬਹਾਰਾਂ॥<br/> ਤਖਤ ਰਵਾਂ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 06m9j88ljcm7b7skoirmpxsc8zvoiuc 250 3211 241120 60195 2026-10-17T14:53:19Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਅਰਮੀਨ ਮੁਰਾਤਬ ਪੈਦਲ ਲਾਖ ਸਵਾਰਾਂ ਸਜੇ ਅਪਾਰਾਂ॥੧੬॥<br/> ਝਾਂਜ ਮੁਰਲੀਆਂ ਔ ਰਨਸਿੰਘੇ ਤੁਰੀਆਂ ਸਮੇ ਉਸਵਾਰੇ ਮਜੇ ਉਲਾਰੇ॥<br/> ਕਰਨਾਇਨ ਸਰਨਾਇਨ ਭੇਰਾਂ ਪੂਰਨ ਛਬ ਰਣ ਕਾਰੇ ਢੋਲ ਨਗਾਰੇ॥<br/> ਬਜੇ ਬੇਸਦ ਫੜੇ ਅਰ ਤਾਸੇ ਪੇਸ਼ ਨਕੀਬ ਸੰਗਾਰੇ ਕਰਨ ਪੁਕਾਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਤੰਬੂਰ ਸ਼ੁਤਰੀਆ ਨੌਬਤਖਾਨੇ ਭਾਰੇ ਬਾਜੇ ਸਾਰੇ॥੧੭॥<br/> ਸੈ ਘੜਿਯਾਲ ਪਲਟਣਾਂ ਕੌਂਪੂ ਸਜ ਕਵਾਇਦਾਂ ਕਰਦੇ ਮੁਜਰੇ ਭਰਦੇ॥<br/> ਸਾਥ ਅਮੀਰ ਵਜੀਰ ਆਮ ਅਰ ਨਫਰ ਨਿਮਕ ਪਰ ਵੁਰ ਦੇ ਦਰਦੀ ਘਰਦੇ॥<br/> ਚੋਬਦਾਰ ਬਿਸੀਯਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰੇਸ ਸਜੇ ਹਰ ਹਰ ਦੇ ਆਸੇ ਜਰਦੇ॥<br/> ਕਹੇ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਿਲੇ ਜੋ ਆਕੇ ਸੋ ਨਜਰਾਨੇ ਧਰਦੇ ਜੋ ਜੋ ਸਰਦੇ॥੧੮॥<br/> ਘਨੀਅਰ ਜੈਸੇ ਘੁਰ ਦੇ ਤੁਰਦੇ ਊਪਰ ਮੁਕਲੇ ਜਰੀਆਂ ਝਲਾਂ ਪਰੀਆਂ॥<br/> ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਦੇਹਨ ਚਮਕਾਰੇ ਹੌਦੇ ਔਰ ਅੰਬ੍ਰੀਆਂ ਨਗ ਫੁਲ ਜਰੀਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ<noinclude></noinclude> 19owohyo7tl5xjxk97uybizq6bydcvl 241214 241120 2026-10-17T14:57:29Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਅਰਮੀਨ ਮੁਰਾਤਬ ਪੈਦਲ ਲਾਖ ਸਵਾਰਾਂ ਸਜੇ ਅਪਾਰਾਂ॥੧੬॥<br/> ਝਾਂਜ ਮੁਰਲੀਆਂ ਔ ਰਨਸਿੰਘੇ ਤੁਰੀਆਂ ਸਮੇ ਉਸਵਾਰੇ ਮਜੇ ਉਲਾਰੇ॥<br/> ਕਰਨਾਇਨ ਸਰਨਾਇਨ ਭੇਰਾਂ ਪੂਰਨ ਛਬ ਰਣ ਕਾਰੇ ਢੋਲ ਨਗਾਰੇ॥<br/> ਬਜੇ ਬੇਸਦ ਫੜੇ ਅਰ ਤਾਸੇ ਪੇਸ਼ ਨਕੀਬ ਸੰਗਾਰੇ ਕਰਨ ਪੁਕਾਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਤੰਬੂਰ ਸ਼ੁਤਰੀਆ ਨੌਬਤਖਾਨੇ ਭਾਰੇ ਬਾਜੇ ਸਾਰੇ॥੧੭॥<br/> ਸੈ ਘੜਿਯਾਲ ਪਲਟਣਾਂ ਕੌਂਪੂ ਸਜ ਕਵਾਇਦਾਂ ਕਰਦੇ ਮੁਜਰੇ ਭਰਦੇ॥<br/> ਸਾਥ ਅਮੀਰ ਵਜੀਰ ਆਮ ਅਰ ਨਫਰ ਨਿਮਕ ਪਰ ਵੁਰ ਦੇ ਦਰਦੀ ਘਰਦੇ॥<br/> ਚੋਬਦਾਰ ਬਿਸੀਯਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰੇਸ ਸਜੇ ਹਰ ਹਰ ਦੇ ਆਸੇ ਜਰਦੇ॥<br/> ਕਹੇ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਿਲੇ ਜੋ ਆਕੇ ਸੋ ਨਜਰਾਨੇ ਧਰਦੇ ਜੋ ਜੋ ਸਰਦੇ॥੧੮॥<br/> ਘਨੀਅਰ ਜੈਸੇ ਘੁਰ ਦੇ ਤੁਰਦੇ ਊਪਰ ਮੁਕਲੇ ਜਰੀਆਂ ਝਲਾਂ ਪਰੀਆਂ॥<br/> ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਦੇਹਨ ਚਮਕਾਰੇ ਹੌਦੇ ਔਰ ਅੰਬ੍ਰੀਆਂ ਨਗ ਫੁਲ ਜਰੀਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> rct8rf1i9va9quhs4xnxix5493333yx 250 3212 241121 60245 2026-10-17T14:53:22Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਜਿਵੇਂ ਮੀਹ ਬਰਸਨ ਸੋਹਨੀ ਦਰਬ ਬਦਰੀਆਂ ਆਗੇ ਧਰੀਆਂ॥੧੯॥<br/> ਝੂਲੇ ਸਾਥ ਨਸ਼ਾਨ ਬੈਰਕਾਂ ਰੰਗ ਛਤਰੀਆਂ ਲਾਇਆ ਸਮਾਂ ਸੁਹਾਇਆ॥<br/> ਸਾਜ਼ ਤੁਰੰਗਾਂ ਗਿਰਦ ਜੜਾਊ ਲਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਦੇ ਮਾਇਆ ਖੂਬ ਸਜਾਯਾ॥<br/> ਮਾਂਦ ਬਾਤ ਬਹਾਰ ਸੰਵਾਰੀ ਸਭ ਸਮਾਨ ਸਵਾਇਆ ਨਇਆ ਬਨਾਇਆ॥<br/> ਰਚ੍ਯੋ ਸ਼ਾਹਲਖ ਮੇਘ ਅਡੰਬਰ ਮਾਨੋ ਇੰਦਰ ਧਾਇਆ ਛਾਵਨ ਛਾਇਆ॥੨੦॥<br/> ਸ਼ੈਹਿਰੀ ਲੋਕ ਤਮਾਸ਼ ਬੀਨ ਸਭ ਮਹਿਲੀ ਸਿਖਰ ਸਧਾਰੇ ਲੈਨ ਨਜਾਰੇ॥<br/> ਮਿਰਗ ਤ੍ਯੂਰ ਹੂਰਦੀ ਪਰੀਆਂ ਸੂਰਜ ਸਸੀ ਅਰ ਤਾਰੇ ਰੀਝੇ ਸਾਰੇ॥<br/> ਸੇਸਨਾਗ ਅਰ ਧਵਲ ਜਗਤ ਹਿਤ ਪਹੁਤੇ ਨਾਂਹਿ ਅਖਾੜੇ ਓਸ ਸਰਕਾਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਚਾਹ ਰਹੀ ਉਨਕੋ ਸੁਨ ਗੁਨ ਊਧਮ ਭਾਰੇ ਰਿਦੇ ਉਲਾਰੇ॥੨੧॥<br/> ਸੁਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਿਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਡਾਕ ਮੁਲਕ ਪਰ ਆਹੀ ਨੇਕ ਸਲਾਹੀ॥<br/> ਵਿਚ ਭੰਬੋਰ ਦੇ ਮਿਲੇ ਢੰਢੋਰਾ ਰਹੇ ਨਾ ਚੋਰ ਜਿਨਾਹੀ ਗਿਰਦ ਨਿਵਾਹੀ॥<br/> ਪੈਦਲ ਔਰ ਸਵਾਰ<noinclude></noinclude> 4i1mnz9knxbbucynblvs625ak4u6kdv 241216 241121 2026-10-17T14:58:15Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਜਿਵੇਂ ਮੀਹ ਬਰਸਨ ਸੋਹਨੀ ਦਰਬ ਬਦਰੀਆਂ ਆਗੇ ਧਰੀਆਂ॥੧੯॥<br/> ਝੂਲੇ ਸਾਥ ਨਸ਼ਾਨ ਬੈਰਕਾਂ ਰੰਗ ਛਤਰੀਆਂ ਲਾਇਆ ਸਮਾਂ ਸੁਹਾਇਆ॥<br/> ਸਾਜ਼ ਤੁਰੰਗਾਂ ਗਿਰਦ ਜੜਾਊ ਲਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਦੇ ਮਾਇਆ ਖੂਬ ਸਜਾਯਾ॥<br/> ਮਾਂਦ ਬਾਤ ਬਹਾਰ ਸੰਵਾਰੀ ਸਭ ਸਮਾਨ ਸਵਾਇਆ ਨਇਆ ਬਨਾਇਆ॥<br/> ਰਚ੍ਯੋ ਸ਼ਾਹਲਖ ਮੇਘ ਅਡੰਬਰ ਮਾਨੋ ਇੰਦਰ ਧਾਇਆ ਛਾਵਨ ਛਾਇਆ॥੨੦॥<br/> ਸ਼ੈਹਿਰੀ ਲੋਕ ਤਮਾਸ਼ ਬੀਨ ਸਭ ਮਹਿਲੀ ਸਿਖਰ ਸਧਾਰੇ ਲੈਨ ਨਜਾਰੇ॥<br/> ਮਿਰਗ ਤ੍ਯੂਰ ਹੂਰਦੀ ਪਰੀਆਂ ਸੂਰਜ ਸਸੀ ਅਰ ਤਾਰੇ ਰੀਝੇ ਸਾਰੇ॥<br/> ਸੇਸਨਾਗ ਅਰ ਧਵਲ ਜਗਤ ਹਿਤ ਪਹੁਤੇ ਨਾਂਹਿ ਅਖਾੜੇ ਓਸ ਸਰਕਾਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਚਾਹ ਰਹੀ ਉਨਕੋ ਸੁਨ ਗੁਨ ਊਧਮ ਭਾਰੇ ਰਿਦੇ ਉਲਾਰੇ॥੨੧॥<br/> ਸੁਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਿਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਡਾਕ ਮੁਲਕ ਪਰ ਆਹੀ ਨੇਕ ਸਲਾਹੀ॥<br/> ਵਿਚ ਭੰਬੋਰ ਦੇ ਮਿਲੇ ਢੰਢੋਰਾ ਰਹੇ ਨਾ ਚੋਰ ਜਿਨਾਹੀ ਗਿਰਦ ਨਿਵਾਹੀ॥<br/> ਪੈਦਲ ਔਰ ਸਵਾਰ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 0qq6csynrlsynrctno3cq5elv4k7my6 250 3213 241122 60487 2026-10-17T14:53:24Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦਿਲਾਵਰ ਪਹਿਰੇ ਹਰ ਹਰ ਬਾਹੀ ਖਲੇ ਸਿਪਾਹੀ॥<br/> ਜਾਇ ਵਕੀਲ ਜੋ ਦੇਖਨ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਆਗੇ ਭਰਨ ਗਵਾਹੀ ਫਜ਼ਲ ਇਲਾਹੀ॥੨੨॥<br/> ਅਸਪ ਹਰਾਤੀ ਕਈ ਕਾਬਲੀ ਜੰਮੇ ਬਲਖ ਬੁਖਾਰੀ ਅਰ ਕੰਧਾਰੀ॥<br/> ਅਸਪ ਸਾਨ ਖੁਰਾਸਾਨ ਈਰਾਨੀ ਮੰਗਵਾਏ ਮੁਲਭਾਰੀ ਨਰ ਸ੍ਰਕਾਰੀ॥<br/> ਰੂਮੀ ਮਿਸਰੀ ਢਾਕ ਬਲੀ ਦੇ ਕਰਦੇ ਕਦਮ ਹਜਾਰੀ ਲੈਨ ਉਡਾਰੀ॥<br/> ਅਸਤੰਬੋਲੀ ਚੀਨ ਤਿੱਬਤੀ ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਅਪਾਰੀ ਸੁੰਦਰ ਸਾਰੀ॥੨੩॥<br/> ਤੁਰਕੀ ਤਾਜੀ ਔਰ ਅਰਾਕੀ ਕਰਨ ਚਾਲਾਕੀ ਧਾਵਨ ਲਟਕ ਦਿਖਾਵਨ॥<br/> ਸਾਮਕਰਨ ਸੰਜਾਬ ਸੰਦਲੀ ਭਲੇ ਤਊਸੀ ਭਾਵਨ ਪਾਇਲ ਪਾਵਨ॥<br/> ਗਲੇ ਅਬਰੀ ਗਹਨੇ ਸ੍ਰਬਤੀ ਫਿਰਨ ਪਰਬਤੀ ਆਵਨ ਸੁੰਭ ਮਚਾਵਨ॥<br/> ਮੋਸ ਤੇਲੀਏ ਜਾਂਗ ਝਾਂਜਰੀ ਗਤ ਉਸਤਾਦ ਸਿਖਾਵਨ ਖੂਬ ਕੁਦਾਵਨ॥੨੪॥<br/> ਸੁਰਖ ਸਬਜ਼ ਸੁਰੰਗ ਬਾਦਾਮੀ ਕੇਹਰ ਦਨਾਰੀ ਅਰ ਫੁਲਵਾਰੀ॥<br/> ਕਰਾ ਕੂਜ਼ ਘਬੂਜ਼<noinclude></noinclude> 4r90igsl8wd78asrcuoxrsb4m3xu4el 241217 241122 2026-10-17T14:58:28Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦਿਲਾਵਰ ਪਹਿਰੇ ਹਰ ਹਰ ਬਾਹੀ ਖਲੇ ਸਿਪਾਹੀ॥<br/> ਜਾਇ ਵਕੀਲ ਜੋ ਦੇਖਨ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਆਗੇ ਭਰਨ ਗਵਾਹੀ ਫਜ਼ਲ ਇਲਾਹੀ॥੨੨॥<br/> ਅਸਪ ਹਰਾਤੀ ਕਈ ਕਾਬਲੀ ਜੰਮੇ ਬਲਖ ਬੁਖਾਰੀ ਅਰ ਕੰਧਾਰੀ॥<br/> ਅਸਪ ਸਾਨ ਖੁਰਾਸਾਨ ਈਰਾਨੀ ਮੰਗਵਾਏ ਮੁਲਭਾਰੀ ਨਰ ਸ੍ਰਕਾਰੀ॥<br/> ਰੂਮੀ ਮਿਸਰੀ ਢਾਕ ਬਲੀ ਦੇ ਕਰਦੇ ਕਦਮ ਹਜਾਰੀ ਲੈਨ ਉਡਾਰੀ॥<br/> ਅਸਤੰਬੋਲੀ ਚੀਨ ਤਿੱਬਤੀ ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਅਪਾਰੀ ਸੁੰਦਰ ਸਾਰੀ॥੨੩॥<br/> ਤੁਰਕੀ ਤਾਜੀ ਔਰ ਅਰਾਕੀ ਕਰਨ ਚਾਲਾਕੀ ਧਾਵਨ ਲਟਕ ਦਿਖਾਵਨ॥<br/> ਸਾਮਕਰਨ ਸੰਜਾਬ ਸੰਦਲੀ ਭਲੇ ਤਊਸੀ ਭਾਵਨ ਪਾਇਲ ਪਾਵਨ॥<br/> ਗਲੇ ਅਬਰੀ ਗਹਨੇ ਸ੍ਰਬਤੀ ਫਿਰਨ ਪਰਬਤੀ ਆਵਨ ਸੁੰਭ ਮਚਾਵਨ॥<br/> ਮੋਸ ਤੇਲੀਏ ਜਾਂਗ ਝਾਂਜਰੀ ਗਤ ਉਸਤਾਦ ਸਿਖਾਵਨ ਖੂਬ ਕੁਦਾਵਨ॥੨੪॥<br/> ਸੁਰਖ ਸਬਜ਼ ਸੁਰੰਗ ਬਾਦਾਮੀ ਕੇਹਰ ਦਨਾਰੀ ਅਰ ਫੁਲਵਾਰੀ॥<br/> ਕਰਾ ਕੂਜ਼ ਘਬੂਜ਼<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> i59s5zfydfb3rtxiatjs5jowia3e2sq 250 3214 241123 60489 2026-10-17T14:53:26Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੧੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕਾਲਰੇ ਕੂਦੇ ਵਕਤ ਸਵਾਰੀ ਤੁੰਦ ਬਿਚਨਾਰੀ॥<br/> ਸੁਰਗੀ ਔਰ ਸਮੁੰਦ ਹੇਮਚੀ ਨਕਰੀ ਖਿੰਗ ਹਜਾਰੀ ਲੈਨ ਉਡਾਰੀ॥<br/> ਨੀਲੇ ਚੇਹਲ ਚਬੀਲੇ ਕਾਨੋ ਸੀਯਾਹਜ਼ਾਨੋ ਬਲਖਾਰੀ ਕਿਸਮ ਕਹਾਰੀ॥੨੫॥<br/> ਚੀਨੇ ਜਿਵੇ ਨਗੀਨੇ ਚੀਨੇ ਖਾਲਦਾਰ ਦਰਿਆਈ ਦਿਸੇ ਸਫਾਈ॥<br/> ਮੁਸ਼ਕੀ ਬੇਸ ਲਾਹੌਰੀ ਅਬਲਕ ਕਰੇਂ ਫਾਖਤਾ ਧਾਈ ਵਾਗ ਉਠਾਈ॥<br/> ਗਰੜੇ ਔਰ ਬਿਲਾਹ ਬਿਲੌਰੀ ਬੰਦੇ ਅਤ ਸੁਖਦਾਈ ਵਕਤ ਲੜਾਈ॥<br/> ਪੰਜਕਲੀਆਂ ਕਮੈਦ ਮਮੋਲੇ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਉਮਦਾਈ ਹੈ ਛਬ ਛਾਈ॥੨੬॥<br/> ਰਾਵ ਰੰਕ ਸਭ ਭਰਦੇ ਨਜਰਾਂ ਚਾਰੋ ਕੂੰਟ ਨਿਵਾਈ ਪਾਵੀ ਲਾਈ॥<br/> ਸਾਥ ਵਜੀਰ ਅਰਸ ਤੂਸਾਨੀ ਸਿਖਲਾਵਨ ਭਲਿਆਈ ਕਰ ਦਾਨਾਈ॥<br/> ਹੰਸਾਂ ਜੈਸੀ ਮਜਲਿਸ ਆਗੇ ਭਲੇ ਲੋਕ ਸੁਖਦਾਈ ਉਮਰਾ ਪਾਈ॥<br/> ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਨਜੂਮੀ ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਾਇਰ ਅਰ ਕਰਕਾਈ ਹਰ ਚਤਰਾਈ॥੨੭॥<br/> ਇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਇਕ ਪੜਨ ਕਤੇਬਾਂ ਲਿਖਦੇ ਏਕ ਨਿਆਰੇ ਬੈਠ ਬਿਚਾਰੇ॥<br/> ਕਈ ਮਕਾਨ ਮਸਜਦਾਂ ਤਕੀਏ<noinclude></noinclude> hkwu9ph9iaqsv1k9ch4ehylqla6damd 241218 241123 2026-10-17T14:59:04Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕਾਲਰੇ ਕੂਦੇ ਵਕਤ ਸਵਾਰੀ ਤੁੰਦ ਬਿਚਨਾਰੀ॥<br/> ਸੁਰਗੀ ਔਰ ਸਮੁੰਦ ਹੇਮਚੀ ਨਕਰੀ ਖਿੰਗ ਹਜਾਰੀ ਲੈਨ ਉਡਾਰੀ॥<br/> ਨੀਲੇ ਚੇਹਲ ਚਬੀਲੇ ਕਾਨੋ ਸੀਯਾਹਜ਼ਾਨੋ ਬਲਖਾਰੀ ਕਿਸਮ ਕਹਾਰੀ॥੨੫॥<br/> ਚੀਨੇ ਜਿਵੇ ਨਗੀਨੇ ਚੀਨੇ ਖਾਲਦਾਰ ਦਰਿਆਈ ਦਿਸੇ ਸਫਾਈ॥<br/> ਮੁਸ਼ਕੀ ਬੇਸ ਲਾਹੌਰੀ ਅਬਲਕ ਕਰੇਂ ਫਾਖਤਾ ਧਾਈ ਵਾਗ ਉਠਾਈ॥<br/> ਗਰੜੇ ਔਰ ਬਿਲਾਹ ਬਿਲੌਰੀ ਬੰਦੇ ਅਤ ਸੁਖਦਾਈ ਵਕਤ ਲੜਾਈ॥<br/> ਪੰਜਕਲੀਆਂ ਕਮੈਦ ਮਮੋਲੇ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਉਮਦਾਈ ਹੈ ਛਬ ਛਾਈ॥੨੬॥<br/> ਰਾਵ ਰੰਕ ਸਭ ਭਰਦੇ ਨਜਰਾਂ ਚਾਰੋ ਕੂੰਟ ਨਿਵਾਈ ਪਾਵੀ ਲਾਈ॥<br/> ਸਾਥ ਵਜੀਰ ਅਰਸ ਤੂਸਾਨੀ ਸਿਖਲਾਵਨ ਭਲਿਆਈ ਕਰ ਦਾਨਾਈ॥<br/> ਹੰਸਾਂ ਜੈਸੀ ਮਜਲਿਸ ਆਗੇ ਭਲੇ ਲੋਕ ਸੁਖਦਾਈ ਉਮਰਾ ਪਾਈ॥<br/> ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਨਜੂਮੀ ਪੰਡਿਤ ਸ਼ਾਇਰ ਅਰ ਕਰਕਾਈ ਹਰ ਚਤਰਾਈ॥੨੭॥<br/> ਇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਇਕ ਪੜਨ ਕਤੇਬਾਂ ਲਿਖਦੇ ਏਕ ਨਿਆਰੇ ਬੈਠ ਬਿਚਾਰੇ॥<br/> ਕਈ ਮਕਾਨ ਮਸਜਦਾਂ ਤਕੀਏ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> jufj1umd0ap7reigtk82fqmd94dl9ya 250 3215 241124 60490 2026-10-17T14:53:27Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੧੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਧਰਮਸਾਲ ਮਟ ਭਾਰੇ ਠਾਕਰ ਦੁਆਰੇ॥<br/> ਮੋਮਨ ਫਕਰ ਮੁਜਾਵਰ ਅਰ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਸਾਧ ਪੁਜਾਰੇ ਰਾਮ ਪਿਆਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਜਾਗੀਰਾਂ ਖਾਵਨ ਪਾਵਨ ਰਸਦਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਨ ਗੁਜਾਰੇ॥੨੮॥<br/> ਬਰਕਤ ਘਨੀ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ੈਹਰ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਐਸ਼ ਬਹਾਰਾਂ ਜੋ ਨਰ ਨਾਰਾਂ॥<br/> ਸੁਦਾਗਰ ਇਕ ਫਿਰਨ ਦੇਖਦੇ ਘੋੜੇ ਲੋਕ ਅਪਾਰਾਂ ਕਦਮ ਉਭਾਰਾਂ॥<br/> ਇਕ ਦਲਾਲ ਮਾਲ ਮੁਲ ਜਾਚਨ ਮੇਲਨ ਜਾਇ ਇਕਵਾਰਾਂ ਖ਼੍ਵਾਹਸ਼ ਗਾਰਾਂ॥<br/> ਘਿਨੇ ਮਾਸੂਲ ਵਸੂਲ ਜਮਾ ਲਖ ਲਿਖਦੇ ਖਰਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੀ ਬਜਾਰਾਂ॥੨੯॥<br/> ਕੋਠੀਦਾਰ ਸਰਾਫ ਜਵਾਹਰੀ ਘਰ ਘਰ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰੀ ਭਲੇ ਬਪਾਰੀ॥<br/> ਲੋਹੇ ਬੇਚ ਬਜਾਜ ਕਸੇਰੇ ਕਰਦੇ ਏਕ ਅਤਾਰੀ ਏਕ ਪਸਾਰੀ॥<br/> ਪਾਪੜਗਰ ਹਲਵਾਈ ਦੋਧੀ ਏਕ ਪਨੀਰ ਵਿਹਾਰੀ ਅਰ ਪੰਕਾਰੀ॥<br/> ਏਕ ਛੀਟਗਰ ਘਣੇ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਇਕ ਰੰਗਰੇਜ਼ ਨੀਲਾਰੀ ਏਕ ਮੁਹਾਰੀ॥੩੦॥<br/> ਟਕਸਾਲੀ ਅਰ ਗਹਿਨੇ ਚਿਤਰੇ ਜੜੀਏ<noinclude></noinclude> 37o8c00vi39nfbifwkct8lg65p8cf40 241219 241124 2026-10-17T14:59:27Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਧਰਮਸਾਲ ਮਟ ਭਾਰੇ ਠਾਕਰ ਦੁਆਰੇ॥<br/> ਮੋਮਨ ਫਕਰ ਮੁਜਾਵਰ ਅਰ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਸਾਧ ਪੁਜਾਰੇ ਰਾਮ ਪਿਆਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਜਾਗੀਰਾਂ ਖਾਵਨ ਪਾਵਨ ਰਸਦਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਨ ਗੁਜਾਰੇ॥੨੮॥<br/> ਬਰਕਤ ਘਨੀ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ੈਹਰ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਐਸ਼ ਬਹਾਰਾਂ ਜੋ ਨਰ ਨਾਰਾਂ॥<br/> ਸੁਦਾਗਰ ਇਕ ਫਿਰਨ ਦੇਖਦੇ ਘੋੜੇ ਲੋਕ ਅਪਾਰਾਂ ਕਦਮ ਉਭਾਰਾਂ॥<br/> ਇਕ ਦਲਾਲ ਮਾਲ ਮੁਲ ਜਾਚਨ ਮੇਲਨ ਜਾਇ ਇਕਵਾਰਾਂ ਖ਼੍ਵਾਹਸ਼ ਗਾਰਾਂ॥<br/> ਘਿਨੇ ਮਾਸੂਲ ਵਸੂਲ ਜਮਾ ਲਖ ਲਿਖਦੇ ਖਰਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੀ ਬਜਾਰਾਂ॥੨੯॥<br/> ਕੋਠੀਦਾਰ ਸਰਾਫ ਜਵਾਹਰੀ ਘਰ ਘਰ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰੀ ਭਲੇ ਬਪਾਰੀ॥<br/> ਲੋਹੇ ਬੇਚ ਬਜਾਜ ਕਸੇਰੇ ਕਰਦੇ ਏਕ ਅਤਾਰੀ ਏਕ ਪਸਾਰੀ॥<br/> ਪਾਪੜਗਰ ਹਲਵਾਈ ਦੋਧੀ ਏਕ ਪਨੀਰ ਵਿਹਾਰੀ ਅਰ ਪੰਕਾਰੀ॥<br/> ਏਕ ਛੀਟਗਰ ਘਣੇ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਇਕ ਰੰਗਰੇਜ਼ ਨੀਲਾਰੀ ਏਕ ਮੁਹਾਰੀ॥੩੦॥<br/> ਟਕਸਾਲੀ ਅਰ ਗਹਿਨੇ ਚਿਤਰੇ ਜੜੀਏ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 75h0z29sqwpyyd67u9d61kug4drs602 250 3216 241125 60491 2026-10-17T14:53:28Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੧੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਅਰ ਸੁਨ੍ਯਾਰੇ ਸਜੇ ਪਿਆਰੇ॥<br/> ਸੋਨਾ ਚਾਂਦੀ ਘੜਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਏਕ ਗੁਜਾਰੇ ਧੋ ਨਿ੍ਯਾਰੇ॥<br/> ਝਿਲੀਆਂ ਕਟ ਅਰ ਦਫਤ੍ਰੀਆਂ ਕੁਟ ਕੋਫਤਗਰ ਵੰਜਾਰੇ ਕਈ ਸਚਾਰੇ॥<br/> ਤਾਰ ਖਿਚ ਕੰਦਲੇਕਸ਼ ਦਬ ਤੂਸੇ ਦੁਕਾਨ ਠਠਿਯਾਰੇ ਔਰ ਲੁਹਾਰੇ॥੩੧॥<br/> ਏਕ ਰਹਿਕਲੇ ਤੋਪਾਂ ਢਾਲਨ ਕਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰਾਂ॥<br/> ਇਕ ਬੰਦੂਕਾਂ ਅਰ ਜੰਬੂਰੀ ਘੜਦੇ ਇਕ ਤਲਵਾਰਾਂ ਕਰਦ ਕਟਾਰਾਂ॥<br/> ਚਾਹੜਨ ਸਾਨ ਮਸਾਨ ਲਗਾਵਨ ਬੰਨਦੇ ਉਸਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਰਖਦੇ ਬਾਰਾਂ॥<br/> ਸਾਂਚੇਗਰ ਇਕ ਖੋਦਨ ਮੋਹਰਾਂ ਨਾਲਾਂ ਬੀਚ ਬਜਾਰਾਂ ਘੜਨ ਹਜਾਰਾਂ॥੩੨॥<br/> ਖਾਤਮ ਬੰਦ ਤਰਖਾਨ ਖਰਾਦੀ ਰਾਜ ਨਕਾਸ਼ ਸਦਾਵੇ ਨਾਲ ਬੰਧਾਵੇ॥<br/> ਕੰਘੇਗਰ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕੇਤੇ ਭਲੇ ਮੁਸੱਵਰ ਭਾਵੇ ਚਤਰ ਰਝਾਵੇ॥<br/> ਸੰਗਤਰਾਸ਼ ਅਕਾਕ ਏਕ ਇਕ ਮਨਕੇ ਨਗ ਚਮਕਾਵੇ ਚਰਖ ਚੜਾਵੇ॥<br/> ਔਰ ਕਮਾਨਗਰ ਤਾਂਹਿ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਪਰ ਬਾਜ਼ੀ ਸਿਖਲਾਵੇ ਦ੍ਰਬ ਉਡਾਵੇ॥੩੩॥<br/> ਐਨਕਗਰ ਅਰ ਦੂਰਬੀਨੀਏ<noinclude></noinclude> q1jz896z7e5hxyzcu4szufeciku1n0k 241220 241125 2026-10-17T14:59:33Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਅਰ ਸੁਨ੍ਯਾਰੇ ਸਜੇ ਪਿਆਰੇ॥<br/> ਸੋਨਾ ਚਾਂਦੀ ਘੜਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਏਕ ਗੁਜਾਰੇ ਧੋ ਨਿ੍ਯਾਰੇ॥<br/> ਝਿਲੀਆਂ ਕਟ ਅਰ ਦਫਤ੍ਰੀਆਂ ਕੁਟ ਕੋਫਤਗਰ ਵੰਜਾਰੇ ਕਈ ਸਚਾਰੇ॥<br/> ਤਾਰ ਖਿਚ ਕੰਦਲੇਕਸ਼ ਦਬ ਤੂਸੇ ਦੁਕਾਨ ਠਠਿਯਾਰੇ ਔਰ ਲੁਹਾਰੇ॥੩੧॥<br/> ਏਕ ਰਹਿਕਲੇ ਤੋਪਾਂ ਢਾਲਨ ਕਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰਾਂ॥<br/> ਇਕ ਬੰਦੂਕਾਂ ਅਰ ਜੰਬੂਰੀ ਘੜਦੇ ਇਕ ਤਲਵਾਰਾਂ ਕਰਦ ਕਟਾਰਾਂ॥<br/> ਚਾਹੜਨ ਸਾਨ ਮਸਾਨ ਲਗਾਵਨ ਬੰਨਦੇ ਉਸਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਰਖਦੇ ਬਾਰਾਂ॥<br/> ਸਾਂਚੇਗਰ ਇਕ ਖੋਦਨ ਮੋਹਰਾਂ ਨਾਲਾਂ ਬੀਚ ਬਜਾਰਾਂ ਘੜਨ ਹਜਾਰਾਂ॥੩੨॥<br/> ਖਾਤਮ ਬੰਦ ਤਰਖਾਨ ਖਰਾਦੀ ਰਾਜ ਨਕਾਸ਼ ਸਦਾਵੇ ਨਾਲ ਬੰਧਾਵੇ॥<br/> ਕੰਘੇਗਰ ਸਿਕਲੀਗਰ ਕੇਤੇ ਭਲੇ ਮੁਸੱਵਰ ਭਾਵੇ ਚਤਰ ਰਝਾਵੇ॥<br/> ਸੰਗਤਰਾਸ਼ ਅਕਾਕ ਏਕ ਇਕ ਮਨਕੇ ਨਗ ਚਮਕਾਵੇ ਚਰਖ ਚੜਾਵੇ॥<br/> ਔਰ ਕਮਾਨਗਰ ਤਾਂਹਿ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਪਰ ਬਾਜ਼ੀ ਸਿਖਲਾਵੇ ਦ੍ਰਬ ਉਡਾਵੇ॥੩੩॥<br/> ਐਨਕਗਰ ਅਰ ਦੂਰਬੀਨੀਏ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> hwrbg90aum2qpng507o1xjwvs9novlr 250 3217 241126 60492 2026-10-17T14:53:30Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੧੩)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸੀਸੇ ਰਚੇ ਅਪਾਰੀ ਹਲਬੀਨਾਰੀ॥<br/> ਬੀਨਹਜਾਰ ਤਮਾਸ਼ ਬੀਨ ਖਿਚ ਪਾਵਨ ਕੀਮਤ ਭਾਰੀ ਉਸਤਾ ਕਾਰੀ॥<br/> ਸੋਜਨਗਰ ਸੰਗਰੀਗਰ ਸਿਪਰੇ ਕਾਰ ਕਰਨ ਸਰਦਾਰੀ ਮੇਹਨਤ ਜਾਰੀ॥<br/> ਇਕ ਸੀਮਾਬ ਦੇ ਜਾਮ ਬਨਾਵਨ ਲੈਹੰਦੇ ਦੂਧਾਧਾਰੀ ਨਰ ਅਰ ਨਾਰੀ॥੩੪॥<br/> ਕਾਰ ਚੋਬ ਔਰ ਤੋਕਸ਼ ਦਰਜ਼ੀ ਕੁੰਦੀਗਰ ਹਰ ਕਾਰੀ ਚਰ ਚੂਕਾਰੀ॥<br/> ਚਿਕਨ ਦੋਜ਼ ਕੁੰਜਗਰੀ ਰਫੂਗਰ ਇਕ ਕਸੀਦ ਬਿਵਹਾਰੀ ਕੋਮਸਚਾਰੀ॥<br/> ਏਕ ਅਨੇਕ ਪਟੋਹੀ ਆਹੇ ਖੇਮਾ ਦੋਜ ਨਵਾਰੀ ਤੀਲੇ ਤਾਰੀ॥<br/> ਸਾਲੂਬਾਫ ਦਰਿਆਈ ਉਣਨ ਲਖ ਰੇਸ਼ਮ ਜਰੀ ਸਵਾਰੀ ਉਣਨ ਕਨਾਰੀ॥੩੫॥<br/> ਵੁਣਨ ਬਾਰੀਕ ਬਾਫਤੇ ਉਮਦੇ ਕਰਦੇ ਕਾਰ ਚੰਗੇਰੇ ਏਕ ਮੁਟੇਰੇ॥<br/> ਸਾਬਨਗਰ ਇਕ ਧੋਵਨ ਬਿਸਤਰ ਜੋ ਦੇਖਨ ਇਕ ਵੇਰੇ ਕਿਸਮ ਉਚੇਰੇ॥<br/> ਇਕ ਠੇਕੇਗਰ ਛਾਪੇ ਛਾਪਨ ਲਾਵਨ ਚੋਟ ਉਲੇਰੇ ਹਾਥ ਉਲੇਰੇ॥<br/> ਏਕ ਘਸਾਤੀ ਏਕ ਚੂੜਗਰ ਇਕ ਮੁਨਿਯਾਰ ਨੇਰੇ ਫਿਰਦੇ ਫੇਰੇ॥੩੬॥<br/><noinclude></noinclude> qiodr87mbmg62sximscvabr08biicd3 241221 241126 2026-10-17T14:59:39Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੩)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸੀਸੇ ਰਚੇ ਅਪਾਰੀ ਹਲਬੀਨਾਰੀ॥<br/> ਬੀਨਹਜਾਰ ਤਮਾਸ਼ ਬੀਨ ਖਿਚ ਪਾਵਨ ਕੀਮਤ ਭਾਰੀ ਉਸਤਾ ਕਾਰੀ॥<br/> ਸੋਜਨਗਰ ਸੰਗਰੀਗਰ ਸਿਪਰੇ ਕਾਰ ਕਰਨ ਸਰਦਾਰੀ ਮੇਹਨਤ ਜਾਰੀ॥<br/> ਇਕ ਸੀਮਾਬ ਦੇ ਜਾਮ ਬਨਾਵਨ ਲੈਹੰਦੇ ਦੂਧਾਧਾਰੀ ਨਰ ਅਰ ਨਾਰੀ॥੩੪॥<br/> ਕਾਰ ਚੋਬ ਔਰ ਤੋਕਸ਼ ਦਰਜ਼ੀ ਕੁੰਦੀਗਰ ਹਰ ਕਾਰੀ ਚਰ ਚੂਕਾਰੀ॥<br/> ਚਿਕਨ ਦੋਜ਼ ਕੁੰਜਗਰੀ ਰਫੂਗਰ ਇਕ ਕਸੀਦ ਬਿਵਹਾਰੀ ਕੋਮਸਚਾਰੀ॥<br/> ਏਕ ਅਨੇਕ ਪਟੋਹੀ ਆਹੇ ਖੇਮਾ ਦੋਜ ਨਵਾਰੀ ਤੀਲੇ ਤਾਰੀ॥<br/> ਸਾਲੂਬਾਫ ਦਰਿਆਈ ਉਣਨ ਲਖ ਰੇਸ਼ਮ ਜਰੀ ਸਵਾਰੀ ਉਣਨ ਕਨਾਰੀ॥੩੫॥<br/> ਵੁਣਨ ਬਾਰੀਕ ਬਾਫਤੇ ਉਮਦੇ ਕਰਦੇ ਕਾਰ ਚੰਗੇਰੇ ਏਕ ਮੁਟੇਰੇ॥<br/> ਸਾਬਨਗਰ ਇਕ ਧੋਵਨ ਬਿਸਤਰ ਜੋ ਦੇਖਨ ਇਕ ਵੇਰੇ ਕਿਸਮ ਉਚੇਰੇ॥<br/> ਇਕ ਠੇਕੇਗਰ ਛਾਪੇ ਛਾਪਨ ਲਾਵਨ ਚੋਟ ਉਲੇਰੇ ਹਾਥ ਉਲੇਰੇ॥<br/> ਏਕ ਘਸਾਤੀ ਏਕ ਚੂੜਗਰ ਇਕ ਮੁਨਿਯਾਰ ਨੇਰੇ ਫਿਰਦੇ ਫੇਰੇ॥੩੬॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> ixlq5agqgpsl5vif67nr7xucfo7utzx 250 3218 241127 60493 2026-10-17T14:53:32Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੧੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕਨਕਊਏਗਰ ਕਾਗਜ਼ਗਰ ਇਕ ਇਕ ਪਟਰੰਗ ਪਟੇਰੇ ਏਕ ਅਟੇਰੇ॥<br/> ਆਤਸ਼ਬਾਜ ਨੇਚੇਗਰ ਗਾਂਧੀ ਸਬਜ਼ਫਰੋਸ਼ ਫੁਲੇਰੇ ਤਹਾਂ ਘਨੇਰੇ॥<br/> ਚੀਨੀਗਰ ਗਿਲ ਗੋਇ ਕੂੰਜ ਕਰ ਬਾਸਨ ਘੜਨ ਚੰਗੇਰੇ ਸੰਝ ਸੁਵੇਰੇ॥<br/> ਕਫਸ਼ ਫਰੋਸ਼ ਸਿਰਾਜ ਕਫਸ਼ਗਰ ਤੇਲੀ ਤੂਰ ਪੰਜੇਰੇ ਫਿਰਦੇ ਫੇਰੇ॥੩੭॥<br/> ਚਾਵਲ ਕੁਟ ਇਕ ਕਰੇ ਪੀਸਨੇ ਇਕ ਖਰਾਸੀ ਆਹੇ ਇਕ ਸੰਗਰਾਹੇ॥<br/> ਰਖਦੇ ਜਮਾਂ ਅਨਾਜ ਪਾਸ ਇਕ ਇਕਨਾਂ ਵੇਲਨ ਢਾਹੇ ਢੇਰ ਕਪਾਹੇ॥<br/> ਇਕ ਨੀਲਗਰ ਇੱਕ ਨੀਲਾਰੀ ਚੂਨੇਗਰ ਸੰਗਦਾਹੇ ਇਕ ਉਠ ਵਾਹੇ॥<br/> ਇਕ ਲਖਸ਼ਾਹ ਲਗਾਵਨ ਖੇਪਾਂ ਲਾਖੋਂ ਬੀਚ ਸਲਾਹੇ ਖੇਡੇ ਲਾਹੇ॥੩੮॥<br/> ਊਧੀਛਟ ਸਲੀਤੇ ਇਕ ਨਿਤ ਏਕ ਰਾਤ ਦਿਨ ਕਤਦੇ ਸੂਤਰ ਜਤਦੇ॥<br/> ਇਕ ਸ਼ਤਰੰਜੀਆਂ ਉਣਨ ਗਲੀਚੇ ਬੂਟੇ ਵੇਲਾਂ ਘਤਦੇ ਸਾਥ ਸੁਮਤ ਦੇ॥<br/> ਏਕ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦਲਕ ਬਨਾਵਨ ਪੇਓਂਦ ਪਾਏ ਤਪਦੇ ਧਾਗੇ ਸਤਦੇ॥<br/> ਸਫਾਂ ਸਿਰਕੀਆਂ ਪਖੀਆਂ ਗਰ ਬਾਂਸ ਫੋੜ ਵਨ ਹਤਦੇ ਕਾਂਮ ਜਗਤ ਦੇ॥੩੯॥<br/><noinclude></noinclude> l3tlqf0firj190yz7cgu8rwumbhwyvo 241222 241127 2026-10-17T14:59:44Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241222 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕਨਕਊਏਗਰ ਕਾਗਜ਼ਗਰ ਇਕ ਇਕ ਪਟਰੰਗ ਪਟੇਰੇ ਏਕ ਅਟੇਰੇ॥<br/> ਆਤਸ਼ਬਾਜ ਨੇਚੇਗਰ ਗਾਂਧੀ ਸਬਜ਼ਫਰੋਸ਼ ਫੁਲੇਰੇ ਤਹਾਂ ਘਨੇਰੇ॥<br/> ਚੀਨੀਗਰ ਗਿਲ ਗੋਇ ਕੂੰਜ ਕਰ ਬਾਸਨ ਘੜਨ ਚੰਗੇਰੇ ਸੰਝ ਸੁਵੇਰੇ॥<br/> ਕਫਸ਼ ਫਰੋਸ਼ ਸਿਰਾਜ ਕਫਸ਼ਗਰ ਤੇਲੀ ਤੂਰ ਪੰਜੇਰੇ ਫਿਰਦੇ ਫੇਰੇ॥੩੭॥<br/> ਚਾਵਲ ਕੁਟ ਇਕ ਕਰੇ ਪੀਸਨੇ ਇਕ ਖਰਾਸੀ ਆਹੇ ਇਕ ਸੰਗਰਾਹੇ॥<br/> ਰਖਦੇ ਜਮਾਂ ਅਨਾਜ ਪਾਸ ਇਕ ਇਕਨਾਂ ਵੇਲਨ ਢਾਹੇ ਢੇਰ ਕਪਾਹੇ॥<br/> ਇਕ ਨੀਲਗਰ ਇੱਕ ਨੀਲਾਰੀ ਚੂਨੇਗਰ ਸੰਗਦਾਹੇ ਇਕ ਉਠ ਵਾਹੇ॥<br/> ਇਕ ਲਖਸ਼ਾਹ ਲਗਾਵਨ ਖੇਪਾਂ ਲਾਖੋਂ ਬੀਚ ਸਲਾਹੇ ਖੇਡੇ ਲਾਹੇ॥੩੮॥<br/> ਊਧੀਛਟ ਸਲੀਤੇ ਇਕ ਨਿਤ ਏਕ ਰਾਤ ਦਿਨ ਕਤਦੇ ਸੂਤਰ ਜਤਦੇ॥<br/> ਇਕ ਸ਼ਤਰੰਜੀਆਂ ਉਣਨ ਗਲੀਚੇ ਬੂਟੇ ਵੇਲਾਂ ਘਤਦੇ ਸਾਥ ਸੁਮਤ ਦੇ॥<br/> ਏਕ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦਲਕ ਬਨਾਵਨ ਪੇਓਂਦ ਪਾਏ ਤਪਦੇ ਧਾਗੇ ਸਤਦੇ॥<br/> ਸਫਾਂ ਸਿਰਕੀਆਂ ਪਖੀਆਂ ਗਰ ਬਾਂਸ ਫੋੜ ਵਨ ਹਤਦੇ ਕਾਂਮ ਜਗਤ ਦੇ॥੩੯॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 2kqvicnofy9vyftlcigitg7m8kbgxi2 250 3219 241128 60494 2026-10-17T14:53:35Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੧੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨਾਨਵਾਈ ਵਿਚ ਕਈ ਦੁਕਾਨਾ ਭਠੀਆਂ ਦਾਰ ਸ਼ਰਾਬੀ ਕਈ ਕਬਾਬੀ॥<br/> ਭਠਿਆਰੇ ਭੜਭੂੰਜੇ ਮਾਛੀ ਕਾਰ ਕਰਨ ਇਕ ਆਬੀ ਇਕ ਖੰਡਰਾਬੀ॥<br/> ਗਗੜੇ ਮੇਉ ਜਾਹਲ ਕਈ ਲਖ ਵੇਚਨ ਮੱਛ ਮੁਰਗਾਬੀ ਪਰ ਸੁਰਖਾਬੀ॥<br/> ਦਬਗਰ ਔਰ ਖਟੀਕ ਕਾਮ ਰੰਗ ਨਮਦੇਕਾਰ ਕਸਾਬੀ ਕਈ ਕੁਰਾਬੀ॥੪੦॥<br/> ਇਕ ਹਜਾਮ ਇਕ ਕਰਨ ਸਾਫ਼ੀਏ ਇਕ ਜਰਾਹ ਕਹਾਵੇਂ ਰੁਮੀਆਂ ਲਾਵੇਂ॥<br/> ਇਕ ਕਾਨੋਂ ਸੇ ਕਿਰਮ ਨਿਕਾਲੇਂ ਚਸ਼ਮਾ ਏਕ ਬਨਾਵੇਂ ਦਾਰੂ ਪਾਵੇਂ॥<br/> ਧੋਵੇਂ ਰੇਤ ਕੁੰਦਨ ਇਕ ਕਢੇਂ ਟਿਬੀਆਂ ਏਕ ਲਗਾਵੇਂ ਨਾਉ ਤਰਾਵੇਂ॥<br/> ਏਕ ਰਸਨਗਰ ਇਕ ਰੱਛ ਬਾਂਧੇ ਏਕ ਤਯੂਰ ਲੜਾਵੇਂ ਪੁਸ਼ਟ ਕਰਾਵੇਂ॥੪੧॥<br/> ਭਲਿਆਨ ਦਹਿਕਾਨ ਬਾਗ਼ਬਾਨ ਇਕ ਬਾਹਰ ਉਠ ਧਾਵੇਂ ਪਸੂ ਚਰਾਵੇਂ॥<br/> ਵੇਚਨ ਫੂਸ ਇਕ ਘਾਸ ਲਕੜੀਆਂ ਸੀਸ ਗਠੜੀਆਂ ਚਾਵੇਂ ਰਿਜ਼ਕ ਉਕਾਵੇਂ॥<br/> ਝਾੜੂਗਰ ਸ੍ਰਵਾਨਲਦਨੀਏ ਇਕ ਗੜ ਬੜ ਲਚਲਾਵੇਂ ਟਹਿਲ ਕਮਾਂਵੇਂ॥<br/> ਬੇਲਦਾਰ ਇਕ ਖੋਦਨ ਖੂਹੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਏਕ ਲੋਕਾਂ<noinclude></noinclude> e1e4zdtdtine6kpa2xjs5s47iuwivdg 241223 241128 2026-10-17T14:59:48Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨਾਨਵਾਈ ਵਿਚ ਕਈ ਦੁਕਾਨਾ ਭਠੀਆਂ ਦਾਰ ਸ਼ਰਾਬੀ ਕਈ ਕਬਾਬੀ॥<br/> ਭਠਿਆਰੇ ਭੜਭੂੰਜੇ ਮਾਛੀ ਕਾਰ ਕਰਨ ਇਕ ਆਬੀ ਇਕ ਖੰਡਰਾਬੀ॥<br/> ਗਗੜੇ ਮੇਉ ਜਾਹਲ ਕਈ ਲਖ ਵੇਚਨ ਮੱਛ ਮੁਰਗਾਬੀ ਪਰ ਸੁਰਖਾਬੀ॥<br/> ਦਬਗਰ ਔਰ ਖਟੀਕ ਕਾਮ ਰੰਗ ਨਮਦੇਕਾਰ ਕਸਾਬੀ ਕਈ ਕੁਰਾਬੀ॥੪੦॥<br/> ਇਕ ਹਜਾਮ ਇਕ ਕਰਨ ਸਾਫ਼ੀਏ ਇਕ ਜਰਾਹ ਕਹਾਵੇਂ ਰੁਮੀਆਂ ਲਾਵੇਂ॥<br/> ਇਕ ਕਾਨੋਂ ਸੇ ਕਿਰਮ ਨਿਕਾਲੇਂ ਚਸ਼ਮਾ ਏਕ ਬਨਾਵੇਂ ਦਾਰੂ ਪਾਵੇਂ॥<br/> ਧੋਵੇਂ ਰੇਤ ਕੁੰਦਨ ਇਕ ਕਢੇਂ ਟਿਬੀਆਂ ਏਕ ਲਗਾਵੇਂ ਨਾਉ ਤਰਾਵੇਂ॥<br/> ਏਕ ਰਸਨਗਰ ਇਕ ਰੱਛ ਬਾਂਧੇ ਏਕ ਤਯੂਰ ਲੜਾਵੇਂ ਪੁਸ਼ਟ ਕਰਾਵੇਂ॥੪੧॥<br/> ਭਲਿਆਨ ਦਹਿਕਾਨ ਬਾਗ਼ਬਾਨ ਇਕ ਬਾਹਰ ਉਠ ਧਾਵੇਂ ਪਸੂ ਚਰਾਵੇਂ॥<br/> ਵੇਚਨ ਫੂਸ ਇਕ ਘਾਸ ਲਕੜੀਆਂ ਸੀਸ ਗਠੜੀਆਂ ਚਾਵੇਂ ਰਿਜ਼ਕ ਉਕਾਵੇਂ॥<br/> ਝਾੜੂਗਰ ਸ੍ਰਵਾਨਲਦਨੀਏ ਇਕ ਗੜ ਬੜ ਲਚਲਾਵੇਂ ਟਹਿਲ ਕਮਾਂਵੇਂ॥<br/> ਬੇਲਦਾਰ ਇਕ ਖੋਦਨ ਖੂਹੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਏਕ ਲੋਕਾਂ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 4j05dgkiakpfy3gulcog25quaigc552 250 3220 241129 60495 2026-10-17T14:53:37Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੧੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਵੇਂ ਨ ਬੈਰ ਦੁੜਾਵੇਂ॥੪੨॥<br/> ਏਕ ਪ੍ਰਤਮਾ ਸੰਗਮਰਮਰੀਆਂ ਆਗੇ ਜਾਹਰ ਹਰਦੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ॥<br/> ਏਕ ਕਲੰਦਰ ਤਜ ਰਿਛ ਬੰਦਰ ਲੈ ਜ਼ਿਆਰਤਾਂ ਧਰਦੇ ਊਪਰ ਸਿਰਦੇ॥<br/> ਇਕ ਤਸਬੀਹਾਂ ਲੇ ਉਠ ਤੁਰਦੇ ਜਾਚਕ ਓਹ ਘਰ ਘਰਦੇ ਤਾਲਬ ਜਰਦੇ॥<br/> ਲਖ ਨਸੀਹਤਾਂ ਦੇਦੇਂ ਵੈਂਹਦੇ ਲੈਂਦੇ ਖੈਰ ਕਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਨਰ ਦੇ॥੪੩॥<br/> ਪਾਹਨ ਪਤਰੇ ਅਰ ਤਲਵਾਰਾਂ ਫੇਰਨ ਇਕ ਕਰਥਾਲੀ ਗਗਨ ਉਛਾਲੀ॥<br/> ਫਿਰਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹਰ ਕੂਚੇ ਬਾਜੀਗਰ ਦਿਲ ਵਾਲੀ ਕਈ ਬੰਗਾਲੀ॥<br/> ਰਾਸ ਮੰਡਲ ਇਕ ਰਚਨ ਨਾਇਕਾਂ ਕਸਬ ਕਰਨ ਇਕ ਤਾਲੀ ਤੇਰਾਂ ਤਾਲੀ॥<br/> ਏਕ ਬਾਂਸ ਪਰ ਪੇਲਨ ਖੇਲਨ ਕਹਿ ਲਖ਼ਸ਼ਾਹ ਧੁਮਾਲੀ ਲੈਨ ਭੁਵਾਲੀ॥੪੪॥<br/> ਏਕ ਅਨੇਕ ਬਜਾਵਹਿ ਬਾਜੇ ਰਖਨ ਤਮਾਸ਼ੇ ਜਾਰੀ ਮੰਗਲਾ ਚਾਰੀ॥<br/> ਨਟ ਨਕਾਲ ਨਾਇਕ ਇਕ ਗਾਇਕ ਕੰਚਨ ਪੇਸ਼ੇ ਦਾਰੀ ਇਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ॥<br/> ਏਕ ਪੁਤਲੀਆਂ ਆਂਨ ਨਚਾਵਹਿ<noinclude></noinclude> jv5zdc746fh8tmwqibgnykf19rxglvh 241224 241129 2026-10-17T14:59:52Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਵੇਂ ਨ ਬੈਰ ਦੁੜਾਵੇਂ॥੪੨॥<br/> ਏਕ ਪ੍ਰਤਮਾ ਸੰਗਮਰਮਰੀਆਂ ਆਗੇ ਜਾਹਰ ਹਰਦੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ॥<br/> ਏਕ ਕਲੰਦਰ ਤਜ ਰਿਛ ਬੰਦਰ ਲੈ ਜ਼ਿਆਰਤਾਂ ਧਰਦੇ ਊਪਰ ਸਿਰਦੇ॥<br/> ਇਕ ਤਸਬੀਹਾਂ ਲੇ ਉਠ ਤੁਰਦੇ ਜਾਚਕ ਓਹ ਘਰ ਘਰਦੇ ਤਾਲਬ ਜਰਦੇ॥<br/> ਲਖ ਨਸੀਹਤਾਂ ਦੇਦੇਂ ਵੈਂਹਦੇ ਲੈਂਦੇ ਖੈਰ ਕਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁਨਰ ਦੇ॥੪੩॥<br/> ਪਾਹਨ ਪਤਰੇ ਅਰ ਤਲਵਾਰਾਂ ਫੇਰਨ ਇਕ ਕਰਥਾਲੀ ਗਗਨ ਉਛਾਲੀ॥<br/> ਫਿਰਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹਰ ਕੂਚੇ ਬਾਜੀਗਰ ਦਿਲ ਵਾਲੀ ਕਈ ਬੰਗਾਲੀ॥<br/> ਰਾਸ ਮੰਡਲ ਇਕ ਰਚਨ ਨਾਇਕਾਂ ਕਸਬ ਕਰਨ ਇਕ ਤਾਲੀ ਤੇਰਾਂ ਤਾਲੀ॥<br/> ਏਕ ਬਾਂਸ ਪਰ ਪੇਲਨ ਖੇਲਨ ਕਹਿ ਲਖ਼ਸ਼ਾਹ ਧੁਮਾਲੀ ਲੈਨ ਭੁਵਾਲੀ॥੪੪॥<br/> ਏਕ ਅਨੇਕ ਬਜਾਵਹਿ ਬਾਜੇ ਰਖਨ ਤਮਾਸ਼ੇ ਜਾਰੀ ਮੰਗਲਾ ਚਾਰੀ॥<br/> ਨਟ ਨਕਾਲ ਨਾਇਕ ਇਕ ਗਾਇਕ ਕੰਚਨ ਪੇਸ਼ੇ ਦਾਰੀ ਇਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ॥<br/> ਏਕ ਪੁਤਲੀਆਂ ਆਂਨ ਨਚਾਵਹਿ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> t9qgmq4ja1f99gt0q98wuxjxnflymd7 250 3221 241130 218209 2026-10-17T14:53:40Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੧੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬੰਦਰ ਏਕ ਬਜਾਰੀ ਏਕ ਮਦਾਰੀ॥<br/> ਬਹੁ ਰੂਪਯੇ ਯਾਸੀ ਸੋਹਿਦੇ ਹਰ ਹਰ ਖੇਲ ਖਿਲਾਰੀ ਊਧਮ ਭਾਰੀ॥੪੫॥<br/> ਸ਼ਹਿਰ ਭੰਬੋਰ ਮਕਾਨ ਅਜਾਇਬ ਆਹਾ ਕਿਤਾ ਨੂਰਾਂਨੀ ਜਿੱਨਤ ਸਾਨੀ॥<br/> ਰੌਨਕ ਘਣੀ ਬਜਾਰ ਚੁਰਸਤੇ ਹੋਵਨ ਰਾਗ ਸੁਲਤਾਨੀ ਰੰਗ ਮਕਾਨੀ॥<br/> ਸਦਾ ਵਰਤ ਚਟਸਾਲਾਂ ਮਕਤਬ ਵੱਸਨ ਲੋਕ ਸੁਰਗਿਆਨੀ ਗੜ ਸੁਲਤਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਤਾਲ ਸੇ ਨੇੜੇ ਬਾਵਲੀਆਂ ਬਹੁ ਪਾਨੀ ਖੂਹ ਅਸਮਾਨੀ॥੪੬॥<br/> ਆਲੀ ਸ਼ਾਨ ਛਬਾ ਅਤ ਪੂਰਨ ਦੂਰੋਂ ਦਿਸਨ ਮੁਨਾਰੇ ਔਰ ਅਟਾਰੇ॥<br/> ਖਾਈਆਂ ਸ਼ਹਰ ਪਨਾਹ ਦਮਦਮੇ ਸੱਮਨ ਬੁਰਜ ਉਸਾਰੇ ਗਿਰਦੇ ਸਾਰੇ॥<br/> ਅੰਦਰ ਮੰਦਰ ਬਨੇ ਅਜਾਇਬ ਮਹਲ ਰੰਗੀਲ ਚੁਬਾਰੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰੇ॥<br/> ਸ਼ਮਾ ਚਰਾਗ ਨਾ ਰਖਦੇ ਭੀਤਰ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਚਮਕਾਰੇ ਨਾਗ ਉਜਿਆਰੇ॥੪੭॥<br/> ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਥੀਂ ਮਨੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਸਭ ਛੀਨ ਮੰਗਾਈਆਂ ਘਰੀਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ॥<br/> ਯਾਂ ਅਸਮਾਨੋ ਤੋੜ ਸਤਾਰੇ ਸਾਰੇ ਛਬਾਂ<noinclude></noinclude> 3clh4mexr06tut56hdcbijomtuxmmo6 241225 241130 2026-10-17T14:59:56Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241225 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬੰਦਰ ਏਕ ਬਜਾਰੀ ਏਕ ਮਦਾਰੀ॥<br/> ਬਹੁ ਰੂਪਯੇ ਯਾਸੀ ਸੋਹਿਦੇ ਹਰ ਹਰ ਖੇਲ ਖਿਲਾਰੀ ਊਧਮ ਭਾਰੀ॥੪੫॥<br/> ਸ਼ਹਿਰ ਭੰਬੋਰ ਮਕਾਨ ਅਜਾਇਬ ਆਹਾ ਕਿਤਾ ਨੂਰਾਂਨੀ ਜਿੱਨਤ ਸਾਨੀ॥<br/> ਰੌਨਕ ਘਣੀ ਬਜਾਰ ਚੁਰਸਤੇ ਹੋਵਨ ਰਾਗ ਸੁਲਤਾਨੀ ਰੰਗ ਮਕਾਨੀ॥<br/> ਸਦਾ ਵਰਤ ਚਟਸਾਲਾਂ ਮਕਤਬ ਵੱਸਨ ਲੋਕ ਸੁਰਗਿਆਨੀ ਗੜ ਸੁਲਤਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਤਾਲ ਸੇ ਨੇੜੇ ਬਾਵਲੀਆਂ ਬਹੁ ਪਾਨੀ ਖੂਹ ਅਸਮਾਨੀ॥੪੬॥<br/> ਆਲੀ ਸ਼ਾਨ ਛਬਾ ਅਤ ਪੂਰਨ ਦੂਰੋਂ ਦਿਸਨ ਮੁਨਾਰੇ ਔਰ ਅਟਾਰੇ॥<br/> ਖਾਈਆਂ ਸ਼ਹਰ ਪਨਾਹ ਦਮਦਮੇ ਸੱਮਨ ਬੁਰਜ ਉਸਾਰੇ ਗਿਰਦੇ ਸਾਰੇ॥<br/> ਅੰਦਰ ਮੰਦਰ ਬਨੇ ਅਜਾਇਬ ਮਹਲ ਰੰਗੀਲ ਚੁਬਾਰੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰੇ॥<br/> ਸ਼ਮਾ ਚਰਾਗ ਨਾ ਰਖਦੇ ਭੀਤਰ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਚਮਕਾਰੇ ਨਾਗ ਉਜਿਆਰੇ॥੪੭॥<br/> ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਥੀਂ ਮਨੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਸਭ ਛੀਨ ਮੰਗਾਈਆਂ ਘਰੀਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ॥<br/> ਯਾਂ ਅਸਮਾਨੋ ਤੋੜ ਸਤਾਰੇ ਸਾਰੇ ਛਬਾਂ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> owx4dm2e0pri2e61g39571ls2pkfli0 250 3222 241131 218212 2026-10-17T14:53:42Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੧੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਨਾਈਆਂ ਅਤ ਉਮਦਾਈਆਂ॥<br/> ਰਾਜ ਪਾਸ ਬਿਸਕਰਮਾਂ ਜੈਸੇ ਦਸਦੇ ਕਰ ਚਤਰਾਈਆਂ ਰੋਜ ਸਵਾਈਆਂ॥<br/> ਬਾਹਰ ਜੜੇ ਜਵਾਹਰ ਲਖ ਲਖ ਮੰਦਰਾਂ ਬੀਚ ਜਮਾਈਆਂ ਏਹ ਰੁਸ਼ਨਾਈਆਂ॥੪੮॥<br/> ਆਇ ਚੁਫੇਰ੍ਯੋਂ ਕਰਦੇ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਖਨ ਇਕ ਵਾਰਾਂ ਨਰ ਔ ਨਾਰਾਂ॥<br/> ਲਾਜਵਰਦ ਅਸਮਾਨੀ ਜਮਨੀ ਸੰਗਅਕੀਕ ਹਜਾਰਾਂ ਛਬਾਂ ਅਪਾਰਾਂ॥<br/> ਰੋਜ਼ੀ ਸੰਗਯਸ਼ਮ ਜ਼ਮੁਰਦ ਔਰ ਬਿਲੌਰ ਬਹਾਰਾਂ ਅਤ ਸਚ ਦਾਰਾਂ॥<br/> ਕਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਤਾਂਬੜੇ ਗੋੜੇ ਜੜੇ ਸੰਖ ਕਨਕਾਰਾਂ ਬੀਚ ਦੀਵਾਰਾਂ॥੪੯॥<br/> ਬੰਗਲੇ ਬੇਸ ਸੁਹਾਵਨ ਗਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਖੂਬ ਉਸਰੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਦਰੀਆਂ॥<br/> ਹੀਰੇ ਮਾਣਕ ਮੋਤੀ ਸਬਜੇ ਲਾਲਚੂਨੀਆਂ ਖਰੀਆਂ ਅਤਰੰਗ ਭਰੀਆਂ॥<br/> ਗੁਲ ਮੈਦਕ ਪੁਖਰਾਜ ਸੀਨੀਏ ਨੀਲ ਮਣਕ ਕੰਕਰੀਆਂ ਕੁੰਦਨ ਜਰੀਆਂ॥<br/> ਮਰਤਬਾਨ ਗੁਲਦਸਤੇ ਝਾੜਾਂ ਹਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਰੀਆਂ ਤਹਿ ਲਖ ਧਰੀਆਂ॥੫੦॥<br/> ਉਮਦਾ ਸਿਲਾਂ ਚੁਫੇਰ ਸਜੇ ਸੰਗਮਰਮਰੀਆਂ ਬਰਸਾਰੇ ਸਾਨ<noinclude></noinclude> cztd0m3bglsvy5r9f3l4adcvq4o4tw2 241226 241131 2026-10-17T15:00:01Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਨਾਈਆਂ ਅਤ ਉਮਦਾਈਆਂ॥<br/> ਰਾਜ ਪਾਸ ਬਿਸਕਰਮਾਂ ਜੈਸੇ ਦਸਦੇ ਕਰ ਚਤਰਾਈਆਂ ਰੋਜ ਸਵਾਈਆਂ॥<br/> ਬਾਹਰ ਜੜੇ ਜਵਾਹਰ ਲਖ ਲਖ ਮੰਦਰਾਂ ਬੀਚ ਜਮਾਈਆਂ ਏਹ ਰੁਸ਼ਨਾਈਆਂ॥੪੮॥<br/> ਆਇ ਚੁਫੇਰ੍ਯੋਂ ਕਰਦੇ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਖਨ ਇਕ ਵਾਰਾਂ ਨਰ ਔ ਨਾਰਾਂ॥<br/> ਲਾਜਵਰਦ ਅਸਮਾਨੀ ਜਮਨੀ ਸੰਗਅਕੀਕ ਹਜਾਰਾਂ ਛਬਾਂ ਅਪਾਰਾਂ॥<br/> ਰੋਜ਼ੀ ਸੰਗਯਸ਼ਮ ਜ਼ਮੁਰਦ ਔਰ ਬਿਲੌਰ ਬਹਾਰਾਂ ਅਤ ਸਚ ਦਾਰਾਂ॥<br/> ਕਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਤਾਂਬੜੇ ਗੋੜੇ ਜੜੇ ਸੰਖ ਕਨਕਾਰਾਂ ਬੀਚ ਦੀਵਾਰਾਂ॥੪੯॥<br/> ਬੰਗਲੇ ਬੇਸ ਸੁਹਾਵਨ ਗਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਖੂਬ ਉਸਰੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਦਰੀਆਂ॥<br/> ਹੀਰੇ ਮਾਣਕ ਮੋਤੀ ਸਬਜੇ ਲਾਲਚੂਨੀਆਂ ਖਰੀਆਂ ਅਤਰੰਗ ਭਰੀਆਂ॥<br/> ਗੁਲ ਮੈਦਕ ਪੁਖਰਾਜ ਸੀਨੀਏ ਨੀਲ ਮਣਕ ਕੰਕਰੀਆਂ ਕੁੰਦਨ ਜਰੀਆਂ॥<br/> ਮਰਤਬਾਨ ਗੁਲਦਸਤੇ ਝਾੜਾਂ ਹਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਰੀਆਂ ਤਹਿ ਲਖ ਧਰੀਆਂ॥੫੦॥<br/> ਉਮਦਾ ਸਿਲਾਂ ਚੁਫੇਰ ਸਜੇ ਸੰਗਮਰਮਰੀਆਂ ਬਰਸਾਰੇ ਸਾਨ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 9u22evxol1f5m7xlfl9cytrgzfcih86 250 3223 241132 218213 2026-10-17T14:53:44Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੧੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਉਲਾਰੇ॥<br/> ਸੰਗ ਮੋਸ਼ ਸੰਗ ਸਬਜ਼ ਸੁਰਖ਼ ਰੰਗ ਲਾਗੀ ਕਿਸਮਾਂ ਭਾਰੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰੇ॥<br/> ਇਨਕੇ ਮੰਨੀ ਚੁਬੱਚੇ ਹਜਾਰਾਂ ਨਹਿਰਾਂ ਥੜੇ ਕਿਆਰੇ ਸਚਿਓਂ ਢਾਰੇ॥<br/> ਚਾਹ ਹੌਜ਼ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਘਣੇ ਵਿਚ ਲਹਿੰਦੇ ਲੋਕ ਨਿਜਾਰੇ ਚਿਟੇ ਭਵਾਰੇ॥੫੧॥<br/> ਬਾਗ ਬਹਿਸ਼ਤ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ਹਰ ਦੇ ਏਹ ਜਵਾਹਰ ਲੜੀਆਂ ਲਖ ਗੁੰਦ ਧਰੀਆਂ॥<br/> ਕਿਸ ਮਿਸ ਦਾਗ ਅੰਗੂਰ ਸਾਵਗੀ ਲਟਕਨ ਵੇਲਾਂ ਹਰੀਆਂ ਮੇਵੇ ਭਰੀਆਂ॥<br/> ਨੇਉਜ਼ਾ ਔਰ ਮਨੱਕਾ ਆਹਾ ਖੂਬ ਕਿਸਮ ਸੰਗਤਰੀਆਂ ਕੂਲਾਂ ਤਰੀਆਂ॥<br/> ਸੇਬ ਆਰਿੰਡ ਤਰਬੂਜੇ ਆੜੂ ਸੋਨ ਅਲੂਚੇ ਸਰੀਆਂ ਖੋਪੇ ਗਰੀਆਂ॥੫੨॥<br/> ਨਿੰਬੂ ਕਿੰਬ ਤੁਰੰਜ ਗਲ ਗਲਾਂ ਲਾਇਆ ਰੰਗ ਅਨਾਰੀ ਬੂਟੇ ਸਾਰੀ॥<br/> ਖੱਟੇ ਮਿੱਠੇ ਔਰ ਚਕੋਦਰ ਸੰਦਾਛਲ ਕਚਨਾਰੀ ਸਜੇ ਕਿਆਰੀ॥<br/> ਨਾਸ ਪਾਤੀਆਂ ਕੇਲੇ ਖਿਰਨੀ ਮਹੂ ਅੰਜੀਰ ਅਪਾਰੀ ਮਜੇ ਛੁਹਾਰੀ॥<br/> ਜਾਮਨ ਅੰਬ ਸ਼ਹਤੁਤ ਬੀਦਾਨਾ ਮਾਜੂ ਸਰੂ ਚਨਾਰੀ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰੀ॥੫੩॥<br/><noinclude></noinclude> bxdyplaj7hv5kxofh8e4gguaswbiylm 241227 241132 2026-10-17T15:00:19Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241227 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਉਲਾਰੇ॥<br/> ਸੰਗ ਮੋਸ਼ ਸੰਗ ਸਬਜ਼ ਸੁਰਖ਼ ਰੰਗ ਲਾਗੀ ਕਿਸਮਾਂ ਭਾਰੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰੇ॥<br/> ਇਨਕੇ ਮੰਨੀ ਚੁਬੱਚੇ ਹਜਾਰਾਂ ਨਹਿਰਾਂ ਥੜੇ ਕਿਆਰੇ ਸਚਿਓਂ ਢਾਰੇ॥<br/> ਚਾਹ ਹੌਜ਼ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਘਣੇ ਵਿਚ ਲਹਿੰਦੇ ਲੋਕ ਨਿਜਾਰੇ ਚਿਟੇ ਭਵਾਰੇ॥੫੧॥<br/> ਬਾਗ ਬਹਿਸ਼ਤ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ਹਰ ਦੇ ਏਹ ਜਵਾਹਰ ਲੜੀਆਂ ਲਖ ਗੁੰਦ ਧਰੀਆਂ॥<br/> ਕਿਸ ਮਿਸ ਦਾਗ ਅੰਗੂਰ ਸਾਵਗੀ ਲਟਕਨ ਵੇਲਾਂ ਹਰੀਆਂ ਮੇਵੇ ਭਰੀਆਂ॥<br/> ਨੇਉਜ਼ਾ ਔਰ ਮਨੱਕਾ ਆਹਾ ਖੂਬ ਕਿਸਮ ਸੰਗਤਰੀਆਂ ਕੂਲਾਂ ਤਰੀਆਂ॥<br/> ਸੇਬ ਆਰਿੰਡ ਤਰਬੂਜੇ ਆੜੂ ਸੋਨ ਅਲੂਚੇ ਸਰੀਆਂ ਖੋਪੇ ਗਰੀਆਂ॥੫੨॥<br/> ਨਿੰਬੂ ਕਿੰਬ ਤੁਰੰਜ ਗਲ ਗਲਾਂ ਲਾਇਆ ਰੰਗ ਅਨਾਰੀ ਬੂਟੇ ਸਾਰੀ॥<br/> ਖੱਟੇ ਮਿੱਠੇ ਔਰ ਚਕੋਦਰ ਸੰਦਾਛਲ ਕਚਨਾਰੀ ਸਜੇ ਕਿਆਰੀ॥<br/> ਨਾਸ ਪਾਤੀਆਂ ਕੇਲੇ ਖਿਰਨੀ ਮਹੂ ਅੰਜੀਰ ਅਪਾਰੀ ਮਜੇ ਛੁਹਾਰੀ॥<br/> ਜਾਮਨ ਅੰਬ ਸ਼ਹਤੁਤ ਬੀਦਾਨਾ ਮਾਜੂ ਸਰੂ ਚਨਾਰੀ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰੀ॥੫੩॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 47e9levk2u05k1h5ke2o5qkujwhw822 250 3224 241133 218214 2026-10-17T14:53:46Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੨੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸੀਤਾਫਲ ਅਮਰੂਤ ਖੁਮਾਨੀ ਗੁਲ ਗੰਚਰ ਅੰਬਲੀਆਂ ਸੀ ਵਿਚਮਲੀਆਂ॥<br/> ਗੋਂਦੀ ਔਰ ਲਸੂੜੇ ਫਾਲਸੇ ਮਜਨੂੰ ਸਾਖਾਂ ਢਲੀਆਂ ਕਟਲ ਬਟਲੀਆਂ॥<br/> ਸੁਖਚੈਨਾ ਅਖਰੋਟ ਆਂਵਲੇ ਕਿਸਮਾਂ ਲੈ ਲੈ ਭਲੀਆਂ ਪਾਲੀ ਰਲੀਆਂ॥<br/> ਨਿੰਮ ਸੁਹਾਵਨ ਤੁਨੀਏ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਪਿਪਲ ਪਲਾਕ ਸੁਫ਼ਲੀਆਂ ਸੋਹਨ ਖਲੀਆਂ॥੫੪॥<br/> ਬਿੱਲ ਅਰ ਬੇਦ ਬਕਾਇਨ ਬਰਨੇ ਬੋਹੜ ਬੀਜੇ ਸਾਰਾਂ ਤਹਾਂ ਅਪਾਰਾਂ॥<br/> ਬਿਜੀਆਬੇਲ ਬਹੇੜੇ ਨੇੜੇ ਬਾਂਸ ਹਜਾਰਾਂ ਬਾਹਰ ਵਾਰਾਂ॥<br/> ਬਟਲ ਬਟੰਕ ਬਾਦਾਮ ਬੇਰ ਬੌਹ ਬੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰਾਂ ਲਜ਼ਤ ਦਾਰਾਂ॥<br/> ਕੌਨ ਗਿਨੇ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਬ੍ਰਿਛ ਲੱਖ ਲਾਇਕ ਛਬ ਸਰਕਾਰਾਂ ਫੁਲ ਗੁਲਜ਼ਾਰਾਂ॥੫੫॥<br/> ਗੁਲ ਗੁਲਾਬ ਗੁਲ ਸਦਾ ਗੁਲਾਬੋ ਕੂਜਾ ਘਣਾ ਚੁਫੇਰੇ ਸਜਾਂ ਉਲੇਰੇ॥<br/> ਮੁੰਗਰਾ ਔਰ ਰਵੇਲ ਮਰਤਬਾਨ ਮੋਤੀ ਕਿਸਮ ਚੰਗੇਰੇ ਗਿਨਣ ਫੁਰੇਰੇ॥<br/> ਮੌਲਸਿਰੀ ਤੇ ਤੂਤ ਮਾਲਤੀ ਬੇਦ<noinclude></noinclude> sldmcba7u0q9gvk9eo1eyj1jk9j1n8q 241228 241133 2026-10-17T15:00:23Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੨੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸੀਤਾਫਲ ਅਮਰੂਤ ਖੁਮਾਨੀ ਗੁਲ ਗੰਚਰ ਅੰਬਲੀਆਂ ਸੀ ਵਿਚਮਲੀਆਂ॥<br/> ਗੋਂਦੀ ਔਰ ਲਸੂੜੇ ਫਾਲਸੇ ਮਜਨੂੰ ਸਾਖਾਂ ਢਲੀਆਂ ਕਟਲ ਬਟਲੀਆਂ॥<br/> ਸੁਖਚੈਨਾ ਅਖਰੋਟ ਆਂਵਲੇ ਕਿਸਮਾਂ ਲੈ ਲੈ ਭਲੀਆਂ ਪਾਲੀ ਰਲੀਆਂ॥<br/> ਨਿੰਮ ਸੁਹਾਵਨ ਤੁਨੀਏ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਪਿਪਲ ਪਲਾਕ ਸੁਫ਼ਲੀਆਂ ਸੋਹਨ ਖਲੀਆਂ॥੫੪॥<br/> ਬਿੱਲ ਅਰ ਬੇਦ ਬਕਾਇਨ ਬਰਨੇ ਬੋਹੜ ਬੀਜੇ ਸਾਰਾਂ ਤਹਾਂ ਅਪਾਰਾਂ॥<br/> ਬਿਜੀਆਬੇਲ ਬਹੇੜੇ ਨੇੜੇ ਬਾਂਸ ਹਜਾਰਾਂ ਬਾਹਰ ਵਾਰਾਂ॥<br/> ਬਟਲ ਬਟੰਕ ਬਾਦਾਮ ਬੇਰ ਬੌਹ ਬੀਆਂ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰਾਂ ਲਜ਼ਤ ਦਾਰਾਂ॥<br/> ਕੌਨ ਗਿਨੇ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਬ੍ਰਿਛ ਲੱਖ ਲਾਇਕ ਛਬ ਸਰਕਾਰਾਂ ਫੁਲ ਗੁਲਜ਼ਾਰਾਂ॥੫੫॥<br/> ਗੁਲ ਗੁਲਾਬ ਗੁਲ ਸਦਾ ਗੁਲਾਬੋ ਕੂਜਾ ਘਣਾ ਚੁਫੇਰੇ ਸਜਾਂ ਉਲੇਰੇ॥<br/> ਮੁੰਗਰਾ ਔਰ ਰਵੇਲ ਮਰਤਬਾਨ ਮੋਤੀ ਕਿਸਮ ਚੰਗੇਰੇ ਗਿਨਣ ਫੁਰੇਰੇ॥<br/> ਮੌਲਸਿਰੀ ਤੇ ਤੂਤ ਮਾਲਤੀ ਬੇਦ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> hkf0cafvp1b21n0w1dwcsz00zj3o8bf 250 3225 241134 218215 2026-10-17T14:53:47Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੨੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮੁਸ਼ਕ ਗੁਲ ਹੇਰੇ ਢੇਰ ਘਨੇਰੇ॥<br/> ਚੰਬਾ ਮਰੂਆ ਬੇਸ਼ ਕਉੜਾ ਗੁਲ ਨਰਗਸ਼ ਮੁਖ ਟੇਰੇ ਔਰ ਉਚੇਰੇ॥੫੬॥<br/> ਕਲਗਾ ਚੈਨਿਕ ਚਨਣ ਦਾਊਦੀ ਗੁਲ ਬੂਨੇ ਛਬ ਛਾਏ ਕਨਕ ਸੁਹਾਏ॥<br/> ਗੁਲ ਛਿਬੂ ਗੁਲ ਅਸ਼ਰਫ਼ ਚਾਂਦਨ ਗੁਲ ਤੁਖਮਾ ਉਮਦਾਏ ਰੇਹਾਂ ਗੁਨਾਏ॥<br/> ਗੁਲ ਨਸਤ੍ਰ ਅਰ ਗੁਲਾ ਜਾਫ਼ਰੀ ਗੁਲ ਮੈਂਦੇ ਮਨ ਭਾਏ ਗੁਲ ਨਰਮਾਏ॥<br/> ਗੁਲ ਦੋਪਹਿਰ ਗੁਲ ਨਾ ਫ਼ਰਮਾਨੀ ਗੁਲ ਸੋਸਨ ਖੁਰਮਾਏ ਗੁਲ ਉਮਰਾਏ॥੫੭॥<br/> ਹਾਥੀ ਕਾਨ ਕਨਾਤ ਸ਼ਾਨ ਗੁਲ ਸੂਰਜ ਮੁਖੀ ਕਿਨਾਰੇ ਕਈ ਕਿਆਰੇ॥<br/> ਸਾਹ ਪਸੰਦ ਗੁਲ ਮੇਖ ਬਾਬੂਨਾ ਨਾਗਰ ਵੇਲ ਉਲਾਰੇ ਪਾਉ ਪਸਾਰੇ॥<br/> ਕਰਨ ਫਲੀ ਗੁਲ ਬਹਰ ਹਕੀਕਤ ਗੁਲ ਦੰਦੂਸ਼ ਹਜਾਰੇ ਹਾਰ ਸਿੰਗਾਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਗੁਲ ਘਨੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਲਹਿਰੀ ਦੇਂਦੇ ਸਾਰੇ ਖ਼ਾਤਰ ਯਾਰੇ॥੫੮॥<br/> ਗੁਲ ਖੈਰਾ ਸਦ ਬਰਗ ਪੂਦਨਾ ਗੁਲ ਲਾਲਾ ਰੰਗ ਲਾਏ ਸਮਨ ਸੁਹਾਏ॥<br/> ਗੁਲ ਫਰੰਗ ਗੁਲ ਬਾਸੀ<noinclude></noinclude> tmxety1g5ujnoq138gnmvf95w4zkgnl 241229 241134 2026-10-17T15:00:35Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੨੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮੁਸ਼ਕ ਗੁਲ ਹੇਰੇ ਢੇਰ ਘਨੇਰੇ॥<br/> ਚੰਬਾ ਮਰੂਆ ਬੇਸ਼ ਕਉੜਾ ਗੁਲ ਨਰਗਸ਼ ਮੁਖ ਟੇਰੇ ਔਰ ਉਚੇਰੇ॥੫੬॥<br/> ਕਲਗਾ ਚੈਨਿਕ ਚਨਣ ਦਾਊਦੀ ਗੁਲ ਬੂਨੇ ਛਬ ਛਾਏ ਕਨਕ ਸੁਹਾਏ॥<br/> ਗੁਲ ਛਿਬੂ ਗੁਲ ਅਸ਼ਰਫ਼ ਚਾਂਦਨ ਗੁਲ ਤੁਖਮਾ ਉਮਦਾਏ ਰੇਹਾਂ ਗੁਨਾਏ॥<br/> ਗੁਲ ਨਸਤ੍ਰ ਅਰ ਗੁਲਾ ਜਾਫ਼ਰੀ ਗੁਲ ਮੈਂਦੇ ਮਨ ਭਾਏ ਗੁਲ ਨਰਮਾਏ॥<br/> ਗੁਲ ਦੋਪਹਿਰ ਗੁਲ ਨਾ ਫ਼ਰਮਾਨੀ ਗੁਲ ਸੋਸਨ ਖੁਰਮਾਏ ਗੁਲ ਉਮਰਾਏ॥੫੭॥<br/> ਹਾਥੀ ਕਾਨ ਕਨਾਤ ਸ਼ਾਨ ਗੁਲ ਸੂਰਜ ਮੁਖੀ ਕਿਨਾਰੇ ਕਈ ਕਿਆਰੇ॥<br/> ਸਾਹ ਪਸੰਦ ਗੁਲ ਮੇਖ ਬਾਬੂਨਾ ਨਾਗਰ ਵੇਲ ਉਲਾਰੇ ਪਾਉ ਪਸਾਰੇ॥<br/> ਕਰਨ ਫਲੀ ਗੁਲ ਬਹਰ ਹਕੀਕਤ ਗੁਲ ਦੰਦੂਸ਼ ਹਜਾਰੇ ਹਾਰ ਸਿੰਗਾਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਗੁਲ ਘਨੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਲਹਿਰੀ ਦੇਂਦੇ ਸਾਰੇ ਖ਼ਾਤਰ ਯਾਰੇ॥੫੮॥<br/> ਗੁਲ ਖੈਰਾ ਸਦ ਬਰਗ ਪੂਦਨਾ ਗੁਲ ਲਾਲਾ ਰੰਗ ਲਾਏ ਸਮਨ ਸੁਹਾਏ॥<br/> ਗੁਲ ਫਰੰਗ ਗੁਲ ਬਾਸੀ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> t6mpb85pcwttpajzhckk9j1d5tc7u4f 250 3226 241135 218216 2026-10-17T14:53:49Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੨੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਤੀਰਾ ਇਸ਼ਕ ਪੇਚ ਵਲ ਪਾਏ ਭਵਰ ਲੁਭਾਏ॥<br/> ਰਤਨ ਜੋਤ ਗੁਲ ਝਮ ਝਮ ਤੁੱਰਾ ਗੁਲ ਬਸੰਤ ਮਨ ਭਾਏ ਸ਼ੌਕ ਜਗਾਏ॥<br/> ਕੇਸਰ ਕੌਲ ਕਨੇਰ ਟੈਹਕਦੀ ਲਾਜਵੰਤ ਕੁਮਲਾਏ ਹਾਥ ਛੁਹਾਏ॥੫੯॥<br/> ਹਮਾ ਕਿਸਮ ਬੂਟੇ ਅਰ ਵੇਲਾਂ ਲਟਕਨ ਫੁਲ ਫੁਲਵਾਰੇ ਭਵਰ ਗੁੰਜਾਰੇ॥<br/> ਹਰ ਹਰ ਡਾਲੀ ਫਿਰਨ ਬੁਲਬੁਲਾਂ ਕੋਇਲਾਂ ਕਰਨ ਪੁਕਾਰੇ ਮੋਰ ਝੰਗਾਰੇ॥<br/> ਬੇਸ਼ ਬੈਠਕਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਰੀਆਂ ਗਿਰਦ ਅਰਾਕ ਸਵਾਰੇ ਮੁਸ਼ਕ ਉਲਾਰੇ॥<br/> ਚਾਹ ਹੌਜ਼ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਘਨੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦੇ ਲੋਕ ਨਿਜਾਰੇ ਛੁਟਨ ਭੁਹਾਰੇ॥੬੦॥<br/> ਜੋ ਸੈਰਾਨੀ ਜਾਇ ਸੈਰ ਉਸ ਜਾਨ ਨਾ ਦੇਨ ਰੰਗੀਲੇ ਛੈਲ ਛਬੀਲੇ॥<br/> ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਕਰਨ ਜ਼ਿਆਰਤ ਮੋਹਨ ਦਿਲ ਇਸ ਹੀਲੇ ਪਾਇ ਵਸੀਲੇ॥<br/> ਜਲਦੀ ਕਦੀ ਨਾ ਤੁਰਨ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਬੈਠ ਰਹੇ ਹੋ ਢੀਲੇ ਛੋੜ ਕਬੀਲੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਜੋ ਆਹਿ ਮੰਤ੍ਰੀ ਕਰਨ ਨਾਗ ਵਸਕੀਲੇ ਲੋਕ ਰਸੀਲੇ॥੬੧॥<br/> ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਚਾਹ ਅੰਸ ਦੀ ਆਵੇ ਪਾਸ<noinclude></noinclude> hk5leb412ojnujl8llhgghct8j7msno 241230 241135 2026-10-17T15:00:39Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੨੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਤੀਰਾ ਇਸ਼ਕ ਪੇਚ ਵਲ ਪਾਏ ਭਵਰ ਲੁਭਾਏ॥<br/> ਰਤਨ ਜੋਤ ਗੁਲ ਝਮ ਝਮ ਤੁੱਰਾ ਗੁਲ ਬਸੰਤ ਮਨ ਭਾਏ ਸ਼ੌਕ ਜਗਾਏ॥<br/> ਕੇਸਰ ਕੌਲ ਕਨੇਰ ਟੈਹਕਦੀ ਲਾਜਵੰਤ ਕੁਮਲਾਏ ਹਾਥ ਛੁਹਾਏ॥੫੯॥<br/> ਹਮਾ ਕਿਸਮ ਬੂਟੇ ਅਰ ਵੇਲਾਂ ਲਟਕਨ ਫੁਲ ਫੁਲਵਾਰੇ ਭਵਰ ਗੁੰਜਾਰੇ॥<br/> ਹਰ ਹਰ ਡਾਲੀ ਫਿਰਨ ਬੁਲਬੁਲਾਂ ਕੋਇਲਾਂ ਕਰਨ ਪੁਕਾਰੇ ਮੋਰ ਝੰਗਾਰੇ॥<br/> ਬੇਸ਼ ਬੈਠਕਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਰੀਆਂ ਗਿਰਦ ਅਰਾਕ ਸਵਾਰੇ ਮੁਸ਼ਕ ਉਲਾਰੇ॥<br/> ਚਾਹ ਹੌਜ਼ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਘਨੇ ਵਿਚ ਲੈਂਦੇ ਲੋਕ ਨਿਜਾਰੇ ਛੁਟਨ ਭੁਹਾਰੇ॥੬੦॥<br/> ਜੋ ਸੈਰਾਨੀ ਜਾਇ ਸੈਰ ਉਸ ਜਾਨ ਨਾ ਦੇਨ ਰੰਗੀਲੇ ਛੈਲ ਛਬੀਲੇ॥<br/> ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਕਰਨ ਜ਼ਿਆਰਤ ਮੋਹਨ ਦਿਲ ਇਸ ਹੀਲੇ ਪਾਇ ਵਸੀਲੇ॥<br/> ਜਲਦੀ ਕਦੀ ਨਾ ਤੁਰਨ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਬੈਠ ਰਹੇ ਹੋ ਢੀਲੇ ਛੋੜ ਕਬੀਲੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਜੋ ਆਹਿ ਮੰਤ੍ਰੀ ਕਰਨ ਨਾਗ ਵਸਕੀਲੇ ਲੋਕ ਰਸੀਲੇ॥੬੧॥<br/> ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਚਾਹ ਅੰਸ ਦੀ ਆਵੇ ਪਾਸ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> ddnjtak33cznf6kr2m4hmmup6jy8o5f 250 3227 241136 218217 2026-10-17T14:53:50Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੨੩)}} {{block center/s}}</noinclude>ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਸਾਥ ਵਜ਼ੀਰਾਂ॥<br/> ਦੇਂਦਾ ਨਜ਼ਰ ਖਿਲਾਵੇ ਨੇਮਤ ਦੂਧ ਮਲਾਈਆਂ ਖੀਰਾਂ ਮਨਦਾ ਪੀਰਾਂ॥<br/> ਹਾਤਮ ਜੈਸੀ ਕਰੇ ਸਖ਼ਾਵਤ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਗਾਓਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਦੇ ਫ਼ਕੀਰਾਂ॥<br/> ਦੇਖ ਸ਼ਾਹਿਲਖ ਲੇਖ ਨ ਮਿਟਦਾ ਕਰੀਏ ਸੈ ਤਦਬੀਰਾਂ ਵਸ ਤਕਦੀਰਾਂ॥੬੨॥<br/> ਆਹਾ ਸਮਾਂ ਸਵਾਤੇ ਦਾ ਜਦ ਬੂੰਦ ਸਦਫ਼ ਵਿਚ ਆਈ ਕਲਾ ਉਪਾਈ॥<br/> ਚਾਹੇ ਰੂਹ ਮਾਉਂਦਾ ਨਿਸਦਿਨ ਮੇਵੇ ਅਰ ਮਿਠਿਆਈ ਦੁਧ ਮਲਾਈ॥<br/> ਬਨੋਗੁ ਗੋਹਰ ਲਾਲ ਇਸਥੀਂ ਕਣੀ ਰਤਨ ਦੀ ਕਾਈ ਮਨ ਉਮਦਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਓਸ ਨਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਲੜਕੀ ਨਾਦਰ ਜਾਈ ਜੋਤ ਸਵਾਈ॥੬੩॥<br/> ਮਾਣਕ ਹੀਰੇ ਲਾਲ ਜਵਾਹਰ ਨਾਹੀ ਓਸ ਛੱਬਸਾਨੀ ਦੇਹ ਨੁਰਾਨੀ॥<br/> ਪੈਸ਼ਨ ਜਗਤੇ ਹੁਸਨ ਦੀਆਂ ਧਾਂਕਾਂ ਚੜਸੀ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨੀ ਤੁਰਗ ਕਹਾਨੀ॥<br/> ਸੱਸੀਨਾਮ ਧਰਿਯੋਸੁ ਸੂਰਤ ਸੁੰਦਰ ਦੇਖ ਪੇਸ਼ਾਨੀ ਹੂਰ ਲਜਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਕਸ਼ ਸਭ ਬਾਂਕੇ ਹੋਇ ਨਾਂ ਸਿਫਤ ਜ਼ਿਬਾਨੀ ਨਗ ਅਸਮਾਨੀ॥੬੪॥<br/> ਅਹਿਲ ਨਜੂਮ ਰੁਮਾਲ ਜੋਤਸ਼ੀ ਸਭ ਸਰਕਾਰ ਬੁਲਾਏ ਪਾਸ ਬਿਠਾਏ॥<br/><noinclude></noinclude> 9ygjd04h039n00lc7i9z41omfyuhib7 241231 241136 2026-10-17T15:00:48Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੨੩)}} {{block center/s}}</noinclude>ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਸਾਥ ਵਜ਼ੀਰਾਂ॥<br/> ਦੇਂਦਾ ਨਜ਼ਰ ਖਿਲਾਵੇ ਨੇਮਤ ਦੂਧ ਮਲਾਈਆਂ ਖੀਰਾਂ ਮਨਦਾ ਪੀਰਾਂ॥<br/> ਹਾਤਮ ਜੈਸੀ ਕਰੇ ਸਖ਼ਾਵਤ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਗਾਓਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਦੇ ਫ਼ਕੀਰਾਂ॥<br/> ਦੇਖ ਸ਼ਾਹਿਲਖ ਲੇਖ ਨ ਮਿਟਦਾ ਕਰੀਏ ਸੈ ਤਦਬੀਰਾਂ ਵਸ ਤਕਦੀਰਾਂ॥੬੨॥<br/> ਆਹਾ ਸਮਾਂ ਸਵਾਤੇ ਦਾ ਜਦ ਬੂੰਦ ਸਦਫ਼ ਵਿਚ ਆਈ ਕਲਾ ਉਪਾਈ॥<br/> ਚਾਹੇ ਰੂਹ ਮਾਉਂਦਾ ਨਿਸਦਿਨ ਮੇਵੇ ਅਰ ਮਿਠਿਆਈ ਦੁਧ ਮਲਾਈ॥<br/> ਬਨੋਗੁ ਗੋਹਰ ਲਾਲ ਇਸਥੀਂ ਕਣੀ ਰਤਨ ਦੀ ਕਾਈ ਮਨ ਉਮਦਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਓਸ ਨਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਲੜਕੀ ਨਾਦਰ ਜਾਈ ਜੋਤ ਸਵਾਈ॥੬੩॥<br/> ਮਾਣਕ ਹੀਰੇ ਲਾਲ ਜਵਾਹਰ ਨਾਹੀ ਓਸ ਛੱਬਸਾਨੀ ਦੇਹ ਨੁਰਾਨੀ॥<br/> ਪੈਸ਼ਨ ਜਗਤੇ ਹੁਸਨ ਦੀਆਂ ਧਾਂਕਾਂ ਚੜਸੀ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨੀ ਤੁਰਗ ਕਹਾਨੀ॥<br/> ਸੱਸੀਨਾਮ ਧਰਿਯੋਸੁ ਸੂਰਤ ਸੁੰਦਰ ਦੇਖ ਪੇਸ਼ਾਨੀ ਹੂਰ ਲਜਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਕਸ਼ ਸਭ ਬਾਂਕੇ ਹੋਇ ਨਾਂ ਸਿਫਤ ਜ਼ਿਬਾਨੀ ਨਗ ਅਸਮਾਨੀ॥੬੪॥<br/> ਅਹਿਲ ਨਜੂਮ ਰੁਮਾਲ ਜੋਤਸ਼ੀ ਸਭ ਸਰਕਾਰ ਬੁਲਾਏ ਪਾਸ ਬਿਠਾਏ॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 08pz7prqcgdvpadcm92t1n88t8spviy 250 3228 241137 218218 2026-10-17T14:53:52Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241137 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੨੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਰਖੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਨਜ਼ਰ ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਪੁਸਤਕ ਭਰਤ ਫੁਲਾਏ ਕੁੱਰੇ ਸੁਟਾਏ॥<br/> ਮੈਂ ਘਰ ਹੋਈ ਤਵੱਲੁਦ ਲੜਕੀ ਕੈਸੇ ਲੇਖ ਲਿਖਾਏ ਦੇਹੋ ਬਤਾਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਆਗਾਹ ਹੋਏ ਜਬ ਸਮਝ ਜਾਇਕੇ ਪਾਏ ਲਗਨ ਲਗਾਏ॥੬੫॥<br/> ਕਰਕ ਲਗਨ ਵਿਚ ਜੱਮੀ ਸੱਸੀ ਕੇਤਤਹਾਂ ਆਮੀਵੇ ਜਿਉ ਬਜ ਖੀਵੇ॥<br/> ਰੂਬੁਧ ਚੌਥੇ ਰਾਹੂ ਪੰਜਵੇਂ ਅਠਵੇਂ ਮੰਗਲ ਈਵੇ ਰਾਕਸ ਜੀਵੇ॥<br/> ਸੁੱਕਰ ਸ਼ਨੀ ਆ ਪਿਆ ਬਾਰਵੇਂ ਗੁਰ ਕਾ ਵਾਸਾ ਛੀਵੇਂ ਸੁਖਨਾ ਦੀਵੇ॥<br/> ਦੇਖ ਲੇਖ ਲਖਸ਼ਾਹ ਰਹੇ ਚੁਪਕਰਸੀ ਏ ਚਕੀਵੇ ਅਰ ਮਸਤੀਵੇ॥੬੬॥<br/> ਫਰਦ ਮੀਜ਼ਾਨੋ ਡੋਰ ਆਤਸ਼ੀ ਜਾ ਵਿਚ ਬਾਤਸਮਾਣੀ ਚੰਗ ਉਠਾਈ॥<br/> ਬਾਦੀਨੁਕਤੇ ਆਨ ਨਾਰ ਘਰ ਦਿਤੀ ਹੈ ਦਿਖਲਾਈ ਕਲਾ ਜਗਾਈ॥<br/> ਵਤਦਓਤਾਦਜੁ ਮਾਯਲ ਜਾਇਲ ਸਾਕਤ ਸੋਧ ਲੜਾਈ ਨਜ਼ਰ ਦੁੜਾਈ॥<br/> ਤਾਲਬ ਅਰ ਮਤਲੂਬ ਘਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਦੁਖਦਾਈ ਖਬਰ ਨ ਕਾਈ॥੬੭॥<br/> ਪੈਹਿਲੇ ਸਾਬਿਤ ਪਏ ਇਜਤਮਾਅ ਸੁੰਦਰ ਚਾਤਰ ਨਾਰੀ ਚਾਹੇ ਯਾਰੀ॥<br/> ਦੂਜੀ ਨਕੀਮੁਲਕਲਬ ਹੈ<noinclude></noinclude> gytk1qfxv5jl0ai5y9fpgui0fgljddx 241232 241137 2026-10-17T15:00:51Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੨੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਰਖੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਨਜ਼ਰ ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਪੁਸਤਕ ਭਰਤ ਫੁਲਾਏ ਕੁੱਰੇ ਸੁਟਾਏ॥<br/> ਮੈਂ ਘਰ ਹੋਈ ਤਵੱਲੁਦ ਲੜਕੀ ਕੈਸੇ ਲੇਖ ਲਿਖਾਏ ਦੇਹੋ ਬਤਾਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਆਗਾਹ ਹੋਏ ਜਬ ਸਮਝ ਜਾਇਕੇ ਪਾਏ ਲਗਨ ਲਗਾਏ॥੬੫॥<br/> ਕਰਕ ਲਗਨ ਵਿਚ ਜੱਮੀ ਸੱਸੀ ਕੇਤਤਹਾਂ ਆਮੀਵੇ ਜਿਉ ਬਜ ਖੀਵੇ॥<br/> ਰੂਬੁਧ ਚੌਥੇ ਰਾਹੂ ਪੰਜਵੇਂ ਅਠਵੇਂ ਮੰਗਲ ਈਵੇ ਰਾਕਸ ਜੀਵੇ॥<br/> ਸੁੱਕਰ ਸ਼ਨੀ ਆ ਪਿਆ ਬਾਰਵੇਂ ਗੁਰ ਕਾ ਵਾਸਾ ਛੀਵੇਂ ਸੁਖਨਾ ਦੀਵੇ॥<br/> ਦੇਖ ਲੇਖ ਲਖਸ਼ਾਹ ਰਹੇ ਚੁਪਕਰਸੀ ਏ ਚਕੀਵੇ ਅਰ ਮਸਤੀਵੇ॥੬੬॥<br/> ਫਰਦ ਮੀਜ਼ਾਨੋ ਡੋਰ ਆਤਸ਼ੀ ਜਾ ਵਿਚ ਬਾਤਸਮਾਣੀ ਚੰਗ ਉਠਾਈ॥<br/> ਬਾਦੀਨੁਕਤੇ ਆਨ ਨਾਰ ਘਰ ਦਿਤੀ ਹੈ ਦਿਖਲਾਈ ਕਲਾ ਜਗਾਈ॥<br/> ਵਤਦਓਤਾਦਜੁ ਮਾਯਲ ਜਾਇਲ ਸਾਕਤ ਸੋਧ ਲੜਾਈ ਨਜ਼ਰ ਦੁੜਾਈ॥<br/> ਤਾਲਬ ਅਰ ਮਤਲੂਬ ਘਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਦੁਖਦਾਈ ਖਬਰ ਨ ਕਾਈ॥੬੭॥<br/> ਪੈਹਿਲੇ ਸਾਬਿਤ ਪਏ ਇਜਤਮਾਅ ਸੁੰਦਰ ਚਾਤਰ ਨਾਰੀ ਚਾਹੇ ਯਾਰੀ॥<br/> ਦੂਜੀ ਨਕੀਮੁਲਕਲਬ ਹੈ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 7s17mtvdhxn539ajs8x7f9cjzl81vi7 250 3229 241138 218219 2026-10-17T14:53:53Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੨੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਖੋਟੀ ਇਕ ਦਿਨ ਕਰਗੁ ਖੁਵਾਰੀ ਘਾ ਗਈ ਆਰੀ॥<br/> ਪਏ ਉਤੇ ਬਲ ਦਾਖਿਲ ਤੀਜੇ ਤੁਝਸੇ ਲਾਜ ਕੁਵਾਰੀ ਏਹ ਵਿਚਾਰੀ॥<br/> ਚੌਥੀ ਹੈ ਅਨਕੀਸ ਦੁਸਮਨੀ ਘਰ ਵਿਚ ਉਠਸੀ ਭਾਰੀ ਨਹਿਸ ਨਕਾਰੀ॥੬੮॥<br/> ਪਰ ਉਲਾਦ ਦੇ ਪੰਜਵੇ ਹੁਨਰਾ ਨਹਿਸ ਸ਼ਕਲ ਹੈਵਾਨੀ ਗੈਰ ਮੀਜਾਨੀ॥<br/> ਛੇਵੈ ਕਬਜੁਲਖਾਰਜ ਮੰਦੀ ਧਾਤੂ ਅੰਦਰ ਕਾਨੀ ਜਾਇਵੈ ਰਾਨੀ॥<br/> ਪਈ ਉਤਬੁਲ ਖਾਰਜ ਸਤਵੇਂ ਸਖ਼ਤ ਫਰਾਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਇਉਂ ਦਿਲ ਜਾਨੀ॥<br/> ਉਤਬੁਲ ਦਾਖਿਲ ਅਠਵੇ ਖਾਨੇ ਕਰਸੀ ਕੈਹਰ ਤੁਫਾਨੀ ਵਕਤ ਜਵਾਨੀ॥੬੯॥<br/> ਨਵੇ ਫਰਾ ਮਨੁਲ ਕਲਬ ਬੈਠੇ ਅਪਣਾ ਜੋਰ ਲਗਾਵੇ ਹੁਕਮ ਚਲਾਵੇ॥<br/> ਇਜਤਮਾਅ ਘਰ ਦਸਵੇ ਸਾਬਿਤ ਚਤਰਾਈ ਸਿਖਲਾਵੇ ਇਸ਼ਕ ਜਗਾਵੇ॥<br/> ਪਏ ਬਾਰਵੇ ਉਤਬੁਲਖਾਰਜ ਸਜਨ ਮੁਖ ਲਗਾਵੇ ਖੁਲਕ ਵੰਜਾਵੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਬਾਰਵੇ ਉਕਲਾ ਰਾਮ ਅੰਦੇਸਾ ਧਾਵੇ ਰਮਲ ਬਤਾਵੇ॥੭੦॥<br/> ਸਫਰ ਦੂਰ ਦਿਲਦਾਰ ਕਰੇਸੀਨਿਕੀ ਤੇਰਵੀ ਖਾਨੇ ਤੌਰ ਦੀਵਾਨੇ॥<br/> ਸ਼ਕਲ ਚੌਧਰੀ ਉਤ ਬੁਲ ਦਾਖਲ ਸਿਖੇ ਉਜਰ<noinclude></noinclude> 1f209vafkr50gge55lc0wntl54x2s7e 241233 241138 2026-10-17T15:01:01Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241233 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੨੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਖੋਟੀ ਇਕ ਦਿਨ ਕਰਗੁ ਖੁਵਾਰੀ ਘਾ ਗਈ ਆਰੀ॥<br/> ਪਏ ਉਤੇ ਬਲ ਦਾਖਿਲ ਤੀਜੇ ਤੁਝਸੇ ਲਾਜ ਕੁਵਾਰੀ ਏਹ ਵਿਚਾਰੀ॥<br/> ਚੌਥੀ ਹੈ ਅਨਕੀਸ ਦੁਸਮਨੀ ਘਰ ਵਿਚ ਉਠਸੀ ਭਾਰੀ ਨਹਿਸ ਨਕਾਰੀ॥੬੮॥<br/> ਪਰ ਉਲਾਦ ਦੇ ਪੰਜਵੇ ਹੁਨਰਾ ਨਹਿਸ ਸ਼ਕਲ ਹੈਵਾਨੀ ਗੈਰ ਮੀਜਾਨੀ॥<br/> ਛੇਵੈ ਕਬਜੁਲਖਾਰਜ ਮੰਦੀ ਧਾਤੂ ਅੰਦਰ ਕਾਨੀ ਜਾਇਵੈ ਰਾਨੀ॥<br/> ਪਈ ਉਤਬੁਲ ਖਾਰਜ ਸਤਵੇਂ ਸਖ਼ਤ ਫਰਾਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਇਉਂ ਦਿਲ ਜਾਨੀ॥<br/> ਉਤਬੁਲ ਦਾਖਿਲ ਅਠਵੇ ਖਾਨੇ ਕਰਸੀ ਕੈਹਰ ਤੁਫਾਨੀ ਵਕਤ ਜਵਾਨੀ॥੬੯॥<br/> ਨਵੇ ਫਰਾ ਮਨੁਲ ਕਲਬ ਬੈਠੇ ਅਪਣਾ ਜੋਰ ਲਗਾਵੇ ਹੁਕਮ ਚਲਾਵੇ॥<br/> ਇਜਤਮਾਅ ਘਰ ਦਸਵੇ ਸਾਬਿਤ ਚਤਰਾਈ ਸਿਖਲਾਵੇ ਇਸ਼ਕ ਜਗਾਵੇ॥<br/> ਪਏ ਬਾਰਵੇ ਉਤਬੁਲਖਾਰਜ ਸਜਨ ਮੁਖ ਲਗਾਵੇ ਖੁਲਕ ਵੰਜਾਵੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਬਾਰਵੇ ਉਕਲਾ ਰਾਮ ਅੰਦੇਸਾ ਧਾਵੇ ਰਮਲ ਬਤਾਵੇ॥੭੦॥<br/> ਸਫਰ ਦੂਰ ਦਿਲਦਾਰ ਕਰੇਸੀਨਿਕੀ ਤੇਰਵੀ ਖਾਨੇ ਤੌਰ ਦੀਵਾਨੇ॥<br/> ਸ਼ਕਲ ਚੌਧਰੀ ਉਤ ਬੁਲ ਦਾਖਲ ਸਿਖੇ ਉਜਰ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> hl64aach66yz4g0uromfx4sibzhwwxd 250 3230 241139 218220 2026-10-17T14:53:55Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੨੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਹਾਨੇ ਜੋ ਦਿਲ ਮਾਨੇ॥<br/> ਘਰ ਮੀਜਾਨਦੇ ਨੁਸਰਤ ਖਾਰਜ ਮਿਲਸੀ ਸਾਥ ਬੇਗਾਨੇ ਕਰਗੁ ਯਰਾਨੇ॥<br/> ਰਾਹ ਸ਼ਕਲ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੋਲਵੀਂ ਵੇਖ ਜਾਈਚੇਦਾਨੇ ਰਹੇ ਹੈਰਾਨੇ॥੭੧॥<br/> ਕਿਉਂ ਹੋ ਤੁਮ ਹੈਰਾਨ ਰਮਲੀਓ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫੁਰਮਾਇਆ ਕਿਆ ਗਮ ਧਾਇਆ॥<br/> ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰੋ ਹਕੀਕਤ ਮੈਥੀਂ ਜੋ ਕੁਛ ਇਲਮ ਬਤਾਇਆ ਨਜਰੀ ਆਇਆ॥<br/> ਸਚ ਸ਼ਤਾਬੀ ਆਖ ਨਾ ਸਕਦੇ ਚਾਹੇਂ ਜੀ ਬਖਸ਼ਾਯਾ ਵਖਤ ਲੰਘਾਇਆ॥<br/> ਕਰੇ ਜੋ ਮੁਆਫ ਮਲਕ ਗੁਸਤਾਖੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੌਫ ਚੁਕਾਯਾ ਰਾਸ ਸੁਨਾਇਆ॥੭੨॥<br/> ਕੁੱਦਸੀ ਇਸ਼ਕ ਕਮਾਲ ਜਦੋਂ ਏਹ ਹੋਗ ਸੇਜ਼ ਦੀ ਬਰਸੀ ਜਰਾ ਨਾ ਡਰ॥<br/> ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਕਲ ਹੋਤ ਇਕ ਮਿਲਸੀ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰ ਪਰ ਧਰਸੀ ਮੁਜਰਾ ਕਰਸੀ॥<br/> ਅਚਨਚੇਤ ਪੈ ਜਾਗ ਵਿਛੋੜਾ ਫੜੋਗ ਬ੍ਰਿਹੋ ਸਰਸੀ ਦਰਦ ਨਾ ਜਰਸੀ॥<br/> ਲੇਖ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਲਿਖੇ ਸਸੀ ਦੇ ਜਾਇ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਮਰਸੀ ਕਾਰਾ ਕਰਸੀ॥੭੩॥<br/> ਸੁਨ ਏਹ ਸੁਖਨ ਸਮੇਤ ਬੇਗਮਾਂ ਨੀਯਤ ਸ਼ਾਹ<noinclude></noinclude> nf2glywu27x3v13buxjk5wivf7fp63b 241234 241139 2026-10-17T15:01:05Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241234 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੨੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਹਾਨੇ ਜੋ ਦਿਲ ਮਾਨੇ॥<br/> ਘਰ ਮੀਜਾਨਦੇ ਨੁਸਰਤ ਖਾਰਜ ਮਿਲਸੀ ਸਾਥ ਬੇਗਾਨੇ ਕਰਗੁ ਯਰਾਨੇ॥<br/> ਰਾਹ ਸ਼ਕਲ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੋਲਵੀਂ ਵੇਖ ਜਾਈਚੇਦਾਨੇ ਰਹੇ ਹੈਰਾਨੇ॥੭੧॥<br/> ਕਿਉਂ ਹੋ ਤੁਮ ਹੈਰਾਨ ਰਮਲੀਓ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫੁਰਮਾਇਆ ਕਿਆ ਗਮ ਧਾਇਆ॥<br/> ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰੋ ਹਕੀਕਤ ਮੈਥੀਂ ਜੋ ਕੁਛ ਇਲਮ ਬਤਾਇਆ ਨਜਰੀ ਆਇਆ॥<br/> ਸਚ ਸ਼ਤਾਬੀ ਆਖ ਨਾ ਸਕਦੇ ਚਾਹੇਂ ਜੀ ਬਖਸ਼ਾਯਾ ਵਖਤ ਲੰਘਾਇਆ॥<br/> ਕਰੇ ਜੋ ਮੁਆਫ ਮਲਕ ਗੁਸਤਾਖੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੌਫ ਚੁਕਾਯਾ ਰਾਸ ਸੁਨਾਇਆ॥੭੨॥<br/> ਕੁੱਦਸੀ ਇਸ਼ਕ ਕਮਾਲ ਜਦੋਂ ਏਹ ਹੋਗ ਸੇਜ਼ ਦੀ ਬਰਸੀ ਜਰਾ ਨਾ ਡਰ॥<br/> ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਕਲ ਹੋਤ ਇਕ ਮਿਲਸੀ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰ ਪਰ ਧਰਸੀ ਮੁਜਰਾ ਕਰਸੀ॥<br/> ਅਚਨਚੇਤ ਪੈ ਜਾਗ ਵਿਛੋੜਾ ਫੜੋਗ ਬ੍ਰਿਹੋ ਸਰਸੀ ਦਰਦ ਨਾ ਜਰਸੀ॥<br/> ਲੇਖ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਲਿਖੇ ਸਸੀ ਦੇ ਜਾਇ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਮਰਸੀ ਕਾਰਾ ਕਰਸੀ॥੭੩॥<br/> ਸੁਨ ਏਹ ਸੁਖਨ ਸਮੇਤ ਬੇਗਮਾਂ ਨੀਯਤ ਸ਼ਾਹ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> cgxx8qqca132r7bwu09zcdzzoz26nho 250 3231 241140 218221 2026-10-17T14:53:57Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੨੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਦਲਾਈ ਵਿਹੁ ਤਨ ਧਾਈ॥<br/> ਏਹ ਲੜਕੀ ਘਰ ਰਖਨੀ ਨਾਹੀਂ ਕਰੀਏ ਖਰਚ ਉਠਾਈ ਇਉਂ ਦਿਲ ਆਈ॥<br/> ਦੇਖੋ ਬਾਪ ਲਹੂ ਭਰ ਅਖੀਆਂ ਖੂੰਨੀ ਸਕਲ ਬਨਾਈ ਜਿਵੇਂ ਕਸਾਈ॥<br/> ਕਹ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਲਿਖੀ ਜੋ ਖਾਲਿਕ ਮਿਟਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾਈ ਜੀਵਨ ਪਾਈ॥੭੪॥<br/> ਇਕ ਵਜੀਰ ਕਰੀ ਅਰਜ ਜੋੜ ਕਰ ਜਿਉਂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭਾਵਗ ਭਿਵੇਂ ਕਮਾਵਗ॥<br/> ਏਹ ਆਜਿਜ਼ ਹੈ ਬਾਲ ਬਦੋਸੀ ਖੂਨ ਨਮੋਸ਼ੀ ਆਵਗ ਪਾਪ ਨ ਜਾਵਗ॥<br/> ਦਾਮਨਗੀਰ ਹਸ਼ਰ ਨੂੰ ਹੋਸੀ ਗਲ ਵਿਚ ਪਲੂ ਪਾਵਗ ਨਰਕ ਲੈ ਜਾਵਗ॥<br/> ਪਾਇ ਸੰਦੁਕ ਖਿਜਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪੋ ਯਾ ਓਹ ਵਹੀ ਰੁੜਾਵਗ ਯਾ ਰਖਵਾਵਗ॥੭੫॥<br/> ਆਹੇ ਘਣੇ ਸੰਦੂਕ ਚੰਦਨ ਦੇ ਸ੍ਰਕਾਰੇ ਰਖਵਾਏ ਰੰਗ ਰੰਗਾਏ॥<br/> ਊਪਰ ਵਰਕ ਤਮਾਮ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੀਰੇ ਲਾਲ ਜੜਾਏ ਬੂਟੇ ਪਾਏ॥<br/> ਅਫਲਾਤੂਨ ਅਰਸਤੂ ਜੇਹਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਬਨਾਏ ਨਜਰ ਭਜਾਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸਾਹ ਕਈ ਲਖ ਮੇਹਨਤ ਕੀਮਤ ਕੌਨ ਗਨਾਏ ਹੋਸ਼ ਦੁੜਾਏ॥੭੬॥<br/><noinclude></noinclude> paomshcwvj3np8tneqcmnqt1u2vfzsm 241235 241140 2026-10-17T15:01:13Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241235 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੨੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਦਲਾਈ ਵਿਹੁ ਤਨ ਧਾਈ॥<br/> ਏਹ ਲੜਕੀ ਘਰ ਰਖਨੀ ਨਾਹੀਂ ਕਰੀਏ ਖਰਚ ਉਠਾਈ ਇਉਂ ਦਿਲ ਆਈ॥<br/> ਦੇਖੋ ਬਾਪ ਲਹੂ ਭਰ ਅਖੀਆਂ ਖੂੰਨੀ ਸਕਲ ਬਨਾਈ ਜਿਵੇਂ ਕਸਾਈ॥<br/> ਕਹ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਲਿਖੀ ਜੋ ਖਾਲਿਕ ਮਿਟਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾਈ ਜੀਵਨ ਪਾਈ॥੭੪॥<br/> ਇਕ ਵਜੀਰ ਕਰੀ ਅਰਜ ਜੋੜ ਕਰ ਜਿਉਂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਭਾਵਗ ਭਿਵੇਂ ਕਮਾਵਗ॥<br/> ਏਹ ਆਜਿਜ਼ ਹੈ ਬਾਲ ਬਦੋਸੀ ਖੂਨ ਨਮੋਸ਼ੀ ਆਵਗ ਪਾਪ ਨ ਜਾਵਗ॥<br/> ਦਾਮਨਗੀਰ ਹਸ਼ਰ ਨੂੰ ਹੋਸੀ ਗਲ ਵਿਚ ਪਲੂ ਪਾਵਗ ਨਰਕ ਲੈ ਜਾਵਗ॥<br/> ਪਾਇ ਸੰਦੁਕ ਖਿਜਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪੋ ਯਾ ਓਹ ਵਹੀ ਰੁੜਾਵਗ ਯਾ ਰਖਵਾਵਗ॥੭੫॥<br/> ਆਹੇ ਘਣੇ ਸੰਦੂਕ ਚੰਦਨ ਦੇ ਸ੍ਰਕਾਰੇ ਰਖਵਾਏ ਰੰਗ ਰੰਗਾਏ॥<br/> ਊਪਰ ਵਰਕ ਤਮਾਮ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੀਰੇ ਲਾਲ ਜੜਾਏ ਬੂਟੇ ਪਾਏ॥<br/> ਅਫਲਾਤੂਨ ਅਰਸਤੂ ਜੇਹਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਬਨਾਏ ਨਜਰ ਭਜਾਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸਾਹ ਕਈ ਲਖ ਮੇਹਨਤ ਕੀਮਤ ਕੌਨ ਗਨਾਏ ਹੋਸ਼ ਦੁੜਾਏ॥੭੬॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> dngo3ic8uc7a4qoieag33id80jyd8yt 250 3232 241141 218222 2026-10-17T14:53:58Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੨੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਹੀਰੇ ਮੋਤੀ ਮਾਨਕ ਸਬਜੇ ਜਰਗਰ ਥੀ ਮੰਗਵਾਈ ਪਾਸ ਰਖਾਈ॥<br/> ਹਿੱਸੇ ਕੀਤੇ ਨਿਸਫੋ ਨਿਸਫੀ ਕੀਤੀ ਬਾਪ ਦਾਨਾਈ ਇਉਂ ਦਿਲ ਆਈ॥<br/> ਇਕ ਸੱਸੀ ਦਾ ਇਕ ਜੋ ਪਾਲੇ ਇਕ ਵਿਵਾਹ ਕੁੜਮਾਈ ਇਕ ਪੜਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸਾਹ ਘੜੀ ਜਬ ਤਖਤੀ ਲਿਖ ਨਾਵੇ ਉਕਰਾਈ ਕੰਠ ਬਨ੍ਹਾਈ॥੭੭॥<br/> ਮਾਲ ਨਾਲ ਵਿਚ ਪਾ ਸੰਦੂਕਦੇ ਬਾਹਰ ਕਿਵੜ ਜੜਾਇਆ ਕੁਫ਼ਲ ਲਗਾਇਆ॥<br/> ਬਾਪ ਆਪਦੇ ਹੁਕਮ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਸ਼ੌਹ ਦਰਯਾਉ ਰੁੜਾਇਆ ਪਾਪ ਕਮਾਇਆ॥<br/> ਲੇਖ ਬਰੇ ਨੂੰ ਝੁਰਦੀ ਮਾਦਰ ਕਾਦਰ ਕਜ਼ੀਆ ਪਾਇਆ ਗ਼ਮ ਦਿਖਲਾਇਆ॥<br/> ਜੋ ਲਖਸ਼ਾਹ ਲਿਖ੍ਯੋ ਵਿਚ ਮਸਤਕ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾਇਆ ਸੂਲ ਸਵਾਇਆ॥੭੮॥<br/> ਮਾਉਂ ਬਾਪ ਨੂੰ ਦੋਸ ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਈ ਜੋ ਕੁਛ ਚਾਹੀ ਬਾਤ ਇਲਾਹੀ॥<br/> ਬਿਨਾਂ ਵਜੀਰਸ਼ਾਹ ਰੱਬ ਮਾਲਕ ਕਰਦਾ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਆਪ ਸਲਾਹੀ॥<br/> ਸਾਇਤ ਜਬਰਜੇਰ ਕਰ ਲ੍ਯਾਏ ਸ਼ੇਰ ਫਸੇਂ<noinclude></noinclude> dzfy5pqhoxfsdkymgsh12n441utboy3 241236 241141 2026-10-17T15:01:17Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241236 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੨੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਹੀਰੇ ਮੋਤੀ ਮਾਨਕ ਸਬਜੇ ਜਰਗਰ ਥੀ ਮੰਗਵਾਈ ਪਾਸ ਰਖਾਈ॥<br/> ਹਿੱਸੇ ਕੀਤੇ ਨਿਸਫੋ ਨਿਸਫੀ ਕੀਤੀ ਬਾਪ ਦਾਨਾਈ ਇਉਂ ਦਿਲ ਆਈ॥<br/> ਇਕ ਸੱਸੀ ਦਾ ਇਕ ਜੋ ਪਾਲੇ ਇਕ ਵਿਵਾਹ ਕੁੜਮਾਈ ਇਕ ਪੜਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸਾਹ ਘੜੀ ਜਬ ਤਖਤੀ ਲਿਖ ਨਾਵੇ ਉਕਰਾਈ ਕੰਠ ਬਨ੍ਹਾਈ॥੭੭॥<br/> ਮਾਲ ਨਾਲ ਵਿਚ ਪਾ ਸੰਦੂਕਦੇ ਬਾਹਰ ਕਿਵੜ ਜੜਾਇਆ ਕੁਫ਼ਲ ਲਗਾਇਆ॥<br/> ਬਾਪ ਆਪਦੇ ਹੁਕਮ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਸ਼ੌਹ ਦਰਯਾਉ ਰੁੜਾਇਆ ਪਾਪ ਕਮਾਇਆ॥<br/> ਲੇਖ ਬਰੇ ਨੂੰ ਝੁਰਦੀ ਮਾਦਰ ਕਾਦਰ ਕਜ਼ੀਆ ਪਾਇਆ ਗ਼ਮ ਦਿਖਲਾਇਆ॥<br/> ਜੋ ਲਖਸ਼ਾਹ ਲਿਖ੍ਯੋ ਵਿਚ ਮਸਤਕ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾਇਆ ਸੂਲ ਸਵਾਇਆ॥੭੮॥<br/> ਮਾਉਂ ਬਾਪ ਨੂੰ ਦੋਸ ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਈ ਜੋ ਕੁਛ ਚਾਹੀ ਬਾਤ ਇਲਾਹੀ॥<br/> ਬਿਨਾਂ ਵਜੀਰਸ਼ਾਹ ਰੱਬ ਮਾਲਕ ਕਰਦਾ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਆਪ ਸਲਾਹੀ॥<br/> ਸਾਇਤ ਜਬਰਜੇਰ ਕਰ ਲ੍ਯਾਏ ਸ਼ੇਰ ਫਸੇਂ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> gc1nghm297ri6o6ovpy44mf0col9uhn 250 3233 241142 218223 2026-10-17T14:54:00Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੨੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦਾ ਫਾਹੀ ਤਜ ਝਲ ਕਾਹੀ॥<br/> ਦੁਖ ਨਸੀਬ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਦੇ ਰੋਹਨ ਨਾ ਨੈਂ ਵਿਚ ਤਾਂਹੀ ਲਿਖਿਆ ਤਾਂਹੀ॥੭੯॥<br/> ਗੌਸਾਂ ਕੁਤਬਾਂ ਉਪਰ ਵਰਤੀ ਮਿਟੇ ਨਾ ਹੋਵਨ ਹਾਰੀ ਹੁਕਮ ਸਤਾਰੀ॥<br/> ਕੱਢ ਬਹਿਸ਼ਤੋਂ ਸੱਟਿਆ ਬਾਹਰ ਆਦਮ ਹੱਵਾ ਨ੍ਯਾਰੀ ਰੋਂਦੀ ਜ਼ਾਰੀ॥<br/> ਇਬਰਾਹੀਮ ਚਿਖਾ ਨੂੰ ਢੋਇਆ ਆਤਸ਼ ਵਿਚ ਗੁਲਜਾਰੀ ਓਂਸ ਨਿਹਾਰੀ॥<br/> ਡਿਠਾ ਨੂਹ ਤੂਫ਼ਾਨ ਰਹਿਆ ਬਚ ਹੋਇਆ ਸ਼ੁਕਰ ਗੁਜਾਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤਾਰੀ॥੮੦॥<br/> ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ ਚਾ ਕੀਤਾ ਬਰਦਾ ਸੀਸ ਜਿਕਰੀਏ ਆਰੀ ਸਹੇ ਕਰਾਰੀ॥<br/> ਸੁਲੇਮਾਨ ਥੀਂ ਭਠ ਝੁਲਕਾਯੋ ਬਖਸ਼ੇ ਫੇਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਤਖਤ ਅਸਵਾਰੀ॥<br/> ਨਿਗਲ ਗਈ ਯੂਨਸ ਨੂੰ ਮਛਲੀ ਸਾਬਰਦੀ ਦੇਹ ਸਾਰੀ ਕਰਮਾਂਝਾਰੀ॥<br/> ਸੂਲੀ ਪਰ ਮਨਸੂਰ ਚੜਾਇਓ ਸਖਤੀ ਓਸ ਸਹਾਰੀ ਜਹਾਨ ਪਿਆਰੀ॥੮੧॥<br/> ਮੂਸੇ ਦਾ ਹੱਥ ਸ਼ਮਾ ਬਨਾਯੋ ਲੰਘਿਆ ਰੰਜ ਅੰਧਾਰੀ ਦੁਖ ਸਹਿ ਭਾਰੀ॥<br/> ਮੇਹਤਰ<noinclude></noinclude> ld4mbg4p5iuckoozmlo0jxyaky7hak8 241237 241142 2026-10-17T15:01:21Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241237 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੨੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦਾ ਫਾਹੀ ਤਜ ਝਲ ਕਾਹੀ॥<br/> ਦੁਖ ਨਸੀਬ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਦੇ ਰੋਹਨ ਨਾ ਨੈਂ ਵਿਚ ਤਾਂਹੀ ਲਿਖਿਆ ਤਾਂਹੀ॥੭੯॥<br/> ਗੌਸਾਂ ਕੁਤਬਾਂ ਉਪਰ ਵਰਤੀ ਮਿਟੇ ਨਾ ਹੋਵਨ ਹਾਰੀ ਹੁਕਮ ਸਤਾਰੀ॥<br/> ਕੱਢ ਬਹਿਸ਼ਤੋਂ ਸੱਟਿਆ ਬਾਹਰ ਆਦਮ ਹੱਵਾ ਨ੍ਯਾਰੀ ਰੋਂਦੀ ਜ਼ਾਰੀ॥<br/> ਇਬਰਾਹੀਮ ਚਿਖਾ ਨੂੰ ਢੋਇਆ ਆਤਸ਼ ਵਿਚ ਗੁਲਜਾਰੀ ਓਂਸ ਨਿਹਾਰੀ॥<br/> ਡਿਠਾ ਨੂਹ ਤੂਫ਼ਾਨ ਰਹਿਆ ਬਚ ਹੋਇਆ ਸ਼ੁਕਰ ਗੁਜਾਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤਾਰੀ॥੮੦॥<br/> ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ ਚਾ ਕੀਤਾ ਬਰਦਾ ਸੀਸ ਜਿਕਰੀਏ ਆਰੀ ਸਹੇ ਕਰਾਰੀ॥<br/> ਸੁਲੇਮਾਨ ਥੀਂ ਭਠ ਝੁਲਕਾਯੋ ਬਖਸ਼ੇ ਫੇਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਤਖਤ ਅਸਵਾਰੀ॥<br/> ਨਿਗਲ ਗਈ ਯੂਨਸ ਨੂੰ ਮਛਲੀ ਸਾਬਰਦੀ ਦੇਹ ਸਾਰੀ ਕਰਮਾਂਝਾਰੀ॥<br/> ਸੂਲੀ ਪਰ ਮਨਸੂਰ ਚੜਾਇਓ ਸਖਤੀ ਓਸ ਸਹਾਰੀ ਜਹਾਨ ਪਿਆਰੀ॥੮੧॥<br/> ਮੂਸੇ ਦਾ ਹੱਥ ਸ਼ਮਾ ਬਨਾਯੋ ਲੰਘਿਆ ਰੰਜ ਅੰਧਾਰੀ ਦੁਖ ਸਹਿ ਭਾਰੀ॥<br/> ਮੇਹਤਰ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 17v3f78jaqlm5us40i6gt47sno1bki7 250 3234 241143 218224 2026-10-17T14:54:02Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੩੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਈਸਾ ਜਾਇਆ ਮਰੀਯਮ ਕੁਦਰਤ ਥੋਂ ਬਲਹਾਰੀ ਪੂਤ ਕੰਵਾਰੀ॥<br/> ਛੀਨ ਲਏ ਫਰਜੰਦ ਨਬੀ ਦੇ ਦੀਨ ਤਖਤ ਸਰਦਾਰੀ ਹੱਕ ਹਿਤਕਾਰੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਡਿਠੇ ਦੁਖ ਵਲੀਆਂ ਸੱਸੀ ਕੌਨ ਵਿਚਾਰੀ ਲੇਖ ਬਡਾਰੀ॥੮੨॥<br/> ਵੰਜੀ ਹਾਥ ਨਾ ਆਵੇ ਨੈਂ ਓਹ ਨਿਕਸੇ ਚੀਰ ਪਹਾੜਾਂ ਲੈਇ ਉਲਾਰਾਂ॥<br/> ਘੁੰਮਨ ਘੇਰ ਵਿਚ ਬੁੱਲਨ ਓਧਰ ਮੱਛ ਕੱਛ ਸੰਸਾਰਾਂ ਤੰਦੂਏ ਤਾਰਾਂ॥<br/> ਲਖ ਜਲੋੜੇ ਲੈਨ ਮਰੋੜੇ ਅਸਰਾਲੀ ਬਿਸੀਆਰਾਂ ਮਾਰ ਹਜਾਰਾਂ॥<br/> ਨਿਗਲ਼ ਸੰਦੂਕ ਨਾ ਸਕਦੀ ਆਫ਼ਤ ਜੜੀ ਸਲਾਕ ਹਜਾਰਾਂ ਮਿਸਲ ਕਟਾਰਾਂ॥੮੩॥<br/> ਸਿੰਧ ਝਨਾਉ ਜੇਹਲਮ ਅਰ ਰਾਵੀ ਸਤਲੁਜ ਬਸ ਉਥਾਹਾਂ ਜਲ ਅਸਗਾਹਾਂ॥<br/> ਔਰ ਅਗਿਣਤ ਰਲੇ ਆ ਨਾਲੇ ਡਾਲੇ ਜੋਰ ਅਗਾਹਾਂ ਕਰਦੇ ਧਾਹਾਂ॥<br/> ਤਹਾਂ ਨਾ ਕੋਈ ਰੌ ਤਰਨ ਦਾ ਹਾਰ ਖਲੋਵਨ ਬਾਹਾਂ ਧੜੋਂ ਪਿਛਾਹਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਤੁਰਨ ਕਿਵ ਬੇੜੇ ਪੇਸ਼ ਨ ਜਾਵਨ ਵਾਹਾਂ ਖੌਫ ਮਲਾਹਾਂ॥੮੪॥<br/> ਸਾਵਨ ਮਾਹ ਸਮਾਂ ਇਕ ਰਾਤ ਦਿਸੇ ਨ<noinclude></noinclude> jz82b93z6pe9f2o4xfgru8bn01s2ipm 241238 241143 2026-10-17T15:01:23Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241238 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੨੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦਾ ਫਾਹੀ ਤਜ ਝਲ ਕਾਹੀ॥<br/> ਦੁਖ ਨਸੀਬ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਦੇ ਰੋਹਨ ਨਾ ਨੈਂ ਵਿਚ ਤਾਂਹੀ ਲਿਖਿਆ ਤਾਂਹੀ॥੭੯॥<br/> ਗੌਸਾਂ ਕੁਤਬਾਂ ਉਪਰ ਵਰਤੀ ਮਿਟੇ ਨਾ ਹੋਵਨ ਹਾਰੀ ਹੁਕਮ ਸਤਾਰੀ॥<br/> ਕੱਢ ਬਹਿਸ਼ਤੋਂ ਸੱਟਿਆ ਬਾਹਰ ਆਦਮ ਹੱਵਾ ਨ੍ਯਾਰੀ ਰੋਂਦੀ ਜ਼ਾਰੀ॥<br/> ਇਬਰਾਹੀਮ ਚਿਖਾ ਨੂੰ ਢੋਇਆ ਆਤਸ਼ ਵਿਚ ਗੁਲਜਾਰੀ ਓਂਸ ਨਿਹਾਰੀ॥<br/> ਡਿਠਾ ਨੂਹ ਤੂਫ਼ਾਨ ਰਹਿਆ ਬਚ ਹੋਇਆ ਸ਼ੁਕਰ ਗੁਜਾਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤਾਰੀ॥੮੦॥<br/> ਯੂਸਫ਼ ਨੂੰ ਚਾ ਕੀਤਾ ਬਰਦਾ ਸੀਸ ਜਿਕਰੀਏ ਆਰੀ ਸਹੇ ਕਰਾਰੀ॥<br/> ਸੁਲੇਮਾਨ ਥੀਂ ਭਠ ਝੁਲਕਾਯੋ ਬਖਸ਼ੇ ਫੇਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਤਖਤ ਅਸਵਾਰੀ॥<br/> ਨਿਗਲ ਗਈ ਯੂਨਸ ਨੂੰ ਮਛਲੀ ਸਾਬਰਦੀ ਦੇਹ ਸਾਰੀ ਕਰਮਾਂਝਾਰੀ॥<br/> ਸੂਲੀ ਪਰ ਮਨਸੂਰ ਚੜਾਇਓ ਸਖਤੀ ਓਸ ਸਹਾਰੀ ਜਹਾਨ ਪਿਆਰੀ॥੮੧॥<br/> ਮੂਸੇ ਦਾ ਹੱਥ ਸ਼ਮਾ ਬਨਾਯੋ ਲੰਘਿਆ ਰੰਜ ਅੰਧਾਰੀ ਦੁਖ ਸਹਿ ਭਾਰੀ॥<br/> ਮੇਹਤਰ<noinclude>{{block center/e}}{{block center/e}}</noinclude> lw3040d04xetdc9byo89fhk25orrl1t 250 3235 241144 218225 2026-10-17T14:54:03Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੩੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਾਂਹ ਪਸਾਰੀ ਘਟਾ ਗੁਬਾਰੀ॥<br/> ਚਮਕੇਪੁਰਾ ਬਿਜਲੀ ਦਮਕੇ ਧਮਕੇ ਧਰਤੀ ਸਾਰੀ ਕੜਕ ਕਹਾਰੀ॥<br/> ਦਾਦਰ ਮੋਰ ਪਪੀਹੇ ਕੋਲਾਂ ਕਰਨ ਸ਼ੋਰ ਬਿਸਯਾਰੀ ਬੂੰਦਾਂ ਜਾਰੀ॥<br/> ਰਬ ਰਾਖਾ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਸੀ ਦਾ ਵਿਚ ਸੰਦੂਕ ਵਿਚਾਰੀ ਲੈਂਦੀ ਤਾਰੀ॥੮੫॥<br/> ਅੱਡਾ ਨਾਮ ਕਾਰੀਗਰ ਧੋਬਾ ਨਿਤ ਨਦੀ ਪਰ ਆਵੇ ਖੁੰਬ ਚੜਾਵੇ॥<br/> ਮਾਮੂ ਦੀ ਬੁਗਜਾਮ ਦਾਨੀਆਂ ਨੈਨੂਖਾਸ ਜਗਾਵੇ ਦਾਗ ਵੰਜਾਏ॥<br/> ਮਲ ਮਲ ਲਠਾ ਚੁਤਾਰ ਚੂੜੀਆ ਕਮਰਖ ਕੀਮਤ ਪਾਵੇ ਬੇਸ਼ ਬਨਾਵੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਚੰਦੇਲੀ ਗਠੇ ਅਤਲਿਸ ਅਤ ਚਚਕਾਵੇ ਮਾਇਆ ਲਾਵੇ॥੮੬॥<br/> ਏਕ ਰੋਜ਼ ਓਹ ਬਡੀ ਸਬੇਰੇ ਲੈ ਬਿਸਤਰ ਉਠ ਧਾਇਆ ਨੈਂ ਪਰ ਆਇਆ॥<br/> ਦੇਖ ਬੇਸ਼ ਸੰਦੂਕ ਸੁਨੈਹਰੀ ਹੀਰੇ ਲਾਲ ਜੜਾਇਆ ਕਿਸੇ ਰੁੜਾਇਆ॥<br/> ਮਾਰ ਛਲਾਂਗ ਪਿਆ ਵਿਚ ਜਲ ਦੇ ਰੰਗ ਪਦਾਰਥ ਪਾਇਆ ਕੱਢ ਲਿਆਇਆ॥<br/> ਲਖ ਖੁਸੀਆਂ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਨੂੰ ਰਬ ਸਬੱਬ ਲਗਾਇਆ ਭੇਜੇ ਮਾਇਆ॥੮੭॥<br/> ਖੋਲਿਯਾ ਲਿਆਇ ਸੰਦੂਕ ਓਸ ਘਰ ਕੀਤੀ<noinclude></noinclude> cghdf1q14k0kqwgtldlf1jjojgtqxlm 241239 241144 2026-10-17T15:02:40Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241239 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੩੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਾਂਹ ਪਸਾਰੀ ਘਟਾ ਗੁਬਾਰੀ॥<br/> ਚਮਕੇਪੁਰਾ ਬਿਜਲੀ ਦਮਕੇ ਧਮਕੇ ਧਰਤੀ ਸਾਰੀ ਕੜਕ ਕਹਾਰੀ॥<br/> ਦਾਦਰ ਮੋਰ ਪਪੀਹੇ ਕੋਲਾਂ ਕਰਨ ਸ਼ੋਰ ਬਿਸਯਾਰੀ ਬੂੰਦਾਂ ਜਾਰੀ॥<br/> ਰਬ ਰਾਖਾ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਸੀ ਦਾ ਵਿਚ ਸੰਦੂਕ ਵਿਚਾਰੀ ਲੈਂਦੀ ਤਾਰੀ॥੮੫॥<br/> ਅੱਡਾ ਨਾਮ ਕਾਰੀਗਰ ਧੋਬਾ ਨਿਤ ਨਦੀ ਪਰ ਆਵੇ ਖੁੰਬ ਚੜਾਵੇ॥<br/> ਮਾਮੂ ਦੀ ਬੁਗਜਾਮ ਦਾਨੀਆਂ ਨੈਨੂਖਾਸ ਜਗਾਵੇ ਦਾਗ ਵੰਜਾਏ॥<br/> ਮਲ ਮਲ ਲਠਾ ਚੁਤਾਰ ਚੂੜੀਆ ਕਮਰਖ ਕੀਮਤ ਪਾਵੇ ਬੇਸ਼ ਬਨਾਵੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਚੰਦੇਲੀ ਗਠੇ ਅਤਲਿਸ ਅਤ ਚਚਕਾਵੇ ਮਾਇਆ ਲਾਵੇ॥੮੬॥<br/> ਏਕ ਰੋਜ਼ ਓਹ ਬਡੀ ਸਬੇਰੇ ਲੈ ਬਿਸਤਰ ਉਠ ਧਾਇਆ ਨੈਂ ਪਰ ਆਇਆ॥<br/> ਦੇਖ ਬੇਸ਼ ਸੰਦੂਕ ਸੁਨੈਹਰੀ ਹੀਰੇ ਲਾਲ ਜੜਾਇਆ ਕਿਸੇ ਰੁੜਾਇਆ॥<br/> ਮਾਰ ਛਲਾਂਗ ਪਿਆ ਵਿਚ ਜਲ ਦੇ ਰੰਗ ਪਦਾਰਥ ਪਾਇਆ ਕੱਢ ਲਿਆਇਆ॥<br/> ਲਖ ਖੁਸੀਆਂ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਨੂੰ ਰਬ ਸਬੱਬ ਲਗਾਇਆ ਭੇਜੇ ਮਾਇਆ॥੮੭॥<br/> ਖੋਲਿਯਾ ਲਿਆਇ ਸੰਦੂਕ ਓਸ ਘਰ ਕੀਤੀ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 14r2wcrdeijrhf6cpffk5nv7pfbpk5d 250 3236 241145 218226 2026-10-17T14:54:04Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੩੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦਸਤ ਦਰਾਜ਼ੀ ਹੋਇ ਅਤ ਰਾਜ਼ੀ॥<br/> ਹੀਰੇ ਲਾਲ ਜਵਾਹਰ ਬਾਲਿਕ ਖਾਲਿਕ ਭੇਜੀ ਬਾਜ਼ੀ ਉਨ ਕੋਤਾਜ਼ੀ॥<br/> ਬੀਸੀ ਨਾਮ ਨੇਕ ਉਸ ਔਰਤ ਅੱਤਾ ਮਰਦ ਨਿਮਾਜ਼ੀ ਸੂਰਤ ਗਾਜ਼ੀ॥<br/> ਲਈ ਓਸ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਹਵੇਲੀ ਰਖ ਕਨੀਜ਼ ਕਨਾਜ਼ੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸਾਜ਼ੀ॥੮੮॥<br/> ਨਹੀਂ ਸੀ ਓਸ ਉਲਾਦ ਅੱਗੇ ਘਰ ਕਰੇ ਖੁਸ਼ਕ ਬਣ ਸਾਵੇ ਜੇ ਰਬ ਭਾਵੇ॥<br/> ਤਰਸਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧੀਉ ਜੀਉ ਇਕ ਦੌਲਤ ਨਜਰੀ ਆਵੇ ਖੁਲਕ ਵਧਾਵੇ॥<br/> ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਚੁਫੇਰ ਸੱਸੀ ਦੇ ਦਾਈ ਸੀਰ ਪਿਲਾਵੇ ਗੋਦ ਖਿਲਾਵੇ॥<br/> ਜੇਵਰ ਗਿਰਦ ਮਤਾਅ ਸ਼ਾਹਲਖ ਗੈਰ ਨਾਂ ਢੁਕਨਾਂ ਪਾਵੇ ਮਤ ਛਲ ਜਾਵੇ॥੮੯॥<br/> ਪਾਂਚ ਬਰਸ ਕੀ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਕਤਬ ਪੜਨ ਬਠਾਈ ਸੁੱਧਬੁੱਧ ਆਈ॥<br/> ਬਨ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਆਵਨ ਧੋਬੇ ਲੋਚਨ ਖੋਹ ਕੁੜਮਾਈ ਬਾਤ ਬਨਾਈ॥<br/> ਪੜਿਆ ਇਲਮ ਕੁਰਾਨ ਕਤੇਬਾਂ ਨਸਰ ਨਜਮ ਸਿਖਲਾਈ ਹਰ ਚਤਰਾਈ॥<br/> ਮਾਪਿਆਂ ਏਹ ਮੁਰਾਦ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਮਿਲੇ ਸਾਕ ਸੁਖਦਾਈ ਯਾ ਉਮਦਾਈ<noinclude></noinclude> l69tas6uvd2w2xt4rvstqbutqsvzyf3 241240 241145 2026-10-17T15:02:43Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241240 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੩੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦਸਤ ਦਰਾਜ਼ੀ ਹੋਇ ਅਤ ਰਾਜ਼ੀ॥<br/> ਹੀਰੇ ਲਾਲ ਜਵਾਹਰ ਬਾਲਿਕ ਖਾਲਿਕ ਭੇਜੀ ਬਾਜ਼ੀ ਉਨ ਕੋਤਾਜ਼ੀ॥<br/> ਬੀਸੀ ਨਾਮ ਨੇਕ ਉਸ ਔਰਤ ਅੱਤਾ ਮਰਦ ਨਿਮਾਜ਼ੀ ਸੂਰਤ ਗਾਜ਼ੀ॥<br/> ਲਈ ਓਸ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਹਵੇਲੀ ਰਖ ਕਨੀਜ਼ ਕਨਾਜ਼ੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸਾਜ਼ੀ॥੮੮॥<br/> ਨਹੀਂ ਸੀ ਓਸ ਉਲਾਦ ਅੱਗੇ ਘਰ ਕਰੇ ਖੁਸ਼ਕ ਬਣ ਸਾਵੇ ਜੇ ਰਬ ਭਾਵੇ॥<br/> ਤਰਸਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧੀਉ ਜੀਉ ਇਕ ਦੌਲਤ ਨਜਰੀ ਆਵੇ ਖੁਲਕ ਵਧਾਵੇ॥<br/> ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਚੁਫੇਰ ਸੱਸੀ ਦੇ ਦਾਈ ਸੀਰ ਪਿਲਾਵੇ ਗੋਦ ਖਿਲਾਵੇ॥<br/> ਜੇਵਰ ਗਿਰਦ ਮਤਾਅ ਸ਼ਾਹਲਖ ਗੈਰ ਨਾਂ ਢੁਕਨਾਂ ਪਾਵੇ ਮਤ ਛਲ ਜਾਵੇ॥੮੯॥<br/> ਪਾਂਚ ਬਰਸ ਕੀ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦਿਨ ਮਕਤਬ ਪੜਨ ਬਠਾਈ ਸੁੱਧਬੁੱਧ ਆਈ॥<br/> ਬਨ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਆਵਨ ਧੋਬੇ ਲੋਚਨ ਖੋਹ ਕੁੜਮਾਈ ਬਾਤ ਬਨਾਈ॥<br/> ਪੜਿਆ ਇਲਮ ਕੁਰਾਨ ਕਤੇਬਾਂ ਨਸਰ ਨਜਮ ਸਿਖਲਾਈ ਹਰ ਚਤਰਾਈ॥<br/> ਮਾਪਿਆਂ ਏਹ ਮੁਰਾਦ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਮਿਲੇ ਸਾਕ ਸੁਖਦਾਈ ਯਾ ਉਮਦਾਈ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 5pupw4c8urw79ergfj4psecd9w1oztl 250 3237 241146 218227 2026-10-17T14:54:05Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੩੩)}} {{block center/s}}</noinclude>॥੯੦॥<br/> ਤਿੰਞਨ ਵਿਚ ਇਕ ਰੋਜ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਤਾਨਾਂ ਸਖੀਆਂ ਲਾਇਆ ਰੋਹ ਚੜਾਯਾ॥<br/> ਨਹੇ ਸੀ ਨਾ ਹੀ ਜਣਿਆ ਤੈਕੋ ਅੱਤਾ ਕਿਤੋਂ ਲਿਆਇਆ ਧੋਵਨ ਧਾਇਆ॥<br/> ਸੁਨ ਏਹ ਸੁਖਨ ਤਮਕ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਮਾਂ ਕੋ ਆਨ ਡਰਾਇਆ ਖੰਜਰ ਚਾਇਆ॥<br/> ਜੇ ਹੁਨ ਕਰੇਂ ਲੁਕਾਓ ਮਾਰਸਾਂ ਉਸਨੇ ਜੀਉ ਬਚਾਇਆ ਸਚ ਸੁਨਾਇਆ॥੯੧॥<br/> ਅਪਨੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਡਰਦੀ ਕਰਦੀ ਸੋਚਾਂ ਨਾਰ ਪੁਰਾਨੀ ਮਹਾਂ ਸਿਆਨੀ॥<br/> ਕੇਹ ਪੜਾਇਆ ਇਲਮ ਸਸੀ ਨੂੰ ਚੁਭਗ ਜਿਗਰ ਵਿਚ ਕਾਨੀ ਇਸ਼ਕ ਰੰਜਾਨੀ॥<br/> ਜੇ ਇਸਦੇ ਉਸਤਾਦ ਪਾਸ ਮੈਂ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਾਂ ਕਹਾਨੀ ਸੰਗ ਮੁਲਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾ ਜਰਸੀ ਕਰਸੀ ਬਾਹਰ ਬਾਤ ਮਤਾਨੀ ਕਿਤੇ ਟਕਾਨੀ॥੯੨॥<br/> ਆਦਮ ਜਾਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਦਲੀ ਤੂੰ ਦੁਖਤਰ ਉਸਜਾਈ ਫਰਕ ਨਾ ਰਾਈ॥<br/> ਖੋਟੀ ਰੇਖ ਲਿਖੀ ਬਿਧ ਮਸਤਕ ਦੇਖ ਬਾਪ ਦੁਖ ਦਾਈ ਨਦੀ ਰੁੜਾਈ॥<br/> ਏਹ ਦੌਲਤ ਹੈ ਤੈਂ<noinclude></noinclude> 242ambirbrjxxlxrwdvgxcuffrrxhzz 241241 241146 2026-10-17T15:03:02Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241241 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੩੩)}} {{block center/s}}</noinclude>॥੯੦॥<br/> ਤਿੰਞਨ ਵਿਚ ਇਕ ਰੋਜ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਤਾਨਾਂ ਸਖੀਆਂ ਲਾਇਆ ਰੋਹ ਚੜਾਯਾ॥<br/> ਨਹੇ ਸੀ ਨਾ ਹੀ ਜਣਿਆ ਤੈਕੋ ਅੱਤਾ ਕਿਤੋਂ ਲਿਆਇਆ ਧੋਵਨ ਧਾਇਆ॥<br/> ਸੁਨ ਏਹ ਸੁਖਨ ਤਮਕ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਮਾਂ ਕੋ ਆਨ ਡਰਾਇਆ ਖੰਜਰ ਚਾਇਆ॥<br/> ਜੇ ਹੁਨ ਕਰੇਂ ਲੁਕਾਓ ਮਾਰਸਾਂ ਉਸਨੇ ਜੀਉ ਬਚਾਇਆ ਸਚ ਸੁਨਾਇਆ॥੯੧॥<br/> ਅਪਨੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਡਰਦੀ ਕਰਦੀ ਸੋਚਾਂ ਨਾਰ ਪੁਰਾਨੀ ਮਹਾਂ ਸਿਆਨੀ॥<br/> ਕੇਹ ਪੜਾਇਆ ਇਲਮ ਸਸੀ ਨੂੰ ਚੁਭਗ ਜਿਗਰ ਵਿਚ ਕਾਨੀ ਇਸ਼ਕ ਰੰਜਾਨੀ॥<br/> ਜੇ ਇਸਦੇ ਉਸਤਾਦ ਪਾਸ ਮੈਂ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਾਂ ਕਹਾਨੀ ਸੰਗ ਮੁਲਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾ ਜਰਸੀ ਕਰਸੀ ਬਾਹਰ ਬਾਤ ਮਤਾਨੀ ਕਿਤੇ ਟਕਾਨੀ॥੯੨॥<br/> ਆਦਮ ਜਾਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਦਲੀ ਤੂੰ ਦੁਖਤਰ ਉਸਜਾਈ ਫਰਕ ਨਾ ਰਾਈ॥<br/> ਖੋਟੀ ਰੇਖ ਲਿਖੀ ਬਿਧ ਮਸਤਕ ਦੇਖ ਬਾਪ ਦੁਖ ਦਾਈ ਨਦੀ ਰੁੜਾਈ॥<br/> ਏਹ ਦੌਲਤ ਹੈ ਤੈਂ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> jpfn0zs5mkmjxal17zbrbq3mhge9j7b 250 3238 241147 218228 2026-10-17T14:54:07Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੩੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦੀ ਤੈਂ ਦੇ ਸਦਕੇ ਲੈਂਦੀ ਰਾਈ ਘੋਲ ਘੁਮਾਈ॥<br/> ਮਾਹਮੁਖੀ ਭਰ ਆਹ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਬੋਲੀ ਤਾਹਿ ਲਗਾਈ ਵਾਹ ਨ ਕਾਈ॥੯੩॥<br/> ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਕੰਮਬਖਤੀ ਸਖਤੀ ਤਖਤੀ ਲਖਤੀ ਰੋਈ ਆਜਜ਼ ਹੋਈ॥<br/> ਬਾਪ ਸ੍ਰਾਪ ਆਪ ਸਿਰ ਝਲਿਯਾ ਮੈਂ ਵਿਚ ਪਾਪ ਨਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵਿਚ ਢੋਈ॥<br/> ਜੇ ਹੋਨੀ ਨਾ ਚੁਕਦੀ ਝੁਕਦੀ ਕਦੀ ਸਾਕ ਨਾਂ ਕੋਈ ਕੌਮ ਝੜੋਈ॥<br/> ਹਨ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਿਵਾਹ ਨਾਂ ਕਰਸੀ ਪਰਸਾਂ ਚਾਹ ਯਾ ਦੋਈ ਯਾ ਥਲ ਮੋਈ॥੯੪॥<br/> ਧੋਬਨ ਮਾਂ ਗਮਖਾਰ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਗੋਸ਼ੇ ਬੈਹ ਸਮਝਾਵੇ ਘਣਾ ਡਰਾਵੇ॥<br/> ਏਹ ਬਾਰਤ ਜੇ ਸਣੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੈਹਰੋਂ ਬਦਰ ਕਰਾਵੇ ਡੇਰ ਨ ਲਾਵੇ॥<br/> ਸਚ ਝੂਠ ਨਿਤਰੇ ਕਚੈਹਰੀ ਜੋ ਡਾਢੇ ਦਿਲ ਆਵੇ ਤਿਵੇਂ ਕਮਾਵੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅਸਾਂ ਦੀ ਤੋਹੇ ਚਾਹ ਡੁਬਾਵੇ ਕੌਨ ਛਡਾਵੇ॥੯੫॥<br/> ਸੁਖਨ ਸਖਤ ਜੋ ਜਰਦੀ ਬਰਦੀ ਕਰਦੀ ਬਾਤ ਨਾ ਬਾਹਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਹਰ॥<br/> ਨਾ ਕੋਈ ਸੱਕਾ ਬਿਰਾਦਰ ਨਾਦਰ ਨਾ ਕੋਈ ਨਿਕਦੀ ਖਾਹਰ<noinclude></noinclude> 6bd1hospqljtfybbzekzyqp3bfwp8m0 241242 241147 2026-10-17T15:03:06Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241242 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੩੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦੀ ਤੈਂ ਦੇ ਸਦਕੇ ਲੈਂਦੀ ਰਾਈ ਘੋਲ ਘੁਮਾਈ॥<br/> ਮਾਹਮੁਖੀ ਭਰ ਆਹ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਬੋਲੀ ਤਾਹਿ ਲਗਾਈ ਵਾਹ ਨ ਕਾਈ॥੯੩॥<br/> ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਕੰਮਬਖਤੀ ਸਖਤੀ ਤਖਤੀ ਲਖਤੀ ਰੋਈ ਆਜਜ਼ ਹੋਈ॥<br/> ਬਾਪ ਸ੍ਰਾਪ ਆਪ ਸਿਰ ਝਲਿਯਾ ਮੈਂ ਵਿਚ ਪਾਪ ਨਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵਿਚ ਢੋਈ॥<br/> ਜੇ ਹੋਨੀ ਨਾ ਚੁਕਦੀ ਝੁਕਦੀ ਕਦੀ ਸਾਕ ਨਾਂ ਕੋਈ ਕੌਮ ਝੜੋਈ॥<br/> ਹਨ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਿਵਾਹ ਨਾਂ ਕਰਸੀ ਪਰਸਾਂ ਚਾਹ ਯਾ ਦੋਈ ਯਾ ਥਲ ਮੋਈ॥੯੪॥<br/> ਧੋਬਨ ਮਾਂ ਗਮਖਾਰ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਗੋਸ਼ੇ ਬੈਹ ਸਮਝਾਵੇ ਘਣਾ ਡਰਾਵੇ॥<br/> ਏਹ ਬਾਰਤ ਜੇ ਸਣੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੈਹਰੋਂ ਬਦਰ ਕਰਾਵੇ ਡੇਰ ਨ ਲਾਵੇ॥<br/> ਸਚ ਝੂਠ ਨਿਤਰੇ ਕਚੈਹਰੀ ਜੋ ਡਾਢੇ ਦਿਲ ਆਵੇ ਤਿਵੇਂ ਕਮਾਵੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅਸਾਂ ਦੀ ਤੋਹੇ ਚਾਹ ਡੁਬਾਵੇ ਕੌਨ ਛਡਾਵੇ॥੯੫॥<br/> ਸੁਖਨ ਸਖਤ ਜੋ ਜਰਦੀ ਬਰਦੀ ਕਰਦੀ ਬਾਤ ਨਾ ਬਾਹਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਹਰ॥<br/> ਨਾ ਕੋਈ ਸੱਕਾ ਬਿਰਾਦਰ ਨਾਦਰ ਨਾ ਕੋਈ ਨਿਕਦੀ ਖਾਹਰ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> ce4157pcidk4b9h1gc83m9cxrex8m8q 250 3239 241148 218229 2026-10-17T14:54:10Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੩੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨਾ ਕੋਈ ਠਾਹਰ॥<br/> ਜਾਤ ਸਫਾਤ ਛਪਾਈ ਐਸੇ ਜੈਸੇ ਰੰਗ ਜਵਾਹਰ ਕਰੇ ਨਾ ਜ਼ਾਹਿਰ॥<br/> ਝੁਰੇ ਮੋਰ ਜਿਉ ਚੋਰ ਸੱਸੀ ਦਿਲ ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਨਾ ਬਾਹਰ ਬਿਨ ਹਕ ਜ਼ਾਹਿਰ॥੯੬॥<br/> ਧੋਬੀ ਨਾਮ ਤਮਾਮ ਰੋਜ਼ ਰਲ ਪੈਹਨ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਆਵਨ ਸ਼ਾਨ ਦਿਖਾਵਨ॥<br/> ਸਾਥੀਂ ਕੌਨ ਚੰਗੇਰਾ ਤੈਨੂੰ ਅੱਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵਨ ਬੈਠ ਰਝਾਵਨ॥<br/> ਜੇ ਸੈ ਪ੍ਯਾਰੀਆਂ ਹੋਵਨ ਧੀਆਂ ਤੌਣੀਆਂ ਨਾਂਹ ਸਮਾਵਨ ਪਰ ਘਰ ਜਾਵਨ॥<br/> ਓਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾ ਮੰਨਦਾ ਕੋਈ ਭਾਈ ਜੋਰ ਲਗਾਵਨ ਸੀਸ ਨਿਵਾਵਨ॥੯੭॥<br/> ਬੌਹਰ ਸਸੀ ਕੋਂ ਪਿਦਰ ਪੂਛਿਯਾ ਬੋਲੇ ਨਾਂ ਸਰਮਾਂਦੀ ਗਮ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ॥<br/> ਪਿਆ ਖਿਯਾਲ ਤਮਕ ਫਿਰ ਬੋਲੀ ਨਾ ਮੈਂ ਧੀਉ ਤੁਸਾਂ ਦੀ ਅੰਸ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ॥<br/> ਕਿਸਮਤ ਡੋਬੀ ਤਕਦੀ ਧੋਬੀ ਸੋਬੀ ਹੋਇ ਵਕਾਂਦੀ ਖਾਲਸ ਚਾਂਦੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਲਿਖੇ ਦੁਖ ਕਰਮੀ ਕੱਢ ਤੁਸਾਂ ਘਰ ਆਂਦੀ ਰੁੜਦੀ ਜਾਂਦੀ॥੯੮॥<br/> ਜਾਹੋ ਅਪਨੀ ਘਰੀਂ ਬੇਲੀਯੋ ਆਖ ਸੁਨਾ<noinclude></noinclude> ixa3lqe6yp3s2uhhcp6g8mxnqezmt4d 241243 241148 2026-10-17T15:03:11Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241243 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੩੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨਾ ਕੋਈ ਠਾਹਰ॥<br/> ਜਾਤ ਸਫਾਤ ਛਪਾਈ ਐਸੇ ਜੈਸੇ ਰੰਗ ਜਵਾਹਰ ਕਰੇ ਨਾ ਜ਼ਾਹਿਰ॥<br/> ਝੁਰੇ ਮੋਰ ਜਿਉ ਚੋਰ ਸੱਸੀ ਦਿਲ ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਨਾ ਬਾਹਰ ਬਿਨ ਹਕ ਜ਼ਾਹਿਰ॥੯੬॥<br/> ਧੋਬੀ ਨਾਮ ਤਮਾਮ ਰੋਜ਼ ਰਲ ਪੈਹਨ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਆਵਨ ਸ਼ਾਨ ਦਿਖਾਵਨ॥<br/> ਸਾਥੀਂ ਕੌਨ ਚੰਗੇਰਾ ਤੈਨੂੰ ਅੱਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵਨ ਬੈਠ ਰਝਾਵਨ॥<br/> ਜੇ ਸੈ ਪ੍ਯਾਰੀਆਂ ਹੋਵਨ ਧੀਆਂ ਤੌਣੀਆਂ ਨਾਂਹ ਸਮਾਵਨ ਪਰ ਘਰ ਜਾਵਨ॥<br/> ਓਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾ ਮੰਨਦਾ ਕੋਈ ਭਾਈ ਜੋਰ ਲਗਾਵਨ ਸੀਸ ਨਿਵਾਵਨ॥੯੭॥<br/> ਬੌਹਰ ਸਸੀ ਕੋਂ ਪਿਦਰ ਪੂਛਿਯਾ ਬੋਲੇ ਨਾਂ ਸਰਮਾਂਦੀ ਗਮ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ॥<br/> ਪਿਆ ਖਿਯਾਲ ਤਮਕ ਫਿਰ ਬੋਲੀ ਨਾ ਮੈਂ ਧੀਉ ਤੁਸਾਂ ਦੀ ਅੰਸ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ॥<br/> ਕਿਸਮਤ ਡੋਬੀ ਤਕਦੀ ਧੋਬੀ ਸੋਬੀ ਹੋਇ ਵਕਾਂਦੀ ਖਾਲਸ ਚਾਂਦੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਲਿਖੇ ਦੁਖ ਕਰਮੀ ਕੱਢ ਤੁਸਾਂ ਘਰ ਆਂਦੀ ਰੁੜਦੀ ਜਾਂਦੀ॥੯੮॥<br/> ਜਾਹੋ ਅਪਨੀ ਘਰੀਂ ਬੇਲੀਯੋ ਆਖ ਸੁਨਾ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 89pj7negwbnskuz55r87xci2hmhivxu 250 3240 241149 218230 2026-10-17T14:54:12Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੩੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਇਆ ਅੱਤੇ ਅਤ ਹੋਇ ਤਤੇ॥<br/> ਰਖੇ ਈਮਾਨ ਕੁਰਾਨ ਪੜੇ ਏਹ ਹੈ ਨਾਦਾਨ ਸਿਰ ਛੱਤੇ ਤੰਦ ਨਾ ਕੱਤੇ॥<br/> ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਨਾ ਕਾਈ ਭਾਈ ਤੁਸਾਂ ਵਿਚੋਲੇ ਘੱਤੇ ਸਾਕ ਸੁਪੱਤੇ॥<br/> ਓਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਗਏ ਲਖ ਮਰਜੀ ਏਹ ਨਾਂ ਲਗਦਾ ਮੱਤੇ ਪਿਛਹਾਂ ਪਰੱਤੇ॥੯੯॥<br/> ਭੇਜ ਗੁਲਾਮ ਸਦਾਯਾ ਅੱਤਾ ਨੀਯਤ ਸ਼ਾਹ ਭੁਲਾਈ ਹਿਰਸ ਵਧਾਈ॥<br/> ਤਖ਼ਤੀਕਰ ਮਾਲੂਮ ਸੱਸੀ ਨੇ ਧੁਰ ਦਰਗਾਹ ਪੌਚਾਈ ਦੇਰ ਨਾ ਲਾਈ॥<br/> ਨਾਵਾਂ ਵਾਚ ਹੋਯਾ ਬਹੁ ਲਾਜਿਮ ਹੋਸ਼ ਬਾਪ ਨੂੰ ਆਈ ਜਾਤੀ ਜਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਪਛਾਤੀ ਚੌਕੀ ਜੋ ਬਾਲਿਕ ਗਲ ਪਾਈ ਸਾਥ ਰੁੜਾਈ॥੧੦੦॥<br/> ਅਕਸਰ ਅੰਸ ਪਿਯਾਰੀ ਮਾਪੇ ਚਾਹਨ ਧੀ ਮਨਾਈ ਘਰ ਸਦਵਾਈ॥<br/> ਸੱਸੀ ਦਿਤਾ ਜਵਾਬ ਅਗ੍ਯੋਂ ਨਾ ਮੈਂ ਬਾਬਲ ਜਾਈ ਤੁਸਾਂ ਨਾ ਜਾਈ॥<br/> ਬੇਤਕਸੀਰ ਸ਼ੀਰ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ ਵਿਚ ਸੰਦੂਕੇ ਪਾਈ ਚਾਇ ਰੁੜਾਈ॥<br/> ਮੂੰਹ ਲਗਨਾਂ ਲਖ ਪਾਪ ਤੁਸਾਨੂੰ ਸਮਝੋ ਕਰੋ ਦਾਨਾਈ<noinclude></noinclude> i5zwknqt1f4ad0cn488uwwa2vann8o0 241244 241149 2026-10-17T15:03:15Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241244 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੩੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਇਆ ਅੱਤੇ ਅਤ ਹੋਇ ਤਤੇ॥<br/> ਰਖੇ ਈਮਾਨ ਕੁਰਾਨ ਪੜੇ ਏਹ ਹੈ ਨਾਦਾਨ ਸਿਰ ਛੱਤੇ ਤੰਦ ਨਾ ਕੱਤੇ॥<br/> ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਨਾ ਕਾਈ ਭਾਈ ਤੁਸਾਂ ਵਿਚੋਲੇ ਘੱਤੇ ਸਾਕ ਸੁਪੱਤੇ॥<br/> ਓਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਗਏ ਲਖ ਮਰਜੀ ਏਹ ਨਾਂ ਲਗਦਾ ਮੱਤੇ ਪਿਛਹਾਂ ਪਰੱਤੇ॥੯੯॥<br/> ਭੇਜ ਗੁਲਾਮ ਸਦਾਯਾ ਅੱਤਾ ਨੀਯਤ ਸ਼ਾਹ ਭੁਲਾਈ ਹਿਰਸ ਵਧਾਈ॥<br/> ਤਖ਼ਤੀਕਰ ਮਾਲੂਮ ਸੱਸੀ ਨੇ ਧੁਰ ਦਰਗਾਹ ਪੌਚਾਈ ਦੇਰ ਨਾ ਲਾਈ॥<br/> ਨਾਵਾਂ ਵਾਚ ਹੋਯਾ ਬਹੁ ਲਾਜਿਮ ਹੋਸ਼ ਬਾਪ ਨੂੰ ਆਈ ਜਾਤੀ ਜਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਪਛਾਤੀ ਚੌਕੀ ਜੋ ਬਾਲਿਕ ਗਲ ਪਾਈ ਸਾਥ ਰੁੜਾਈ॥੧੦੦॥<br/> ਅਕਸਰ ਅੰਸ ਪਿਯਾਰੀ ਮਾਪੇ ਚਾਹਨ ਧੀ ਮਨਾਈ ਘਰ ਸਦਵਾਈ॥<br/> ਸੱਸੀ ਦਿਤਾ ਜਵਾਬ ਅਗ੍ਯੋਂ ਨਾ ਮੈਂ ਬਾਬਲ ਜਾਈ ਤੁਸਾਂ ਨਾ ਜਾਈ॥<br/> ਬੇਤਕਸੀਰ ਸ਼ੀਰ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ ਵਿਚ ਸੰਦੂਕੇ ਪਾਈ ਚਾਇ ਰੁੜਾਈ॥<br/> ਮੂੰਹ ਲਗਨਾਂ ਲਖ ਪਾਪ ਤੁਸਾਨੂੰ ਸਮਝੋ ਕਰੋ ਦਾਨਾਈ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> dk8ul95qnspnvymsdnqm0tlg7f01txe 250 3241 241150 218231 2026-10-17T14:54:13Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੩੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸਾਂਝ ਨਾ ਕਾਈ॥੧੦੧॥<br/> ਝੁਰਦੀ ਮਾਉਂ ਫਿਰਾਕ ਧੀਉ ਦੇ ਨੀਰ ਅਖੀ ਥੀਂ ਢਲਦਾ ਸ਼ੀਰ ਉਛਲ ਦਾ॥<br/> ਜਿਉਂ ਯਾਕੂਬ ਨੂੰ ਯੂਸਫ ਦਾ ਦੁਖ ਲਾਂਬੂ ਤਨ ਵਿਚ ਬਲਦਾ ਤਾਪ ਖਲੱਲ ਦਾ॥<br/> ਜਾਈ ਪਾਸ ਆਸ ਕਰ ਜਾਵੇ ਲਾਵੇ ਪੇਚ ਅਕਲ ਦਾ ਜੋਰ ਨਾਂ ਚਲਦਾ॥<br/> ਕਹੁ ਲਖ ਯਾਦ ਸੰਦੂਕ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਖੌਫ ਘਣਾਂ ਵਲ ਛੱਲਦਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਰਲਦਾ॥੧੦੨॥<br/> ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਏਹ ਕੀਤੀ ਗਿਨਤੀ ਜੇ ਬਾਲਕ ਘਰ ਆਂਦੀ ਬਨਗੁ ਅਸਾਂਦੀ॥<br/> ਕੈਹ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਨਜ਼ੂਮੀ ਪੰਡਿਤ ਹਰਗਿਜ਼ ਖ਼ਤਾ ਨ ਜਾਂਦੀ ਬਾਤ ਉਨਹਾਂਦੀ॥<br/> ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਘਰ ਰਹੇ ਧੋਬੀਆਂ ਫਿਰ ਦਲੀਲ ਦੁਹਾਂ ਦੀ ਪਿਉ ਅਰਮਾਂਦੀ॥<br/> ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਯਾ ਮੁਲਕ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਖ਼ਰਚੇ ਸੋਨਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨੇਮਤ ਖਾਂਦੀ॥੧੦੩॥<br/> ਸਾਹਿਬ ਹੁਸਨ ਸੁਘੜ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਸਖੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਵੇ ਅਤ ਛਬ ਛਾਵੇ॥<br/> ਯਾ ਸਾਗਰ ਸੁਤ ਰੰਬਾ ਯਾ ਸਸ ਸਨਮੁਖ ਹੂਰ ਨ ਆਵੇ ਦੇਖ ਲਜਾਵੇ॥<br/> ਸੈਰ ਬਾਗਦਾ ਕਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਰ ਹਰ ਮੇਵਾ ਖਾਵੇ ਫੁਲ ਹੰਢਾਵੇ॥<br/> ਜੋ ਮਕਾਨ<noinclude></noinclude> 03ivnfyevsps37929wpucxhubmuhh3k 241245 241150 2026-10-17T15:03:28Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੩੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸਾਂਝ ਨਾ ਕਾਈ॥੧੦੧॥<br/> ਝੁਰਦੀ ਮਾਉਂ ਫਿਰਾਕ ਧੀਉ ਦੇ ਨੀਰ ਅਖੀ ਥੀਂ ਢਲਦਾ ਸ਼ੀਰ ਉਛਲ ਦਾ॥<br/> ਜਿਉਂ ਯਾਕੂਬ ਨੂੰ ਯੂਸਫ ਦਾ ਦੁਖ ਲਾਂਬੂ ਤਨ ਵਿਚ ਬਲਦਾ ਤਾਪ ਖਲੱਲ ਦਾ॥<br/> ਜਾਈ ਪਾਸ ਆਸ ਕਰ ਜਾਵੇ ਲਾਵੇ ਪੇਚ ਅਕਲ ਦਾ ਜੋਰ ਨਾਂ ਚਲਦਾ॥<br/> ਕਹੁ ਲਖ ਯਾਦ ਸੰਦੂਕ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਖੌਫ ਘਣਾਂ ਵਲ ਛੱਲਦਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਰਲਦਾ॥੧੦੨॥<br/> ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਏਹ ਕੀਤੀ ਗਿਨਤੀ ਜੇ ਬਾਲਕ ਘਰ ਆਂਦੀ ਬਨਗੁ ਅਸਾਂਦੀ॥<br/> ਕੈਹ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਨਜ਼ੂਮੀ ਪੰਡਿਤ ਹਰਗਿਜ਼ ਖ਼ਤਾ ਨ ਜਾਂਦੀ ਬਾਤ ਉਨਹਾਂਦੀ॥<br/> ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਘਰ ਰਹੇ ਧੋਬੀਆਂ ਫਿਰ ਦਲੀਲ ਦੁਹਾਂ ਦੀ ਪਿਉ ਅਰਮਾਂਦੀ॥<br/> ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਯਾ ਮੁਲਕ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਖ਼ਰਚੇ ਸੋਨਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨੇਮਤ ਖਾਂਦੀ॥੧੦੩॥<br/> ਸਾਹਿਬ ਹੁਸਨ ਸੁਘੜ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਸਖੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਵੇ ਅਤ ਛਬ ਛਾਵੇ॥<br/> ਯਾ ਸਾਗਰ ਸੁਤ ਰੰਬਾ ਯਾ ਸਸ ਸਨਮੁਖ ਹੂਰ ਨ ਆਵੇ ਦੇਖ ਲਜਾਵੇ॥<br/> ਸੈਰ ਬਾਗਦਾ ਕਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਰ ਹਰ ਮੇਵਾ ਖਾਵੇ ਫੁਲ ਹੰਢਾਵੇ॥<br/> ਜੋ ਮਕਾਨ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 7g05762kpkz172wj639svd7oblc0q7c 250 3242 241151 218232 2026-10-17T14:54:15Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241151 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੩੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੁਨੇ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਥੀਂ ਨਾਹਿ ਭੁਲਾਵੇ ਚਾਹ ਰਖਾਵੇ॥੧੦੪॥<br/> ਕਿਥੋਂ ਰੰਭਾ ਕਿਥੋਂ ਉਰਬਸੀ ਕਿਥੋਂ ਮੇਘਾਨਾ ਨਾਰੀ ਸਜ ਅਤ ਭਾਰੀ॥<br/> ਕਿਥੋਂ ਸੁਕੈਸੇ ਪਾਤਰ ਚਾਤਰ ਇੰਦਰਾਇਣ ਕੀ ਪਿਆਰੀ ਪਰੀ ਵਸਾਰੀ॥<br/> ਵਗੇ ਬਾਦ ਬਿਸੀਯਾਰ ਓਤ ਦਿਨ ਆਹੀ ਗਰਦ ਗੁਬਾਰੀ ਜਿਉਂ ਨਿਸ ਕਾਰੀ॥<br/> ਸਖੀਆਂ ਸਾਥ ਪਨਾਹ ਸ਼ਾਹਲਖ ਮਾਹ ਸ਼ਕਲ ਉਜਿਆਰੀ ਸੈਰ ਸਿਧਾਰੀ॥੧੦੫॥<br/> ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਨਾਮ ਸੁਦਾਗਰ ਜ਼ਾਦਾ ਉਸਦੀ ਬਹੁ ਵਡਿਯਾਈ ਕਰੇ ਲੁਕਾਈ॥<br/> ਵਿਚ ਭੰਭੋਰ ਦੇ ਬਾਗ ਓਸ ਇਕ ਬਾਰਾਂ ਦਰੀ ਬਨਾਈ ਦੌਲਤ ਲਾਈ ॥<br/> ਬਾਦਸ਼ਾਹਾ ਦੀਆਂ ਤਹਾਂ ਮੂਰਤਾਂ ਇਕ ਦੂ ਇਕ ਸਵਾਈ ਅਤ ਛਬ ਛਾਈ॥<br/> ਸੁਨੀ ਸਿਫ਼ਤ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੇ ਸਾਥ ਸਹੀਆਂ ਉਠ ਧਾਈ ਦੇਖਨ ਆਈ॥੧੦੬॥<br/> ਸਿਫ਼ਤ ਹੁਸਨ ਦੀ ਹੋਇ ਨ ਸਕਦੀ ਬਿਧ ਨੇ ਆਪ ਸਵਾਰੇ ਨਕਸ਼ ਮੁਹਾਰੇ॥<br/> ਸਸ ਮੂਰਤ ਵਿਚ ਸੋਹਨੀ ਸੱਸੀ ਸਖੀਆਂ ਗਿਰਦ ਸਤਾਰੇ ਦੇਨ ਨਜਾਰੇ॥<br/> ਕਵਲਾਂ ਮੀਟੇ ਮੂੰਹ ਦੇਖ ਜਬ ਚਕਵੇ<noinclude></noinclude> imh42q7xtap0f2w9wa1p9wzd9ssqdbb 241246 241151 2026-10-17T15:03:33Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੩੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੁਨੇ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਥੀਂ ਨਾਹਿ ਭੁਲਾਵੇ ਚਾਹ ਰਖਾਵੇ॥੧੦੪॥<br/> ਕਿਥੋਂ ਰੰਭਾ ਕਿਥੋਂ ਉਰਬਸੀ ਕਿਥੋਂ ਮੇਘਾਨਾ ਨਾਰੀ ਸਜ ਅਤ ਭਾਰੀ॥<br/> ਕਿਥੋਂ ਸੁਕੈਸੇ ਪਾਤਰ ਚਾਤਰ ਇੰਦਰਾਇਣ ਕੀ ਪਿਆਰੀ ਪਰੀ ਵਸਾਰੀ॥<br/> ਵਗੇ ਬਾਦ ਬਿਸੀਯਾਰ ਓਤ ਦਿਨ ਆਹੀ ਗਰਦ ਗੁਬਾਰੀ ਜਿਉਂ ਨਿਸ ਕਾਰੀ॥<br/> ਸਖੀਆਂ ਸਾਥ ਪਨਾਹ ਸ਼ਾਹਲਖ ਮਾਹ ਸ਼ਕਲ ਉਜਿਆਰੀ ਸੈਰ ਸਿਧਾਰੀ॥੧੦੫॥<br/> ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਨਾਮ ਸੁਦਾਗਰ ਜ਼ਾਦਾ ਉਸਦੀ ਬਹੁ ਵਡਿਯਾਈ ਕਰੇ ਲੁਕਾਈ॥<br/> ਵਿਚ ਭੰਭੋਰ ਦੇ ਬਾਗ ਓਸ ਇਕ ਬਾਰਾਂ ਦਰੀ ਬਨਾਈ ਦੌਲਤ ਲਾਈ ॥<br/> ਬਾਦਸ਼ਾਹਾ ਦੀਆਂ ਤਹਾਂ ਮੂਰਤਾਂ ਇਕ ਦੂ ਇਕ ਸਵਾਈ ਅਤ ਛਬ ਛਾਈ॥<br/> ਸੁਨੀ ਸਿਫ਼ਤ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੇ ਸਾਥ ਸਹੀਆਂ ਉਠ ਧਾਈ ਦੇਖਨ ਆਈ॥੧੦੬॥<br/> ਸਿਫ਼ਤ ਹੁਸਨ ਦੀ ਹੋਇ ਨ ਸਕਦੀ ਬਿਧ ਨੇ ਆਪ ਸਵਾਰੇ ਨਕਸ਼ ਮੁਹਾਰੇ॥<br/> ਸਸ ਮੂਰਤ ਵਿਚ ਸੋਹਨੀ ਸੱਸੀ ਸਖੀਆਂ ਗਿਰਦ ਸਤਾਰੇ ਦੇਨ ਨਜਾਰੇ॥<br/> ਕਵਲਾਂ ਮੀਟੇ ਮੂੰਹ ਦੇਖ ਜਬ ਚਕਵੇ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> q5stp16nh9kfeecrlyowmw7wvk3rxoe 250 3243 241152 218235 2026-10-17T14:54:18Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241152 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੩੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਰੋਜ਼ ਗੁਜਾਰੇ ਭਏ ਨਿਯਾਰੇ॥<br/> ਖੁਸ਼ੀ ਕਰੋੜ ਚਕੋਰ ਸ਼ਾਹਲਖ ਹੋਗ ਏਹ ਚਾਨਣ ਸਾਰੇ ਮਿਟੇ ਅੰਧਾਰੇ॥੧੦੭॥<br/> ਤਹਾਂ ਏਕ ਤਸਵੀਰ ਅਜਾਇਬ ਹੋਰ ਨਾ ਉਸਦੇ ਸਾਨੀ ਦੇਖ ਰਝਾਨੀ॥<br/> ਸਦਮੁ ਸਵੱਰ ਪੁਛਿਆ ਸੱਸੀ ਮਿਠੀ ਹੋਇ ਜਿਬਾਨੀ ਪਤਾ ਨਸ਼ਾਨੀ॥<br/> ਜਿਸਦੀ ਤੈਂ ਏਹ ਲਿਖੀ ਮੂਰਤ ਸੂਰਤ ਕੌਨ ਨੁਰਾਨੀ ਮਾਹ ਪੇਸ਼ਾਨੀ॥<br/> ਲਖ਼ਸ਼ਾਹ ਆਖ ਸੁਨਾਵੀਂ ਹੋਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਤ ਆਸਾਨੀ ਦੁਹੀ ਜਹਾਨੀ॥੧੦੮॥<br/> ਹੋਤ ਅਲੀ ਗਢ ਕੇਚਮ ਅੰਦਰ ਆਹਾ ਸਾਹਿਬ ਬਲਦਾ ਮਾਲਕ ਥਲਦਾ॥<br/> ਅਕੱਠੇ ਰਹਿਨ ਬਾਘ ਬਕਰੀ ਬੱਧਾ ਟੱਲ ਅਦਲ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨ ਟਲਦਾ॥<br/> ਤਿਸ ਦਿਨ ਘਰ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਪੁੰਨੂੰ ਭਿੰਨਾ ਅਤਰ ਸੰਦਲਦਾ ਕੋਟ ਅਕਲਦਾ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਸਮ ਸੂਰਤ ਫਿਰਿਆ ਹੱਥ ਫਜਲਦਾ ਰਬ ਅਜਲਦਾ॥੧੦੯॥<br/> ਸੈਰ ਬਾਗ ਦਾ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਜਬ ਸਾਥ ਸਈਆਂ ਘਰ ਆਈ ਛਬ ਕੁਮਲਾਈ॥<br/> ਝੁਰਦੀ ਘਣਾਂ ਜੁਲੇਖਾਂ ਜੈਸੀ ਉਠਦੀ ਲੈਹਰ ਸਵਾਈ ਕੈਹਰ ਸਤਾਈ॥<br/> ਬਿਰਹੋਂ ਨਾਗ ਅਨਜਾਨੇ ਡੱਸਿਆ ਜਾਲਿਮ ਰੂਪ<br/><noinclude></noinclude> 8fvq2c8004dwu1kvlmns3wtghlodl0n 241247 241152 2026-10-17T15:03:38Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241247 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੩੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਰੋਜ਼ ਗੁਜਾਰੇ ਭਏ ਨਿਯਾਰੇ॥<br/> ਖੁਸ਼ੀ ਕਰੋੜ ਚਕੋਰ ਸ਼ਾਹਲਖ ਹੋਗ ਏਹ ਚਾਨਣ ਸਾਰੇ ਮਿਟੇ ਅੰਧਾਰੇ॥੧੦੭॥<br/> ਤਹਾਂ ਏਕ ਤਸਵੀਰ ਅਜਾਇਬ ਹੋਰ ਨਾ ਉਸਦੇ ਸਾਨੀ ਦੇਖ ਰਝਾਨੀ॥<br/> ਸਦਮੁ ਸਵੱਰ ਪੁਛਿਆ ਸੱਸੀ ਮਿਠੀ ਹੋਇ ਜਿਬਾਨੀ ਪਤਾ ਨਸ਼ਾਨੀ॥<br/> ਜਿਸਦੀ ਤੈਂ ਏਹ ਲਿਖੀ ਮੂਰਤ ਸੂਰਤ ਕੌਨ ਨੁਰਾਨੀ ਮਾਹ ਪੇਸ਼ਾਨੀ॥<br/> ਲਖ਼ਸ਼ਾਹ ਆਖ ਸੁਨਾਵੀਂ ਹੋਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਤ ਆਸਾਨੀ ਦੁਹੀ ਜਹਾਨੀ॥੧੦੮॥<br/> ਹੋਤ ਅਲੀ ਗਢ ਕੇਚਮ ਅੰਦਰ ਆਹਾ ਸਾਹਿਬ ਬਲਦਾ ਮਾਲਕ ਥਲਦਾ॥<br/> ਅਕੱਠੇ ਰਹਿਨ ਬਾਘ ਬਕਰੀ ਬੱਧਾ ਟੱਲ ਅਦਲ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨ ਟਲਦਾ॥<br/> ਤਿਸ ਦਿਨ ਘਰ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਪੁੰਨੂੰ ਭਿੰਨਾ ਅਤਰ ਸੰਦਲਦਾ ਕੋਟ ਅਕਲਦਾ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਸਮ ਸੂਰਤ ਫਿਰਿਆ ਹੱਥ ਫਜਲਦਾ ਰਬ ਅਜਲਦਾ॥੧੦੯॥<br/> ਸੈਰ ਬਾਗ ਦਾ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਜਬ ਸਾਥ ਸਈਆਂ ਘਰ ਆਈ ਛਬ ਕੁਮਲਾਈ॥<br/> ਝੁਰਦੀ ਘਣਾਂ ਜੁਲੇਖਾਂ ਜੈਸੀ ਉਠਦੀ ਲੈਹਰ ਸਵਾਈ ਕੈਹਰ ਸਤਾਈ॥<br/> ਬਿਰਹੋਂ ਨਾਗ ਅਨਜਾਨੇ ਡੱਸਿਆ ਜਾਲਿਮ ਰੂਪ<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> ix4idhyicl9uugzbiblunaiym9iw8px 250 3244 241153 218241 2026-10-17T14:54:19Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder brar Faridkot" />{{rh||(੪੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦੁਖਦਾਈ ਵਿਹੁ ਤਨ ਧਾਈ॥</br> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਰਹੀ ਪੁਛ ਦਿਲ ਦੀ ਵੇਦਨ ਧੋਬਨ ਮਾਈ ਦਸੇ ਨਾ ਕਾਈ॥੧੧੦॥</br> ਹਰਦਮ ਰਹੇ ਫਿਰਾਕ ਪੁੰਨੂੰ ਦਾ ਲੰਬੂ ਤਨ ਵਿਚ ਬਲਦੇ ਆਂਸੂ ਢੱਲਦੇ॥</br> ਰੁਲੇਦਸਤ ਰੁਖਸਾਰੇਕਾਰੇ ਵਾਲ ਖੁਲੇ ਵਿਚ ਗਲ ਦੇ ਹਲਦੇ ਸਲਦੇ॥</br> ਆਹ ਸਰਦ ਤਰ ਚਸ਼ਮਾ ਦੋਵੇਂ ਰੰਗ ਜ਼ਰਦ ਦੁਖ ਦਿਲ ਦੇ ਵਿਚ ਪਲਪਲ ਦੇ॥</br> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਰੁਲ ਮਰਨਾ ਇਕ ਦਿਨ ਅੰਦਰ ਥਲ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾ ਟਲਦੇ॥੧੧੧॥</br> ਦੇਖ ਸੱਸੀ ਵਲ ਝੁਰਦੇ ਮਾਂ ਪਿਯੋ ਪਈਆਂ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਆ ਗਮਖਾਰਾਂ॥</br> ਸਦੇ ਉਨਹਾਂ ਸਿਯਾਨੇ ਬਹਤੇ ਜੰਤਰ ਮੰਤਰਕਾਰਾਂ ਜਾਨਣ ਸਾਰਾਂ॥</br> ਗਲੀ ਫਿਰਾਹਨ ਓਤਸ ਜੀਆਂ ਸਿਰੀਂ ਸਾਫ ਦਸਤਾਰਾਂ ਮੋਹਰੇਦਾਰਾਂ॥</br> ਆਸੇਲਏਸਰਈਉਚਿਆਂ ਆਏ ਪਾਸ ਲੁਵਾਰਾਂ ਮਟਕ ਹੁਲਾਰਾਂ॥੧੧੨॥</br> ਕਿਆ ਦੇਖਨ ਸਸੀ ਸੱਸ ਸੂਰਤ ਬੈਠੀ ਮੂੰਹ ਕਮਲਾਨੇ ਹੋਸ਼ ਵਿਰਾਨੇ॥</br> ਕਹਿੰਦੇ ਏਥਹੁ ਹੋਗ ਮੁਨਫਿਅਤ ਪੈਰਹੇ ਹਾਥ ਟਿਕਾਨੇ ਮੌਲਾ ਜਾਨੇ॥</br> ਦਿਲੀ ਹੁਲਾਸੀ ਜਾਸੀ ਸਾਇਆ ਹਾਸੀ ਉਨਕੇ ਭਾਣੇ ਜਿਨ ਜਰਵਾਣੇ॥</br><noinclude></noinclude> nat1lq4epzsrj3pjpehjmv4yhxzoipa 241248 241153 2026-10-17T15:03:41Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241248 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੪੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦੁਖਦਾਈ ਵਿਹੁ ਤਨ ਧਾਈ॥</br> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਰਹੀ ਪੁਛ ਦਿਲ ਦੀ ਵੇਦਨ ਧੋਬਨ ਮਾਈ ਦਸੇ ਨਾ ਕਾਈ॥੧੧੦॥</br> ਹਰਦਮ ਰਹੇ ਫਿਰਾਕ ਪੁੰਨੂੰ ਦਾ ਲੰਬੂ ਤਨ ਵਿਚ ਬਲਦੇ ਆਂਸੂ ਢੱਲਦੇ॥</br> ਰੁਲੇਦਸਤ ਰੁਖਸਾਰੇਕਾਰੇ ਵਾਲ ਖੁਲੇ ਵਿਚ ਗਲ ਦੇ ਹਲਦੇ ਸਲਦੇ॥</br> ਆਹ ਸਰਦ ਤਰ ਚਸ਼ਮਾ ਦੋਵੇਂ ਰੰਗ ਜ਼ਰਦ ਦੁਖ ਦਿਲ ਦੇ ਵਿਚ ਪਲਪਲ ਦੇ॥</br> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਰੁਲ ਮਰਨਾ ਇਕ ਦਿਨ ਅੰਦਰ ਥਲ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾ ਟਲਦੇ॥੧੧੧॥</br> ਦੇਖ ਸੱਸੀ ਵਲ ਝੁਰਦੇ ਮਾਂ ਪਿਯੋ ਪਈਆਂ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਆ ਗਮਖਾਰਾਂ॥</br> ਸਦੇ ਉਨਹਾਂ ਸਿਯਾਨੇ ਬਹਤੇ ਜੰਤਰ ਮੰਤਰਕਾਰਾਂ ਜਾਨਣ ਸਾਰਾਂ॥</br> ਗਲੀ ਫਿਰਾਹਨ ਓਤਸ ਜੀਆਂ ਸਿਰੀਂ ਸਾਫ ਦਸਤਾਰਾਂ ਮੋਹਰੇਦਾਰਾਂ॥</br> ਆਸੇਲਏਸਰਈਉਚਿਆਂ ਆਏ ਪਾਸ ਲੁਵਾਰਾਂ ਮਟਕ ਹੁਲਾਰਾਂ॥੧੧੨॥</br> ਕਿਆ ਦੇਖਨ ਸਸੀ ਸੱਸ ਸੂਰਤ ਬੈਠੀ ਮੂੰਹ ਕਮਲਾਨੇ ਹੋਸ਼ ਵਿਰਾਨੇ॥</br> ਕਹਿੰਦੇ ਏਥਹੁ ਹੋਗ ਮੁਨਫਿਅਤ ਪੈਰਹੇ ਹਾਥ ਟਿਕਾਨੇ ਮੌਲਾ ਜਾਨੇ॥</br> ਦਿਲੀ ਹੁਲਾਸੀ ਜਾਸੀ ਸਾਇਆ ਹਾਸੀ ਉਨਕੇ ਭਾਣੇ ਜਿਨ ਜਰਵਾਣੇ॥</br><noinclude></noinclude> 7adtcsnbglxi95b0lkxof9opdtb80su 241249 241248 2026-10-17T15:03:52Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੪੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦੁਖਦਾਈ ਵਿਹੁ ਤਨ ਧਾਈ॥</br> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਰਹੀ ਪੁਛ ਦਿਲ ਦੀ ਵੇਦਨ ਧੋਬਨ ਮਾਈ ਦਸੇ ਨਾ ਕਾਈ॥੧੧੦॥</br> ਹਰਦਮ ਰਹੇ ਫਿਰਾਕ ਪੁੰਨੂੰ ਦਾ ਲੰਬੂ ਤਨ ਵਿਚ ਬਲਦੇ ਆਂਸੂ ਢੱਲਦੇ॥</br> ਰੁਲੇਦਸਤ ਰੁਖਸਾਰੇਕਾਰੇ ਵਾਲ ਖੁਲੇ ਵਿਚ ਗਲ ਦੇ ਹਲਦੇ ਸਲਦੇ॥</br> ਆਹ ਸਰਦ ਤਰ ਚਸ਼ਮਾ ਦੋਵੇਂ ਰੰਗ ਜ਼ਰਦ ਦੁਖ ਦਿਲ ਦੇ ਵਿਚ ਪਲਪਲ ਦੇ॥</br> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਰੁਲ ਮਰਨਾ ਇਕ ਦਿਨ ਅੰਦਰ ਥਲ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾ ਟਲਦੇ॥੧੧੧॥</br> ਦੇਖ ਸੱਸੀ ਵਲ ਝੁਰਦੇ ਮਾਂ ਪਿਯੋ ਪਈਆਂ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਆ ਗਮਖਾਰਾਂ॥</br> ਸਦੇ ਉਨਹਾਂ ਸਿਯਾਨੇ ਬਹਤੇ ਜੰਤਰ ਮੰਤਰਕਾਰਾਂ ਜਾਨਣ ਸਾਰਾਂ॥</br> ਗਲੀ ਫਿਰਾਹਨ ਓਤਸ ਜੀਆਂ ਸਿਰੀਂ ਸਾਫ ਦਸਤਾਰਾਂ ਮੋਹਰੇਦਾਰਾਂ॥</br> ਆਸੇਲਏਸਰਈਉਚਿਆਂ ਆਏ ਪਾਸ ਲੁਵਾਰਾਂ ਮਟਕ ਹੁਲਾਰਾਂ॥੧੧੨॥</br> ਕਿਆ ਦੇਖਨ ਸਸੀ ਸੱਸ ਸੂਰਤ ਬੈਠੀ ਮੂੰਹ ਕਮਲਾਨੇ ਹੋਸ਼ ਵਿਰਾਨੇ॥</br> ਕਹਿੰਦੇ ਏਥਹੁ ਹੋਗ ਮੁਨਫਿਅਤ ਪੈਰਹੇ ਹਾਥ ਟਿਕਾਨੇ ਮੌਲਾ ਜਾਨੇ॥</br> ਦਿਲੀ ਹੁਲਾਸੀ ਜਾਸੀ ਸਾਇਆ ਹਾਸੀ ਉਨਕੇ ਭਾਣੇ ਜਿਨ ਜਰਵਾਣੇ॥</br><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> n35s01tnse1oxpvlg4kt9rfafduxpfw 250 3245 241154 218239 2026-10-17T14:54:20Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder Brar Faridkot" />{{rh||(੪੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਕਤੇਬਾਂ ਦੇਖਣ ਮਰਜ਼ ਨਾ ਕੋਈ ਪਛਾਣੇ ਕਰਨ ਧਙਾਣੇ॥੧੧੩॥<br/> ਇਕਹੂੰ ਇਕ ਕਹਾਵਨ ਆਲਾ ਆਪਸ ਅੰਦਰ ਕੈਹਿੰਦੇ ਏਹਾ ਕਹਿੰਦੇ॥<br/> ਜੇ ਡਿਗਿਆਂ ਨੂੰ ਦਮ ਹਮ ਕਰੀਏ ਹੋਇ ਚੰਗੇ ਉਠ ਬੈਹੰਦੇ ਸਭ ਤਪ ਲੈਹੰਦੇ॥<br/> ਪਰੀਆਂ ਔਰ ਚੁੜੇਲਾਂ ਡਾਇਨ ਧੂਣੀ ਸਖਤ ਨਾ ਸਹਿੰਦੇ ਜਾਵਨ ਵਹਿੰਦੇ॥<br/> ਇਨਸ਼ਾਅੱਲਾ ਜੋ ਦੁਖ ਅਸਾਂਨੂੰ ਲਖ ਲਖ ਦੇ ਉਤਰੇਂਦੇ ਜਿਨ ਨਾ ਰਹਿੰਦੇ॥੧੧੪॥<br/> ਕੋਈ ਆਖਦਾ ਭੂਤ ਚੁੜੇਲਾਂ ਆਹੀਆਂ ਬਾਗ ਅੰਬੋਹੀ ਉਨ ਉਸ ਕੋਹੀ॥<br/> ਕੋਈ ਬਤਾਵੇ ਡਰੇ ਪਰੀ ਥੀਂ ਕੋਈ ਕਹੇ ਜਿਨ ਜੋਹੀ ਬਾਲ ਨ ਛੋਹੀ॥<br/> ਲਖ ਤਾਵੀਜ਼ ਕਲਾਮ ਧੂਣੀਆ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੀ ਦਰੋਹੀ ਜ਼ਰਾ ਨਾ ਪੋਹੀ॥<br/> ਜਦ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੁੰਘਾਵਨ ਵਟੀਆਂ ਗੁਜਰੇ ਤਨਮਨ ਖੋਹੀ ਜਾਨੇ ਓਹੀ॥੧੧੫॥<br/> ਕੁਝ ਤਬੀਬ ਦੇ ਪਾਸ ਕਿਨਾਂ ਵਲ ਰੁੱਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਖਾਏ ਪੈਕ ਭਜਾਏ॥<br/> ਅਸ ਫਲ ਯੂਨਿਸ ਅਜਲ ਹਕੀਮਦੇ ਖੁਦਸ਼ਾਗਿਰਦ ਬੁਲਾਏ ਯਲਗਰ ਆਏ॥<br/> ਖੋਲ ਕਿਤਾਬ ਕਿਨਾਨਸੁ ਓਨਾਂ ਬਹੁ ਨੁਸਖੇ ਬੇਸ਼ ਬਤਾਏ ਜੋ ਮਨ ਭਾਏ॥<br/><noinclude></noinclude> 336mtt19tgncdhivn11g964zpyd106l 241250 241154 2026-10-17T15:03:56Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੪੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਕਤੇਬਾਂ ਦੇਖਣ ਮਰਜ਼ ਨਾ ਕੋਈ ਪਛਾਣੇ ਕਰਨ ਧਙਾਣੇ॥੧੧੩॥<br/> ਇਕਹੂੰ ਇਕ ਕਹਾਵਨ ਆਲਾ ਆਪਸ ਅੰਦਰ ਕੈਹਿੰਦੇ ਏਹਾ ਕਹਿੰਦੇ॥<br/> ਜੇ ਡਿਗਿਆਂ ਨੂੰ ਦਮ ਹਮ ਕਰੀਏ ਹੋਇ ਚੰਗੇ ਉਠ ਬੈਹੰਦੇ ਸਭ ਤਪ ਲੈਹੰਦੇ॥<br/> ਪਰੀਆਂ ਔਰ ਚੁੜੇਲਾਂ ਡਾਇਨ ਧੂਣੀ ਸਖਤ ਨਾ ਸਹਿੰਦੇ ਜਾਵਨ ਵਹਿੰਦੇ॥<br/> ਇਨਸ਼ਾਅੱਲਾ ਜੋ ਦੁਖ ਅਸਾਂਨੂੰ ਲਖ ਲਖ ਦੇ ਉਤਰੇਂਦੇ ਜਿਨ ਨਾ ਰਹਿੰਦੇ॥੧੧੪॥<br/> ਕੋਈ ਆਖਦਾ ਭੂਤ ਚੁੜੇਲਾਂ ਆਹੀਆਂ ਬਾਗ ਅੰਬੋਹੀ ਉਨ ਉਸ ਕੋਹੀ॥<br/> ਕੋਈ ਬਤਾਵੇ ਡਰੇ ਪਰੀ ਥੀਂ ਕੋਈ ਕਹੇ ਜਿਨ ਜੋਹੀ ਬਾਲ ਨ ਛੋਹੀ॥<br/> ਲਖ ਤਾਵੀਜ਼ ਕਲਾਮ ਧੂਣੀਆ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੀ ਦਰੋਹੀ ਜ਼ਰਾ ਨਾ ਪੋਹੀ॥<br/> ਜਦ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੁੰਘਾਵਨ ਵਟੀਆਂ ਗੁਜਰੇ ਤਨਮਨ ਖੋਹੀ ਜਾਨੇ ਓਹੀ॥੧੧੫॥<br/> ਕੁਝ ਤਬੀਬ ਦੇ ਪਾਸ ਕਿਨਾਂ ਵਲ ਰੁੱਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਖਾਏ ਪੈਕ ਭਜਾਏ॥<br/> ਅਸ ਫਲ ਯੂਨਿਸ ਅਜਲ ਹਕੀਮਦੇ ਖੁਦਸ਼ਾਗਿਰਦ ਬੁਲਾਏ ਯਲਗਰ ਆਏ॥<br/> ਖੋਲ ਕਿਤਾਬ ਕਿਨਾਨਸੁ ਓਨਾਂ ਬਹੁ ਨੁਸਖੇ ਬੇਸ਼ ਬਤਾਏ ਜੋ ਮਨ ਭਾਏ॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 5q6ofv19be3m534tl3mhrgek8ge6toe 250 3246 241155 218242 2026-10-17T14:54:22Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder Brar Faridkot" />{{rh||(੪੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਊਚ ਜੰਬੂਹ ਹਜੂਰਬੀਚ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਫਰੂਏ ਲਯਾਏ ਇਲਮ ਜਤਾਏ॥੧੧੬॥<br/> ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਲੁਕਮਾਨ ਦਿਆ ਫਿਰ ਫੜ ਕਿਤਾਬ ਲੁਕਮਾਨੀ ਲਾ ਗੁਜਰਾਨੀ॥<br/> ਔਨ ਫਜੂਲ ਤੂਲ ਬੁਕਰਾਤੀ ਕਹਨ ਸਰਾਜੀ ਜਾਨੀ ਬਹੁ ਉਸ ਬਾਨੀ॥<br/> ਫਿਰ ਸੁਕਰਾਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਓਸਦੀ ਮਜਲਸ ਅੰਦਰ ਆਨੀਂ ਖੋਲ ਬਖਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਵਾਹ ਉਨ ਲਾਈ ਦੇਖ ਜਜ਼ਾਇਰ ਸਾਨੀ ਇਲਮ ਯੂਨਾਨੀ॥੧੧੭॥<br/> ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਅਰਸਤੂ ਥੀਂ ਕੁਝ ਇਕ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਵਡਿਆਈ ਹਿਕਮਤ ਪਾਈ॥<br/> ਕੁੱਰਾ ਤੀਸ ਅਰ ਸ਼ਰਾ ਅਜਾਇਬ ਇਕ ਦੂ ਇਕ ਸਵਾਈ ਲਿਆਇ ਦਿਖਾਈ॥<br/> ਬਹੁਰਗ਼ਲੋਗਨ ਜਾਲੀਨੂੰਸੀ ਉਨਹਾਂ ਸ਼ਿਤਾਬ ਮੰਗਾਈ ਖੋਹਲ ਸੁਨਾਈ॥<br/> ਫਿਰ ਕਿਤਾਬ ਮੌਜਜ਼ ਵਿਚ ਮਜਲਸ ਘਰ ਸੱਸੀ ਸੁਖਦਾਈ ਲਿਆ ਸਮਝਾਈ॥੧੧੮॥<br/> ਲਿਆਏ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਅਰਕਾਗਾਨੀ ਵਾਕਫ ਜੇਰ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਦਿਗਰਦੇ ॥<br/> ਬਹੁਰ ਖਮਸ<noinclude></noinclude> t4t70qavxc7xbkzaarbne8fdxem1uq7 241251 241155 2026-10-17T15:04:09Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241251 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੪੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਊਚ ਜੰਬੂਹ ਹਜੂਰਬੀਚ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਫਰੂਏ ਲਯਾਏ ਇਲਮ ਜਤਾਏ॥੧੧੬॥<br/> ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਲੁਕਮਾਨ ਦਿਆ ਫਿਰ ਫੜ ਕਿਤਾਬ ਲੁਕਮਾਨੀ ਲਾ ਗੁਜਰਾਨੀ॥<br/> ਔਨ ਫਜੂਲ ਤੂਲ ਬੁਕਰਾਤੀ ਕਹਨ ਸਰਾਜੀ ਜਾਨੀ ਬਹੁ ਉਸ ਬਾਨੀ॥<br/> ਫਿਰ ਸੁਕਰਾਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਓਸਦੀ ਮਜਲਸ ਅੰਦਰ ਆਨੀਂ ਖੋਲ ਬਖਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਵਾਹ ਉਨ ਲਾਈ ਦੇਖ ਜਜ਼ਾਇਰ ਸਾਨੀ ਇਲਮ ਯੂਨਾਨੀ॥੧੧੭॥<br/> ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਅਰਸਤੂ ਥੀਂ ਕੁਝ ਇਕ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਵਡਿਆਈ ਹਿਕਮਤ ਪਾਈ॥<br/> ਕੁੱਰਾ ਤੀਸ ਅਰ ਸ਼ਰਾ ਅਜਾਇਬ ਇਕ ਦੂ ਇਕ ਸਵਾਈ ਲਿਆਇ ਦਿਖਾਈ॥<br/> ਬਹੁਰਗ਼ਲੋਗਨ ਜਾਲੀਨੂੰਸੀ ਉਨਹਾਂ ਸ਼ਿਤਾਬ ਮੰਗਾਈ ਖੋਹਲ ਸੁਨਾਈ॥<br/> ਫਿਰ ਕਿਤਾਬ ਮੌਜਜ਼ ਵਿਚ ਮਜਲਸ ਘਰ ਸੱਸੀ ਸੁਖਦਾਈ ਲਿਆ ਸਮਝਾਈ॥੧੧੮॥<br/> ਲਿਆਏ ਸ਼ਹਿਰ ਫਿਰ ਅਰਕਾਗਾਨੀ ਵਾਕਫ ਜੇਰ ਜ਼ਬਰ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਦਿਗਰਦੇ ॥<br/> ਬਹੁਰ ਖਮਸ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> qtct73xbyzf310kpdjmnz02fqep1z4b 250 3247 241156 218243 2026-10-17T14:54:23Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder Brar Faridkot" />{{rh||(੪3)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕੁਲੀਯਾਤ ਮੰਗਾਇਆ ਰਹੇ ਮੁਤਾਲਿਆ ਕਰਦੇ ਕੰਦਸਮਰਦੇ॥<br/> ਲੈ ਕਾਨੂਨ ਬੂਅਲੀ ਸੀਨਾ ਦੇ ਤਾ ਬਾਹਿਸ ਖੁਦ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਧਰਦੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਜਰਾਹਿ ਤਹਿ ਵਿਚ ਦੇਖਨ ਵਲੇ ਘਰਦੇ ਏਧਰ ਉਧਰ ਦੇ॥੧੧੯॥<br/> ਸੁਰਹ ਅਸਬਾਬ ਨਾ ਰਖਦੇ ਖਾਤਰ ਵਹੁ ਹਕੀਮ ਹੈਂ ਭਾਰੇ ਅਤ ਉਜਿਆਰੇ॥<br/> ਅਖਤਿਆਰਾਤ ਬਦੀ ਅਕ ਸਾਇਆ ਸਸ ਆਗੇ ਜਿਉਂ ਤਾਰੇ ਏਹ ਗਨਕਾਰੇ॥<br/> ਤਿੱਬ ਅਕਬਰ ਦਸਤੂਰ ਕਾਦਰੀ ਔਰ ਮੁਫ਼ੱਰਾ ਕਿਨਾਰੇ ਕੌਨ ਵਿਚਾਰੇ॥<br/> ਜੋ ਧਨੰਤਰ ਦੇ ਆਹੇ ਚੇਲੇ ਲੈ ਗ੍ਰੰਥ ਸਰਕਾਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਾਰੇ॥੧੨੦॥<br/> ਮਰਜ ਏਸਕੋ ਮਾਲੀ ਖੌਲੀਆ ਹਰ ਇਕ ਇਓਂ ਫ਼ਰਮਾਵੇ ਤਰਹ ਬਤਾਵੇ॥<br/> ਮਾਨਿੰਦ ਕਤਰਬ ਆਬੀ ਜਾਨਵਰ ਹਰਕਤ ਹਰਦਮ ਧਾਵੇ ਸਬਰ ਨਾ ਆਵੇ॥<br/> ਕਰੇ ਇਲਾਜ ਆਵਲੀ ਮੁੰਜਿਸ਼ ਬਾਦ ਜੁਲਾਬ ਕਰਾਵੇ ਗੁਸਾਕਢਾਵੇ॥<br/> ਜੇ ਮਾਜੂਨ ਸ਼ਿਤਾਬ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਅਫ਼ਤੇਮੂੰ ਦੇਹ ਖਾਵੇ ਦਰਦ ਵੰਜਾਵੇ॥੧੨੧॥<br/><noinclude></noinclude> rdd4ha20z97p8kyhcjaswxnvvara9mh 241252 241156 2026-10-17T15:04:14Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੪3)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕੁਲੀਯਾਤ ਮੰਗਾਇਆ ਰਹੇ ਮੁਤਾਲਿਆ ਕਰਦੇ ਕੰਦਸਮਰਦੇ॥<br/> ਲੈ ਕਾਨੂਨ ਬੂਅਲੀ ਸੀਨਾ ਦੇ ਤਾ ਬਾਹਿਸ ਖੁਦ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਧਰਦੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਜਰਾਹਿ ਤਹਿ ਵਿਚ ਦੇਖਨ ਵਲੇ ਘਰਦੇ ਏਧਰ ਉਧਰ ਦੇ॥੧੧੯॥<br/> ਸੁਰਹ ਅਸਬਾਬ ਨਾ ਰਖਦੇ ਖਾਤਰ ਵਹੁ ਹਕੀਮ ਹੈਂ ਭਾਰੇ ਅਤ ਉਜਿਆਰੇ॥<br/> ਅਖਤਿਆਰਾਤ ਬਦੀ ਅਕ ਸਾਇਆ ਸਸ ਆਗੇ ਜਿਉਂ ਤਾਰੇ ਏਹ ਗਨਕਾਰੇ॥<br/> ਤਿੱਬ ਅਕਬਰ ਦਸਤੂਰ ਕਾਦਰੀ ਔਰ ਮੁਫ਼ੱਰਾ ਕਿਨਾਰੇ ਕੌਨ ਵਿਚਾਰੇ॥<br/> ਜੋ ਧਨੰਤਰ ਦੇ ਆਹੇ ਚੇਲੇ ਲੈ ਗ੍ਰੰਥ ਸਰਕਾਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਾਰੇ॥੧੨੦॥<br/> ਮਰਜ ਏਸਕੋ ਮਾਲੀ ਖੌਲੀਆ ਹਰ ਇਕ ਇਓਂ ਫ਼ਰਮਾਵੇ ਤਰਹ ਬਤਾਵੇ॥<br/> ਮਾਨਿੰਦ ਕਤਰਬ ਆਬੀ ਜਾਨਵਰ ਹਰਕਤ ਹਰਦਮ ਧਾਵੇ ਸਬਰ ਨਾ ਆਵੇ॥<br/> ਕਰੇ ਇਲਾਜ ਆਵਲੀ ਮੁੰਜਿਸ਼ ਬਾਦ ਜੁਲਾਬ ਕਰਾਵੇ ਗੁਸਾਕਢਾਵੇ॥<br/> ਜੇ ਮਾਜੂਨ ਸ਼ਿਤਾਬ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਅਫ਼ਤੇਮੂੰ ਦੇਹ ਖਾਵੇ ਦਰਦ ਵੰਜਾਵੇ॥੧੨੧॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> a5q2moeqotnnh51bpevdjwzzfat1781 250 3248 241157 218244 2026-10-17T14:54:26Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder Brar Faridkot" />{{rh||(੪੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸ਼ਰਬਤ ਕਾਹਜ਼ਬਾਨ ਸਿਕੰਜਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਬ ਮਿਲਾਓ ਇਸੇ ਪਿਲਾਓ॥<br/> ਦਾਰੂ ਨੋਸ਼ ਮੁਫਰੇਹਾਤ ਜੋ ਤਰ ਮਾਜੂਨ ਬਨਾਓ ਤੁਰਤ ਖਿਲਾਓ॥<br/> ਰੋਗਨ ਜ਼ਰਦ ਬਾਦਾਮ ਬਨਫਸ਼ਾ ਸੀਰਜਨਾਨ ਲਿਆਓ ਸੀਸਝਸਾਓ॥<br/> ਦੇਤਬਰੀਂਦ ਸ਼ਿਤਾਬ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਵਾਹ ਹਮਾਮ ਨਹਿਲਾਓ ਡੇਰ ਨਾ ਲਾਓ॥੧੨੨॥<br/> ਲਾਜਵਰਦ ਜਬਖੂਬ ਤਰੀਫਲ ਅਫ਼ਤੇਮੂੰ ਮੰਗਾਏ ਕੁਰਸ ਖਿਲਾਏ॥<br/> ਕਿਸਮਿਸ ਔਰ ਬਨਫ਼ਸਾ ਲੇਕਰ ਉਮਦੇ ਮੇਵੇ ਪਾਏ ਅਰਕ ਖਿਚਾਏ॥<br/> ਸ਼ਰਬਤ ਉਸਤਖੁਦੂਸ ਹਿੰਦਦਾ ਅਫਨੀ ਤਨ ਕਢਾਏ ਜੁਦਾ ਪਿਲਾਏ॥<br/> ਬੇਸਅਯਾਰਜ ਜਵਾਲੀ ਨੂਸਾ ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਕਮਾਏ ਵਾਹ ਲਗਾਏ ॥੧੨੩॥<br/> ਖਾਵੇ ਏਹ ਮਾਜੂਨ ਸੁਕਰਾਤੀ ਯਾ ਬੁਕਰਾਤੀ ਵਰਦੀ ਦੇਵ ਸਘਰਦੀ॥<br/> ਜੇ ਮਾਜੂਨ ਨਿਮਾਜ਼ ਦੇਹੁ ਅਬ ਤਬ ਏਹ ਧੀਰਜ ਧਰਦੀ ਨਾਹੀਂ ਮਰਦੀ॥<br/> ਅਬ ਰੇਸ਼ਮ ਮੁਫ਼ੱਰਾ ਯਾਕੂਤੀ ਖੁਸ਼ਕੀ ਗਰਮੀ ਸਰਦੀ ਜ਼ਰਦੀ ਹਰਦੀ॥<br/> ਦੇਹੇ ਜਮੀਉਲ ਨਫ਼<noinclude></noinclude> ati8ljsrw3gr2nf59kjv7x66qvqshyu 241253 241157 2026-10-17T15:04:18Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241253 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੪੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸ਼ਰਬਤ ਕਾਹਜ਼ਬਾਨ ਸਿਕੰਜਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਬ ਮਿਲਾਓ ਇਸੇ ਪਿਲਾਓ॥<br/> ਦਾਰੂ ਨੋਸ਼ ਮੁਫਰੇਹਾਤ ਜੋ ਤਰ ਮਾਜੂਨ ਬਨਾਓ ਤੁਰਤ ਖਿਲਾਓ॥<br/> ਰੋਗਨ ਜ਼ਰਦ ਬਾਦਾਮ ਬਨਫਸ਼ਾ ਸੀਰਜਨਾਨ ਲਿਆਓ ਸੀਸਝਸਾਓ॥<br/> ਦੇਤਬਰੀਂਦ ਸ਼ਿਤਾਬ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਵਾਹ ਹਮਾਮ ਨਹਿਲਾਓ ਡੇਰ ਨਾ ਲਾਓ॥੧੨੨॥<br/> ਲਾਜਵਰਦ ਜਬਖੂਬ ਤਰੀਫਲ ਅਫ਼ਤੇਮੂੰ ਮੰਗਾਏ ਕੁਰਸ ਖਿਲਾਏ॥<br/> ਕਿਸਮਿਸ ਔਰ ਬਨਫ਼ਸਾ ਲੇਕਰ ਉਮਦੇ ਮੇਵੇ ਪਾਏ ਅਰਕ ਖਿਚਾਏ॥<br/> ਸ਼ਰਬਤ ਉਸਤਖੁਦੂਸ ਹਿੰਦਦਾ ਅਫਨੀ ਤਨ ਕਢਾਏ ਜੁਦਾ ਪਿਲਾਏ॥<br/> ਬੇਸਅਯਾਰਜ ਜਵਾਲੀ ਨੂਸਾ ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਕਮਾਏ ਵਾਹ ਲਗਾਏ ॥੧੨੩॥<br/> ਖਾਵੇ ਏਹ ਮਾਜੂਨ ਸੁਕਰਾਤੀ ਯਾ ਬੁਕਰਾਤੀ ਵਰਦੀ ਦੇਵ ਸਘਰਦੀ॥<br/> ਜੇ ਮਾਜੂਨ ਨਿਮਾਜ਼ ਦੇਹੁ ਅਬ ਤਬ ਏਹ ਧੀਰਜ ਧਰਦੀ ਨਾਹੀਂ ਮਰਦੀ॥<br/> ਅਬ ਰੇਸ਼ਮ ਮੁਫ਼ੱਰਾ ਯਾਕੂਤੀ ਖੁਸ਼ਕੀ ਗਰਮੀ ਸਰਦੀ ਜ਼ਰਦੀ ਹਰਦੀ॥<br/> ਦੇਹੇ ਜਮੀਉਲ ਨਫ਼<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 3es68soqkwquc14f16kzlze438daesm 250 3249 241158 218245 2026-10-17T14:54:28Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder Brar Faridkot" />{{rh||(੪੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮੁਬਾਰਕ ਔਰ ਸਫ਼ੂਫ਼ ਗੋਹਰ ਦੀ ਸੇਹਤ ਕਰਦੀ॥੧੨੪॥<br/> ਇਕ ਦੂ ਇਕ ਮੁਜੱਰਬ ਨੁਸਖੇ ਆਹੇ ਉਨਾਂ ਕਿਤਾਨੀ ਹਿਫਜ਼ ਜ਼ੁਬਾਨੀ॥<br/> ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਹੋਸ਼ ਦੁੜਾਈ ਇਲਮੇ ਇਲਮ ਸੁਲਤਾਨੀ ਦਸਨ ਯੂਨਾਨੀ॥<br/> ਦੀਏ ਸਿਕੰਜਬੀਨ ਸੰਦਲੀ ਵਰਦੀ ਅਫਤੇਮੂੰ ਰਹਮਾਨੀ ਪਾ ਕਚ ਪਾਨੀ॥<br/> ਰੂਹ ਤਬਾ ਕੋ ਦੇਵੀ ਕੁੱਬਤਅਰ ਕੁੱਬਤ ਨੁਫ਼ਰਾਨੀ ਅਰ ਹੈਵਾਨੀ॥੧੨੫॥<br/> ਮਾਜੂ ਕੁਰਸ ਸਿਕੰਜਬੀਨ ਸਰਬਤ ਯਾਕੂਤ ਵਧਾਈ ਦੁਖਦਾਈ ਮਰਜ਼ ਵਧਾਈ॥<br/> ਹੁੱਬ ਸਫ਼ੂਫ਼ ਮੁਰੱਬਾ ਦਾਰੂ ਵਾਹ ਹਕੀਮਾਂ ਲਾਈ ਹੋਸ਼ ਦੁੜਾਈ॥<br/> ਅਨ ਸਤਨਾਜਾ ਸੋਨਾ ਚਾਂਦੀ ਪੂਜਾ ਡੱਕ ਬਤਾਈ ਤੁਕ ਛੁੜਾਈ॥<br/> ਰਾਸਬਾਤ ਕੋਈ ਕਹੇ ਨਹੀਂ ਏਹ ਕੁੱਠੀ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਕਸਾਈ ਛੁਰੀ ਵਗਾਈ॥੧੨੬॥<br/> ਏਹ ਸਭ ਕਹੇ ਮੁਜੱਰਬ ਨੁਸਖੇ ਜ਼ੋਰ ਤਬੀਬਾਂ ਲਾਇਆ ਦਰਦ ਨਾ ਪਾਇਆ॥<br/> ਦੇ ਤਰੀਆਕ ਕਬੀਰ ਰਹੇ ਓਹ ਫੜ ਸਰੀਰ ਸਤਾਇਆ ਧੀਰ ਨਾ ਆਇਆ<br/> ਲਏ ਸ੍ਵਾਸ ਉਤਾਵਲ ਖਾਵਲ<noinclude></noinclude> loi6kbt9ho0gmammhmm1lw777f7xihq 241254 241158 2026-10-17T15:04:24Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੪੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮੁਬਾਰਕ ਔਰ ਸਫ਼ੂਫ਼ ਗੋਹਰ ਦੀ ਸੇਹਤ ਕਰਦੀ॥੧੨੪॥<br/> ਇਕ ਦੂ ਇਕ ਮੁਜੱਰਬ ਨੁਸਖੇ ਆਹੇ ਉਨਾਂ ਕਿਤਾਨੀ ਹਿਫਜ਼ ਜ਼ੁਬਾਨੀ॥<br/> ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਹੋਸ਼ ਦੁੜਾਈ ਇਲਮੇ ਇਲਮ ਸੁਲਤਾਨੀ ਦਸਨ ਯੂਨਾਨੀ॥<br/> ਦੀਏ ਸਿਕੰਜਬੀਨ ਸੰਦਲੀ ਵਰਦੀ ਅਫਤੇਮੂੰ ਰਹਮਾਨੀ ਪਾ ਕਚ ਪਾਨੀ॥<br/> ਰੂਹ ਤਬਾ ਕੋ ਦੇਵੀ ਕੁੱਬਤਅਰ ਕੁੱਬਤ ਨੁਫ਼ਰਾਨੀ ਅਰ ਹੈਵਾਨੀ॥੧੨੫॥<br/> ਮਾਜੂ ਕੁਰਸ ਸਿਕੰਜਬੀਨ ਸਰਬਤ ਯਾਕੂਤ ਵਧਾਈ ਦੁਖਦਾਈ ਮਰਜ਼ ਵਧਾਈ॥<br/> ਹੁੱਬ ਸਫ਼ੂਫ਼ ਮੁਰੱਬਾ ਦਾਰੂ ਵਾਹ ਹਕੀਮਾਂ ਲਾਈ ਹੋਸ਼ ਦੁੜਾਈ॥<br/> ਅਨ ਸਤਨਾਜਾ ਸੋਨਾ ਚਾਂਦੀ ਪੂਜਾ ਡੱਕ ਬਤਾਈ ਤੁਕ ਛੁੜਾਈ॥<br/> ਰਾਸਬਾਤ ਕੋਈ ਕਹੇ ਨਹੀਂ ਏਹ ਕੁੱਠੀ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਕਸਾਈ ਛੁਰੀ ਵਗਾਈ॥੧੨੬॥<br/> ਏਹ ਸਭ ਕਹੇ ਮੁਜੱਰਬ ਨੁਸਖੇ ਜ਼ੋਰ ਤਬੀਬਾਂ ਲਾਇਆ ਦਰਦ ਨਾ ਪਾਇਆ॥<br/> ਦੇ ਤਰੀਆਕ ਕਬੀਰ ਰਹੇ ਓਹ ਫੜ ਸਰੀਰ ਸਤਾਇਆ ਧੀਰ ਨਾ ਆਇਆ<br/> ਲਏ ਸ੍ਵਾਸ ਉਤਾਵਲ ਖਾਵਲ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> ntwjpag03u7oadz16kkalkam4pqhygc 250 3250 241159 218246 2026-10-17T14:54:30Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder Brar Faridkot" />{{rh||(੪੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮਾਵਲ ਜੋਬ ਕਰਾਇਆ ਤਨ ਕੁਮਲਾਇਆ॥<br/> ਨਾਮ ਹਕੀਮ ਅਜੀਮਤੂਰ ਲਖ ਔਰ ਨਾ ਸੁਖਨ ਸੁਨਾਇਆ ਸੀਸ ਹਲਾਇਆ॥੧੨੭॥<br/> ਗ਼ਫ਼ਲਤ ਹੈਰਤ ਔਰ ਖਮੋਸ਼ੀ ਘਨਾ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਕਰਦੀ ਤਨ ਪਰ ਜਰਦੀ॥<br/> ਸੁਲਹ ਸਲੀਸ ਗਿਰ ਚਲੇ ਗਤ ਨਬਜ਼ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਘਰਦੀ ਧੀਰ ਨ ਧਰਦੀ॥<br/> ਨੀਂਦਰ ਭੁਖ ਅਰਾਮ ਨਾ ਆਵੇ ਲਾਵੇ ਚੋਟ ਕਹਰਦੀ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਬੇਦਰਦੀ॥<br/> ਏਹ ਅਲਾਮਤਾਂ ਕਹੇ ਸ਼ਾਹਲੱਖ ਵਾਹ ਨਾਂ ਅਕਲ ਫ਼ਿਕਰਦੀ ਚੁਪ ਰਹੇ ਡਰਦੀ॥੧੨੮॥<br/> ਰਾਜ ਨੀਤ ਹਿਤ ਚਿਤ ਸੱਸੀ ਫਿਰ ਕੀਤੀ ਖਰਚ ਦਾਨਾਈ ਇੰਉਂ ਦਿਲ ਆਈ॥<br/> ਲਏ ਬਾਪ ਥੀਂ ਪੱਤਨ ਸਾਰੇ ਰਹੇ ਰੋਜ਼ ਤਕੜਾਈ ਪਿਆਦ ਬਠਾਈ॥<br/> ਪੁਛ੍ਯਾਂ ਬਾਝ ਨਾ ਲੰਘੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਏਹ ਆਈਨ ਠਹਿਰਾਈ ਚੌਕੀ ਲਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸਿਪਾਹ ਬਾਵਰੀ ਬਾਵਰ ਰਾਹ ਬਠਾਈ ਘਾਤ ਲਗਾਈ॥੧੨੯॥<br/> ਦੂਰਬੀਨ ਹੱਥ ਆਪ ਪਕੜ ਕੇ ਦੇਖੇ ਰਾਹ ਬਪਾਰੀ ਬੈਠ ਅਟਾਰੀ॥<br/> ਆਪਣਾ ਆਪ ਲਖਾਇ<noinclude></noinclude> qhdw0z03muucrqklsv2oudfe54i973v 241255 241159 2026-10-17T15:04:29Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241255 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੪੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮਾਵਲ ਜੋਬ ਕਰਾਇਆ ਤਨ ਕੁਮਲਾਇਆ॥<br/> ਨਾਮ ਹਕੀਮ ਅਜੀਮਤੂਰ ਲਖ ਔਰ ਨਾ ਸੁਖਨ ਸੁਨਾਇਆ ਸੀਸ ਹਲਾਇਆ॥੧੨੭॥<br/> ਗ਼ਫ਼ਲਤ ਹੈਰਤ ਔਰ ਖਮੋਸ਼ੀ ਘਨਾ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਕਰਦੀ ਤਨ ਪਰ ਜਰਦੀ॥<br/> ਸੁਲਹ ਸਲੀਸ ਗਿਰ ਚਲੇ ਗਤ ਨਬਜ਼ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਘਰਦੀ ਧੀਰ ਨ ਧਰਦੀ॥<br/> ਨੀਂਦਰ ਭੁਖ ਅਰਾਮ ਨਾ ਆਵੇ ਲਾਵੇ ਚੋਟ ਕਹਰਦੀ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਬੇਦਰਦੀ॥<br/> ਏਹ ਅਲਾਮਤਾਂ ਕਹੇ ਸ਼ਾਹਲੱਖ ਵਾਹ ਨਾਂ ਅਕਲ ਫ਼ਿਕਰਦੀ ਚੁਪ ਰਹੇ ਡਰਦੀ॥੧੨੮॥<br/> ਰਾਜ ਨੀਤ ਹਿਤ ਚਿਤ ਸੱਸੀ ਫਿਰ ਕੀਤੀ ਖਰਚ ਦਾਨਾਈ ਇੰਉਂ ਦਿਲ ਆਈ॥<br/> ਲਏ ਬਾਪ ਥੀਂ ਪੱਤਨ ਸਾਰੇ ਰਹੇ ਰੋਜ਼ ਤਕੜਾਈ ਪਿਆਦ ਬਠਾਈ॥<br/> ਪੁਛ੍ਯਾਂ ਬਾਝ ਨਾ ਲੰਘੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਏਹ ਆਈਨ ਠਹਿਰਾਈ ਚੌਕੀ ਲਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸਿਪਾਹ ਬਾਵਰੀ ਬਾਵਰ ਰਾਹ ਬਠਾਈ ਘਾਤ ਲਗਾਈ॥੧੨੯॥<br/> ਦੂਰਬੀਨ ਹੱਥ ਆਪ ਪਕੜ ਕੇ ਦੇਖੇ ਰਾਹ ਬਪਾਰੀ ਬੈਠ ਅਟਾਰੀ॥<br/> ਆਪਣਾ ਆਪ ਲਖਾਇ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 7n6ohb0dunn8kcegyjwm8ukm6050wso 250 3251 241160 218250 2026-10-17T14:54:31Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ninder Brar Faridkot" />{{rh||(੪੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨਾ ਕਰਦੀ ਜ਼ਰਦੀ ਝਾਲਰ ਬਾਰੀ ਬਾਲ ਪਸਾਰੀ॥<br/> ਗ਼ੈਰ ਮਰਦ ਮਤ ਹੋਵੇ ਦੀਵਾਨਾ ਦੇਖ ਹੁਸਨ ਛਬ ਭਾਰੀ ਖ਼ੌਫ਼ ਗੁਫ਼ਾਰੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਸਮ ਸੂਰਤ ਬਨੀ ਚਕੋਰ ਵਿਚਾਰੀ ਲਗਰਹੀ ਯਾਰੀ॥੧੩੦॥<br/> ਬਰਸ ਰੋਜ਼ ਜਬ ਭਯਾ ਕੇਚਮੋਂ ਉਠ ਸੁਦਾਗਰ ਆਏ ਮਾਲ ਲਿਆਏ॥<br/> ਤਾਂ ਤੇ ਆਏ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰਾਜ ਘਾਟ ਅਟਕਾਏ ਚਾਇ ਉਤਰਾਏ॥<br/> ਨਿਗਹ ਬਾਨ ਲੈ ਖਬਰੇ ਸ਼ਿਤਾਬੀ ਪਾਸ ਸੱਸੀ ਦੇ ਧਾਏ ਸੁਖਨ ਸਜਾਏ॥<br/> ਕਹ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਚਾਹਿ ਰੱਬ ਪੂਰੀ ਮਲਕ ਹਜੂਰ ਬੁਲਾਏ ਨੇੜ ਬਿਠਾਏ॥੧੩੧॥<br/> ਬੱਬਨ ਔਰ ਬੰਬੀਹਾ ਦੋਵੇਂ ਆਹੇ ਮਲਕ ਦੀਦਾਰੀ ਬਾਹੀ ਭਾਰੀ॥<br/> ਸੁਤਰ ਕਤਾਰਾਂ ਸਾਥ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਗਰ ਹੋਤ ਅਨੁਸਾਰੀ ਬੇ ਸੁਮਾਰੀ॥<br/> ਮਤਲਬ ਕਾਰ ਸੱਸੀ ਦੁਨਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰੇ ਜ਼ਿਆਫਤ ਭਾਰੀ ਖਾਤਰ ਦਾਰੀ॥<br/> ਕੌਣ ਸਿਫਤ ਲਖਸ਼ਾਹ ਪੰਨੂੰ ਵਿਚ ਪੁਛਦੀ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰੀ ਕਹਿਨ ਬਪਾਰੀ॥੧੩੨॥<br/> ਹੁਸਨ ਪੁੰਨੂੰ ਪਰ ਯੂਸਫ਼<noinclude></noinclude> oqokcdy9k3xb4vcrv98vfzcdn6ghd40 241256 241160 2026-10-17T15:04:33Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੪੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨਾ ਕਰਦੀ ਜ਼ਰਦੀ ਝਾਲਰ ਬਾਰੀ ਬਾਲ ਪਸਾਰੀ॥<br/> ਗ਼ੈਰ ਮਰਦ ਮਤ ਹੋਵੇ ਦੀਵਾਨਾ ਦੇਖ ਹੁਸਨ ਛਬ ਭਾਰੀ ਖ਼ੌਫ਼ ਗੁਫ਼ਾਰੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਸਮ ਸੂਰਤ ਬਨੀ ਚਕੋਰ ਵਿਚਾਰੀ ਲਗਰਹੀ ਯਾਰੀ॥੧੩੦॥<br/> ਬਰਸ ਰੋਜ਼ ਜਬ ਭਯਾ ਕੇਚਮੋਂ ਉਠ ਸੁਦਾਗਰ ਆਏ ਮਾਲ ਲਿਆਏ॥<br/> ਤਾਂ ਤੇ ਆਏ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਰਾਜ ਘਾਟ ਅਟਕਾਏ ਚਾਇ ਉਤਰਾਏ॥<br/> ਨਿਗਹ ਬਾਨ ਲੈ ਖਬਰੇ ਸ਼ਿਤਾਬੀ ਪਾਸ ਸੱਸੀ ਦੇ ਧਾਏ ਸੁਖਨ ਸਜਾਏ॥<br/> ਕਹ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਚਾਹਿ ਰੱਬ ਪੂਰੀ ਮਲਕ ਹਜੂਰ ਬੁਲਾਏ ਨੇੜ ਬਿਠਾਏ॥੧੩੧॥<br/> ਬੱਬਨ ਔਰ ਬੰਬੀਹਾ ਦੋਵੇਂ ਆਹੇ ਮਲਕ ਦੀਦਾਰੀ ਬਾਹੀ ਭਾਰੀ॥<br/> ਸੁਤਰ ਕਤਾਰਾਂ ਸਾਥ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਗਰ ਹੋਤ ਅਨੁਸਾਰੀ ਬੇ ਸੁਮਾਰੀ॥<br/> ਮਤਲਬ ਕਾਰ ਸੱਸੀ ਦੁਨਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰੇ ਜ਼ਿਆਫਤ ਭਾਰੀ ਖਾਤਰ ਦਾਰੀ॥<br/> ਕੌਣ ਸਿਫਤ ਲਖਸ਼ਾਹ ਪੰਨੂੰ ਵਿਚ ਪੁਛਦੀ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰੀ ਕਹਿਨ ਬਪਾਰੀ॥੧੩੨॥<br/> ਹੁਸਨ ਪੁੰਨੂੰ ਪਰ ਯੂਸਫ਼<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> citadtcj7chbgud8cmom5536hlau0ya 250 3252 241161 218251 2026-10-17T14:54:32Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Jagvir Kaur" />{{rh||(੪੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਜੈਸਾ ਐਸਾ ਬੇਟਾ ਕਾਈ ਜਨਸੀ ਮਾਈ॥<br/> ਦਾਨਸ਼ਮੰਦ ਅਰੱਸਤੂ ਸਾਂਨੀ ਦਾਨੀ ਹਾਤਮਤਾਈ ਬਾਂਹ ਉਠਾਈ॥<br/> ਰੁਸਤਮ ਜੇਹਾ ਬਹਾਦਰ ਨਾਦਰ ਕਾਦਰ ਲੱਖ ਵਡਿਆਈ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਈ॥<br/> ਸੁਨ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਲੱਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਸੁਧ ਬੁਧ ਰਹੀ ਨਾ ਕਾਈ ਇਸ਼ਕ ਸਤਾਈ॥੧੩੩॥<br/> ਮਿਟਿਆ ਜੋਸ਼ ਹੋਸ਼ ਜਦ ਆਈ ਸੱਸੀ ਕਹਿਆ ਭਿਰਾਓ ਤੁਸੀ ਨਾ ਜਾਓ॥<br/> ਸੁਤਰ ਸਵਾਰ ਬਲੋਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੇਚਮ ਤਰਫ਼ ਦੁੜਾਓ ਦੇਰ ਨ ਲਾਓ॥<br/> ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਫ਼ਰੇਬ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਰ ਭੰਬੋਰ ਲਿਆਓ ਮੁਝੇ ਮਿਲਾਓ॥<br/> ਜੇ ਦੇਖਾਂ ਲਖਸ਼ਾਹ ਹੁਲਾਸੀ ਤਦੀ ਖਲਾਸੀ ਪਾਓ ਘਰੀਂ ਸਿਧਾਓ॥੧੩੪॥<br/> ਬੈਠ ਬਲੋਚਾਂ ਕੀਤੀ ਗਿਨਤੀ ਸੱਦਿਆ ਭੱਬਣ ਭਾਈ ਬਾਤ ਸਮਝਾਈ॥<br/> ਮਾਂ ਪਿਓ ਜੀਵਨ ਦੇਖ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਕਰੇ ਵਿਸਾਹ ਨਾ ਰਾਈ ਨਾਰ ਗੁਦਾਈ॥<br/> ਹੱਥੀਂ ਓਹ ਨਾ ਤੋਰਨ ਘਰਦੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਕਰਨੀ ਕਾਈ ਖਰਚ ਦਾਨਾਈ॥<br/> ਆਪੇ ਮਿਲਸੀ ਹੋਤ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਜੇ ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ<noinclude></noinclude> 2vdu8bv46e0xqijhq1v7x8xtmzy6bit 241257 241161 2026-10-17T15:04:37Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241257 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੪੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਜੈਸਾ ਐਸਾ ਬੇਟਾ ਕਾਈ ਜਨਸੀ ਮਾਈ॥<br/> ਦਾਨਸ਼ਮੰਦ ਅਰੱਸਤੂ ਸਾਂਨੀ ਦਾਨੀ ਹਾਤਮਤਾਈ ਬਾਂਹ ਉਠਾਈ॥<br/> ਰੁਸਤਮ ਜੇਹਾ ਬਹਾਦਰ ਨਾਦਰ ਕਾਦਰ ਲੱਖ ਵਡਿਆਈ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਈ॥<br/> ਸੁਨ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਲੱਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਸੁਧ ਬੁਧ ਰਹੀ ਨਾ ਕਾਈ ਇਸ਼ਕ ਸਤਾਈ॥੧੩੩॥<br/> ਮਿਟਿਆ ਜੋਸ਼ ਹੋਸ਼ ਜਦ ਆਈ ਸੱਸੀ ਕਹਿਆ ਭਿਰਾਓ ਤੁਸੀ ਨਾ ਜਾਓ॥<br/> ਸੁਤਰ ਸਵਾਰ ਬਲੋਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੇਚਮ ਤਰਫ਼ ਦੁੜਾਓ ਦੇਰ ਨ ਲਾਓ॥<br/> ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਫ਼ਰੇਬ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਰ ਭੰਬੋਰ ਲਿਆਓ ਮੁਝੇ ਮਿਲਾਓ॥<br/> ਜੇ ਦੇਖਾਂ ਲਖਸ਼ਾਹ ਹੁਲਾਸੀ ਤਦੀ ਖਲਾਸੀ ਪਾਓ ਘਰੀਂ ਸਿਧਾਓ॥੧੩੪॥<br/> ਬੈਠ ਬਲੋਚਾਂ ਕੀਤੀ ਗਿਨਤੀ ਸੱਦਿਆ ਭੱਬਣ ਭਾਈ ਬਾਤ ਸਮਝਾਈ॥<br/> ਮਾਂ ਪਿਓ ਜੀਵਨ ਦੇਖ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਕਰੇ ਵਿਸਾਹ ਨਾ ਰਾਈ ਨਾਰ ਗੁਦਾਈ॥<br/> ਹੱਥੀਂ ਓਹ ਨਾ ਤੋਰਨ ਘਰਦੇ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਕਰਨੀ ਕਾਈ ਖਰਚ ਦਾਨਾਈ॥<br/> ਆਪੇ ਮਿਲਸੀ ਹੋਤ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਜੇ ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> nstgjo00qub3qllnwjzvz8et54rqm7p 250 3253 241162 218252 2026-10-17T14:54:34Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Jagvir Kaur" />{{rh||(੪੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਵਡਿਆਈ ਤੋਹ ਸੁਨਾਈ॥੧੩੫॥<br/> ਹੋਇ ਤਯਾਰ ਸਵਾਰ ਹੋਤ ਓਹ ਪਕੜ ਮੁਹਾਰ ਸਧਾਇਆ ਸ਼ੁਤਰ ਵਗਾਇਆ॥<br/> ਮਜਲੋ ਮਜਲੀ ਪਹੁਤਾ ਕੇਚਮ ਪਾਸ ਪੁੰਨੂੰ ਦੇ ਆਇਆ ਸੀਸ ਨਿਵਾਇਆ॥<br/> ਜੋ ਅਹਵਾਲ ਸੁਵਾਲ ਸਨੇਹਾ ਉਸਨੂੰ ਬਹਿ ਸਮਝਾਯਾ ਇਸ਼ਕ ਜਗਾਇਆ॥<br/> ਕਰਦੀ ਜਾਪ ਤੁਸਾਂ ਦਾ ਸੱਸੀ ਹੈ ਸਰੂਪ ਓਹਮਾਯਾ ਹੁਸਨ ਸਵਾਇਆ॥੧੩੬॥<br/> ਮੁਖ ਮਹਤਾਬ ਅਲਖ ਜਿਉਂ ਬੀਨੀ ਲਬ ਦੋ ਸੁਰਖ ਸੰਧੂਰੋਂ ਨਰਮ ਅੰਗੂਰੋਂ॥<br/> ਠੋਡੀ ਸੇਬ ਲਾਲ ਰੁਖਸਾਰੇ ਕਮਰ ਬਾਰੀਕ ਜੰਬੂਰੋਂ ਉਪਜੀ ਨੂਰੋਂ॥<br/> ਗਰਦਨ ਨਾਦਰ ਜਿਵੇਂ ਕੁਹਾਹੀ ਆਹੀ ਚੁਸਤ ਸ਼ਊਰੋ ਡਰੇ ਫ਼ਤੂਰੋਂ॥<br/> ਸ਼ਾਹ ਪਰੀ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਸੀਸ ਨਿਵਾਵੇ ਦੂਰੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹੂਰੋਂ॥੧੩੭॥<br/> ਕੋਕਲ ਬੀਨ ਬੀਨ ਮ੍ਰਿਗ ਜੈਸੇ ਭਵਾਂ ਕਮਾਨਾਂ ਭਲੀਆਂ ਤੀਰ ਪਿਪਲੀਆਂ॥<br/> ਕੁਚ ਦੋ ਸਿਰੀਫਲ ਕਦਲੀ ਜੰਘਾਂ ਲਿਚਕ ਧਰੇ ਧਰ ਤਲੀਆਂ ਕੋਮਲ ਨਲੀਆਂ॥<br/> ਬਾਂਕੀ ਤੋਰ ਚਕੋਰ ਹਸਤ ਥੀਂ ਦੰਦ ਚੰਬੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਰਲੀਆਂ॥<br/><noinclude></noinclude> ay4y5noe3zbhknd6v0h45gtt8d43kpd 241258 241162 2026-10-17T15:04:41Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੪੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਵਡਿਆਈ ਤੋਹ ਸੁਨਾਈ॥੧੩੫॥<br/> ਹੋਇ ਤਯਾਰ ਸਵਾਰ ਹੋਤ ਓਹ ਪਕੜ ਮੁਹਾਰ ਸਧਾਇਆ ਸ਼ੁਤਰ ਵਗਾਇਆ॥<br/> ਮਜਲੋ ਮਜਲੀ ਪਹੁਤਾ ਕੇਚਮ ਪਾਸ ਪੁੰਨੂੰ ਦੇ ਆਇਆ ਸੀਸ ਨਿਵਾਇਆ॥<br/> ਜੋ ਅਹਵਾਲ ਸੁਵਾਲ ਸਨੇਹਾ ਉਸਨੂੰ ਬਹਿ ਸਮਝਾਯਾ ਇਸ਼ਕ ਜਗਾਇਆ॥<br/> ਕਰਦੀ ਜਾਪ ਤੁਸਾਂ ਦਾ ਸੱਸੀ ਹੈ ਸਰੂਪ ਓਹਮਾਯਾ ਹੁਸਨ ਸਵਾਇਆ॥੧੩੬॥<br/> ਮੁਖ ਮਹਤਾਬ ਅਲਖ ਜਿਉਂ ਬੀਨੀ ਲਬ ਦੋ ਸੁਰਖ ਸੰਧੂਰੋਂ ਨਰਮ ਅੰਗੂਰੋਂ॥<br/> ਠੋਡੀ ਸੇਬ ਲਾਲ ਰੁਖਸਾਰੇ ਕਮਰ ਬਾਰੀਕ ਜੰਬੂਰੋਂ ਉਪਜੀ ਨੂਰੋਂ॥<br/> ਗਰਦਨ ਨਾਦਰ ਜਿਵੇਂ ਕੁਹਾਹੀ ਆਹੀ ਚੁਸਤ ਸ਼ਊਰੋ ਡਰੇ ਫ਼ਤੂਰੋਂ॥<br/> ਸ਼ਾਹ ਪਰੀ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਸੀਸ ਨਿਵਾਵੇ ਦੂਰੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹੂਰੋਂ॥੧੩੭॥<br/> ਕੋਕਲ ਬੀਨ ਬੀਨ ਮ੍ਰਿਗ ਜੈਸੇ ਭਵਾਂ ਕਮਾਨਾਂ ਭਲੀਆਂ ਤੀਰ ਪਿਪਲੀਆਂ॥<br/> ਕੁਚ ਦੋ ਸਿਰੀਫਲ ਕਦਲੀ ਜੰਘਾਂ ਲਿਚਕ ਧਰੇ ਧਰ ਤਲੀਆਂ ਕੋਮਲ ਨਲੀਆਂ॥<br/> ਬਾਂਕੀ ਤੋਰ ਚਕੋਰ ਹਸਤ ਥੀਂ ਦੰਦ ਚੰਬੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਰਲੀਆਂ॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 9pbk8fkumxdpjagz4jxuj1y7ardkdhl 250 3254 241163 218253 2026-10-17T14:54:36Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Jagvir Kaur" />{{rh||(੫o)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕਰ ਦੋ ਕੰਵਲ ਨਾਫ ਚਾਹ ਬਾਬਲ ਜਿਉਂ ਅਰਵਾਹਾਂ ਫਲੀਆਂ ਨਰਮ ਉਂਗਲੀਆਂ॥੧੩੮॥<br/> ਯਾ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਬਾਗੋਂ ਉਤਰੀ ਨਾਗਰਵੇਲ ਸਰੀ ਹੈ ਫੂਲ ਝਰੀ ਹੈ॥<br/> ਯਾ ਓਹ ਬਦਰੇ ਮੁਨੀਰ ਹੀਰ ਛਬ ਮੋਤਨ ਮਾਂਗ ਭਰੀ ਹੈ ਸੀਸ ਧਰੀ ਹੈ॥<br/> ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਮਦਨ ਕੀ ਮੂਰਤ ਯਾ ਹੱਕ ਆਪ ਘੜੀ ਹੈ ਸੀਮ ਜ਼ਰੀ ਹੈ॥<br/> ਯਾ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾਰ ਨੋਂਸ਼ਾਬਾ ਤਾਸਰਦਾਰ ਪਰੀ ਹੈ ਡੀਲ ਖਰੀ ਹੈ॥੧੩੯॥<br/> ਜੈਸੇ ਨਾਗ ਅਨਜਾਨੇ ਜੁਲਫ਼ਾਂ ਭਿੰਨੀਆਂ ਅਤਰ ਸੰਦਲ ਵਿਚ ਲਟਕਨ ਗਲ ਵਿਚ॥<br/> ਜੇਵਰ ਗਿਰਦ ਜੜਾਊ ਚਮਕਨ ਬਿਜਲੀ ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਵਿਚ ਫਿਰਦੀ ਪਲ ਵਿਚ॥<br/> ਇੰਦਰ ਪਾਸ ਕੋਈ ਹੋਗ ਅਵੇਹੀ ਯਾ ਕੋਈ ਦੀਪਸ ੰਗਲ ਵਿਚ ਨਾਰ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਅਵੇਹੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਆਹੀਆਂ ਕਾਮ ਕੰਦਲ ਵਿਚ ਕੋਟ ਅਕਲ ਵਿਚ॥੧੪੦॥<br/> ਦਿਨ ਅਰ ਰੈਨ ਨਹੀਂ ਕੇਚਮ ਵਲ ਗਢ ਭੰਬੋਰ ਵਿਚ ਵਸਦੀ ਸੂਰਤ ਸਸ ਦੀ॥<br/> ਇਕ ਦੂ ਹੋਵੇ ਚਾਰ ਨਾ<noinclude></noinclude> 49wtfg8fmlyukwi8h916u3r8lr5y4u9 241259 241163 2026-10-17T15:04:50Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241259 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੫o)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕਰ ਦੋ ਕੰਵਲ ਨਾਫ ਚਾਹ ਬਾਬਲ ਜਿਉਂ ਅਰਵਾਹਾਂ ਫਲੀਆਂ ਨਰਮ ਉਂਗਲੀਆਂ॥੧੩੮॥<br/> ਯਾ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਬਾਗੋਂ ਉਤਰੀ ਨਾਗਰਵੇਲ ਸਰੀ ਹੈ ਫੂਲ ਝਰੀ ਹੈ॥<br/> ਯਾ ਓਹ ਬਦਰੇ ਮੁਨੀਰ ਹੀਰ ਛਬ ਮੋਤਨ ਮਾਂਗ ਭਰੀ ਹੈ ਸੀਸ ਧਰੀ ਹੈ॥<br/> ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਮਦਨ ਕੀ ਮੂਰਤ ਯਾ ਹੱਕ ਆਪ ਘੜੀ ਹੈ ਸੀਮ ਜ਼ਰੀ ਹੈ॥<br/> ਯਾ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾਰ ਨੋਂਸ਼ਾਬਾ ਤਾਸਰਦਾਰ ਪਰੀ ਹੈ ਡੀਲ ਖਰੀ ਹੈ॥੧੩੯॥<br/> ਜੈਸੇ ਨਾਗ ਅਨਜਾਨੇ ਜੁਲਫ਼ਾਂ ਭਿੰਨੀਆਂ ਅਤਰ ਸੰਦਲ ਵਿਚ ਲਟਕਨ ਗਲ ਵਿਚ॥<br/> ਜੇਵਰ ਗਿਰਦ ਜੜਾਊ ਚਮਕਨ ਬਿਜਲੀ ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਵਿਚ ਫਿਰਦੀ ਪਲ ਵਿਚ॥<br/> ਇੰਦਰ ਪਾਸ ਕੋਈ ਹੋਗ ਅਵੇਹੀ ਯਾ ਕੋਈ ਦੀਪਸ ੰਗਲ ਵਿਚ ਨਾਰ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਅਵੇਹੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਆਹੀਆਂ ਕਾਮ ਕੰਦਲ ਵਿਚ ਕੋਟ ਅਕਲ ਵਿਚ॥੧੪੦॥<br/> ਦਿਨ ਅਰ ਰੈਨ ਨਹੀਂ ਕੇਚਮ ਵਲ ਗਢ ਭੰਬੋਰ ਵਿਚ ਵਸਦੀ ਸੂਰਤ ਸਸ ਦੀ॥<br/> ਇਕ ਦੂ ਹੋਵੇ ਚਾਰ ਨਾ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 9ypq6noujusbp5du1j6y0w2vz648l8b 250 3255 241260 218256 2026-10-17T15:05:00Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241260 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||੫੧}}</noinclude>ਰੱਜੀ ਖਬਰ ਕੋਈ ਜਾ ਦਸਦੀ ਤੁਮਰੇ ਜਸ ਦੀ॥<br/> ਝੜਦੇ ਮੁਖ ਥੀਂ ਫੁਲ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਲਟਕ ਮਟਕ ਸੋ ਹਸਦੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖਸਦੀ॥<br/> ਕਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਖਰੀ ਭਰੀ ਰੰਗ ਰਸਦੀ ਜਿਉਂ ਮਨ ਲਸਦੀ॥੧੪੧॥<br/> ਸੁਨ ਸਿਫਤਾਂ ਦਿਲ ਹੋਯਾ ਘਾਇਲ ਆਨ ਚਲਾਏ ਸੇਲੇ ਇਸ਼ਕ ਮਰੇਲੇ॥<br/> ਖੂਨ ਜਿਗਰ ਦਾ ਰੋਜ ਪੀਵਨਾ ਜੈਸੇ ਸ਼ੇਰ ਬਘੇਲੇ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਪੇਲੇ॥<br/> ਕੁਦਦਾ ਹਾਲ ਸਮਾਲ ਨਾ ਸਕਦਾ ਛੜੀ ਭਾਰ ਕੰਨ ਖੇਲੇ ਮੰਦਾ ਚੇਲੇ॥<br/> ਮਿਟੇ ਭਾਹ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਹੋਤ ਦਿਲ ਚਾਹ ਸੱਸੀ ਰਬ ਮੇਲੇ ਸੰਝ ਸੁਵੇਲੇ॥॥੧੪੨॥<br/> ਓਸ ਬਲੋਚ ਨੂੰ ਕਹਿਆ ਪੁੰਨੂੰ ਨੇ ਬਨੀ ਮੁਸੀਬਤ ਭਾਰੀ ਸੁਨ ਹਿਤਕਾਰੀ॥<br/> ਦਿਨ ਤੇ ਰੈਨ ਚੈਨ ਨਹੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਹੀ ਕਰੇਂਦੀ ਜਾਰੀ ਘਟਭਨਕਾਰੀ॥<br/> ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਬਿਰਹੋਂ ਨਿਤ ਕੜਕੇ ਧੜਕੇ ਜਾਨ ਬਿਚਾਰੀ ਕਰ ਹੁਨ ਕਾਰੀ॥<br/> ਤਦ ਲਖਸ਼ਾਹ ਗਿਨਾਂ ਮਿਤ ਤੈਕੂੰ ਮੈਕੂੰ ਮੇਲ ਪਿਆਰੀ ਬਨ ਉਪਕਾਰੀ॥੧੪੩॥<br/> ਦੰਮਾ ਬਾਝ ਮੈਂ ਨਫਰ ਤੁਸਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਬੰਨ ਕਿਹਾ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> f25wsqlxb6a7qksjzofnaxp67dow1cl 250 3256 241164 218255 2026-10-17T14:54:40Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Jagvir Kaur" />{{rh||(੫੨)}} {{block center/s}}</noinclude> ਵਿਚੋਲੇ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੇ॥<br/> ਧਰੇ ਧੀਰ ਜੇ ਪੀੜਵੰਡਾਊਂ ਰੋ ਰੋ ਪਾਓ ਨਾ ਫੋਲੇ ਨੈਨ ਮਮੋਲੇ॥<br/> ਸ਼ੁਤਰ ਚਾਲਾਕ ਅੱਰਾਕ ਜੋ ਹੈਸਨ ਲਾਖਾਂ ਵਿਚੋ ਟੋਲੇ ਉਡਨ ਖਟੋਲੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਕਚਾਵੇ ਕਸਦਿਆਂ ਓਹ ਅਸੀਲ ਅਡੋਲੇ ਜਰਾ ਨਾ ਬੋਲੇ॥੧੪੪॥<br/> ਰਾਤੋ ਰਾਤੀ ਭਰੇ ਕੇਚਮੋ ਲਈਆਂ ਪਕੜ ਮੁਹਾਰਾਂ ਸੁਤਰ ਸਵਾਰਾਂ॥<br/> ਮਜਲੀ ਪਹੁੰਚੇ ਆ ਭੰਬੋਰ ਵਿਚ ਡਿਠੀਆਂ ਬਾਗ ਬੁਹਾਰਾਂ ਲੰਘ ਥਲਬਾਰਾਂ॥<br/> ਫਲ ਫੁਲ ਕਰੇ ਵੈਰਾਨ ਬਲੋਚਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਧੁਰ ਅਖਬਾਰਾਂ ਜਾ ਰਖਵਾਰਾਂ॥<br/> ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਲਮੜੇ ਵਾਲ ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਵਾਟਵੀਆਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਸਿਰੀਂ ਉਲਾਰਾ॥੧੪੫॥<br/> ਸੁਨ ਏਹ ਬਾਤ ਤਮਕ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਰਲ ਸਖੀਆਂ ਸੰਗ ਧਾਈ ਇਉਂ ਦਿਲ ਆਈ॥<br/> ਜੇ ਏਹ ਲਿ੍ਯਾਏ ਹੋਤ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੈਂਡੇ ਸੁਖ ਦਾਈ ਘੋਲ ਘੁਮਾਈ॥<br/> ਜੇ ਕਰਵਾਨੇ ਖਾਲੀ ਆਏ ਹੋਏ ਮੋਏ ਮੌਤ ਲਿ੍ਯਾਏ ਜੂਹ ਪਰਾਈ॥<br/> ਦੇਨਦਾਰ ਲਖ ਬਨਾਂ ਯਾਰਦੀ ਜੇ ਅਣਭੋਲ ਲੜਾਈ ਕਰਸਾਂ ਕਾਈ॥੧੪੬॥<br/> ਤੁਰਦੀ ਲਟਕ ਮਰੋੜ ਮਟਕਸੇ ਕਟਕ ਸਈਆਂ<noinclude></noinclude> 69l9tckzg5iyg9yt5ezen31si429qpo 241261 241164 2026-10-17T15:05:04Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241261 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੫੨)}} {{block center/s}}</noinclude> ਵਿਚੋਲੇ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੇ॥<br/> ਧਰੇ ਧੀਰ ਜੇ ਪੀੜਵੰਡਾਊਂ ਰੋ ਰੋ ਪਾਓ ਨਾ ਫੋਲੇ ਨੈਨ ਮਮੋਲੇ॥<br/> ਸ਼ੁਤਰ ਚਾਲਾਕ ਅੱਰਾਕ ਜੋ ਹੈਸਨ ਲਾਖਾਂ ਵਿਚੋ ਟੋਲੇ ਉਡਨ ਖਟੋਲੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਕਚਾਵੇ ਕਸਦਿਆਂ ਓਹ ਅਸੀਲ ਅਡੋਲੇ ਜਰਾ ਨਾ ਬੋਲੇ॥੧੪੪॥<br/> ਰਾਤੋ ਰਾਤੀ ਭਰੇ ਕੇਚਮੋ ਲਈਆਂ ਪਕੜ ਮੁਹਾਰਾਂ ਸੁਤਰ ਸਵਾਰਾਂ॥<br/> ਮਜਲੀ ਪਹੁੰਚੇ ਆ ਭੰਬੋਰ ਵਿਚ ਡਿਠੀਆਂ ਬਾਗ ਬੁਹਾਰਾਂ ਲੰਘ ਥਲਬਾਰਾਂ॥<br/> ਫਲ ਫੁਲ ਕਰੇ ਵੈਰਾਨ ਬਲੋਚਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਧੁਰ ਅਖਬਾਰਾਂ ਜਾ ਰਖਵਾਰਾਂ॥<br/> ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਲਮੜੇ ਵਾਲ ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਵਾਟਵੀਆਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਸਿਰੀਂ ਉਲਾਰਾ॥੧੪੫॥<br/> ਸੁਨ ਏਹ ਬਾਤ ਤਮਕ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਰਲ ਸਖੀਆਂ ਸੰਗ ਧਾਈ ਇਉਂ ਦਿਲ ਆਈ॥<br/> ਜੇ ਏਹ ਲਿ੍ਯਾਏ ਹੋਤ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮੈਂਡੇ ਸੁਖ ਦਾਈ ਘੋਲ ਘੁਮਾਈ॥<br/> ਜੇ ਕਰਵਾਨੇ ਖਾਲੀ ਆਏ ਹੋਏ ਮੋਏ ਮੌਤ ਲਿ੍ਯਾਏ ਜੂਹ ਪਰਾਈ॥<br/> ਦੇਨਦਾਰ ਲਖ ਬਨਾਂ ਯਾਰਦੀ ਜੇ ਅਣਭੋਲ ਲੜਾਈ ਕਰਸਾਂ ਕਾਈ॥੧੪੬॥<br/> ਤੁਰਦੀ ਲਟਕ ਮਰੋੜ ਮਟਕਸੇ ਕਟਕ ਸਈਆਂ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> jq2ij6epy9q9ljaora3jkphscvyl0wz 250 3257 241165 218257 2026-10-17T14:54:41Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Jagvir Kaur" />{{rh||(੫੩)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸੰਗ ਖਰੀਆਂ ਜੇਵਰ ਭਰੀਆਂ॥<br/> ਖੂਬ ਜੰਗ ਕੀ ਕਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਰਮ ਬਾਦਲੇ ਸਰੀਆਂ ਕਾਧੇ ਧਰੀਆਂ॥<br/> ਯਾਨੇ ਹੋਤ ਚਿਰਾਗਬਾਗ ਵਿਚ ਮਿਸਲ ਪਤੰਗਾਂ ਪਰੀਆਂ ਗਿਰਦ ਉਲਰੀਆਂ॥<br/> ਮਾਹ ਸ਼ਕਲ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਡਿਠੀ ਜਦ ਆਨ ਖਫਗੀਆਂ ਟੁਰੀਆਂ ਚਸ਼ਮਾਂ ਠਰੀਆਂ॥੧੪੭॥<br/> ਕਦਮ ਯਾਰਦੇ ਝਾੜ ਸੱਸੀ ਨੇ ਖਾਕ ਅਖੀਂ ਪਰ ਲਾਈ ਤਪਤ ਬੁਝਾਈ॥<br/> ਪਾਉਂ ਸੁਤਰਦੇ ਝਾੜੇ ਸਖੀਆਂ ਖਾਕ ਤਬਰੁੱਕ ਪਾਈ ਮੁਖਨ ਰੁਮਾਈ॥<br/> ਹੋਗਈ ਪੁੰਨੂੰ ਦੇਖ ਚਕੋਰੋ ਜਿਉ ਮੋਰੋ ਘਟ ਉਮਦਾਈ ਨਜਰ ਮੇ ਆਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅੱਲਾਹ ਉਨਾਹ ਦੀ ਸੁਘੜੀ ਚਾਹ ਪੁਜਾਈ ਦਿਲੀ ਵਧਾਈ॥੧੪੮॥<br/> ਖੁਸ਼ਕ ਬਾਗ ਜਲ ਭਰਿਆ ਹਰਿਆ ਖਿੜੀਆਂ ਖਲੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਚਸਮਾਂ ਰਲੀਆਂ॥<br/> ਬਰਸੇ ਨੂਰ ਜਹੂਰ ਮੁਖੋਂ ਪਰ ਆਸ਼ਕ ਮਿਸਲ ਜਵਲੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਬੋਲੀਆਂ॥<br/> ਮਿਟ ਗਏ ਦਰਦ ਸਰਦ ਭਏ ਸੀਨੇ ਤਨ ਮਨ ਵਾਰਨ ਅਲੀਆਂ ਗਿਰਦੇ ਖਲੀਆਂ॥<br/> ਮਲੇ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਯਾਰ ਯਾਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦਿਲੀਂ<noinclude></noinclude> jxzm9vuyaklflbgyam7tyxaaxkus0qx 241262 241165 2026-10-17T15:05:08Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241262 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੫੩)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸੰਗ ਖਰੀਆਂ ਜੇਵਰ ਭਰੀਆਂ॥<br/> ਖੂਬ ਜੰਗ ਕੀ ਕਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਰਮ ਬਾਦਲੇ ਸਰੀਆਂ ਕਾਧੇ ਧਰੀਆਂ॥<br/> ਯਾਨੇ ਹੋਤ ਚਿਰਾਗਬਾਗ ਵਿਚ ਮਿਸਲ ਪਤੰਗਾਂ ਪਰੀਆਂ ਗਿਰਦ ਉਲਰੀਆਂ॥<br/> ਮਾਹ ਸ਼ਕਲ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਡਿਠੀ ਜਦ ਆਨ ਖਫਗੀਆਂ ਟੁਰੀਆਂ ਚਸ਼ਮਾਂ ਠਰੀਆਂ॥੧੪੭॥<br/> ਕਦਮ ਯਾਰਦੇ ਝਾੜ ਸੱਸੀ ਨੇ ਖਾਕ ਅਖੀਂ ਪਰ ਲਾਈ ਤਪਤ ਬੁਝਾਈ॥<br/> ਪਾਉਂ ਸੁਤਰਦੇ ਝਾੜੇ ਸਖੀਆਂ ਖਾਕ ਤਬਰੁੱਕ ਪਾਈ ਮੁਖਨ ਰੁਮਾਈ॥<br/> ਹੋਗਈ ਪੁੰਨੂੰ ਦੇਖ ਚਕੋਰੋ ਜਿਉ ਮੋਰੋ ਘਟ ਉਮਦਾਈ ਨਜਰ ਮੇ ਆਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅੱਲਾਹ ਉਨਾਹ ਦੀ ਸੁਘੜੀ ਚਾਹ ਪੁਜਾਈ ਦਿਲੀ ਵਧਾਈ॥੧੪੮॥<br/> ਖੁਸ਼ਕ ਬਾਗ ਜਲ ਭਰਿਆ ਹਰਿਆ ਖਿੜੀਆਂ ਖਲੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਚਸਮਾਂ ਰਲੀਆਂ॥<br/> ਬਰਸੇ ਨੂਰ ਜਹੂਰ ਮੁਖੋਂ ਪਰ ਆਸ਼ਕ ਮਿਸਲ ਜਵਲੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਬੋਲੀਆਂ॥<br/> ਮਿਟ ਗਏ ਦਰਦ ਸਰਦ ਭਏ ਸੀਨੇ ਤਨ ਮਨ ਵਾਰਨ ਅਲੀਆਂ ਗਿਰਦੇ ਖਲੀਆਂ॥<br/> ਮਲੇ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਯਾਰ ਯਾਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦਿਲੀਂ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> jm6mp5hpgy4tnzu1qhs0q8fx2fag871 250 3258 241166 218258 2026-10-17T14:54:43Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੫੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦੁਵਲੀਆਂ ਗ਼ਮੀਆਂ ਟਲੀਆਂ॥੧੪੯॥<br/> ਹਰ ਹਰ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਸਨ ਉਮਦੇ ਓਸੇ ਵਕਤ ਮੰਗਾਏ ਅਰ ਚਮਕਾਏ॥<br/> ਚੀਨੀ ਔਰ ਬਲੌਰ ਅਜਾਇਬ ਸੰਗ ਯਸ਼ਮੀ ਰਖਵਾਏ ਸ਼ਾਨ ਜਗਾਏ॥<br/> ਕਈ ਰੁਪੈਹਰੀ ਔਰ ਸੁਨੈਹਰੀ ਕੀਮਤ ਕੌਨ ਗਿਣਾਏ ਜੜਤ ਜੜਾਏ॥<br/> ਪੱਖੇ ਚੌਰੀਆਂ ਕਰਨ ਗੁਲਾਮਾ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਛਬਛਾਏ ਫਰਸ਼ ਵਿਛਾਏ॥੧੫੦॥<br/> ਸੱਸੀ ਕਰੇ ਜਿ੍ਯਾਫਤ ਲਿਆ ਓਹ ਮੰਦਰ ਬੀਚ ਬਿਠਾਏ ਹਾਥ ਧੁਵਾਏ॥<br/> ਮਾਸ ਮੁਰਗ ਨਾਰੰਜੀ ਖ਼ੁਸਕੇ ਸਬਜ ਪਲਾਉ ਪਕਾਏ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਏ॥<br/> ਖਸਕੀ ਖਿਸਕੇ ਮਾਸ ਮੁਤੱਜਨ ਜਾਫਰਾਨ ਬਨਵਾਏ ਪਾਕਰ ਲਿਯਾਏ॥<br/> ਬਿਰੀਆਂ ਜੇਰ ਕਬਾਬ ਕਬੂਲੇ ਗਿਰੀਆਂ ਮੇਵੇ ਪਾਏ ਜੋ ਮਨ ਭਾਏ॥੧੫੧॥<br/> ਨਾਨ ਰੋਗਨੀ ਖੂਬ ਸਮੋਸੇ ਕੁਲਚੇ ਕੁਰਸ ਖਤਾਈ ਅਤਿ ਨਿਰਮਾਈ॥<br/> ਸੀਰ ਮਾਲ ਭਲੋਲ ਬਾਕਰੇ ਅਛੀ ਖੀਰ ਬਨਾਈ ਪਾ ਮਿਠਿਯਾਈ॥<br/> ਫਿਰਨੀ ਆਸ ਫਾਲੂਦਾ ਗਿਰੀਆਂ ਬਕੂਲਾਤ ਉਮਦਾਈ ਬੜੀ ਪਕਾਈ॥<br/><noinclude></noinclude> dfo3j2pkx4ingt4s6dh5ewcn5ffnxfp 241263 241166 2026-10-17T15:05:13Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241263 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੫੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦੁਵਲੀਆਂ ਗ਼ਮੀਆਂ ਟਲੀਆਂ॥੧੪੯॥<br/> ਹਰ ਹਰ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਸਨ ਉਮਦੇ ਓਸੇ ਵਕਤ ਮੰਗਾਏ ਅਰ ਚਮਕਾਏ॥<br/> ਚੀਨੀ ਔਰ ਬਲੌਰ ਅਜਾਇਬ ਸੰਗ ਯਸ਼ਮੀ ਰਖਵਾਏ ਸ਼ਾਨ ਜਗਾਏ॥<br/> ਕਈ ਰੁਪੈਹਰੀ ਔਰ ਸੁਨੈਹਰੀ ਕੀਮਤ ਕੌਨ ਗਿਣਾਏ ਜੜਤ ਜੜਾਏ॥<br/> ਪੱਖੇ ਚੌਰੀਆਂ ਕਰਨ ਗੁਲਾਮਾ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਛਬਛਾਏ ਫਰਸ਼ ਵਿਛਾਏ॥੧੫੦॥<br/> ਸੱਸੀ ਕਰੇ ਜਿ੍ਯਾਫਤ ਲਿਆ ਓਹ ਮੰਦਰ ਬੀਚ ਬਿਠਾਏ ਹਾਥ ਧੁਵਾਏ॥<br/> ਮਾਸ ਮੁਰਗ ਨਾਰੰਜੀ ਖ਼ੁਸਕੇ ਸਬਜ ਪਲਾਉ ਪਕਾਏ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਏ॥<br/> ਖਸਕੀ ਖਿਸਕੇ ਮਾਸ ਮੁਤੱਜਨ ਜਾਫਰਾਨ ਬਨਵਾਏ ਪਾਕਰ ਲਿਯਾਏ॥<br/> ਬਿਰੀਆਂ ਜੇਰ ਕਬਾਬ ਕਬੂਲੇ ਗਿਰੀਆਂ ਮੇਵੇ ਪਾਏ ਜੋ ਮਨ ਭਾਏ॥੧੫੧॥<br/> ਨਾਨ ਰੋਗਨੀ ਖੂਬ ਸਮੋਸੇ ਕੁਲਚੇ ਕੁਰਸ ਖਤਾਈ ਅਤਿ ਨਿਰਮਾਈ॥<br/> ਸੀਰ ਮਾਲ ਭਲੋਲ ਬਾਕਰੇ ਅਛੀ ਖੀਰ ਬਨਾਈ ਪਾ ਮਿਠਿਯਾਈ॥<br/> ਫਿਰਨੀ ਆਸ ਫਾਲੂਦਾ ਗਿਰੀਆਂ ਬਕੂਲਾਤ ਉਮਦਾਈ ਬੜੀ ਪਕਾਈ॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> bkpim0aiumn21kpfwe6hz5v96ip98ol 250 3259 241167 218259 2026-10-17T14:54:45Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Jagvir Kaur" />{{rh||(੫੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕੈਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦੋ ਪਿਆਜ਼ੇ ਕਲੀਏ ਕਮੀ ਨਾ ਕਾਈ ਨੈਹਰ ਵਿਗਾਈ॥੧੫੨॥<br/> ਜਰ ਦਗ ਮਗਜ਼ ਬਾਦਾਮ ਲਜੀਨਾ ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼ ਮੇਵੇ ਗਰੀਆਂ ਬਹੁ ਰਸ ਭਰੀਆਂ॥<br/> ਕਦੂਏ ਬੀਜ ਸੁਹਾਨ ਯਕੂਤੀ ਹਲਵੇ ਸ਼ਕਰ ਤਰੀਆਂ ਅਗੇ ਧਰੀਆਂ॥<br/> ਦਹੀਂ ਪਨੀਰ ਸ਼ੀਰ ਅਰ ਖੋਏ ਜੋ ਜੋ ਚੀਜਾਂ ਸਰੀਆਂ ਲਿਯਾਇ ਗੁਜਰੀਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਬਲੋਚ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ ਖਾਇ ਨੇਮਤਾਂ ਖਰੀਆਂ ਸਿਫਤਾਂ ਕਰੀਆਂ॥੧੫੩॥<br/> ਲੈਕਰ ਹੁਕਮ ਮਲਾਇਕ ਅਰਸ਼ੋਂ ਅਕਦ ਬਨਾ ਵਨਆਏ ਫਰਸ਼ ਬਿਛਾਏ॥<br/> ਸੱਸੀ ਜ਼ੌਹਰਾ ਹੋਤ ਮੁਸਤਰੀ ਇਕ ਦੂੰ ਇਕ ਸਵਾਏ ਅਤ ਛਬ ਛਾਏ॥<br/> ਗਏ ਧਿਆਨ ਉਨਹਾ ਦੇ ਉਤ ਵਲ ਕਲਮੇ ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਏ ਅੰਤ ਸਧਾਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਿਫਤ ਆਲਖ ਦੀ ਜਿਸ ਏਹ ਰੂਪ ਬਨਾਏ ਜਸ ਜਗ ਗਾਏ॥੧੫੪॥<br/> ਵਿਦਿਆ ਹੋ ਕਰਵਾਨ ਸੁਵੇਰੇ ਡੇਰੇ ਚਾ ਲਦਵਾਏ ਕੂਚ ਕਰਾਏ॥<br/> ਚਲ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਸਾਥ ਅਸਾਡੇ ਆਖ ਰਹੇ ਹਮਸਾਏ ਸੀਸ ਨਿਵਾਏ॥<br/> ਸਫਾ<noinclude></noinclude> inh62tuto3qgz0mfa3tdbjchs6674w1 241264 241167 2026-10-17T15:05:17Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241264 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੫੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕੈਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦੋ ਪਿਆਜ਼ੇ ਕਲੀਏ ਕਮੀ ਨਾ ਕਾਈ ਨੈਹਰ ਵਿਗਾਈ॥੧੫੨॥<br/> ਜਰ ਦਗ ਮਗਜ਼ ਬਾਦਾਮ ਲਜੀਨਾ ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼ ਮੇਵੇ ਗਰੀਆਂ ਬਹੁ ਰਸ ਭਰੀਆਂ॥<br/> ਕਦੂਏ ਬੀਜ ਸੁਹਾਨ ਯਕੂਤੀ ਹਲਵੇ ਸ਼ਕਰ ਤਰੀਆਂ ਅਗੇ ਧਰੀਆਂ॥<br/> ਦਹੀਂ ਪਨੀਰ ਸ਼ੀਰ ਅਰ ਖੋਏ ਜੋ ਜੋ ਚੀਜਾਂ ਸਰੀਆਂ ਲਿਯਾਇ ਗੁਜਰੀਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਬਲੋਚ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ ਖਾਇ ਨੇਮਤਾਂ ਖਰੀਆਂ ਸਿਫਤਾਂ ਕਰੀਆਂ॥੧੫੩॥<br/> ਲੈਕਰ ਹੁਕਮ ਮਲਾਇਕ ਅਰਸ਼ੋਂ ਅਕਦ ਬਨਾ ਵਨਆਏ ਫਰਸ਼ ਬਿਛਾਏ॥<br/> ਸੱਸੀ ਜ਼ੌਹਰਾ ਹੋਤ ਮੁਸਤਰੀ ਇਕ ਦੂੰ ਇਕ ਸਵਾਏ ਅਤ ਛਬ ਛਾਏ॥<br/> ਗਏ ਧਿਆਨ ਉਨਹਾ ਦੇ ਉਤ ਵਲ ਕਲਮੇ ਕਿਵੇਂ ਕਹਾਏ ਅੰਤ ਸਧਾਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਿਫਤ ਆਲਖ ਦੀ ਜਿਸ ਏਹ ਰੂਪ ਬਨਾਏ ਜਸ ਜਗ ਗਾਏ॥੧੫੪॥<br/> ਵਿਦਿਆ ਹੋ ਕਰਵਾਨ ਸੁਵੇਰੇ ਡੇਰੇ ਚਾ ਲਦਵਾਏ ਕੂਚ ਕਰਾਏ॥<br/> ਚਲ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਸਾਥ ਅਸਾਡੇ ਆਖ ਰਹੇ ਹਮਸਾਏ ਸੀਸ ਨਿਵਾਏ॥<br/> ਸਫਾ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> j6tn6kbbbvye6oqo292bf7hbhb1z105 250 3260 241168 218260 2026-10-17T14:54:46Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Jagvir Kaur" />{{rh||(੫੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਜੁਵਾਬ ਪੁੰਨੂੰ ਥੋਂ ਲੈਕੇ ਹੋਇ ਲਾਚਾਰ ਸਿਧਾਏ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਜਾਏ॥<br/> ਲਖਸ਼ਾਹ ਰਚਿਆ ਇਸ਼ਕ ਜਿਨਾਂ ਤਨ ਮਿਟਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾਏ ਹੋਨ ਸਵਾਏ॥੧੫੫॥<br/> ਸੋਚ ਬਲੋਚ ਕਰੇ ਓਹ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੋਤ ਪੁੰਨੂੰ ਜਿਸ ਆਂਦਾ ਬਹੁ ਪਛਤਾਂਦਾ॥<br/> ਕੀ ਜਵਾਬ ਜਾ ਦੇਵਗ ਅਲੀ ਨੂੰ ਵਤਨ ਨਹੀ ਹੁਨ ਜਾਂਦਾ ਹੁਕਮ ਇਥਾਂਦਾ॥<br/> ਹੋਸੀ ਗੋਰ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ੈਹਰ ਵਿਚ ਬਨਿਆ ਚੋਰ ਥਲਾਂਦਾ ਕੇਚਮ ਇਖਾਂਦਾ॥<br/> ਜੇ ਲਖਸ਼ਾਹ ਖੁਦਾਵੰਦ ਆਂਦਾ ਕਰੂੰਗੁ ਜੁਮਾਲ ਤੁਸਾਂ ਦਾ ਸੈਰ ਥਲਾਂਦਾ॥੧੫੬॥<br/> ਹੋਤ ਅਲੀ ਸਿਰਤਾਜ ਪਾਸ ਧੁਰ ਜਾਇ ਕਹਿਆ ਕਰਵਾਨਾ ਸੁਨ ਸੁਲਤਾਨਾ॥<br/> ਕੀਆਂ ਅਸੀਰ ਜੰਜੀਰ ਜੁਲਫ ਘਤ ਸੱਸੀ ਹੋਤ ਦੀਵਾਨਾ ਲਾ ਯਰਾਨਾ॥<br/> ਕੇਚਮ ਸ਼ੈਹਰ ਨ ਯਾਦ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਭੰਬੋਰ ਰਵਾਨਾ ਦੇਸ ਬਗਾਨਾ॥<br/> ਲਖੀਂ ਹਥ ਨਾ ਆਵਨ ਲਖਸ਼ਾਹ ਪੂਤ ਬਨੀਯਾਦ ਜਹਾਨਾ ਦੌਲਤ ਜਾਨਾ॥੧੫੭॥<br/> ਹੋਤ ਅਲੀ ਜਦ ਸੁਣੀ ਬਾਤ ਏਹ ਹੋਸ਼ ਰਹੀਯੋ ਨਾ ਕਾਈ ਵਿਹੁ ਤਨ ਧਾਈ॥<br/> ਹੋਇ ਮੂਰਛਾ ਗਿਆ<noinclude></noinclude> 79qv7hspeskwwus20s0yla8xhcnaz9c 241265 241168 2026-10-17T15:05:22Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241265 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੫੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਜੁਵਾਬ ਪੁੰਨੂੰ ਥੋਂ ਲੈਕੇ ਹੋਇ ਲਾਚਾਰ ਸਿਧਾਏ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਜਾਏ॥<br/> ਲਖਸ਼ਾਹ ਰਚਿਆ ਇਸ਼ਕ ਜਿਨਾਂ ਤਨ ਮਿਟਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਟਾਏ ਹੋਨ ਸਵਾਏ॥੧੫੫॥<br/> ਸੋਚ ਬਲੋਚ ਕਰੇ ਓਹ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੋਤ ਪੁੰਨੂੰ ਜਿਸ ਆਂਦਾ ਬਹੁ ਪਛਤਾਂਦਾ॥<br/> ਕੀ ਜਵਾਬ ਜਾ ਦੇਵਗ ਅਲੀ ਨੂੰ ਵਤਨ ਨਹੀ ਹੁਨ ਜਾਂਦਾ ਹੁਕਮ ਇਥਾਂਦਾ॥<br/> ਹੋਸੀ ਗੋਰ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ੈਹਰ ਵਿਚ ਬਨਿਆ ਚੋਰ ਥਲਾਂਦਾ ਕੇਚਮ ਇਖਾਂਦਾ॥<br/> ਜੇ ਲਖਸ਼ਾਹ ਖੁਦਾਵੰਦ ਆਂਦਾ ਕਰੂੰਗੁ ਜੁਮਾਲ ਤੁਸਾਂ ਦਾ ਸੈਰ ਥਲਾਂਦਾ॥੧੫੬॥<br/> ਹੋਤ ਅਲੀ ਸਿਰਤਾਜ ਪਾਸ ਧੁਰ ਜਾਇ ਕਹਿਆ ਕਰਵਾਨਾ ਸੁਨ ਸੁਲਤਾਨਾ॥<br/> ਕੀਆਂ ਅਸੀਰ ਜੰਜੀਰ ਜੁਲਫ ਘਤ ਸੱਸੀ ਹੋਤ ਦੀਵਾਨਾ ਲਾ ਯਰਾਨਾ॥<br/> ਕੇਚਮ ਸ਼ੈਹਰ ਨ ਯਾਦ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਭੰਬੋਰ ਰਵਾਨਾ ਦੇਸ ਬਗਾਨਾ॥<br/> ਲਖੀਂ ਹਥ ਨਾ ਆਵਨ ਲਖਸ਼ਾਹ ਪੂਤ ਬਨੀਯਾਦ ਜਹਾਨਾ ਦੌਲਤ ਜਾਨਾ॥੧੫੭॥<br/> ਹੋਤ ਅਲੀ ਜਦ ਸੁਣੀ ਬਾਤ ਏਹ ਹੋਸ਼ ਰਹੀਯੋ ਨਾ ਕਾਈ ਵਿਹੁ ਤਨ ਧਾਈ॥<br/> ਹੋਇ ਮੂਰਛਾ ਗਿਆ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> ax4q381yrnjsvyjyzl6k7hjxx65vn9m 250 3261 241169 218262 2026-10-17T14:54:47Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Jagvir Kaur" />{{rh||(੫੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਧਰਤ ਪਰ ਜਾਨ ਲਬਾਂ ਪੁਰ ਆਈ ਦਰਦ ਸਤਾਈ॥<br/> ਝੁਰਦਾ ਵਾਂਗ ਯਾਕੂਬ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਕਾਦਰ ਕਲਮ ਵਗਾਈ ਬਿਪਤਾ ਪਾਈ॥<br/> ਉਮਰ ਤੁਮਰ ਸੁਮਰਾ ਸ਼ਾਹਬਾਨੋ ਰੋਂਦੇ ਤੀਨੋ ਭਾਈ ਨਾਲੇ ਮਾਈ॥੧੫੮॥<br/> ਲੈ ਗਏ ਹੋਤ ਭੰਬੋਰ ਲਾਲ ਨੂੰ ਛਡ ਆਏ ਕਰ ਦਾਰੀ ਠਗ ਬਿਜਾਰੀ॥<br/> ਮਿਸਰ ਬੀਚ ਜਿਉਂ ਯੂਸਫ ਤਾਈਂ ਆਏ ਬੇਚ ਬੁਪਾਰੀ ਕਰ ਜ਼ਰ ਪਿਆਰੀ॥<br/> ਕੇਚਮ ਸ਼ੈਹਰ ਫਰਾਕ ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸਭ ਨਰ ਨਾਰੀ ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ॥॥<br/> ਜ੍ਯੋਂ ਚਕੋਰ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਨੂੰ ਢੂੰਡਣ ਰਾਤ ਅੰਧਾਰੀ ਬਨੀ ਲਾਚਾਰੀ॥੧੫੯॥<br/> ਘਰ ਵਿਚ ਬੇਗਮ ਹੂਰ ਪੁਨੂੰ ਦੀ ਆਹੀ ਨਾਮ ਗੁਦਾਈ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਸਤਾਈ॥<br/> ਜੇਵਰ ਚੀਰ ਉਤਾਰ ਓਸਨੇ ਖਾਕ ਸਿਰੇ ਪਰ ਪਾਈ ਦੇ ਦੁਹਾਈ॥<br/> ਬਾਰ ਬਾਰ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੀ ਮੈਕੋਂ ਕਿਉਂ ਜਣ ਰਖਿਆ ਮਾਈ ਮੌਤ ਨਾਂ ਆਈ॥<br/> ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਿਲੇ ਸ੍ਰਾਪ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਪੈਸੂ ਆਹ ਪਰਾਈ ਖੈਰ ਨਾ ਕਾਈ॥੧੬੦॥<br/> ਦੇਖ ਗੁਦਾਈ ਤਰਫ ਸਈਆਂ ਸਭ ਆਜਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਪਲ<noinclude></noinclude> 2eae4uz9l55dwxrd03ru2xzycxh9qng 241266 241169 2026-10-17T15:05:25Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241266 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੫੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਧਰਤ ਪਰ ਜਾਨ ਲਬਾਂ ਪੁਰ ਆਈ ਦਰਦ ਸਤਾਈ॥<br/> ਝੁਰਦਾ ਵਾਂਗ ਯਾਕੂਬ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਕਾਦਰ ਕਲਮ ਵਗਾਈ ਬਿਪਤਾ ਪਾਈ॥<br/> ਉਮਰ ਤੁਮਰ ਸੁਮਰਾ ਸ਼ਾਹਬਾਨੋ ਰੋਂਦੇ ਤੀਨੋ ਭਾਈ ਨਾਲੇ ਮਾਈ॥੧੫੮॥<br/> ਲੈ ਗਏ ਹੋਤ ਭੰਬੋਰ ਲਾਲ ਨੂੰ ਛਡ ਆਏ ਕਰ ਦਾਰੀ ਠਗ ਬਿਜਾਰੀ॥<br/> ਮਿਸਰ ਬੀਚ ਜਿਉਂ ਯੂਸਫ ਤਾਈਂ ਆਏ ਬੇਚ ਬੁਪਾਰੀ ਕਰ ਜ਼ਰ ਪਿਆਰੀ॥<br/> ਕੇਚਮ ਸ਼ੈਹਰ ਫਰਾਕ ਪੁਨੂੰ ਦੇ ਰੋਂਦੇ ਸਭ ਨਰ ਨਾਰੀ ਜੋ ਹਿਤਕਾਰੀ॥॥<br/> ਜ੍ਯੋਂ ਚਕੋਰ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਨੂੰ ਢੂੰਡਣ ਰਾਤ ਅੰਧਾਰੀ ਬਨੀ ਲਾਚਾਰੀ॥੧੫੯॥<br/> ਘਰ ਵਿਚ ਬੇਗਮ ਹੂਰ ਪੁਨੂੰ ਦੀ ਆਹੀ ਨਾਮ ਗੁਦਾਈ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਸਤਾਈ॥<br/> ਜੇਵਰ ਚੀਰ ਉਤਾਰ ਓਸਨੇ ਖਾਕ ਸਿਰੇ ਪਰ ਪਾਈ ਦੇ ਦੁਹਾਈ॥<br/> ਬਾਰ ਬਾਰ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੀ ਮੈਕੋਂ ਕਿਉਂ ਜਣ ਰਖਿਆ ਮਾਈ ਮੌਤ ਨਾਂ ਆਈ॥<br/> ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਿਲੇ ਸ੍ਰਾਪ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਪੈਸੂ ਆਹ ਪਰਾਈ ਖੈਰ ਨਾ ਕਾਈ॥੧੬੦॥<br/> ਦੇਖ ਗੁਦਾਈ ਤਰਫ ਸਈਆਂ ਸਭ ਆਜਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਪਲ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> gzv6bw0283invqm9ta098oe80h4jk4j 250 3262 241170 218263 2026-10-17T14:54:49Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Jagvir Kaur" />{{rh||(੫੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਵਿਚ ਰਹੀਆ ਨਾ ਬਲ ਵਿਚ॥<br/> ਫਟ ਗਏ ਜਿਗਰ ਧਰਤ ਪਰ ਲੇਟਨ ਜਿਉਂ ਮਛ ਥੋੜੇ ਜਲ ਵਿਚ ਰੂਹ ਖਲੱਲ ਵਿਚ॥<br/> ਬਾਝ ਪੁਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾ ਸੁਝਦਾ ਸ਼ੋਰ ਪਿਯਾ ਜਿਉਂ ਦਲ ਵਿਚ ਚੈਨ ਨ ਥਲ ਵਿਚ॥<br/> ਲਖਸ਼ਾਹ ਖੁਸ਼ੀ ਭੰਬੋਰ ਸੱਸੀ ਲੈ ਬੈਠੀ ਯਾਰ ਬਗਲ ਵਿਚ ਰੰਗ ਮਹੱਲ ਵਿਚ॥੧੬੧॥<br/> ਮਲ ਵਟਣਾ ਕਰ ਮੱਜਨ ਨਾਤੀ ਕੰਘੀ ਵਾਹ ਬਨਾਇਆ ਸੀਸ ਗੁੰਦਾਇਆ॥<br/> ਮੌਲੀ ਮਾਂਗ ਸੰਧੂਰ ਭਰਾਈ ਮਾਥੇ ਤਿਲਕ ਝੜਾਇਆ ਬਿੰਦਲੂ ਲਾਇਆ॥<br/> ਸੁਰਖੀ ਲਗੀ ਹਥੇਲੀ ਮਹਿੰਦੀ ਚੰਦਨ ਲੇਪ ਕਰਾਇਆ ਅੰਚਲ ਪਾਇਆ॥<br/> ਪਹਿਨ ਫੂਲ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਸੀ ਨੇ ਜੁਲਫੀਂ ਅਤਰ ਲਗਾਇਆ ਧੂਪ ਧੁਖਾਇਆ॥੧੬੨॥<br/> ਕੀਮ ਖਾਬ ਜ਼ਰਬਫਤ ਦੁਸ਼ਾਲੇ ਤੁਆਸ ਬਾਦਲੇ ਜ਼ਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਖਰੀਆਂ॥<br/> ਛੀਵੀ ਖਜੂਰ ਕਪੂਰ ਧੂੜੀਆ ਬੇਸਚੂੜੀਆਂ ਪਹਿਰੀਆ ਲਾਇਕ ਵਰੀਆਂ॥<br/> ਰਾਜ ਮੈਲ ਸਾਂਟਲ ਔ ਕਲੰਦਰੀ ਤਾਕਤਛੀਟ ਬੰਦਰੀਆਂ ਬਹੁਰੰਗ ਭਰੀਆਂ॥<br/> ਗੁਲ ਬਦਨਾਂ ਦਰਯਾਈਆਂ ਲਖ ੨<noinclude></noinclude> 2anwindou04l0avzg1k002m4hjr9gbn 241267 241170 2026-10-17T15:05:28Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241267 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੫੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਵਿਚ ਰਹੀਆ ਨਾ ਬਲ ਵਿਚ॥<br/> ਫਟ ਗਏ ਜਿਗਰ ਧਰਤ ਪਰ ਲੇਟਨ ਜਿਉਂ ਮਛ ਥੋੜੇ ਜਲ ਵਿਚ ਰੂਹ ਖਲੱਲ ਵਿਚ॥<br/> ਬਾਝ ਪੁਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾ ਸੁਝਦਾ ਸ਼ੋਰ ਪਿਯਾ ਜਿਉਂ ਦਲ ਵਿਚ ਚੈਨ ਨ ਥਲ ਵਿਚ॥<br/> ਲਖਸ਼ਾਹ ਖੁਸ਼ੀ ਭੰਬੋਰ ਸੱਸੀ ਲੈ ਬੈਠੀ ਯਾਰ ਬਗਲ ਵਿਚ ਰੰਗ ਮਹੱਲ ਵਿਚ॥੧੬੧॥<br/> ਮਲ ਵਟਣਾ ਕਰ ਮੱਜਨ ਨਾਤੀ ਕੰਘੀ ਵਾਹ ਬਨਾਇਆ ਸੀਸ ਗੁੰਦਾਇਆ॥<br/> ਮੌਲੀ ਮਾਂਗ ਸੰਧੂਰ ਭਰਾਈ ਮਾਥੇ ਤਿਲਕ ਝੜਾਇਆ ਬਿੰਦਲੂ ਲਾਇਆ॥<br/> ਸੁਰਖੀ ਲਗੀ ਹਥੇਲੀ ਮਹਿੰਦੀ ਚੰਦਨ ਲੇਪ ਕਰਾਇਆ ਅੰਚਲ ਪਾਇਆ॥<br/> ਪਹਿਨ ਫੂਲ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਸੀ ਨੇ ਜੁਲਫੀਂ ਅਤਰ ਲਗਾਇਆ ਧੂਪ ਧੁਖਾਇਆ॥੧੬੨॥<br/> ਕੀਮ ਖਾਬ ਜ਼ਰਬਫਤ ਦੁਸ਼ਾਲੇ ਤੁਆਸ ਬਾਦਲੇ ਜ਼ਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਖਰੀਆਂ॥<br/> ਛੀਵੀ ਖਜੂਰ ਕਪੂਰ ਧੂੜੀਆ ਬੇਸਚੂੜੀਆਂ ਪਹਿਰੀਆ ਲਾਇਕ ਵਰੀਆਂ॥<br/> ਰਾਜ ਮੈਲ ਸਾਂਟਲ ਔ ਕਲੰਦਰੀ ਤਾਕਤਛੀਟ ਬੰਦਰੀਆਂ ਬਹੁਰੰਗ ਭਰੀਆਂ॥<br/> ਗੁਲ ਬਦਨਾਂ ਦਰਯਾਈਆਂ ਲਖ ੨<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 88kh44qyorpbom7jedt30w12gxveaim 250 3263 241171 218264 2026-10-17T14:54:51Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Jagvir Kaur" />{{rh||(੫੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕਨਕ ਮੋਤੀਆਂ ਲਰੀਆਂ ਲਾਲ ਚੁਨਰੀਆਂ॥੧੬੩॥<br/> ਕਮਰਖ ਅਤਲਸ ਮਖਮਲ ਖਾਸ਼ੇ ਮਾਹਮੂਦੀ ਬੁਗ ਲਾਏ ਲਠੇ ਸਜਾਏ॥<br/> ਜਾਮਦਾਨ ਚੰਦੇਲੀ ਨੈਨੂ ਕਪੜ ਬੈਂਸੀਆਏ ਅਤ ਛਬ ਛਾਏ॥<br/> ਗੁਮਟੀ ਔਰ ਚੁਹਾਰ ਖ਼ਾਮੀਆ ਸਿਰੀ ਸਾਫ ਮੰਗਾਏ ਚੀਰ ਬਨਾਏ॥<br/> ਤਿਲਕ ਪਾਜਾਮੇਂ ਭੂਖਨ ਕੁੜਤੇ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਿਵਾਏ ਰੰਗ ਰੰਗਾਏ॥੧੬੪॥<br/> ਸਜੇ ਕਿਰਮਚੀ ਔਰ ਪਿਆਜੀ ਸੂਹੇ ਘਣੇ ਗੁਲਾਬੀ ਸ਼ਾਨ ਨਵਾਬੀ॥<br/> ਬੇਗਮੀ ਔਰ ਅਲਤੀਏ ਫਾਖਤੀ ਨਕਰਈ ਸੁਰਮਈ ਅਜਾਬੀ ਅਰ ਮਾਹਤਾਬੀ॥<br/> ਬੈਂਗਨੀ ਔਰ ਸੋਸਨੀ ਊਦੇ ਲਾਜਵਰਦ ਸਾਹਦਾਬੀ ਜ਼ਰਦ ਉਨਾਬੀ॥<br/> ਅਗਰੇਈ ਚੰਪੇਈ ਗੁਲਾਬਾਸੀ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅਕਾਬੀ ਅਰ ਸੁਰਖਾਬੀ॥੧੬੫॥<br/> ਨੀਲੋਫਰੀ ਬਾਦਾਮੀ ਸੰਦਲੀ ਜੋਸ਼ੀਏ ਗੁਲਾਨਾਰੀ ਸੁਰਖ ਚਨਾਰੀ॥<br/> ਅਬਸੀ ਫੇਰੋਜੀ ਤੂਸੀ ਅਬਰੀ ਮੋਸੀ ਕਾਰੀ ਸਜ ਅਤ ਭਾਰੀ॥<br/> ਜਮਨੀ ਸਮਨੀ ਔਰ ਜ਼ਮੁਰਦੀ ਮਾਸ਼ੀ ਮੋਮ ਦੀਨਾਰੀ ਜੇਬ ਉਲਾਰੀ॥<br/> ਖਸ<noinclude></noinclude> ebcstqi2ihe3j14jt8sywxvtzw14h1t 241268 241171 2026-10-17T15:05:31Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241268 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੫੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕਨਕ ਮੋਤੀਆਂ ਲਰੀਆਂ ਲਾਲ ਚੁਨਰੀਆਂ॥੧੬੩॥<br/> ਕਮਰਖ ਅਤਲਸ ਮਖਮਲ ਖਾਸ਼ੇ ਮਾਹਮੂਦੀ ਬੁਗ ਲਾਏ ਲਠੇ ਸਜਾਏ॥<br/> ਜਾਮਦਾਨ ਚੰਦੇਲੀ ਨੈਨੂ ਕਪੜ ਬੈਂਸੀਆਏ ਅਤ ਛਬ ਛਾਏ॥<br/> ਗੁਮਟੀ ਔਰ ਚੁਹਾਰ ਖ਼ਾਮੀਆ ਸਿਰੀ ਸਾਫ ਮੰਗਾਏ ਚੀਰ ਬਨਾਏ॥<br/> ਤਿਲਕ ਪਾਜਾਮੇਂ ਭੂਖਨ ਕੁੜਤੇ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਿਵਾਏ ਰੰਗ ਰੰਗਾਏ॥੧੬੪॥<br/> ਸਜੇ ਕਿਰਮਚੀ ਔਰ ਪਿਆਜੀ ਸੂਹੇ ਘਣੇ ਗੁਲਾਬੀ ਸ਼ਾਨ ਨਵਾਬੀ॥<br/> ਬੇਗਮੀ ਔਰ ਅਲਤੀਏ ਫਾਖਤੀ ਨਕਰਈ ਸੁਰਮਈ ਅਜਾਬੀ ਅਰ ਮਾਹਤਾਬੀ॥<br/> ਬੈਂਗਨੀ ਔਰ ਸੋਸਨੀ ਊਦੇ ਲਾਜਵਰਦ ਸਾਹਦਾਬੀ ਜ਼ਰਦ ਉਨਾਬੀ॥<br/> ਅਗਰੇਈ ਚੰਪੇਈ ਗੁਲਾਬਾਸੀ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅਕਾਬੀ ਅਰ ਸੁਰਖਾਬੀ॥੧੬੫॥<br/> ਨੀਲੋਫਰੀ ਬਾਦਾਮੀ ਸੰਦਲੀ ਜੋਸ਼ੀਏ ਗੁਲਾਨਾਰੀ ਸੁਰਖ ਚਨਾਰੀ॥<br/> ਅਬਸੀ ਫੇਰੋਜੀ ਤੂਸੀ ਅਬਰੀ ਮੋਸੀ ਕਾਰੀ ਸਜ ਅਤ ਭਾਰੀ॥<br/> ਜਮਨੀ ਸਮਨੀ ਔਰ ਜ਼ਮੁਰਦੀ ਮਾਸ਼ੀ ਮੋਮ ਦੀਨਾਰੀ ਜੇਬ ਉਲਾਰੀ॥<br/> ਖਸ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> qov0hndsi6wpj327sd8ynahyqcjxevd 250 3264 241172 218265 2026-10-17T14:54:53Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Jagvir Kaur" />{{rh||(੬੦)}} {{block center/s}}</noinclude> ਖਾਸੀ ਕਸ਼ਨਈ ਅਬਲਕੀ ਕਹਿ ਲਖ ਬਾਦ ਬੁਹਾਰੀ ਮੌਜ ਖਿਲਾਰੀ॥੧੬੬॥<br/> ਮੁਲਾਗਰਈ ਸੁਤਰੀ ਅਰ ਕੁਲਫੀ ਚੀਨੀ ਔਰ ਮਲਾਹੀ ਫੂਲ ਕਪਾਹੀ॥<br/> ਸੂਤੀ ਔਰ ਤਾਊਸੀ ਨੀਲੀ ਪੀਲੀ ਸੇਤ ਸਿ੍ਯਾਹੀ ਖਾਕੀ ਕਾਹੀ॥<br/> ਕੇਸਰੀ ਬੇਸ਼ ਬਸੰਤੀ ਲੈਹਰੀ ਫਿਰਤੇ ਕਈ ਓਹ ਮਾਹੀ ਬੇ ਪਰਵਾਹੀ॥<br/> ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਔਰ ਕਬੂਦੀ ਛਬ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸਲਾਹੀ ਉਮਦਾ ਆਹੀ॥੧੬੭॥<br/> ਪਿਸਤਾਕੀ ਹਲਵਾਈ ਸਰਬਤੀ ਵਕਮੀ ਘਣੇ ਸੰਧੂਰੀ ਅਰ ਕਾਫੂਰੀ॥<br/> ਗੁਲਈ ਮਾਲ ਸੁਖਪਈਰਾਉ ਫਕੀਨਖੂਦੀ ਅਰ ਅੰਗੂਰੀ ਅਰ ਕਸਤੂਰੀ<br/> ਲੈਮੁਨੀਜਸ ਤਾਈ ਬਰਗਨੀ ਪੇਚ ਵਾਨ ਕੋਹ ਤੂਰੀ ਯਾ ਨੂਹ ਨੂਰੀ॥<br/> ਅਰਗਵਾਨੀ ਅਰ ਯਾਨੀ ਗੁਲ ਗਜ ਸਜ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਪੂਰੀ ਚੁਕੈ ਸਨੂਰੀ॥੧੬੮॥<br/> ਮੈਚਕਈ ਕਈ ਕਟਈ ਆਹਨੀ ਔਰ ਰੰਗ ਖੁਰਮਾਨੀ ਨਾਫੁਰਮਾਨੀ॥<br/> ਬਹੁਰ ਹਿਨਾਈ ਔਰ ਹਵਾਈ ਸਾਨ ਸੁਵਾਈ ਸ਼ਾਨੀ ਔਰ ਅਸਮਾਨੀ॥<br/> ਨਾਰ ਜੀਲ ਅਰ ਨੀਲ ਕਾਸਨੀ<noinclude></noinclude> 3ugbapxx91eoe4j8a7tou1eak1lrz7c 241269 241172 2026-10-17T15:05:35Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241269 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੬੦)}} {{block center/s}}</noinclude> ਖਾਸੀ ਕਸ਼ਨਈ ਅਬਲਕੀ ਕਹਿ ਲਖ ਬਾਦ ਬੁਹਾਰੀ ਮੌਜ ਖਿਲਾਰੀ॥੧੬੬॥<br/> ਮੁਲਾਗਰਈ ਸੁਤਰੀ ਅਰ ਕੁਲਫੀ ਚੀਨੀ ਔਰ ਮਲਾਹੀ ਫੂਲ ਕਪਾਹੀ॥<br/> ਸੂਤੀ ਔਰ ਤਾਊਸੀ ਨੀਲੀ ਪੀਲੀ ਸੇਤ ਸਿ੍ਯਾਹੀ ਖਾਕੀ ਕਾਹੀ॥<br/> ਕੇਸਰੀ ਬੇਸ਼ ਬਸੰਤੀ ਲੈਹਰੀ ਫਿਰਤੇ ਕਈ ਓਹ ਮਾਹੀ ਬੇ ਪਰਵਾਹੀ॥<br/> ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਔਰ ਕਬੂਦੀ ਛਬ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸਲਾਹੀ ਉਮਦਾ ਆਹੀ॥੧੬੭॥<br/> ਪਿਸਤਾਕੀ ਹਲਵਾਈ ਸਰਬਤੀ ਵਕਮੀ ਘਣੇ ਸੰਧੂਰੀ ਅਰ ਕਾਫੂਰੀ॥<br/> ਗੁਲਈ ਮਾਲ ਸੁਖਪਈਰਾਉ ਫਕੀਨਖੂਦੀ ਅਰ ਅੰਗੂਰੀ ਅਰ ਕਸਤੂਰੀ<br/> ਲੈਮੁਨੀਜਸ ਤਾਈ ਬਰਗਨੀ ਪੇਚ ਵਾਨ ਕੋਹ ਤੂਰੀ ਯਾ ਨੂਹ ਨੂਰੀ॥<br/> ਅਰਗਵਾਨੀ ਅਰ ਯਾਨੀ ਗੁਲ ਗਜ ਸਜ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਪੂਰੀ ਚੁਕੈ ਸਨੂਰੀ॥੧੬੮॥<br/> ਮੈਚਕਈ ਕਈ ਕਟਈ ਆਹਨੀ ਔਰ ਰੰਗ ਖੁਰਮਾਨੀ ਨਾਫੁਰਮਾਨੀ॥<br/> ਬਹੁਰ ਹਿਨਾਈ ਔਰ ਹਵਾਈ ਸਾਨ ਸੁਵਾਈ ਸ਼ਾਨੀ ਔਰ ਅਸਮਾਨੀ॥<br/> ਨਾਰ ਜੀਲ ਅਰ ਨੀਲ ਕਾਸਨੀ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> k68gux5wyh44og15q0k8ji86etd2ybn 250 3265 241173 218266 2026-10-17T14:54:54Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harmesh Kaur" />{{rh||(੬੧)}} {{block center/s}}</noinclude> ਗੁਲ ਅਬਰੀ ਕਿਰਮਾਨੀ ਅਰ ਜੁਲਮਾਨੀ॥ ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਨਿਗਾਹ ਪੂਰਦੇ ਲਾਲ ਬਦਖਸਾਂ ਸਾਨੀ ਛਬ ਜੀਲਾਨੀ॥੧੬੯॥ ਸਿਖਰੀ ਅਰ ਅਲਮਾਸੀ ਕੈਫੀ ਕੋ ਕਈ ਮੋਮੀ ਲਾਏ ਅੰਗ ਸਜਾਏ॥ ਸਜੇ ਬੇਸ਼ ਸੰਗੀ ਅਰ ਜੰਗੀ ਔਰ ਪਤੰਗੀ ਪਾਏ ਖੂਬ ਸੁਹਾਏ॥ ਬਰਫਈ ਬੇਸ਼ਤ ਨਈ ਕਾਕਲੀ ਗੁਲ ਚੰਬਾ ਮਨ ਭਾਏ ਸ਼ਾਨ ਵਟਾਏ॥ ਕੌਣ ਗਿਣੇ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਰੰਗ ਬਹੁ ਜੇਵਰ ਜੜਤ ਜੜਾਏ ਅਤ ਛਬ ਛਾਏ॥੧੭੦॥ ਸੀਸ ਫੂਲ ਅਰ ਧੜੇ ਜੜਾਊ ਡੋਰੀ ਅਜਬ ਸੁਹਾਈ ਖੁਸ਼ੀ ਜਗਾਈ।। ਮਾਥੇ ਚੰਦ ਜੰਜੀਰੀ ਬਨੀਆਂ ਨੱਥ ਬੁਲਾਕ ਫਿਰਾਈ ਅਤ ਅਧਕਾਈ॥ ਕਾਨ ਫੂਲ ਵਾਲੀ ਅਰ ਝੁਮਕੇ ਮੌਜ ਬਹਾਦਰੀ ਲਾਈ ਮਿਲਨ ਸਿਧਾਈ॥ ਹਾਰ ਚਾਂਦਨੀ ਧੁਕ ਧੁਕੀ ਮਾਲਾ ਅਤਰ ਦਾਨ ਉਮਦਾਈ ਚੌਂਪ ਕਲਾਈ॥੧੭੧॥ ਬਾਜੂ ਬੰਦ ਪੰਜ ਰੰਗੀ ਟਾਡਾਂ ਚੁੜਾ ਕੰਗਨ ਨਗਰੀਆਂ ਬਾਂਹੀ ਭਰੀਆਂ ॥ ਆਰਸੀ ਅੰਗ ਸਤਾਰੇ ਨੇਵਰ ਸੋਹਨ ਪੌਂਚੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਛੱਲੇ<noinclude></noinclude> 1lmpv04vfc1nt90f90dolse0p0l2nu1 241270 241173 2026-10-17T15:05:40Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241270 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੬੧)}} {{block center/s}}</noinclude> ਗੁਲ ਅਬਰੀ ਕਿਰਮਾਨੀ ਅਰ ਜੁਲਮਾਨੀ॥ ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਨਿਗਾਹ ਪੂਰਦੇ ਲਾਲ ਬਦਖਸਾਂ ਸਾਨੀ ਛਬ ਜੀਲਾਨੀ॥੧੬੯॥ ਸਿਖਰੀ ਅਰ ਅਲਮਾਸੀ ਕੈਫੀ ਕੋ ਕਈ ਮੋਮੀ ਲਾਏ ਅੰਗ ਸਜਾਏ॥ ਸਜੇ ਬੇਸ਼ ਸੰਗੀ ਅਰ ਜੰਗੀ ਔਰ ਪਤੰਗੀ ਪਾਏ ਖੂਬ ਸੁਹਾਏ॥ ਬਰਫਈ ਬੇਸ਼ਤ ਨਈ ਕਾਕਲੀ ਗੁਲ ਚੰਬਾ ਮਨ ਭਾਏ ਸ਼ਾਨ ਵਟਾਏ॥ ਕੌਣ ਗਿਣੇ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਰੰਗ ਬਹੁ ਜੇਵਰ ਜੜਤ ਜੜਾਏ ਅਤ ਛਬ ਛਾਏ॥੧੭੦॥ ਸੀਸ ਫੂਲ ਅਰ ਧੜੇ ਜੜਾਊ ਡੋਰੀ ਅਜਬ ਸੁਹਾਈ ਖੁਸ਼ੀ ਜਗਾਈ।। ਮਾਥੇ ਚੰਦ ਜੰਜੀਰੀ ਬਨੀਆਂ ਨੱਥ ਬੁਲਾਕ ਫਿਰਾਈ ਅਤ ਅਧਕਾਈ॥ ਕਾਨ ਫੂਲ ਵਾਲੀ ਅਰ ਝੁਮਕੇ ਮੌਜ ਬਹਾਦਰੀ ਲਾਈ ਮਿਲਨ ਸਿਧਾਈ॥ ਹਾਰ ਚਾਂਦਨੀ ਧੁਕ ਧੁਕੀ ਮਾਲਾ ਅਤਰ ਦਾਨ ਉਮਦਾਈ ਚੌਂਪ ਕਲਾਈ॥੧੭੧॥ ਬਾਜੂ ਬੰਦ ਪੰਜ ਰੰਗੀ ਟਾਡਾਂ ਚੁੜਾ ਕੰਗਨ ਨਗਰੀਆਂ ਬਾਂਹੀ ਭਰੀਆਂ ॥ ਆਰਸੀ ਅੰਗ ਸਤਾਰੇ ਨੇਵਰ ਸੋਹਨ ਪੌਂਚੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਛੱਲੇ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> bf2t7lti9l2fgz18nbeoqqbl6c02wxz 241316 241270 2026-10-17T15:51:49Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੬੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਗੁਲ ਅਬਰੀ ਕਿਰਮਾਨੀ ਅਰ ਜੁਲਮਾਨੀ॥</br> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਨਿਗਾਹ ਪੂਰਦੇ ਲਾਲ ਬਦਖਸਾਂ ਸਾਨੀ ਛਬ ਜੀਲਾਨੀ॥੧੬੯॥ ਸਿਖਰੀ ਅਰ ਅਲਮਾਸੀ ਕੈਫੀ ਕੋ ਕਈ ਮੋਮੀ ਲਾਏ ਅੰਗ ਸਜਾਏ॥</br> ਸਜੇ ਬੇਸ਼ ਸੰਗੀ ਅਰ ਜੰਗੀ ਔਰ ਪਤੰਗੀ ਪਾਏ ਖੂਬ ਸੁਹਾਏ॥</br> ਬਰਫਈ ਬੇਸ਼ਤ ਨਈ ਕਾਕਲੀ ਗੁਲ ਚੰਬਾ ਮਨ ਭਾਏ ਸ਼ਾਨ ਵਟਾਏ॥</br> ਕੌਣ ਗਿਣੇ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਰੰਗ ਬਹੁ ਜੇਵਰ ਜੜਤ ਜੜਾਏ ਅਤ ਛਬ ਛਾਏ॥੧੭੦॥ ਸੀਸ ਫੂਲ ਅਰ ਧੜੇ ਜੜਾਊ ਡੋਰੀ ਅਜਬ ਸੁਹਾਈ ਖੁਸ਼ੀ ਜਗਾਈ।।</br> ਮਾਥੇ ਚੰਦ ਜੰਜੀਰੀ ਬਨੀਆਂ ਨੱਥ ਬੁਲਾਕ ਫਿਰਾਈ ਅਤ ਅਧਕਾਈ॥</br> ਕਾਨ ਫੂਲ ਵਾਲੀ ਅਰ ਝੁਮਕੇ ਮੌਜ ਬਹਾਦਰੀ ਲਾਈ ਮਿਲਨ ਸਿਧਾਈ॥</br> ਹਾਰ ਚਾਂਦਨੀ ਧੁਕ ਧੁਕੀ ਮਾਲਾ ਅਤਰ ਦਾਨ ਉਮਦਾਈ ਚੌਂਪ ਕਲਾਈ॥੧੭੧॥ ਬਾਜੂ ਬੰਦ ਪੰਜ ਰੰਗੀ ਟਾਡਾਂ ਚੁੜਾ ਕੰਗਨ ਨਗਰੀਆਂ ਬਾਂਹੀ ਭਰੀਆਂ ॥</br> ਆਰਸੀ ਅੰਗ ਸਤਾਰੇ ਨੇਵਰ ਸੋਹਨ ਪੌਂਚੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਛੱਲੇ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> kg3e8vaxq0xntry0t7vh2b2y6pwmx4q 250 3266 241174 231018 2026-10-17T14:54:57Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮੁੰਦ੍ਰੀਆਂ॥<br/> ਝਾਂਜਰ ਖੂਬ ਪਾਜੇਬ ਅੰਗੂਠੀ ਬਿਛੂਏ ਬੀਚ ਉਗਰੀਆਂ ਨਗ ਫੁਲ ਜਰੀਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਜੇਵਰ ਸਜੇ ਸਸੀ ਨੂੰ ਕਰਨ ਸਲਾਮਾ ਖੜੀਆਂ ਹੂਰਾਂ ਪਰੀਆਂ॥੧੭੨॥<br/> ਸਤਰੰਜੀਆਂ ਅਰ ਬੇਸ਼ ਗਲੀਚੇ ਉਮਦਾ ਜਾਇ ਵਿਛਾਏ ਸ਼ਾਨ ਬਨਾਏ॥<br/> ਕਈ ਕੁਰਸੀਆਂ ਚੰਦਨ ਚੌਕੀਆਂ ਮੂਹੜੇ ਪਲੰਘ ਮੰਗਾਏ ਜੜਤ ਜੜਾਏ॥<br/> ਕਰ ਵਿਛਾਵਨੇ ਧਰੇ ਸਰਾਣੇ ਮਖਮਲ ਤਕੀਏ ਲਾਏ ਖੂਬ ਸੁਹਾਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਫੂਲ ਉਚ ਕਿਸਮਾਂ ਸੱਸੀ ਹਾਰ ਗੁੰਦਾਏ ਲੈ ਗਲ ਪਾਏ॥੧੭੩॥<br/> ਗਿਰਦੇ ਸਖੀਆਂ ਜਾਣ ਨਾ ਲਖੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਭ ਸਰਦਾਰਾਂ ਚੰਚਲ ਨਾਰਾਂ॥<br/> ਯਾ ਓਹ ਅੰਦਰ ਫਟਾਈਆਂ ਆਹੀਆਂ ਯਾ ਹੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਰਾਂ ਸਜਨ ਅਪਾਰਾਂ॥<br/> ਹੁਕਮ ਬਜਾਇ ਲਿਆਵਨ ਉਨਕੇ ਆਗੇ ਖਿਦਮਤ ਗਾਰਾਂ ਅਤ ਅਨੁਸਾਰਾਂ॥<br/> ਰਾਸ ਮੰਡਲ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਰਚ ਬੈਠੇ ਬੀਚ ਬਹਾਰਾਂ ਛਡ ਮੁਟ੍ਯਾਰਾਂ॥੧੭੪॥<br/> ਲਾਇਜ਼ਨਾਨਾ ਵੇਸ ਯਾਰ ਨੂੰ ਆਪਨੇ ਪਾਸ ਬਿਠਾਯਾ ਸਖੀ ਬਨਾਇਆ॥<br/><noinclude></noinclude> 3pjef4b9r8jsttl5ip7hfpw2vc0b2mn 241271 241174 2026-10-17T15:05:44Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241271 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੬੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮੁੰਦ੍ਰੀਆਂ॥<br/> ਝਾਂਜਰ ਖੂਬ ਪਾਜੇਬ ਅੰਗੂਠੀ ਬਿਛੂਏ ਬੀਚ ਉਗਰੀਆਂ ਨਗ ਫੁਲ ਜਰੀਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਜੇਵਰ ਸਜੇ ਸਸੀ ਨੂੰ ਕਰਨ ਸਲਾਮਾ ਖੜੀਆਂ ਹੂਰਾਂ ਪਰੀਆਂ॥੧੭੨॥<br/> ਸਤਰੰਜੀਆਂ ਅਰ ਬੇਸ਼ ਗਲੀਚੇ ਉਮਦਾ ਜਾਇ ਵਿਛਾਏ ਸ਼ਾਨ ਬਨਾਏ॥<br/> ਕਈ ਕੁਰਸੀਆਂ ਚੰਦਨ ਚੌਕੀਆਂ ਮੂਹੜੇ ਪਲੰਘ ਮੰਗਾਏ ਜੜਤ ਜੜਾਏ॥<br/> ਕਰ ਵਿਛਾਵਨੇ ਧਰੇ ਸਰਾਣੇ ਮਖਮਲ ਤਕੀਏ ਲਾਏ ਖੂਬ ਸੁਹਾਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਫੂਲ ਉਚ ਕਿਸਮਾਂ ਸੱਸੀ ਹਾਰ ਗੁੰਦਾਏ ਲੈ ਗਲ ਪਾਏ॥੧੭੩॥<br/> ਗਿਰਦੇ ਸਖੀਆਂ ਜਾਣ ਨਾ ਲਖੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਭ ਸਰਦਾਰਾਂ ਚੰਚਲ ਨਾਰਾਂ॥<br/> ਯਾ ਓਹ ਅੰਦਰ ਫਟਾਈਆਂ ਆਹੀਆਂ ਯਾ ਹੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਰਾਂ ਸਜਨ ਅਪਾਰਾਂ॥<br/> ਹੁਕਮ ਬਜਾਇ ਲਿਆਵਨ ਉਨਕੇ ਆਗੇ ਖਿਦਮਤ ਗਾਰਾਂ ਅਤ ਅਨੁਸਾਰਾਂ॥<br/> ਰਾਸ ਮੰਡਲ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਰਚ ਬੈਠੇ ਬੀਚ ਬਹਾਰਾਂ ਛਡ ਮੁਟ੍ਯਾਰਾਂ॥੧੭੪॥<br/> ਲਾਇਜ਼ਨਾਨਾ ਵੇਸ ਯਾਰ ਨੂੰ ਆਪਨੇ ਪਾਸ ਬਿਠਾਯਾ ਸਖੀ ਬਨਾਇਆ॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> phbpilb9v5ox9mt6i0p8q6ftcg75f78 250 3267 241175 231019 2026-10-17T14:54:59Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੩)}} {{block center/s}}</noinclude> ਮਤ ਕੋਈ ਕਹੇ ਨੌਰੋਜ਼ ਏਸਨੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਦਿਖਲਾਇਆ ਬਗ਼ਲ ਛਿਪਾਇਆ॥<br/> ਚਾਪਲੂਸੀਆਂ ਕਰਨ ਗੁਲਾਮਾ ਭੇਦ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਪਾਇਯਾ ਸੇਹਰ ਕਮਾਇਆ॥<br/> ਲਖ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਵੰਡਦੀ ਬਦਰੇ ਮਾਇਆ ਫਿਕਰ ਭੁਲਾਇਆ॥੧੭੫॥<br/> ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲਗਾਇ ਨਾਇਕਾਂ ਖਲੀਆਂ ਆਇ ਨਵੀਆਂ ਦ੍ਰਬ ਆਧੀਨਾਂ॥<br/> ਬੀਨਨੁਪੰਗ ਮਰਦੰਗ ਬਜਾਵਨ ਜਲ ਤੁਰੰਗ ਸੁਰ ਕੀਨਾਂ ਮੰਡਲ ਲੀਨਾ॥<br/> ਸਰ ਜਹਾਤ ਕਾਨੂਨ ਕਿੰਗਰੀ ਪੰਕੀ ਸਾਜ਼ ਪਰ ਬੀਨਾਂ ਲਏ ਸ਼ੁਕੀਨਾਂ॥<br/> ਬੰਬਜੈਮਲ ਅਰ ਤਬ ਤਾਲ ਸਭ ਗਾਵੈ ਬਹੁਰਸ ਭੀਨਾਂ ਰਾਗ ਰੰਗੀਨਾ॥੧੭੬॥<br/> ਬਜੇ ਮੁਚੰਗ ਅਰ ਕਮਾਨ ਛੱਤਾਂ ਬਹੁ ਗ੍ਰਾਂਮ ਉਲਾਰਾਂ ਅਤਿ ਛਬ ਦਾਰਾਂ॥<br/> ਬਜੇ ਤੰਬੂਰ ਸਤੂਰ ਘੁੰਘਰੂ ਛੱਨਨ ਨੱਨ ਛੰਕਾਰਾ ਹੋਇ ਉਚਾਰਾਂ॥<br/> ਤਨੱ ਨਨਨ ਕਰ ਭਰੇ ਤਾਂਨ ਗਤ ਕਈ ਸਾਜ ਗਨਕਾਰਾਂ ਸੁੰਦ੍ਰ ਨਾਰਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਤਾਊਸ ਢਿਮ ਢਿਮੀ ਬਾਜੈਂ ਬੇਸ਼ ਸਤਾਰਾਂ ਔਰ ਦੋਤਾਰਾਂ॥੧੭੭॥<br/> ਠਿਮ ਠਿਮ ਪਾਉਂ ਧਰੇ ਧਰ<noinclude></noinclude> lwqlh3z215datd5wqy3d6sff9tsjgmj 241272 241175 2026-10-17T15:05:47Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241272 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੬੩)}} {{block center/s}}</noinclude> ਮਤ ਕੋਈ ਕਹੇ ਨੌਰੋਜ਼ ਏਸਨੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਦਿਖਲਾਇਆ ਬਗ਼ਲ ਛਿਪਾਇਆ॥<br/> ਚਾਪਲੂਸੀਆਂ ਕਰਨ ਗੁਲਾਮਾ ਭੇਦ ਕਿਸੇ ਨਹੀਂ ਪਾਇਯਾ ਸੇਹਰ ਕਮਾਇਆ॥<br/> ਲਖ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਵੰਡਦੀ ਬਦਰੇ ਮਾਇਆ ਫਿਕਰ ਭੁਲਾਇਆ॥੧੭੫॥<br/> ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲਗਾਇ ਨਾਇਕਾਂ ਖਲੀਆਂ ਆਇ ਨਵੀਆਂ ਦ੍ਰਬ ਆਧੀਨਾਂ॥<br/> ਬੀਨਨੁਪੰਗ ਮਰਦੰਗ ਬਜਾਵਨ ਜਲ ਤੁਰੰਗ ਸੁਰ ਕੀਨਾਂ ਮੰਡਲ ਲੀਨਾ॥<br/> ਸਰ ਜਹਾਤ ਕਾਨੂਨ ਕਿੰਗਰੀ ਪੰਕੀ ਸਾਜ਼ ਪਰ ਬੀਨਾਂ ਲਏ ਸ਼ੁਕੀਨਾਂ॥<br/> ਬੰਬਜੈਮਲ ਅਰ ਤਬ ਤਾਲ ਸਭ ਗਾਵੈ ਬਹੁਰਸ ਭੀਨਾਂ ਰਾਗ ਰੰਗੀਨਾ॥੧੭੬॥<br/> ਬਜੇ ਮੁਚੰਗ ਅਰ ਕਮਾਨ ਛੱਤਾਂ ਬਹੁ ਗ੍ਰਾਂਮ ਉਲਾਰਾਂ ਅਤਿ ਛਬ ਦਾਰਾਂ॥<br/> ਬਜੇ ਤੰਬੂਰ ਸਤੂਰ ਘੁੰਘਰੂ ਛੱਨਨ ਨੱਨ ਛੰਕਾਰਾ ਹੋਇ ਉਚਾਰਾਂ॥<br/> ਤਨੱ ਨਨਨ ਕਰ ਭਰੇ ਤਾਂਨ ਗਤ ਕਈ ਸਾਜ ਗਨਕਾਰਾਂ ਸੁੰਦ੍ਰ ਨਾਰਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਤਾਊਸ ਢਿਮ ਢਿਮੀ ਬਾਜੈਂ ਬੇਸ਼ ਸਤਾਰਾਂ ਔਰ ਦੋਤਾਰਾਂ॥੧੭੭॥<br/> ਠਿਮ ਠਿਮ ਪਾਉਂ ਧਰੇ ਧਰ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> px109b83mis4gjigh3hgf1z3vxs7mfl 250 3268 241176 231020 2026-10-17T14:55:01Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਊਪਰ ਆਹੀਆਂ ਮਿਸਲ ਚਕੋਰਾਂ ਉਮਦੀਆਂ ਤੋਰਾਂ॥<br/> ਲਾਵਨ ਰੰਗ ਪਤੰਗ ਚੜਾਵਨ ਮਾਨੋਂ ਖਿਚ ਦੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਝੁਕ ਚਿਤ ਚੋਰਾਂ॥<br/> ਰਖਨ ਗ੍ਰਾਮ ਤਾਰ ਸੁਰ ਭਰਦੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਨਰਮ ਖਦੋਰਾਂ ਜ਼ਿਦ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਧਸਦੀਆਂ ਦਸਦੀਆਂ ਲਟਕ ਕਰੋੜਾਂ ਮਟਕ ਮਰੋੜਾਂ॥੧੭੮॥<br/> ਫਿਰੇਂ ਚਕਰ ਜਿਉਂ ਝੁਕਨ ਧਰਤ ਪਰ ਕਮਰਾਂ ਸੁਬਕ ਜੰਬੂਰੀ ਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂਰੀ॥<br/> ਖੁਰਸ਼ ਕਬਾਬ ਪਾਨ ਖੁਸ ਜਾਕੇ ਔਰ ਸ਼ਰਾਬ ਅੰਗੂਰੀ ਘੀ ਖੰਡ ਚੂਰੀ॥<br/> ਅਤਰ ਗੁਲਾਬ ਅੰਬੀਰ ਚੀਰ ਤਨਚੰਦਨ ਔਰ ਕਸਤੂਰੀ ਮੁਸ਼ਕ ਸਰੂਰੀ॥<br/> ਕੰਠ ਵਾਹ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਹੀਆਂ ਖ਼੍ਵਾਸ ਹਜੂਰੀ ਸਰ ਸਜਪੂਰੀ॥੧੭੯॥<br/> ਮੈਂਨ ਮੂਰਤਾਂ ਐਨ ਸੂਰਤਾਂ ਸੁਘੜੀ ਨਾਰੀ ਜਣੀਆਂ ਸੁਤਾ ਦੁਥਣੀਆਂ॥<br/> ਚਤੁਰ ਸਲਾਹ ਅਗਾਹਾਂ ਛਬਾਦਤ ਜਾਹਿ ਨਾ ਉਪਮਾਂ ਭਣੀਆਂ ਜਿਉਂ ਨਗ ਮਣੀਆਂ॥<br/> ਹਸਭਣੀਆਂ ਤਨ ਭਾਰੇ ਸੁਬਕਾਂ ਚਤਰਨੀਆਂ ਸੰਖਨੀਆਂ ਅਰ ਪਦਮਣੀਆਂ॥<br/> ਧਰੁਪਦ ਰੇਖਤ<noinclude></noinclude> 1h8rw22uchsiddlfmmfh7i3r28df7uu 241273 241176 2026-10-17T15:05:50Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241273 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੬੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਊਪਰ ਆਹੀਆਂ ਮਿਸਲ ਚਕੋਰਾਂ ਉਮਦੀਆਂ ਤੋਰਾਂ॥<br/> ਲਾਵਨ ਰੰਗ ਪਤੰਗ ਚੜਾਵਨ ਮਾਨੋਂ ਖਿਚ ਦੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਝੁਕ ਚਿਤ ਚੋਰਾਂ॥<br/> ਰਖਨ ਗ੍ਰਾਮ ਤਾਰ ਸੁਰ ਭਰਦੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਨਰਮ ਖਦੋਰਾਂ ਜ਼ਿਦ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਧਸਦੀਆਂ ਦਸਦੀਆਂ ਲਟਕ ਕਰੋੜਾਂ ਮਟਕ ਮਰੋੜਾਂ॥੧੭੮॥<br/> ਫਿਰੇਂ ਚਕਰ ਜਿਉਂ ਝੁਕਨ ਧਰਤ ਪਰ ਕਮਰਾਂ ਸੁਬਕ ਜੰਬੂਰੀ ਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂਰੀ॥<br/> ਖੁਰਸ਼ ਕਬਾਬ ਪਾਨ ਖੁਸ ਜਾਕੇ ਔਰ ਸ਼ਰਾਬ ਅੰਗੂਰੀ ਘੀ ਖੰਡ ਚੂਰੀ॥<br/> ਅਤਰ ਗੁਲਾਬ ਅੰਬੀਰ ਚੀਰ ਤਨਚੰਦਨ ਔਰ ਕਸਤੂਰੀ ਮੁਸ਼ਕ ਸਰੂਰੀ॥<br/> ਕੰਠ ਵਾਹ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਹੀਆਂ ਖ਼੍ਵਾਸ ਹਜੂਰੀ ਸਰ ਸਜਪੂਰੀ॥੧੭੯॥<br/> ਮੈਂਨ ਮੂਰਤਾਂ ਐਨ ਸੂਰਤਾਂ ਸੁਘੜੀ ਨਾਰੀ ਜਣੀਆਂ ਸੁਤਾ ਦੁਥਣੀਆਂ॥<br/> ਚਤੁਰ ਸਲਾਹ ਅਗਾਹਾਂ ਛਬਾਦਤ ਜਾਹਿ ਨਾ ਉਪਮਾਂ ਭਣੀਆਂ ਜਿਉਂ ਨਗ ਮਣੀਆਂ॥<br/> ਹਸਭਣੀਆਂ ਤਨ ਭਾਰੇ ਸੁਬਕਾਂ ਚਤਰਨੀਆਂ ਸੰਖਨੀਆਂ ਅਰ ਪਦਮਣੀਆਂ॥<br/> ਧਰੁਪਦ ਰੇਖਤ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 3evqctxvtvd3b5rwdv59wpnt80h8276 250 3269 241177 231021 2026-10-17T14:55:03Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬੈਤ ਰੁਬਾਈਆਂ ਕਹਿ ਲਖ ਗਜ਼ਲਾਂ ਘਣੀਆਂ ਉਮਦਾ ਭਣੀਆਂ॥੧੮੦॥<br/> ਸਕਤ ਮਨਾਇ ਅਲਾਪਿ੍ਯੋ ਭੈਰੋ ਹੈ ਅਨੂਪ ਸੁਰ ਜਾਂਕੀ ਗਤ ਅਤ ਬਾਂਕੀ॥<br/> ਬਿੰਗਾਲੀ ਅਸਨੇਹ ਬਿਲਾਵਲ ਅਰ ਪੁਨ ਯਾਂਕੀ ਰਾਗਨੀ ਤਾਂਕੀ॥<br/> ਲਲਤ ਬਿਲਾਵਲ ਅਰ ਬਰ ਪੰਚਮ ਮਾਧੋ ਮਧਰ ਕਹਾਂਕੀ ਲੜੀ ਫੁਲਾਂਕੀ॥<br/> ਦੇਉ ਸਾਂਖ ਬਿੰਗਾਲ ਨਾਲ ਛਬ ਸੋਹੇ ਅਸ਼ਟ ਸੁਤਾਂਕੀ ਅੰਸ ਸੁਰਾਂ ਕੀ॥੧੮੧॥<br/> ਧਵਲ ਸਰੀ ਕੁੰਭਾਰ ਕੁੰਭਾਰੀ ਸੋਹਿ ਬਿਲਾਵਲ ਅਲੀਆਂ ਆਨੰਦਕਲੀਆਂ॥<br/> ਚਾਦ ਸਟੀ ਅਰ ਭਲਾ ਸੋਹੇ ਅਰ ਭੈਰੋ ਸੰਗ ਖਲੀਆਂ ਸਾਜਾਂ ਰਲੀਆਂ॥<br/> ਮਾਲ ਕੌਂਸ ਗਾਵੈ ਸੰਗਲਾਵੈ ਨਾਰੀ ਪਾਚੋਂ ਵਲੀਆਂ ਰੰਗ ਰਸ ਪਲੀਆਂ॥<br/> ਗੋਂਡ ਸਿਰੀ ਬਿਹਾਗ ਗੰਧਾਰੀ ਸੋਹਿ ਧਨਾਸਰ ਭਲੀਆਂ ਮਿਸਰੀ ਡਲੀਆਂ॥੧੮੨॥<br/> ਚੰਦਰ ਕਾਸ ਮਿਸਟਾ ਕਮ ਵਾਰਗ ਕੌਂਸਕ ਭਵਰ ਮਿਲਾਵੈ ਫੂਲ ਸੁਹਾਵੈ॥<br/> ਮਾਰੂ ਮਸਤ ਸਾਥ ਪੁਨ ਖੋਖਰ ਨਨਦਨ ਆਠ ਗਿਨਾਵੈ<noinclude></noinclude> l7cxn7lef3tr6rcqxuxq3571sr1x8ce 241274 241177 2026-10-17T15:05:53Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241274 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੬੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬੈਤ ਰੁਬਾਈਆਂ ਕਹਿ ਲਖ ਗਜ਼ਲਾਂ ਘਣੀਆਂ ਉਮਦਾ ਭਣੀਆਂ॥੧੮੦॥<br/> ਸਕਤ ਮਨਾਇ ਅਲਾਪਿ੍ਯੋ ਭੈਰੋ ਹੈ ਅਨੂਪ ਸੁਰ ਜਾਂਕੀ ਗਤ ਅਤ ਬਾਂਕੀ॥<br/> ਬਿੰਗਾਲੀ ਅਸਨੇਹ ਬਿਲਾਵਲ ਅਰ ਪੁਨ ਯਾਂਕੀ ਰਾਗਨੀ ਤਾਂਕੀ॥<br/> ਲਲਤ ਬਿਲਾਵਲ ਅਰ ਬਰ ਪੰਚਮ ਮਾਧੋ ਮਧਰ ਕਹਾਂਕੀ ਲੜੀ ਫੁਲਾਂਕੀ॥<br/> ਦੇਉ ਸਾਂਖ ਬਿੰਗਾਲ ਨਾਲ ਛਬ ਸੋਹੇ ਅਸ਼ਟ ਸੁਤਾਂਕੀ ਅੰਸ ਸੁਰਾਂ ਕੀ॥੧੮੧॥<br/> ਧਵਲ ਸਰੀ ਕੁੰਭਾਰ ਕੁੰਭਾਰੀ ਸੋਹਿ ਬਿਲਾਵਲ ਅਲੀਆਂ ਆਨੰਦਕਲੀਆਂ॥<br/> ਚਾਦ ਸਟੀ ਅਰ ਭਲਾ ਸੋਹੇ ਅਰ ਭੈਰੋ ਸੰਗ ਖਲੀਆਂ ਸਾਜਾਂ ਰਲੀਆਂ॥<br/> ਮਾਲ ਕੌਂਸ ਗਾਵੈ ਸੰਗਲਾਵੈ ਨਾਰੀ ਪਾਚੋਂ ਵਲੀਆਂ ਰੰਗ ਰਸ ਪਲੀਆਂ॥<br/> ਗੋਂਡ ਸਿਰੀ ਬਿਹਾਗ ਗੰਧਾਰੀ ਸੋਹਿ ਧਨਾਸਰ ਭਲੀਆਂ ਮਿਸਰੀ ਡਲੀਆਂ॥੧੮੨॥<br/> ਚੰਦਰ ਕਾਸ ਮਿਸਟਾ ਕਮ ਵਾਰਗ ਕੌਂਸਕ ਭਵਰ ਮਿਲਾਵੈ ਫੂਲ ਸੁਹਾਵੈ॥<br/> ਮਾਰੂ ਮਸਤ ਸਾਥ ਪੁਨ ਖੋਖਰ ਨਨਦਨ ਆਠ ਗਿਨਾਵੈ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> musdt7yir4g86z0gl9b67u3o0og15zj 250 3270 241275 231022 2026-10-17T15:05:56Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241275 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੬੬}}</noinclude>ਅਤ ਛਬ ਛਾਵੈਂ॥<br/> ਭੂਮ ਪਿਲਸ ਜੀਤ ਸੁਰ ਬਰਵਾ ਕਾਕਮੋਦੀ ਭਾਵੈ ਧੌਸੀ ਗਾਵੈਂ॥<br/> ਮਾਲ ਕੌਂਸ ਸੰਗ ਖਸ਼ਟ ਚੇਰੀਆਂ ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਬਤਾਵੈਂ ਸਭਾ ਰਝਾਵੈਂ॥੧੮੩॥<br/> ਮੇਲਾਂ ਟੋਲ ਹਿੰਡੋਲ ਅਲਾਪਿ੍ਯੋਂ ਪਾਂਚਰਾਗਨੀ ਖਰੀਆਂ ਸਾਥ ਉਚਰੀਆਂ॥<br/> ਓਂਭਾਰਾ ਦੇਵ ਕਰੀ ਬਾਸੰਤੀ ਸਿੰਧ ਤਲੰਗੀ ਪਰੀਯਾਂ ਰੰਗ ਰਸ ਭਰੀਆਂ॥<br/> ਸੁਭਬਸੰਤ ਬਰ ਦਿਨ ਅਰ ਮੰਗਲ ਸਰਸ ਤਹਾਂ ਫੁਲ ਝਰੀਆਂ ਤਾਨਾ ਤੁਰੀਆਂ॥<br/> ਰਟੀ ਕਮੋਦ ਬਿਨੋਦ ਚੰਦਨ ਬਿਨ ਅਠਸਠ ਮੋਤੀ ਲੜੀਆਂ ਲਖ ਗੁੰਦ ਧਰੀਆਂ॥੧੮੪॥<br/> ਮ੍ਰਿਗਨੈਣਾ ਹੈਨ ਮੂਰਤਾਂ ਝੁਕ ੨ ਤਾਂਨਾ ਲਾਵਨ ਬੇਸ਼ ਬਤਾਵਨ॥<br/> ਛਨਨ ਛਨਨ ਕਰ ਛਣਕਣ ਘੁੰਘਰੂ ਠੁਮ ਠੁਮ ਪਾਉਂ ਉਠਾਵਨ ਗਤਪਰ ਆਵਨ॥<br/> ਤੂਰਨਰੋਹਬ ਕੇਸਰੀ ਪੋਤੀ ਲੀਲਾਵਤੀ ਮਿਲਾਵਨ ਪੁਰਬੀ ਗਾਵਨ॥<br/> ਏਹ ਹਿੰਡੋਲ ਸੰਗ ਸਹਸ ਕਨੀਜ਼ਕਾਂ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਹਰ ਮਨ ਭਾਵਨ ਮਜੇ ਦਿਖਾਵਨ॥੧੮੫॥<br/> ਦੀਪਕ ਸੰਗ ਪਦਮੰਜਰ ਕਮੋਦੀ ਗੁਜਰੀ ਟੋਡੀ ਮੈਲੀ ਅਰ ਕਚੈਲੀ॥<br/> ਕੰਵਲ ਕੁੰਭਮ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> h8j4gtsh6y32ezoeyhgh1kwwkiyyzd8 250 3271 241276 231023 2026-10-17T15:05:59Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241276 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੬੭}}</noinclude>ਕੁੰਤਲ ਸੁਤ ਰਾਮਾ ਚੰਪਕ ਲੁਭਲ ਬੇਲੀ ਗਲ ਅਲਬੇਲੀ॥<br/> ਔਰ ਕਲੰਗ ਹਮਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਅਠ ਸਤ ਫੂਲ ਰਵੇਲੀ ਕਿਧੌ ਚਿਬੇਲੀ॥<br/> ਐਮਨ ਸਜਤ ਕੁੰਭਾਰ ਪਨੇਰੀ ਰੁਦ੍ਯਾਨੀ ਸ਼ਿਵੇਲੀ ਨਾਰ ਰਵੇਲੀ॥੧੮੬॥<br/> ਜੈਜੈਵੰਤ ਮਲਾਰ ਚੇਰੀਆਂ ਸਾਥੋਂ ਛੈਲ ਛਬੀਲਾਂ ਉਮਦਾ ਡੀਲਾਂ॥<br/> ਕਰੈਂ ਨਿਰਤ ਮਾਹਬੂਬ ਬਤਾਵੈਂ ਗਾਵੇਂ ਖੂਬ ਅਸੀਲਾਂ ਰਸ ਵਿਚ ਜ਼ੀਲਾਂ॥<br/> ਤਤਥਈ ਤਾਥਈ ਤਤਥਈ ਗਤ ਲਈ ਮਾਨੋ ਕਾਮਨ ਕੀਲਾਂ ਕਰੇਂ ਰਸੀਲਾਂ॥<br/> ਏਹ ਦੀਪਕ ਦੇ ਸਾਥ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਟੁਰਦੀਆਂ ਲਟਕ ਰੰਗੀਲਾਂ ਮਾਨਿੰਦ ਫੀਲਾਂ॥੧੮੭॥<br/> ਸ੍ਰੀਰਾਗ ਗਾਵੈਂ ਸੰਗਲਾਵੈ ਕਰਨਾਟੀ ਬੈਰਾਰੀ ਸਿੰਧਵੀ ਪਿਆਰੀ॥<br/> ਰਾਮਕਲੀ ਪੁਨ ਭਲੀ ਰਲੀ ਪੁਨ ਗੌਡੀ ਪਾਚੋਂ ਨਾਰੀ ਗੁਲ ਉਜ੍ਯਾਰੀ॥<br/> ਗੁਜ ਗੰਭੀਰ ਗੌੜ ਸਿੰਧ ਕੁੰਭ ਗੰਭੀਰ ਦੀਦਾਰੀ ਮਾਲ ਪ੍ਯਾਰੀ॥<br/> ਆਨੋ ਨੰਦਨ ਰੰਗ ਰਸ ਭਿਨੇ ਜੜੇ ਨਗੀਨੇ ਕਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੁਰਾਰੀ॥੧੮੮॥<br/> ਮਾਲਸਿਰੀ ਸਸ ਰੇਖਾ ਕੁੰਭੀ ਬਿਛੀ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> pbui85ffsohv01k94zqlo6bkgavragj 250 3272 241178 231024 2026-10-17T14:55:08Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਅਰ ਬੰਛੀ ਗ੍ਰਾਈ ਗੋਡ ਮਲਾਈ॥<br/> ਮਾਨ ਹੰਸ ਪੁਨਰ ਦੇ ਸਰਸੁਤੀ ਰਸਜੀਲ ਉਮਦਾਈ ਦਿਸੇਂ ਸਫਾਈ॥<br/> ਤਾਲਗਰਾਮ ਸਪਤ ਸੁਰ ਤਾਰਾਂ ਸੁਘੜੇਘਨ ਚਤੁਰਾਈ ਅਨ ਪ੍ਰਗਟਾਈ॥<br/> ਆਠ ਚੇਰੀਆਂ ਸ੍ਰੀਰਾਗ ਸੰਗ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਛਬਵਾਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਜਗਾਈ॥੧੮੯॥<br/> ਮੇਘਰਾਗ ਸੁਭ ਭਾਂਤ ਅਲਾਪਿ੍ਯੋ ਮਾਨੋਂ ਪਰਤ ਪੁਹਾਰਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰਾਂ॥<br/> ਆਸਾਵਰੀ ਮਲਾਰੀ ਕੁੰਭੀ ਸੋਰਠ ਸੋਹਿ ਬਦਾਰਾਂ ਹਰ ਰੰਗ ਨਿਆਰਾਂ॥<br/> ਨਟਸਾਰੰਗ ਜਲੰਧ ਕਾਨੜਾ ਸੁਨ ਕਰ ਪੰਕੇ ਦਾਰਾਂ ਗੌਂਡ ਮਲਾਰਾਂ॥<br/> ਅਠਨੰਦਨ ਏਹ ਵਰਨੇ ਵਾਂਕੇ ਏਕ ਏਕਥੀਂ ਨਿ੍ਯਾਰਾਂ ਅਪਰ ਅਪਾਰਾਂ॥੧੯੦॥<br/> ਕਦਮ ਬੁਰਜ ਨਟ ਮਾਹੀ ਗਾਵੈਂ ਕਾਮ ਬੇਰੀ ਲਾਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨੀ॥<br/> ਕਵਲਾਂਹਲੀ ਪਹਾੜ ਹਬੇਰੀ ਚੇਰੀ ਆਠ ਬਖਾਨੀ ਬੁਝੈ ਗਿਯਾਨੀ॥<br/> ਰਾਗ ਖਸ਼ਟ ਅਰਤੀਸਰਾਗਨੀ ਅਠਤਾਲੀ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਸੁਤ ਪਹਛਾਨੀ॥੧੯੧॥<br/> ਐਸੇ ਲਾਇਕ ਨਾਇਕ ਗਾਇਕ ਹੋਸਨ ਇੰਦ ਅਖਾੜੇ ਰਾਜ ਦੁਆਰੇ॥<br/> ਹਰ ਨੇਮਤਾਂ ਖਾਵੈਂ ਲਾਵੈ ਉਮਦੇ ਤਾਨ ਕਰਾਰੇ<noinclude></noinclude> 9388cmihf1y9481uml62aw3cazrh2tb 241277 241178 2026-10-17T15:06:02Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241277 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੬੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਅਰ ਬੰਛੀ ਗ੍ਰਾਈ ਗੋਡ ਮਲਾਈ॥<br/> ਮਾਨ ਹੰਸ ਪੁਨਰ ਦੇ ਸਰਸੁਤੀ ਰਸਜੀਲ ਉਮਦਾਈ ਦਿਸੇਂ ਸਫਾਈ॥<br/> ਤਾਲਗਰਾਮ ਸਪਤ ਸੁਰ ਤਾਰਾਂ ਸੁਘੜੇਘਨ ਚਤੁਰਾਈ ਅਨ ਪ੍ਰਗਟਾਈ॥<br/> ਆਠ ਚੇਰੀਆਂ ਸ੍ਰੀਰਾਗ ਸੰਗ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਛਬਵਾਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਜਗਾਈ॥੧੮੯॥<br/> ਮੇਘਰਾਗ ਸੁਭ ਭਾਂਤ ਅਲਾਪਿ੍ਯੋ ਮਾਨੋਂ ਪਰਤ ਪੁਹਾਰਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰਾਂ॥<br/> ਆਸਾਵਰੀ ਮਲਾਰੀ ਕੁੰਭੀ ਸੋਰਠ ਸੋਹਿ ਬਦਾਰਾਂ ਹਰ ਰੰਗ ਨਿਆਰਾਂ॥<br/> ਨਟਸਾਰੰਗ ਜਲੰਧ ਕਾਨੜਾ ਸੁਨ ਕਰ ਪੰਕੇ ਦਾਰਾਂ ਗੌਂਡ ਮਲਾਰਾਂ॥<br/> ਅਠਨੰਦਨ ਏਹ ਵਰਨੇ ਵਾਂਕੇ ਏਕ ਏਕਥੀਂ ਨਿ੍ਯਾਰਾਂ ਅਪਰ ਅਪਾਰਾਂ॥੧੯੦॥<br/> ਕਦਮ ਬੁਰਜ ਨਟ ਮਾਹੀ ਗਾਵੈਂ ਕਾਮ ਬੇਰੀ ਲਾਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨੀ॥<br/> ਕਵਲਾਂਹਲੀ ਪਹਾੜ ਹਬੇਰੀ ਚੇਰੀ ਆਠ ਬਖਾਨੀ ਬੁਝੈ ਗਿਯਾਨੀ॥<br/> ਰਾਗ ਖਸ਼ਟ ਅਰਤੀਸਰਾਗਨੀ ਅਠਤਾਲੀ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਸੁਤ ਪਹਛਾਨੀ॥੧੯੧॥<br/> ਐਸੇ ਲਾਇਕ ਨਾਇਕ ਗਾਇਕ ਹੋਸਨ ਇੰਦ ਅਖਾੜੇ ਰਾਜ ਦੁਆਰੇ॥<br/> ਹਰ ਨੇਮਤਾਂ ਖਾਵੈਂ ਲਾਵੈ ਉਮਦੇ ਤਾਨ ਕਰਾਰੇ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 6zch04mcthhyz2p96nvtjiczvh5gpy4 250 3273 241179 231025 2026-10-17T14:55:10Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੬੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨਿਤ ਸ੍ਰਕਾਰੇ॥<br/> ਜੇਵਰ ਦਰਬ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਬਖਸ਼ੇ ਸੁਨੇ ਰਾਗ ਰੰਗ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਨਿਹਾਰੇ॥<br/> ਕਈ ਰੋਜ਼ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਸਾਥ ਪਿਆਰੇ॥੧੯੨॥<br/> ਬੱਬਨ ਬਲੋਚ ਨੌਰੋਜ ਬੀਚ ਲਿਖ ਕੇਚਮ ਅਰਜ਼ ਪੁਚਾਈ ਆਹਾ ਦਾਨਾਈ॥<br/> ਭੇਜੋ ਸ਼ੁਤਰਸ੍ਵਾਰ ਅਸਾਂ ਵਲ ਆਵਨ ਜੂਹ ਪਰਾਈ ਕਰਕੇ ਧਾਈ॥<br/> ਮੈ ਪਰ ਬੜਾ ਵਿਸਾਹ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਕਰ ਕੇ ਫੈਲੇ ਭਾਈ ਕਰਸਾਂ ਧਾਈ॥<br/> ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਵਾਚ ਪ੍ਯੋ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਗਾਈ ਧੀਰਜ ਆਈ॥੧੯੩॥<br/> ਹੋਤ ਅਲੀ ਸਦਵਾਇ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਆ ਬਲੋਚੋ ਧਾਵੋ ਦੇਰ ਨਾ ਲਾਵੋ॥<br/> ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਮੈਂ ਤਕਸੀਰ ਤੁਸਾਂਨੂੰ ਜੇ ਹੁਣ ਵੀਰ ਭਰਾਵੋ ਮੁੜ ਪਛਤਾਵੋ॥<br/> ਏਹ ਆਤਸ਼ ਜਿ੍ਯੋਂ ਤੁਸਾਂ ਜਗਾਈ ਹੱਥੀਂ ਆਪ ਬੁਝਾਓ ਆਪ ਮਿਲਾਵੋ॥<br/> ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਫਰੇਬ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਕੇਚਮ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਵੋ ਦਰਦ ਵੰਡਾਵੋ॥੧੯੪॥<br/> ਸ਼ੁਤਰ ਸਵਾਰ ਬਲੋਚ ਪੁਨੂੰ ਵਲ ਤੁਰੇ ਭਰੇ ਵਲ ਛਲਦੇ ਸੀਨਾਂ ਸਲਦੇ॥<br/> ਤੇਜ਼ ਕੈਫ਼ ਲੈ ਪੂਰਸੁਰਾਹੀਆਂ ਪਵਣ ਵਾਂਗ ਉ<noinclude></noinclude> 36u48133v4rupi3r9kgcmk6yqb1az7g 241278 241179 2026-10-17T15:06:04Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241278 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੬੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨਿਤ ਸ੍ਰਕਾਰੇ॥<br/> ਜੇਵਰ ਦਰਬ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਬਖਸ਼ੇ ਸੁਨੇ ਰਾਗ ਰੰਗ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਨਿਹਾਰੇ॥<br/> ਕਈ ਰੋਜ਼ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਸਾਥ ਪਿਆਰੇ॥੧੯੨॥<br/> ਬੱਬਨ ਬਲੋਚ ਨੌਰੋਜ ਬੀਚ ਲਿਖ ਕੇਚਮ ਅਰਜ਼ ਪੁਚਾਈ ਆਹਾ ਦਾਨਾਈ॥<br/> ਭੇਜੋ ਸ਼ੁਤਰਸ੍ਵਾਰ ਅਸਾਂ ਵਲ ਆਵਨ ਜੂਹ ਪਰਾਈ ਕਰਕੇ ਧਾਈ॥<br/> ਮੈ ਪਰ ਬੜਾ ਵਿਸਾਹ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਕਰ ਕੇ ਫੈਲੇ ਭਾਈ ਕਰਸਾਂ ਧਾਈ॥<br/> ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਵਾਚ ਪ੍ਯੋ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਗਾਈ ਧੀਰਜ ਆਈ॥੧੯੩॥<br/> ਹੋਤ ਅਲੀ ਸਦਵਾਇ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਆ ਬਲੋਚੋ ਧਾਵੋ ਦੇਰ ਨਾ ਲਾਵੋ॥<br/> ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਮੈਂ ਤਕਸੀਰ ਤੁਸਾਂਨੂੰ ਜੇ ਹੁਣ ਵੀਰ ਭਰਾਵੋ ਮੁੜ ਪਛਤਾਵੋ॥<br/> ਏਹ ਆਤਸ਼ ਜਿ੍ਯੋਂ ਤੁਸਾਂ ਜਗਾਈ ਹੱਥੀਂ ਆਪ ਬੁਝਾਓ ਆਪ ਮਿਲਾਵੋ॥<br/> ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਫਰੇਬ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਕੇਚਮ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਵੋ ਦਰਦ ਵੰਡਾਵੋ॥੧੯੪॥<br/> ਸ਼ੁਤਰ ਸਵਾਰ ਬਲੋਚ ਪੁਨੂੰ ਵਲ ਤੁਰੇ ਭਰੇ ਵਲ ਛਲਦੇ ਸੀਨਾਂ ਸਲਦੇ॥<br/> ਤੇਜ਼ ਕੈਫ਼ ਲੈ ਪੂਰਸੁਰਾਹੀਆਂ ਪਵਣ ਵਾਂਗ ਉ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 24zvrkkk1thanuqmfhhcxdehzh770p0 250 3274 241180 231026 2026-10-17T14:55:13Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਠ ਚਲਦੇ ਸਾਥ ਨ ਰਲਦੇ॥<br/> ਅੰਦਰ ਕੁਫਰ ਕਹਾਵਨ ਮੋਮਨ ਬੁਰਿਆਈਓਂ ਨਾ ਟਲਦੇ ਵਾਸੀ ਥਲਦੇ॥<br/> ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਆਇ ਭੰਬੋਰ ਪਨੂੰ ਨੂੰ ਪਾਏ ਪੇਚ ਅਕਲ ਦੇ ਮਿਲ ਵਿਚ ਗਲ ਦੇ॥੧੯੫॥<br/> ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਬਹੁ ਕੀਤੀ ਖ਼ਾਤਰ ਮਿਲੇ ਵਤਨ ਦੇ ਭਾਈ ਖੁਸ਼ੀ ਸਵਾਈ॥<br/> ਹਸ ੨ ਬਾਤਾਂ ਕਰਨ ਮਿੱਠੀਆਂ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਖੁਟਿਆਈ ਪ੍ਰੀਤ ਜਗਾਈ॥<br/> ਠਗ ਬਨਾਰਸੀ ਯਾ ਓਹ ਫੰਦਕ ਦਾਮ ਫਿਰੇਬ ਵਿਛਾਈ ਕਰ ਵਡਿਆਈ॥<br/> ਏਹ ਜੋੜੀ ਜਗ ਰਹੇ ਸਲਾਮਤ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਫਾਈ ਦਿਸਦੀ ਦਾਈ॥੧੯੬॥<br/> ਵਿਚ ਭੰਬੋਰ ਦੇ ਭਾਵ ਅਸਾਕੋ ਹੁਕਮ ਤੁਸਾਂ ਦਾ ਜ਼ਾਰੀ ਘਰ ਸਰਦਾਰੀ॥<br/> ਘਿਨਸਾਂ ਮਾਲ ਜ਼ੱਕਾਤ ਨਾ ਭਰਸਾਂ ਕਰਸਾਂ ਅਸਾਂ ਬੁਪਾਰੀ ਉਮਰ ਅਸਾਰੀ॥<br/> ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ ਵਸਾਹੇ ਦੋਨੋਂ ਕਰਦੇ ਖਾਤਰਦਾਰੀ ਨਰ ਅਰ ਨਾਰੀ॥<br/> ਸੱਜਨ ਜਾਂਨ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੇ ਮਹਿਲੀ ਧਾੜ ਉਤਾਰੀ ਅਕਲੋਂ ਹਾਰੀ॥੧੯੭॥<br/> ਅਜਵਾਇਨ ਖੁਰਸਾਨੀ ਕਾਹੂ ਅਰ ਖਸਖਾਸ ਮੰਗਾਈ ਪੀਸ ਮਿਲਾਈ॥<br/> ਫੂਲ ਕਾਸਨੀ ਕਾੜ ਬਨਫ਼ਸਾਂ ਗਰੀ<noinclude></noinclude> cpi91wd55ya24861dg203kgtz34mpvy 241279 241180 2026-10-17T15:06:07Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੭੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਠ ਚਲਦੇ ਸਾਥ ਨ ਰਲਦੇ॥<br/> ਅੰਦਰ ਕੁਫਰ ਕਹਾਵਨ ਮੋਮਨ ਬੁਰਿਆਈਓਂ ਨਾ ਟਲਦੇ ਵਾਸੀ ਥਲਦੇ॥<br/> ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਆਇ ਭੰਬੋਰ ਪਨੂੰ ਨੂੰ ਪਾਏ ਪੇਚ ਅਕਲ ਦੇ ਮਿਲ ਵਿਚ ਗਲ ਦੇ॥੧੯੫॥<br/> ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਬਹੁ ਕੀਤੀ ਖ਼ਾਤਰ ਮਿਲੇ ਵਤਨ ਦੇ ਭਾਈ ਖੁਸ਼ੀ ਸਵਾਈ॥<br/> ਹਸ ੨ ਬਾਤਾਂ ਕਰਨ ਮਿੱਠੀਆਂ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਖੁਟਿਆਈ ਪ੍ਰੀਤ ਜਗਾਈ॥<br/> ਠਗ ਬਨਾਰਸੀ ਯਾ ਓਹ ਫੰਦਕ ਦਾਮ ਫਿਰੇਬ ਵਿਛਾਈ ਕਰ ਵਡਿਆਈ॥<br/> ਏਹ ਜੋੜੀ ਜਗ ਰਹੇ ਸਲਾਮਤ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਫਾਈ ਦਿਸਦੀ ਦਾਈ॥੧੯੬॥<br/> ਵਿਚ ਭੰਬੋਰ ਦੇ ਭਾਵ ਅਸਾਕੋ ਹੁਕਮ ਤੁਸਾਂ ਦਾ ਜ਼ਾਰੀ ਘਰ ਸਰਦਾਰੀ॥<br/> ਘਿਨਸਾਂ ਮਾਲ ਜ਼ੱਕਾਤ ਨਾ ਭਰਸਾਂ ਕਰਸਾਂ ਅਸਾਂ ਬੁਪਾਰੀ ਉਮਰ ਅਸਾਰੀ॥<br/> ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ ਵਸਾਹੇ ਦੋਨੋਂ ਕਰਦੇ ਖਾਤਰਦਾਰੀ ਨਰ ਅਰ ਨਾਰੀ॥<br/> ਸੱਜਨ ਜਾਂਨ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੇ ਮਹਿਲੀ ਧਾੜ ਉਤਾਰੀ ਅਕਲੋਂ ਹਾਰੀ॥੧੯੭॥<br/> ਅਜਵਾਇਨ ਖੁਰਸਾਨੀ ਕਾਹੂ ਅਰ ਖਸਖਾਸ ਮੰਗਾਈ ਪੀਸ ਮਿਲਾਈ॥<br/> ਫੂਲ ਕਾਸਨੀ ਕਾੜ ਬਨਫ਼ਸਾਂ ਗਰੀ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> mb5mamfbamb3mge6v3u0ji9hldkj2u9 250 3275 241181 231027 2026-10-17T14:55:14Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਾਦਾਮ ਰਲਾਈ ਓਸ ਦੁਖਦਾਈ॥<br/> ਇਨ ਚੀਜੋਂ ਕੀ ਬਾਂਧ ਪੋਟਲੀ ਸਿਰਦੀ ਤਰਫ ਰਖਾਈ ਨੀਂਦ ਲਿਯਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਖਿਲਾਵੇ ਖਾਨਾ ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਉਠਾਈ ਦਿਲ ਖਟਿਆਈ॥੧੯੮॥<br/> ਮਗਜ ਬਾਦਾਮ ਬਨਫ਼ਸ਼ਾ ਖਸ਼ਖਸ ਕਾਹੂ ਤੁਖਮ ਮੰਗਾਯਾ ਮੇਵਾ ਪਾਇਆ॥<br/> ਚਾਰੋ ਚੀਜਾਂ ਪੀਸ ਮਿਲਾਈਆਂ ਹਲਵਾ ਖੂਬ ਬਨਾਯਾ ਉਸੇ ਖਿਲਾਇਆ॥<br/> ਲਈਆਂ ਆਪ ਖੁਸ਼ਬੋਈਆ ਸਿਰਕਾ ਤੱਕਿਆ ਬੁਰਾ ਪਰਾਯਾ ਹੈਫ ਕਮਾਇਆ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅਜਾਨ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਹੋਤਾਂ ਆਣ ਭੁਲਾਇਆ ਜਾਣ ਸਿਵਾਯਾ॥੧੯੯॥<br/> ਇਕ ਵੱਲ ਆਖ ਸ਼ਰਾਬ ਦੋਹੀਂ ਵੱਲ ਰਖਣੇਦਾਰ ਸੁਰਾਹੀ ਉਨਥੀ ਆਹੀ॥<br/> ਭਰਭਰ ਦੇਂਦੇ ਜਾਮ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਜਾਲਿਮ ਤੇਜਮਨਾਹੀ ਓਹ ਬਦਖ੍ਵਾਹੀ॥<br/> ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਆਪ ਪੀ ਪਾਨੀ ਸੱਸੀ ਉਨਹਾਂ ਵਿਸਾਹੀ ਬੇ ਗ਼ਮ ਆਹੀ॥<br/> ਦੁਸਮਨ ਨੀਂਦ ਵਿਗੋਈ ਸੋਈ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਇਲਾਹੀ ਐਵੇ ਚਾਹੀ॥੨੦੦॥<br/> ਕੀਆ ਕੈਹਰ ਇਕ ਹੋਤ ਬਲੋਚਾਂ ਬਾਹਰ ਭੇਤ ਰੁਲਾਇਆ ਫੂਲ<noinclude></noinclude> bq88b3cz6ocpbtviwm32e13aejq6xgz 241280 241181 2026-10-17T15:06:19Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੭੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਾਦਾਮ ਰਲਾਈ ਓਸ ਦੁਖਦਾਈ॥<br/> ਇਨ ਚੀਜੋਂ ਕੀ ਬਾਂਧ ਪੋਟਲੀ ਸਿਰਦੀ ਤਰਫ ਰਖਾਈ ਨੀਂਦ ਲਿਯਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਖਿਲਾਵੇ ਖਾਨਾ ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਉਠਾਈ ਦਿਲ ਖਟਿਆਈ॥੧੯੮॥<br/> ਮਗਜ ਬਾਦਾਮ ਬਨਫ਼ਸ਼ਾ ਖਸ਼ਖਸ ਕਾਹੂ ਤੁਖਮ ਮੰਗਾਯਾ ਮੇਵਾ ਪਾਇਆ॥<br/> ਚਾਰੋ ਚੀਜਾਂ ਪੀਸ ਮਿਲਾਈਆਂ ਹਲਵਾ ਖੂਬ ਬਨਾਯਾ ਉਸੇ ਖਿਲਾਇਆ॥<br/> ਲਈਆਂ ਆਪ ਖੁਸ਼ਬੋਈਆ ਸਿਰਕਾ ਤੱਕਿਆ ਬੁਰਾ ਪਰਾਯਾ ਹੈਫ ਕਮਾਇਆ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅਜਾਨ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਹੋਤਾਂ ਆਣ ਭੁਲਾਇਆ ਜਾਣ ਸਿਵਾਯਾ॥੧੯੯॥<br/> ਇਕ ਵੱਲ ਆਖ ਸ਼ਰਾਬ ਦੋਹੀਂ ਵੱਲ ਰਖਣੇਦਾਰ ਸੁਰਾਹੀ ਉਨਥੀ ਆਹੀ॥<br/> ਭਰਭਰ ਦੇਂਦੇ ਜਾਮ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਜਾਲਿਮ ਤੇਜਮਨਾਹੀ ਓਹ ਬਦਖ੍ਵਾਹੀ॥<br/> ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਆਪ ਪੀ ਪਾਨੀ ਸੱਸੀ ਉਨਹਾਂ ਵਿਸਾਹੀ ਬੇ ਗ਼ਮ ਆਹੀ॥<br/> ਦੁਸਮਨ ਨੀਂਦ ਵਿਗੋਈ ਸੋਈ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਇਲਾਹੀ ਐਵੇ ਚਾਹੀ॥੨੦੦॥<br/> ਕੀਆ ਕੈਹਰ ਇਕ ਹੋਤ ਬਲੋਚਾਂ ਬਾਹਰ ਭੇਤ ਰੁਲਾਇਆ ਫੂਲ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> hrjbclaaanq83atrdt417e328zqh3ij 250 3276 241182 231028 2026-10-17T14:55:15Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਖਿਲਾਇਆ॥<br/> ਹੋਗਿਆ ਬਹੁਤ ਬਿਹੋਸ਼ ਪੁੰਨੂੰ ਉਸ ਪਕੜ ਕਚਾਵੇ ਪਾਇਆ ਮੁੰਹ ਛਪਾਇਆ॥<br/> ਹੋਸੁਵਾਰ ਉਠਧਾਏ ਥਲਨੂੰ ਨਾਂ ਕਿਸ ਰਾਤ ਬੁਲਾਇਆ ਨਾਂ ਅਟਕਾਇਆ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਿਸਾਹ ਸੱਸੀ ਦਿਲ ਦਾਹ ਬਲੋਚਾਂ ਲਾਇਆ ਦਗਾ ਕਮਾਇਆ॥੨੦੧॥<br/> ਸੂਵੀ ਹੋਇਆ ਉਠਭਾਗੇ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਕਾਬੀ ਬੀਹ ਬਾਬੀ॥<br/> ਦੇ ਮਜੂਨ ਖਿਲਾਵਨ ਖਾਨਾਂ ਨਾਨ ਪੁਲਾਇ ਕਬਾਬੀ ਰਖਨ ਸ਼੍ਰਾਬੀ॥<br/> ਅੰਚਲ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸਤਕ ਉਸਦਾ ਰਮਕੇ ਜਿਯੋਂ ਮਹਿਤਾਬੀ ਸਾਨ ਨਵਾਬੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਰਾਹ ਵਿਚ ਦੁਸਮਨ ਮਤ ਮਿਲ ਕਰਨ ਖਰਾਬੀ ਵਗੇ ਸਿਤਾਬੀ॥੨੦੨॥<br/> ਅੰਦਰੀਂ ਖੋਟ ਬਨੇ ਬੇਦਰਦੀ ਹਥ ਕੁਰਾਨਪੁਰ ਧਰਕੇ ਕਲਮੇ ਭਰਕੇ॥<br/> ਥਲਦੇ ਵਾਸੀ ਨਿਰੇ ਲਬਾਸੀ ਅਸੀ ਧਸ ਵਿਚ ਘਰਦੇ ਚੋਰੀ ਸਰਕੇ॥<br/> ਪਰਤ ਦੇਖਦੇ ਮਿਸਲ ਸਗਾਲਾਂ ਓਝੜ ਧਾਏ ਡਰਕੇ ਰਾਹੋਂ ਟਰਕੇ॥<br/> ਜੇ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਉਠ ਬੈਂਦੀ ਜਾਨ ਦੇਂਦੀ ਮਿਤ ਮਰਕੇ ਦੋ ਹਥ ਕਰਕੇ॥੨੦੩॥<br/> ਤਰਗਜ਼ ਆਹਾ ਤੋਸ਼ੇ ਖਾਨੀ ਔਰ<noinclude></noinclude> jny2xq5ojnzauhayi09l434x2r0qkgy 241281 241182 2026-10-17T15:06:43Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੭੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਖਿਲਾਇਆ॥<br/> ਹੋਗਿਆ ਬਹੁਤ ਬਿਹੋਸ਼ ਪੁੰਨੂੰ ਉਸ ਪਕੜ ਕਚਾਵੇ ਪਾਇਆ ਮੁੰਹ ਛਪਾਇਆ॥<br/> ਹੋਸੁਵਾਰ ਉਠਧਾਏ ਥਲਨੂੰ ਨਾਂ ਕਿਸ ਰਾਤ ਬੁਲਾਇਆ ਨਾਂ ਅਟਕਾਇਆ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਿਸਾਹ ਸੱਸੀ ਦਿਲ ਦਾਹ ਬਲੋਚਾਂ ਲਾਇਆ ਦਗਾ ਕਮਾਇਆ॥੨੦੧॥<br/> ਸੂਵੀ ਹੋਇਆ ਉਠਭਾਗੇ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਕਾਬੀ ਬੀਹ ਬਾਬੀ॥<br/> ਦੇ ਮਜੂਨ ਖਿਲਾਵਨ ਖਾਨਾਂ ਨਾਨ ਪੁਲਾਇ ਕਬਾਬੀ ਰਖਨ ਸ਼੍ਰਾਬੀ॥<br/> ਅੰਚਲ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸਤਕ ਉਸਦਾ ਰਮਕੇ ਜਿਯੋਂ ਮਹਿਤਾਬੀ ਸਾਨ ਨਵਾਬੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਰਾਹ ਵਿਚ ਦੁਸਮਨ ਮਤ ਮਿਲ ਕਰਨ ਖਰਾਬੀ ਵਗੇ ਸਿਤਾਬੀ॥੨੦੨॥<br/> ਅੰਦਰੀਂ ਖੋਟ ਬਨੇ ਬੇਦਰਦੀ ਹਥ ਕੁਰਾਨਪੁਰ ਧਰਕੇ ਕਲਮੇ ਭਰਕੇ॥<br/> ਥਲਦੇ ਵਾਸੀ ਨਿਰੇ ਲਬਾਸੀ ਅਸੀ ਧਸ ਵਿਚ ਘਰਦੇ ਚੋਰੀ ਸਰਕੇ॥<br/> ਪਰਤ ਦੇਖਦੇ ਮਿਸਲ ਸਗਾਲਾਂ ਓਝੜ ਧਾਏ ਡਰਕੇ ਰਾਹੋਂ ਟਰਕੇ॥<br/> ਜੇ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਉਠ ਬੈਂਦੀ ਜਾਨ ਦੇਂਦੀ ਮਿਤ ਮਰਕੇ ਦੋ ਹਥ ਕਰਕੇ॥੨੦੩॥<br/> ਤਰਗਜ਼ ਆਹਾ ਤੋਸ਼ੇ ਖਾਨੀ ਔਰ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 0vywncxtccplcrhcqexxyir7rynf61a 250 3277 241183 231029 2026-10-17T14:55:17Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੩)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕਮਾਨ ਕਿਆਨੀ ਤੇਗ ਈਰਾਨੀ॥<br/> ਤੇਜ ਕਟਾਰੀ ਬੇਸ਼ ਦੋਧਾਰੀ ਕਾਰੀ ਜੋਗਨ ਸਾਨੀ ਕੋਤੇ ਖਾਨੀ॥<br/> ਸਿਪਰ ਖੂਬ ਗੈਂਡੇ ਦੀ ਆਹੀ ਜਾਇ ਨਾਂ ਸਿਫਤ ਬਖਾਨੀ ਰਾਜ ਨਸ਼ਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਕਈ ਤਨ ਬਹਿਦੇ ਕੱਢਦੇ ਇਕ ੨ ਕਾਨੀ ਰਖ ਦਿਲਜਾਨੀ॥੨੦੪॥<br/> ਬੀਤੀ ਰੈਨ ਹੋਯਾ ਦਿਨ ਰੌਸ਼ਨ ਸੁਤੀ ਪਈ ਨਿਰਾਲੀ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲੀ॥<br/> ਖੁਲਗਏ ਯਾਰ ਨਾ ਯਾਰ ਪੁਨੂੰ ਵਿਚ ਦਿਸਦੀ ਸੇਜਾ ਖਾਲੀ ਫਕਤ ਨਿਹਾਲੀ॥<br/> ਨਾ ਓਹ ਹਉਤ ਨਾ ਸ਼ੁਤਰ ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਕਰਗਏ ਸੇਹਰ ਬਿੰਗਾਲੀ ਆਫਤ ਡਾਲੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅਗਾਹ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਦਿਤੀ ਆਨ ਦਿਖਾਲੀ ਜਮ ਕੀ ਜਾਲੀ॥੨੦੫॥<br/> ਤਨ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜੋਸ਼ ਬਿਰਹੋਂ ਨੇ ਆਤਿਸ਼ ਜਾਰੇ ਝੱਲ ਨੂੰ ਤਾਵੇ ਜਲ ਨੂੰ॥<br/> ਜਿਉਂ ਮਾਧੋ ਨਲ ਵਿਛੜੇ ਦਾ ਦੁਖ ਬਣਿਆਂ ਕਾਮ ਕੰਦਲ ਨੂੰ ਝੁਰੇ ਅਕਲ ਨੂੰ॥<br/> ਨਾਂ ਉਹ ਜਾਮ ਹੀ ਆਹੀ ਰਾਹੀ ਹੋ ਗਏ ਥਲ ਨੂੰ ਕੇਚਮ ਵਲ ਨੂੰ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਦੇ ਘਾਤੀ ਕਾਤੀ ਦੇ ਗਏ ਗਲ ਨੂੰ ਲਖਿਯੋ ਨਾ ਛਲ ਨੂੰ॥੨੦੬॥<br/> ਰੋਂਦੇ<noinclude></noinclude> 5q5p6yhefjs15ydl0ygrmldndl5xdv1 241282 241183 2026-10-17T15:06:46Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੭੩)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕਮਾਨ ਕਿਆਨੀ ਤੇਗ ਈਰਾਨੀ॥<br/> ਤੇਜ ਕਟਾਰੀ ਬੇਸ਼ ਦੋਧਾਰੀ ਕਾਰੀ ਜੋਗਨ ਸਾਨੀ ਕੋਤੇ ਖਾਨੀ॥<br/> ਸਿਪਰ ਖੂਬ ਗੈਂਡੇ ਦੀ ਆਹੀ ਜਾਇ ਨਾਂ ਸਿਫਤ ਬਖਾਨੀ ਰਾਜ ਨਸ਼ਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਕਈ ਤਨ ਬਹਿਦੇ ਕੱਢਦੇ ਇਕ ੨ ਕਾਨੀ ਰਖ ਦਿਲਜਾਨੀ॥੨੦੪॥<br/> ਬੀਤੀ ਰੈਨ ਹੋਯਾ ਦਿਨ ਰੌਸ਼ਨ ਸੁਤੀ ਪਈ ਨਿਰਾਲੀ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲੀ॥<br/> ਖੁਲਗਏ ਯਾਰ ਨਾ ਯਾਰ ਪੁਨੂੰ ਵਿਚ ਦਿਸਦੀ ਸੇਜਾ ਖਾਲੀ ਫਕਤ ਨਿਹਾਲੀ॥<br/> ਨਾ ਓਹ ਹਉਤ ਨਾ ਸ਼ੁਤਰ ਉਨਹਾਂ ਦੇ ਕਰਗਏ ਸੇਹਰ ਬਿੰਗਾਲੀ ਆਫਤ ਡਾਲੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅਗਾਹ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਦਿਤੀ ਆਨ ਦਿਖਾਲੀ ਜਮ ਕੀ ਜਾਲੀ॥੨੦੫॥<br/> ਤਨ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜੋਸ਼ ਬਿਰਹੋਂ ਨੇ ਆਤਿਸ਼ ਜਾਰੇ ਝੱਲ ਨੂੰ ਤਾਵੇ ਜਲ ਨੂੰ॥<br/> ਜਿਉਂ ਮਾਧੋ ਨਲ ਵਿਛੜੇ ਦਾ ਦੁਖ ਬਣਿਆਂ ਕਾਮ ਕੰਦਲ ਨੂੰ ਝੁਰੇ ਅਕਲ ਨੂੰ॥<br/> ਨਾਂ ਉਹ ਜਾਮ ਹੀ ਆਹੀ ਰਾਹੀ ਹੋ ਗਏ ਥਲ ਨੂੰ ਕੇਚਮ ਵਲ ਨੂੰ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਦੇ ਘਾਤੀ ਕਾਤੀ ਦੇ ਗਏ ਗਲ ਨੂੰ ਲਖਿਯੋ ਨਾ ਛਲ ਨੂੰ॥੨੦੬॥<br/> ਰੋਂਦੇ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> aq3xmbwi5xl1d2egrxps6oe043nkal6 250 3278 241184 231030 2026-10-17T14:55:20Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241184 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨੈਨ ਨਾ ਚੈਨ ਜਿਗਰ ਨੂੰ ਆਨ ਬਣੇ ਦੁਖ ਭਾਰੇ ਆਂਹੀ ਮਾਰੇ॥<br/> ਪਟ ਪਟ ਬਾਰ ਉਲਾਰ ਦੇ ਕਰ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਉਤਾਰੇ ਧਰ ਪਰ ਡਾਰੇ॥<br/> ਡਾਰ ਵਿਸਾਰ ਕੁੰਜ ਜਿ੍ਯੋਂ ਕੂਕੇ ਪਲ ਪਲ ਯਾਰ ਚਿਤਾਰੇ ਸਿਦਕ ਨ ਹਾਰੇ॥<br/> ਦੋਸ ਨਹੀ ਲਖਸ਼ਾਹ ਪੁਨੂੰ ਵਿਚ ਹੋਤ ਗਏ ਕਰ ਕਾਰੇ ਹਾਇਸਯਾਰੇ॥੨੦੭॥<br/> ਦੋਜਖ ਬੀਚ ਨਹੀ ਦੁਖ ਐਸਾ ਜੈਸਾ ਯਾਰ ਵਿਛੋੜੇ ਜਿਗਰੇ ਫੋੜੇ॥<br/> ਉਠਦਾ ਸੂਲ ਹੂਲ ਕਰ ਪੈਂਦਾ ਦੇਂਦਾ ਖੂਬ ਮਰੋੜੇ ਖੂਨ ਨਿਚੋੜੇ॥<br/> ਹਟਕੇ ਧੋਬਨ ਮਾਉ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਅਜਲ ਥਲਨ ਜਮ ਥੋੜੇ ਦਮ ਰਹੇ ਥੋੜੇ॥<br/> ਜਿਵੇ ਅਮਾਵਸ ਰੈਨ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਲਖ ਲਖ ਦੁਖੀ ਚਕੋਰੇ ਨੈਨ ਨਾ ਜੋੜੇ॥੨੦੮॥<br/> ਰੰਗ ਜਰਦ ਦਮ ਸਰਦ ਭਰੇ ਹਾਈਆਂ ਕਰਦ ਵਗਾਈ ਤਨ ਵਿਚ ਸਬਰ ਨਾ ਮਨ ਵਿਚ॥<br/> ਖੁਲੇ ਬਾਰ ਰਿਪ ਛਾਯੋ ਮੁਖ ਜ੍ਯੋਂ ਸਸ ਬਿਕਸੇ ਤਪਵਣ ਵਿਚ ਜਾਂ ਝਬ ਘਣ ਵਿਚ॥<br/> ਜਿਉ ਸੁਦਾਗਰ ਝੁਰਦਾ ਆਕਰ ਮਾਲ ਛਿਨਾ ਕਰ ਬਨ ਵਿਚ ਤਹਿਗ ਗਵਨ ਵਿਚ॥<br/> ਮਾਉ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਕਹੇ ਸ਼ਾਹਲਖ ਰਖ ਲੱਜ ਬੈਠ ਅਮਨ<noinclude></noinclude> 3t0ybnq066910uh1ozyrw63zfs3qjk4 241283 241184 2026-10-17T15:06:48Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੭੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨੈਨ ਨਾ ਚੈਨ ਜਿਗਰ ਨੂੰ ਆਨ ਬਣੇ ਦੁਖ ਭਾਰੇ ਆਂਹੀ ਮਾਰੇ॥<br/> ਪਟ ਪਟ ਬਾਰ ਉਲਾਰ ਦੇ ਕਰ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਉਤਾਰੇ ਧਰ ਪਰ ਡਾਰੇ॥<br/> ਡਾਰ ਵਿਸਾਰ ਕੁੰਜ ਜਿ੍ਯੋਂ ਕੂਕੇ ਪਲ ਪਲ ਯਾਰ ਚਿਤਾਰੇ ਸਿਦਕ ਨ ਹਾਰੇ॥<br/> ਦੋਸ ਨਹੀ ਲਖਸ਼ਾਹ ਪੁਨੂੰ ਵਿਚ ਹੋਤ ਗਏ ਕਰ ਕਾਰੇ ਹਾਇਸਯਾਰੇ॥੨੦੭॥<br/> ਦੋਜਖ ਬੀਚ ਨਹੀ ਦੁਖ ਐਸਾ ਜੈਸਾ ਯਾਰ ਵਿਛੋੜੇ ਜਿਗਰੇ ਫੋੜੇ॥<br/> ਉਠਦਾ ਸੂਲ ਹੂਲ ਕਰ ਪੈਂਦਾ ਦੇਂਦਾ ਖੂਬ ਮਰੋੜੇ ਖੂਨ ਨਿਚੋੜੇ॥<br/> ਹਟਕੇ ਧੋਬਨ ਮਾਉ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਅਜਲ ਥਲਨ ਜਮ ਥੋੜੇ ਦਮ ਰਹੇ ਥੋੜੇ॥<br/> ਜਿਵੇ ਅਮਾਵਸ ਰੈਨ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਲਖ ਲਖ ਦੁਖੀ ਚਕੋਰੇ ਨੈਨ ਨਾ ਜੋੜੇ॥੨੦੮॥<br/> ਰੰਗ ਜਰਦ ਦਮ ਸਰਦ ਭਰੇ ਹਾਈਆਂ ਕਰਦ ਵਗਾਈ ਤਨ ਵਿਚ ਸਬਰ ਨਾ ਮਨ ਵਿਚ॥<br/> ਖੁਲੇ ਬਾਰ ਰਿਪ ਛਾਯੋ ਮੁਖ ਜ੍ਯੋਂ ਸਸ ਬਿਕਸੇ ਤਪਵਣ ਵਿਚ ਜਾਂ ਝਬ ਘਣ ਵਿਚ॥<br/> ਜਿਉ ਸੁਦਾਗਰ ਝੁਰਦਾ ਆਕਰ ਮਾਲ ਛਿਨਾ ਕਰ ਬਨ ਵਿਚ ਤਹਿਗ ਗਵਨ ਵਿਚ॥<br/> ਮਾਉ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਕਹੇ ਸ਼ਾਹਲਖ ਰਖ ਲੱਜ ਬੈਠ ਅਮਨ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> jrvxv3qnyt13mc0e75v0uollvln5xs9 250 3279 241185 231031 2026-10-17T14:55:22Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਵਿਚ ਬਾਗ ਚਮਨ ਵਿਚ॥੨੦੯॥<br/> ਜਾ ਰਹੇ ਚੈਨ ਸੁਰੈਨ ਥਲਾਂ ਅਜ ਦਿਸਦਾ ਬਾਗ ਡਰਾਵਾਂ ਦੁਖ ਵਿਚ ਛਾਵਾਂ॥<br/> ਹੋ ਜੋਗਣ ਉਠ ਤੁਰਾਂ ਨਾਦ ਲੈ ਕੰਨੀ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾਵਾਂ ਖਾਕ ਰੁਮਾਵਾਂ॥<br/> ਹੌਂ ਅਰ ਬੇਲੀ ਫਿਰਾਂ ਸੁਹੇਲੀ ਭਗਵਾ ਵੇਸ ਵਟਾਵਾਂ ਅਲਖ ਜਗਾਵਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾਂ ਟਲਸਾਂ ਚਲਸਾਂ ਰਲਸਾਂ ਸਾਥ ਸੁਹਾਵਾਂ ਤਪਤ ਬੁਝਾਵਾਂ॥੨੧੦॥<br/> ਤਦਾ ਮਾਸ ਸੁਕਾਯਾ ਮਜਨੂੰ ਦਿਲ ਥੀਂ ਨਾਹਿ ਵਿਸਾਰੀ ਲੇਲੀ ਪਿਆਰੀ॥<br/> ਸੀਰੀ ਹਿਤ ਫਰਿਹਾਦ ਪਾਇਆ ਦੁਖ ਨੈਹਰ ਲਿ੍ਯਾਯਾ ਭਾਰੀ ਚੀਰ ਪਹਾੜੀ॥<br/> ਜੇ ਆਸ਼ਕ ਓਹ ਹੋਗ ਗਿਆ ਵਗ ਉਤਰੇ ਕੈਫ ਖੁਮਾਰੀ ਨਾਂ ਕਰ ਜਾਰੀ॥<br/> ਲਖ ਲਖ ਧੋਬਨ ਦੇਂਦੀ ਅਕਲਾਂ ਤੂੰ ਬਨ ਧੀਉ ਸਚਾਰੀ ਨੀ ਮਾਂ ਵਾਰੀ॥੨੧੧॥<br/> ਦੁਸਮਨ ਮਾਈ ਹੋਤ ਗਿਰਦਨੀ ਭਰ ੨ ਦੇਣ ਰਜਾਲੇ ਕੈਫ ਪਿਆਲੇ॥<br/> ਸ਼ੇਰ ਜੇਰ ਕਰ ਪਾਇਆ ਪਿੰਜਰੇ ਨਾਂਹੀ ਹੋਸ਼ ਸਮਾਲੇ ਓਸ ਮਤਵਾਲੇ॥<br/> ਫੀਲ ਪਿਯਾਦ ਅਸ੫ ਰਖ ਫਰਜੀ ਕਾਯਮ ਰਹੇ ਦੁਵਾਲੇ ਗਿਰਗਾ ਆਲੇ ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਕਿਸਮਤ ਭਈ ਮਾਤੀ<noinclude></noinclude> 3a6t02ybrtuwwjqs4piy7tos2vu2gop 241284 241185 2026-10-17T15:06:51Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241284 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੭੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਵਿਚ ਬਾਗ ਚਮਨ ਵਿਚ॥੨੦੯॥<br/> ਜਾ ਰਹੇ ਚੈਨ ਸੁਰੈਨ ਥਲਾਂ ਅਜ ਦਿਸਦਾ ਬਾਗ ਡਰਾਵਾਂ ਦੁਖ ਵਿਚ ਛਾਵਾਂ॥<br/> ਹੋ ਜੋਗਣ ਉਠ ਤੁਰਾਂ ਨਾਦ ਲੈ ਕੰਨੀ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾਵਾਂ ਖਾਕ ਰੁਮਾਵਾਂ॥<br/> ਹੌਂ ਅਰ ਬੇਲੀ ਫਿਰਾਂ ਸੁਹੇਲੀ ਭਗਵਾ ਵੇਸ ਵਟਾਵਾਂ ਅਲਖ ਜਗਾਵਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾਂ ਟਲਸਾਂ ਚਲਸਾਂ ਰਲਸਾਂ ਸਾਥ ਸੁਹਾਵਾਂ ਤਪਤ ਬੁਝਾਵਾਂ॥੨੧੦॥<br/> ਤਦਾ ਮਾਸ ਸੁਕਾਯਾ ਮਜਨੂੰ ਦਿਲ ਥੀਂ ਨਾਹਿ ਵਿਸਾਰੀ ਲੇਲੀ ਪਿਆਰੀ॥<br/> ਸੀਰੀ ਹਿਤ ਫਰਿਹਾਦ ਪਾਇਆ ਦੁਖ ਨੈਹਰ ਲਿ੍ਯਾਯਾ ਭਾਰੀ ਚੀਰ ਪਹਾੜੀ॥<br/> ਜੇ ਆਸ਼ਕ ਓਹ ਹੋਗ ਗਿਆ ਵਗ ਉਤਰੇ ਕੈਫ ਖੁਮਾਰੀ ਨਾਂ ਕਰ ਜਾਰੀ॥<br/> ਲਖ ਲਖ ਧੋਬਨ ਦੇਂਦੀ ਅਕਲਾਂ ਤੂੰ ਬਨ ਧੀਉ ਸਚਾਰੀ ਨੀ ਮਾਂ ਵਾਰੀ॥੨੧੧॥<br/> ਦੁਸਮਨ ਮਾਈ ਹੋਤ ਗਿਰਦਨੀ ਭਰ ੨ ਦੇਣ ਰਜਾਲੇ ਕੈਫ ਪਿਆਲੇ॥<br/> ਸ਼ੇਰ ਜੇਰ ਕਰ ਪਾਇਆ ਪਿੰਜਰੇ ਨਾਂਹੀ ਹੋਸ਼ ਸਮਾਲੇ ਓਸ ਮਤਵਾਲੇ॥<br/> ਫੀਲ ਪਿਯਾਦ ਅਸ੫ ਰਖ ਫਰਜੀ ਕਾਯਮ ਰਹੇ ਦੁਵਾਲੇ ਗਿਰਗਾ ਆਲੇ ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਕਿਸਮਤ ਭਈ ਮਾਤੀ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 19wg2lxqttblcpa095w5ilzp5mhdhie 250 3280 241186 231032 2026-10-17T14:55:24Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241186 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨੀਦ ਘਣੇਘਰ ਗਾਲੇ ਆਫਤ ਡਾਲੇ॥੨੧੨॥<br/> ਕਾਇਮ ਰਖ ਤੂੰ ਦਿਲ ਅਪਨੇ ਨੂੰ ਨਾਂ ਕਰ ਬਾਤਾਂ ਝੱਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਲੱਲੀਆਂ॥<br/> ਚਾਵੇਂ ਪਾਹੰਗ ਪੈਨ ਵਲ ਕਮਰੇ ਜਿਉ ਅਰਵਾਹਾਂ ਫਲੀਆਂ ਨਰਮ ਉਂਗਲੀਆਂ॥<br/> ਬਾਲੂ ਰੇਤ ਤਪੇ ਥਲ ਮਾਰੂ ਨਾਜਕ ਏਹ ਦੁਖੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਜਾਨ ਤਲੀਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਾਹਿ ਸਭ ਲਾਈ ਸ਼ੌਕ ਰਾਹ ਗ੍ਰਸ ਖਲੀਆਂ ਸਕੀਆਂ ਰਲੀਆਂ॥੨੧੩॥<br/> ਪ੍ਰੇਮ ਜਿਨਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਨਾਹੀ ਛਡਦਾ ਹੋਸ਼ ਟਿਕਾਨੇ ਫਿਰਨ ਮੁਤਾਣੇ॥<br/> ਹਰਦਮ ਪੀਵਨ ਖੂਨ ਜਿਗਰਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਬਹੁਤ ਨਿਮਾਣੇ ਦਰਦ ਰਿਜਾਣੇ॥<br/> ਰਹੁਨੀ ਮਾਏ ਹਟਕ ਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਦੁਸਮਨ ਮੈ ਭਾਣੇ ਕਰੇਂ ਧਗਾਣੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾ ਫੁਰਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਡੱਸਿਆਂ ਨਾਗ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿਹੁ ਤਨ ਧਾਣੇ॥੨੧੪॥<br/> ਮਤ ਕਰ ਸ਼ੋਰ ਭੰਬੋਰ ਬੀਚ ਤੂੰ ਹੋ ਕਰ ਬੈਠ ਸਿ੍ਯਾਨੀ ਘਰ ਵਿਚ ਰਾਣੀ॥<br/> ਸਬਰ ਕਰੇ ਸਭ ਸਉਰੇ ਮਤਲਬ ਕਹਿਆ ਸਚ ਕਰ ਜਾਨੀ ਬਾਤ ਵਿਹਾਨੀ॥<br/> ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਉਪਾਉ<noinclude></noinclude> c9dlqbz7qkq25mm4e9j19pvhvvu6i2c 241285 241186 2026-10-17T15:06:55Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੭੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨੀਦ ਘਣੇਘਰ ਗਾਲੇ ਆਫਤ ਡਾਲੇ॥੨੧੨॥<br/> ਕਾਇਮ ਰਖ ਤੂੰ ਦਿਲ ਅਪਨੇ ਨੂੰ ਨਾਂ ਕਰ ਬਾਤਾਂ ਝੱਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਲੱਲੀਆਂ॥<br/> ਚਾਵੇਂ ਪਾਹੰਗ ਪੈਨ ਵਲ ਕਮਰੇ ਜਿਉ ਅਰਵਾਹਾਂ ਫਲੀਆਂ ਨਰਮ ਉਂਗਲੀਆਂ॥<br/> ਬਾਲੂ ਰੇਤ ਤਪੇ ਥਲ ਮਾਰੂ ਨਾਜਕ ਏਹ ਦੁਖੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਜਾਨ ਤਲੀਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਾਹਿ ਸਭ ਲਾਈ ਸ਼ੌਕ ਰਾਹ ਗ੍ਰਸ ਖਲੀਆਂ ਸਕੀਆਂ ਰਲੀਆਂ॥੨੧੩॥<br/> ਪ੍ਰੇਮ ਜਿਨਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਨਾਹੀ ਛਡਦਾ ਹੋਸ਼ ਟਿਕਾਨੇ ਫਿਰਨ ਮੁਤਾਣੇ॥<br/> ਹਰਦਮ ਪੀਵਨ ਖੂਨ ਜਿਗਰਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਬਹੁਤ ਨਿਮਾਣੇ ਦਰਦ ਰਿਜਾਣੇ॥<br/> ਰਹੁਨੀ ਮਾਏ ਹਟਕ ਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਦੁਸਮਨ ਮੈ ਭਾਣੇ ਕਰੇਂ ਧਗਾਣੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾ ਫੁਰਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਡੱਸਿਆਂ ਨਾਗ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿਹੁ ਤਨ ਧਾਣੇ॥੨੧੪॥<br/> ਮਤ ਕਰ ਸ਼ੋਰ ਭੰਬੋਰ ਬੀਚ ਤੂੰ ਹੋ ਕਰ ਬੈਠ ਸਿ੍ਯਾਨੀ ਘਰ ਵਿਚ ਰਾਣੀ॥<br/> ਸਬਰ ਕਰੇ ਸਭ ਸਉਰੇ ਮਤਲਬ ਕਹਿਆ ਸਚ ਕਰ ਜਾਨੀ ਬਾਤ ਵਿਹਾਨੀ॥<br/> ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਉਪਾਉ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 2yyiauck7dea3kzxvvxnxartlctgt58 250 3281 241187 231033 2026-10-17T14:55:25Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241187 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਮੰਗਵਾਵੇਂ ਸੁਖਮਾਨੀ ਇਨਹੀ ਟਕਾਣੀ॥<br/> ਮਾਂਉ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਲਬਰੀਆਂ ਓਹ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਮਤਾਣੀ ਇਸ਼ਕ ਰੰਜਾਣੀ॥੨੧੫॥<br/> ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਬੇ ਦਰਦ ਕਮਾਨ ਪਕੜਕੇ ਢੁਕਚੁਕ ਰਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਲਾਏ ਬਾਣ ਚੱਲਾਏ॥<br/> ਨਕਸੇਚੀਰ ਸਰੀਰ ਤੀਰ ਵਿਹੁ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਖੂਨਨ ਆਏ ਜਿਗਰ ਖਪਾਏ॥<br/> ਜਨਮ ਕਰਮ ਦੀ ਹਾਰੀ ਮਾਰੀ ਪੈਕੇ ਕਟਕ ਪਰਾਏ ਪ੍ਰਾਨ ਵੰਜਾਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵੈਰਾਗਨ ਨੀ ਮੈਂ ਕਿਉ ਜਣ ਰਖਿ੍ਯੋ ਮਾਏ ਬਹੁ ਦੁਖ ਪਾਏ॥੨੧੬॥<br/> ਜੇ ਰਬ ਚਾਹੇ ਆਣ ਮਿਲਾਵਾਂ ਰਖ੍ਯੋ ਖ਼੍ਵਾਹਸ ਜੈਂਦੀ ਤੂੰ ਜਿੰਦ ਮੈਂਦੀ॥<br/> ਵਿਚ ਭੰਬੋਰ ਦੇ ਕਰੇ ਹਕੂਮਤ ਖਲਕਤ ਰਈਯਤ ਤੈਂਦੀ ਥਲ ਅਰ ਨੈਂਦੀ॥<br/> ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਾਨ ਸੱਸੀ ਸਸ ਸੂਰਤ ਮੈਂ ਤੁਲ ਹੋਸ਼ ਨਾ ਕੈਂਦੀ ਅਕਲਾਂ ਦੇਂਦੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਰਾਹ ਵਿਚ ਮਰਸਾਂ ਮਾਂਉ ਵਾਰਨੇ ਲੈਂਦੀ ਕਿਉ ਹੈਂ ਵੈਂਦੀ॥੨੧੭॥<br/> ਗੁਜਰਨ ਬਰਸ ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਤੀ ਪਹਿਰ ਕਹਿਰ ਗਮ ਭੀਨੇ ਜਿਵੇਂ ਮਹੀਨੇ॥<br/> ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤੋੜ ਧਰਡਾਰੇ ਰੇਸ਼ਮ ਅਰ ਪਸ਼ਮੀਨੇ ਪੁਰਜੇ ਕੀਨੇ॥<br/> ਮਲੀ ਖਾਕ ਤਨ<noinclude></noinclude> aw853hdxbbzbiwdhzkz05y63zcw8lt0 241286 241187 2026-10-17T15:06:59Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੭੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਮੰਗਵਾਵੇਂ ਸੁਖਮਾਨੀ ਇਨਹੀ ਟਕਾਣੀ॥<br/> ਮਾਂਉ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਲਬਰੀਆਂ ਓਹ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਮਤਾਣੀ ਇਸ਼ਕ ਰੰਜਾਣੀ॥੨੧੫॥<br/> ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਬੇ ਦਰਦ ਕਮਾਨ ਪਕੜਕੇ ਢੁਕਚੁਕ ਰਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਲਾਏ ਬਾਣ ਚੱਲਾਏ॥<br/> ਨਕਸੇਚੀਰ ਸਰੀਰ ਤੀਰ ਵਿਹੁ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਖੂਨਨ ਆਏ ਜਿਗਰ ਖਪਾਏ॥<br/> ਜਨਮ ਕਰਮ ਦੀ ਹਾਰੀ ਮਾਰੀ ਪੈਕੇ ਕਟਕ ਪਰਾਏ ਪ੍ਰਾਨ ਵੰਜਾਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵੈਰਾਗਨ ਨੀ ਮੈਂ ਕਿਉ ਜਣ ਰਖਿ੍ਯੋ ਮਾਏ ਬਹੁ ਦੁਖ ਪਾਏ॥੨੧੬॥<br/> ਜੇ ਰਬ ਚਾਹੇ ਆਣ ਮਿਲਾਵਾਂ ਰਖ੍ਯੋ ਖ਼੍ਵਾਹਸ ਜੈਂਦੀ ਤੂੰ ਜਿੰਦ ਮੈਂਦੀ॥<br/> ਵਿਚ ਭੰਬੋਰ ਦੇ ਕਰੇ ਹਕੂਮਤ ਖਲਕਤ ਰਈਯਤ ਤੈਂਦੀ ਥਲ ਅਰ ਨੈਂਦੀ॥<br/> ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਾਨ ਸੱਸੀ ਸਸ ਸੂਰਤ ਮੈਂ ਤੁਲ ਹੋਸ਼ ਨਾ ਕੈਂਦੀ ਅਕਲਾਂ ਦੇਂਦੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਰਾਹ ਵਿਚ ਮਰਸਾਂ ਮਾਂਉ ਵਾਰਨੇ ਲੈਂਦੀ ਕਿਉ ਹੈਂ ਵੈਂਦੀ॥੨੧੭॥<br/> ਗੁਜਰਨ ਬਰਸ ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਤੀ ਪਹਿਰ ਕਹਿਰ ਗਮ ਭੀਨੇ ਜਿਵੇਂ ਮਹੀਨੇ॥<br/> ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤੋੜ ਧਰਡਾਰੇ ਰੇਸ਼ਮ ਅਰ ਪਸ਼ਮੀਨੇ ਪੁਰਜੇ ਕੀਨੇ॥<br/> ਮਲੀ ਖਾਕ ਤਨ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 0tf9w6trqao94dwaybaat87qr0ja1jl 250 3282 241188 231034 2026-10-17T14:55:27Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241188 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਣੀ ਦੀਵਾਨੀ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਸੁਖ ਛੀਨੇ ਅਤਿ ਦੁਖ ਦੀਨੇ॥<br/> ਮੈ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਚਾਰ ਹਜ ਕੱਰਸਾਂ ਕੇਚਮ ਵਾਂਗ ਮਦੀਨੇ ਵਸਦਾ ਸੀਨੇ॥੨੧੮॥<br/> ਪਕੜ ਸਊਰ ਤਯੂਰ ਬੇਪਰ ਨੂੰ ਲਾਉਨ ਦੂਰ ਉਡਾਰੀ ਬੈਠ ਪਿਆਰੀ॥<br/> ਬਰਸੇ ਨੂਰ ਜਹੂਰ ਸੁਬਕ ਤਨ ਹੁਸਨ ਹੂਰਦੀ ਭਾਰੀ ਕਟਕ ਕੰਧਾਰੀ॥<br/> ਨਾਂ ਹੁਨ ਝੂਰ ਸਰੂਰ ਦੇਖ ਸਹੁ ਚੂਰ ਕਰਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਗਮੀ ਕਹਾਰੀ॥<br/> ਛੋੜ ਫਤੂਰ ਗਰੂਰ ਯਾਦ ਰਖ ਦੇਈ ਮਾਉਂ ਵਿਚਾਰੀ ਲਖ ਦਿਲਦਾਰੀ॥੨੧੯॥<br/> ਸਾਕੀ ਬਿਨਾਂ ਸਰਾਬ ਖਖ ਜਿਉਂ ਬਿਨ ਮਹਿਤਾਬ ਨ ਮਾਣੇ ਰੂਹ ਉਤਾਣੇ॥<br/> ਆਬ ਬਿਨਾਂ ਵੈਰਾਨ ਬਾਗ ਜਿਉਂ ਫੁਲ ਅਰ ਫਲ ਕੁਮਲਾਨੇ ਦੁਖ ਅਤਿ ਧਾਨੇ॥<br/> ਜਲ ਬਿਨ ਮੀਨ ਪਰੋਂ ਬਿਨ ਪੰਛੀ ਤੜਪੇ ਜਿਵੇ ਨਿਤਾਣੇ ਮੌਤ ਰੰਜਾਣੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਾਹ ਮਿਤ ਬਾਸੋ ਦੇਸ ਸੁੰਜੇ ਮੋਹੇ ਭਾਣੇ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣੇ॥੨੨੦॥<br/> ਉਠਦਿਆਂ ਆਹੀ ਭੜਕਣ ਭਾਹੀ ਨਾਹੀ ਯਾਰ ਬਗਲ ਵਿਚ ਜਾਨ ਖਲਲ ਵਿਚ॥<br/> ਦਾਦਤ ਮੀਨ ਜੇਠ ਰੁਤ ਜੈਸੇ ਤੜਫੇ ਥੋੜੇ ਜਲ<noinclude></noinclude> rk3jzclabmmkuyxhzdq8ydscghmdf77 241287 241188 2026-10-17T15:07:02Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੭੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬਣੀ ਦੀਵਾਨੀ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਸੁਖ ਛੀਨੇ ਅਤਿ ਦੁਖ ਦੀਨੇ॥<br/> ਮੈ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਚਾਰ ਹਜ ਕੱਰਸਾਂ ਕੇਚਮ ਵਾਂਗ ਮਦੀਨੇ ਵਸਦਾ ਸੀਨੇ॥੨੧੮॥<br/> ਪਕੜ ਸਊਰ ਤਯੂਰ ਬੇਪਰ ਨੂੰ ਲਾਉਨ ਦੂਰ ਉਡਾਰੀ ਬੈਠ ਪਿਆਰੀ॥<br/> ਬਰਸੇ ਨੂਰ ਜਹੂਰ ਸੁਬਕ ਤਨ ਹੁਸਨ ਹੂਰਦੀ ਭਾਰੀ ਕਟਕ ਕੰਧਾਰੀ॥<br/> ਨਾਂ ਹੁਨ ਝੂਰ ਸਰੂਰ ਦੇਖ ਸਹੁ ਚੂਰ ਕਰਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਗਮੀ ਕਹਾਰੀ॥<br/> ਛੋੜ ਫਤੂਰ ਗਰੂਰ ਯਾਦ ਰਖ ਦੇਈ ਮਾਉਂ ਵਿਚਾਰੀ ਲਖ ਦਿਲਦਾਰੀ॥੨੧੯॥<br/> ਸਾਕੀ ਬਿਨਾਂ ਸਰਾਬ ਖਖ ਜਿਉਂ ਬਿਨ ਮਹਿਤਾਬ ਨ ਮਾਣੇ ਰੂਹ ਉਤਾਣੇ॥<br/> ਆਬ ਬਿਨਾਂ ਵੈਰਾਨ ਬਾਗ ਜਿਉਂ ਫੁਲ ਅਰ ਫਲ ਕੁਮਲਾਨੇ ਦੁਖ ਅਤਿ ਧਾਨੇ॥<br/> ਜਲ ਬਿਨ ਮੀਨ ਪਰੋਂ ਬਿਨ ਪੰਛੀ ਤੜਪੇ ਜਿਵੇ ਨਿਤਾਣੇ ਮੌਤ ਰੰਜਾਣੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਾਹ ਮਿਤ ਬਾਸੋ ਦੇਸ ਸੁੰਜੇ ਮੋਹੇ ਭਾਣੇ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣੇ॥੨੨੦॥<br/> ਉਠਦਿਆਂ ਆਹੀ ਭੜਕਣ ਭਾਹੀ ਨਾਹੀ ਯਾਰ ਬਗਲ ਵਿਚ ਜਾਨ ਖਲਲ ਵਿਚ॥<br/> ਦਾਦਤ ਮੀਨ ਜੇਠ ਰੁਤ ਜੈਸੇ ਤੜਫੇ ਥੋੜੇ ਜਲ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> mgtiywhr6fpi2wqq9sge74y4e52m3w0 250 3283 241189 231035 2026-10-17T14:55:30Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241189 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੭੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਵਿਚ ਰਹੇ ਨਾ ਬਲ ਵਿਚ॥<br/> ਵਸਦੇ ਹੋਭ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ੈਹਰ ਹੌਂ ਲੁੱਟੀਆਂ ਰੰਗ ਮਹੱਲ ਵਿਚ ਚੋਰਾਂ ਪਲ ਵਿਚ॥<br/> ਕੈਹ ਦਰ ਕਰੀ ਪੁਕਾਰ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਹੋਤ ਗਏ ਛਲ ਬਲ ਵਿਚ ਦੇ ਮੋਹ ਵਲ ਵਿਚ॥੨੨੧॥<br/> ਕੁਛ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਯਾ ਤੈਂਡਾ ਦੇਸ ਹੁਕਮ ਸੁਲਤਾਨੀ ਸਮਝ ਸੁਜਾਨੀ॥<br/> ਪਾਂਚ ਪਦਾਰਥ ਆਹੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮਾਂ ਪਿਉ ਹੁਸਨ ਜਵਾਨੀ ਸੁਰਗ ਨਸਾਨੀ॥<br/> ਲਾਓ ਦਾਓ ਬਿਠਲਾਓ ਚਉਕੀਆਂ ਪੱਤਣ ਔਰ ਚੋਗਾਨੀ ਖਾਸ ਮਕਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਜੋ ਫਾਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਗਵਾਵੇ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਅਪਨਾ ਸਾਨੀ॥੨੨੨॥<br/> ਮੈਂ ਬਿਹੋਸ ਫਰਮੋਸ਼ ਨੋਸ਼ ਗ਼ਮ ਇਸ਼ਕ ਜੋਸ਼ ਹਨ ਕਰਦੀ ਪਗ ਧਰ ਧਰਦੀ॥<br/> ਦਿਨ ਅਰ ਰੈਨ ਸਚੈਨ ਚੈਨ ਨਹੀ ਨੈਨ ਸੁਰਖ ਨ ਜਰਦੀ ਨੀਂਦ ਨਾ ਫਰਦੀ॥<br/> ਕੀਤੀ ਗਰਦ ਬੇਦਰਦ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਜਮ ਫਰਦ ਸਰਦ ਦਮ ਭਰਦੀ ਸੌਰੋਂ ਡਰਦੀ॥<br/> ਕਿਆ ਲਖ ਬਨੀ ਲਾਚਾਰੀ ਭਾਰੀ ਦਾਰੀ ਲਖੇ ਨਾ ਦਰਦੀ ਹਾਵੇ ਮਰਦੀ॥੨੨੩॥<br/><noinclude></noinclude> 6wqsd6qbf3sw7136zeux1r9mcz4hinr 241288 241189 2026-10-17T15:07:14Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੭੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਵਿਚ ਰਹੇ ਨਾ ਬਲ ਵਿਚ॥<br/> ਵਸਦੇ ਹੋਭ ਭੰਬੋਰ ਸ਼ੈਹਰ ਹੌਂ ਲੁੱਟੀਆਂ ਰੰਗ ਮਹੱਲ ਵਿਚ ਚੋਰਾਂ ਪਲ ਵਿਚ॥<br/> ਕੈਹ ਦਰ ਕਰੀ ਪੁਕਾਰ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਹੋਤ ਗਏ ਛਲ ਬਲ ਵਿਚ ਦੇ ਮੋਹ ਵਲ ਵਿਚ॥੨੨੧॥<br/> ਕੁਛ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਯਾ ਤੈਂਡਾ ਦੇਸ ਹੁਕਮ ਸੁਲਤਾਨੀ ਸਮਝ ਸੁਜਾਨੀ॥<br/> ਪਾਂਚ ਪਦਾਰਥ ਆਹੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮਾਂ ਪਿਉ ਹੁਸਨ ਜਵਾਨੀ ਸੁਰਗ ਨਸਾਨੀ॥<br/> ਲਾਓ ਦਾਓ ਬਿਠਲਾਓ ਚਉਕੀਆਂ ਪੱਤਣ ਔਰ ਚੋਗਾਨੀ ਖਾਸ ਮਕਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਜੋ ਫਾਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੰਗਵਾਵੇ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਅਪਨਾ ਸਾਨੀ॥੨੨੨॥<br/> ਮੈਂ ਬਿਹੋਸ ਫਰਮੋਸ਼ ਨੋਸ਼ ਗ਼ਮ ਇਸ਼ਕ ਜੋਸ਼ ਹਨ ਕਰਦੀ ਪਗ ਧਰ ਧਰਦੀ॥<br/> ਦਿਨ ਅਰ ਰੈਨ ਸਚੈਨ ਚੈਨ ਨਹੀ ਨੈਨ ਸੁਰਖ ਨ ਜਰਦੀ ਨੀਂਦ ਨਾ ਫਰਦੀ॥<br/> ਕੀਤੀ ਗਰਦ ਬੇਦਰਦ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਜਮ ਫਰਦ ਸਰਦ ਦਮ ਭਰਦੀ ਸੌਰੋਂ ਡਰਦੀ॥<br/> ਕਿਆ ਲਖ ਬਨੀ ਲਾਚਾਰੀ ਭਾਰੀ ਦਾਰੀ ਲਖੇ ਨਾ ਦਰਦੀ ਹਾਵੇ ਮਰਦੀ॥੨੨੩॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 4p327pppyedcw00ruzumvz3tom642fp 250 3284 241190 231036 2026-10-17T14:55:31Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241190 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨੀਹੇ ਕਰੀਯੋ ਫਰੇਬ ਲਿਖਾਈ ਅਪਨੇ ਦਿਲੋਂ ਉਸਾਰੀ ਏਹ ਦਿਲਦਾਰੀ॥<br/> ਖਾਨੇ ਆਹਿਲ ਜੁ ਕਾਲਬਖਾਨੇ ਦਾਨਸ਼ਮੰਦ ਸੁਚਾਰੀ ਸਮਝ ਪਿਯਾਰੀ॥<br/> ਕੇਚਮ ਬੀਚ ਲਿ੍ਯਾਏ ਮੈਂਕੂੰ ਵਲ ਛਲ ਹੋਤ ਬ੍ਯੋਪਾਰੀ ਬਨ ਹਿਤਕਾਰੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਿਸਾਹ ਨਾ ਕਰਦੀ ਘਰਦੀ ਡਰਦੀ ਭਾਰੀ ਰਖਨ ਬਡਾਰੀ॥੨੨੪॥<br/> ਹੇ ਮ੍ਰਿਗ ਨੈਨੀ ਦੇਖੇਂਗੀ ਸੁਖ ਦੁਖ ਕੋਈ ਦਿਨ ਜਰਨਾ ਜਲ ਨਹੀ ਮਰਨਾਂ॥<br/> ਤਪਤ ਸੁਰਾਹ ਨਾ ਸਕਦੇ ਨਾ ਘਰ ਬਾਹਰ ਪਾਉਂ ਨਾ ਧਰਨਾ ਧੁੱਪੋਂ ਡਰਨਾ॥<br/> ਲੌਂਦੀ ਭੁਖਨਾ ਕੁਖ ਰੁਖ ਜਲ ਇਤਬਿਧ ਤਜਿਆ ਹਰਨਾ ਥਲ ਦਾ ਚਰਨਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅੱਲਾਹ ਆਪ ਅਬ ਮੇਲ ਅਸਾਂ ਕਰਨਾਂ ਸ਼ੰਕਟ ਟਰਨਾਂ॥੨੨੫॥<br/> ਫਿਰਦਾ ਇਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਥਲਾਂ ਦਾ ਧੋਬਨ ਦੇਖ ਬੁਲਾਇਆ ਪਾਸ ਬੈਠਾਇਆ॥<br/> ਸਦ ਮਬਲਗ ਦੀ ਲੋਭ ਓਸਨੂੰ ਖਾਤਰ ਕਰੇ ਰਝਾਇਆ ਇਉਂ ਸਮਝਾਯਾ॥<br/> ਲੈ ਏਹ ਖਤ ਦਿਹੁ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਕਹੇ ਕੇਚਮ ਥੀਂ ਆਯਾ ਹੋਤ ਭਿਜਾਇਆ॥<br/> ਭੇਤ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਲਖੇ<noinclude></noinclude> mcvrqzs88ibk9pltz710jr0awp26lye 241289 241190 2026-10-17T15:07:21Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੮੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨੀਹੇ ਕਰੀਯੋ ਫਰੇਬ ਲਿਖਾਈ ਅਪਨੇ ਦਿਲੋਂ ਉਸਾਰੀ ਏਹ ਦਿਲਦਾਰੀ॥<br/> ਖਾਨੇ ਆਹਿਲ ਜੁ ਕਾਲਬਖਾਨੇ ਦਾਨਸ਼ਮੰਦ ਸੁਚਾਰੀ ਸਮਝ ਪਿਯਾਰੀ॥<br/> ਕੇਚਮ ਬੀਚ ਲਿ੍ਯਾਏ ਮੈਂਕੂੰ ਵਲ ਛਲ ਹੋਤ ਬ੍ਯੋਪਾਰੀ ਬਨ ਹਿਤਕਾਰੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਿਸਾਹ ਨਾ ਕਰਦੀ ਘਰਦੀ ਡਰਦੀ ਭਾਰੀ ਰਖਨ ਬਡਾਰੀ॥੨੨੪॥<br/> ਹੇ ਮ੍ਰਿਗ ਨੈਨੀ ਦੇਖੇਂਗੀ ਸੁਖ ਦੁਖ ਕੋਈ ਦਿਨ ਜਰਨਾ ਜਲ ਨਹੀ ਮਰਨਾਂ॥<br/> ਤਪਤ ਸੁਰਾਹ ਨਾ ਸਕਦੇ ਨਾ ਘਰ ਬਾਹਰ ਪਾਉਂ ਨਾ ਧਰਨਾ ਧੁੱਪੋਂ ਡਰਨਾ॥<br/> ਲੌਂਦੀ ਭੁਖਨਾ ਕੁਖ ਰੁਖ ਜਲ ਇਤਬਿਧ ਤਜਿਆ ਹਰਨਾ ਥਲ ਦਾ ਚਰਨਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅੱਲਾਹ ਆਪ ਅਬ ਮੇਲ ਅਸਾਂ ਕਰਨਾਂ ਸ਼ੰਕਟ ਟਰਨਾਂ॥੨੨੫॥<br/> ਫਿਰਦਾ ਇਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਥਲਾਂ ਦਾ ਧੋਬਨ ਦੇਖ ਬੁਲਾਇਆ ਪਾਸ ਬੈਠਾਇਆ॥<br/> ਸਦ ਮਬਲਗ ਦੀ ਲੋਭ ਓਸਨੂੰ ਖਾਤਰ ਕਰੇ ਰਝਾਇਆ ਇਉਂ ਸਮਝਾਯਾ॥<br/> ਲੈ ਏਹ ਖਤ ਦਿਹੁ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਕਹੇ ਕੇਚਮ ਥੀਂ ਆਯਾ ਹੋਤ ਭਿਜਾਇਆ॥<br/> ਭੇਤ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਲਖੇ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> nfqpp1syou9zd2bd93gfmkjrscqgjhe 250 3285 241191 231037 2026-10-17T14:55:33Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241191 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨਾ ਕੋਈ ਅਪਨਾਂ ਔਰ ਪਰਾਇਆ ਰਖੀਂ ਛਪਾਇਆ॥੨੨੬॥<br/> ਰਹੇ ਤੋਰ ਨਿਸ ਭੋਰ ਕਾਸਦਾਂ ਚਾਹੀਏ ਜੋਰ ਜਵਾਨੀ ਚਰਬ ਜੁਬਾਨੀ॥<br/> ਓਹ ਫ਼ਕੀਰ ਹਕੀਰ ਵਿਚਾਰਾ ਪੀਰ ਮਰਦ ਸੈਰਾਨੀ ਦੂਰ ਧਿਆਨੀ॥<br/> ਮਾਇਆ ਲੋਭ ਭੁਲਾਯਾ ਧਾਯਾ ਤਲਬ ਆਰਾਮ ਪੇਸ਼ਾਨੀ ਨਹਿ ਕੁਮਲਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅਗਾਹ ਰਾਹ ਕਰ ਲੈ ਗਈ ਦੁਸ਼ਮਨ ਬਾਨੀ ਮਾਉਂ ਬੇਗਾਨੀ॥੨੨੭॥<br/> ਸਿਰ ਸਲਾਮ ਕਰ ਜੋੜ ਹੁਕਮ ਲੈ ਢੋਯਾ ਖਤ ਸਰਕਾਰੇ ਓਸ ਹਲਕਾਰੇ॥<br/> ਸਾਹਜਾਦੀ ਇਉਂ ਜਾਤਾ ਮੈਂ ਕੂ ਦਸਤੀ ਮਾਂ ਪਤੀਆਰੇ ਕਾਗਜ਼ ਕਾਰੇ॥<br/> ਨੈਨ ਸੀਤ ਹੋ ਜਾਸਨ ਵਾਚੀ ਜੀ ਓਹ ਤਰਫ਼ ਹਮਾਰੇ ਲਿਖਿਓ ਪਿਆਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਭਾਹ ਤਨ ਜਾਗੀ ਜਦ ਓਹ ਹਰਫ਼ ਨਿਹਾਰੇ ਧਰ ਪਰ ਡਾਰੇ॥੨੨੮॥<br/> ਮੁਕਬਲ ਨਹੀ ਫੁਰਮਾਇਆ ਕਾਮਲ ਆਮਿਲ ਘਰ ਸਦਵਾਵਾਂ ਪਾਸ ਬਿਠਾਵਾਂ॥<br/> ਨਾਮਾ ਗਿਰਦ ਲਿਖਾਇ ਉਸਥੀਂ ਚਰਖੇ ਸਾਥ ਬੰਧਾਵਾਂ ਬਹੁਰ ਭੁਲਾਵਾਂ॥<br/> ਕੇਚਮ ਥੀਂ ਕਰ ਸਿਹਰ<noinclude></noinclude> 3yye9bgwc7cavof4tsgyz5ct1ltmxex 241290 241191 2026-10-17T15:07:24Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੮੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨਾ ਕੋਈ ਅਪਨਾਂ ਔਰ ਪਰਾਇਆ ਰਖੀਂ ਛਪਾਇਆ॥੨੨੬॥<br/> ਰਹੇ ਤੋਰ ਨਿਸ ਭੋਰ ਕਾਸਦਾਂ ਚਾਹੀਏ ਜੋਰ ਜਵਾਨੀ ਚਰਬ ਜੁਬਾਨੀ॥<br/> ਓਹ ਫ਼ਕੀਰ ਹਕੀਰ ਵਿਚਾਰਾ ਪੀਰ ਮਰਦ ਸੈਰਾਨੀ ਦੂਰ ਧਿਆਨੀ॥<br/> ਮਾਇਆ ਲੋਭ ਭੁਲਾਯਾ ਧਾਯਾ ਤਲਬ ਆਰਾਮ ਪੇਸ਼ਾਨੀ ਨਹਿ ਕੁਮਲਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਅਗਾਹ ਰਾਹ ਕਰ ਲੈ ਗਈ ਦੁਸ਼ਮਨ ਬਾਨੀ ਮਾਉਂ ਬੇਗਾਨੀ॥੨੨੭॥<br/> ਸਿਰ ਸਲਾਮ ਕਰ ਜੋੜ ਹੁਕਮ ਲੈ ਢੋਯਾ ਖਤ ਸਰਕਾਰੇ ਓਸ ਹਲਕਾਰੇ॥<br/> ਸਾਹਜਾਦੀ ਇਉਂ ਜਾਤਾ ਮੈਂ ਕੂ ਦਸਤੀ ਮਾਂ ਪਤੀਆਰੇ ਕਾਗਜ਼ ਕਾਰੇ॥<br/> ਨੈਨ ਸੀਤ ਹੋ ਜਾਸਨ ਵਾਚੀ ਜੀ ਓਹ ਤਰਫ਼ ਹਮਾਰੇ ਲਿਖਿਓ ਪਿਆਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਭਾਹ ਤਨ ਜਾਗੀ ਜਦ ਓਹ ਹਰਫ਼ ਨਿਹਾਰੇ ਧਰ ਪਰ ਡਾਰੇ॥੨੨੮॥<br/> ਮੁਕਬਲ ਨਹੀ ਫੁਰਮਾਇਆ ਕਾਮਲ ਆਮਿਲ ਘਰ ਸਦਵਾਵਾਂ ਪਾਸ ਬਿਠਾਵਾਂ॥<br/> ਨਾਮਾ ਗਿਰਦ ਲਿਖਾਇ ਉਸਥੀਂ ਚਰਖੇ ਸਾਥ ਬੰਧਾਵਾਂ ਬਹੁਰ ਭੁਲਾਵਾਂ॥<br/> ਕੇਚਮ ਥੀਂ ਕਰ ਸਿਹਰ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> gm6ftnnm5791fe9xcxqy9itnbwfs1x4 250 3286 241192 231038 2026-10-17T14:55:35Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241192 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਰ ਭੰਬੋਰ ਮੰਗਾਵਾਂ ਰਖ ਦਿਲ ਥਾਵਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਜੋ ਮੈਂਡੇ ਜੇਹੀਆਂ ਹੋਸਨ ਵਿਰਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਰਾਵਾਂ॥੨੨੯॥<br/> ਐਸੇ ਫਰੇਬ ਵਿਗੋਈ ਨੀ ਮੈਂ ਹੋਇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਸਰਕੇ ਇਧਰ ਉਧਰਕੇ॥<br/> ਯਾਰੰਗੀਨਾਂ ਮਾਲ ਖਜੀਨਾਂ ਲੈ ਗਏ ਉਠ ਪਰ ਧਰਕੇ ਸੀਨਾ ਫਰਕੇ॥<br/> ਥਲ ਵਿਚ ਚਲ ਦੁਖ ਸਹਿਨਾ ਮਾਈ ਭੰਨਾਂ ਨਾਹੀ ਡਰਕੇ ਅੰਦਰ ਘਰਕੇ॥<br/> ਇੰਉ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਫੁਰਮਾਇਆ ਮੂੰਹ ਕਿਬਲੇ ਵਲ ਕਰਕੇ ਕਲਮਾ ਭਰਕੇ॥੨੩੦॥<br/> ਮਾਂਪਿਉ ਅਕਸਰ ਹਾਰ ਰਹੇ ਚੁੱਪ ਉਸਨੇ ਘਣਾਸਲਾਹੀ ਮਨੀਓ ਨਾਹੀਂ॥<br/> ਦੁਖ ਔਲਾਦ ਦਾ ਸਹਿਆ ਨਾ ਜਾਂਦਾ ਕਰ ਕਰ ਖਲੀਆਂ ਬਾਹੀਂ ਰੋਵਨ ਆਹੀਂ॥<br/> ਰੰਗ ਮਹਲ ਵਿਚ ਰੋਵਨ ਸਹੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਲਾਇ ਸਭ ਵਾਹੀ ਮਿਟੀਆ ਨਾਹੀ॥<br/> ਇਸ਼ਕ ਜਿਨਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਫਿਰਦੇ ਨਾਂਹਿ ਪਛਾਹੀ ਤਾਂਗ ਅਗਾਹੀਂ॥੨੩੧॥<br/> ਘਰ ਵਿਚ ਕਈ ਗੁਲਾਮ ਬਾਂਦੀਆਂ ਆਹੇ ਸਬ ਅੰਨਸਾਰੀ ਜੋ ਨਰਨਾਰੀ॥<br/> ਪਾਲਕੀਆਂ ਰਥ ਬਹਿਲਾਂ<noinclude></noinclude> kbt8p3sk5aac9b0o3fah42sqaoqpau9 241291 241192 2026-10-17T15:07:27Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੮੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਰ ਭੰਬੋਰ ਮੰਗਾਵਾਂ ਰਖ ਦਿਲ ਥਾਵਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਜੋ ਮੈਂਡੇ ਜੇਹੀਆਂ ਹੋਸਨ ਵਿਰਲੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਗਿਰਾਵਾਂ॥੨੨੯॥<br/> ਐਸੇ ਫਰੇਬ ਵਿਗੋਈ ਨੀ ਮੈਂ ਹੋਇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਸਰਕੇ ਇਧਰ ਉਧਰਕੇ॥<br/> ਯਾਰੰਗੀਨਾਂ ਮਾਲ ਖਜੀਨਾਂ ਲੈ ਗਏ ਉਠ ਪਰ ਧਰਕੇ ਸੀਨਾ ਫਰਕੇ॥<br/> ਥਲ ਵਿਚ ਚਲ ਦੁਖ ਸਹਿਨਾ ਮਾਈ ਭੰਨਾਂ ਨਾਹੀ ਡਰਕੇ ਅੰਦਰ ਘਰਕੇ॥<br/> ਇੰਉ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਫੁਰਮਾਇਆ ਮੂੰਹ ਕਿਬਲੇ ਵਲ ਕਰਕੇ ਕਲਮਾ ਭਰਕੇ॥੨੩੦॥<br/> ਮਾਂਪਿਉ ਅਕਸਰ ਹਾਰ ਰਹੇ ਚੁੱਪ ਉਸਨੇ ਘਣਾਸਲਾਹੀ ਮਨੀਓ ਨਾਹੀਂ॥<br/> ਦੁਖ ਔਲਾਦ ਦਾ ਸਹਿਆ ਨਾ ਜਾਂਦਾ ਕਰ ਕਰ ਖਲੀਆਂ ਬਾਹੀਂ ਰੋਵਨ ਆਹੀਂ॥<br/> ਰੰਗ ਮਹਲ ਵਿਚ ਰੋਵਨ ਸਹੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਲਾਇ ਸਭ ਵਾਹੀ ਮਿਟੀਆ ਨਾਹੀ॥<br/> ਇਸ਼ਕ ਜਿਨਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਫਿਰਦੇ ਨਾਂਹਿ ਪਛਾਹੀ ਤਾਂਗ ਅਗਾਹੀਂ॥੨੩੧॥<br/> ਘਰ ਵਿਚ ਕਈ ਗੁਲਾਮ ਬਾਂਦੀਆਂ ਆਹੇ ਸਬ ਅੰਨਸਾਰੀ ਜੋ ਨਰਨਾਰੀ॥<br/> ਪਾਲਕੀਆਂ ਰਥ ਬਹਿਲਾਂ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> f5e8c1n0m5680wb4e8orb1ac2j6kvso 250 3287 241193 231039 2026-10-17T14:55:37Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੩)}} {{block center/s}}</noinclude> ਬੱਘੀਆਂ ਪੀਨਸ ਅਸਪ ਕੰਧਾਰੀ ਫੀਲ ਅਸਵਾਰੀ॥<br/> ਜੇਕਰ ਚੜ ਉਠ ਵੈਹਿੰਦੇ ਥਲ ਨੂੰ ਐਡ ਨ ਪੈਂਦੀ ਭਾਰੀ ਵਕਤ ਕਹਾਰੀ॥<br/> ਇਸ਼ਕ ਜੋਸ਼ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਕੀਨੀ ਆਨ ਲਾਚਾਰੀ ਹੋਸ਼ ਵਿਸਾਰੀ॥੨੩੨॥<br/> ਮਾਉਂ ਬਾਪ ਨੂੰ ਖਬਰ ਨਾ ਕੀਤੀ ਸੁਤੀ ਰਹੀ ਹਵੇਲੀ ਖਾਸ ਸਹੇਲੀ॥<br/> ਮਿਸਲ ਪਤੰਗ ਸ਼ਮਾਂ ਪਰਧਾਨੀ ਰਖਕੇ ਜਾਨ ਹਥੇਲੀ ਢੂੰਡਨ ਬੇਲੀ॥<br/> ਕਰਦੀ ਸ਼ੋਰ ਨ ਜੋਰ ਦੇਹ ਵਿਚ ਨੇਹ ਵੇਲਣੇ ਵੇਲੀ ਜਿਉ ਤਿਲ ਤੇਲੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਸਮ ਸੂਰਤ ਜਿਉਂ ਚੰਦਨ ਦੀ ਗੇਲੀ ਮੁਸ਼ਕ ਰਵੇਲੀ॥੨੩੩॥<br/> ਏਕ ਬਰੈਹਨਾ ਫ਼ਕੀਰ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਥਲ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰੀ ਆਇਆ ਉਸੇ ਬੁਲਾਯਾ॥<br/> ਕੱਜ ਰਖ ਸੀਸ ਕਹ੍ਯੋ ਉਨ ਚਸਮਾਂ ਤੂ ਗਜ ਸ੍ਵਾਂਗ ਬਨਾਯਾ ਖਾਕ ਰਮਾਯਾ॥<br/> ਬੋਲ੍ਯੋ ਮਸਤ ਨਾ ਨੈਨ ਛਪਾਵੈ ਆਸ਼ਕ ਸਚ ਨਾਂ ਲੁਕਾਇਆ ਆਨ ਫੁਰਮਾਇਯਾ॥<br/> ਬਾਰ ਨਹੀ ਏਹ ਖਾਰ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਚੁੱਭੇ ਪਗੀ ਤਨ ਖਾਇਆ ਸਿਰ ਆ ਛਾਯਾ॥੨੩੪॥<br/> ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਚੀਰ ਮਜਨੂੰ ਦਾ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ ਦਿੱਬ<noinclude></noinclude> s6ox0ndhpotftdqqq9lbm7bfdqq16xs 241292 241193 2026-10-17T15:07:30Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੮੩)}} {{block center/s}}</noinclude> ਬੱਘੀਆਂ ਪੀਨਸ ਅਸਪ ਕੰਧਾਰੀ ਫੀਲ ਅਸਵਾਰੀ॥<br/> ਜੇਕਰ ਚੜ ਉਠ ਵੈਹਿੰਦੇ ਥਲ ਨੂੰ ਐਡ ਨ ਪੈਂਦੀ ਭਾਰੀ ਵਕਤ ਕਹਾਰੀ॥<br/> ਇਸ਼ਕ ਜੋਸ਼ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਕੀਨੀ ਆਨ ਲਾਚਾਰੀ ਹੋਸ਼ ਵਿਸਾਰੀ॥੨੩੨॥<br/> ਮਾਉਂ ਬਾਪ ਨੂੰ ਖਬਰ ਨਾ ਕੀਤੀ ਸੁਤੀ ਰਹੀ ਹਵੇਲੀ ਖਾਸ ਸਹੇਲੀ॥<br/> ਮਿਸਲ ਪਤੰਗ ਸ਼ਮਾਂ ਪਰਧਾਨੀ ਰਖਕੇ ਜਾਨ ਹਥੇਲੀ ਢੂੰਡਨ ਬੇਲੀ॥<br/> ਕਰਦੀ ਸ਼ੋਰ ਨ ਜੋਰ ਦੇਹ ਵਿਚ ਨੇਹ ਵੇਲਣੇ ਵੇਲੀ ਜਿਉ ਤਿਲ ਤੇਲੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਸਮ ਸੂਰਤ ਜਿਉਂ ਚੰਦਨ ਦੀ ਗੇਲੀ ਮੁਸ਼ਕ ਰਵੇਲੀ॥੨੩੩॥<br/> ਏਕ ਬਰੈਹਨਾ ਫ਼ਕੀਰ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਥਲ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰੀ ਆਇਆ ਉਸੇ ਬੁਲਾਯਾ॥<br/> ਕੱਜ ਰਖ ਸੀਸ ਕਹ੍ਯੋ ਉਨ ਚਸਮਾਂ ਤੂ ਗਜ ਸ੍ਵਾਂਗ ਬਨਾਯਾ ਖਾਕ ਰਮਾਯਾ॥<br/> ਬੋਲ੍ਯੋ ਮਸਤ ਨਾ ਨੈਨ ਛਪਾਵੈ ਆਸ਼ਕ ਸਚ ਨਾਂ ਲੁਕਾਇਆ ਆਨ ਫੁਰਮਾਇਯਾ॥<br/> ਬਾਰ ਨਹੀ ਏਹ ਖਾਰ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਚੁੱਭੇ ਪਗੀ ਤਨ ਖਾਇਆ ਸਿਰ ਆ ਛਾਯਾ॥੨੩੪॥<br/> ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਚੀਰ ਮਜਨੂੰ ਦਾ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ ਦਿੱਬ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> gk0rj5xcl5ytdpi28if75kv4plhzep9 250 3288 241194 231040 2026-10-17T14:55:39Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸੂਲਾਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤੂਲਾਂ॥<br/> ਕੀ ਹੱਕ ਦਾ ਸਿਰ ਪਰ ਸਹਿੰਦੇ ਉਜ਼ਰ ਨਹੀ ਮਕਬੂਲਾਂ ਖਾਸ ਰਸੂਲਾਂ॥<br/> ਚੁੱਭਦੇ ਬਾਰ ਸਾਰ ਸਮ ਏਨਾ ਇਸ਼ਕ ਪੜਯੋ ਕਰ ਹੂਲਾਂ ਪਿਲ ਪਿਲ ਝੂਲਾਂ॥<br/> ਹੁਨ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਿਗਾਹ ਯਾਰ ਵਲ ਜੇ ਥਲ ਕਬੂਲਾਂ ਬਖਸ਼ੇ ਭੂਲਾਂ॥੨੩੫॥<br/> ਸੁਨ ਏਹ ਸੁਖਨ ਏਹ ਮਸਤ ਫਿਰ ਬੋਲ੍ਯੋ ਧਨ ਲਛਮੀ ਓਹ ਆਹੀ ਜਿਸ ਤੂੰ ਜਾਈ॥<br/> ਬੰਧਨ ਤਿਆਗ ਭਏ ਨਿਰਬੰਧਨ ਲਿਵ ਸਾਚੇ ਵਲ ਲਾਈ ਸੁਫਲਕਮਾਈ।<br/> ਪਾਕਦੀਦਾਰ ਨਿਰਾਰ ਤਿਰੀਆਹੁਨ ਸਾਬਿਤ ਸਿਦਕ ਸਫਾਈ ਨਜਰੀ ਆਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਿਗਾਹ ਨੇਕ ਧਰ ਫਿਕਰ ਕਰ੍ਯੋ ਕਰ ਪਾਈ ਚਸ਼ਮ ਨਿਵਾਈ॥੨੩੬॥<br/> ਬਾਂਕੀ ਚਟੋਰ ਚਕੋਰ ਹਸਤ ਸਮ ਮਟਕ ਮ੍ਰੋੜ ਮਰੇਲੀ ਚੰਦ ਚੰਬੇਲੀ॥<br/> ਖੰਜਰ ਨੈਨ ਬੈਨ ਕੋ ਕਲਵਤ ਐਨ ਭਵਾਂ ਧੰਨਸੇਲੀ ਆਲਖ ਮੇਲੀ॥<br/> ਬਿਧਯੂੰ ਲਖਿਯੋ ਸੰਜੋਗ ਭੋਗ ਤਜ ਲੀਤਾ ਯੋਗ ਨਵੇਲੀ ਗੋਰਖ ਚੇਲੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਪਸਾਰਮਾਰ ਕਰ ਯਾਰ ਹੈਯਤ ਅਲਬੇਲੀ ਫਿਰੇ ਅਕੇਲੀ॥੨੩੭॥<br/><noinclude></noinclude> 5fofqk83clpfqpbl8guz9ptne9tyc9a 241293 241194 2026-10-17T15:07:42Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੮੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸੂਲਾਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤੂਲਾਂ॥<br/> ਕੀ ਹੱਕ ਦਾ ਸਿਰ ਪਰ ਸਹਿੰਦੇ ਉਜ਼ਰ ਨਹੀ ਮਕਬੂਲਾਂ ਖਾਸ ਰਸੂਲਾਂ॥<br/> ਚੁੱਭਦੇ ਬਾਰ ਸਾਰ ਸਮ ਏਨਾ ਇਸ਼ਕ ਪੜਯੋ ਕਰ ਹੂਲਾਂ ਪਿਲ ਪਿਲ ਝੂਲਾਂ॥<br/> ਹੁਨ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਿਗਾਹ ਯਾਰ ਵਲ ਜੇ ਥਲ ਕਬੂਲਾਂ ਬਖਸ਼ੇ ਭੂਲਾਂ॥੨੩੫॥<br/> ਸੁਨ ਏਹ ਸੁਖਨ ਏਹ ਮਸਤ ਫਿਰ ਬੋਲ੍ਯੋ ਧਨ ਲਛਮੀ ਓਹ ਆਹੀ ਜਿਸ ਤੂੰ ਜਾਈ॥<br/> ਬੰਧਨ ਤਿਆਗ ਭਏ ਨਿਰਬੰਧਨ ਲਿਵ ਸਾਚੇ ਵਲ ਲਾਈ ਸੁਫਲਕਮਾਈ।<br/> ਪਾਕਦੀਦਾਰ ਨਿਰਾਰ ਤਿਰੀਆਹੁਨ ਸਾਬਿਤ ਸਿਦਕ ਸਫਾਈ ਨਜਰੀ ਆਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਿਗਾਹ ਨੇਕ ਧਰ ਫਿਕਰ ਕਰ੍ਯੋ ਕਰ ਪਾਈ ਚਸ਼ਮ ਨਿਵਾਈ॥੨੩੬॥<br/> ਬਾਂਕੀ ਚਟੋਰ ਚਕੋਰ ਹਸਤ ਸਮ ਮਟਕ ਮ੍ਰੋੜ ਮਰੇਲੀ ਚੰਦ ਚੰਬੇਲੀ॥<br/> ਖੰਜਰ ਨੈਨ ਬੈਨ ਕੋ ਕਲਵਤ ਐਨ ਭਵਾਂ ਧੰਨਸੇਲੀ ਆਲਖ ਮੇਲੀ॥<br/> ਬਿਧਯੂੰ ਲਖਿਯੋ ਸੰਜੋਗ ਭੋਗ ਤਜ ਲੀਤਾ ਯੋਗ ਨਵੇਲੀ ਗੋਰਖ ਚੇਲੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਪਸਾਰਮਾਰ ਕਰ ਯਾਰ ਹੈਯਤ ਅਲਬੇਲੀ ਫਿਰੇ ਅਕੇਲੀ॥੨੩੭॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> hdtn4wy331k0coaseqqdismyq2a1vwg 250 3289 241195 231041 2026-10-17T14:55:40Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸ਼ਰਮ ਹਜੂਰ ਹੂਰ ਕੀ ਸੂਰਤ ਔਰ ਨਾਂ ਰੂਪ ਨਿਹਾਰੇ ਬਿਨਾ ਪਿਆਰੇ॥<br/> ਕਾਨੋ ਨਿਕਟ ਦੋ ਤ੍ਰੀ ਸੁੰਦਰ ਬਿਧਨੇ ਆਪ ਸੰਵਾਰੇ ਦੋ ਤਿਲ ਕਾਲੇ॥<br/> ਗ਼ੈਰ ਕਲਾਮ ਨਾ ਜਾਵੇ ਭੀਤਰ ਬੈਠੇ ਓਹ ਰਖਵਾਰੇ ਰੋਕ ਦਵਾਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹੁ ਨਿਗਾਹ ਯਾਰ ਵਲ ਏਕੋ ਨਾਮ ਚਿਤਾਰੇ ਸੁਕਰ ਗੁਜ਼ਾਰੇ॥੨੩੮॥<br/> ਨਾਂ ਵਿਚ ਗਾਉਂ ਨਾ ਛਾਉਂ ਨਾ ਪਾਨੀ ਲੇਖ ਮੁਹਾਰ ਉਠਾਈ ਵਾਹ ਨਾ ਕਾਈ॥<br/> ਕਹੇ ਰਹੇ ਨਾ ਤੁਖਮ ਬਬੁਰਦਾ ਹੌਂ ਉਸ ਜੇਹੇ ਸਤਾਈ ਥਲੀ ਰੁਲਾਈ॥<br/> ਖਾਵਸ ਕੋਈ ਆਫਤ ਉਸਕੋ ਆਵਸ ਆਗੇ ਜਾਈ ਫਲ ਬੁਰਿ੍ਯਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਉਹ ਤਨ ਚਮਕੇ ਜਮਕੇ ਰਸਤੇ ਪਾਈ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਕਸਾਈ॥੨੩੯॥<br/> ਮੁੱਖ ਮਹਿਤਾਬ ਯਾਰ ਦਾ ਕਾਬਾ ਹੱਜ ਕਾਰਨ ਦੁਖ ਸਹਿੰਦੀ ਸਿਫਤਾਂ ਕਹਿੰਦੀ॥<br/> ਭਿਗ ਰਹੇ ਚੀਰ ਅਧੀਰ ਸਰੀਰੋਂ ਗਰਮੀ ਛਮਛਮ ਵਹਿੰਦੀ ਆਤਿਸ ਦਹਿੰਦੀ॥<br/> ਖੂਨ ਆਲੂਦਾ ਹੋਈਆਂ ਤਲੀਆਂ ਥਲ ਵਿਚ ਘਸ ੨ ਲਹਿੰਦੀ ਮਹਿੰਦੀ ਨਹਿੰਦੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਜਿਨਹਾਂ ਦੇ ਤਨ ਵਿਚ ਮਰਜ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਬਹਿੰ<noinclude></noinclude> sip0yi8qyt34q8m012hae41iy2qxaom 241294 241195 2026-10-17T15:07:46Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241294 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੮੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸ਼ਰਮ ਹਜੂਰ ਹੂਰ ਕੀ ਸੂਰਤ ਔਰ ਨਾਂ ਰੂਪ ਨਿਹਾਰੇ ਬਿਨਾ ਪਿਆਰੇ॥<br/> ਕਾਨੋ ਨਿਕਟ ਦੋ ਤ੍ਰੀ ਸੁੰਦਰ ਬਿਧਨੇ ਆਪ ਸੰਵਾਰੇ ਦੋ ਤਿਲ ਕਾਲੇ॥<br/> ਗ਼ੈਰ ਕਲਾਮ ਨਾ ਜਾਵੇ ਭੀਤਰ ਬੈਠੇ ਓਹ ਰਖਵਾਰੇ ਰੋਕ ਦਵਾਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹੁ ਨਿਗਾਹ ਯਾਰ ਵਲ ਏਕੋ ਨਾਮ ਚਿਤਾਰੇ ਸੁਕਰ ਗੁਜ਼ਾਰੇ॥੨੩੮॥<br/> ਨਾਂ ਵਿਚ ਗਾਉਂ ਨਾ ਛਾਉਂ ਨਾ ਪਾਨੀ ਲੇਖ ਮੁਹਾਰ ਉਠਾਈ ਵਾਹ ਨਾ ਕਾਈ॥<br/> ਕਹੇ ਰਹੇ ਨਾ ਤੁਖਮ ਬਬੁਰਦਾ ਹੌਂ ਉਸ ਜੇਹੇ ਸਤਾਈ ਥਲੀ ਰੁਲਾਈ॥<br/> ਖਾਵਸ ਕੋਈ ਆਫਤ ਉਸਕੋ ਆਵਸ ਆਗੇ ਜਾਈ ਫਲ ਬੁਰਿ੍ਯਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਉਹ ਤਨ ਚਮਕੇ ਜਮਕੇ ਰਸਤੇ ਪਾਈ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਕਸਾਈ॥੨੩੯॥<br/> ਮੁੱਖ ਮਹਿਤਾਬ ਯਾਰ ਦਾ ਕਾਬਾ ਹੱਜ ਕਾਰਨ ਦੁਖ ਸਹਿੰਦੀ ਸਿਫਤਾਂ ਕਹਿੰਦੀ॥<br/> ਭਿਗ ਰਹੇ ਚੀਰ ਅਧੀਰ ਸਰੀਰੋਂ ਗਰਮੀ ਛਮਛਮ ਵਹਿੰਦੀ ਆਤਿਸ ਦਹਿੰਦੀ॥<br/> ਖੂਨ ਆਲੂਦਾ ਹੋਈਆਂ ਤਲੀਆਂ ਥਲ ਵਿਚ ਘਸ ੨ ਲਹਿੰਦੀ ਮਹਿੰਦੀ ਨਹਿੰਦੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਜਿਨਹਾਂ ਦੇ ਤਨ ਵਿਚ ਮਰਜ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਬਹਿੰ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> f9qocuoh50m0ef2zdd0tgllnd99fra9 250 3290 241196 231042 2026-10-17T14:55:43Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦੀ ਹੋਸ਼ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ॥੨੪੦॥<br/> ਵਕਤ ਵਿਹਾਨਾ ਹਾਥ ਨਾ ਆਵੇ ਹੋਤ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਛਲ ਗਏ ਪਾ ਵਿਚ ਝਲ ਗਏ॥<br/> ਵਾਉ ਮੁਖਲਿਫ ਵੱਗੇ ਚੁਫੇਰਯੋਂ ਖੋਜ ਰੇਤ ਵਿਚ ਰਲ ਗਏ ਫੋਰੋਂ ਠਿਲ ਗਏ॥<br/> ਨੈਨ ਨਮਾਨੇ ਦਰਦ ਰੰਜਾਣੇ ਕਿਆ ਜਾਨਾ ਕਿਤਵਲ ਗਏ ਰਾਹੋਂ ਟਲ ਗਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਹੋਏ ਸੁਖ ਸੁਪਨਾ ਦੁਖ ਫਿਰਾਕ ਦੇ ਮਿਲ ਗਏ ਸੀਨਾਂ ਸਲ ਗਏ॥੨੪੧॥<br/> ਟੋਰ ਪਛਾਨੀ ਕਹੇ ਦੀਵਾਨੀ ਲੇਖ ਬੁਰੇ ਥੇ ਮੈਂਦੇ ਵਸ ਨਾ ਕੈਂਦੇ॥<br/> ਅਹਿਲ ਨਜੂਮ ਰੁੱਮਾਲ ਬਾਪ ਨੂੰ ਏਹੋ ਖਬਰਾਂ ਦੇਂਦੇ ਨਉਕਰ ਜੈਂਦੇ॥<br/> ਨਿਜ ਜਮਦੀ ਜਮ ਪਕੜ ਰੁੜਾ ਈ ਜੇ ਡੁਬਦੀ ਵਿਚ ਨੈਂ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾ ਪੈਂਦੇ॥<br/> ਕਿਸ ਬਿਧ ਹਉਂ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਯਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਨਾ ਸਾਹੁ ਨਾ ਲੈਂਦੇ ਦੁਸਮਨ ਵੈਂਦੇ॥੨੪੨॥<br/> ਸਾਰੋ ਸਖਤ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੀ ਸੂਲੀ ਪੁਲਸਰਾਤ ਨਜਰ ਆਵੇ ਥਲ ਤਨ ਤਾਵੇ॥<br/> ਦੁਖ ਸੁਖ ਸਮਝੇ ਇਕ ਸਮਾਨ ਜੋ ਅਪਨਾ ਆਪ ਵੰਜਾਵੇ ਸੋ ਸੌਹ ਪਾਵੇ॥<br/> ਸਾਂਗ ਸਤੀ ਦਾ ਬਨੀ ਬਾਵਰੀ ਸਾਬਿਤ ਕਦਮ ਉਠਾਵੇ ਸਨਮੁਖ ਧਾਵੇ॥<br/> ਏਹੋ ਚਾਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਦਿਲ<noinclude></noinclude> mnvm6kb7w4efduk71hg8qf294ctdixq 241295 241196 2026-10-17T15:07:49Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੮੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਦੀ ਹੋਸ਼ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ॥੨੪੦॥<br/> ਵਕਤ ਵਿਹਾਨਾ ਹਾਥ ਨਾ ਆਵੇ ਹੋਤ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਛਲ ਗਏ ਪਾ ਵਿਚ ਝਲ ਗਏ॥<br/> ਵਾਉ ਮੁਖਲਿਫ ਵੱਗੇ ਚੁਫੇਰਯੋਂ ਖੋਜ ਰੇਤ ਵਿਚ ਰਲ ਗਏ ਫੋਰੋਂ ਠਿਲ ਗਏ॥<br/> ਨੈਨ ਨਮਾਨੇ ਦਰਦ ਰੰਜਾਣੇ ਕਿਆ ਜਾਨਾ ਕਿਤਵਲ ਗਏ ਰਾਹੋਂ ਟਲ ਗਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਹੋਏ ਸੁਖ ਸੁਪਨਾ ਦੁਖ ਫਿਰਾਕ ਦੇ ਮਿਲ ਗਏ ਸੀਨਾਂ ਸਲ ਗਏ॥੨੪੧॥<br/> ਟੋਰ ਪਛਾਨੀ ਕਹੇ ਦੀਵਾਨੀ ਲੇਖ ਬੁਰੇ ਥੇ ਮੈਂਦੇ ਵਸ ਨਾ ਕੈਂਦੇ॥<br/> ਅਹਿਲ ਨਜੂਮ ਰੁੱਮਾਲ ਬਾਪ ਨੂੰ ਏਹੋ ਖਬਰਾਂ ਦੇਂਦੇ ਨਉਕਰ ਜੈਂਦੇ॥<br/> ਨਿਜ ਜਮਦੀ ਜਮ ਪਕੜ ਰੁੜਾ ਈ ਜੇ ਡੁਬਦੀ ਵਿਚ ਨੈਂ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾ ਪੈਂਦੇ॥<br/> ਕਿਸ ਬਿਧ ਹਉਂ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਯਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਨਾ ਸਾਹੁ ਨਾ ਲੈਂਦੇ ਦੁਸਮਨ ਵੈਂਦੇ॥੨੪੨॥<br/> ਸਾਰੋ ਸਖਤ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੀ ਸੂਲੀ ਪੁਲਸਰਾਤ ਨਜਰ ਆਵੇ ਥਲ ਤਨ ਤਾਵੇ॥<br/> ਦੁਖ ਸੁਖ ਸਮਝੇ ਇਕ ਸਮਾਨ ਜੋ ਅਪਨਾ ਆਪ ਵੰਜਾਵੇ ਸੋ ਸੌਹ ਪਾਵੇ॥<br/> ਸਾਂਗ ਸਤੀ ਦਾ ਬਨੀ ਬਾਵਰੀ ਸਾਬਿਤ ਕਦਮ ਉਠਾਵੇ ਸਨਮੁਖ ਧਾਵੇ॥<br/> ਏਹੋ ਚਾਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਦਿਲ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 69auf1vfjrhcf43ko88bntxc7dxl4hm 250 3291 241197 231043 2026-10-17T14:55:44Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਇਸ਼ਕ ਵਲੋਂ ਰੈਹ ਆਵੇ ਜਿੰਦੜੀ ਜਾਵੇ॥੨੪੩॥<br/> ਭਖ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਲਉਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਭਉਂਦੇ ਮਿਰਗ ਤਿਹਾਏ ਆਬ ਨ ਪਾਏ॥<br/> ਉਡਦੀ ਰੇਤ ਗਰਮ ਵਾ ਵਗਦੀ ਵਰਮ ਪਰੇਮ ਦੁਖ ਧਾਏ ਅੰਗ ਕੁਮਲਾਏ॥<br/> ਭੁਜ ਕਬਾਬ ਤਨ ਹੋਯਾ ਬਿਰੀਆ ਗਿਰੀਆਂ ਅੰਸੂ ਛਾਏ ਛੈਬਰ ਲਾਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਨਾ ਸਬਰ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਤੀਰ ਵਗਾਏ ਕਬਰ ਬੁਲਾਏ॥੨੪੪॥<br/> ਛੁਟੇ ਜਾਨ ਈਮਾਨ ਸਾਫ ਜੇ ਟੁੱਟੇ ਜਨ ਕਾ ਜਾਲਾ ਭੈਜਲ ਕਾਲਾ॥<br/> ਸਿਰ ਤਕਦਾਈ ਰਖ ਥਲ ਧਾਈ ਦਿਤਾ ਇਸ਼ਕ ਉਜਾਲਾ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ॥<br/> ਮੁਖ ਥੀਂ ਆਬ ਜੇ ਮੰਗਦੀ ਵਗਦਾ ਯਾ ਚਸਮਾ ਯਾ ਨਾਲਾ ਸੀਰੀਂ ਵਾਲਾ॥<br/> ਏਹੋ ਚਾਹ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਦਿਲ ਪੀਵਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਲਾ ਲੱਜਤ ਵਾਲਾ॥੨੪੫॥<br/> ਉਠਦੀ ਬੈਂਹਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਏਹ ਗਲ ਜਰਮ ਕਰਮ ਦੀ ਹਾਰੀ ਹੌਂ ਦੁਖਯਾਰੀ॥<br/> ਪਏ ਕਲੇਜੇ ਝਾਰੀ ਭਾਰੀ ਮਾਰੀ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੋ ਧਾਰੀ ਕਹਿਰ ਕਟਾਰੀ॥<br/> ਕੀਤੀ ਗਰਦ ਗੁਬਾਰੀ ਆਰੀ ਵਾਹਿਦ ਜਾਣ ਬਿਚਾਰੀ ਨਹਿ ਸੋਵਾਰੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨ ਕਾਹ ਚਾਹ ਥਲ ਦਿਨੇ ਨਾ<noinclude></noinclude> i3h9vqxx2f7mtzehsojqpxgfteif2r5 241296 241197 2026-10-17T15:07:53Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241296 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੮੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਇਸ਼ਕ ਵਲੋਂ ਰੈਹ ਆਵੇ ਜਿੰਦੜੀ ਜਾਵੇ॥੨੪੩॥<br/> ਭਖ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਲਉਂਦੇ ਰੋਂਦੇ ਭਉਂਦੇ ਮਿਰਗ ਤਿਹਾਏ ਆਬ ਨ ਪਾਏ॥<br/> ਉਡਦੀ ਰੇਤ ਗਰਮ ਵਾ ਵਗਦੀ ਵਰਮ ਪਰੇਮ ਦੁਖ ਧਾਏ ਅੰਗ ਕੁਮਲਾਏ॥<br/> ਭੁਜ ਕਬਾਬ ਤਨ ਹੋਯਾ ਬਿਰੀਆ ਗਿਰੀਆਂ ਅੰਸੂ ਛਾਏ ਛੈਬਰ ਲਾਏ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਨਾ ਸਬਰ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਤੀਰ ਵਗਾਏ ਕਬਰ ਬੁਲਾਏ॥੨੪੪॥<br/> ਛੁਟੇ ਜਾਨ ਈਮਾਨ ਸਾਫ ਜੇ ਟੁੱਟੇ ਜਨ ਕਾ ਜਾਲਾ ਭੈਜਲ ਕਾਲਾ॥<br/> ਸਿਰ ਤਕਦਾਈ ਰਖ ਥਲ ਧਾਈ ਦਿਤਾ ਇਸ਼ਕ ਉਜਾਲਾ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ॥<br/> ਮੁਖ ਥੀਂ ਆਬ ਜੇ ਮੰਗਦੀ ਵਗਦਾ ਯਾ ਚਸਮਾ ਯਾ ਨਾਲਾ ਸੀਰੀਂ ਵਾਲਾ॥<br/> ਏਹੋ ਚਾਹ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਦਿਲ ਪੀਵਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਲਾ ਲੱਜਤ ਵਾਲਾ॥੨੪੫॥<br/> ਉਠਦੀ ਬੈਂਹਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਏਹ ਗਲ ਜਰਮ ਕਰਮ ਦੀ ਹਾਰੀ ਹੌਂ ਦੁਖਯਾਰੀ॥<br/> ਪਏ ਕਲੇਜੇ ਝਾਰੀ ਭਾਰੀ ਮਾਰੀ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਦੋ ਧਾਰੀ ਕਹਿਰ ਕਟਾਰੀ॥<br/> ਕੀਤੀ ਗਰਦ ਗੁਬਾਰੀ ਆਰੀ ਵਾਹਿਦ ਜਾਣ ਬਿਚਾਰੀ ਨਹਿ ਸੋਵਾਰੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨ ਕਾਹ ਚਾਹ ਥਲ ਦਿਨੇ ਨਾ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> mndo9fmlclnxzfcabf4d675o7s9hehe 250 3292 241198 218302 2026-10-17T14:55:46Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੮੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕੋਈ ਬੁਪਾਰੀ ਤੁਰੀ ਉਜਾਰੀ॥੨੪੬॥<br/> ਆਹੀ ਕੈਹਰ ਦੁਪੈਹਰ ਜੇਠ ਦੀ ਧੁੱਪ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਕੜਕੇ ਆਤਿਸ਼ ਭੜਕੇ॥<br/> ਉਂਗਲੀਆਂ ਪੁਰ ਮਾਸ ਨਾ ਰਹਿਯਾ ਖੂਨ ਗਇਆ ਜਿਉਂ ਸੜਕੇ ਜਿਉਂ ਜੂੰ ਤੜਕੇ॥<br/> ਪਰ ਕੁਰਲਾਈ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਕਸਾਈ ਕਾਨੀ ਕਰੜੀ ਘੜ ਕੇ ਵਿਹੁ ਫਲ ਜੜ ਕੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾ ਸਬਰ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਸੂਲ ਜਿਗਰ ਵਿਚ ਰੜਕੇ ਜਿਉਂ ਮਛ ਫੜਕੇ॥੨੪੭॥<br/> ਹੋਇਆ ਥਾ ਬਦਸ਼ਗਨ ਅਗਯੋ ਜਾਚ ਨਾ ਰਹਯੋ ਸੁ ਜਰ ਦੀ ਛਿਕਿਆਂ ਤੁਰਦੀ॥<br/> ਦਸਾ ਸੂਲ ਇਕ ਪੇਸ਼ ਜੋਗਨੀ ਤਪਤ ਹਿਜਰ ਦੀ ਜਰਦੀ ਪਲ ਪਲ ਝੁਰਦੀ॥<br/> ਆਨ ਅਜਾਨ ਪਈ ਵਿਚ ਥਲ ਦੇ ਪਰਖ ਨਾ ਆਵੇ ਖੁਰਦੀ ਪੈਰ ਸ਼ੁਤਰ ਦੀ॥<br/> ਏਧਰ ਡਰ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਆ ਕਿਉਂ ਜਿਉ ਦਿਲ ਫੁਰਦੀ ਬਾਤ ਉਧਰ ਦੀ॥੨੪੮॥<br/> ਜੇਠ ਮਾਹਿ ਇਕ ਧੂਪ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਵਗਦੀ ਵਾਉ ਵਰੋਲੇ ਆਤਿਸ਼ ਝੋਲੇ॥<br/> ਹੋਤਾਂ ਜਾਤਾ<noinclude></noinclude> przzx87m2918d1nu3xv70aehscvztc3 241297 241198 2026-10-17T15:07:57Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241297 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੮੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਕੋਈ ਬੁਪਾਰੀ ਤੁਰੀ ਉਜਾਰੀ॥੨੪੬॥<br/> ਆਹੀ ਕੈਹਰ ਦੁਪੈਹਰ ਜੇਠ ਦੀ ਧੁੱਪ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਕੜਕੇ ਆਤਿਸ਼ ਭੜਕੇ॥<br/> ਉਂਗਲੀਆਂ ਪੁਰ ਮਾਸ ਨਾ ਰਹਿਯਾ ਖੂਨ ਗਇਆ ਜਿਉਂ ਸੜਕੇ ਜਿਉਂ ਜੂੰ ਤੜਕੇ॥<br/> ਪਰ ਕੁਰਲਾਈ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਕਸਾਈ ਕਾਨੀ ਕਰੜੀ ਘੜ ਕੇ ਵਿਹੁ ਫਲ ਜੜ ਕੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾ ਸਬਰ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਸੂਲ ਜਿਗਰ ਵਿਚ ਰੜਕੇ ਜਿਉਂ ਮਛ ਫੜਕੇ॥੨੪੭॥<br/> ਹੋਇਆ ਥਾ ਬਦਸ਼ਗਨ ਅਗਯੋ ਜਾਚ ਨਾ ਰਹਯੋ ਸੁ ਜਰ ਦੀ ਛਿਕਿਆਂ ਤੁਰਦੀ॥<br/> ਦਸਾ ਸੂਲ ਇਕ ਪੇਸ਼ ਜੋਗਨੀ ਤਪਤ ਹਿਜਰ ਦੀ ਜਰਦੀ ਪਲ ਪਲ ਝੁਰਦੀ॥<br/> ਆਨ ਅਜਾਨ ਪਈ ਵਿਚ ਥਲ ਦੇ ਪਰਖ ਨਾ ਆਵੇ ਖੁਰਦੀ ਪੈਰ ਸ਼ੁਤਰ ਦੀ॥<br/> ਏਧਰ ਡਰ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਆ ਕਿਉਂ ਜਿਉ ਦਿਲ ਫੁਰਦੀ ਬਾਤ ਉਧਰ ਦੀ॥੨੪੮॥<br/> ਜੇਠ ਮਾਹਿ ਇਕ ਧੂਪ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਵਗਦੀ ਵਾਉ ਵਰੋਲੇ ਆਤਿਸ਼ ਝੋਲੇ॥<br/> ਹੋਤਾਂ ਜਾਤਾ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 8uihu4ckndi061nw7h3uftb7310qcwv 250 3293 241199 218303 2026-10-17T14:55:48Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੮੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਏਹ ਗਿਰਦਾਨੇ ਆਈ ਕਟਕ ਅਤੋਲੇ ਐਸੀ ਡੋਲੇ॥<br/> ਹੋਗਏ ਗੁੱਡੀਆਂ ਉਡੀਆਂ ਹੋਸ਼ਾਂ ਭੁਲੀਆਂ ਗੁਡੀਆਂ ਢੋਲੇ ਉਡਣ ਖਡੋਲੇ॥<br/> ਇਉ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਆਹ ਭਰ ਕਹਿੰਦੀ ਲਿਯਾਇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੋਲੇ ਐਸ ਵਚੋਲੇ॥੨੪੯॥<br/> ਏਸ ਬਾਤ ਦੀ ਖਬਰ ਨਾ ਕੋਈ ਥਲ ਆ ਪਈ ਨਮਾਣੀ ਦਰਦ ਰੰਜਾਣੀ॥<br/> ਖਾਵੇ ਜਿਗਰ ਖੂਨ ਵਿਹੁ ਪੀਵੇ ਆਹਾਂ ਕਿਨੀ ਟਕਾਣੀ ਅਨ ਅਰ ਪਾਣੀ॥<br/> ਗੁਜਰੇ ਪੈਹਰ ਕੈਹਰ ਧੁਪ ਬਰਸੇ ਜਦੋਂ ਦੁਪੈਹਰ ਵਿਹਾਨੀ ਫਿਰ ਉਠ ਧਾਨੀ॥<br/> ਹਿਤ ਚਿਤ ਚਾਹ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਜੋੜੇ ਥੋੜੀ ਏਹ ਕਹਾਨੀ ਮਗਜ ਪਿਸਤਾਨੀ॥੨੫੦॥<br/> ਨਾਂ ਕੋਈ ਛਾਉਂ ਨਾ ਗਾਉਂ ਜਲ ਥਲ ਬਾਲੂ ਰੇਤ ਅੰਬਾਰਾਂ ਮਿਸਲ ਅਟਾਰਾਂ॥<br/> ਨਾਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾਂ ਚਾਹ ਨਾਂ ਰੁਖ ਭਖ ਲੌਂਦੇ ਭਖ ਬਿਸੀਆਰਾਂ ਤੂਲ ਉਜਾਰਾਂ॥<br/> ਪੰਖੀ ਪੰਖ ਨ ਫੜਕੇ ਦਿਨ ਕੋ ਰਾਤੀ ਸ਼ੁਤਰ ਕਤਾਰਾਂ ਤੁਰਨ ਹਜਾਰਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਭਾਹ ਥਲ ਤਾਏ ਅਹਿਰਨ ਜਿਵੇਂ ਲੁਹਾਰਾਂ ਹੇਠ ਭਠਿਯਾਰਾਂ॥੨੫੧॥<br/><noinclude></noinclude> s3xn1864cdtmj9u9ywnftvkak7hunyc 241298 241199 2026-10-17T15:08:02Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੮੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਏਹ ਗਿਰਦਾਨੇ ਆਈ ਕਟਕ ਅਤੋਲੇ ਐਸੀ ਡੋਲੇ॥<br/> ਹੋਗਏ ਗੁੱਡੀਆਂ ਉਡੀਆਂ ਹੋਸ਼ਾਂ ਭੁਲੀਆਂ ਗੁਡੀਆਂ ਢੋਲੇ ਉਡਣ ਖਡੋਲੇ॥<br/> ਇਉ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਆਹ ਭਰ ਕਹਿੰਦੀ ਲਿਯਾਇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੋਲੇ ਐਸ ਵਚੋਲੇ॥੨੪੯॥<br/> ਏਸ ਬਾਤ ਦੀ ਖਬਰ ਨਾ ਕੋਈ ਥਲ ਆ ਪਈ ਨਮਾਣੀ ਦਰਦ ਰੰਜਾਣੀ॥<br/> ਖਾਵੇ ਜਿਗਰ ਖੂਨ ਵਿਹੁ ਪੀਵੇ ਆਹਾਂ ਕਿਨੀ ਟਕਾਣੀ ਅਨ ਅਰ ਪਾਣੀ॥<br/> ਗੁਜਰੇ ਪੈਹਰ ਕੈਹਰ ਧੁਪ ਬਰਸੇ ਜਦੋਂ ਦੁਪੈਹਰ ਵਿਹਾਨੀ ਫਿਰ ਉਠ ਧਾਨੀ॥<br/> ਹਿਤ ਚਿਤ ਚਾਹ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਜੋੜੇ ਥੋੜੀ ਏਹ ਕਹਾਨੀ ਮਗਜ ਪਿਸਤਾਨੀ॥੨੫੦॥<br/> ਨਾਂ ਕੋਈ ਛਾਉਂ ਨਾ ਗਾਉਂ ਜਲ ਥਲ ਬਾਲੂ ਰੇਤ ਅੰਬਾਰਾਂ ਮਿਸਲ ਅਟਾਰਾਂ॥<br/> ਨਾਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾਂ ਚਾਹ ਨਾਂ ਰੁਖ ਭਖ ਲੌਂਦੇ ਭਖ ਬਿਸੀਆਰਾਂ ਤੂਲ ਉਜਾਰਾਂ॥<br/> ਪੰਖੀ ਪੰਖ ਨ ਫੜਕੇ ਦਿਨ ਕੋ ਰਾਤੀ ਸ਼ੁਤਰ ਕਤਾਰਾਂ ਤੁਰਨ ਹਜਾਰਾਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਭਾਹ ਥਲ ਤਾਏ ਅਹਿਰਨ ਜਿਵੇਂ ਲੁਹਾਰਾਂ ਹੇਠ ਭਠਿਯਾਰਾਂ॥੨੫੧॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> d492emmiaqf1lq8twd1jnzijw7ojibf 250 3294 241200 231044 2026-10-17T14:55:50Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੯੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਅਕਲ ਸ਼ਊਰ ਦੂਰ ਭਏ ਉਸ ਪਲ ਜਦ ਦੀ ਇਸ਼ਕ ਭਵਾਲੀ ਥਲ ਵਿਚ ਡਾਲੀ॥<br/> ਮਿਸਲ ਤ੍ਯੂਰ ਹੂਰ ਦੀ ਸੂਰਤ ਆਇ ਬਨੀ ਮਤਵਾਲੀ ਜਮਕੀ ਜਾਲੀ॥<br/> ਸਠ ਸਠ ਕੋਸ ਚੁਤਰਫੀ ਮਾਨਸ ਜਿੰਸ ਨਾ ਲਭਦੀ ਭਾਲੀ ਧਰਤੀ ਖਾਲੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਬਨਾਵਤ ਆਹੀ ਨਾ ਕੋਈ ਘਾਹੀਂ ਰਾਲੀ ਮਿਲਿਓ ਨਾ ਯਾਲੀ॥੨੫੨॥<br/> ਸੁਤਰ ਸਵਾਰ ਮੁਹਾਰ ਉਠਾਈ ਆਯਾ ਕਿਤੋਂ ਅਕਾਰਾ ਕਰੋ ਉਲਾਰਾ॥<br/> ਕਾਕਾ ਨਾਮ ਆਮ ਜਗਜਾਨੇ ਕੌਮ ਕਸਾਬ ਚਕਾਰਾ ਹਾਇੰਸਿਆਰਾ॥<br/> ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਾਦੀ ਜਦ ਦੇਖੀ ਦੂਰੋਂ ਹੂਰੋਂ ਤਨ ਉਜਿਆਰਾ ਅਤ ਚਮਕਾਰਾ॥<br/> ਓਸ ਜਾਤਾ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਯਾ ਕੋਈ ਟੂਟਾ ਤਾਰਾ ਫੁਲਕੋਂ ਭਾਰਾ॥੨੫੩॥<br/> ਨਾਮ ਪੰਨੂੰ ਦਾ ਹਰਦਮ ਲੈਂਦੀ ਵੈਂਦੀ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਕਸਾਈ ਹੋਸ਼ ਭੁਲਾਈ॥<br/> ਪਰੀ ਦੇਖ ਹੋਵੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੀ ਪਦਮਨ ਹੂਰ ਲਜਾਈ ਛਬ ਅਧਿਕਾਈ॥੨ਪ੪॥<br/> ਦੇਖ ਡੋਲਿਆ ਈਮਾਨ ਓਸੇ ਦਾ ਸੱਸੀ ਮੂੰਹ ਛਿਪਾਯਾ ਰੱਬ ਧਿਆਯਾ ॥<br/> ਕਰ ਵਾਹਰ ਜਿਉਂ ਨਾਹਰ ਕੋਲੋਂ ਸੁਲਮਾਂ ਆਪ ਬਚਾਇਆ ਬਿਲ<noinclude></noinclude> ez6y93iesx4l620ctahkho2edryxtv3 241299 241200 2026-10-17T15:08:22Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241299 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੯੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਅਕਲ ਸ਼ਊਰ ਦੂਰ ਭਏ ਉਸ ਪਲ ਜਦ ਦੀ ਇਸ਼ਕ ਭਵਾਲੀ ਥਲ ਵਿਚ ਡਾਲੀ॥<br/> ਮਿਸਲ ਤ੍ਯੂਰ ਹੂਰ ਦੀ ਸੂਰਤ ਆਇ ਬਨੀ ਮਤਵਾਲੀ ਜਮਕੀ ਜਾਲੀ॥<br/> ਸਠ ਸਠ ਕੋਸ ਚੁਤਰਫੀ ਮਾਨਸ ਜਿੰਸ ਨਾ ਲਭਦੀ ਭਾਲੀ ਧਰਤੀ ਖਾਲੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਬਨਾਵਤ ਆਹੀ ਨਾ ਕੋਈ ਘਾਹੀਂ ਰਾਲੀ ਮਿਲਿਓ ਨਾ ਯਾਲੀ॥੨੫੨॥<br/> ਸੁਤਰ ਸਵਾਰ ਮੁਹਾਰ ਉਠਾਈ ਆਯਾ ਕਿਤੋਂ ਅਕਾਰਾ ਕਰੋ ਉਲਾਰਾ॥<br/> ਕਾਕਾ ਨਾਮ ਆਮ ਜਗਜਾਨੇ ਕੌਮ ਕਸਾਬ ਚਕਾਰਾ ਹਾਇੰਸਿਆਰਾ॥<br/> ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਾਦੀ ਜਦ ਦੇਖੀ ਦੂਰੋਂ ਹੂਰੋਂ ਤਨ ਉਜਿਆਰਾ ਅਤ ਚਮਕਾਰਾ॥<br/> ਓਸ ਜਾਤਾ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਯਾ ਕੋਈ ਟੂਟਾ ਤਾਰਾ ਫੁਲਕੋਂ ਭਾਰਾ॥੨੫੩॥<br/> ਨਾਮ ਪੰਨੂੰ ਦਾ ਹਰਦਮ ਲੈਂਦੀ ਵੈਂਦੀ ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਕਸਾਈ ਹੋਸ਼ ਭੁਲਾਈ॥<br/> ਪਰੀ ਦੇਖ ਹੋਵੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੀ ਪਦਮਨ ਹੂਰ ਲਜਾਈ ਛਬ ਅਧਿਕਾਈ॥੨ਪ੪॥<br/> ਦੇਖ ਡੋਲਿਆ ਈਮਾਨ ਓਸੇ ਦਾ ਸੱਸੀ ਮੂੰਹ ਛਿਪਾਯਾ ਰੱਬ ਧਿਆਯਾ ॥<br/> ਕਰ ਵਾਹਰ ਜਿਉਂ ਨਾਹਰ ਕੋਲੋਂ ਸੁਲਮਾਂ ਆਪ ਬਚਾਇਆ ਬਿਲ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> srpij1giuvzzbiqa595p7ognv2j2vx9 250 3295 241201 231045 2026-10-17T14:55:51Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੯੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮ ਨਾ ਲਾਯਾ॥<br/> ਥੀਵਾਂ ਗਰਕ ਨਾਂ ਤਨ ਮੈਂਡੇ ਪਰ ਛੋਹੇ ਹਾਥ ਪ੍ਰਾਯਾ ਬਾਰ ਖੁਦਾਯਾ॥<br/> ਸੱਸੀ ਅਰਜ ਮੰਜੂਰ ਸ਼ਾਹਲਖ ਹੁਕਮ ਹਜੂਰੋਂ ਆਯਾ ਪੜਦਾ ਪਾਇਆ॥੨੫੫॥<br/> ਦਿਤਾ ਰਾਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਜੇਉਂ ਸੋਹਨੀ ਜਿਉਂ ਜਲ ਵਿਚ ਛਪ ਗਿਓ ਛਲ ਵਿਚ॥<br/> ਹੋਯਾ ਕਸਾਬ ਸ਼ਿਤਾਬ ਨਾਬੀਨਾ ਪੱਲੂ ਉਸਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਝੁਕਿਆ ਪਲ ਵਿਚ॥<br/> ਕਹਿੰਦਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਗੁਨਾਹ ਭਲਾ ਹਨ ਪੜਦਾ ਪਿਆ ਅਕਲ ਵਿਚ ਜਾਨ ਖਲੱਲ ਵਿਚ॥<br/> ਭੁਲ ਬਖਸ਼ਾਇ ਸਬੂਤ ਹੋਇਆ ਉਸ ਕਬਰ ਬਨਾਈ ਥਲ ਵਿਚ ਲਾ ਫੁਲ ਫਲ ਵਿਚ॥੨੫੬॥<br/> ਸੋਗ ਪਿਆ ਉਸ ਦਿਨ ਵਿਚ ਥਲਦੀ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਘਾਸ ਵਿਸਾਰੇ ਆਪਨੇ ਚਾਰੇ॥<br/> ਝੁਰਦੇ ਚੋਗ ਨਾ ਚੁਗਦੇ ਪੰਛੀ ਚਕਵੇ ਰੇਜ਼ਗੁਜਾਰੇ ਹੋਇ ਨਿਯਾਰੇ॥<br/> ਜਿਨ ਇਨਸਾਨ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਰੋਂਦੇ ਗਏ ਨਾਂ ਮੂਲ ਸਹਾਰੇ ਹੋਗਮ ਭਾਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਜਿਮੀ ਪਰ ਮਾਤਮ ਆਹੇ ਫਲਕ ਸਤਾਰੇ ਰੋਂਦੇ ਸਾਰੇ॥੨੫੭॥<br/> ਹੁੰਦੀ ਅਕਲ ਇਲਮ ਜੇ ਹੁੰਦਾ ਰਖਦੀ<noinclude></noinclude> knwn8ppf41nix9g6x48y9qdee9zezkh 241300 241201 2026-10-17T15:08:33Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੯੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮ ਨਾ ਲਾਯਾ॥<br/> ਥੀਵਾਂ ਗਰਕ ਨਾਂ ਤਨ ਮੈਂਡੇ ਪਰ ਛੋਹੇ ਹਾਥ ਪ੍ਰਾਯਾ ਬਾਰ ਖੁਦਾਯਾ॥<br/> ਸੱਸੀ ਅਰਜ ਮੰਜੂਰ ਸ਼ਾਹਲਖ ਹੁਕਮ ਹਜੂਰੋਂ ਆਯਾ ਪੜਦਾ ਪਾਇਆ॥੨੫੫॥<br/> ਦਿਤਾ ਰਾਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਜੇਉਂ ਸੋਹਨੀ ਜਿਉਂ ਜਲ ਵਿਚ ਛਪ ਗਿਓ ਛਲ ਵਿਚ॥<br/> ਹੋਯਾ ਕਸਾਬ ਸ਼ਿਤਾਬ ਨਾਬੀਨਾ ਪੱਲੂ ਉਸਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਝੁਕਿਆ ਪਲ ਵਿਚ॥<br/> ਕਹਿੰਦਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਗੁਨਾਹ ਭਲਾ ਹਨ ਪੜਦਾ ਪਿਆ ਅਕਲ ਵਿਚ ਜਾਨ ਖਲੱਲ ਵਿਚ॥<br/> ਭੁਲ ਬਖਸ਼ਾਇ ਸਬੂਤ ਹੋਇਆ ਉਸ ਕਬਰ ਬਨਾਈ ਥਲ ਵਿਚ ਲਾ ਫੁਲ ਫਲ ਵਿਚ॥੨੫੬॥<br/> ਸੋਗ ਪਿਆ ਉਸ ਦਿਨ ਵਿਚ ਥਲਦੀ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਘਾਸ ਵਿਸਾਰੇ ਆਪਨੇ ਚਾਰੇ॥<br/> ਝੁਰਦੇ ਚੋਗ ਨਾ ਚੁਗਦੇ ਪੰਛੀ ਚਕਵੇ ਰੇਜ਼ਗੁਜਾਰੇ ਹੋਇ ਨਿਯਾਰੇ॥<br/> ਜਿਨ ਇਨਸਾਨ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਰੋਂਦੇ ਗਏ ਨਾਂ ਮੂਲ ਸਹਾਰੇ ਹੋਗਮ ਭਾਰੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਜਿਮੀ ਪਰ ਮਾਤਮ ਆਹੇ ਫਲਕ ਸਤਾਰੇ ਰੋਂਦੇ ਸਾਰੇ॥੨੫੭॥<br/> ਹੁੰਦੀ ਅਕਲ ਇਲਮ ਜੇ ਹੁੰਦਾ ਰਖਦੀ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> kcdohoalwuaaja2r81ehuxz3dugmmtd 250 3296 241202 231046 2026-10-17T14:55:53Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੯੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬੀਨਾ ਬਾਨਾਂ ਕਾਜ ਸ਼ਹਾਨਾ॥<br/> ਏਹ ਲਿਖ ਕੇ ਰਖ ਤੁਰਦੀ ਚੇਰੀ ਅਸਾਂ ਬਚਾਈਆਂ ਜਾਨਾਂ ਖਉਫ ਬੇਗਾਨਾਂ॥<br/> ਲਿਖੀ ਅਸਾਂਨੂੰ ਵਤ ਘਿਨਵੰਜਸਾਂ ਥਲ ਹੀ ਆਤਿਸ ਖਾਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਾ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਦੋਊ ਘਰ ਗਾਲੇ ਕੀਆ ਕਹਿਰ ਕਰਵਾਨਾਂ ਬੇਈਮਾਨਾਂ॥੨੫੮॥<br/> ਮੁਨਕਰ ਅਤੇ ਨਕੀਰ ਕਬਰ ਵਿਚ ਦਿਤੀ ਆ ਦਿਖਲਾਈ ਸੱਸੀ ਬੁਲਾਈ॥<br/> ਪੁਛਨ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਲਗੇ ਉਸ ਅਗੋਂ ਦੇ ਦੁਹਾਈ ਦੋਸ ਨਾ ਰਾਈ॥<br/> ਮੈਨੂੰ ਛਲਕਰ ਤੁਮ ਦੁਖ ਦੇ ਗਏ ਲੈ ਗਏ ਥਲ ਸੁਖਦਾਈ ਜੂਹ ਪ੍ਰਾਈ॥<br/> ਇਯੋ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਬੋਲੇ ਨਾ ਹਮ ਹੋਤ ਮਿਲਾਈ ਤੂੰ ਹਕਾਈ॥੨੫੯॥<br/> ਭੇਜੇ ਆਵਹਿ ਪਾਕ ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਬਜਾਇ ਲਿਆਵਾਂ ਮੋਏ ਜਵਾਂਵਾਂ॥<br/> ਐਬ ਸਵਾਬ ਹਿਸਾਬ ਸਮਝ ਸੁਨ ਦਫਤਰ ਊਪਰ ਲਾਵਾਂ ਹਰ ਹਰ ਥਾਵਾਂ॥<br/> ਗੁਨਹਗਾਰ ਚੁਨ ਡਾਰ ਨਰਕ ਅਰ ਨੇਕਾਂ ਸੁਰਗ ਪੁਜਾਵਾਂ ਸੁਖ ਦਿਖਲਾਵਾਂ॥<br/> ਕੇਹਾ ਵਾਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਮੁਖ ਵਸੇ ਜਹਾਂ ਮਿਤਥਾਵਾਂ ਤਹਾਂ ਸੁਹਾਵਾਂ॥੨੬੦॥<br/> ਹੁਕਮ ਖੁਦਾ ਦਾ ਸਿਰਪਰ<noinclude></noinclude> b37tnpgxbi26g610n2wkd530ojpi537 241301 241202 2026-10-17T15:08:38Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੯੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਬੀਨਾ ਬਾਨਾਂ ਕਾਜ ਸ਼ਹਾਨਾ॥<br/> ਏਹ ਲਿਖ ਕੇ ਰਖ ਤੁਰਦੀ ਚੇਰੀ ਅਸਾਂ ਬਚਾਈਆਂ ਜਾਨਾਂ ਖਉਫ ਬੇਗਾਨਾਂ॥<br/> ਲਿਖੀ ਅਸਾਂਨੂੰ ਵਤ ਘਿਨਵੰਜਸਾਂ ਥਲ ਹੀ ਆਤਿਸ ਖਾਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਾ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਦੋਊ ਘਰ ਗਾਲੇ ਕੀਆ ਕਹਿਰ ਕਰਵਾਨਾਂ ਬੇਈਮਾਨਾਂ॥੨੫੮॥<br/> ਮੁਨਕਰ ਅਤੇ ਨਕੀਰ ਕਬਰ ਵਿਚ ਦਿਤੀ ਆ ਦਿਖਲਾਈ ਸੱਸੀ ਬੁਲਾਈ॥<br/> ਪੁਛਨ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਲਗੇ ਉਸ ਅਗੋਂ ਦੇ ਦੁਹਾਈ ਦੋਸ ਨਾ ਰਾਈ॥<br/> ਮੈਨੂੰ ਛਲਕਰ ਤੁਮ ਦੁਖ ਦੇ ਗਏ ਲੈ ਗਏ ਥਲ ਸੁਖਦਾਈ ਜੂਹ ਪ੍ਰਾਈ॥<br/> ਇਯੋ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਬੋਲੇ ਨਾ ਹਮ ਹੋਤ ਮਿਲਾਈ ਤੂੰ ਹਕਾਈ॥੨੫੯॥<br/> ਭੇਜੇ ਆਵਹਿ ਪਾਕ ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਬਜਾਇ ਲਿਆਵਾਂ ਮੋਏ ਜਵਾਂਵਾਂ॥<br/> ਐਬ ਸਵਾਬ ਹਿਸਾਬ ਸਮਝ ਸੁਨ ਦਫਤਰ ਊਪਰ ਲਾਵਾਂ ਹਰ ਹਰ ਥਾਵਾਂ॥<br/> ਗੁਨਹਗਾਰ ਚੁਨ ਡਾਰ ਨਰਕ ਅਰ ਨੇਕਾਂ ਸੁਰਗ ਪੁਜਾਵਾਂ ਸੁਖ ਦਿਖਲਾਵਾਂ॥<br/> ਕੇਹਾ ਵਾਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਾਹ ਮੁਖ ਵਸੇ ਜਹਾਂ ਮਿਤਥਾਵਾਂ ਤਹਾਂ ਸੁਹਾਵਾਂ॥੨੬੦॥<br/> ਹੁਕਮ ਖੁਦਾ ਦਾ ਸਿਰਪਰ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> he3s3nnd9ddn25e5q7tmqdndz2c98f0 250 3297 241203 218308 2026-10-17T14:55:55Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241203 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੯੩)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮੰਨਸਾਂ ਜੇਹੜੀ ਉਸਨੂੰ ਭਾਵੇ ਉਸ ਜਾ ਪਾਵੇ॥<br/> ਜਿੱਨਤ ਬੀਚ ਹੇ ਮਰਜੀ ਹੋਵੇ ਦੋਜਖ ਨਜਰੀ ਆਵੇ ਸਹਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ॥<br/> ਓਸ ਸਰਗ ਥੀਂ ਨਰਕ ਚੰਗੇਰਾ ਜਹਾਂ ਯਾਰ ਗਲ ਲਾਵੇ ਤਪਤ ਬੁਝਾਵੇ॥<br/> ਕਹਿਆ ਰਾਸ ਉਨ ਪਾਸ ਸੱਸੀ ਲਖ ਹਕ ਮੁਰਾਦ ਵਰ ਲਿਯਾਵੇ ਹੋਤ ਮਿਲਾਵੇ॥੨੬੧॥<br/> ਤੇਗੋਂ ਤੇਜ਼ ਬਾਰੀਕ ਨਾਲ ਥੀਂ ਪੁਲਸਰਾਤ ਅਤਿ ਭਾਰੀ ਜਮਕੀ ਯਾਰੀ॥<br/> ਬਹੁਤ ਓਸਥੀਂ ਬੁਰਾ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ ਵਾਰੀ ਅਤ ਦੁਖ ਭਾਰੀ॥<br/> ਹੋਰਹੀ ਗੋਰ ਅਘੋਰ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹੀ ਭੰਬੋਰ ਥਲ ਨਿਆਰੀ ਲੇਖ ਬਡਾਰੀ॥<br/> ਹੌਂ ਚਕੋਰ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਿਤ ਦੀ ਦੇਖ ਨਦੀ ਵੰਜਾਰੀ ਮਿਲੇ ਦੀਦਾਰੀ॥੨੬੨॥<br/> ਮਉਲਾ ਵਾਹਿਦ ਨਬੀ ਮੁਹੱਮਦ ਇਸ ਵਿਚ ਬਾਤ ਨਾਰਾਈ ਰਾਬਤਾਈ॥<br/> ਸੱਚਾ ਦੀਨ ਅਸਲਾਮ ਜੋ ਕਾਬਾ ਕਿਬਲਾ ਜਾ ਉਮਦਾਈ ਝੁਕੇ ਲੁਕਾਈ॥<br/> ਸਹੀ ਕੁਰਾਨ ਈਮਾਨ ਸਮਝਿਆ ਕੁਲ ਮੋਮਨ ਸੁਖਦਾਈ ਜਾਤੀ ਪਾਈ॥<br/> ਹਉ ਲਖਸ਼ਾਹ ਯਾਰ ਇਕ ਪਾਇਆ ਉਸ ਪਰ ਘੋਲ ਘੁਮਾਈ ਸਿਦਕ ਲਿਆਈ॥੨੬੩॥<br/><noinclude></noinclude> 92cdnxb997e42q9ycvhgh7rq1xym0m1 241302 241203 2026-10-17T15:08:42Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੯੩)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮੰਨਸਾਂ ਜੇਹੜੀ ਉਸਨੂੰ ਭਾਵੇ ਉਸ ਜਾ ਪਾਵੇ॥<br/> ਜਿੱਨਤ ਬੀਚ ਹੇ ਮਰਜੀ ਹੋਵੇ ਦੋਜਖ ਨਜਰੀ ਆਵੇ ਸਹਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ॥<br/> ਓਸ ਸਰਗ ਥੀਂ ਨਰਕ ਚੰਗੇਰਾ ਜਹਾਂ ਯਾਰ ਗਲ ਲਾਵੇ ਤਪਤ ਬੁਝਾਵੇ॥<br/> ਕਹਿਆ ਰਾਸ ਉਨ ਪਾਸ ਸੱਸੀ ਲਖ ਹਕ ਮੁਰਾਦ ਵਰ ਲਿਯਾਵੇ ਹੋਤ ਮਿਲਾਵੇ॥੨੬੧॥<br/> ਤੇਗੋਂ ਤੇਜ਼ ਬਾਰੀਕ ਨਾਲ ਥੀਂ ਪੁਲਸਰਾਤ ਅਤਿ ਭਾਰੀ ਜਮਕੀ ਯਾਰੀ॥<br/> ਬਹੁਤ ਓਸਥੀਂ ਬੁਰਾ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ ਵਾਰੀ ਅਤ ਦੁਖ ਭਾਰੀ॥<br/> ਹੋਰਹੀ ਗੋਰ ਅਘੋਰ ਥਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹੀ ਭੰਬੋਰ ਥਲ ਨਿਆਰੀ ਲੇਖ ਬਡਾਰੀ॥<br/> ਹੌਂ ਚਕੋਰ ਲਖਸ਼ਾਹ ਮਿਤ ਦੀ ਦੇਖ ਨਦੀ ਵੰਜਾਰੀ ਮਿਲੇ ਦੀਦਾਰੀ॥੨੬੨॥<br/> ਮਉਲਾ ਵਾਹਿਦ ਨਬੀ ਮੁਹੱਮਦ ਇਸ ਵਿਚ ਬਾਤ ਨਾਰਾਈ ਰਾਬਤਾਈ॥<br/> ਸੱਚਾ ਦੀਨ ਅਸਲਾਮ ਜੋ ਕਾਬਾ ਕਿਬਲਾ ਜਾ ਉਮਦਾਈ ਝੁਕੇ ਲੁਕਾਈ॥<br/> ਸਹੀ ਕੁਰਾਨ ਈਮਾਨ ਸਮਝਿਆ ਕੁਲ ਮੋਮਨ ਸੁਖਦਾਈ ਜਾਤੀ ਪਾਈ॥<br/> ਹਉ ਲਖਸ਼ਾਹ ਯਾਰ ਇਕ ਪਾਇਆ ਉਸ ਪਰ ਘੋਲ ਘੁਮਾਈ ਸਿਦਕ ਲਿਆਈ॥੨੬੩॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> mf729kpudjzw8si31jfsobqh582fpkd 250 3298 241204 218309 2026-10-17T14:55:57Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੯੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਪਲ ਭਰ ਸੁਖ ਇਸ ਜਨਮ ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਥਲ ਵਿਚ ਲੇਖ ਰੁਲਾਈ ਜਾਨ ਵੰਜਾਈ॥<br/> ਰੋਜ ਹਸ਼ਰ ਦੇ ਜੇ ਮਿਤ ਸੂਰਤ ਕਾਦਰ ਬਨ ਦਿਖਲਾਈ ਆਸ ਪੁਜਾਈ॥<br/> ਲਖ ਲਖ ਸ਼ੁਕਰ ਬਜਾਇ ਲਿਯਾਊਂ ਗੁਨ ਗਾਉਂ ਜੰਸ ਵਡਿ੍ਯਾਈ ਅਤ ਉਮਦਾਈ॥<br/> ਨਬੀ ਸ਼ਫਾਯਤ ਨਾ ਭਰੇ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਜੇਮੈਂ ਸ਼ਕਲ ਪੰਰਾਈ ਦੇਖਾਂ ਕਾਈ॥੨੬੪॥<br/> ਓਸੇ ਕਸਾਬ ਦੀ ਸੁਨੋ ਹਕੀਕਤ ਅਈਯੜ ਓਸ ਵੰਜਾਇਆ ਖਾਕ ਰੁਮਾਯਾ॥<br/> ਸਿਰ ਟੋਪੀ ਗਲ ਅਲਫੀ ਤਸਬੀਹ ਛਟੀ ਰੁਮਾਲ ਉਠਾਯਾ ਭੇਖ ਵਟਾਯਾ॥<br/> ਰੋਜ਼ ਕਬਰ ਪਰ ਦੇਵੇ ਝਾੜੂ ਤਕੀਆ ਪਾਸ ਬਠਾਇਆ ਵਾਸ ਠੈਹਰਾਇਆ॥<br/> ਖਾਬ ਖਿਯਾਲ ਜਹਾਨ ਸਮਝਿਯਾ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਿਦਕ ਲਿਆਯਾ ਇਕ ਵਲ ਆਇਆ॥੨੬੫॥<br/> ਪੰਧ ਚੁਰਾਸੀ ਮਜ਼ਲਾਂ ਆਹਾ ਕੇਚਮ ਸ਼ੈਹਰ ਭੰਬੋਰੋਂ ਓਸੇ ਰਹਿਆ ਗੋਰੋਂ॥<br/> ਪਵਨ ਉਡਾਈ ਆਇ ਪਈ ਥਲ ਜਿਉਂ ੫ਤੰਗ ਟੁਟ ਡੋਰੋਂ ਮਿਟਗਈ ਸ਼ੋਰੋਂ॥<br/> ਸੱਸੀ ਦਾ ਅਹਿਵਾਲ ਕਹਿਆ ਅਬ ਬਾਤ ਹੋਤ ਦੀ ਟੋਰੋਂ ਜਨ<noinclude></noinclude> cyauytcgw42w3v5glm1hvtaz2jw368d 241303 241204 2026-10-17T15:08:46Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੯੪)}} {{block center/s}}</noinclude>ਪਲ ਭਰ ਸੁਖ ਇਸ ਜਨਮ ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਥਲ ਵਿਚ ਲੇਖ ਰੁਲਾਈ ਜਾਨ ਵੰਜਾਈ॥<br/> ਰੋਜ ਹਸ਼ਰ ਦੇ ਜੇ ਮਿਤ ਸੂਰਤ ਕਾਦਰ ਬਨ ਦਿਖਲਾਈ ਆਸ ਪੁਜਾਈ॥<br/> ਲਖ ਲਖ ਸ਼ੁਕਰ ਬਜਾਇ ਲਿਯਾਊਂ ਗੁਨ ਗਾਉਂ ਜੰਸ ਵਡਿ੍ਯਾਈ ਅਤ ਉਮਦਾਈ॥<br/> ਨਬੀ ਸ਼ਫਾਯਤ ਨਾ ਭਰੇ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਜੇਮੈਂ ਸ਼ਕਲ ਪੰਰਾਈ ਦੇਖਾਂ ਕਾਈ॥੨੬੪॥<br/> ਓਸੇ ਕਸਾਬ ਦੀ ਸੁਨੋ ਹਕੀਕਤ ਅਈਯੜ ਓਸ ਵੰਜਾਇਆ ਖਾਕ ਰੁਮਾਯਾ॥<br/> ਸਿਰ ਟੋਪੀ ਗਲ ਅਲਫੀ ਤਸਬੀਹ ਛਟੀ ਰੁਮਾਲ ਉਠਾਯਾ ਭੇਖ ਵਟਾਯਾ॥<br/> ਰੋਜ਼ ਕਬਰ ਪਰ ਦੇਵੇ ਝਾੜੂ ਤਕੀਆ ਪਾਸ ਬਠਾਇਆ ਵਾਸ ਠੈਹਰਾਇਆ॥<br/> ਖਾਬ ਖਿਯਾਲ ਜਹਾਨ ਸਮਝਿਯਾ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਿਦਕ ਲਿਆਯਾ ਇਕ ਵਲ ਆਇਆ॥੨੬੫॥<br/> ਪੰਧ ਚੁਰਾਸੀ ਮਜ਼ਲਾਂ ਆਹਾ ਕੇਚਮ ਸ਼ੈਹਰ ਭੰਬੋਰੋਂ ਓਸੇ ਰਹਿਆ ਗੋਰੋਂ॥<br/> ਪਵਨ ਉਡਾਈ ਆਇ ਪਈ ਥਲ ਜਿਉਂ ੫ਤੰਗ ਟੁਟ ਡੋਰੋਂ ਮਿਟਗਈ ਸ਼ੋਰੋਂ॥<br/> ਸੱਸੀ ਦਾ ਅਹਿਵਾਲ ਕਹਿਆ ਅਬ ਬਾਤ ਹੋਤ ਦੀ ਟੋਰੋਂ ਜਨ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 9y065jjxjz8rlj7sbz41ay7xelpbk2m 250 3299 241205 218310 2026-10-17T14:55:58Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੯੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮੁ ਕਠੋਰੋ॥<br/> ਸਤਵੇਂ ਰੋਜ ਬੱਬਨ ਲੈ ਪਹੁਤਾ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਡਰਦਾ ਹੋਰੋਂ ਪਿਛਲੇ ਜ਼ੋਰੋਂ॥੨੬੬॥<br/> ਬੱਬਨ ਬਲੋਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਗੇ ਹਥ ਬੰਨ ਸੀਸ ਨਿਵਾਯਾ ਹਾਲ ਸੁਨਾਯਾ॥<br/> ਨਹੀ ਸੀ ਓਥੋਂ ਏਸ ਆਵਨਾ ਮੈਂ ਇਸ ਖਾਤਰ ਧਾਯਾ ਦਰਦ ਵੰਡਾਯਾ॥<br/> ਕਰਕੇ ਮਸਤ ਫਰੇਬ ਨਾਲ ਚਾ ਪਕੜ ਕਚਾਵੇ ਪਾਇਆ ਘਿੱਨ ਲਿਆਇਆ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾ ਦੋਸ ਅਸਾਂ ਕੋ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਫੜਾਯਾ ਉਠ ਪਰਚਾਯਾ॥੨੬੭॥<br/> ਬਖਸ਼ੇ ਅਲੀ ਗੁਨਾਹ ਬੱਬਣ ਨੂੰ ਦੇਇ ਸਿਰੋਪਾਇ ਰਝਾਇਆ ਪਾਸ ਬਠਾਇਆ॥<br/> ਸੀਤਲ ਨੈਨ ਹੋਏ ਸੁਤ ਮਿਲ੍ਯਾ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ ਅਤ ਸੁਖ ਪਾਇਆ॥<br/> ਮਾਈ ਔਰ ਗੁੰਦਾਈ ਭਾਈ ਖੁਸ ਦਾਈ ਰਬ ਧਿਆਯਾ ਫਿਕਰ ਭੁਲਾਯਾ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਜੇ ਸ਼ੁਦਿਆਨੇ ਦੇਸ ਦੁਵਾਇ ਸਭਾਇਆ ਵੰਡਦੀ ਮਾਇਆ॥੨੬੮॥<br/> ਮੋਹਰਾਂ ਔਰ ਰੁਪਏ ਵਾਰੇ ਭਾਈਆਂ ਤੇ ਭਰਜਾਈਆਂ ਚਾਚੀਆਂ ਤਾਈਆਂ॥<br/> ਮਾਂਉ ਵਾਰਨੇ ਕੀਤੇ ਮੋਤੀ ਤਰੀ ਖਿਲਾਵਨ ਦਾਈਆਂ ਲੈਨ ਬਲਾਈਆਂ॥<br/><noinclude></noinclude> 3rxoyr121eo7i08zsq104b4u0q5jbr8 241304 241205 2026-10-17T15:08:50Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੯੫)}} {{block center/s}}</noinclude>ਮੁ ਕਠੋਰੋ॥<br/> ਸਤਵੇਂ ਰੋਜ ਬੱਬਨ ਲੈ ਪਹੁਤਾ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਡਰਦਾ ਹੋਰੋਂ ਪਿਛਲੇ ਜ਼ੋਰੋਂ॥੨੬੬॥<br/> ਬੱਬਨ ਬਲੋਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਗੇ ਹਥ ਬੰਨ ਸੀਸ ਨਿਵਾਯਾ ਹਾਲ ਸੁਨਾਯਾ॥<br/> ਨਹੀ ਸੀ ਓਥੋਂ ਏਸ ਆਵਨਾ ਮੈਂ ਇਸ ਖਾਤਰ ਧਾਯਾ ਦਰਦ ਵੰਡਾਯਾ॥<br/> ਕਰਕੇ ਮਸਤ ਫਰੇਬ ਨਾਲ ਚਾ ਪਕੜ ਕਚਾਵੇ ਪਾਇਆ ਘਿੱਨ ਲਿਆਇਆ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾ ਦੋਸ ਅਸਾਂ ਕੋ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਫੜਾਯਾ ਉਠ ਪਰਚਾਯਾ॥੨੬੭॥<br/> ਬਖਸ਼ੇ ਅਲੀ ਗੁਨਾਹ ਬੱਬਣ ਨੂੰ ਦੇਇ ਸਿਰੋਪਾਇ ਰਝਾਇਆ ਪਾਸ ਬਠਾਇਆ॥<br/> ਸੀਤਲ ਨੈਨ ਹੋਏ ਸੁਤ ਮਿਲ੍ਯਾ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ ਅਤ ਸੁਖ ਪਾਇਆ॥<br/> ਮਾਈ ਔਰ ਗੁੰਦਾਈ ਭਾਈ ਖੁਸ ਦਾਈ ਰਬ ਧਿਆਯਾ ਫਿਕਰ ਭੁਲਾਯਾ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਜੇ ਸ਼ੁਦਿਆਨੇ ਦੇਸ ਦੁਵਾਇ ਸਭਾਇਆ ਵੰਡਦੀ ਮਾਇਆ॥੨੬੮॥<br/> ਮੋਹਰਾਂ ਔਰ ਰੁਪਏ ਵਾਰੇ ਭਾਈਆਂ ਤੇ ਭਰਜਾਈਆਂ ਚਾਚੀਆਂ ਤਾਈਆਂ॥<br/> ਮਾਂਉ ਵਾਰਨੇ ਕੀਤੇ ਮੋਤੀ ਤਰੀ ਖਿਲਾਵਨ ਦਾਈਆਂ ਲੈਨ ਬਲਾਈਆਂ॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 9ojyoq55g643td2uwmvetyvioz2ni64 250 3300 241206 218311 2026-10-17T14:56:00Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੯੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਵਾਰੀ ਜ਼ਰ ਬਿਸੀਯਾਰ ਅਮੀਰਾਂ ਸ਼ਲਕਾਂ ਬਾਪ ਕਰਾਈਆਂ ਮਿਲਨ ਵਧਾਈਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਹੋਏ ਤਮਾਸੇ ਤਾਨਾਂ ਬੇਸ਼ ਮਰਤਬਾਂ ਲਾਈਆਂ ਕਹਿਨ ਚਤਰਾਈਆਂ॥੨੬੯॥<br/> ਬਜੇ ਨੌਬਤਾਂ ਹਰ ਹਰ ਬਾਜੇ ਧੁਰ ਧਜ ਰਹੀ ਨ ਕਾਈ ਜੜੀ ਲੁਕਾਈ॥<br/> ਸ਼ਮਾਂਸਾਖ ਮਹਿਤਾਬ ਚੰਗੀ ਆਤਸ਼ਬਾਜੀ ਆਈ ਖ਼ੂਬ ਚਲਾਈ॥<br/> ਫੁਲਝੜੀਆਂ ਗੁਲਜ਼ਾਰਾਂ ਘਨੀਆਂ ਬੀਚ ਬਰੂਦ ਸਫਾਈ ਚਮਕ ਸਵਾਈ॥<br/> ਹਾਥੀ ਘੋੜੇ ਛੁਟੇ ਰੈਹਕਲੇ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਛਬ ਛਾਈ ਬਾਨ ਹਵਾਈ॥੨੭੦॥<br/> ਮਨ ਭਾਵਨ ਛਬ ਛਾਵਨ ਸਾਵਨ ਭਾਦਰੋਂ ਮਜਨੂੰ ਭਾਰਾਂ ਪੈਹਨ ਫ਼ਵਾਰਾਂ॥<br/> ਕੜਕਾਂ ਭੜਕਾਂ ਜ੍ਯੋਂ ਘਨ ਗਰਜੇਂ ਦਾਮਨ ਜਿਉਂ ਗੁਲਤਾਰਾਂ ਲਿਸ਼ਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ॥<br/> ਗੋਲੇ ਤੋਪਾਂ ਪਉਨਦਾਰਬਹੁਰਛਾਂ ਉਸਤਾਕਾਰਾਂ ਕਰਨ ਉਲਾਰਾਂ॥<br/> ਤਮਾੜ ਬ੍ਰਿਛ ਅਰ ਸਰੂ ਬੋਹੜਾਂ ਬਾਗ ਕੰਦੀਲ ਅਨਾਰਾਂ ਲਖ ਗੁਲਜ਼ਾਰਾਂ॥੨੭੧॥<br/> ਮਛਲੀਦਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਦਰਾਂ ਸ਼ਾਨ ਚਾਦਰਾਂ ਭਰੀ ਗਿਰਦ ਕਿਨਾਰੀ॥<br/> ਗੁਲ ਸੋਸਨ ਗੁਲ ਹਰ ਹਰ ਕਿਸਮਾਂ ਉਮਦਾ ਮੂਰਤ ਕਾਰੀ ਸਚਿਯੋਂ ਢਾਰੀ<br/><noinclude></noinclude> 0goybme5h9u6957r5o9fcsjcpovwgvc 241305 241206 2026-10-17T15:08:54Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੯੬)}} {{block center/s}}</noinclude>ਵਾਰੀ ਜ਼ਰ ਬਿਸੀਯਾਰ ਅਮੀਰਾਂ ਸ਼ਲਕਾਂ ਬਾਪ ਕਰਾਈਆਂ ਮਿਲਨ ਵਧਾਈਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਹੋਏ ਤਮਾਸੇ ਤਾਨਾਂ ਬੇਸ਼ ਮਰਤਬਾਂ ਲਾਈਆਂ ਕਹਿਨ ਚਤਰਾਈਆਂ॥੨੬੯॥<br/> ਬਜੇ ਨੌਬਤਾਂ ਹਰ ਹਰ ਬਾਜੇ ਧੁਰ ਧਜ ਰਹੀ ਨ ਕਾਈ ਜੜੀ ਲੁਕਾਈ॥<br/> ਸ਼ਮਾਂਸਾਖ ਮਹਿਤਾਬ ਚੰਗੀ ਆਤਸ਼ਬਾਜੀ ਆਈ ਖ਼ੂਬ ਚਲਾਈ॥<br/> ਫੁਲਝੜੀਆਂ ਗੁਲਜ਼ਾਰਾਂ ਘਨੀਆਂ ਬੀਚ ਬਰੂਦ ਸਫਾਈ ਚਮਕ ਸਵਾਈ॥<br/> ਹਾਥੀ ਘੋੜੇ ਛੁਟੇ ਰੈਹਕਲੇ ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਛਬ ਛਾਈ ਬਾਨ ਹਵਾਈ॥੨੭੦॥<br/> ਮਨ ਭਾਵਨ ਛਬ ਛਾਵਨ ਸਾਵਨ ਭਾਦਰੋਂ ਮਜਨੂੰ ਭਾਰਾਂ ਪੈਹਨ ਫ਼ਵਾਰਾਂ॥<br/> ਕੜਕਾਂ ਭੜਕਾਂ ਜ੍ਯੋਂ ਘਨ ਗਰਜੇਂ ਦਾਮਨ ਜਿਉਂ ਗੁਲਤਾਰਾਂ ਲਿਸ਼ਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ॥<br/> ਗੋਲੇ ਤੋਪਾਂ ਪਉਨਦਾਰਬਹੁਰਛਾਂ ਉਸਤਾਕਾਰਾਂ ਕਰਨ ਉਲਾਰਾਂ॥<br/> ਤਮਾੜ ਬ੍ਰਿਛ ਅਰ ਸਰੂ ਬੋਹੜਾਂ ਬਾਗ ਕੰਦੀਲ ਅਨਾਰਾਂ ਲਖ ਗੁਲਜ਼ਾਰਾਂ॥੨੭੧॥<br/> ਮਛਲੀਦਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਦਰਾਂ ਸ਼ਾਨ ਚਾਦਰਾਂ ਭਰੀ ਗਿਰਦ ਕਿਨਾਰੀ॥<br/> ਗੁਲ ਸੋਸਨ ਗੁਲ ਹਰ ਹਰ ਕਿਸਮਾਂ ਉਮਦਾ ਮੂਰਤ ਕਾਰੀ ਸਚਿਯੋਂ ਢਾਰੀ<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 2h16dhlv9ofs5ulizrr47yilgumogvp 250 3301 241207 218312 2026-10-17T14:56:02Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੯੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਗੁਲਦਾਰ ਬਿਸੀਯਾਰ ਲੈਹਰੀਏ ਬੂਟੇ ਬੇਸੁਮਾਰੀ ਲਿਖੇ ਲਿਖਾਰੀ॥<br/> ਬਾਂਦਰ ਰਿਛ ਲੰਗੂਰ ਕੁਦਾਵੇ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ ਲਿਖਾਰੀ ਜੇਬ ਉਲਾਰੀ॥੨੭੨॥<br/> ਛੁਟੇ ਘਣੇ ਤੁਰੰਜ ਪਾਂਚ ਘਰ ਛਤਰ ਬੁਰਜ ਛਿਕਾਰੇ ਲੈਨ ਉਡਾਰੇ॥<br/> ਚਰਖ ਚਰਖੀਆਂ ਔਰ ਪਰਿੰਦਾਂ ਦੇਵ ਦੇਵਤੇ ਕਾਰੇ ਐਤ ਭਬਕਾਰੇ॥<br/> ਮੁਗਲ ਮਲੰਗ ਪਲੰਗ ਹਰਨ ਬਹੁ ਪਿੰਜਰੇ ਮੋਰ ਸਿੰਗਾਰੇ ਪਰੀਆਂ ਖਾਰੇ॥<br/> ਆਤਿਸਬਾਜ਼ੀ ਚਲੇ ਲਖਸ਼ਾਹ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਏ ਸਰਕਾਰੇ ਰਾਜਦੁਆਰੇ॥੨੭੩॥<br/> ਰਖਿਯੋਨੇ ਇਕ ਮਸਤ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਨਿਤ ਨੌਰੋਜ ਦਿਖਾਵਨ ਕੈਫ ਪਿਲਾਵਨ॥<br/> ਸੌ ਸੌ ਖ਼ਾਤਰ ਕਰਦੇ ਘਰਦੇ ਡਰਦੇ ਫੇਰੇ ਪਾਵਨ ਦਿਲਪਤਿਯਾਵਨ॥<br/> ਉਮਦਾ ਕਿਸਮ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਚੁਗਚੁਗ ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਪੈਹਨਾਵਨ ਅਤਰ ਲਗਾਵਨ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾ ਧੀਰ ਸੱਸੀ ਬਿਨ ਚੀਰ ਪੀਰ ਉਪਜਾਵਨ ਤਨ ਕੋ ਤਾਵਨ॥੨੭੪॥<br/> ਛੇ ਸਤ ਰੋਜ ਵਿਸਾਹ ਨਾ ਕੀਤਾ ਰਖਿਯੋਨੇ ਤਕੜਾਈ ਨਜਰ ਮਿਲਾਈ॥<br/> ਹੋ ਗਏ ਤਮਾਂਮ ਵਸੀਲੇ ਸੱਜਨ ਸਾਕ ਸੁਖਦਾਈ ਮਾਂਪਿਉ ਭਾਈ॥<br/> ਘਰ ਕੇ ਬੀਚ ਵਜ਼ੀਰ<noinclude></noinclude> 7mia57bdrq9gxuvmoqpjoha3fjp2nlo 241306 241207 2026-10-17T15:08:57Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੯੭)}} {{block center/s}}</noinclude>ਗੁਲਦਾਰ ਬਿਸੀਯਾਰ ਲੈਹਰੀਏ ਬੂਟੇ ਬੇਸੁਮਾਰੀ ਲਿਖੇ ਲਿਖਾਰੀ॥<br/> ਬਾਂਦਰ ਰਿਛ ਲੰਗੂਰ ਕੁਦਾਵੇ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ ਲਿਖਾਰੀ ਜੇਬ ਉਲਾਰੀ॥੨੭੨॥<br/> ਛੁਟੇ ਘਣੇ ਤੁਰੰਜ ਪਾਂਚ ਘਰ ਛਤਰ ਬੁਰਜ ਛਿਕਾਰੇ ਲੈਨ ਉਡਾਰੇ॥<br/> ਚਰਖ ਚਰਖੀਆਂ ਔਰ ਪਰਿੰਦਾਂ ਦੇਵ ਦੇਵਤੇ ਕਾਰੇ ਐਤ ਭਬਕਾਰੇ॥<br/> ਮੁਗਲ ਮਲੰਗ ਪਲੰਗ ਹਰਨ ਬਹੁ ਪਿੰਜਰੇ ਮੋਰ ਸਿੰਗਾਰੇ ਪਰੀਆਂ ਖਾਰੇ॥<br/> ਆਤਿਸਬਾਜ਼ੀ ਚਲੇ ਲਖਸ਼ਾਹ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਏ ਸਰਕਾਰੇ ਰਾਜਦੁਆਰੇ॥੨੭੩॥<br/> ਰਖਿਯੋਨੇ ਇਕ ਮਸਤ ਪੁੰਨੂੰ ਨੂੰ ਨਿਤ ਨੌਰੋਜ ਦਿਖਾਵਨ ਕੈਫ ਪਿਲਾਵਨ॥<br/> ਸੌ ਸੌ ਖ਼ਾਤਰ ਕਰਦੇ ਘਰਦੇ ਡਰਦੇ ਫੇਰੇ ਪਾਵਨ ਦਿਲਪਤਿਯਾਵਨ॥<br/> ਉਮਦਾ ਕਿਸਮ ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਚੁਗਚੁਗ ਖਿਦਮਤਗਾਰ ਪੈਹਨਾਵਨ ਅਤਰ ਲਗਾਵਨ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨਾ ਧੀਰ ਸੱਸੀ ਬਿਨ ਚੀਰ ਪੀਰ ਉਪਜਾਵਨ ਤਨ ਕੋ ਤਾਵਨ॥੨੭੪॥<br/> ਛੇ ਸਤ ਰੋਜ ਵਿਸਾਹ ਨਾ ਕੀਤਾ ਰਖਿਯੋਨੇ ਤਕੜਾਈ ਨਜਰ ਮਿਲਾਈ॥<br/> ਹੋ ਗਏ ਤਮਾਂਮ ਵਸੀਲੇ ਸੱਜਨ ਸਾਕ ਸੁਖਦਾਈ ਮਾਂਪਿਉ ਭਾਈ॥<br/> ਘਰ ਕੇ ਬੀਚ ਵਜ਼ੀਰ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> l8nvx4u1r2tjmn2wfocv8l6l17oh6jd 250 3302 241208 218313 2026-10-17T14:56:04Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੯੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸਿਆਣੇ ਆਹੀ ਨਾਰ ਗੁੰਦਾਈ ਲੇਖ ਭੁਲਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਮਾਂ ਆ ਪੁੰਨਾ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਗਈ ਦਾਨਾਈ ਉਨਕੀ ਕਾਈ॥੨੭੫॥<br/> ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਸਾਣ ਚੜਾਈਆਂ ਛੁਰੀਆਂ ਖੁਰੀਆਂ ਕਰ ਕਰ ਆਵੇ ਬੁਰੀਆਂ ਆਵੇ॥<br/> ਹਿਲਦੇ ਜਖਮ ਨਾ ਮਿਲਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਪੀੜ ਸਰੀਰ ਸਤਾਵੇ ਧੀਰ ਵੰਜਾਵੇ॥<br/> ਇਸ ਦੁਖ ਸਮ ਨਹੀਂ ਭਾਰ ਜਮਾਂ ਦਾ ਸੇਸਨਾਗ ਗ਼ਮ ਖਾਵੇ ਫੱਨਾ ਚੁਕਾਵੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨ ਵਾਹ ਆਹ ਸੁਨ ਮਤ ਸਿਰ ਧੌਲ ਹਿਲਾਵੇ ਧਰ ਉਲਟਾਵੇ॥੨੭੬॥<br/> ਖ਼੍ਵਾਬ ਧੁਨਖ ਆ ਹੋਈ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਗਰਕ ਹੋਈ ਥਲ ਪਿਆਰੀ ਬਨੀ ਲਾਚਾਰੀ॥<br/> ਉਟਕੀ ਨੀਂਦ ਗਈਆਂ ਖੁਲ ਚਸ਼ਮਾਂ ਉਤਰੀ ਕੈਫ਼ ਖ਼ੁਮਾਰੀ ਰੋਂਦਾ ਜ਼ਾਰੀ॥<br/> ਨਾਂ ਉਹ ਯਾਰ ਨਾ ਸੇਜ ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਨਾ ਉਹ ਮਹਿਲ ਅਟਾਰੀ ਚਿੱਤਰਾ ਕਾਰੀ॥<br/> ਕੈਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਕਈ ਦੁਖ ਧਾਣੇ ਪਏ ਕਲੇਜੇ ਝਾਰੀ ਵਗੀ ਕਟਾਰੀ॥੨੭੭॥<br/> ਯਾ ਰਣ ਅੰਦਰ ਤੇਗ ਬੀਰ ਥੀਂ ਟੁਟ ਗਈ ਉਲਮਾਣੀ ਆਫ਼ਤ ਧਾਣੀ॥<br/> ਯਾ ਮਨਤਾਰੂ ਤੁਲਾ ਵੰਜਾਇਆ ਸ਼ੌਹ ਦਰੀਆਇ ਤੁਫ਼ਾਨੀ ਘੁਮਣਵਾਣੀ॥<br/> ਬਾਸਕ<noinclude></noinclude> 9dehxwc4won83gonsmhm85ss2zqq0hk 241307 241208 2026-10-17T15:09:00Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੯੮)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸਿਆਣੇ ਆਹੀ ਨਾਰ ਗੁੰਦਾਈ ਲੇਖ ਭੁਲਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਮਾਂ ਆ ਪੁੰਨਾ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਗਈ ਦਾਨਾਈ ਉਨਕੀ ਕਾਈ॥੨੭੫॥<br/> ਬ੍ਰਿਹੋਂ ਸਾਣ ਚੜਾਈਆਂ ਛੁਰੀਆਂ ਖੁਰੀਆਂ ਕਰ ਕਰ ਆਵੇ ਬੁਰੀਆਂ ਆਵੇ॥<br/> ਹਿਲਦੇ ਜਖਮ ਨਾ ਮਿਲਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਪੀੜ ਸਰੀਰ ਸਤਾਵੇ ਧੀਰ ਵੰਜਾਵੇ॥<br/> ਇਸ ਦੁਖ ਸਮ ਨਹੀਂ ਭਾਰ ਜਮਾਂ ਦਾ ਸੇਸਨਾਗ ਗ਼ਮ ਖਾਵੇ ਫੱਨਾ ਚੁਕਾਵੇ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਨ ਵਾਹ ਆਹ ਸੁਨ ਮਤ ਸਿਰ ਧੌਲ ਹਿਲਾਵੇ ਧਰ ਉਲਟਾਵੇ॥੨੭੬॥<br/> ਖ਼੍ਵਾਬ ਧੁਨਖ ਆ ਹੋਈ ਪੁਨੂੰ ਨੂੰ ਗਰਕ ਹੋਈ ਥਲ ਪਿਆਰੀ ਬਨੀ ਲਾਚਾਰੀ॥<br/> ਉਟਕੀ ਨੀਂਦ ਗਈਆਂ ਖੁਲ ਚਸ਼ਮਾਂ ਉਤਰੀ ਕੈਫ਼ ਖ਼ੁਮਾਰੀ ਰੋਂਦਾ ਜ਼ਾਰੀ॥<br/> ਨਾਂ ਉਹ ਯਾਰ ਨਾ ਸੇਜ ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਨਾ ਉਹ ਮਹਿਲ ਅਟਾਰੀ ਚਿੱਤਰਾ ਕਾਰੀ॥<br/> ਕੈਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਕਈ ਦੁਖ ਧਾਣੇ ਪਏ ਕਲੇਜੇ ਝਾਰੀ ਵਗੀ ਕਟਾਰੀ॥੨੭੭॥<br/> ਯਾ ਰਣ ਅੰਦਰ ਤੇਗ ਬੀਰ ਥੀਂ ਟੁਟ ਗਈ ਉਲਮਾਣੀ ਆਫ਼ਤ ਧਾਣੀ॥<br/> ਯਾ ਮਨਤਾਰੂ ਤੁਲਾ ਵੰਜਾਇਆ ਸ਼ੌਹ ਦਰੀਆਇ ਤੁਫ਼ਾਨੀ ਘੁਮਣਵਾਣੀ॥<br/> ਬਾਸਕ<noinclude></noinclude> nqi1ir491f7psskh7gjpndimhc3p57z 250 3303 241209 218314 2026-10-17T14:56:07Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੯੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨਾਗ ਵਿਸਾਰੇ ਯਾ ਮਨ ਯਾ ਮੱਛ ਵਿਛੜੇ ਪਾਨੀ ਮੌਤ ਨਸ਼ਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਇਉ ਬਨੀ ਹੋਤ ਨੂੰ ਛੀਨ ਗਿਆ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਅਹਿਲ ਜਵਾਨੀ॥੨੭੮॥<br/> ਉਡਣ ਖਟੋਲਾ ਉਠ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਮੰਗਵਾਯਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਦੇ ਨਿਹਾਰੀ॥<br/> ਕਸਿਆ ਉਸ ਕਚਾਵਾ ਉਸ ਪਰ ਕੀਤੀ ਆਪ ਸਵਾਰੀ ਪਕੜ ਮੁਹਾਰੀ॥<br/> ਚੋਰੀ ਰਾਤ ਸਿਧਾਇਆ ਘਰ ਥੀਂ ਬਨੀ ਮੁਸੀਬਤ ਭਾਰੀ ਆਨ ਲਚਾਰੀ॥<br/> ਏਹੋ ਚਾਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਹੋਤ ਦਿਲ ਰਹਿ ਆਵੇ ਜਗਜਾਰੀ ਮਿਲੇ ਪਿਆਰੀ॥੨੭੯॥<br/> ਸ਼ੋਰ ਪਿਆ ਵਿਚ ਮਹਿਲਾਂ ਪਾਛੇ ਖੋਜ ਸਿਧਾਏ ਭਾਈ ਅਰਸੁਖੁਦਾਈ॥<br/> ਕੌਨ ਮਿਲੇ ਉਸ ਸ਼ੁਤਰ ਤੇਜ ਨੂੰ ਕਰੇ ਪਵਨ ਜਿਉਂ ਧਾਈ ਗਤ ਉਮਦਾਈ॥<br/> ਵਾਹਰ ਹਾਰ ਲਾਚਾਰ ਹੋਏ ਥਲ ਸਾਹਿਬ ਬਿਪਤਾ ਪਾਈ ਵਾਹ ਨਾ ਕਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਵਾਰ ਯਾਰ ਵਲ ਗਇਆ ਮੁਹਾਰ ਉਠਾਈ ਕਰਹਾਂ ਵਗਾਈ॥੨੮੦॥<br/> ਮਗਰੇ ਥਲ ਵਿਚ ਗੋਰ ਸੱਸੀ ਦੀ ਦੇਖ ਉਸੀ ਵਲ ਧਾਇਆ ਦਰਦ ਸਤਾਯਾ॥<br/> ਉਸ ਫਕੀਰ ਥੀਂ ਪੁਛਦਾ ਏਥੇ ਕੌਨ ਬਜੁਰਗ ਸਮਾਯਾ ਓਸ<noinclude></noinclude> ku6f9llq5u117retpjc7ohex46wsa8y 241308 241209 2026-10-17T15:09:03Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੯੯)}} {{block center/s}}</noinclude>ਨਾਗ ਵਿਸਾਰੇ ਯਾ ਮਨ ਯਾ ਮੱਛ ਵਿਛੜੇ ਪਾਨੀ ਮੌਤ ਨਸ਼ਾਨੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਇਉ ਬਨੀ ਹੋਤ ਨੂੰ ਛੀਨ ਗਿਆ ਦਿਲ ਜਾਨੀ ਅਹਿਲ ਜਵਾਨੀ॥੨੭੮॥<br/> ਉਡਣ ਖਟੋਲਾ ਉਠ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਮੰਗਵਾਯਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਦੇ ਨਿਹਾਰੀ॥<br/> ਕਸਿਆ ਉਸ ਕਚਾਵਾ ਉਸ ਪਰ ਕੀਤੀ ਆਪ ਸਵਾਰੀ ਪਕੜ ਮੁਹਾਰੀ॥<br/> ਚੋਰੀ ਰਾਤ ਸਿਧਾਇਆ ਘਰ ਥੀਂ ਬਨੀ ਮੁਸੀਬਤ ਭਾਰੀ ਆਨ ਲਚਾਰੀ॥<br/> ਏਹੋ ਚਾਹ ਲਖਸ਼ਾਹ ਹੋਤ ਦਿਲ ਰਹਿ ਆਵੇ ਜਗਜਾਰੀ ਮਿਲੇ ਪਿਆਰੀ॥੨੭੯॥<br/> ਸ਼ੋਰ ਪਿਆ ਵਿਚ ਮਹਿਲਾਂ ਪਾਛੇ ਖੋਜ ਸਿਧਾਏ ਭਾਈ ਅਰਸੁਖੁਦਾਈ॥<br/> ਕੌਨ ਮਿਲੇ ਉਸ ਸ਼ੁਤਰ ਤੇਜ ਨੂੰ ਕਰੇ ਪਵਨ ਜਿਉਂ ਧਾਈ ਗਤ ਉਮਦਾਈ॥<br/> ਵਾਹਰ ਹਾਰ ਲਾਚਾਰ ਹੋਏ ਥਲ ਸਾਹਿਬ ਬਿਪਤਾ ਪਾਈ ਵਾਹ ਨਾ ਕਾਈ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਸਵਾਰ ਯਾਰ ਵਲ ਗਇਆ ਮੁਹਾਰ ਉਠਾਈ ਕਰਹਾਂ ਵਗਾਈ॥੨੮੦॥<br/> ਮਗਰੇ ਥਲ ਵਿਚ ਗੋਰ ਸੱਸੀ ਦੀ ਦੇਖ ਉਸੀ ਵਲ ਧਾਇਆ ਦਰਦ ਸਤਾਯਾ॥<br/> ਉਸ ਫਕੀਰ ਥੀਂ ਪੁਛਦਾ ਏਥੇ ਕੌਨ ਬਜੁਰਗ ਸਮਾਯਾ ਓਸ<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 9hc4a82w49kmzqfb3mrwxdu44lzxrim 250 3304 241210 218315 2026-10-17T14:56:09Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੧੦੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸੁਨਾਯਾ॥<br/> ਆਹੀ ਨਾਰੀ ਸਸ ਦੀ ਸੂਰਤ ਹੂਰਹੁ ਹੁਸਨ ਸਵਾਯਾ ਰੱਬ ਬਨਾਯਾ॥<br/> ਲਏ ਨਾਮ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਪੰਨੂੰ ਦਾ ਹਰਦਮ ਰਿਦੇ ਵਸਾਯਾ ਇਸ਼ਕ ਕਮਾਯਾ॥੨੮੧॥<br/> ਰੇਤ ਬਲਾਂ ਵਿਚ ਤਪਦੀ ਜੈਸੇ ਤਾਯਾ ਭਠ ਭਠਿਆਰੀ ਧੁਪ ਕਹਾਰੀ॥<br/> ਪਾਉਂ ਹੋਇ ਜਲ ਬਲਕੇ ਭੜਥਾ ਕੀਤੀ ਦਰਦਾਂ ਆਰੀ ਹੋਸ਼ ਵਿਸਾਰੀ॥<br/> ਭੂਲਚੂਕ ਜੋ ਆਹੀ ਅਪਨੀ ਸਾਰੀ ਗੋਸ਼ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਰਜ਼ ਪੁਕਾਰੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਇਸ ਮਕਾਨ ਦੇ ਹੋਈ ਗ਼ਰਕ ਵਿਚਾਰੀ ਬਨੀ ਲਾਚਾਰੀ॥੨੮੨॥<br/> ਦਿਤੀ ਛੋੜ ਮੁਹਾਰ ਸ਼ਤਾਬੀ ਉਤਰ ਖਲਾ ਵਿਚ ਥਲ ਦੇ ਦੁਖ ਤਨ ਸਲਦੇ॥<br/> ਦੇਕਰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਸ਼ੁਤਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਗਾਯਾ ਤਨ ਦੇ ਆਂਸੂ ਢੱਲਦੇ॥<br/> ਕੈਹਿੰਦਾ ਪਨਾਹ ਖੁਦਾਦੀ ਤੈਕੂੰ ਯਾਰ ਅਸੀ ਹੁਨ ਚਲਦੇ ਮਿਲ ਸੰਗ ਰਲਦੇ॥<br/> ਦੇਖ ਸ਼ਾਹਲਖ ਜਗਤ ਮੁਸਾਫਿਰ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਨਹੀ ਟਲਦੇ ਚੋਟ ਅਜਲਦੇ॥੨੮੩॥<br/> ਲੈ ਕਰ ਕਬਰ ਕਲਾਵੇ ਅੰਦਰ ਕਹਿੰਦਾ ਕਰ ਕਰ ਜ਼ਾਰੀ ਮਿਟੇ ਖ਼ੁਵਾਰੀ॥<br/> ਹੋਏ ਰਾਹ ਆਹ ਮੁਖ ਦੇਖੂੰ ਜੀ ਤੁਮ ਸਾਥ ਹਮਾਰੀ ਸਚਦੀ ਯਾਰੀ॥<br/><noinclude></noinclude> r94iqkrm4nzj9trw3hikn5u47lur7n6 241309 241210 2026-10-17T15:09:07Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੦੦)}} {{block center/s}}</noinclude>ਸੁਨਾਯਾ॥<br/> ਆਹੀ ਨਾਰੀ ਸਸ ਦੀ ਸੂਰਤ ਹੂਰਹੁ ਹੁਸਨ ਸਵਾਯਾ ਰੱਬ ਬਨਾਯਾ॥<br/> ਲਏ ਨਾਮ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਪੰਨੂੰ ਦਾ ਹਰਦਮ ਰਿਦੇ ਵਸਾਯਾ ਇਸ਼ਕ ਕਮਾਯਾ॥੨੮੧॥<br/> ਰੇਤ ਬਲਾਂ ਵਿਚ ਤਪਦੀ ਜੈਸੇ ਤਾਯਾ ਭਠ ਭਠਿਆਰੀ ਧੁਪ ਕਹਾਰੀ॥<br/> ਪਾਉਂ ਹੋਇ ਜਲ ਬਲਕੇ ਭੜਥਾ ਕੀਤੀ ਦਰਦਾਂ ਆਰੀ ਹੋਸ਼ ਵਿਸਾਰੀ॥<br/> ਭੂਲਚੂਕ ਜੋ ਆਹੀ ਅਪਨੀ ਸਾਰੀ ਗੋਸ਼ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਰਜ਼ ਪੁਕਾਰੀ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਇਸ ਮਕਾਨ ਦੇ ਹੋਈ ਗ਼ਰਕ ਵਿਚਾਰੀ ਬਨੀ ਲਾਚਾਰੀ॥੨੮੨॥<br/> ਦਿਤੀ ਛੋੜ ਮੁਹਾਰ ਸ਼ਤਾਬੀ ਉਤਰ ਖਲਾ ਵਿਚ ਥਲ ਦੇ ਦੁਖ ਤਨ ਸਲਦੇ॥<br/> ਦੇਕਰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਸ਼ੁਤਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਗਾਯਾ ਤਨ ਦੇ ਆਂਸੂ ਢੱਲਦੇ॥<br/> ਕੈਹਿੰਦਾ ਪਨਾਹ ਖੁਦਾਦੀ ਤੈਕੂੰ ਯਾਰ ਅਸੀ ਹੁਨ ਚਲਦੇ ਮਿਲ ਸੰਗ ਰਲਦੇ॥<br/> ਦੇਖ ਸ਼ਾਹਲਖ ਜਗਤ ਮੁਸਾਫਿਰ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਨਹੀ ਟਲਦੇ ਚੋਟ ਅਜਲਦੇ॥੨੮੩॥<br/> ਲੈ ਕਰ ਕਬਰ ਕਲਾਵੇ ਅੰਦਰ ਕਹਿੰਦਾ ਕਰ ਕਰ ਜ਼ਾਰੀ ਮਿਟੇ ਖ਼ੁਵਾਰੀ॥<br/> ਹੋਏ ਰਾਹ ਆਹ ਮੁਖ ਦੇਖੂੰ ਜੀ ਤੁਮ ਸਾਥ ਹਮਾਰੀ ਸਚਦੀ ਯਾਰੀ॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> d6m0q0up3y53hcyqeiq98s8s2etrrqy 250 3305 241211 218316 2026-10-17T14:56:11Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੧੦੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਫੱਟ ਗਈ ਗੋਰ ਹੁਕਮ ਰੱਬ ਕੀਤਾ ਹੋਤ ਗਿਆ ਲੰਘ ਬਾਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸਾਰੀ॥<br/> ਲੱਖ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਖਸ਼ਾਹ ਦੁਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੁਕਰਗੁਜਾਰੀ ਮਿਲ ਹਿਤਕਾਰੀ॥੨੮੪॥<br/> ਉਮਰ ਤੁਮਰ ਸਮਰਾ ਆ ਪਹੁਤੇ ਉਸ ਮਕਾਨ ਸੁਖਦਾਈ ਤੀਨੋ ਭਾਈ॥<br/> ਪੁਛੀ ਹਕੀਕਤ ਆ ਫਕੀਰ ਥੀਂ ਉਸ ਤਮਾਮ ਬਤਾਈ ਬਾਤ ਸਮਝਾਈ॥<br/> ਆਇ ਉਥਾਹੀ ਰੋਏ ਸਾਰੇ ਅੰਤ ਗਏ ਕਰ ਧਾਈ ਸ਼ੁਤਰ ਵਗਈ॥<br/> ਹੋਤ ਅਲੀ ਸੁਨ ਗਿਰਯੋ ਤਖਤ ਥੀਂ ਜੂਦੀਬਾਨੋ ਮਾਈ ਔਰ ਗੁੰਦਾਈ॥੨੮੫॥<br/> ਰੋਵਨ ਮਾਸੀਆਂ ਫੁਫੀਆਂ ਸਕੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਰ ਭਰਜਾਈਆਂ ਚਾਚੀਆਂ ਤਾਈਆਂ॥<br/> ਰੋਇ ਅਮੀਰ ਵਜੀਰ ਆਖਦੇ ਹੈ ਕੇਚਮ ਦਿਆ ਸਾਈਆਂ ਰੋਵਨ ਦਾਈਆਂ॥<br/> ਰੋਈਂ ਗੋਲੀਆਂ ਗੋਲੇ ਚਾਕਰ ਹੋਸ਼ਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੰਜਾਈਆਂ ਮਿਸਲ ਸੁਦਾਈਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸਿਪਾਹ ਰਈਯਤ ਹਰ ਇਕ ਬਾਹਾਂ ਚਾਹੀਆਂ ਦੇ ਦੁਹਾਈਆਂ॥੨੮੬॥<br/> ਕੇਚਮ ਸ਼ੈਹਰ ਕੈਹਰ ਏਹ ਹੋਯਾ ਆਵੇ ਖਲਕਤ ਸਾਰੀ ਜੋ ਨਰ ਨਾਰੀ॥<br/> ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤਆਮ ਆਮ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਰੋਜ ਭੰਡਾਰੀ ਲੰਗਰ ਜਾਰੀ॥<br/> }}<noinclude></noinclude> 5ub8gnr2v31aocvxdnst8f8hceyo2m4 241310 241211 2026-10-17T15:09:10Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੦੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਫੱਟ ਗਈ ਗੋਰ ਹੁਕਮ ਰੱਬ ਕੀਤਾ ਹੋਤ ਗਿਆ ਲੰਘ ਬਾਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸਾਰੀ॥<br/> ਲੱਖ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਖਸ਼ਾਹ ਦੁਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੁਕਰਗੁਜਾਰੀ ਮਿਲ ਹਿਤਕਾਰੀ॥੨੮੪॥<br/> ਉਮਰ ਤੁਮਰ ਸਮਰਾ ਆ ਪਹੁਤੇ ਉਸ ਮਕਾਨ ਸੁਖਦਾਈ ਤੀਨੋ ਭਾਈ॥<br/> ਪੁਛੀ ਹਕੀਕਤ ਆ ਫਕੀਰ ਥੀਂ ਉਸ ਤਮਾਮ ਬਤਾਈ ਬਾਤ ਸਮਝਾਈ॥<br/> ਆਇ ਉਥਾਹੀ ਰੋਏ ਸਾਰੇ ਅੰਤ ਗਏ ਕਰ ਧਾਈ ਸ਼ੁਤਰ ਵਗਈ॥<br/> ਹੋਤ ਅਲੀ ਸੁਨ ਗਿਰਯੋ ਤਖਤ ਥੀਂ ਜੂਦੀਬਾਨੋ ਮਾਈ ਔਰ ਗੁੰਦਾਈ॥੨੮੫॥<br/> ਰੋਵਨ ਮਾਸੀਆਂ ਫੁਫੀਆਂ ਸਕੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਰ ਭਰਜਾਈਆਂ ਚਾਚੀਆਂ ਤਾਈਆਂ॥<br/> ਰੋਇ ਅਮੀਰ ਵਜੀਰ ਆਖਦੇ ਹੈ ਕੇਚਮ ਦਿਆ ਸਾਈਆਂ ਰੋਵਨ ਦਾਈਆਂ॥<br/> ਰੋਈਂ ਗੋਲੀਆਂ ਗੋਲੇ ਚਾਕਰ ਹੋਸ਼ਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੰਜਾਈਆਂ ਮਿਸਲ ਸੁਦਾਈਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸਿਪਾਹ ਰਈਯਤ ਹਰ ਇਕ ਬਾਹਾਂ ਚਾਹੀਆਂ ਦੇ ਦੁਹਾਈਆਂ॥੨੮੬॥<br/> ਕੇਚਮ ਸ਼ੈਹਰ ਕੈਹਰ ਏਹ ਹੋਯਾ ਆਵੇ ਖਲਕਤ ਸਾਰੀ ਜੋ ਨਰ ਨਾਰੀ॥<br/> ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤਆਮ ਆਮ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਰੋਜ ਭੰਡਾਰੀ ਲੰਗਰ ਜਾਰੀ॥<br/> }}<noinclude></noinclude> g2n8nwn0mlvmjogtjngtc76ot9xsqg8 241311 241310 2026-10-17T15:09:20Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੦੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਫੱਟ ਗਈ ਗੋਰ ਹੁਕਮ ਰੱਬ ਕੀਤਾ ਹੋਤ ਗਿਆ ਲੰਘ ਬਾਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸਾਰੀ॥<br/> ਲੱਖ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਖਸ਼ਾਹ ਦੁਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੁਕਰਗੁਜਾਰੀ ਮਿਲ ਹਿਤਕਾਰੀ॥੨੮੪॥<br/> ਉਮਰ ਤੁਮਰ ਸਮਰਾ ਆ ਪਹੁਤੇ ਉਸ ਮਕਾਨ ਸੁਖਦਾਈ ਤੀਨੋ ਭਾਈ॥<br/> ਪੁਛੀ ਹਕੀਕਤ ਆ ਫਕੀਰ ਥੀਂ ਉਸ ਤਮਾਮ ਬਤਾਈ ਬਾਤ ਸਮਝਾਈ॥<br/> ਆਇ ਉਥਾਹੀ ਰੋਏ ਸਾਰੇ ਅੰਤ ਗਏ ਕਰ ਧਾਈ ਸ਼ੁਤਰ ਵਗਈ॥<br/> ਹੋਤ ਅਲੀ ਸੁਨ ਗਿਰਯੋ ਤਖਤ ਥੀਂ ਜੂਦੀਬਾਨੋ ਮਾਈ ਔਰ ਗੁੰਦਾਈ॥੨੮੫॥<br/> ਰੋਵਨ ਮਾਸੀਆਂ ਫੁਫੀਆਂ ਸਕੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਰ ਭਰਜਾਈਆਂ ਚਾਚੀਆਂ ਤਾਈਆਂ॥<br/> ਰੋਇ ਅਮੀਰ ਵਜੀਰ ਆਖਦੇ ਹੈ ਕੇਚਮ ਦਿਆ ਸਾਈਆਂ ਰੋਵਨ ਦਾਈਆਂ॥<br/> ਰੋਈਂ ਗੋਲੀਆਂ ਗੋਲੇ ਚਾਕਰ ਹੋਸ਼ਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੰਜਾਈਆਂ ਮਿਸਲ ਸੁਦਾਈਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸਿਪਾਹ ਰਈਯਤ ਹਰ ਇਕ ਬਾਹਾਂ ਚਾਹੀਆਂ ਦੇ ਦੁਹਾਈਆਂ॥੨੮੬॥<br/> ਕੇਚਮ ਸ਼ੈਹਰ ਕੈਹਰ ਏਹ ਹੋਯਾ ਆਵੇ ਖਲਕਤ ਸਾਰੀ ਜੋ ਨਰ ਨਾਰੀ॥<br/> ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤਆਮ ਆਮ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਰੋਜ ਭੰਡਾਰੀ ਲੰਗਰ ਜਾਰੀ॥<br/> }}<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> ogi4nprfbq4zk4x2hvr2p1ns7f4y3p8 241315 241311 2026-10-17T15:50:40Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੦੧)}} {{block center/s}}</noinclude>ਫੱਟ ਗਈ ਗੋਰ ਹੁਕਮ ਰੱਬ ਕੀਤਾ ਹੋਤ ਗਿਆ ਲੰਘ ਬਾਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਸਾਰੀ॥<br/> ਲੱਖ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਲਖਸ਼ਾਹ ਦੁਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੁਕਰਗੁਜਾਰੀ ਮਿਲ ਹਿਤਕਾਰੀ॥੨੮੪॥<br/> ਉਮਰ ਤੁਮਰ ਸਮਰਾ ਆ ਪਹੁਤੇ ਉਸ ਮਕਾਨ ਸੁਖਦਾਈ ਤੀਨੋ ਭਾਈ॥<br/> ਪੁਛੀ ਹਕੀਕਤ ਆ ਫਕੀਰ ਥੀਂ ਉਸ ਤਮਾਮ ਬਤਾਈ ਬਾਤ ਸਮਝਾਈ॥<br/> ਆਇ ਉਥਾਹੀ ਰੋਏ ਸਾਰੇ ਅੰਤ ਗਏ ਕਰ ਧਾਈ ਸ਼ੁਤਰ ਵਗਈ॥<br/> ਹੋਤ ਅਲੀ ਸੁਨ ਗਿਰਯੋ ਤਖਤ ਥੀਂ ਜੂਦੀਬਾਨੋ ਮਾਈ ਔਰ ਗੁੰਦਾਈ॥੨੮੫॥<br/> ਰੋਵਨ ਮਾਸੀਆਂ ਫੁਫੀਆਂ ਸਕੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਅਰ ਭਰਜਾਈਆਂ ਚਾਚੀਆਂ ਤਾਈਆਂ॥<br/> ਰੋਇ ਅਮੀਰ ਵਜੀਰ ਆਖਦੇ ਹੈ ਕੇਚਮ ਦਿਆ ਸਾਈਆਂ ਰੋਵਨ ਦਾਈਆਂ॥<br/> ਰੋਈਂ ਗੋਲੀਆਂ ਗੋਲੇ ਚਾਕਰ ਹੋਸ਼ਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੰਜਾਈਆਂ ਮਿਸਲ ਸੁਦਾਈਆਂ॥<br/> ਕਹਿ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਸਿਪਾਹ ਰਈਯਤ ਹਰ ਇਕ ਬਾਹਾਂ ਚਾਹੀਆਂ ਦੇ ਦੁਹਾਈਆਂ॥੨੮੬॥<br/> ਕੇਚਮ ਸ਼ੈਹਰ ਕੈਹਰ ਏਹ ਹੋਯਾ ਆਵੇ ਖਲਕਤ ਸਾਰੀ ਜੋ ਨਰ ਨਾਰੀ॥<br/> ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤਆਮ ਆਮ ਨੂੰ ਵੰਡਦੇ ਰੋਜ ਭੰਡਾਰੀ ਲੰਗਰ ਜਾਰੀ॥<br/><noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 0laerh9p3i4k02srh5wfrxzivqjm97p 250 3306 241212 218317 2026-10-17T14:56:12Z Kuldeepburjbhalaike 1640 coorrecting template (via JWB) 241212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{rh||(੧੦੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਪੜ ਪੜ ਖਤਮ ਭਰਾਂਨ ਰਾਤ ਦਿਨ ਬਖਸ਼ਨ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਕਾਰੀ॥<br/> ਜੂਦ ਦਰੂਦ ਦਵਾਇ ਦਰਮ ਦੇ ਭਾਈਆਂ ਮਜਲਸ ਵਾਰੀ ਕਬਰ ਉਸਾਰੀ॥੨੮੭॥<br/> ਉਤਵਲ ਨਾਰ ਅਤੇ ਦੀ ਜਾ ਸਰਕਾਰੇ ਦਾਸਤਾਨ ਬਹਿ ਸਾਰੀ ਗੋਸ਼ ਗੁਜਾਰੀ॥<br/> ਹੁਕਮ ਹੋਯਾ ਰਹੁ ਮਸਤ ਧੋਬਨੇ ਜੇਹਈ ਲਾਜ ਪਿਆਰੀ ਰੋਇ ਨਾ ਜਾਰੀ॥<br/> ਉਸ ਨਾ ਸੀ ਘਰ ਤੈਂਡੇ ਰਹਿਨਾ ਲੈਹਨਾ ਲਿਯੋ ਗਵਾਰੀ ਗੈਹਨਾ ਭਾਰੀ॥<br/> ਲਖ ਕਰੇ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਲਿਪਟ ਛਲ ਲਖ ਗਈ ਪਰਜਾ ਸਾਰੀ ਜੋ ਨਰ ਨਾਰੀ॥੨੯੦॥<br/> ਕਰ ਤਸਨੀਫ਼ ਸੁਨਾਈ ਸਾਰੀ ਅਕਲ ਫਿਕਰ ਜੋ ਆਈ ਬਾਤ ਵਿਹਾਈ॥<br/> ਭੂਲ ਚੂਕ ਜੋ ਆਈ ਮੈਂ ਥੇ ਦੇਹੋ ਸਲਾਹ ਦਾਨਾਈ ਕਰ ਚਤਰਾਈ॥<br/> ਪੜਕੇ ਖਤਮ ਦੇਹੁ ਫਿਰ ਮਗਰ ਹੋਗ ਕੰਮ ਭਲਯਾਈ ਜਸ ਵਡਿਯਾਈ॥<br/> ਬਾਰਾਂ ਸੈ ਸੰਤਾਲੀ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਹਿਜਰੀ ਸੰਨ ਬਨਾਈ ਸਿਫ਼ਤ ਸੁਨਾਈ॥੨੯੧॥<br/>}} {{center|ਸੰਪੂਰਣ }}<noinclude></noinclude> 1qrf90lw6p59l2poxunygr1eth3rz11 241312 241212 2026-10-17T15:09:23Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੦੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਪੜ ਪੜ ਖਤਮ ਭਰਾਂਨ ਰਾਤ ਦਿਨ ਬਖਸ਼ਨ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਕਾਰੀ॥<br/> ਜੂਦ ਦਰੂਦ ਦਵਾਇ ਦਰਮ ਦੇ ਭਾਈਆਂ ਮਜਲਸ ਵਾਰੀ ਕਬਰ ਉਸਾਰੀ॥੨੮੭॥<br/> ਉਤਵਲ ਨਾਰ ਅਤੇ ਦੀ ਜਾ ਸਰਕਾਰੇ ਦਾਸਤਾਨ ਬਹਿ ਸਾਰੀ ਗੋਸ਼ ਗੁਜਾਰੀ॥<br/> ਹੁਕਮ ਹੋਯਾ ਰਹੁ ਮਸਤ ਧੋਬਨੇ ਜੇਹਈ ਲਾਜ ਪਿਆਰੀ ਰੋਇ ਨਾ ਜਾਰੀ॥<br/> ਉਸ ਨਾ ਸੀ ਘਰ ਤੈਂਡੇ ਰਹਿਨਾ ਲੈਹਨਾ ਲਿਯੋ ਗਵਾਰੀ ਗੈਹਨਾ ਭਾਰੀ॥<br/> ਲਖ ਕਰੇ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਲਿਪਟ ਛਲ ਲਖ ਗਈ ਪਰਜਾ ਸਾਰੀ ਜੋ ਨਰ ਨਾਰੀ॥੨੯੦॥<br/> ਕਰ ਤਸਨੀਫ਼ ਸੁਨਾਈ ਸਾਰੀ ਅਕਲ ਫਿਕਰ ਜੋ ਆਈ ਬਾਤ ਵਿਹਾਈ॥<br/> ਭੂਲ ਚੂਕ ਜੋ ਆਈ ਮੈਂ ਥੇ ਦੇਹੋ ਸਲਾਹ ਦਾਨਾਈ ਕਰ ਚਤਰਾਈ॥<br/> ਪੜਕੇ ਖਤਮ ਦੇਹੁ ਫਿਰ ਮਗਰ ਹੋਗ ਕੰਮ ਭਲਯਾਈ ਜਸ ਵਡਿਯਾਈ॥<br/> ਬਾਰਾਂ ਸੈ ਸੰਤਾਲੀ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਹਿਜਰੀ ਸੰਨ ਬਨਾਈ ਸਿਫ਼ਤ ਸੁਨਾਈ॥੨੯੧॥<br/>}} {{center|ਸੰਪੂਰਣ }}<noinclude>{{block center/e}}</noinclude> 7g04tpa7e38jf0r18avw5xzeczmoa61 241313 241312 2026-10-17T15:49:46Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੦੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਪੜ ਪੜ ਖਤਮ ਭਰਾਂਨ ਰਾਤ ਦਿਨ ਬਖਸ਼ਨ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਕਾਰੀ॥<br/> ਜੂਦ ਦਰੂਦ ਦਵਾਇ ਦਰਮ ਦੇ ਭਾਈਆਂ ਮਜਲਸ ਵਾਰੀ ਕਬਰ ਉਸਾਰੀ॥੨੮੭॥<br/> ਉਤਵਲ ਨਾਰ ਅਤੇ ਦੀ ਜਾ ਸਰਕਾਰੇ ਦਾਸਤਾਨ ਬਹਿ ਸਾਰੀ ਗੋਸ਼ ਗੁਜਾਰੀ॥<br/> ਹੁਕਮ ਹੋਯਾ ਰਹੁ ਮਸਤ ਧੋਬਨੇ ਜੇਹਈ ਲਾਜ ਪਿਆਰੀ ਰੋਇ ਨਾ ਜਾਰੀ॥<br/> ਉਸ ਨਾ ਸੀ ਘਰ ਤੈਂਡੇ ਰਹਿਨਾ ਲੈਹਨਾ ਲਿਯੋ ਗਵਾਰੀ ਗੈਹਨਾ ਭਾਰੀ॥<br/> ਲਖ ਕਰੇ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਲਿਪਟ ਛਲ ਲਖ ਗਈ ਪਰਜਾ ਸਾਰੀ ਜੋ ਨਰ ਨਾਰੀ॥੨੯੦॥<br/> ਕਰ ਤਸਨੀਫ਼ ਸੁਨਾਈ ਸਾਰੀ ਅਕਲ ਫਿਕਰ ਜੋ ਆਈ ਬਾਤ ਵਿਹਾਈ॥<br/> ਭੂਲ ਚੂਕ ਜੋ ਆਈ ਮੈਂ ਥੇ ਦੇਹੋ ਸਲਾਹ ਦਾਨਾਈ ਕਰ ਚਤਰਾਈ॥<br/> ਪੜਕੇ ਖਤਮ ਦੇਹੁ ਫਿਰ ਮਗਰ ਹੋਗ ਕੰਮ ਭਲਯਾਈ ਜਸ ਵਡਿਯਾਈ॥<br/> ਬਾਰਾਂ ਸੈ ਸੰਤਾਲੀ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਹਿਜਰੀ ਸੰਨ ਬਨਾਈ ਸਿਫ਼ਤ ਸੁਨਾਈ॥੨੯੧॥<br/>}} {{block center/e}} {{center|ਸੰਪੂਰਣ}}<noinclude></noinclude> mpxlcl3gvnv904sl0qh3lpw5f7lm9xf 241314 241313 2026-10-17T15:50:03Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" />{{rh||(੧੦੨)}} {{block center/s}}</noinclude>ਪੜ ਪੜ ਖਤਮ ਭਰਾਂਨ ਰਾਤ ਦਿਨ ਬਖਸ਼ਨ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਕਾਰੀ॥<br/> ਜੂਦ ਦਰੂਦ ਦਵਾਇ ਦਰਮ ਦੇ ਭਾਈਆਂ ਮਜਲਸ ਵਾਰੀ ਕਬਰ ਉਸਾਰੀ॥੨੮੭॥<br/> ਉਤਵਲ ਨਾਰ ਅਤੇ ਦੀ ਜਾ ਸਰਕਾਰੇ ਦਾਸਤਾਨ ਬਹਿ ਸਾਰੀ ਗੋਸ਼ ਗੁਜਾਰੀ॥<br/> ਹੁਕਮ ਹੋਯਾ ਰਹੁ ਮਸਤ ਧੋਬਨੇ ਜੇਹਈ ਲਾਜ ਪਿਆਰੀ ਰੋਇ ਨਾ ਜਾਰੀ॥<br/> ਉਸ ਨਾ ਸੀ ਘਰ ਤੈਂਡੇ ਰਹਿਨਾ ਲੈਹਨਾ ਲਿਯੋ ਗਵਾਰੀ ਗੈਹਨਾ ਭਾਰੀ॥<br/> ਲਖ ਕਰੇ ਲਖ ਸ਼ਾਹ ਲਿਪਟ ਛਲ ਲਖ ਗਈ ਪਰਜਾ ਸਾਰੀ ਜੋ ਨਰ ਨਾਰੀ॥੨੯੦॥<br/> ਕਰ ਤਸਨੀਫ਼ ਸੁਨਾਈ ਸਾਰੀ ਅਕਲ ਫਿਕਰ ਜੋ ਆਈ ਬਾਤ ਵਿਹਾਈ॥<br/> ਭੂਲ ਚੂਕ ਜੋ ਆਈ ਮੈਂ ਥੇ ਦੇਹੋ ਸਲਾਹ ਦਾਨਾਈ ਕਰ ਚਤਰਾਈ॥<br/> ਪੜਕੇ ਖਤਮ ਦੇਹੁ ਫਿਰ ਮਗਰ ਹੋਗ ਕੰਮ ਭਲਯਾਈ ਜਸ ਵਡਿਯਾਈ॥<br/> ਬਾਰਾਂ ਸੈ ਸੰਤਾਲੀ ਸ਼ਾਹ ਲਖ ਹਿਜਰੀ ਸੰਨ ਬਨਾਈ ਸਿਫ਼ਤ ਸੁਨਾਈ॥੨੯੧॥<br/> {{block center/e}} {{center|ਸੰਪੂਰਣ}}<noinclude></noinclude> 7g5g80bap6or4j8adk0bzkzf0192rsu 252 7166 241397 240732 2026-10-18T09:49:51Z Kuldeepburjbhalaike 1640 page 78 and 79 missing 241397 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q141740221 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=yes |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਟਾਈਟਲ" 3="ਕੋਲੋਫੋਨ" 4="ਸਮਰਪਣ" 5="-" 6to7="ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ" 8to9="ਅਗਲਾ ਨਾਵਲ" 10="9" 151="152" 175to176="-" 79="80" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Header_even= |Header_odd= |Footer= |Footer_even= |Footer_odd= |tmplver= }} qr7bstu0yrq8tbpnkyf9mp8rdrx2tjn 241405 241397 2026-10-18T10:01:32Z Kuldeepburjbhalaike 1640 page 150 and 151 missing 241405 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q141740221 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਗਿਆਨ ਭੰਡਾਰ |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=yes |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਟਾਈਟਲ" 3="ਕੋਲੋਫੋਨ" 4="ਸਮਰਪਣ" 5="-" 6to7="ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ" 8to9="ਅਗਲਾ ਨਾਵਲ" 10="9" 175to176="-" 79="80" 94to95="-" 96="95" 151="152" 177="176" 178="-" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Header_even= |Header_odd= |Footer= |Footer_even= |Footer_odd= |tmplver= }} dmtj7ni93ztd5bhlr1hzojhzi2t7gf2 250 7238 241364 131006 2026-10-18T09:18:50Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਪਹਿਲਾ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxxx-larger|ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ}}}} {{rule|5em}} {{center|{{xx-larger|ਪਹਿਲਾ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਹਰਿੰਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਅਮੀਰ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰੀ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਮੁਨਾਫਾ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਸੀ। ਉਹ ਜਾਇਦਾਦ ਉਸ ਦੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਰਾਮਾ ਕਾਂਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦੀ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਇਕੱਠਾ ਹੀ ਬਪਾਰ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ। ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਖੋਟ ਨਾ ਉਪਜਿਆ ਕਿ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੁਸਰੇ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਵਾਂ। ਸਾਰੀ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰੀ ਵਡੇ ਭਰਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਕਾਂਤ ਦੇ ਨਾਂ ਖਰੀਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਕੱਠੇ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਸਨ। ਰਾਮਾ ਕਾਂਤ ਦਾ ਇਕ ਪੁਤਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ। ਪੁਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਮਾ ਕਾਂਤ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਇਕੋ ਦੇ ਨਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੋਈ ਉਚਿਤ ਲਿਖਾ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਧੋਖਾ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁਤਰ ਕੀ ਵਰਤਾਵ ਕਰਨਗੇ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਪਤਾ? ਪਰੰਤੂ ਲਿਖਾ ਪੜ੍ਹੀ ਦੀ ਗੱਲ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਕਹੀ ਨ ਗਈ। ਅਜ ਕਹਾਂਗਾ, ਕਲ ਕਹਾਂਗਾ, ਇਸੇ ਜਿਚ ਬਿਚੀ ਵਿਚ ਹੀ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਕ<noinclude>{{right|੯}}</noinclude> b4kywracr5fatrrd538kkhozu18wbxu 250 7287 241365 131010 2026-10-18T09:19:58Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਬੋਲਿਆ-"ਇਸ ਵਾਰ ਤੇਰੇ ਵਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" {{gap}}ਵਿਨੋਦ ਲਾਲ-"ਇਹ ਤੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅਪਰਾਧੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਪੁਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾ ਨਿਰ ਅਪਰਾਧ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਉਪਾ ਹੋਵੇਗਾ?" {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ-"ਉਹਦੇ ਨਾਂ ਇਕ ਪੈਸਾ ਲਿਖ ਦਵਾਂਗਾ।” {{gap}}ਵਿਨੋਦ ਲਾਲ-"ਇਕ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?" {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ-ਮੇਰੀ ਦੋ ਲਖ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਪਾਈ (ਪੈਸੇ) ਦਾ ਹਿਸਾ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨਾਲ ਇਕ ਟੱਬਰ ਦਾ ਰੋਟੀ ਕਪੜਾ ਬੜੇ ਮਜ਼ੇ ਨਾਲ ਚਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਦਵਾਂਗਾ।" ਵਿਨੋਦ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾਇਆ ਬੁਝਾਇਆ ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਇਕ ਨ ਮੰਨੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਦ ਤੇ ਅੜਿਆ ਰਿਹਾ। {{rule|4em}} <section end="ਪਹਿਲਾ ਕਾਂਡ" /> <section begin="ਦੂਸਰਾ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਦੂਸਰਾ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੰਦ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਸੌਣ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਲਾਲ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਔਂਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ। {{gap}}ਬਰਮਾ ਨੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ-"ਸੁਣਾ, ਹਰ ਲਾਲ, ਕਦੋਂ ਘਰ ਦੇਆਇਆ ਏਂਂ?" {{gap}}"ਅਜੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।" {{gap}}"ਹਛਾ ਤੇ ਸਿਧਾ ਇਧਰ ਹੀ ਆ ਰਿਹਾ ਏਂਂ? ਕਲਕਤਿਓਂਂ ਆਇਆ ਸੈਂ?"<noinclude>{{right|੧੩}}</noinclude> srdit1xyef54vujqcfxyehsj2h1o5mh 250 7644 241366 131016 2026-10-18T09:20:38Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਹਰ ਲਾਲ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੰਦ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਈ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲ ਉਠੇ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੋ ਕੰਮ ਮੈਂ ਕਰਨ ਲਗਾ ਹਾਂ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬੜਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣੀ ਪਵੇ। ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਬਦਲਣ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ ਤਾਂ ਬੜੀ ਬਿਪਤਾ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਉਂ ਰਾਜੀ ਹੋਗਿਆ? ਜੇ ਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਫਿਰ ਹਥ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਵਾਪਸ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਜਿਸਤਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਅਗੇ ਪਏ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਵਿਚੋਂ ਕੁਛ ਛਡਣ ਨੂੰ ਜੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਇਸਤਰਾਂ ਅਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੰਦ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਰ ਲਾਲ ਦੇ ਰੂਪਏ ਹਜ਼ਮ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਪਰ ਛਡੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਲਾਲਚ ਬੁਰੀ ਬਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੰਦ ਦਾ ਦਿਲ ਰੁਪਿਆ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਵੇਲ ਹੀ ਝੁਕਿਆ। {{rule|4em}} {{dhr|3em}} <section end="ਦੂਸਰਾ ਕਾਂਡ" /> <section begin="ਤੀਸਰਾ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਤੀਸਰਾ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਲਿਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੰਦ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਹਰ ਲਾਲ ਆ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਹਰ ਲਾਲ ਨੇ ਪੁਛਿਆ-ਕਿਉਂ ਕੀ ਹੋਇਆ? {{gap}}ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੰਦ ਕੁਛ ਕਵੀ ਸੁਭਾ ਦਾ ਸੀ, ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲਿਆ- {{center|<poem>ਬੜੇ ਵਧਾਏ ਹਥ ਮੈਂ, ਜਿਮੀ ਤੋਂ ਤਕ ਅਸਮਾਨ। ਸੂਲਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਰਾਹ ਵਿਚ, ਪੂਰੀ ਭਈ ਨ ਆਸ।</poem>}}<noinclude>{{rh|||੧੯}}</noinclude> ahpiwdn1e3ikkx3jwm8519a8wg316b8 250 7657 241367 131021 2026-10-18T09:21:40Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਰਾਣੀ-ਵਹੁਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਕਰੋਗੇ? {{gap}}ਹਰ ਲਾਲ-ਸਲਾਹ ਤੇ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਮਰਜੀ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਕਿਥੋਂ ਲਭਾਂਗਾ? {{gap}}ਰਾਣੀ-ਵਿਧਵਾ ਹੋਵੇ ਯਾਂ ਕੰਵਾਰੀ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈਣਾ ਬਹੁਤ ਹਛਾ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਸੀਂ ਖੂਬ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਵਾਂ ਗੇ। {{gap}}ਹਰ ਲਾਲ-ਦੇਖ ਰਾਣੀ, ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਕਰਣ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਰਾਣੀ-ਹਾਂ ਅਜ ਕਲ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸਤਰਾਂ ਹੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਹਰ ਲਾਲ-ਤੂੰ ਵੀ ਵਿਆਹ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈਂਂ। ਕਰੇਂਗੀ? {{gap}}ਰਾਣੀ ਨੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕਪੜਾ ਲੈ ਮੂੰਹ ਜਰਾ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਫੇਰ ਲਿਆ। ਹਰ ਲਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤੇ ਮੇਰਾ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪੈ ਸਕਦੀ। {{gap}}ਰਾਣੀ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਢਕ ਕੇ ਹਾਂਡੀ ਵਿਚ ਕੜਛੀ ਫੇਰਨ ਲਗ ਪਈ। ਇਹ ਦੇਖ ਹਰ ਲਾਲ ਉਦਾਸ ਹੋ ਚਲ ਪਿਆ। ਅਜੇ ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤਕ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਅਛਾ ਕਾਗਜ਼ ਨੂੰ ਐਥੇ ਰਖ ਜਾਓ, ਦੇਖਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕੁਛ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਹਰ ਲਾਲ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਾਲੀ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਤੇ ਨੋਟ ਲਿਆ ਕੇ ਰਾਣੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਦਿਤੇ। ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਣੀ ਬੋਲੀ-ਨੋਟ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਹੀ ਰਖ ਜਾਓ। {{gap}}ਤਦ ਹਰ ਲਾਲ ਜਾਲੀ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਰਖ, ਨੋਟ ਲੈ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। {{rule|4em}} <section end="ਤੀਸਰਾ ਕਾਂਡ" /><noinclude>{{rh|੨੪||}}</noinclude> ll5d2sqacpxx1kf2542htw9zrjfczkg 250 7660 241368 131022 2026-10-18T09:22:10Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਚੌਥਾ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxxx-larger|ਚੌਥਾ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਉਸ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਠ ਵਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਆਪਣੇ ਸੌਣ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਤਕੀਏ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਪਲੰਗ ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੁੱਕਾ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਫੀਮ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਚੂਰ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਝੂਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਏਸੇ ਵੇਲੇ ਰਾਣੀ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਈ ਅਰ ਬੋਲੀ, “ਵਡੇ ਦਾਦਾ, ਸੋ ਰਹੇ ਹੋ?" {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਊਂਘਦੇ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ-ਕੋਣ, ਨੰਦੀ! ਜਰਾ ਮਾਂਹ ਦੇਵ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਕਹੋ ਅਫੀਮ ਤੇ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਰਖੇ। {{gap}}ਰਾਣੀ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਅਫੀਮ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਹੈ। ਹਸ ਕੇ ਬੋਲੀ-ਵਡੇ ਦਾਦਾ! {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਬਿਨਾ ਧੌਣ ਉਪਰ ਚੁਕਣ ਦੇ ਹੀ ਕਹਿਣ ਲਗਾ-ਹਾਂ ਠੀਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਬਿਦਰਾ ਬਨ ਵਿਚ ਗਵਾਲਨ ਦੇ ਘਰੋਂ ਮਖਣ ਚੁਰਾ ਕੇ ਖਾਦਾ, ਤੇ ਅਜੇ ਤਕ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਈ। {{gap}}ਰਾਣੀ ਖਿਲ ਖਿਲਾਕੇ ਹਸ ਪਈ। ਕਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਚੌਂਂਕ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਚੁਕ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਅਰ ਕਿਹਾ-ਕੋਣ ਹੈ? {{gap}}"ਮੈਂ ਹਾਂ ਰਾਣੀ, ਵਡੇ ਦਾਦਾ।" {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ-ਕੀ ਅਫੀਮ ਲੈਣ ਆਈ ਹੈਂ ? {{gap}}ਰਾਣੀ-ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਆਈ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਚਾਚਾ ਜੀ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ-ਇਹ ਗਲ ਹੈ? ਅਫੀਮ ਵਾਸਤੇ ਨਾ? {{gap}}ਰਾਣੀ-ਨਹੀਂ, ਵਡੇ ਦਾਦਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੌਂਹ, ਮੈਨੂੰ ਅਫੀਮ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ। ਚਾਚਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਜੇਹੜਾ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਅਜ<noinclude>{{rh|||੨੫}}</noinclude> k34gv38oijgsypfdadvbv75rwihbjac 250 8061 241369 131027 2026-10-18T09:23:58Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਆਦਮੀ ਤੁਰ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਲੰਘ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਤਕੀਏ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹਥ ਪਾਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਅਫੀਮ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਚੂਰ ਸੀ, ਸੁਤਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਾਗਦਾ ਉਸਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਨ ਸਮਝ ਸਕੇ ਕਿ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਦੀਵਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ। ਕਦੇ ਊਂਘੇ ਕਦੀ ਕੁਛ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਏ। ਪਰ ਅਖਾਂ ਬੰਦ ਦੀਆਂ ਬੰਦ ਹੀ ਸਨ। ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੀਆਂ ਅਖਾਂ ਖੁਲੀਆਂ, ਦੇਖਿਆ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਹਨੇਰਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆਂ ਹਰੀ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਮੁਕਦਮੇਂ ਵਿਚ ਜਾਲੀ ਕਾਗਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੇ ਮੈਂ ਜੇਲ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਚਾਬੀ ਭੁਵਾਨ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆ। ਸੋਚਨ ਲਗਾ: ਕੀ ਜੇਲ ਖਾਨੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ? ਇਕ ਦਮ ਉਸਨੂੰ ਹੁੱਕਾ ਪੀਣ ਦੀ ਯਾਦ ਆਈ ਪਰ ਉਹ ਉਥੇ ਹੈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ-ਹਰੀ! {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਸੌਂਦਾ ਸੀ ਅਰ ਉਥੇ ਹੀ ਹਰੀ ਨਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਾਨ ਸਾਮਾ ਸੌਂਦਾ ਸੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ। {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਹਰੀ ਨੂੰ ਇਕ ਦੋ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰ ਫਿਰ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਝੂਮਨ ਲਗ ਪਿਆ। ਅਸਲ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਾਲੀ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਉਸਦੀ ਜਗਾ ਰਖ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। {{rule|4em}} <section end="ਚੌਥਾ ਕਾਂਡ" /><noinclude>{{rh|||੨੭}}</noinclude> hqnv92nbis4f4hl5f7h72uhe4hrxues 250 8062 241370 131028 2026-10-18T09:24:25Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section end="ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਰਾਣੀ ਫਿਰ ਰਸੋਈ ਬਨਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਰ ਹਰ ਲਾਲ ਬਾਹਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੰਦ ਘਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਨ ਜਾਣੇ ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ। {{gap}}ਹਰ ਲਾਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰਾਣੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਉਸ ਵਲ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਹਰ ਲਾਲ ਬੋਲਿਆ-ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਜਰਾ ਇਧਰ ਵੀ ਦੇਖੋ, ਕਿਤੇ ਹਾਂਡੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ। {{gap}}ਰਾਣੀ ਉਸ ਵਲ ਦੇਖ ਕੇ ਹਸ ਪਈ। ਹਰ ਲਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ? {{gap}}ਰਾਣੀ ਨੇ ਚੁਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਹਰ ਲਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਸਤੇ ਦਿਤਾ। ਹਰ ਲਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਹਸ ਕੇ ਬੋਲਿਆ-ਕਿਸਤਰਾਂ ਚੁਰਾ ਲਿਆ ਸੀ ਏ? {{gap}}ਰਾਣੀ ਨੇ ਸਚੀ ਗਲ ਲੁਕਾ ਕੇ ਝੂਠ ਮੂਠ ਹੀ ਕੁਛ ਦਸ ਦਿਤਾ ਕਿ ਕਿਸਤਰਾਂ ਉਹ ਇਕ ਕਲਮਦਾਨ ਵਿਚ ਪਿਆ ਸੀ ਦਸਦੇ ਦਸਦੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਲਾਲ ਕੋਲੋਂ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਗਲ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੇ ਰਾਣੀ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਲੈ ਕੇ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ ਤਾਂ ਹਥ ਵਿਚ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਨ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰ ਲਾਲ ਨੇ ਪੁਛਿਆ-ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਕਿਥੇ ਰਖ ਆਈ ਹੈ? {{gap}}ਰਾਣੀ-ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh|੨੮||}}</noinclude> 4uzn26jnkvnlagjq31kbggw7ku0xoi2 241373 241370 2026-10-18T09:26:10Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਰਾਣੀ ਫਿਰ ਰਸੋਈ ਬਨਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਰ ਹਰ ਲਾਲ ਬਾਹਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੰਦ ਘਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਨ ਜਾਣੇ ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ। {{gap}}ਹਰ ਲਾਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰਾਣੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਉਸ ਵਲ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਹਰ ਲਾਲ ਬੋਲਿਆ-ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਜਰਾ ਇਧਰ ਵੀ ਦੇਖੋ, ਕਿਤੇ ਹਾਂਡੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ। {{gap}}ਰਾਣੀ ਉਸ ਵਲ ਦੇਖ ਕੇ ਹਸ ਪਈ। ਹਰ ਲਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਕੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ? {{gap}}ਰਾਣੀ ਨੇ ਚੁਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਹਰ ਲਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਸਤੇ ਦਿਤਾ। ਹਰ ਲਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਹਸ ਕੇ ਬੋਲਿਆ-ਕਿਸਤਰਾਂ ਚੁਰਾ ਲਿਆ ਸੀ ਏ? {{gap}}ਰਾਣੀ ਨੇ ਸਚੀ ਗਲ ਲੁਕਾ ਕੇ ਝੂਠ ਮੂਠ ਹੀ ਕੁਛ ਦਸ ਦਿਤਾ ਕਿ ਕਿਸਤਰਾਂ ਉਹ ਇਕ ਕਲਮਦਾਨ ਵਿਚ ਪਿਆ ਸੀ ਦਸਦੇ ਦਸਦੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਲਾਲ ਕੋਲੋਂ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਗਲ ਖਤਮ ਕਰਨ ਤੇ ਰਾਣੀ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਲੈ ਕੇ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ ਤਾਂ ਹਥ ਵਿਚ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਨ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰ ਲਾਲ ਨੇ ਪੁਛਿਆ-ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਕਿਥੇ ਰਖ ਆਈ ਹੈ? {{gap}}ਰਾਣੀ-ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਹੈ।<noinclude>{{rh|੨੮||}}</noinclude> hj9b86naqvhdkzu5xzjtciiww1v2nbh 250 8067 241371 131030 2026-10-18T09:25:11Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਕਦੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਰਾਣੀ ਉਠ ਖਲੋਤੀ, ਸਿਰ ਦਾ ਕਪੜਾ ਠੀਕ ਕਰ ਹਰ ਲਾਲ ਵਲ ਦੇਖਣ ਲਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਮੈਂ ਚੋਰ ਅਰ ਤੁਸੀਂ ਸਾਧ ਹੋ! ਕਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ? ਕਿਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਏਨਾ ਲੋਭ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ? ਕਿਸ ਨੇ ਇਕ ਅੰਜਾਨ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿਤਾ? ਜਿਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵਡਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਝੂਠ ਤੋਂ ਵਡਾ ਝੂਠ ਨਹੀਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਦਾ ਹੀ ਪੁਤਰ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸਾਂ ਸਭ ਕੁਛ ਕੀਤਾ। ਹਾਏ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ? ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨੀਚ ਦੀ ਔਰਤ ਕੋਣ ਅਭਾਗਣੀ ਬਣੇਗੀ? ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਔਰਤ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਝਾੜੂ ਮਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੀ। ਤੁਸੀਂ ਆਦਮੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਇਸ ਜਗਾ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਓ। {{gap}}ਹਰ ਲਾਲ ਸਮਝਿਆ ਠੀਕ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਠ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਵੀ ਸਮਝਿਆ ਠੀਕ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣਾ ਜੂੜਾ ਬੰਨ ਕੇ ਰਸੋਈ ਬਨਾਣ ਲਗ ਪਈ। ਗੁਸੇ ਨਾਲ ਜੂੜਾ ਖੁਲ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਥਰੂ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ। {{rule|4em}} <section end="ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਂਡ" /><noinclude>{{left|੩੦}}</noinclude> qv34vz25hkvgcovysr5vn29jadedojr 250 8069 241372 131031 2026-10-18T09:25:42Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਛੇਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਛੇਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਐ ਬਸੰਤ ਦੀ ਕੋਇਲ! ਤੂੰ ਜੀ ਭਰ ਕੇ ਕੂ-ਕੂ ਕਰ ਲੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਹਰਜ ਨਹੀਂ। ਲੇਕਨ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਕੋ ਗੁਸਾ ਹੈ -ਕੁਛ ਵਕਤ ਦੇਖਕੇ ਤੇ ਬੋਲਿਆ ਕਰ, ਵਕਤ-ਕੁਵਕਤ ਕਹੂ-ਕਹੂ ਕਰਨਾ ਵੀ ਤੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੇਖ ਬੜੀ ਮੇਹਨਤ ਨਾਲ ਕਲਮ ਦਵਾਤ ਲੈ ਕੇ ਬੜੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਲਾ ਕੇ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਦੇ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਬੈਠਾ ਸਾਂ ਕਿ ਏਸੇ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਬਲ ਉਨੀ-ਕੂ! ਕੂ!! ਕੂ!!! ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਬੜੀ ਮਿਠੀ ਹੈ ਪਰ ਮਿਠੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸਮੇਂ ਕੁਸਮੇ ਬਲਣ ਦਾ ਹਕ ਤੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਛ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤੇਰੇ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕਾਲੇ ਵਾਲ ਸਫੈਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਚਲੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਚਲਦੀ ਕਲਮ ਹੀ ਰੁਕੇਗੀ। ਪਰ ਦੇਖੀਂਂ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਵਾ ਬਾਬੂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ ਤੜਫੜਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜਮਾ ਖਰਚ ਲੈ ਸਿਰ ਖਪਾਵੇਗਾ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਫਸ ਦੀ ਟੁਟੀ ਕੰਧ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕੂ ਕੂ ਨਾ ਕਰੀਂ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਬਾਬੂ ਦਾ ਜਮਾ ਖਰਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ। ਕੁਛ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤੇਰੀ ਕੂ ਕੂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮੌਲਸਿਰੀ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਰ ਵਿਧਵਾ ਰਾਣੀ ਕਛ ਵਿਚ ਘੜਾ ਦਬਾਈ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ- {{gap}}ਹਛਾ, ਪਹਿਲੇ ਪਾਣੀ ਲਿਔਣ ਦੀ ਹੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਲਵਾਂ। ਉਹ ਗਲ ਇਹ ਹੈ। ਬਹਮਾ ਨੰਦ ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਸੀ, ਦਾਸੀ ਰਖ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਕਦੇ। ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਸੀਆਂ ਨਹੀਂ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਝੂਠੀ ਖਬਰ, ਲੜਾਈ, ਝਗੜਾ, ਕੂੜਾ ਕਰਕਟ ਇਹ ਚਾਰ ਚੀਜਾਂ<noinclude>{{rh|||੩੧}}</noinclude> ov3zj62jtbjg7hadt7ao78xsusdu65i 250 8074 241374 131035 2026-10-18T09:27:23Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਬੈਠ ਕੇ ਕਿਉਂ ਰੋਣ ਲਗ ਪਈ-ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਮੈਂ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਗਲ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਦਸਾਂ? ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟਾ ਕੋਇਲ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਰੁਵਾਇਆ ਹੈ। {{rule|4em}} <section end="ਛੇਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> <section begin="ਸਤਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger| ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਬਾਰੂਨੀ ਤਲਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਬੜੇ ਝਮੇਲੇ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ-ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਵਰਨਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਤਲਾ ਬਹੁਤ ਵਡਾ ਹੈ। ਐਸ ਤਰਾਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਘਾ ਦੇ ਫਰੇਮ ਵਿਚ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੇ, ਅਰ ਘਾ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬਗੀਚੇ ਦਾ ਫਰੇਮ ਹੈ। ਸਰਵਰ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬਾਬੂਆਂ ਦੇ ਬਗੀਚੇ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਫਰੇਮ ਵਿਚ ਲਾਲ, ਹਰੇ, ਪੀਲੇ, ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲ ਪਤੇ ਬੇਲ ਬੂਟੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਵਿਚ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਬੰਗਲੇ ਇਕ ਵਡੇ ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਡੁਬਦੇ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਚ ਵਿਚ ਉਹ ਕੋਇਲ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਸ ਅਕਾਸ਼ ਸਰੋਵਰ ਅਰ ਕਇਲ ਦੀ ਕੂਕ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਣੀ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦਸ ਸਕਦਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਤੇ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰੂਨੀ ਤਲਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਬੜੇ ਝਮੇਲੇ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਮੈਂ ਵੀ ਝਮੇਲੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਵੀ ਝਮੇਲੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੈ। ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਖੜੋਤਾ ਖੜਤਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਣੀ ਤਲਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠੀ ਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਸਚਿਆ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਝਗੜ ਕੇ ਏਥੇ ਆ ਰੋ ਪਈ<noinclude>{{rh|੩੪||}}</noinclude> 3a5usrdmw9w41t2ysigw30nplge2dhe 250 8082 241375 131038 2026-10-18T09:28:05Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਇਸ ਵਾਰ ਰਾਣੀ ਬੋੱਲੀ-ਅਜ ਨਹੀਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਦਿਨ ਕਵਾਂਗੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਗਲ ਸੁਣਨੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ। {{gap}}ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਉਸਦੀ ਗਲ ਮੰਨ ਕੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਣੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘੜਾ ਭਰਨ ਲਗੀ। ਘੜੇ ਨੇ ਬਲ, ਬਲ, ਗਲ, ਗਲ, ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਆਫਤ ਕੀਤੀ। ਖਾਲੀ ਘੜਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਲੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਬਦਨ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਰਾਣੀ ਹੋਲੀ ਹੌਲੀ ਘਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਈ। ਤਦ ਛਲ, ਛਲ, ਠਨ, ਠਨ, ਝਨ, ਝਨ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਘੜੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਰ ਰਾਣੀ ਦੀ ਚੂੜੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇਣ ਲਗੀਆਂ। ਰਾਣੀ ਦੇ ਮਨ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲ ਬਾਤ ਵਿਚ ਹਿਸਾ ਲਿਆ। {{gap}}ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਚਰਾਨ ਦਾ ਕੰਮ ਤੇ- {{gap}}ਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਛਲ, ਛਲ, {{gap}}ਰਾਣੀ ਦਾ ਮਨ-ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਚੂੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਠਨ-ਠਨਾ, ਨਾ-ਨਾ। {{gap}}ਰਾਣੀ ਦਾ ਮਨ-ਹੁਣ ਉਪਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਘੜਾ ਬੋਲਿਆ-ਠਨਕ, ਠਨਕ, ਠਨ। {{rule|4em}} <section end="ਸਤਵਾਂ ਕਾਂਡ" /><noinclude>{{rh|||੩੭}}</noinclude> 60z0x4adwnxzrp8jb56gbnyubhaoomq 250 8083 241376 131070 2026-10-18T09:28:33Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241376 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਅਠਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਅਠਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਬੜੀ ਸਵੇਰੇ ਈ ਰਸੋਈ ਬਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੰਦ ਨੂੰ ਖਵਾ ਪਿਆ, ਆਪ ਬਿਨਾ ਖਾਧੇ ਹੀ ਰਾਣੀ ਘਰ ਵਿਚ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸੌਂ ਰਹੀ। ਨੀਂਦ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ। {{gap}}ਵਡੇ ਵਡੇ ਲੈਕਚਰਾਰਾਂ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਂ ਤੋਂ ਖਿਆਲ ਹਟਾ ਕੇ ਜਰਾ ਮੇਰੇ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦੇਵੋ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇਕ ਮੋਟੀ ਜਹੀ ਗਲ ਸੁਣੋ। ਹਰ ਆਦਮੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਇਕ ਬੁਰਾਈ ਨਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਤੇ ਇਕ ਭਲਾਈ ਨਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸਤਰਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਆਦਮੀ ਦੀ ਦੇਹ ਲਈ ਦੋ ਸਿਆਰਨਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਜੀਊਂਦੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੁਰਾਈ ਭਲਾਈ ਆਪਸ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ ਲੜਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜ ਸੁੰਨੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਘੋਰ ਜੰਗ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਭਲਾਈ ਬੋਲੀ-ਐਸੇ ਆਦਮੀ ਦਾ ਵੀ ਕਿਤੇ ਸਰਵ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਬੁਰਾਈ-ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਤੇ ਹਰ ਲਾਲ ਨੂੰ ਦਿਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਫਿਰ ਸਰਵ ਨਾਸ਼ ਕਿਸਤਰਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ? {{gap}}ਭਲਾਈ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਦਾ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇ। {{gap}}ਬੁਰਾਈ-ਵਾਹ! ਜਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ, ਪੁਛੇ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਕਿਥੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਸੰਦੂਕੜੀ ਵਿਚ ਜਾਲੀ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਕਿਥੋਂ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਂ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਵਾਂਗੀ?<noinclude>{{rh|੩੮||}}</noinclude> teiovya8f28ixud8rixl1xbaqhyl45t 250 8084 241377 131071 2026-10-18T09:29:00Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241377 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਭਲਾਈ-ਫਿਰ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਾਰੀ ਗਲ ਦਸ ਦੇਂਦੀ ਤੇ ਰੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਡਿਗ ਪੈਂਦੀ? ਉਹ ਦਿਆਲੂ ਹੈ, ਜਰੂਰ ਤੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। {{gap}}ਬੁਰਾਈ-ਹਛਾ ਇਹੋ ਸਹੀ। ਪਰ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ। ਜੇ ਨ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਬਦਲਿਆ ਕਿਸਤਰਾਂ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਰ ਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਇਹ ਗਲ ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਦਸ ਦਿਤੀ ਤਾਂ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ ਬਚਾ ਲਵੇਗਾ? ਅਛਾ ਇਕ ਸਲਾਹ ਹੋਰ ਹੈ, ਹਾਲੀ ਚੁਪ ਰਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਮਰ ਜਾਵੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਤੇਰੀ ਰਾਏ ਨਾਲ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਡਿਗ ਪਵਾਂਗੀ। ਅਰ, ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਵਾਂਗੀ। {{gap}}ਭਲਾਈ-ਫਿਰ ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਦੇ ਘਰੋਂ ਲਭੇਗਾ, ਲੋਕ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸਚਾ ਮੰਨਨਗੇ, ਫਿਰ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਇਸ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕਢਨ ਤੇ ਉਲਟਾ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਲ ਸਾਜ਼ ਬਨਣਾ ਪਵੇਗਾ। {{gap}}ਬੁਰਾਈ-ਹਛਾ ਫਿਰ ਚੁਪ ਚਾਪ ਬੈਠ ਰਹ, ਜੋ ਹੋ ਗਿਆ ਸੋ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਭਲਾਈ ਚੁਪ ਹੋ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਸੁਲਹ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਅਖਾਂ ਅਗੇ ਸਰਵਰ ਕਿਨਾਰੇ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਖਲੋਤੀ ਸੁੰਦਰ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਖੜੀ ਕਰ ਦਿਤੀ, ਰਾਣੀ ਦੇਖਣ ਲਗੀ-ਦੇਖਦੇ ਦੇਖਦੇ ਉਹ ਰੋ ਪਈ ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਸੁਤੀ। {{rule|4em}} <section end="ਅਠਵਾਂ ਕਾਂਡ" /><noinclude>{{rh|||੩੯}}</noinclude> 4k8qepgo3v09d21uomvbtslj34huayd 250 8086 241378 131072 2026-10-18T09:29:29Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਨੌਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger| ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਰਾਣੀ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ ਬਗਲ ਵਿਚ ਘੜਾ ਦਬਾ ਬਾਰੂਨੀ ਤਲਾ ਤੇ ਪਾਨੀ ਭਰਨ ਜਾਂਦੀ। ਰੋਜ਼ ਕੋਇਲ ਕੂਕਦੀ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਨਿਤ ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਉਸ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਦੇਖਦੀ ਅਰ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਬੁਰਾਈ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸੁਲਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਰਾਣੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਰਾਣੀ ਦਾ ਮਨ ਗੁਪਤ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਲਗਾ। {{gap}}ਏਨੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਉਸਦੀ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਕਿਉਂ ਹੋਈ ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਿਆ ਅਰ ਨਾ ਹੀ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਣੀ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਜ ਤਕ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਇਧਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਿਚਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਕ ਦਮ ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇਖੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਔਂਦਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਉਸੇ ਦਿਨ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਿਨ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਰਾਣੀ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁਛਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਰਾਣੀ ਬੜੀ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਜੇ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਲਗ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਤੇ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਦੇਖਨਾ ਵੀ ਨ ਮਿਲੇਗਾ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਡ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢਵਾ ਦੇਵੇਗਾ-ਇਹ ਗਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਬੜੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਗਲ ਦਿਲ ਵਿਚ<noinclude>{{rh|੪੦||}}</noinclude> 1o7f80vg1tjujjtn9bhd71gpmfns5yt 241379 241378 2026-10-18T09:30:05Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241379 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਨੌਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਨੌਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਰਾਣੀ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ ਬਗਲ ਵਿਚ ਘੜਾ ਦਬਾ ਬਾਰੂਨੀ ਤਲਾ ਤੇ ਪਾਨੀ ਭਰਨ ਜਾਂਦੀ। ਰੋਜ਼ ਕੋਇਲ ਕੂਕਦੀ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਨਿਤ ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਉਸ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਦੇਖਦੀ ਅਰ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਬੁਰਾਈ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸੁਲਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਰਾਣੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਰਾਣੀ ਦਾ ਮਨ ਗੁਪਤ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਲਗਾ। {{gap}}ਏਨੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਦ ਉਸਦੀ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਕਿਉਂ ਹੋਈ ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਿਆ ਅਰ ਨਾ ਹੀ ਸਮਝਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਣੀ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਜ ਤਕ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਇਧਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਿਚਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਕ ਦਮ ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇਖੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਔਂਦਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਉਸੇ ਦਿਨ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਿਨ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਰਾਣੀ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁਛਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਰਾਣੀ ਬੜੀ ਸਮਝਦਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਜੇ ਵਸੀਅਤ ਨਾਮੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਲਗ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਤੇ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਦੇਖਨਾ ਵੀ ਨ ਮਿਲੇਗਾ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਡ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢਵਾ ਦੇਵੇਗਾ-ਇਹ ਗਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਰਾਣੀ ਨੇ ਬੜੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਗਲ ਦਿਲ ਵਿਚ<noinclude>{{rh|੪੦||}}</noinclude> a5ey2rnh80i3ro5gs4fp2dciobg98sh 250 8165 241380 131078 2026-10-18T09:31:07Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241380 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਰਾਂਣੀ-ਮੈਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਵਾਂਗੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਮੈਂ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵੜੀ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਜੀ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਛ ਵੀ ਆਵੇ ਕਰੋ। {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ-ਇਸ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਏਥੇ ਖੋਟਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈ ਸੈਂ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਕਿਉਂ ਔਂਦੀ? ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨ ਕਈ ਦੰਡ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਦਵਾਂਗਾ, ਬਲਕਿ ਸਿਰ ਮੁਨਵਾ ਅਰ ਕਾਲਾ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਅਜ ਤੂੰ ਏਥੇ ਹੀ ਕੈਦ ਰਹੇਂਂਗੀ। {{gap}}ਰਾਣੀ ਉਸ ਰਾਤ ਉਥੇ ਹੀ ਕੈਦ ਰਹੀ। {{rule|4em}} {{dhr|3em}} <section end="ਨੌਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> <section begin="ਦਸਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਦਸਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਸੋਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਵਿਚ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਖਲੋਤਾ ਸੀ। ਅਜੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਵੇਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ, ਕੁਛ ਕੁਛ ਹਨੇਰਾ ਹੀ ਸੀ, ਬਾਹਰ ਬਾਗ ਵਿਚ ਕੋਇਲ ਕੂਕ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਦੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਬਾਰੀ ਖੋਲਕੇ ਸਾਮਨੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੀ ਰੋਣਕ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਇਕ ਔਰਤ ਆ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਖਲੋ ਗਈ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਤੂੰ ਏਥੇ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈਂ ? {{gap}}ਔਰਤ-ਤੁਸੀਂ ਏਥੇ ਕਿਉਂ ? (ਲੁਕੋਣ ਦੀ ਕੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ ਇਹ ਔਰਤ ਗੁਬਿੰੰਦ ਲਾਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।) {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ-ਮੈਂ ਤੇ ਜਰਾ ਹਵਾ ਖਾਨ ਆ ਗਿਆ ਸਾਂ,<noinclude>{{rh|੪੬||}}</noinclude> tttpfj6h82g2y1izavelhh8u3xzad9a 250 8255 241381 131086 2026-10-18T09:31:49Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241381 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ-ਹਛਾ ਲੈ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਜਾਨ ਲਗਾ। ਰਜਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਧੋਤੀ ਫੜ ਲਈ ਤੇ ਕਿਹਾ-ਕਿਥੇ ਚਲੇ ਹੋ? {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ-ਕਹੋ ਕਿਥੇ ਜਾਵਾਂ। {{gap}}ਰਜਨੀ-ਕਹਿੰੰਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ-ਹਛਾ ਕਹੋ। {{gap}}ਰਜਨੀ-ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾਨ ਲਈ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ-ਹਛਾ। {{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਰਜਨੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚੁਮਿਆ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। {{rule|4em}} {{dhr|3em}} <section end="ਦਸਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> <section begin="ਯਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger| ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਰਾਏ ਦੀ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿਚ ਚਲਾ ਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਗਦੀ ਉਤੇ ਬੈਠਾ ਗੰਗਾ ਜਮਨੀ ਹੁਕੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਤਮਾਕੂ ਪਾ ਕੇ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਗੇ ਢੇਰ ਦੇ ਢੇਰ ਕਾਗਜ਼ ਅਰ ਵਹੀਆਂ ਦੇ ਪਏ ਸਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਨਾਇਬ, ਗੁਮਾਸ਼ਤੇ, ਕਾਰਕੂਨ ਸਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤਸੀਲਦਾਰ, ਪਯਾਦੇ ਅਰ ਅਸਾਮੀਆਂ ਆਦਿ। ਸਾਮਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਘੁੰਡ ਕਢੀ ਰਾਣੀ ਖਲੋਤੀ ਸੀ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਦਾ ਵਡਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਪੁਛਿਆ-ਕੀ ਗਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਇਆ ਜੀ? {{gap}}ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਣੀ ਨੇ ਘੁੰਡ ਚੁਕ ਕੇ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ<noinclude>{{rh|||੫੧}}</noinclude> 7sk93ryjr5n3xg01ekdtxuzejja4mh0 241382 241381 2026-10-18T09:32:06Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241382 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ-ਹਛਾ ਲੈ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਜਾਨ ਲਗਾ। ਰਜਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਧੋਤੀ ਫੜ ਲਈ ਤੇ ਕਿਹਾ-ਕਿਥੇ ਚਲੇ ਹੋ? {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ-ਕਹੋ ਕਿਥੇ ਜਾਵਾਂ। {{gap}}ਰਜਨੀ-ਕਹਿੰੰਦੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ-ਹਛਾ ਕਹੋ। {{gap}}ਰਜਨੀ-ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਬਚਾਨ ਲਈ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ-ਹਛਾ। {{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਰਜਨੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਚੁਮਿਆ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। {{rule|4em}} {{dhr|3em}} <section end="ਦਸਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> <section begin="ਯਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਯਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਰਾਏ ਦੀ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿਚ ਚਲਾ ਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਗਦੀ ਉਤੇ ਬੈਠਾ ਗੰਗਾ ਜਮਨੀ ਹੁਕੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਤਮਾਕੂ ਪਾ ਕੇ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਗੇ ਢੇਰ ਦੇ ਢੇਰ ਕਾਗਜ਼ ਅਰ ਵਹੀਆਂ ਦੇ ਪਏ ਸਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਨਾਇਬ, ਗੁਮਾਸ਼ਤੇ, ਕਾਰਕੂਨ ਸਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤਸੀਲਦਾਰ, ਪਯਾਦੇ ਅਰ ਅਸਾਮੀਆਂ ਆਦਿ। ਸਾਮਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਘੁੰਡ ਕਢੀ ਰਾਣੀ ਖਲੋਤੀ ਸੀ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਦਾ ਵਡਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਪੁਛਿਆ-ਕੀ ਗਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਇਆ ਜੀ? {{gap}}ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਣੀ ਨੇ ਘੁੰਡ ਚੁਕ ਕੇ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ<noinclude>{{rh|||੫੧}}</noinclude> 65418214dciqihrb26g1gleibs55r4d 250 8258 241383 131089 2026-10-18T09:33:06Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਠੀਕ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ। ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਚ ਗੁਬਿੰਦ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਬੋਲੇ-ਕਿਥੇ ਜਾਏਗੀ? ਕਿਉਂ ਛਡ ਦੇਵਾਂ? {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ-ਪਹਿਲੇ ਅਸਲ ਗਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਠੀਕ ਹੈ। ਏੱੱਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਮਨੇ ਇਹ ਅਸਲ ਗਲ ਨ ਕਹੇਗੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਅਦਰ ਖੜ ਕੇ ਪੁਛ ਲਵਾਂਗਾ। {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਿਹਾ-ਪੁਛ ਪਛ ਕੁਛ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰ ਜਾਕੇ ਇਸ ਦੇ ਵਡਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇਗਾ। ਅਜ ਕਲ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਬੇਹਯਾ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹਛਾ ਬਚੂ! ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਕ ਚਾਲ ਚਲਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਹਛਾ, ਇਸ ਤਰਾਂ ਈ ਸਹੀ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ ਦਿਤੀ, "ਦੇਖ, ਇਸ ਨੂੰ ਰਜਨੀ ਬਹੂ ਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ। ਦੇਖੀਂਂ ਕਿਤੇ ਨੱਸ ਨਾ ਜਾਏ।" {{gap}}ਨੌਕਰ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਬੋਲਿਆ-ਹਹੇ! ਹਰੇ!! ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ? {{rule|4em}} <section end="ਯਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /><noinclude>{{rh|੫੪||}}</noinclude> 5gg68w0ce6sn3vdpzn536ajwuepuzue 250 8259 241384 131090 2026-10-18T09:33:31Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241384 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਬਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਬਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਕੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਰਜਨੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਲੈ ਚੁਪ ਚਾਪ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਇਛਿਆ ਤੇ ਸੀ ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਦੇ ਸਾਮਨੇ ਕੀ ਕਹੇਗੀ ਉਸਦੀ ਹਿੰੰਮਤ ਨ ਪਈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕੁਛ ਬੋਲ ਨ ਸਕੀ। ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਔਂਦੇ ਦੇਖ, ਰਜਨੀ ਮਨ ਵਿਚ ਬੋਲੀ-ਚਲੋ ਜਿਮੇਂਂਵਾਰੀ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲੀ। ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਬਿੰਦ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰਜਨੀ ਨੇ ਹੌਲੀ ਜਹੇ ਪੁਛਿਆ-ਰਾਣੀ ਏਥੇ ਕਿਉਂ? {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ--ਮੈਂ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਇਸ ਕੋਲੋਂ ਕੁਛ ਪੁਛਾਂਗਾ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਹਦ ਜੋ ਕੁਛ ਇਸ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਭੁਗਤੇਗੀ। {{gap}}ਰਜਨੀ-ਕੀ ਪੁਛੋਗੇ? {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ-ਇਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗਲ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਕੋਲ ਇਕੱਲਾ ਮੈਨੂੰ ਛਡਨ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੁਕ ਕੇ ਸੁਣ ਲਈਂਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਗਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਰਜਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਗਈ, ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰ ਉਹ ਉਥੋਂ ਖਿਸਕ ਗਈ। ਰਸੋਈ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਪਿਛੋਂ ਦੀ ਰਸੋਈਦਾਰਨ ਦਾ ਜੜਾ ਖਿਚ ਕੇ ਬੋਲੀ- "ਮਿਸ਼ਰਾਨੀ, ਕੋਈ ਰਸ ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਸੁਣਾ।" {{gap}}ਇਧਰ ਗੁਬਿੰਦ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ- "ਰਾਣੀ ਮੈਨੂੰ ਖੇਲ ਕੇ ਦਸੇਂਗੀ ਜੋ ਇਹ ਕੀ ਗਲ ਹੈ?" ਬੋਲਨ ਲਈ ਰਾਣੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਪਾਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਕੰਨਿਆ ਸੀ ਜੋ ਜੀਊਂਦੇ ਜੀ ਬਲਦੀ<noinclude>{{rh|||੫੫}}</noinclude> regr3d0eb4p6girszo4rtrzlmlmtgnh 250 8488 241385 131103 2026-10-18T09:34:20Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਰਾਣੀ--ਚਾਚਾ ਦੇਸ ਛਡਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਰਾਜੀ ਹੋਵੇਗਾ? {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ--ਕੀ ਐਹੋ ਜਹੀ ਗਲ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਤੂੰ ਉਹਨੂੰ ਰਾਜੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇਂਂਗੀ। {{gap}}ਰਾਣੀ--ਕਰ ਸਕਾਂਗੀ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਤਾਏ ਨੂੰ ਕੌਣ ਰਾਜੀ ਕਰੇਗਾ? ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਛਡਨ ਨਹੀਂ ਲਗੇ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ--ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ। {{gap}}ਰਾਣੀ--ਇਸ ਨਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਰ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਬਦਨਾਮ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ--ਠੀਕ ਏ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਰਜਨੀ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਕਹੇਗੀ। ਤੂੰ ਰਜਨੀ ਨੂੰ ਸਦ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਸਮਝਾ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। {{gap}}ਅਖਾਂ ਵਿਚ ਅਥਰੂ ਭਰ ਕੇ ਗੁਬਿੰਦ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਹੋਈ ਰਾਣੀ ਰਜਨੀ ਨੂੰ ਸਦਣ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕਲੰਕ ਬੰਧਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੰਡ ਮਿਲਿਆ। {{rule|4em}} {{dhr|3em}} <section end="ਬਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> <section begin="ਤੇਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਤੇਰਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਸੌਹਰੇ ਨਾਲ ਅਨੁਰੋਧ (ਮਿਨਤ ਤਰਲਾ) ਕਰਨ ਲਈ ਰਜਨੀ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਵੀ ਰਾਜੀ ਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਹ ਸ਼ਰਮਾਂਦੀ ਸੀ। ਅਖੀਰ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਆਪ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਹਥ ਵਿਚ ਹੁਕੇ ਦੀ ਨਲੀ ਫੜ ਸੋਂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਿਲ ਉਸ ਦਾ ਅਫੀਮ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਬਦੇਸਸ਼ਾਂ ਦਾ ਚਕਰ ਕਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਣੀ ਦਾ ਚੰਦਰਮਾ ਜਿਹਾ ਮੁਖ ਬੁਢੇ ਦੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰ ਘਰ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਲਾ<noinclude>{{rh|੬੦||}}</noinclude> gqsnt7bag0ot94lemcch9rj1i2gtois 250 8490 241386 131105 2026-10-18T09:34:53Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241386 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਕੋਈ ਗਲ ਨਹੀਂ ਛੇੜਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰੀ ਦੀ ਹੀ ਗਲ ਛੇੜ ਦਿਤੀ। ਜ਼ਿਮੀਦਾਰੀ ਦੀ ਗਲ ਪਿਛੋਂ ਘਰ ਗਰਿਸਥੀ ਦੀ ਗਲ ਅਰ ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਮੁਕਦਮੇ ਦੀ ਗਲ ਹੋਈ। ਤਾਂ ਵੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਗਲ ਨ ਚਲੀ। ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਵੀ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਰਾਣੀ ਦੀ ਗਲ ਨ ਛੇੜੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਮਨ ਵਿਚ ਬੜੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਸਿਆ। ਬੁਢਾ ਬੜਾ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ! {{gap}}ਅਖੀਰ ਗਬਿੰਦ ਲਾਲ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਭਤੀਜੇ ਨੂੰ ਸਦਿਆ ਅਰ ਕਿਹਾ-ਸਵੇਰੇ ਜਿਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਤੂੰ ਜਮਾਨਤ ਭਰੀ ਸੀ ਉਸਨੇ ਕੁਛ ਦਸਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਤਦ ਮੌਕਾ ਪਾ ਕੇ ਗੁਬਿੰਦਲਾਲ ਨੇ ਜੋ ਕੁਛ ਰਾਣੀ ਨੇ ਦਸਿਆ ਸੀ ਕਹਿ ਦਿਤਾ। ਪਰ ਬਾਰੂਨੀ ਤਲਾ ਵਾਲੀ ਗਲ ਲੁਕਾ ਰਖੀ। {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ-ਹੁਣ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤਾ ਜਾਏ? ਤੇਰੀ ਕੀ ਰਾਏ ਹੈ? {{gap}}ਗੁਬਿਦ ਸ਼ਰਮਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ-ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਏ ਹੋਵੇਗੀ ਉਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ। {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਅੰਦਰੋ ਅੰਦਰੀ ਹਸ ਕੇ ਬੋਲਿਆ-ਮੈਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਦਾ ਇਤਬਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਮੁਨਵਾ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ ਕਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦੇਵੋ। ਕਹੋ, ਕੀ ਕਹਿੰਦਾਹੈਂਂ? {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਚੁਪ ਹੋ ਰਿਹਾ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਬੁਢੇ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਜੇ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛਡ ਦੇ। {{gap}}ਤਦ ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਨੇ ਇਕ ਠੰਢੀ ਸਾਹ ਭਰ ਕੇ ਬੁਢੇ ਦੇ ਹਥੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਇਆ। {{rule|4em}} <section end="ਤੇਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /><noinclude>{{rh|੬੨||}}</noinclude> 5pjiuw34tp5agajpm9j60261d14fn03 250 8491 241387 131106 2026-10-18T09:35:19Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਚੌਧਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਚੌਧਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਰਾਣੀ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੇਸ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਆਈ। ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਕੁਛ ਨਾ ਕਹਿ ਉਹ ਅੰਦਰ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਪਈ। {{gap}}"ਇਸ ਹਰਿੰਦਰਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਏਗਾ। ਏਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਗੀ, ਕਲਕਤੇ ਜਾ ਕੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਗਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਾਂਗੀ। ਹਰਿੰਦਰਾ ਪਿੰਡ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਭੂਮੀ ਹੈ। ਏਥੇ ਹੀ ਸੜ ਕੇ ਮਰਾਂਗੀ। ਹਾਏ! ਇਹ ਵੀ ਭਾਗ ਵਿਚ ਨਾ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮਰਾਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਹਰਿੰਦਰਾ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਨਾ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਕੁਛ ਵਿਗਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਮੁਨਵਾ ਸਿਆਈ ਮਲ ਪਿੰਡੋ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦੇਵੇਗਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਨ ਤੇ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਗੁਸਾ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂਗੀ ਤਾਂ ਸਹੀ। ਮੇਰੀਆਂ ਅਖਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਢ ਲੈਣਗੇ। ਮੈਂ ਕਲਕਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਜੇ ਗਈ ਤਾਂ ਜਮ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗੀ,ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ।" {{gap}}ਇਹ ਸਭ ਕੁਛ ਸੋਚ ਰਾਣੀ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵਲ ਤੁਰ ਪਈ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਹਿੰੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ-ਐ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ! ਐ ਦੀਨਾ ਨਾਥ! ਐ ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਇਕੋ ਇਕ ਸਹਾਰੇ! ਮੈਂ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉ। ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰੇਮ ਅਗਨ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਦੇਵੋ। ਮੈਨੂੰ ਵਿਯੋਗ ਦੀ ਅਗ ਵਿਚ ਨਾ ਸਾੜ, ਮੈਂ ਜਿਨੂੰ ਦੇਖਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ ਜਿੱੱਨੀ ਵਾਰ ਦੇਖਾਂਗੀ ਠੰਢ ਪਵੇਗੀ।<noinclude>{{rh|||੬੩}}</noinclude> egs9wj3b3hey04wthyojpi5ki2qum08 250 8496 241388 131114 2026-10-18T09:35:49Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਮੈਨੂੰ ਆ ਦਸੀਂ। {{gap}}"ਅਛਾ" ਕਹਿਕੇ ਬੀਰੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਆ ਕੇ ਬੋਲੀ-"ਮੈਂ ਕਹਿ ਆਈ ਹਾਂ।" {{gap}}ਰਜਨੀ--ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ? {{gap}}ਬੀਰੀ-ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਏ ਰਜਨੀ ਨੂੰ ਕਹੋ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਉਪਾ ਵੀ ਦਸ ਦੇਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਰਜਨੀ-ਫਿਰ ਜਾ ਅਰ ਕਹੋ: ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬਾਰੂਨੀ ਤਲਾ ਤੇ ਘੜੇ ਨੂੰ ਰਸੀ ਬੰਨ ਕੇ। ਸਮਝ ਗਈ ਨਾ? {{gap}}ਬੀਰੀ-ਜੀ ਹਾਂ। {{gap}}ਬੀਰੀ ਫਿਰ ਕਹਿ ਕੇ ਮੁੜ ਆਈ। ਰਜਨੀ ਨੇ ਪੁਛਿਆ--ਬਾਰੁਨੀ ਤਲਾ ਦੀ ਗਲ ਕਹਿ ਦਿਤੀ ਨਾ? {{gap}}ਬੀਰੀ-ਹਾਂ, ਕਹਿ ਦਿਤੀ ਸੀ। {{gap}}ਰਜਨੀ-ਉਸ ਨੇ ਕੁਛ ਕਿਹਾ? {{gap}}ਬੀਰੀ-ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਅਛਾ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਬੋਲਿਆ-ਇਹ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਰਜਨੀ? {{gap}}ਰਜਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ--ਇਹ ਸੋਚ ਵੀ ਨਾ, ਉਹ ਮਰੇਗੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਸਤ ਹੋਈ ਹੈ ਉਹ ਕਦੀ ਮਰ ਸਕਦੀ ਹੈ? {{rule|4em}} <section end="ਚੌਧਵਾਂ ਕਾਂਡ" /><noinclude>{{rh|੬੮||}}</noinclude> 47v4gmxx3hdwf32sb6uibq2hvs9ktla 250 8497 241389 131115 2026-10-18T09:36:13Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਪੰਦਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਪੰਦਰਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਕੰਮ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਰੋਜ਼ ਵਾਂਗ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਬਾਰੂਨੀ ਤਲਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਟਹਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਟਹਿਲਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਰਖਤ ਦੇ ਥਲੇ ਉਹ ਦੋ ਚਾਰ ਵਾਰ ਟਹਿਲਦਾ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਲਿਖਾਂਗਾ। ਬਾਰੂਨੀ ਤਲਾ' ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕ ਪੱਥਰ ਦਾ ਚਬੂਤਰਾ ਸੀ। ਚਬੂਤਰੇ ਉਤੇ ਇਕ ਚਿਟ ਪੱਥਰ ਦੀ ਉਕਰੀ ਹੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤ ਸੀ। ਉਹ ਮੂਰਤ ਅਧਨੰਗੀ ਅਰ ਥਲੇ ਵਲ ਦੇਖਦੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਚਬੂਤਰਿਆਂ ਤੇ ਗਮਲਿਆਂ ਉਤੇ ਤਰਾਂ ਤਰਾਂ ਦੇ ਫਲ ਜਿਸਤਰਾਂ ਮੋਤੀਆ, ਗੁਲਾਬ, ਮੋਲਸਿਰੀ ਆਦਿ ਲਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤਰਾਂ ਦੇ ਚਿਟੇ, ਨੀਲੇ, ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਦੇਸੀ ਅਰ ਵਲੈਤੀ ਫੁਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਸੀ। ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਉਸੇ ਜਗਾ ਬੈਠਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਚਾਂਦਨੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਕਦੀ ਕਦੀ ਉਹ ਰਜਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਔਂਦਾ ਸੀ। ਰਜਨੀ ਅਧਨੰਗੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਗਾਲਾਂ ਕਢਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ। ਕਦੀ ਆਪਣੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਗ ਹੀ ਢਕ ਦੇਂਂਦੀ ਅਰ ਕਦੀ ਘਰ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਜਹੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਲਿਆ ਕੇ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਂਂਦੀ। {{gap}}ਅਜ ਉਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਗਬਿੰਦ ਲਾਲ ਬਾਰੂਨੀ ਤਲਾ ਦੀਆਂ ਖਾਮੋਸ਼ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੇਖਦੇ ਦੇਖਦੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਤਲਾ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤੇ ਰਾਣੀ ਬਗਲ ਵਿਚ ਘੜਾ ਦਬਾਈ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਾ<noinclude>{{rh|||੬੯}}</noinclude> 02wfilq3m4wybj6ozf5pxgzo866sfwi 250 8632 241390 131116 2026-10-18T09:36:41Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੰਮ ਚਲ ਹੀ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਿਨਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਮ ਚਲਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੇ, ਏਸੇ ਲਈ ਏਨੀ ਬਿਪਤਾ ਵਿਚ ਵੀ ਰਾਣੀ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਲਈ ਤਲਾ ਤੇ ਆਈ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਕੇ ਰਾਣੀ ਨੇ ਨਹੋਣ ਲਈ ਤਲਾ ਵਿਚ ਪੈਰ ਰਖਿਆ। ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਉਥੇ ਬੈਠ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨ ਸਮਝ ਕੇ ਜਰਾ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤਕ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਇਧਰ ਉਧਰ ਟੈਹਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਖੀਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਹੁਣ ਰਾਣੀ ਚਲੀ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਸੋਚ ਉਹ ਫਿਰ ਉਸ ਚਬੂਤਰੇ ਦੇ ਥਲੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਰ ਤਲਾ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇਖਣ ਲਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਰਾਣੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਓਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਇਕ ਘੜਾ ਪਾਣੀ ਉਤੇ ਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਕਿਸਦਾ ਘੜਾ ਏ? ਅਚਾਨਕ ਉਸਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੋਇਆ। ਕੀ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਆਇਆ ਡੁਬ ਤੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਤੇ ਰਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਆਈ ਸੀ। ਤਦ ਇਕ ਦਮ ਗੁਬਿੰਦ ਨੂੰ ਰਜਨੀ ਦੀ ਗਲ ਯਾਦ ਆਈ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕਹਿਲਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬਾਰੂਨੀ ਤਲਾ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗਲ ਨਾਲ ਘੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ.........ਅਰ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਹਿਲਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, "ਬਹੁਤ ਅਛਾ!" {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤਲਾ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਪੌੜੀ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣ ਲਗਾ। ਪਾਣੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਤਲਾ ਦੇ ਹੇਠਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਸਾਫ ਦਿਸਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਾਂਗ ਰਾਣੀ ਅਡੋਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਥਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਈ ਹੋਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾ ਰਹੀ ਏ। {{rule|4em}} <section end="ਪੰਦਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /><noinclude>{{rh|੭੦||}}</noinclude> ccbqin6bkiheoofqarjxb5pqrl2l3td 250 8634 241391 131117 2026-10-18T09:37:05Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਸੋਲਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਸੋਲਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਝੱਟ ਤਲਾ ਵਿਚ ਛਾਲ ਕਢ ਮਾਰੀ ਅਰ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਢ ਲਿਆਂਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਜਾਨਣ ਲਈ ਕਿ ਰਾਣੀ ਜੀਊਂਦੀ ਹੈ ਯਾ ਮਰ ਗਈ, ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮਾਲੀ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ ਦਿਤੀ। ਮਾਲੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੀ ਇਕਾਂਤ ਜਗਾ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਲਿਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਏਥੇ ਸਿਰਫ ਰਜਨੀ ਹੀ ਔਂਦੀ ਸੀ, ਦੂਸਰੀ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦਾ ਇਥੇ ਪ੍ਰਛਾਵਾਂ ਤਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਂਦਾ, ਯਾ ਅਜ ਰਾਣੀ ਆਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਚੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਮਾਨੋ ਕਾਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਉਤੋਂ ਮੀਂਹ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਖਾਂ ਬੰਦ ਸਨ, ਮੀਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਖਾਂ ਉਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕੁਛ ਬੂੰਦਾਂ ਪੈ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਲਗਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਮੂੰਹ ਉਤੇ ਨਾ ਭੈ ਸੀ ਨ ਲਜਿਆ, ਸੁੰਦਰ ਸੇ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਰ ਬੁਲਾਂ ਤੇ ਮਿਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੀਆਂ ਅਖਾਂ ਵਿਚ ਜਲ ਭਰ ਆਇਆ। ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਹਾਏ! ਹਾਏ!! ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਤਨਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਦੇਕੇ ਕਿਉਂ ਭੇਜਿਆ ਸੀ! ਜੇ ਇਸਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿਤਾ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਕਿਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੈਂ? {{gap}}ਇਸ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਆਤਮਘਾਤ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਕੇ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੀ ਛਾਤੀ ਪਾਟਨ ਲਗੀ। {{gap}}ਸੋਚਿਆ-ਜੇ ਰਾਣੀ ਦਾ ਕੁਛ ਕੁਛ ਸਾਹ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਚਾਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਨੀ ਦੇ ਡੁਬੇ ਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ ਬਚਾਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਇਹ ਕੁਛ ਕੁਛ ਪਤਾ ਸੀ। ਪੇਟ ਦਾ<noinclude>{{rh|||੭੧}}</noinclude> fpxqylr80wvyvm928135ntsze0ddkb6 250 8636 241392 131119 2026-10-18T09:37:42Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਉਹ ਫੂਕ ਮਾਰਨ ਲਈ ਰਾਜੀ ਨ ਹੋਇਆ। ਅਖੀਰ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਅਛਾ, ਤੂੰ ਇਸਦੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਉਪਰ ਚੁਕੀ ਰਖ, ਮੈਂ ਫੂਕ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸਦੇ ਬਾਹਦ ਬਾਹਵਾਂ ਨੂੰ ਹਲੀ ਹੋਲੀ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਆਵੀਂ। ਮਾਲੀ ਨੇ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਬਾਹਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਉਪਰ ਚੁਕਿਆ। ਤਦ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਰਾਣੀ ਦੇ ਲਾਲ ਸੂਹੇ ਬੁੱਲਾਂ ਉਤੇ ਆਪਣੇ ਕੋਮਲ ਬੁਲ ਰਖੇ ਤੇ ਫੂਕ ਮਾਰੀ। {{gap}}ਮਾਲੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਹਥਾਂ ਨੂੰ ਥਲੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਉਪਰ ਉਠਾਏ ਅਰ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਫੂਕ ਮਾਰੀ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੋ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਹਦ ਰਾਣੀ ਦਾ ਸਾਹ ਚਲਣ ਲਗਾ। ਰਾਣੀ ਬਚ ਗਈ। {{rule|4em}} {{dhr|3em}} <section end="ਸੋਲਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> <section begin="ਸਤਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਸਤਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਜਦ ਰਾਣੀ ਦਾ ਸਾਹ ਚਲਣ ਲਗ ਪਿਆ ਤਾਂ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦਵਾ ਪਿਆਈ। ਦਵਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਰਾਣੀ ਵਿਚ ਤਾਕਤ ਔਣ ਲਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ-ਸੁੰਦਰ ਸਜੇ ਘਰ ਵਿਚ ਝਰੋਖੇ ਵਿਚੋਂ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਹਵਾ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਆਲੇ ਵਿਚ ਦੀਵਾ ਬਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਰ ਦੁਜੇ ਪਾਸੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦੀਪ ਬਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਗਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੀ ਦਿਤੀ ਹੋਈ ਸੰਜੀਵਨ ਖਾ ਕੇ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਅਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੀਆਂ ਮਿਠੀਆਂ ਮਿਠੀਆਂ ਗਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਸਾਹ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਆਈ। ਫਿਰ ਅਖਾਂ ਖੁਲੀਆ ਅਰ ਯਾਦ<noinclude>{{rh|||੭੩}}</noinclude> qu5rboqw4fcv81zzutpk0kbgv22icuo 250 8639 241393 131121 2026-10-18T09:38:21Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਰਾਣੀ-ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਆਪੇ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਸਮਝ ਗਿਆ-ਇਸ ਵਿਚ ਤਕਲੀਫ ਹੀ ਕੀ ਏ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਰਾਣੀ ਇਕੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ। {{gap}}ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਉਸ ਸੁੰਨੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਲੰਮਾ ਪੈ ਐ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਮੂੰਹ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਹਾਏ ਨਾਥ! ਹਾਏ ਨਾਥ! ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਬਚਾਓ! ਤੁਹਾਡੇ ਬਲ ਨ ਦੇਣ ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਮਰਾਂਗਾ, ਰਜਨੀ ਮਰੇਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਵਾਂਗਾ। {{rule|4em}} {{dhr|3em}} <section end="ਸਤਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> <section begin="ਅਠਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger| ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਰਜਨੀ ਨੇ ਪੁਛਿਆ- ਅਜ ਏਨੀ ਰਾਤ ਗਈ ਤਕ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਕੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ? {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ-ਕਿਉਂ ਪੁਛ ਰਹੀ ਏਂਂ? ਅਗੇ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਉਥੇ ਰਿਹਾ? {{gap}}ਰਜਨੀ-ਰਹਿੰਦੇ ਤੇ ਸਾਉ, ਪਰ ਅਜ ਤੁਹਾਡਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖ ਕੇ ਦੀ ਗਲ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜ ਕੁਛ ਨ ਕੁਛ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ-ਕਿਉਂ, ਕੀ ਹੋਇਆ ਏ? ਤੁਹਾਡੇ ਨ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੈਂ ਕੀ<noinclude>{{rh|||੭੫}}</noinclude> gteyxsbxtla477dvd4cdf6gxkru607h 241394 241393 2026-10-18T09:38:35Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਰਾਣੀ-ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਆਪੇ ਚਲੀ ਜਾਵਾਂਗੀ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਸਮਝ ਗਿਆ-ਇਸ ਵਿਚ ਤਕਲੀਫ ਹੀ ਕੀ ਏ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਰਾਣੀ ਇਕੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ। {{gap}}ਇਸਦੇ ਪਿਛੋਂ ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਉਸ ਸੁੰਨੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਲੰਮਾ ਪੈ ਐ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਮੂੰਹ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਹਾਏ ਨਾਥ! ਹਾਏ ਨਾਥ! ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਬਚਾਓ! ਤੁਹਾਡੇ ਬਲ ਨ ਦੇਣ ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਮਰਾਂਗਾ, ਰਜਨੀ ਮਰੇਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਵਾਂਗਾ। {{rule|4em}} {{dhr|3em}} <section end="ਸਤਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> <section begin="ਅਠਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਅਠਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਰਜਨੀ ਨੇ ਪੁਛਿਆ- ਅਜ ਏਨੀ ਰਾਤ ਗਈ ਤਕ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਕੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ? {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ-ਕਿਉਂ ਪੁਛ ਰਹੀ ਏਂਂ? ਅਗੇ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਉਥੇ ਰਿਹਾ? {{gap}}ਰਜਨੀ-ਰਹਿੰਦੇ ਤੇ ਸਾਉ, ਪਰ ਅਜ ਤੁਹਾਡਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖ ਕੇ ਦੀ ਗਲ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜ ਕੁਛ ਨ ਕੁਛ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ-ਕਿਉਂ, ਕੀ ਹੋਇਆ ਏ? ਤੁਹਾਡੇ ਨ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੈਂ ਕੀ<noinclude>{{rh|||੭੫}}</noinclude> 91ldop4mgw39jp599f8jxktrd3l5ar9 250 8643 241395 131159 2026-10-18T09:39:12Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਰਹੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬੜੀ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਸਵਾਮੀ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁਸਾ ਕਰਨਗੇ। {{gap}}ਰਜਨੀ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈ ਅਰ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਬੈਠ ਅਨੰਦਾ ਮਗਲ ਪੜਨ ਲਗ ਪਈ। ਕਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਕੀ ਬੀਤੀ ਇਹ ਤੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਰਜਨੀ ਦੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਕਾਲਾ ਬਦਲ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਵੀ ਲੋਪ ਨ ਹੋਇਆ। {{rule|4em}} {{dhr|3em}} <section end="ਅਠਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> <section begin="ਉਨੀਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger| ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਬਾਬੂ ਆਪਣੇ ਤਾਏ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਾਰ ਦੀ ਗਲ ਬਾਤ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਗਲ ਬਾਤ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਉਹ ਪੁਛਨ ਲਗਾ ਕਿ ਕਿਸ ਜਿਮੀਦਾਰੀ ਦੀ ਕੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਜਿਮੀਦਾਰੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇਖ ਖੁਸ਼ ਹੋਕੇ ਕਿਹਾ-ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਜੇ ਤੂੰ ਰੋਜ ਥੋੜਾ ਥੋੜਾ ਦੇਖੇਂਂ ਸੁਨੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਹੀ ਦਸ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਹੋਰ ਕਿਨਾ ਕੁ ਚਿਰ ਜੀਵਾਂਗਾ? ਜੇ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਛ ਦੇਖ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਲਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਤੇ ਤੂੰ ਕੁਛ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕੇਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੇ ਬੁਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਤ ਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਬਿਨਾ ਦੇਖ ਰੇਖ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਵੀ ਇਹ ਇਛਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਲ ਦੇਖ ਆਵਾਂ। {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ-ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬੜਾ<noinclude>{{rh|||੭੭}}</noinclude> q6ixy2rh22sndmfvvwhczz2plmh87hf 241396 241395 2026-10-18T09:47:56Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਰਹੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬੜੀ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਸਵਾਮੀ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁਸਾ ਕਰਨਗੇ। {{gap}}ਰਜਨੀ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈ ਅਰ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਬੈਠ ਅਨੰਦਾ ਮਗਲ ਪੜਨ ਲਗ ਪਈ। ਕਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਕੀ ਬੀਤੀ ਇਹ ਤੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਰਜਨੀ ਦੇ ਦਿਲ ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਕਾਲਾ ਬਦਲ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਵੀ ਲੋਪ ਨ ਹੋਇਆ। {{rule|4em}} {{dhr|3em}} <section end="ਅਠਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> <section begin="ਉਨੀਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਉਨੀਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਬਾਬੂ ਆਪਣੇ ਤਾਏ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਾਰ ਦੀ ਗਲ ਬਾਤ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਗਲ ਬਾਤ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਉਹ ਪੁਛਨ ਲਗਾ ਕਿ ਕਿਸ ਜਿਮੀਦਾਰੀ ਦੀ ਕੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਜਿਮੀਦਾਰੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇਖ ਖੁਸ਼ ਹੋਕੇ ਕਿਹਾ-ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਜੇ ਤੂੰ ਰੋਜ ਥੋੜਾ ਥੋੜਾ ਦੇਖੇਂਂ ਸੁਨੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਹੀ ਦਸ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਹੋਰ ਕਿਨਾ ਕੁ ਚਿਰ ਜੀਵਾਂਗਾ? ਜੇ ਹੁਣ ਤੋਂ ਹੀ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਛ ਦੇਖ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਲਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਤੇ ਤੂੰ ਕੁਛ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕੇਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੇ ਬੁਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਤ ਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਬਿਨਾ ਦੇਖ ਰੇਖ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਤੁਸੀਂ ਕਹੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਵੀ ਇਹ ਇਛਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਲ ਦੇਖ ਆਵਾਂ। {{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ-ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬੜਾ<noinclude>{{rh|||੭੭}}</noinclude> m1yw3c8xfpoxwpbne2rhyf0t3bdrk8n 250 8649 241398 131162 2026-10-18T09:52:52Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਇਕੀਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਇਕੀਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਬੀਰੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ-ਘੋਰ ਕਲੂ ਕਾਲ ਹੈ। ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਹੀ ਬਚੀ ਮੇਰੀ ਗਲ ਦਾ ਇਤਬਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਬੀਰੀ ਦਾ ਰਜਨੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗੁਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਵੀ ਰਜਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗਲ ਨ ਸੁਨੀ। ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਅਸਹਿ ਸੀ। ਤਦ ਬੀਰੀ, ਕਛ ਵਿਚ ਘੜਾ ਦਬਾ ਬਾਰੂਨੀ ਤਲਾ ਵਲ ਤੁਰ ਪਈ। {{gap}}ਹਰੀ ਨਾਂ ਦੀ ਠਕੁਰਾਨੀ ਬਾਬੂਆਂ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਰਸਈ ਦਾਰਨ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਨਹਾ ਕੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਹਲੇ ਪਹਲ ਉਸੇ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਹਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਬੀਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਕਹਿਣ ਲਗੀ: ਕਹਾਵਤ ਏ-ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਚੋਰੀ ਕਰ ਉਹੋ ਕਹੇ ਕਿ ਤੂੰ ਚੋਰ ਏਂਂ। ਹੁਣ ਵਡੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦ। ਕਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਵਿਗੜ ਜਾਣਾ ਏ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਹਰੀ ਨੂੰ ਕੁਛ ਝਗੜੇ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕ ਆਈ। ਭਿਜੇ ਕਪੜੇ ਨੂੰ ਸਜੇ ਹਥ ਤੋਂ ਚੁਕ ਖਬੇ ਹਥ ਤੇ ਰਖ ਕੇ ਉਸ ਪੁਛਿਆ-ਕੀ ਗਲ ਹੈ, ਬੀਰੀ? {{gap}}ਤਦ ਬੀਰੀ ਨੇ ਦਿਲ ਦਾ ਗੁਬਾਰ ਕਢਿਆ। ਬੋਲੀ-ਦੇਖ ਨਾ, ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਮੂੰਹ ਸੜੀਆਂ ਬਾਬੂ ਦੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਫਿਰਨ ਜਾਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਨੋਕਰ ਹੋ ਕੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਇਹ ਨੇ ਕਹਾਂਗੇ? {{gap}}ਹਰੀ-ਗਲ ਕੀ ਏ? ਕੋਣ ਗਈ ਸੀ ਬਾਬੂ ਦੀ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਿਚ ਫਿਰਨ?<noinclude>{{rh|੮੨||}}</noinclude> r232g4dbg6t91pyhqymkawe3l5zquph 250 8657 241399 131177 2026-10-18T09:53:31Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਰਜਨੀ ਤੇਰਾ ਭਾਗ ਹੀ ਫੁਟ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਜਨੀ ਸੁਖੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਦੇਖ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਕ ਕਾਲੀ ਕਲੂਟੀ ਏਨੀ ਸੁਖੀ! ਏਨਾ ਸੁੰਦਰ ਪਤੀ! ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਹਿ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਹੀ ਤੇ ਕੋਈ ਦਲ ਬੰਨ੍ਹਕੇ, ਕੋਈ ਬਚੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿਚਲੈ ਕ, ਕੋਈ ਜੂੜਾ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੋਈ ਅਰ ਕੋਈ ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲ ਹੀ ਲੈਕੇ ਇਹ ਖਬਰ ਸੁਨਾਣ ਆਈਆਂ ਕਿ ਰਜਨੀ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸੁਖ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ! ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਗਲ ਨ ਆਈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਗਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। {{gap}}ਰਜਨੀ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਹਿ ਨ ਸਕੀ। ਦਰਵਾਜਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਲੇਟ ਰੋਣ ਲਗ ਪਈ। ਮਨ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ- ਐ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਐ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੇਵਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅਜ ਮੈਂ ਕਿਸ ਕੋਲੋਂ ਪੁਛਾਂ! ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਗਲ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸਚ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਇਹ ਗਲ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਏਥੇ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸ਼ਕ ਕੌਣ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਸ਼ਕ ਦੂਰ ਨ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਐ ਮੇਰੇ ਪਾਣ ਈਸ਼ਵਰ! ਲੌਟ ਆਓ! ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਨਾ ਦੇਣੀਆਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਹੇ ਬਿਨਾ ਰਜਨੀ ਮਰ ਗਈ! {{rule|4em}} <section end="ਇਕੀਵਾਂ ਕਾਂਡ" /><noinclude>{{rh|||੮੫}}</noinclude> 91idwnjhde7d90xf862n0iy6xrp384w 250 8658 241400 131178 2026-10-18T09:54:04Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਬਾਈਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਬਾਈਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਰਜਨੀ ਨੂੰ ਜੋ ਅਗ ਸਾੜ ਰਹੀ ਏ, ਰਾਣੀ ਵੀ ਉਸੇ ਅਗ ਵਿਚ ਹੀ ਸੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗਲ ਫਿਰ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਣੀ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਨ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ? ਰਾਣੀ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇਹ ਗਲ ਉਡੀ ਹੈ-ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਰਾਣੀ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਹੈ ਅਰ ਉਸਨੂੰ ਸਤ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਦਿਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਲ ਕਿਥੋਂ ਉਠੀ, ਇਹ ਰਾਣੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਅਰ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਪਤਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸ ਨੇ ਇਹ ਗਲ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਉਡਾਈ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚਾ ਕੀਤਾ-ਹੋਏ ਨ ਹੋਏ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਜਨੀ ਦੀ ਹੀ ਕਰਤੂਤ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਏਨੀ ਅਗ ਹੋਰ ਕਿਸ ਦੇ ਬਦਨ ਵਿਚ ਬਲ ਸਕਦੀ ਏ? ਰਾਣੀ ਨ ਸੋਚਿਆ-ਰਜਨੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਖੂਬ ਜਲਾਇਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੇ ਚੋਰੀ ਲਵਾਈ, ਅਜ ਇਸ ਤਰਾਂ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਨ ਰਹਾਂਗੀ, ਪਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਰਜਨੀ ਦਾ ਅੰਗ ਅਗ ਜਲਾ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗੀ। {{gap}}ਇਹ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਐਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਣੀ ਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਕਿਸੇ ਨਾਲਦੀ ਗੁਵਾਂਢਨ ਕੋਲੋਂ ਰਾਣੀ ਇਕ ਬਨਾਰਸੀ ਸਾੜੀ ਅਰ ਕੁਛ ਗਿਲਟੀ ਗਹਿਣੇ ਮੰਗ ਲਿਆਈ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਗਠੜੀ ਵਿਚ ਬੰਨ, ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਦੇ ਘਰ ਗਈ ਜਿਥੇ ਇਕੱਲੀ ਰਜਨੀ ਪਲੰਘ ਤੇ ਪਈ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰਹੰਝੂ ਪੂੰਝਕੇ ਉਹਛਤ ਵਲ ਦੇਖਦੀਸੀ ਕਿ ਰਾਣੀ ਅੰਦਰਚਲੀ<noinclude>{{rh|੮੬||}}</noinclude> hwq507j6e9t0vlpdria6xq5gwgx1yso 250 8663 241401 131182 2026-10-18T09:54:49Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਉਸੇ ਡਾਕ ਵਿਚ ਹਰ ਵੀ ਕਈ ਖਤ ਆਏ ਸਨ। ਪਹਿਲੇ ਰਜਨੀ ਦਾ ਖਤ ਖੋਲਿਆ, ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪਏ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਹੋਰ ਚਿਠੀਆਂ ਖੋਲ ਪੜਨ ਲਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੰਦ ਘੋਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਇਕ ਚਿਠੀ ਸੀ। {{gap}}ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੰਦ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ- {{gap}}"ਭਾਈ ਜੀ, {{gap}}"ਤਰੀ ਵਹੁਟੀ ਤੈਨੂੰ ਜਿਨਾ ਚਾਹੇ ਡਾਂਟ ਪਟ ਸਕਦੀ ਏ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜ ਝਗੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਤੇ ਦੁਖੀ ਜੀਵ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਉਤੇ ਏਨੇ ਜੁਲਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਏ? ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਫੈਲਾ ਦਿਤਾ ਏ ਤੂੰ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਸਤ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਦਿਤੇ ਹਨ। ਹਰ ਵੀ ਕਿਨੇ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਲਿਖੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਜੇ ਕੁਛ ਵੀ ਹੋਵੇ ਮੇਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਸ਼ਕਾਇਤ ਏ, ਤੁਸਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ, ਨਹੀਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਛਡ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।" {{gap}}ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਫਿਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ-ਰਜਨੀ ਨੇ ਫੈਲਾਇਆ ਹੈ! ਇਸ ਦਾ ਕੁਛ ਮਤਲਬ ਨ ਸਮਝ ਗਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿਤਾ ਕਿ ਇਥੋਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫਿਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਲ ਹੀ ਘਰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਬੇੜੀ ਤਿਆਰ ਰਖਣਾ। {{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਬੇੜੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ, ਉਦਾਸ ਚਿਤ ਲੈ, ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। {{rule|4em}} <section end="ਬਾਈਵਾਂ ਕਾਂਡ" /><noinclude>{{rh|੯੦||}}</noinclude> drcrkfiyd31zzsz30uh9x4etmfuwbxp 250 8664 241402 131183 2026-10-18T09:55:12Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਤੇਈਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger| ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰੋ ਉਸਨੂੰ ਅਖਾਂ ਤੋਂ ਨਾ ਉਤਾਰੋ। ਜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਬੰਧਨ ਪਕਾ ਰਖਣਾ ਹਵ ਤਾਂ ਡਰੀ ਛੋਟੀ ਨ ਰਖੋ। ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਅਖਾਂ ਵਿਚ ਰਖਣਾ। ਉਸਨੂੰ ਅਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਖਣ ਨਾਲ ਜਰੂਰ ਕਈ ਨ ਕੋਈ ਭੈੜਾ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਦਿਨ ਕਿਦਾਂ ਕਟੀਣਗੇ, ਕਈ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਮਿਲਾਪ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਨਾ ਪੁਛਿਆ- ਅਛੇ ਤੇ ਹੋ? ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਗਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਕਰਧ ਨਾਲ, ਅਭਿਮਾਨ ਵਸ, ਦਿਲ ਖੋਲ ਕੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਜੋ ਵੀ ਸੀ ਉਹ ਅਖਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਹਦ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਜੋ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਲੋਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਟੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਜੁੜਦਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਰਜਨੀ ਨੇ ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੇਸ ਘਲ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦਹ ਨਾ ਉਪਜਦਾ। ਸਾਰੀ ਗਲ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਾਲੂਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਰਜਨੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੀ ਨਾ। ਉਹ ਏਨਾ ਕਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੀ ਨਾ। ਅਰ ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਇਹ ਅਨਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਾ। {{gap}}ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਦੇ ਘਰ ਔਣ ਤੇ ਨਾਇਬ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਕੋਲ ਇਹ ਇਤਲਾਹ ਭੇਜੀ ਕਿ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਬਾਬੂ ਅਜ ਸਵੇਰੇ ਘਰ ਵਲ ਤੁਰ ਪਏ ਹਨ। ਉਹ ਚਿਠੀ ਡਾਕ ਥਾਨੀ ਆਈ| ਬੇੜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਡਾਕ ਆਈ। ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਚਾਰ<noinclude>{{rh|||੯੧}}</noinclude> shjhnn6lf5d4dyfex7fx4i7ftir6vmj 241403 241402 2026-10-18T09:55:30Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude><section begin="ਤੇਈਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਤੇਈਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰੋ ਉਸਨੂੰ ਅਖਾਂ ਤੋਂ ਨਾ ਉਤਾਰੋ। ਜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਬੰਧਨ ਪਕਾ ਰਖਣਾ ਹਵ ਤਾਂ ਡਰੀ ਛੋਟੀ ਨ ਰਖੋ। ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਅਖਾਂ ਵਿਚ ਰਖਣਾ। ਉਸਨੂੰ ਅਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਖਣ ਨਾਲ ਜਰੂਰ ਕਈ ਨ ਕੋਈ ਭੈੜਾ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਦਿਨ ਕਿਦਾਂ ਕਟੀਣਗੇ, ਕਈ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਮਿਲਾਪ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਨਾ ਪੁਛਿਆ- ਅਛੇ ਤੇ ਹੋ? ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਗਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਕਰਧ ਨਾਲ, ਅਭਿਮਾਨ ਵਸ, ਦਿਲ ਖੋਲ ਕੇ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਜੋ ਵੀ ਸੀ ਉਹ ਅਖਾਂ ਤੋਂ ਉਤਰ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਹਦ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਜੋ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਲੋਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਟੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਜੁੜਦਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਰਜਨੀ ਨੇ ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੇਸ ਘਲ ਕੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦਹ ਨਾ ਉਪਜਦਾ। ਸਾਰੀ ਗਲ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਾਲੂਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਰਜਨੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੀ ਨਾ। ਉਹ ਏਨਾ ਕਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੀ ਨਾ। ਅਰ ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਇਹ ਅਨਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਾ। {{gap}}ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਦੇ ਘਰ ਔਣ ਤੇ ਨਾਇਬ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਕੋਲ ਇਹ ਇਤਲਾਹ ਭੇਜੀ ਕਿ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਬਾਬੂ ਅਜ ਸਵੇਰੇ ਘਰ ਵਲ ਤੁਰ ਪਏ ਹਨ। ਉਹ ਚਿਠੀ ਡਾਕ ਥਾਨੀ ਆਈ| ਬੇੜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਡਾਕ ਆਈ। ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਚਾਰ<noinclude>{{rh|||੯੧}}</noinclude> rc26nn8asv5reojhjf81826pr6a4q4t 250 8794 241404 131185 2026-10-18T09:56:31Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਦੇ ਇਕਰਾਰ ਤੇ ਰਜਨੀ ਨੂੰ ਪੇਕੇ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਚਾਰ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸੁਨਿਆ ਰਜਨੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਗਈ ਹੈ, ਅਜ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਔਣ ਲਈ ਪਾਲਕੀ ਜਾਏਗੀ। ਗਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਸਭ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਦਿਲ ਵਿਚ ਬੜੇ ਅਭਿਮਾਨ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ-ਇਤਨਾ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ! ਬਿਨਾ ਕੁਛ ਜਾਣੇ ਬੁਝੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਰਜਨੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖਾਂਗਾ। ਕੀ ਮੈਂ ਰਜਨੀ ਬਿਨਾ ਜੀਊਂਨਹੀਂ ਸਕਦਾ? {{gap}}ਇਹ ਸੋਚ ਗੁਬਿਦ ਲਾਲ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਜਨੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਨ ਵਾਸਤੇ ਪਾਲਕੀ ਨ ਜਾਏ। ਕਿਉਂ ਮਨਾ ਕੀਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਸਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਰਾਏ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਨੇ ਰਜਨੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਨ ਲਈ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। {{rule|4em}} {{dhr|3em}} <section begin="ਤੇਈਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> <section end="ਚਵੀਵਾਂ ਕਾਂਡ" /> {{center|{{xxx-larger|ਚਵੀਵਾਂ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਏਸੇ ਤਰਾਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ। ਰਜਨੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਨ ਲਈ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਰਜਨੀ ਵੀ ਨਾ ਆਈ। ਗੁਬਿੰਦ ਲਾਲ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, ਰਜਨੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਗਰੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਏ, ਜਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਵਾਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਕਦੀ ਸੁਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਰੋਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਅਥਰੂ ਪੂੰਝ ਕੇ ਕਰੋਧ ਕਰਦਾ, ਕਰੋਧ ਕਰ ਰਜਨੀ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦੇਨ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਭੁਲਾਨ ਦਾ ਕੀ ਉਪਾ ਹੈ? ਸੁਖ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਘਾਲਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਆਦਮੀ ਮਰ<noinclude>{{rh|||੯੩}}</noinclude> 7yus13lzflatb2epltqocf0aw1weu9q 250 14995 241339 45602 2026-10-18T03:58:26Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 241339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>________________ {{center|੬. ‘ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਗਲੀ}} {{gap}}ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਗਲੀ ਨਾਮ ਕਿਤਾਬ ਬਾਬਤ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭੀ ਸਾਰੀ, ਦੀ ਸਾਰੀ ੧੧੩ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਿਤਾਬ,ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਿਖੀ ਜਾਕੇ ਸੰਗਲਾਦੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਨਾਭ ਪਾਸ ਅਮਾਨਤ ਰਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਥੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਚੇਚੇ ਭਾਈ ਪੈੜਾ ਨੂੰ ਭੇਜਕੇ ਮੰਗਵਾਈ, ਤਾਕੇ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਇਹ ਬਾਣੀ ਭੀ ਦਰਜ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ । ਸੰਤ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਾਲੇ 'ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਗਲੀ’ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{gap}}“ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਨਾਭ ਕੇ ਪਰੇਮ ਕੇ ਵਸ ਕੁਝ ਕਾਲ ਵਹਾਂ ਰਹਿਕਰ, ਅਰ ੧੧੩ ਅਧਿਯਾਯ ਰੂਪ 'ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਗਲੀ' ਕੀ ਰਚਨਾ ਦਵਾਰਾ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਯੋਗ ਮੇਂ ਰਾਜਾ ਕੇ ਦ੍ਰਿਢ ਕਰਕੇ ਉਸ ਯੋਗ- ਕਟਾਨਿਧੀ ਰੂਪ ਅਨਮੋਲ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋ ਇਸ ਆਗਿਆ ਕੇ ਸਾਥ ਰਾਜਾ ਕੇ ਅਰਪਨ ਕਰਦੀਆ ਕਿ ਉਸੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਖੇ ਔਰ ਜਬ ਕੋਈ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਕਾ ਆਏ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੇਵੇ ।” {{gap}}“ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਪੰਚਮ ਸਥਾਨ ਪਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇ ਜੀ ਹੋਏ ਹੈਂ, ਜਿਨੋਂ ਨੇ ਬਾਣੀ ਕੀ ਬੀੜ ਬਾਂਧਤੇ ਸਮਯ ਭਾਈ ਪੈੜਾ. ਨਾਮੀ ਇਕ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਕੋ ਸੰਗਲਾਦੀਪ ਭੇਜ ਕਰ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਨਾਭ ਕੇ ਪੋਤਰੇ ਕੇ ਪਾਸ ਸੇ ਯਹ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਗਾਇਆ ਥਾ, ਜਿਸੇ ਕਿਸੀ ਕਾਰਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਬੀੜ ਮੇਂ ਰਖਣਾ ਉਚਿਤ ਨਾ ਸਮਝਕਰ ਹੀ ਜਲ-ਬਾਤ ਕਰ ਦਿਯਾ ਬਾ। ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਪਰਮ , ਪਰੇਮੀ ਸਾਧ ਕੀ ਅਤ ਪਾਰਥਨਾ ਸੋ ਵੀਰ ਹੁਏ ਵਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਵਥਾ ਹੀ ਜਲ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਕਰ ਦਿਯਾ ਥਾ।ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਪਰਮ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਾਧੂ ਕੀ ਅਤਯੰਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਪਰ ਦ੍ਰਵੀਭੂਤ ਹੂਏ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲ ਸੇ ਨਿਕਲਵਾਯਾ ਔਰ ਜੈਸੇ ਕਾ ਤੈਸਾ ਉਸੇ ਹੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਦੀਯਾ ਗਯਾ ਥਾ। __________________ *ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਸਾਖੀਆਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਗਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੁਤਅਲਿਕ ਸਾਖੀਆਂ ਪੁਰ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਇਹ ਸਭ ਬਨਾਵਟੀ ਗਲਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਬਝਣ ਤੋਂ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਘੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ । ਖ਼ਾਲੀ 'ਰਤਨ ਮਾਲਾ' ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਛਡ ਦਿਤੀ । -੩-{{center|}} Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> gt1s5lmtv66ueutmsxxdyynnzidydfn 241340 241339 2026-10-18T04:04:01Z Ashwinder sangrur 2332 241340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>________________ {{center|੬. ‘ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਗਲੀ}} {{gap}}ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਗਲੀ ਨਾਮ ਕਿਤਾਬ ਬਾਬਤ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭੀ ਸਾਰੀ, ਦੀ ਸਾਰੀ ੧੧੩ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਿਤਾਬ,ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਿਖੀ ਜਾਕੇ ਸੰਗਲਾਦੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਨਾਭ ਪਾਸ ਅਮਾਨਤ ਰਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਥੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਚੇਚੇ ਭਾਈ ਪੈੜਾ ਨੂੰ ਭੇਜਕੇ ਮੰਗਵਾਈ, ਤਾਕੇ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਇਹ ਬਾਣੀ ਭੀ ਦਰਜ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ । ਸੰਤ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਾਲੇ 'ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਗਲੀ’ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:- {{gap}}“ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਨਾਭ ਕੇ ਪਰੇਮ ਕੇ ਵਸ ਕੁਝ ਕਾਲ ਵਹਾਂ ਰਹਿਕਰ, ਅਰ ੧੧੩ ਅਧਿਯਾਯ ਰੂਪ 'ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਗਲੀ' ਕੀ ਰਚਨਾ ਦਵਾਰਾ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਯੋਗ ਮੇਂ ਰਾਜਾ ਕੇ ਦ੍ਰਿਢ ਕਰਕੇ ਉਸ ਯੋਗ- ਕਟਾਨਿਧੀ ਰੂਪ ਅਨਮੋਲ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋ ਇਸ ਆਗਿਆ ਕੇ ਸਾਥ ਰਾਜਾ ਕੇ ਅਰਪਨ ਕਰਦੀਆ ਕਿ ਉਸੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਖੇ ਔਰ ਜਬ ਕੋਈ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਕਾ ਆਏ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੇਵੇ ।” {{gap}}“ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਪੰਚਮ ਸਥਾਨ ਪਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਏ ਹੈਂ, ਜਿਨੋਂ ਨੇ ਬਾਣੀ ਕੀ ਬੀੜ ਬਾਂਧਤੇ ਸਮਯ ਭਾਈ ਪੈੜਾ. ਨਾਮੀ ਇਕ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਕੋ ਸੰਗਲਾਦੀਪ ਭੇਜ ਕਰ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਨਾਭ ਕੇ ਪੋਤਰੇ ਕੇ ਪਾਸ ਸੇ ਯਹ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਗਾਇਆ ਥਾ, ਜਿਸੇ ਕਿਸੀ ਕਾਰਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਬੀੜ ਮੇਂ ਰਖਣਾ ਉਚਿਤ ਨਾ ਸਮਝਕਰ ਸਰਵਥਾ ਹੀ ਜਲ ਪ੍ਰਬਾਹਿਤ ਕਰ ਦਿਯਾ ਥਾ।ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਪਰਮ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਾਧੂ ਕੀ ਅਤਯੰਤ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੇ ਦ੍ਰਵੀਭੂਤ ਹੂਏ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲ ਸੇ ਨਿਕਲਵਾਯਾ ਔਰ ਜੈਸੇ ਕਾ ਤੈਸਾ ਉਸੇ ਹੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਦੀਯਾ ਗਯਾ ਥਾ। __________________ *ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਸਾਖੀਆਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਗਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੁਤਅਲਿਕ ਸਾਖੀਆਂ ਪੁਰ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਇਹ ਸਭ ਬਨਾਵਟੀ ਗਲਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਬਝਣ ਤੋਂ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਘੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ । ਖ਼ਾਲੀ 'ਰਤਨ ਮਾਲਾ' ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਛਡ ਦਿਤੀ । -੩-{{center|}} Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> tnj0pqh7aclg03sjmm16cc75c83cys6 250 15000 241343 45607 2026-10-18T04:20:56Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 241343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>________________ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਏਸ ਵਡੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਕ ਭੀੜ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਈ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਉਪਰਲੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਿਖਾਂ ਵਿਚ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਇਹ ਕੀਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਚੇਚਾ ਮੰਗਵਾਕੇ ਭੀ ਸਾਰਾ ਗ੍ਰੰਥ ਜਲ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦਿੱਤਾ ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਪਰ ਉਠਦਾ ਹੈ । ਸੋ ਸੰਤ ਜੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਾਕੇ ਉਸਦਾ ਉਤਰ ਦੇਣ ਦਾ ਜਤਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪੁਰ ਕਰਦੇ ਹਨ:-{{nop}} {{gap}}“ਕਈ ਏਕ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੋ ਯਹ ਪੂਛਨੇ ਕਾ ਭੀ ਅਵਸਰ ਮਿਲਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਨੇ ਬੜੇ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ ਕੇ ਸਾਥ ਇਸ ਪਰਮ ਪਵਿਤ੍ਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋ ਮੰਗਵਾ ਕਰ ਭੀ ਫਿਰ ਸੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਬੀੜ ਮੇਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਗ੍ਰੰਥਨ ਕੀਯਾ ? ਜਿਸਕਾ ਉਤਰ ਹਮਾਰੀ ਤੁਛ ਬੁਧੀ ਮੈਂ ਯਹ ਸਫੁਰਤਾ ਹੈ:-{{nop}} {{gap}}ਸ੍ਵਾਮੰਥੇਯਾਤਮਕ ਤਥਾ ਪਿੰਡ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਔਰ ਇਨਕੇ ਪਾਰ ਪਾਰਾਵਾਰ ਰਹਿਤ ਭੇਦ ਦਰਸ਼ਾਯਿਕ ‘ਸ੍ਰੀ 'ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਗਲੀ' ਕੀ ਅਮੋਲਕ ਬਾਣੀ, ਅਨਨਯ ਅਧਿਕਾਰਯੋਂ ਕੇ ਨਮਿਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਚਾਰਣ ਹੋਈ ਹੈ । ਔਰ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਬਚਨ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਸਰਬ-ਦੇਸ਼, ਸਰਬਕਾਲ, ਤਥਾ ਸਰਬ-ਅਵਸਥਾ ਮੈਂ ਸਰਬ-ਪਕਾਰ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੀ ਸ਼ਿਸ਼ਯਕ-ਕੋਟੀ ਕੇ ਹੈ*।{{nop}} {{gap}}ਦੁਸਰਾ-ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਗਲੀ ਮੇਂ ਕਹੀਂ ਕਹੀਂ ਬੀਚ ਬੀਚ ਰਿਧ ਸਿਧਿ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਖ ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਾਉ ਨਿਰੂਪਤ ਹੈ, ਜਿਨਸੇ ਕਿ ਕਲਿਜੁਗੀ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤਿ ਮਾਰਗ ਮੈਂ ਹੀ ਬਾਰੰਬਾਰ ਗਿਰਤੇ ਰਹਿਣੇ ਕੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਸਕਤੀ ਥੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਕੇਵਲ ਭਗਵੰਤ ਪ੍ਰਯਾਣ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਹੀ ਉਦਯਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀ ਬੀੜ ਕੇ ਯੋਗਯ ਇਸੇ ਨਾ ਸਮਝਾ ਗਿਆ*। ___________________ This, in plain words, means, that the teaching in the Granth Sahib itself is inten. ded for ignorant people, who surrounded the Guru, while the esoteric teachings in Prana-Sangali are for the understanding highly spiritual persons, who now abound: the usual idea in the Shastras about Pra-vidya & Apra-vidya. ________________ Digitized by Panjab Digital Library / www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> nyjxji9m8u8y9aaslxuwhx30ifw7h7y 241344 241343 2026-10-18T04:24:39Z Ashwinder sangrur 2332 241344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>________________ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਏਸ ਵਡੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਕ ਭੀੜ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਈ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਉਪਰਲੇ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਿਖਾਂ ਵਿਚ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਇਹ ਕੀਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਚੇਚਾ ਮੰਗਵਾਕੇ ਭੀ ਸਾਰਾ ਗ੍ਰੰਥ ਜਲ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦਿੱਤਾ ? ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਪਰ ਉਠਦਾ ਹੈ । ਸੋ ਸੰਤ ਜੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਾਕੇ ਉਸਦਾ ਉਤਰ ਦੇਣ ਦਾ ਜਤਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪੁਰ ਕਰਦੇ ਹਨ:-{{nop}} {{gap}}“ਕਈ ਏਕ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੋ ਯਹ ਪੂਛਨੇ ਕਾ ਭੀ ਅਵਸਰ ਮਿਲਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਨੇ ਬੜੇ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ ਕੇ ਸਾਥ ਇਸ ਪਰਮ ਪਵਿਤ੍ਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋ ਮੰਗਵਾ ਕਰ ਭੀ ਫਿਰ ਸੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਬੀੜ ਮੇਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਗ੍ਰੰਥਨ ਕੀਯਾ ? ਜਿਸਕਾ ਉਤਰ ਹਮਾਰੀ ਤੁਛ ਬੁਧੀ ਮੈਂ ਯਹ ਸਫੁਰਤਾ ਹੈ:-{{nop}} {{gap}}ਸ੍ਵਾਮੰਥੇਯਾਤਮਕ ਤਥਾ ਪਿੰਡ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਔਰ ਇਨਕੇ ਪਾਰ ਪਾਰਾਵਾਰ ਰਹਿਤ ਭੇਦ ਦਰਸ਼ਾਯਿਕ ‘ਸ੍ਰੀ 'ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਗਲੀ' ਕੀ ਅਮੋਲਕ ਬਾਣੀ, ਅਨਨਯ ਅਧਿਕਾਰਯੋਂ ਕੇ ਨਮਿਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਚਾਰਣ ਹੋਈ ਹੈ । ਔਰ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਬਚਨ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਸਰਬ-ਦੇਸ਼, ਸਰਬਕਾਲ, ਤਥਾ ਸਰਬ-ਅਵਸਥਾ ਮੈਂ ਸਰਬ-ਪਕਾਰ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰਿਯੋਂ ਕੀ ਸ਼ਿਸ਼ਯਕ-ਕੋਟੀ ਕੇ ਹੈਂ*।{{nop}} {{gap}}ਦੁਸਰਾ-ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਗਲੀ ਮੇਂ ਕਹੀਂ ਕਹੀਂ ਬੀਚ ਬੀਚ ਰਿਧ ਸਿਧਿ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਖ ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਾਉ ਨਿਰੂਪਤ ਹੈ, ਜਿਨਸੇ ਕਿ ਕਲਿਜੁਗੀ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤਿ ਮਾਰਗ ਮੇਂ ਹੀ ਬਾਰੰਬਾਰ ਗਿਰਤੇ ਰਹਿਣੇ ਕੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਸਕਤੀ ਥੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਕੇਵਲ ਭਗਵੰਤ ਪ੍ਰਯਾਣ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਹੀ ਉਦਯਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀ ਬੀੜ ਕੇ ਯੋਗਯ ਇਸੇ ਨਾ ਸਮਝਾ ਗਿਆ*। ___________________ This, in plain words, means, that the teaching in the Granth Sahib itself is inten. ded for ignorant people, who surrounded the Guru, while the esoteric teachings in Prana-Sangali are for the understanding highly spiritual persons, who now abound: the usual idea in the Shastras about Pra-vidya & Apra-vidya. ________________ Digitized by Panjab Digital Library / www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> dtnxzp5y6mm7oij4o3mnmyfeamih5p5 250 15006 241345 45613 2026-10-18T04:34:20Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 241345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>________________ ਤਬ ਗੁਰਮਤ ਕਾ ਇਤਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾ ਹੋਨੇ ਤਥਾ ਸਾਧਾਰਣ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਇਸਕਾ ਗੂੜ੍ਹ ਆਸ਼ਯ ਸਮਝਨੇ ਮੇਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋਨੇ ਆਦਿ ਕਾਰਣੋਂ ਸੇ ਇਤਨਾ ਕਾਲ ਪ੍ਰਯੰਤ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾ ਗੁਪਤ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਅਵਸ਼ਯਕ ਥਾ | ਅਬ* ਜੀਵੋਂ ਕੀ ਬੁਧਿਯੋਂ ਕੋ ਗੁਰਮਤ (as given in this book-G.B.S.) ਕਾ ਪੂਰਾ ਮਹੱਤਵ ਸਮਝਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਦੇਖ ਕਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਅੰਤਰੀਵ ਆਗਿਆ (heart prompting) ਸੋ ਹੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਨੇ ਕਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਾ ਹੈ ।{{nop}} {{gap}}ਵਡੇ ਵਡੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਉਪਰਲਾ ਉਤ੍ਰ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ,ਪਰ ਮਨ-ਮੁਖਾਂ ਨੂੰ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧੀਕ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸਤਾ ਹੋਵੇਗੀ । {{gap}}ਸਾਡੀ ਏਸ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਇਤਨਾ ਜਾਨਣਾ ਹੀ ਬਸ ਕਾਫੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੁ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਗਲੀ ਨੂੰ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। {{center|2. ਹੋਰ ਬਾਣੀ ਕਿਥੋਂ ਇਕੱਠੀਕੀਤੀ}}{{xxxx-larger|}} ** * ਬਾਬੇ ਮੋਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਹੀ ਬੀੜ ਬਨਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸਨ । ਪੋਥੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਕੁ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਪ੍ਰਤਖ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ । ਸਹੰਸਰ ਰਾਮ ਨੇ ਤਾਂ ਉਹੋ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਬੈਠਿਆਂ ਮਿਲ ਸਕੀ। ਸੋ ਜਿਥੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਸਲੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਬਾਣੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕੁਝ 'ਨਕਲੀ' ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਸਮਝ ਮੂਜਬ ਅਸਲੀ ਸਮਝਕੇ ਪੋਥੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ,ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਪਰ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ । ਫੇਰ, ਸਹੰਸਰ ਰਾਮ ਉਹੋ ਕੁਝ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ। ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਚਲੇ ਆਉਂਦੀ ਅਧੀ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਰਬਾਬੀਆਂ ਵਗੈਰਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੀਹੜੀ ਟੁਰ ਪਈ ਸੀ। ਇਤਨੀ ਮੁਦਤ ਵਿਚ ਅਤੇ ਏਨਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਚੜੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਫ਼ਰਕ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾ {{center|- ੩੭ -}} Digitized by Panjab Digital Library / www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 1sdxs7khtvayi6svs0jsuuc2gducqnk 241346 241345 2026-10-18T04:38:19Z Ashwinder sangrur 2332 241346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>________________ ਤਬ ਗੁਰਮਤ ਕਾ ਇਤਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾ ਹੋਨੇ ਤਥਾ ਸਾਧਾਰਣ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਇਸਕਾ ਗੂੜ੍ਹ ਆਸ਼ਯ ਸਮਝਨੇ ਮੇਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋਨੇ ਆਦਿ ਕਾਰਣੋਂ ਸੇ ਇਤਨਾ ਕਾਲ ਪ੍ਰਯੰਤ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਕਾ ਗੁਪਤ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਅਵਸ਼ਯਕ ਥਾ | ਅਬ* ਜੀਵੋਂ ਕੀ ਬੁਧਿਯੋਂ ਕੋ ਗੁਰਮਤ (as given in this book-G.B.S.) ਕਾ ਪੂਰਾ ਮਹੱਤਵ ਸਮਝਤੇ ਇਸਮੇਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਦੇਖ ਕਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਅੰਤਰੀਵ ਆਗਿਆ (heart prompting) ਸੇ ਹੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਨੇ ਕਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਾ ਹੈ ।{{nop}} {{gap}}ਵਡੇ ਵਡੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਉਪਰਲਾ ਉਤ੍ਰ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ,ਪਰ ਮਨ-ਮੁਖਾਂ ਨੂੰ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧੀਕ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸਤਾ ਹੋਵੇਗੀ । {{gap}}ਸਾਡੀ ਏਸ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਇਤਨਾ ਜਾਨਣਾ ਹੀ ਬਸ ਕਾਫੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੁ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਗਲੀ ਨੂੰ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। {{center|੭. {{xxxx-larger|ਹੋਰ ਬਾਣੀ ਕਿਥੋਂ ਇਕੱਠੀਕੀਤੀ}}{{xxxx-larger|}}}}{{xxxx-larger|}} ਬਾਬੇ ਮੋਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਹੀ ਬੀੜ ਬਨਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸਨ । ਪੋਥੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਕੁ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਪ੍ਰਤਖ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ । ਸਹੰਸਰ ਰਾਮ ਨੇ ਤਾਂ ਉਹੋ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਬੈਠਿਆਂ ਮਿਲ ਸਕੀ। ਸੋ ਜਿਥੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਸਲੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਬਾਣੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕੁਝ 'ਨਕਲੀ' ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਸਮਝ ਮੂਜਬ ਅਸਲੀ ਸਮਝਕੇ ਪੋਥੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ,ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਪਰ ਕਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ । ਫੇਰ, ਸਹੰਸਰ ਰਾਮ ਉਹੋ ਕੁਝ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ। ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਚਲੇ ਆਉਂਦੀ ਅਧੀ ਸਦੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਰਬਾਬੀਆਂ ਵਗੈਰਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪੀਹੜੀ ਟੁਰ ਪਈ ਸੀ। ਇਤਨੀ ਮੁਦਤ ਵਿਚ ਅਤੇ ਏਨਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਚੜੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਫ਼ਰਕ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾ {{center|- ੩੭ -}} Digitized by Panjab Digital Library / www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 88qxy3n3yl1m16dt8s2x9t4on73ama8 250 15011 241347 45618 2026-10-18T04:53:42Z Ashwinder sangrur 2332 /* ਸੋਧਣਾ */ 241347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>________________ - ਪੈ ਜਾਣੇ ਅਵੱਸ਼ ਸਨ । ਸੋ ਇਹਨਾਂ ਪੋਥੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਕੁ ਅਸਲੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅਖਰੋ ਅਖਰ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਹਿੱਜੇ ਅਤੇ ਲਗਾਂ (ਜੇ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਪੋਥੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ) ਤਾਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਹੀਆਂ । ਵਡੀ ਗਲ ਜੋ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮਤਲਬ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੋਣਾ । ਬੋਲੀ ਨੇ ਤਾਂ ਇਤਨੇ ਅਰਸੇ ਵਿਚ ਕੀਹ ਲੰਮਾ ਵੱਟਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਗੀ ਅਤੇ ਪਾਠੀ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਹੀ, ਇਕ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਦੂਜਾ ਉਸੇ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਅਨਜਾਣੇ ਹੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਲਫਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅਗੇ ਪਿਛੇ ਹੋ ਜਾਣਾ ਭੀ ਮਾਮੂਲੀ ਗਲ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।{{nop}} {{gap}}ਨਕਲੀ’ ਤੇ ‘ਅਸਲੀ’ ਬਾਣੀ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪ ਨੂੰ ਆਮ ਵਿਚ ਫੈਲ ਚੁਕੀ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਨੂੰ ਵੀ ਉਹੋ ਵਸੀਲੇ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਜੋ ਸਹੰਸਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਧਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਸੀਲੇ ਭੁਲਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੋ ਸਕਦੇ । ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਚੰਗੇ ਕਵੀ ਸਨ, ਪਿੰਗਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਸੀ; ਚੰਗੇ ਰਾਗੀ ਸਨ, ਸੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਚ ਕੇ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਛੰਦ ਦੀ ਦਰੁਸਤੀ ਭੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ । ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁਚੇ ਢੰਗ ਪਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਬਾਣੀ ਦਾ ਭਾਵ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਮਝ ਰਖੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਤਾ, ਤਦ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਰਦ ਭੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛੋਂ ਬੀੜ ਬਨਣ ਸਮੇਂ ਕਾਹਨਾ, ਸ਼ਾਹਹੁਸੈਨ ਆਦਿ ਸਾਧਾਂ ਫਕੀਰ, ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ । ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣੀ ਰਹੀ ਕਿ ਕੋਈ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਦਰਜ ਹੋ ਗਏ ਹੋਨ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭਾਵੇਂ ਬਾਬੇ {{center|- ੩੮ -}} Digitized by Panjab Digital Library / www.panjabdigilib.org $*<noinclude></noinclude> t2zp3v7gil72bmoa6ypuwg51lq4ttti 241348 241347 2026-10-18T04:55:55Z Ashwinder sangrur 2332 241348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>________________ - ਪੈ ਜਾਣੇ ਅਵੱਸ਼ ਸਨ । ਸੋ ਇਹਨਾਂ ਪੋਥੀਆਂ ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਕੁ ਅਸਲੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅਖਰੋ ਅਖਰ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਹਿੱਜੇ ਅਤੇ ਲਗਾਂ (ਜੇ ਸਭ ਉਹਨਾਂ ਪੋਥੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ) ਤਾਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰਹੀਆਂ । ਵਡੀ ਗਲ ਜੋ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮਤਲਬ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੋਣਾ । ਬੋਲੀ ਨੇ ਤਾਂ ਇਤਨੇ ਅਰਸੇ ਵਿਚ ਕੀਹ ਲੰਮਾ ਵੱਟਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਗੀ ਅਤੇ ਪਾਠੀ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਹੀ, ਇਕ ਲਫ਼ਜ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਦੂਜਾ ਉਸੇ ਅਰਥ ਵਾਲਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਅਨਜਾਣੇ ਹੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਫੇਰ ਲਫਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅਗੇ ਪਿਛੇ ਹੋ ਜਾਣਾ ਭੀ ਮਾਮੂਲੀ ਗਲ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।{{nop}} {{gap}}ਨਕਲੀ’ ਤੇ ‘ਅਸਲੀ’ ਬਾਣੀ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪ ਨੂੰ ਆਮ ਵਿਚ ਫੈਲ ਚੁਕੀ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਨੂੰ ਵੀ ਉਹੋ ਵਸੀਲੇ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਜੋ ਸਹੰਸਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਧਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਸੀਲੇ ਭੁਲਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੋ ਸਕਦੇ । ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਚੰਗੇ ਕਵੀ ਸਨ, ਪਿੰਗਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਖ਼ਬਰ ਸੀ; ਚੰਗੇ ਰਾਗੀ ਸਨ, ਸੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਚ ਕੇ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਵਜ਼ਨ ਤੇ ਛੰਦ ਦੀ ਦਰੁਸਤੀ ਭੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ । ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੁਚੇ ਢੰਗ ਪਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਬਾਣੀ ਦਾ ਭਾਵ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਮਝ ਰਖੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਤਾ, ਤਦ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਰਦ ਭੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛੋਂ ਬੀੜ ਬਨਣ ਸਮੇਂ ਕਾਹਨਾ, ਸ਼ਾਹਹੁਸੈਨ ਆਦਿ ਸਾਧਾਂ ਫਕੀਰ, ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ । ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣੀ ਰਹੀ ਕਿ ਕੋਈ ਬਾਣੀ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਦਰਜ ਹੋ ਗਏ ਹੋਨ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭਾਵੇਂ ਬਾਬੇ {{center|- ੩੮ -}} Digitized by Panjab Digital Library / www.panjabdigilib.org $*<noinclude></noinclude> 613spraxwkquziqysy7gkevamcnnbrw 250 16123 241082 191663 2026-10-17T12:44:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮਰਨ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਖਤਰਾ ਮੂਲ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਲ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਮੰਨ ਲਗਦੀ। ਇਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਲਟਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਫੇਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਕੇਵਲ ਦੋ ਤਿਨ ਬਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਸਕਿਆ। ਚੌਧਵੇਂ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਵੰਬਰ ੧੯੧੪ ਵਿਚ ਗਦਰ ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ, ਕਿ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕਣ ਤਕ ਮਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਅਗਲੇਰੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਫਰਵਰੀ ਵਿਚ ਗਦਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਜਲਦੀ ਨੀਯਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਹੋ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਜਦ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਪੁਰੋਂ ਜਾਣ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਉਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ, “ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਈਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ, ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਸਿਰਤੋੜ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।" ਦੂਸਰੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਜੱਜ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਜਦੋਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗ ਲਾਉਣ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਵੀਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਪਤਾ ਸੀ<ref>Second Case, Judgement, p 52.</ref>। ਜਿਵੇਂ ਪਿਛੇ ਜ਼ਿਕਰ ਆ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਯੂ. ਪੀ. ਵਿਚ ਘਟੋ ਘਟ ਬਾਰਾਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੋਈ<ref>O'Dwyer, p. 197.</ref>”। ਰੌਲਟ ਰੀਪੋਟ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਇਕ ਸੌ ਤੀਹਵੀਂ ਬਲੋਚ ਪਲਟਨ ਰੰਗੂਨ ਆਈ ਤਾਂ, “ਇਸ ਵਿਚ ਗਦਰ ਅਖਬਾਰ ਵੀਚਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਹਰ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ੧੯੧੫ ਤਕ ਇਹ ਪਲਟਨ ਕਤੱਈ ਬਦਜ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਬਗਾਵਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ<ref>Rowlatt Report, p. 170.</ref>। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ‘ਮਲਾਯਾ ਸਟੇਟਸ ਗਾਈਡਜ਼' ਨਾਮੀਂ ਪਲਟਨ ਦੇ ਨਾਮ ਉਤੇ ਰੰਗੂਨ ਦੇ ਤੁਰਕੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਅਪੀਲ ਫੜੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, “ਕਿ ਪਲਟਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤੁਰਕਾਂ ਖਾਤਰ ਲੜਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਿ ਇਕ ਤੁਰਕੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਏ<ref>Ibid.</ref>”। ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਸੀ ਪਲਟਨਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਦੇਸੀ ਪਲਟਨਾਂ ਮਲਾਯਾ ਅਤੇ ਰੰਗੂਨ ਵਿਚ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਲਿਖਤ ਮੁਤਾਬਕ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਓਹੋ ਦੋਸੀ ਪਲਟਨਾਂ ਤੋਂ ਦੇਸ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਣਾ ਸਗੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁਮਕਨ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਹ {{Multicol-break}} ਵਾਕਿਆਤ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ, ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਜੇ ਪੂਰੀ ਉਗਾਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਘਟੋ ਘਟ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਤੋਂ ਬਗਾਵਤ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਹਲਾਤ ਜ਼ਰੂਰ ਮੁਆਫਕ ਸਨ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਆਫਕ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਅੰਗ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਿਰ ਉਸ ਖੱਫਣ ਬੰਨਕੇ ਹੀਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਦਲੇਰੀ ਦਾ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਲਕਿ ਜਿਹੜੀ ਅਣਸਾਧੀ ਨਿਝੱਕ ਦਲੇਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਲਾਨੀਆਂ ਹਿੰਦ ਆਉਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ, ਉਹੋ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਨਿਝੱਕ ਹੋਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਦੇ ਅਵਸਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਕਿ, “ਜਿਸ ਨਿਝੱਕ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਸੁਚਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੰਦ ਜੁੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ “The sudacity.........is astounding.)। ਜਿਹੜੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੀਊਟੀ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਓਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗਏ, ਅਤੇ ਬਗੈਰ ਟੋਹਣ ਟਾਣ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਸਿਪਾਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਦਰ, ਕਤਲ ਅਤੇ ਲੁਟ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ<ref>Isemonger and Slattery, p. 105.</ref>" {{dhr|3em}} {{Block center|<poem>'''ਸਤਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ''' {{larger|'''ਹਿੰਦ ਵਿਚ''' '''ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪਲੈਨ'''}}</poem>}} {{gap}}ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਇਕ ਮਨੋਰਥ ਅਤੇ ਇਕ ਪਲੈਨ ਮੁਖ ਰਖ ਕੇ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਗਦਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾ ਇਕ ਕੇਂਦੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਓਹ ਸੋਚੀ ਸਮਝੀ ਹੋਈ ਸਕੀਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਬ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਗੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਤਾ, ਬਲਕਿ ਇਕ ਐਸੀ ਪਲੈਨ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖਕੇ ਚਲਾਇਆ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ ਅਤੇ ਨਿਖਰਵੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਪਲੈਨ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਅਮਲੀ ਕੰਮ ਨੇ ਬੱਝਵੀਂ ਸ਼ਕਲ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਦੇਸੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣਾ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪਲੈਨ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਮਨਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਨਾ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਏ। ਪਰੰਤੂ ਜਨਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਫੌਜੀ ਸਿਪਾਹੀ ਮੁਕਾਬਲਤ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧੧}} {{rule}} <references/></noinclude> bxsl1k8fhj8g3kw53j5yxjbd06yvfuu 241317 241082 2026-10-17T16:18:15Z Charan Gill 36 241317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮਰਨ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਖਤਰਾ ਮੂਲ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਲ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਮੰਨ ਲਗਦੀ। ਇਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਲਟਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਫੇਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਕੇਵਲ ਦੋ ਤਿਨ ਬਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਸਕਿਆ। ਚੌਧਵੇਂ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਵੰਬਰ ੧੯੧੪ ਵਿਚ ਗਦਰ ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ, ਕਿ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕਣ ਤਕ ਮਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਅਗਲੇਰੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਫਰਵਰੀ ਵਿਚ ਗਦਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਜਲਦੀ ਨੀਯਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਹੋ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਜਦ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਪੁਰੋਂ ਜਾਣ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਉਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ, "ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਈਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ, ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਸਿਰਤੋੜ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।" ਦੂਸਰੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਜੱਜ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, "ਜਦੋਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਵੀਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਪਤਾ ਸੀ<ref>Second Case, Judgement, p 52.</ref>। ਜਿਵੇਂ ਪਿਛੇ ਜ਼ਿਕਰ ਆ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਯੂ. ਪੀ. ਵਿਚ ਘਟੋ ਘਟ ਬਾਰਾਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੋਈ<ref>O'Dwyer, p. 197.</ref>”। ਰੌਲਟ ਰੀਪੋਟ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਇਕ ਸੌ ਤੀਹਵੀਂ ਬਲੋਚ ਪਲਟਨ ਰੰਗੂਨ ਆਈ ਤਾਂ, “ਇਸ ਵਿਚ ਗਦਰ ਅਖਬਾਰ ਵੀਚਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਹਰ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ੧੯੧੫ ਤਕ ਇਹ ਪਲਟਨ ਕਤੱਈ ਬਦਜ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਬਗਾਵਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ<ref>Rowlatt Report, p. 170.</ref>। ਇਸੇ ਤਰਾਂ 'ਮਲਾਯਾ ਸਟੇਟਸ ਗਾਈਡਜ਼' ਨਾਮੀਂ ਪਲਟਨ ਦੇ ਨਾਮ ਉਤੇ ਰੰਗੂਨ ਦੇ ਤੁਰਕੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਅਪੀਲ ਫੜੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, "ਕਿ ਪਲਟਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤੁਰਕਾਂ ਖਾਤਰ ਲੜਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਿ ਇਕ ਤੁਰਕੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਏ<ref>Ibid.</ref>”। ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਸੀ ਪਲਟਨਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਦੇਸੀ ਪਲਟਨਾਂ ਮਲਾਯਾ ਅਤੇ ਰੰਗੂਨ ਵਿਚ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਲਿਖਤ ਮੁਤਾਬਕ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਓਹੋ ਦੋਸੀ ਪਲਟਨਾਂ ਤੋਂ ਦੇਸ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਣਾ ਸਗੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁਮਕਨ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਹ {{Multicol-break}} ਵਾਕਿਆਤ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ, ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਜੇ ਪੂਰੀ ਉਗਾਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਘਟੋ ਘਟ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਤੋਂ ਬਗਾਵਤ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਹਲਾਤ ਜ਼ਰੂਰ ਮੁਆਫਕ ਸਨ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਆਫਕ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਅੰਗ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਿਰ ਉਸ ਖੱਫਣ ਬੰਨਕੇ ਹੀਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਦਲੇਰੀ ਦਾ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਲਕਿ ਜਿਹੜੀ ਅਣਸਾਧੀ ਨਿਝੱਕ ਦਲੇਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਲਾਨੀਆਂ ਹਿੰਦ ਆਉਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ, ਉਹੋ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਨਿਝੱਕ ਹੋਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਦੇ ਅਵਸਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਕਿ, “ਜਿਸ ਨਿਝੱਕ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਸੁਚਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੰਦ ਜੁੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ “The sudacity.........is astounding.)। ਜਿਹੜੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੀਊਟੀ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਓਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗਏ, ਅਤੇ ਬਗੈਰ ਟੋਹਣ ਟਾਣ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਸਿਪਾਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਦਰ, ਕਤਲ ਅਤੇ ਲੁਟ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ<ref>Isemonger and Slattery, p. 105.</ref>" {{dhr|3em}} {{Block center|<poem>'''ਸਤਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ''' {{larger|'''ਹਿੰਦ ਵਿਚ''' '''ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪਲੈਨ'''}}</poem>}} {{gap}}ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਇਕ ਮਨੋਰਥ ਅਤੇ ਇਕ ਪਲੈਨ ਮੁਖ ਰਖ ਕੇ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਗਦਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾ ਇਕ ਕੇਂਦ੍ਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਓਹ ਸੋਚੀ ਸਮਝੀ ਹੋਈ ਸਕੀਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਗੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਤਾ, ਬਲਕਿ ਇਕ ਐਸੀ ਪਲੈਨ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖਕੇ ਚਲਾਇਆ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ ਅਤੇ ਨਿਖਰਵੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਪਲੈਨ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਅਮਲੀ ਕੰਮ ਨੇ ਬੱਝਵੀਂ ਸ਼ਕਲ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਦੇਸੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣਾ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪਲੈਨ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਮਨਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਨਾ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਏ। ਪਰੰਤੂ ਜਨਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਫੌਜੀ ਸਿਪਾਹੀ ਮੁਕਾਬਲਤੰ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧੧}} {{rule}} <references/></noinclude> b06gtcqr920vtm7xce0tbstf0yi1v8e 241318 241317 2026-10-17T16:24:34Z Charan Gill 36 241318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਪ੍ਰੇਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮਰਨ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਖਤਰਾ ਮੂਲ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਲ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਮੰਨ ਲਗਦੀ। ਇਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਲਟਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਫੇਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਕੇਵਲ ਦੋ ਤਿਨ ਬਾਰੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਸਕਿਆ। ਚੌਧਵੇਂ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਵੰਬਰ ੧੯੧੪ ਵਿਚ ਗਦਰ ਜਲਦੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ, ਕਿ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕਣ ਤਕ ਮਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਅਗਲੇਰੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਫਰਵਰੀ ਵਿਚ ਗਦਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਜਲਦੀ ਨੀਯਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਹੋ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਜਦ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਪੁਰੋਂ ਜਾਣ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਉਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ, "ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਈਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ, ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਸਿਰਤੋੜ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।" ਦੂਸਰੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਜੱਜ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, "ਜਦੋਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਵੀਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਪਤਾ ਸੀ<ref>Second Case, Judgement, p 52.</ref>। ਜਿਵੇਂ ਪਿਛੇ ਜ਼ਿਕਰ ਆ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਯੂ. ਪੀ. ਵਿਚ ਘਟੋ ਘਟ ਬਾਰਾਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੋਈ<ref>O'Dwyer, p. 197.</ref>”। ਰੌਲਟ ਰੀਪੋਟ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਇਕ ਸੌ ਤੀਹਵੀਂ ਬਲੋਚ ਪਲਟਨ ਰੰਗੂਨ ਆਈ ਤਾਂ, “ਇਸ ਵਿਚ ਗਦਰ ਅਖਬਾਰ ਵੀਚਾਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ੋਹਰ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ੧੯੧੫ ਤਕ ਇਹ ਪਲਟਨ ਕਤੱਈ ਬਦਜ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਬਗਾਵਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ<ref>Rowlatt Report, p. 170.</ref>। ਇਸੇ ਤਰਾਂ 'ਮਲਾਯਾ ਸਟੇਟਸ ਗਾਈਡਜ਼' ਨਾਮੀਂ ਪਲਟਨ ਦੇ ਨਾਮ ਉਤੇ ਰੰਗੂਨ ਦੇ ਤੁਰਕੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਅਪੀਲ ਫੜੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, "ਕਿ ਪਲਟਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤੁਰਕਾਂ ਖਾਤਰ ਲੜਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਿ ਇਕ ਤੁਰਕੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਏ<ref>Ibid.</ref>”। ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਸੀ ਪਲਟਨਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਦੇਸੀ ਪਲਟਨਾਂ ਮਲਾਯਾ ਅਤੇ ਰੰਗੂਨ ਵਿਚ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਲਿਖਤ ਮੁਤਾਬਕ ਤਿਆਰ ਸਨ, ਓਹੋ ਦੋਸੀ ਪਲਟਨਾਂ ਤੋਂ ਦੇਸ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਣਾ ਸਗੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁਮਕਨ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਹ {{Multicol-break}} ਵਾਕਿਆਤ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ, ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਜੇ ਪੂਰੀ ਉਗਾਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਘਟੋ ਘਟ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਤੋਂ ਬਗਾਵਤ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਹਲਾਤ ਜ਼ਰੂਰ ਮੁਆਫਕ ਸਨ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਆਫਕ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਅੰਗ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਿਰ ਉਸ ਖੱਫਣ ਬੰਨਕੇ ਹੀਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਦਲੇਰੀ ਦਾ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਲਕਿ ਜਿਹੜੀ ਅਣਸਾਧੀ ਨਿਝੱਕ ਦਲੇਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਲਾਨੀਆਂ ਹਿੰਦ ਆਉਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ, ਉਹੋ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਨਿਝੱਕ ਹੋਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਦੇ ਅਵਸਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਕਿ, “ਜਿਸ ਨਿਝੱਕ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਸੁਚਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੰਦ ਜੁੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ “The sudacity.........is astounding.)। ਜਿਹੜੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੀਊਟੀ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਓਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗਏ, ਅਤੇ ਬਗੈਰ ਟੋਹਣ ਟਾਣ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਸਿਪਾਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਦਰ, ਕਤਲ ਅਤੇ ਲੁਟ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ<ref>Isemonger and Slattery, p. 105.</ref>" {{dhr|3em}} {{center|------ {{dhr|2em}} '''ਸਤਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ''' {{larger|'''ਹਿੰਦ ਵਿਚ''' '''ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪਲੈਨ'''}}}} {{gap}}ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਇਕ ਮਨੋਰਥ ਅਤੇ ਇਕ ਪਲੈਨ ਮੁਖ ਰਖ ਕੇ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਗਦਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾ ਇਕ ਕੇਂਦ੍ਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਓਹ ਸੋਚੀ ਸਮਝੀ ਹੋਈ ਸਕੀਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਗੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਕ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਤਾ, ਬਲਕਿ ਇਕ ਐਸੀ ਪਲੈਨ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖਕੇ ਚਲਾਇਆ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ ਅਤੇ ਨਿਖਰਵੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਪਲੈਨ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਅਮਲੀ ਕੰਮ ਨੇ ਬੱਝਵੀਂ ਸ਼ਕਲ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਦੇਸੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣਾ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪਲੈਨ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਮਨਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਨਾ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਏ। ਪਰੰਤੂ ਜਨਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਫੌਜੀ ਸਿਪਾਹੀ ਮੁਕਾਬਲਤੰ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧੧}} {{rule}} <references/></noinclude> epaqcmo7im0gyt9190rmfgio7n4yxr9 250 16128 241083 191664 2026-10-17T12:48:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਜਲਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰੇ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਠੋਸ ਹਕੀਕਤ ਨੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸੱਚੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾਂ ਪਹਿਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਲੈਨ, ਨੂੰ ਨੀਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਰਥਾਤ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਤੋਂ ਬਗਾਵਤ ਕਰਵਾਕੇ ਗਦਰ ਮਚਾਉਣਾ ਪਲੈਨ ਦਾ ਧੁਰਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਇਸ ਫੌਜੀ ਗਦਰ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਉੜੀ ਹਿੰਦ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਉਤੇ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣਗੀਆਂ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨਾ ੮; semonger and Slattery, p. 106.</ref>। ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਵਰਤਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਪਲੈਨ ਬਣਾਈ ਕਿ, “ਇਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਆ ਦੱਸੇ, ਉੜੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਛਾਵਣੀਆਂ ਦੇ ਤਮਾਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਪਾਹੀਆਂ ਪਰ ਇਕ ਹੀ ਦਿਨ ਅਰ ਠੀਕ ਇਕ ਸਮੇਂ, ਇਕਦੱਮ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਰ ਉਸ ਹਫੜਾ ਦਫੜੀ ਵਿਚ ਜੋ ਲੋਕ ਅਸਾਡੇ ਕਾਬੂ ਆ ਜਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਬਲਵਾ ਰਾਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤਾਰ ਆਦਿਕ ਕਟਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਰ ਫਿਰ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੁਟ ਕੇ ਜੇਹਲਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਆਪਣੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਤਮਾਮ ਬਲਵਾਈਆਂ ਦੇ ਦਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਾ ਇਕੱਤ੍ਰ ਹੋਣ। ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਬੈਠੇ ਸਾਂ ਕਿ ਗਦਰ ਮੱਚਣ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਜਿਤ ਹੀ ਜਿਤ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਕਿੰਤੂ ਸਾਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਉਪਰ ਲਿਖੇ ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਵਾਰ ਜਿਥੇ ਗਦਰ ਮਚਿਆ, ਉਥੇ ਇਕ ਅਜੇਹੀ ਬਚਿਤ ਹਾਲਾਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਕ ਸਾਲ ਤਕ ਅਸੀਂ ਇਸ ਯੁਧ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਤੇ ਜਾਰੀ ਰਖ ਸਕੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਦੇਸਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨ ਭਿਨ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਪੋ ਵਿਚਲੀ ਅਣ ਬਣ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਦੇਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾ ਦੇਣਾ ਅਸਾਡੇ ਲਈ ਅਤਯੰਤ ਕਠਨ ਹੋਣ ਪਰ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨੇ ੧੧੩-੧੧੪.</ref>”। {{gap}}ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ੨੧ ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪਲੈਨ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਉਸ ਦਿਨ ਉੜੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅੱਡ ਅੱਡ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਗਦਰ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਹੋਰ ਗਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤਾ ਨਾਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਸਿੱਕੇ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਆਮ ਗਦਰ ਮਚਾ ਦੇਣਾ ਸੀ<ref>o'Dwyer, p. 20,</ref>। ਰੌਲਟ ਰੀਪੋਟ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਲਾਹੌਰ, ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਕੀਮ ਬਣਾਈ ਗਈ; ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਬਨਾਰਸ ਅਤੇ ਜਬਲਪੁਰ ਤਕ ਫੈਲਣਾ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਵਾਕੇ ਤਕ ਇਸ ਦੇ {{Multicol-break}} ਨਾਲ ਮਿਲਵਾਂ ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ<ref>Rowlatt Report. p. 164.</ref>"। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਚਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਬਾਲੇ ਇਹ ਹੁਕਮ ਦੇਕੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਕਿ “ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਲਾਹੌਰ ਗਦਰ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਖਬਰ ਸੁਣਦੇ ਸਾਰ ਗੋਰਾ ਰਜਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਏ, ਸੌ ਸਵਾਰ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜ ਦਿਤੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਉਹ ਦਿਲੀ ਜਾਵੇ<ref>First Case, The Seduction of Troops,p. 8.</ref>"। ਅਰਥਾਤ ਸ਼੍ਰੀ ਸਾਨਿਯਾਲ ਦੀ ਦੱਸੀ ਪਲੈਨ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਵੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰੀਆਂ ਦੀ ਉੜੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਅਕੱਠਿਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬੀ, ਮੁਲਕ ਦੇ ਲੰਮੇ ਚੌੜੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਗਦਰ ਮਚਾ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਥਾਂਈਂ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਦੇਸ ਦੇ ਇਕ ਬੰਨੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਇਕ ਐਸਾ ਸੁਰਖਿਅਤ ਅੱਡਾ ਵੀ ਬਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਘੇਰ ਨਾ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬਲਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਅਮੀਰ ਅਫਗਾਨਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਵੀ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਨੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਪਲੈਨ ਨੂੰ ਇਕ ‘ਦਲੇਰਾਨਾ ਵਿਉਂਤ’<ref>O'Dwyer, p. 203.</ref> (Bold Design) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸਕੀਮ ਹਵਾਈ (Fantastic) ਨਹੀਂ ਸੀ<ref>Ibid. p. 202.</ref>। ਇਸ ਪਲੈਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਾਸਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਲਾਤ ਵੀ ਮੁਆਫਕ ਸਨ। {{gap}}ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਪਲੈਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅੰਗ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਗਦਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਵਿਚ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤਕ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਹੋਈ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਲ ਗਦਰੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਵੇਰ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਉਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਖੁੱਲਮ ਖੁੱਲੀ ਬਗਾਵਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ<ref>Isemonger and_Slattery, p. 149.; ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨੇ ੮ ਤੋ ੧੦੮।</ref>। ਗਦਰੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਆਸ ਨਿਰਮੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਸੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਲਟਨਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨੀ ਸੀ<ref>Hardinge, p. 117.</ref>। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਜਰਮਨੀ ਹੋਈਆਂ ਫੌਜੀ ਜਿੱਤਾਂ, ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਜੰਗ ਵਿਚ ਗਏ ਪਹਿਲੇ ਹਿੰਦੀ ਡਵੀਯਨਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ<ref>Official Reports, Parliamentary Debates (Lords), 1917, Vol. XXV, p. 730.</ref> ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਫੈਲੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ, ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧੨}} {{rule}} <references/></noinclude> mpo56cnhe2ynb3j1f0xqqsi4g2mjl69 250 16133 241084 191665 2026-10-17T12:56:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਮਾਨਸਕ ਅਵੱਸਥਾ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਾਕਮਾਂ ਖਾਤਰ ਅਜਾਈਂ ਜਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਚਾਨਸ ਵਧੇਰੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫੌਜੀ, ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਜਾਈਂ ਮਰਨ ਨਾਲੋਂ, ਇਕ ਐਸੇ ਗਦਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੇਸ ਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਪੇ, ਬਸ਼ੱਰਤਿਕੇ ਇਸ ਗਦਰ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੇ ਚਾਨਸ ਦਿੱਸਣ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਰਨੈਲ ਨੇ ਸਾਫ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਸਬੱਬ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ, ਸਰ ਬੀ, ਡੱਫ, ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਬਾਰੇ ਤਸੱਲੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵਕਤ ਲੱਗਾ<ref>Macmunn, pp. 76-78.</ref>। ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਸਕੀਮ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ (ਭਾਵ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ) ਨੂੰ ਜਿਸ ਗੱਲ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ( Sinister) ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਬਾਕਾਇਦਾ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਗਿਣਤੀ ਫਰਾਂਸ ਜਾ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਦਲੇਰ (ਗ਼ਦਰੀ) ਪਹਿਲਾਂ ਫੌਜੀ ਰਹਿ ਚੁਕੇ ਸਨ<ref>0'Dwyer, p. 197.</ref>”। {{gap}}ਕਈ ਵਾਕਿਆਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਵੀ ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਵੇਰ ਲਾਹੌਰ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਉਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਗਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਜਾਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਕਿ ਮਲਾਯ ਤੇ ਬਰਮਾਂ ਵਿਚ ਤਈਨਾਤ, ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਕਲੱਮ ਅਕੱਲੀਆਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪਲਟਨਾਂ ਦੇ ਗਦਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਚਾਨਸ ਬਹੁਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਓਥੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਪਲਟਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਿਛੋਂ ਆ ਰਲਣ ਦੀ ਆਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਜਨਤਾ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਵਾਸੀਆਂ ਜਿਤਨੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਤਈਨਾਤ ਇਕ ਹਿੰਦੀ ਪਲਟਨ ਨੇ ਗਦਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਰੋਲਟ ਰੀਪੋਟ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਹੋਰ ਪਲਟਨ (ਮਲਾਯ ਸਟੇਟਸ ਗਾਈਡਜ਼) ਮਲਾਯ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਇਕ ਬਲੋਚ ਪਲਟਨ ਬਰਮਾਂ ਵਿਚ, ਗਦਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਸਨ<ref>Rowlatt Report, p. 170.</ref>। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਮਲਾਯ ਅਤੇ ਬਰਮਾਂ ਵਿਚ ਸਰੀਹਣ ਨਾ-ਮੁਆਫਕ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਮੁਆਫਕ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ। {{gap}}ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਗਦਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਦਬਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਿਗਰ ਆਸਰਾ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਅਤੇ ਤੋਪਖਾਨਾ ਤੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਆਦਿ ਉਹ ਅਸਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਤਕਰੀਬਨ ਗੋਰਿਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਉਤੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੇ ਨੌਂ ਗੋਰੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਤ, ਬਵੰਜਾ ਗੋਰੀਆਂ ਪਲਟਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੁਤਾਲੀ, ਅਤੇ ਛਪੰਜਾ ਸ਼ਾਹੀ ਤੋਪਖਾਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ {{Multicol-break}} ਤਰਤਾਲੀ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਭੇਜੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਨ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼, ਹਿੰਦੀ ਹਵਾਈ ਥੋੜੇ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਜਾਂ ਮਿਸਰ ਭੇਜੇ ਗਏ<ref>Hrdinge, p. 102.</ref>। “ਫੌਜੀ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਸਰਹੱਦ ਉਤੇ ਪੁਰਾਣੀ (ਗੋਰਾ) ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਟੁਕੜੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ<ref>Macmunn, p. 73.</ref>”। ਪਿਛੋਂ ਕੁਝ ਟੈਰੇ-ਟੋਰੀਅਲ ਫੌਜ<ref>ਜੋ ਬਾਕਾਇਦਾ ਫੌਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਦੇਸ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੱਖਿਆ ਖਾਤਰ ਅੱਧ ਪਚੱਧੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।</ref> ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਬਾਕਾਇਦਾ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਥਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ। ਪਰ, ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਕਿ ਇਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਨਾ-ਟਰੇਨ ਹੋਏ ਬੈਟੈਲੀਅਨਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਕਈ ਹਫਤਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਦੀ ਹਿੰਦ, (ਜਿਹੜਾ ਮੁਲਕ ਯੂਰਪ ਨਾਲੋਂ ਵਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਉੜ ਪਛਮੀਂ ਸਰਹੱਦ ਉਤੇ ਬੇ-ਯਕੀਨੋ ਅਨਸਰ ਹਨ) ਵਿਚ ਗਿਣਤੀ ੧੫੦੦੦ ਤੋਂ ਘਟ ਰਹਿ ਗਈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਤਰਾ ਮੁਲ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਸੀ........<ref>Hardinge, p. 102.</ref>”। ਲੜਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੰਦ ਹਫਤਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ੫੬੦ ਗੋਰੇ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ, ੬੦੦੦੦ ਬੰਦੂਕਾਂ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਨਮੂਨੇ ਦੀਆਂ ੫੫੦ ਤੋਪਾਂ ਭੇਜੀਆਂ<ref>Ibid.</ref>। {{gap}}ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀ ਇਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ। ਸ਼ੀ ਸਾਨਿਯਾਲ ਦੇ ਲਫਜਾਂ ਵਿਚ “ਇਧਰ ਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ( ਯੂ. ਪੀ.), ਬਿਹਾਰ ਅਰ ਬੰਗਾਲ ਦੀਆਂ ਅੱਡ ਅੱਡ ਛਾਵਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਥੋੜੇ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਥਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸਿਖ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਂਸ਼ੀ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਤ੍ਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਤਮਾਮ ਛਾਵਣੀਆਂ ਦਾ ਹਾਲ ਅਸਾਂ ਮਾਲੂਮ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਮਿਲਣ ਪੁਰ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆ ਜਗਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿਚ ਗੋਰੀ ਫੌਜ ਬਹੁਤ ਘਟ ਸੀ ਅਰ ਜਿਤਨੇ ਗੋਰੇ ਸਨ ਭੀ ਉਹ ਨਿਰੇ ਰੰਗਰੂਟ ਸਨ। ਟਿੱਡੀ ਦਲ ਦੇ ਛੋਕਰਿਆਂ ਅਰ ਦੁਬਲੇ ਪਤਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਅਸਾਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਉਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਸਮੁਚੇ ਉਡ਼ੀ-ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਡੀਆਂ ੨ ਛਾਵਣੀਆਂ ਅਰ ਕਾਬਲ ਦੇ ਸ੍ਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਵਾਏ ਕਿਧਰੇ ਭੀ ੩੦੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਰੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਵਡੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਛਾਵਣੀਆਂ ਵਿਚ ਭੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਕ ਅਰ ਦੋ ਸੌ ਦੇ ਵਿਚ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ। ਅਡ ਅਡ ਛਾਵਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਤਨੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਸਤੂ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਘਟ ਤੋਂ ਘਟ ਸਾਲ ਭਰ ਤਕ ਤਾਂ ਮਜ਼ੇ ਨਾਲ ਯੁਧ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਅਸਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਰਤੀ ਰਤੀ ਭਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸੀਂ ਲਾ ਸਕਦੇ ਸਾਂ।ਜਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸ ਫੌਜ ਵਿਚ ਕਿਤਨੀਆਂ ਰਫਲਾਂ ਹਨ, ਕਿਤਨੀਆਂ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਦੂਕਾਂ ਹਨ। ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਪੁਰ ਕਿਨ੍ਹਾ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਪਹਿਰਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧੩}} {{rule}} <references/></noinclude> b275vbwsknmthfbqd3vv8uhihrm7d08 250 16138 241085 191680 2026-10-17T13:02:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਹੈ, ਇਤਿਆਦਿ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨੇ ੧੦੭-੧੦੮.</ref>। ਵਾਇਸਰਾਏ ਹਾਰਡਿੰਗ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਾਤ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਫੌਜਾਂ ਘਟਾਏ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਾਡੀ ਫੌਜੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਭਾਂਪ ਲਿਆ<ref>Hardiage, p. 116.</ref>। {{gap}}ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਕੇਵਲ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਬੱਲ ਕਾਇਮ ਰਖੇ ਹੋਏ ਬਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜ, ਰੇਤ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਾਗੂੰ, ਬਾਹਰੋਂ ਦਿਸਣ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਆਫਕ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਢਠੱਣ ਲਗਿਆਂ ਛਿਨ ਪਲ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ। ਅਰਥਾਤ ਜੇਕਰ ਹਾਲਾਤ, ਮੁਆਫਕ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦਬੀਆਂ ਅਤੇ ਛੁਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਮੌਕਿਆ ਤਾੜਕੇ ਇਕ ਦੱਮ ਉਠ ਖੜੀਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਾੜਾ ਜਿਹਾ ਹਵਾ ਦਾ ਬੁਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ ਇਤਨੀ ਜਲਦੀ ਵਾ-ਵਰੋਲੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਫੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਈਦਾ ਹੈ।੧੮੫੭ ਦੇ ਗਦਰ ਸਮੇਂ (ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁਧ ਜਜ਼ਬਾ ਤਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਕੌਮੀਂ ਜਾਗਰਤੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਝਵੀਂ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ) ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਲੋਂ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਅਜੇਹੀਆਂ ਗਾਇਬੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਜਾਗ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਆਸ ਆਰਾਈ ਦੀ ਅੰਸ ਵਧੇਰੇ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਫੌਜੀ ਗਦਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਾਸਤੇ ਦੇਸ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹੱਦ ਉਤੇ, ਕੇਵਲ ਐਸੇ ਮੁਆਫਕ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸਲਾਮੀ ਦੇਸਾਂ ਵੱਲ ਜੋ ਨੀਤੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਰਖਲਾਫ ਸਨ। ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਬਰਖਲਾਫ ਲੜਾਈ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ “ਇਹ ਆਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਕਿ ਇਸਲਾਮ-ਹਮਾਇਤੀ (Pan-Islamism) ਲਹਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੋਏ ਵਾਕਿਆਤ ਵਿਚ ਹਰਕਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗੜ ਬੜ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ<ref>Rowlatt Report, p. 174.</ref>"। ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਉਤੇ ਘਟੋ ਘੱਟ ਪੰਜ ਲਖ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਬਾਇਲੀ ਸਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਹੱਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਓਹ ਬੇਚੈਨ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਜਰਮਨ ਏਜੰਟਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref>Lord Montagu of Beauliew, Official Reports, Parliamentary Debates (Lords), 1917, Vol. XXV, p. 976.</ref>। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਰੋਧੀ ਅਫਗਾਨਸਤਾਨ ਠੋਸ ਖਤਰੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ<ref>Hardinge, p. 131.</ref>, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਬਾਰੇ ਕਿਤਨਾ ਚਿਰ ਸ਼ੱਕ ਰਿਹਾ। “ਭਾਵੇਂ ਅਫਗਾਨਸਤਾਨ ਦੇ ਅਮੀਰ ਦੀ ਜ਼ਾਤੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਕਿ ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਦੇ ਸਫਲ ਜਹਾਦ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਲਹਿਰ ਅਗੇ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਨਾ ਖੜੋ ਸਕੇ<ref> Lord Hardinge of Penshurst, Official Reports, Parliamentary Debates · (Lorde), 1917, Vol. XXV, p. 732.</ref>”। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ੨੫ ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਚਿਠੀ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਰੀਪੋਟ ਕੀਤੀ ਕਿ, “ਹਾਲਾਤ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਤਰਨਾਕ {{Multicol-break}} ਸੂਰਤ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਗਏ ਹਨ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜੋ ਰਾਜ ਧਰੋਹ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਨਸਰ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੇਂਦ੍ਰੀ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਜਨਤਾ ਉਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ<ref>Rowlatt Report, pp. 154-155.</ref>"। ਏਸੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਮੁਲਤਾਨ ਡਵੀਯਨ ਦੇ ਝੰਗ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਮੁਜ਼ਫੱਰ ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਗੜਬੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਹਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਈਨ ਮੰਨਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ<ref>Leigh, pp 22-23.</ref>। ਮੁਲਤਾਨ ਡਵੀਯਨ ਦੀ ਗੜ ਬੜ, ਜਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਜਨਤਾ ਵਿਚ ਬੇਚੈਨੀ, ਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਇਤਨੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ, “ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਅਮਨ ਚੈਨ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਕਿਸਤਰਾਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਹੜਾ ਸੂਬਾ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਭਰਤੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅੱਡਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਸੀ<ref>O'Dwyer, p. 200.</ref>"। {{gap}}ਲੜਾਈ ਸੰਬੰਧੀ ਫੈਲੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਗੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬ, ਜੋ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਭਰਤੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅੱਡਾ ਸੀ, ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਮਿਲਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਕਈ ਕਬੀਲਿਆਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਫੌਜੀ ਭਰਤੀ ਨਾਂ ਦੇਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਗੜ ਬੜ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਐਸੇ ਜ਼ਿਲੇ ਸਨ ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰ ਆਉਣ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣਕੇ ਦਸ ਮੀਲ ਕੁਤਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ<ref>Leigh, pp. 24, 28.</ref>। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, “ਜਿਹੜੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ ਉਤੇ ਨੁਕਤਾ ਚੀਨੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਲੜਾਈ ਲੱਗਣ ਸਮੇਂ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਵਧਾਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ੧੯੧੪ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਫੌਜ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗੜਬੜ.... ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਸੀ ਕਿ ਗਦਰ ਕਾਰਨ ਸਾਰੀਆਂ ਪਲੈਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਝਮੇਲੇ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈਆਂ। ਜਿਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਵਿਚ ਤੰਦ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਨਾ-ਮੁਮਕਿਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਡੱਫ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਉਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵੀ ਵਕਤ ਲੱਗਾ ਜੋ ਅਗੇ ਫੌਜ ਵਿਚ ਸਨ<ref>lucuunn, p. 78,</ref>"। {{gap}}ਫੌਜੀ ਭਰਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਨਾ ਕੇਵਲ ਹਿੰਦ ਦੇ ਫੌਜੀ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਉਤੇ ਇਸ ਦਾ ਜੇ ਫੈਸਲਾ-ਕੁਨ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਫੌਜਾਂ ਫਰਾਂਸ ਵਿਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੁਜੀਆਂ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਤਹਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਕਚੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਕ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਆਉਣ ਜਾਂ ਨਾ ਆਉਣ ਨਾਲ ਫਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਪਲਟਨਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਗਡੀ ਤੋਂ ਉਤਰਦਿਆਂ ਸਾਰ ਸਿੱਧੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਝੋਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ<ref>Maharaja of Bikaner, Reported in 'The Times' (London), May 2, 1917.</ref>। ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧੪}} {{rule}} <references/></noinclude> 51q1b6bi15fav5r6nv8bn03ujmanup8 250 16143 241086 191266 2026-10-17T13:07:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਹੋ ਕਿ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਵਡੇ ਤੋਂ ਵਡੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਐਨ ਮੌਕਿਆ ਸਿਰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਪੁਜੀਆਂ<ref>Quoted in the Presidential Address at the Thirty third session of Indian National Congress</ref>; ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ ਬਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ੌਜਾਂ "ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਇਕ ਐਸਾ ਘਾਪਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਪੁਜੀਆਂ ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਣਾ......... ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਧੀਆ ਡਵੀਯਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਰਲੇ ਬਚੇ<ref>Official Reports, Parliamentary Debates (Lords), 1917, Vol. XXV, p. 730.</ref>"। {{gap}}ਮੈਸੋਪੋਟੇਮੀਆਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਤਾਂ ਨਿਰਭਰ ਹੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਸੀਲਿਆਂ ਉਤੇ ਸੀ। ਮੈਸੋਪੋਟੇਮੀਆਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਲਾਰਡ ਇਸਲਿੰਗਟਨ ( The Under Secretary of State) ਨੇ ੧੨ ਜੁਲਾਈ, ੧੯੧੭, ਨੂੰ ਹਅੂਸ ਆਫ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ ਕਿ, “ਲੜਾਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਤੁਰਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀਆਂ, ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦਿੱਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਅਮਕਾਨ ਸੀ ਕਿ ਤੁਰਕੀ ਅਰਬੀ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਾਸਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਜਲਦੀ ਜਹਾਦ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ! ਇਹ ਜਹਾਦ ਅਰਬ ਅਤੇ ਮੈਸੇਪਟੇਮੀਆਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਲੈਕੇ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤਕ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਵਿਚਕਾਰ ਈਰਾਨ ਸੀ, ਅਤੇ ................................ ਈਰਾਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਬਦਅਮਨੀ ਸੀ। ਜਰਮਨ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ........ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਸਰਕਾਰ ਟੁਟਣ ਲਈ ਡਕੋ ਡੋਲੇ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਮਸਲਾ ਸੀ ਕਿ, ਸਵੇਜ਼ ਨੈਹਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਤਕ, ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਅਕੱਠ ਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ ........... ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉਤੇ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਖਤਰੇ ਵਾਲੇ ਐਸੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਕ ਥਾਮ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਉਸ ਮੁਲਕ (ਹਿੰਦ) ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਫੌਜ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਣੀ ਨਾ-ਮੁਮਕਨ ਹੋ ਜਾਣੀ ਸੀ.....। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਇਸੇ ਬਹਿਸ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਪਛਮੀਂ ਸਰਹੱਦ ਉਤੇ ਜਾਂਗਲੀ ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹੱਲਾ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹਿੰਦੀ ਮੁਦੱਬਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਹਊਆ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕੀ ਰਖਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਪਾਸ ਬਹੁਤੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਸਿੱਕਾ ਨਾ ਪੁਜਣ ਦਿਤਾ ਜਾਏ। ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਲਗਵੇਂ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਗਸ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਰਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਪੁਜਣੋਂ ਰੋਕ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇ-ਹੱਥਿਆਰੇ ਰਖਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਲੜਾਈ ਦੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗਸ਼ਤ ਬੇ-ਫਾਇਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਮੱਸ਼ੀਨਗੱਲਾਂ, ਰਾਈਫਲਾਂ, ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਜਰਮਨ ਏਜੰਟਾਂ ਦਾ ਇਕ ਲਗਾਤਾਰ ਤਾਂਤਾ ਈਰਾਨ ਰਾਹੀਂ ਅਫਗਾਨ". {{Multicol-break}} ਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉ-ਪਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਤਕ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬੁਗਦਾਦ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਅਗੇ, ਦੂਸਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਭੇਜੀ ਗਈ<ref>India in Parliament and Abroad, 1917. 19, H. N. Mitra, pp. 29-35.</ref>....। {{gap}}ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਨੇ ਦਿਲੀ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਘੜਨੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿਚ ਤਕਰੀਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਜੇ ਸੀ. ਆਈ. ਡੀ. ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਨਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜੋ ਸਾਢੇ ਤਿਨ ਲਖ ਜਾਂ ਚਾਰ ਲਖ ਪੰਜਾਬੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਉਹ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ<ref>Proceedings of the Imperial Legislative Council, Vol. LVii, p. 323.</ref>। ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਹਿੰਦ ਦੇ ਫੌਜੀ ਵਸੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ<ref>Official Reports, Parliamentary Debates (Lords), 1917, Vol. xxv, p. 732.</ref>। ਅਰਥਾਤ ਜੇਕਰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਕ ਵੇਰ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਐਨ ਸੰਭਵ ਸੀ ਕਿ, ਯੂਰਪ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਅਤੇ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜਾਂ ਨਾ ਪੁਜਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪਾਸਾ ਹੀ ਪਲਟ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਮੈਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਮੁਹਿੰਮ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਪਾਸਾ ਪਲਟਣ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਜ਼ਾਹਰ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਹੋਈ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਦੇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਹੋਰ ਫੌਜਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ ਸਕਦਾ; ਅਤੇ ਮੈਸੋਪੋਟੇਮੀਆਂ ਦੀ ਸੀ ਮੁਹਿੰਮ ਫੇਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਓਹੋ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਣੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਕੀਤੀ ਗਈ। {{gap}}ਅਗੋਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾੜਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਚੰਗਾ, ਇਹ ਵਖਰੇ ਸਵਾਲ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਲਿਖਤ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਵੀਚਾਰ ਵਿਚ ਕਿਆਸ-ਆਰਾਈ ਦੀ ਅੰਸ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਐਸੀ ਕਿਆਸ-ਆਰਾਈ ਹੈ ਜੋ ਨਿਗਰ ਵਾਕਫੀਅਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਮਲੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਹੱਦ ਬੰਦੀ ਨੂੰ ਉਲੰਘਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵੀਚਾਰ ਤੋਂ ਸਾਫ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਕੇਵਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਹਿੰਦ ਵਿਚੋਂ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਲਾਤ ਕਿਤਨੇ ਮੁਆਫਕ ਸਨ। ਪਰ ਦੇਸ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਰੁਧ ਐਸਾ ਮਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਸਹਿਲੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਕਿਸੇ ਲਹਿਰ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਟੀ ਦੇ ਢੇਰ ਹੇਠ ਦੱਬ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਹੀ ਅਕਸਰ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਆਰਾ ਅਤੇ ਅਨੋਖਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਕਾਲ ਚਕਰ ਵਿਚ ਕੌਮਾਂ ਉਤੇ ਕਈ ਰੰਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਏ। ਦੇਸ ਦੀ ਆਬੋ ਹਵਾ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ, ਅਤੇ ਇਤਹਾਸਕ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ, ਦੇਸ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਨਿਢਾਲਤਾ ਅਤੇ ਕਾਇਰਤਾ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧ਵ}} {{rule}} <references/></noinclude> giogxdah3mh676yzau393rydlntsm5l 250 16148 241087 191683 2026-10-17T13:13:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਦੇਸ ਦੇ ਖਾਸੇ ਤੱਥਕੇ ਵਿਚ ਐਸੀ ਮਨੋ-ਵਿਗਯਾਨਕ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਪਾਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਰੰਗਤ ਦੇ ਕੇ ਤਸੱਲੀ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਜੈਨ ਮੱਤਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਫਿਲਸਫੇ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨੀ ਆਦੱਰਸ਼ਕ ਹੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਦੇਸ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਸਨ, ਪਿਛੋਂ ਬੁਜ਼ਦਿਲੀ ਉਤੇ ਰੰਗੀਨ ਪਰਦਾ ਪਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਲਗੇ। ਮੌਜੂਦਾ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੰਬੰਧੀ ਧਾਰਮਕ ਅਤੇ ਇਖਲਾਕੀ ਮਹੌਲ ਵਿਚ ਹੋਈ ਲੰਮੀ ਚੌੜੀ ਚਰਚਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਚਰਚਾ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ; ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਖੁਲੇ ਮੈਦਾਨ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ; ਤਰਾਸ-ਵਾਦੀ ਤਰੀਕਾਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ਾਹਰਾ ਤੌਰ ਉਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਚਾਨਸਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ; ਅਤੇ ਓਪਰੀ ਨਜ਼ਰੇ ਵੇਖਿਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਿੰਦ ਦਾ ਰਾਜ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਗਏ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਐਸਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਪਸਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁਧ ਵੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰਨਾ ਇਖਲਾਕੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਨਾ-ਵਾਜਬ ਸੀ, ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਚਾਨਸ ਨਹੀਂ ਸਨ। {{gap}}ਕਾਂਗਰਸ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਤਰੀਕਾਕਾਰ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਅਟੱਲ ਅਸੂਲ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਮੁਲਕ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪੁਲਸ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਹਾਮੀ ਰਹੀ ਹੈ<ref>The Discovery of India, Jawahar Lal Nehru, p. 373.</ref>, ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਪਿਛੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਕਾਰਰਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਤਹਾਸਕ ਪੜਚੋਲ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇਖਲਾਕੀ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨਾਲ ਇਤਨਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਤਨਾ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗਿਣੇ ਮਿਥੇ ਰਾਜਸੀ ਅਥਵਾ ਸਮਾਜਕ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਲੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਆ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਢੰਗਾਂ, ਨਾਲ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਵਿਚ ਪੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁਧ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬ ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਵਾਜਬ ਸੀ ਜਾਂ ਨਾ-ਵਾਜਬ। {{gap}}ਪਰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ, ਖਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ, ਫੌਜੀ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਲੀਡਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਜਿਆਂ ਹੋ ਜਾਣ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਅਨਜਾਣ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹਿਮਾਲੀਆ ਪਹਾੜ ਜਿੱਡੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ, ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਬਲਕਿ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਹੱਦ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪਲੈਨ ਅਤੇ ਤਰੀਕਾਕਾਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਠੀਕ ਲੀਹਾਂ ਉਤੇ ਸੀ। ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਪਸਰੇ ਉਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਮਹੌਲ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਬੇ-ਬੁਨਿਆਦ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨੀਮ-ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ {{Multicol-break}} ਗਵਾਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਫਸੀਲ ਵਿਚ ਅਸਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਿਖਤ ਸਮੇਤ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਭਾਵ ਦਾ ਆਪ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾ ਸਕਣ। {{gap}}ਹਿੰਦ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਸੰਨ ੧੯੧੫ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ-ਜਨਕ ਸਾਲ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਅਮੀਰ ਅਫਗਾਨਸਤਾਨ ਦਾ ਰੱਵਈਆ ਵਫਾਦਾਰੀ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੈੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ .........ਵਿਰੋਧੀ ਅਫਗਾਨਸਤਾਨ ਠੋਸ ਖਤਰੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ”। (‘Nineteenfifteen was a very anxious year in India. Still, but for the loyal attitude of the Ameer of Afganistan, it might have been a great deal worse.......... A hostile Afganistan might have been a source of real danger.<ref>Hardinge, p. 131.</ref>”) {{gap}}ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਵਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉਤੇ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਅਮੀਰ ਅਫਗਾਨਸਤਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਫਾਦਾਰੀ ਨਿਭਾਹ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਨਾ, ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਵਾਕਿਆਤ ਹੀ ਕਰਦੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਪਿਛੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਦਾ ਖੁਦ ਆਪਣਾ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ। {{gap}}“ਸੰਘਣੇ ਛਪੇ ੧੩੨ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਰੀਪੋਟ<ref>ਮੈਸੋਪੋਟੇਮੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ।</ref> ਵਿਚ, ਸਰਹੱਦ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਅਠਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਹਾਲਤ ਦਾ ਹਿੰਦ ਦੇ ਫੌਜੀ ਵਸੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗੂੜਾ ਸੰਬੰਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਮੀਸ਼ਨ<ref>ਮੈਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਕਮਿਸ਼ਨ। </ref> ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਵੇਰ ਇਹ ਹਾਲਤ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸੀ”। (“In a report of 132 closely printed pages, the situation on the fronter and in the interior is dealt with in eight lines; and yet this situation had a very close relation to the military resources of India, as is admitted by the Commission, and at times was one of anxiety and danger.<ref>Official Reports, Parliamentary Debates (Lords), 1917, Vol. XXV, p. 731</ref>”) {{gap}}ਮਿਸਟਰ ਚੈਂਬਰਲੇਨ ਨੇ ਹਊਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਤਕਰੀਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ, “ਜੋ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਵਾਕਫੀਅਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਤਫਸੀਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਮੇਰਾ ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਕਾਫੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰਕਾਰ ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ"। (“I cannot speak of the information we have in any detail now, but it is enough if I say that it was such as necessarily caused anxiety to the Govt. of India.<ref>Official Reports, Parliamentary Debates (Commons), 1917, Vol. LXXXXi, pp. 1143 1144.</ref>") {{gap}}ਮੈਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਮੁਹਿੰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਹਊਸ ਆਫ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਚ ਹੋਈ ਬਹਿਸ ਵਿਚ ਬੋਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਲਾਰਡ ਮੌਂਟੀਗੋ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧੬}} {{rule}} <references/></noinclude> cuhvk6dfi2p1wylhct07u5ufk239vo4 250 16153 241088 191685 2026-10-17T13:18:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਮੈਸੋਪੋਟੇਮੀਆਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸਰਹੱਦੀਆਂ ਨੇ ਉੱਠ ਪੈਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਿਗਰਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢ ਜੋ ਵੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮਸਲੇ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ( I can say that had we not undertaken the campaign in Mesopotamia, the whole of the frontier would have risen, and there would have been a far more difficult problem before us in India than any fighting that took place on the banks of the Tigris.") {{gap}}ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਮੈਸੋਪੋਟੇਮੀਆਂ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ, ਜੋ ਆਪ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਣੋਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਜਾਂ ਨਾ, ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂ, ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਜਾਂ ਨਾ, ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਵੀ ਵਾਕਯਾਤ ਹੀ ਕਰਦੇ। {{gap}}ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ, ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਗਵਾਹੀਆਂ ਇਹ ਹਨ:— {{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਸਾਰ ਤੱਤ ਕਢਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਰੌਲਟ ਰੀਪੋਟ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ, “ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਦੂਰ ਦੂਰ ਤਕ ਖੂੰ-ਰੇਜ਼ੀ ਕਰਾਉਣੋਂ ਵਾਲ ਕੁ ਦੀ ਵਿੱਥ ਉਚੇ ਰਹਿ ਗਈ। (It is evident that the Ghadr movement in the Punjab came within an ace of causing wide. spread bloodshed<ref>Rowlatt Report, p. 161.</ref>. {{gap}}ਜਿਹੜੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਤਫਤੀਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਵਿਚ, “ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਨਾ-ਮੁਮਕਨ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਸ (ਸ਼੍ਰੀ ਬੋਸ) ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾਲ ਰਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ ਇਤਲਾਹ ਵਧਾਕੇ ਦੱਸੀ ਗਈ, ਜਾਂ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ ਦੀ ਠੀਕ ਠੀਕ ਕਿਤਨੀ ਕੁ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਗਲ ਯਕੀਨੀ ਹੈ, ਕਿ ਜੇ ਗਦਰ ਦੀ ਨੀਯਤ ਤਾਰੀਖ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਖੂਨ ਖਰਾਬਾ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਨਿਹਾਇਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ”। (Whether he had been supplied with exaggerated information as to the number of men who would join in these two Cantonments, and what hopes of success the movement really held, it is impossible to say. This much is, however, certain: that had it not been for the discovery of the date fixed for the rising, serious bloodshed would undoubtedly have occurred, and an extremely dangerous situation might have arisen<ref>Isemonger and Slattery, p. 149.</ref>.") {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਜੱਜ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਈਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ, ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਸਿਰ ਤੋੜ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਖਤਰਨਾਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ੳਨੀ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਛਾਪੇ ਨੇ ਰੋਕਿਆ.........” (“There is no doubt that frantic efforts were made in all sorts of places to induce troops to join, {{Multicol-break}} and in some places with success, and a rising of serious nature seems only to have been averted by the raid of the 19th......<ref>First Case, The Seduction of Troops,p. 10.</ref>") {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ੧੯੧੪-੧੫ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰੀਪੋਟ (ਪੰਨਾਂ ii) ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ, “ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੁਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ, ਪੁਲਸ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਦੇ ਅਫਸਰ, ਫੋਰੀ ਅਤੇ ਸਫਲ ਕਾਰਰਵਾਈ ਨਾਲ ਨਾ ਰੋਕਦੇ, ਤਾਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ ਸਮੇਂ<ref>੧੮੫੭ ਵਾਲੇ ਗਦਰ।</ref> ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਰਾਜ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਟੁਟ ਜਾਂਦੀ, ਦੂਰ ਦੂਰ ਤਰਾਸ-ਵਾਦ ਫੈਲਦਾ, ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਅਤੇ ਵਫਾਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉਤੇ ਲੁਟਿਆ ਅਤੇ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ”। (“Had not these crimes been checked by prompt and successful action on the part of Govt., the police, and district officials, a state of affairs would have supervened similar to that of Hindustan in the Mutiny paralysis of authority, widespread terrorism, mutiny of troops, wholesale robbery and murder not only of the officers of Govt., but of loyal and well-disposed. subjects.") {{gap}}ਲਾਰਡ ਮਾਂਟੀਗੋ ਨੇ ਹਿੰਦ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹਊਸ ਆਫ ਲਾਰਡਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਵਾਇਸਰਾਏ ਹੋਰ ਫੌਜਾਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਠ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਗਦਰ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇਂ ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਂਦੇ”। (What would have happened if the Viceroy in these days had taken further risks? It might have scenes of led to a repitition of the terrible the Mutiny sixty years ago.<ref>Official Reports, Parliamentary Debates (Lords), 1917, Vol, XXV, p. 976.</ref> {{gap}}ਇਹ ਗਲ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣੀ ਵਾਧੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ੧੮੫੭ ਦੇ ਗਦਰ ਨਾਲ ਨਜਿਠਣ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਲਝਨ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਕਈ ਵੇਰ ਕਚੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਲਟੱਕ ਰਹੀ ਸੀ {{gap}}ਉਪਰ ਦਿਤੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦਿਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਭਰਪੂਰ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਜਾਚਣ ਤੋਂ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਵੇ ਦੌਰਾਨ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕਰਮ ਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਰਖਣ ਬਾਰੇ ਤੌਖਲਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਇਸ ਮੁਆਮਲੇ ਬਾਰੇ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਹਵਾਲੇ ਮੁਕੰਮਲ ਵਾਕਫੀਅਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਮਿਸਟਰ ਚੇਂਮਬਰਲੇਨ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦ ਬਾਰੇ ਜਰਮਨ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਦੇ ਭੇਦ ਪ੍ਰਗੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਅਜੇ ਮੌਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਵਿੰਸਟ ਨੇ ਹਿੰਦ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਘੜਨੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਬਾਰੇ ਤਫਸੀਲ ਪ੍ਰਗੱਟ ਕਰਨੋਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧੭}} {{rule}} <references/></noinclude> su5on9mou8cuvti8pmjzmjzbsda0ggu 250 16159 241089 191689 2026-10-17T13:25:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਕਿ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਬਦੇਸੀ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਞ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ<ref>Proceedings of the Imperial Legislative Council, Vol LVü,p. 323.</ref>। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਹ ਸਿੱਕਾ ਬਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਸਰੀਹਣ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਮਾਰਨ ਦੇ ਤੁੱਲ ਸਨ; ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਐਸੀ ਵਾਕਫੀਅਤ ਪ੍ਰਫੱਟ ਕਰਨੋਂ ਹਤੱਲ ਵੱਸਾ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੇ ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਇਸ ਨੀਤੀ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਥੋੜੇ ਮਿਲੇ ਉੱਪਰ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਵਾਲੇ ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਨ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯਤਨ ਕਾਫੀ ਕਾਰਗਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਐਨ ਨੇੜੇ ਪੁਜ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਜਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਲਾਤ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ, ਖਾਸ ਕਰ ਫੌਜੀ, ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੇ ਇਤਨੇ ਮੁਆਫਕ ਸਨ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯਤਨ ਵੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਲਈ ਸੰਗੀਨ ਖਤਰੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਏ। {{rule|3em}} {{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|'''ਅਠਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ'''}} {{xx-larger|'''ਘਰ ਦਾ ਭੇਤੀ ਲੰਕਾ ਢਾਹੇ'''}}</poem>}} {{gap}}ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਪਲੈਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਨ ਗਦਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਮੁਮਕਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਬਹੁਤੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਪਿਛੋਂ ਨਾਲ ਰਲਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਤਾ ਸੀ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨੇ ੮੧, ੧੦੮,</ref>, ਪਰ ਪਹਿਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਹਿਲ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ, ਖਾਸ ਕਰ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਨੇ ਕਰਨੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵੀ ਖੁਲੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਗਦਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ<ref>Isemonger and Slattery, p. 149.; First Case, The Outline of Proceedings in India, p. 6.</ref>। ਅਰਥਾਤ ਗਦਰ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਸਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ. ਬੋਸ ਨੇ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਵਾਂਗੂੰ ਵਾਕਿਆਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਧੱਕਣ ਦੀ {{Multicol-break}} ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। “ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਆਦਮੀਆਂ (ਗਦਰੀਆਂ) ਨੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੇਂਡੂਆਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਦਸਤਿਆਂ (Troops) ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਸੱਲੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੀਹਾਂ ਉਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਰਦਿਆਲ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਭੇਜੇ ਆਦਮੀ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਕਰੂਟ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੇ। ਬਲਕਿ ਉਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਇਕ ਨੀਯਤ ਤਾਰੀਖ ਉਤੇ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਫੌਜੀਆਂ) ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਦਾ ਵਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ<ref>Isemonger and Slattery, p. 149.</ref>। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਪੋਲੀਸ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦਾ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਅਨੁਮਾਨ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਗਦਰੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਦੋ ਵੀਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਰੁਖ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਕ ਬੰਨੇ, “ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਕਰ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇਤਨੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਣਾ ਹੱਛਾ ਹੋਇਆ ਯਾਂ ਬੁਰਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਅਸਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਕ ਟੋਕ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਭਿਆਨਕ ਘਟਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਅਰ ਕੌਣ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਅਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ। ਅਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਰੋਕਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਇਕੋ ਵਕਤ ਹੀ ਬਲਵੇ ਦੇ ਰਣ-ਛੇਤ੍ਰ ਵਿਚ ਕੁਦ ਪਵੇ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨਾ ੯੪.</ref>। ਦੂਸਰੇ ਬੰਨੇ “ਯਤੀਂਦ੍ਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਬੜੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਬਲਵੇ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਦਿਨ ਇਤਨਾ (ਪਿਛੇ ਪਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਤੋਂ ਘਟ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਸਮਾਂ ਮਿਲੇ ਅਰ ਇਸ ਵਿਚ ਉਹ ਕੁਝ ਰੁਪੱਏ ਪੈਸੇ ਭੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਹਥ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਪੂੰਜੀ ਲਏ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕੁਦਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮੰਗ ਦੀ ਹੱਦ-ਬੰਦੀ ਬੜੀ ਲੰਮੀ ਚੌੜੀ ਸੀ। ਉਤਨੇ ਬੇਅੰਦਾਜ਼ੇ ਧਨ ਦਾ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਭੀ ਅਣਹੋਣਾ ਕੰਮ ਸੀ<ref>ਬੰਚੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨਾ ੯੬.</ref>"। {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਬੋਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰੁਖਾਂ ਤੋਲਕੇ ਜਿਥੇ ਸਹੀ ਤਵਾਜ਼ਨ ਕਾਇਮ ਝਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਚੋਟ ਲਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਿਆ ਵੀ ਹਥੋਂ ਗਵਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਯਤੀਦ੍ਰ ਬਾਬੂ “ਇਸ ਪਾਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਧੀਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਖੱਟਕਾ ਸੀ ਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਿਵਾਇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕ ਛਾਵਨੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਛਾਵਣੀ ਝਟ ਹੀ ਬਬਲ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ 1 ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਠੀਕ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦਿਤੇ ਜਾਣ ਪੁਰ, {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧੮}} {{rule}} <references/></noinclude> bfzfb4fw3lkxop9torxzjat2ihu751t 241090 241089 2026-10-17T13:25:56Z Harchand Bhinder 2624 241090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਕਿ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਬਦੇਸੀ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਞ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ<ref>Proceedings of the Imperial Legislative Council, Vol LVü,p. 323.</ref>। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਹ ਸਿੱਕਾ ਬਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਸਰੀਹਣ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਮਾਰਨ ਦੇ ਤੁੱਲ ਸਨ; ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਐਸੀ ਵਾਕਫੀਅਤ ਪ੍ਰਫੱਟ ਕਰਨੋਂ ਹਤੱਲ ਵੱਸਾ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੇ ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਇਸ ਨੀਤੀ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਥੋੜੇ ਮਿਲੇ ਉੱਪਰ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਵਾਲੇ ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਨ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯਤਨ ਕਾਫੀ ਕਾਰਗਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਐਨ ਨੇੜੇ ਪੁਜ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਜਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਲਾਤ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ, ਖਾਸ ਕਰ ਫੌਜੀ, ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੇ ਇਤਨੇ ਮੁਆਫਕ ਸਨ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯਤਨ ਵੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਲਈ ਸੰਗੀਨ ਖਤਰੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਏ। {{rule|3em}} {{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|'''ਅਠਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ'''}} {{x-larger|'''ਘਰ ਦਾ ਭੇਤੀ ਲੰਕਾ ਢਾਹੇ'''}}</poem>}} {{gap}}ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਪਲੈਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਨ ਗਦਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਮੁਮਕਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਬਹੁਤੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਪਿਛੋਂ ਨਾਲ ਰਲਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਤਾ ਸੀ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨੇ ੮੧, ੧੦੮,</ref>, ਪਰ ਪਹਿਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਹਿਲ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ, ਖਾਸ ਕਰ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਨੇ ਕਰਨੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵੀ ਖੁਲੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਗਦਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ<ref>Isemonger and Slattery, p. 149.; First Case, The Outline of Proceedings in India, p. 6.</ref>। ਅਰਥਾਤ ਗਦਰ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਸਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ. ਬੋਸ ਨੇ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਵਾਂਗੂੰ ਵਾਕਿਆਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਧੱਕਣ ਦੀ {{Multicol-break}} ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। “ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਆਦਮੀਆਂ (ਗਦਰੀਆਂ) ਨੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੇਂਡੂਆਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਦਸਤਿਆਂ (Troops) ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਸੱਲੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੀਹਾਂ ਉਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਰਦਿਆਲ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਭੇਜੇ ਆਦਮੀ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਕਰੂਟ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੇ। ਬਲਕਿ ਉਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਇਕ ਨੀਯਤ ਤਾਰੀਖ ਉਤੇ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਫੌਜੀਆਂ) ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਦਾ ਵਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ<ref>Isemonger and Slattery, p. 149.</ref>। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਪੋਲੀਸ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦਾ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਅਨੁਮਾਨ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਗਦਰੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਦੋ ਵੀਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਰੁਖ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਕ ਬੰਨੇ, “ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਕਰ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇਤਨੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਣਾ ਹੱਛਾ ਹੋਇਆ ਯਾਂ ਬੁਰਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਅਸਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਕ ਟੋਕ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਭਿਆਨਕ ਘਟਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਅਰ ਕੌਣ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਅਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ। ਅਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਰੋਕਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਇਕੋ ਵਕਤ ਹੀ ਬਲਵੇ ਦੇ ਰਣ-ਛੇਤ੍ਰ ਵਿਚ ਕੁਦ ਪਵੇ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨਾ ੯੪.</ref>। ਦੂਸਰੇ ਬੰਨੇ “ਯਤੀਂਦ੍ਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਬੜੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਬਲਵੇ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਦਿਨ ਇਤਨਾ (ਪਿਛੇ ਪਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਤੋਂ ਘਟ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਸਮਾਂ ਮਿਲੇ ਅਰ ਇਸ ਵਿਚ ਉਹ ਕੁਝ ਰੁਪੱਏ ਪੈਸੇ ਭੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਹਥ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਪੂੰਜੀ ਲਏ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕੁਦਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮੰਗ ਦੀ ਹੱਦ-ਬੰਦੀ ਬੜੀ ਲੰਮੀ ਚੌੜੀ ਸੀ। ਉਤਨੇ ਬੇਅੰਦਾਜ਼ੇ ਧਨ ਦਾ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਭੀ ਅਣਹੋਣਾ ਕੰਮ ਸੀ<ref>ਬੰਚੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨਾ ੯੬.</ref>"। {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਬੋਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰੁਖਾਂ ਤੋਲਕੇ ਜਿਥੇ ਸਹੀ ਤਵਾਜ਼ਨ ਕਾਇਮ ਝਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਚੋਟ ਲਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਿਆ ਵੀ ਹਥੋਂ ਗਵਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਯਤੀਦ੍ਰ ਬਾਬੂ “ਇਸ ਪਾਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਧੀਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਖੱਟਕਾ ਸੀ ਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਿਵਾਇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕ ਛਾਵਨੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਛਾਵਣੀ ਝਟ ਹੀ ਬਬਲ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ 1 ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਠੀਕ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦਿਤੇ ਜਾਣ ਪੁਰ, {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧੮}} {{rule}} <references/></noinclude> jhhyhp4smbmonvy5eehaidn5oftoo48 241099 241090 2026-10-17T14:01:31Z Harchand Bhinder 2624 241099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਕਿ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਬਦੇਸੀ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਞ ਕਰਨਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ<ref>Proceedings of the Imperial Legislative Council, Vol LVü,p. 323.</ref>। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਹ ਸਿੱਕਾ ਬਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਸਰੀਹਣ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਮਾਰਨ ਦੇ ਤੁੱਲ ਸਨ; ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਐਸੀ ਵਾਕਫੀਅਤ ਪ੍ਰਫੱਟ ਕਰਨੋਂ ਹਤੱਲ ਵੱਸਾ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੇ ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਇਸ ਨੀਤੀ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਥੋੜੇ ਮਿਲੇ ਉੱਪਰ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਵਾਲੇ ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਨ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯਤਨ ਕਾਫੀ ਕਾਰਗਰ ਸਨ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਐਨ ਨੇੜੇ ਪੁਜ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਜਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਲਾਤ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ, ਖਾਸ ਕਰ ਫੌਜੀ, ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੇ ਇਤਨੇ ਮੁਆਫਕ ਸਨ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯਤਨ ਵੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਲਈ ਸੰਗੀਨ ਖਤਰੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਏ। {{rule|3em}} {{dhr|3em}} {{center|<poem>{{larger|'''ਅਠਾਰਵਾਂ ਕਾਂਡ'''}} {{xx-larger|'''ਘਰ ਦਾ ਭੇਤੀ ਲੰਕਾ ਢਾਹੇ'''}}</poem>}} {{gap}}ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਪਲੈਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿਨ ਗਦਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਮੁਮਕਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਬਹੁਤੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਪਿਛੋਂ ਨਾਲ ਰਲਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਤਾ ਸੀ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨੇ ੮੧, ੧੦੮,</ref>, ਪਰ ਪਹਿਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਹਿਲ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ, ਖਾਸ ਕਰ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਨੇ ਕਰਨੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵੀ ਖੁਲੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਗਦਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ<ref>Isemonger and Slattery, p. 149.; First Case, The Outline of Proceedings in India, p. 6.</ref>। ਅਰਥਾਤ ਗਦਰ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਸਨ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ. ਬੋਸ ਨੇ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਵਾਂਗੂੰ ਵਾਕਿਆਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਧੱਕਣ ਦੀ {{Multicol-break}} ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। “ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਆਦਮੀਆਂ (ਗਦਰੀਆਂ) ਨੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੇਂਡੂਆਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਦਸਤਿਆਂ (Troops) ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਸੱਲੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੀਹਾਂ ਉਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਰਦਿਆਲ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਭੇਜੇ ਆਦਮੀ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਕਰੂਟ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੇ। ਬਲਕਿ ਉਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਇਕ ਨੀਯਤ ਤਾਰੀਖ ਉਤੇ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਫੌਜੀਆਂ) ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਦਾ ਵਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ<ref>Isemonger and Slattery, p. 149.</ref>। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਪੋਲੀਸ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦਾ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਅਨੁਮਾਨ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਗਦਰੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਦੋ ਵੀਚਾਰਾਂ ਜਾਂ ਰੁਖ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਕ ਬੰਨੇ, “ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਕਰ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇਤਨੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਣਾ ਹੱਛਾ ਹੋਇਆ ਯਾਂ ਬੁਰਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਅਸਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਕ ਟੋਕ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਭਿਆਨਕ ਘਟਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਅਰ ਕੌਣ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਅਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ। ਅਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਰੋਕਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਇਕੋ ਵਕਤ ਹੀ ਬਲਵੇ ਦੇ ਰਣ-ਛੇਤ੍ਰ ਵਿਚ ਕੁਦ ਪਵੇ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨਾ ੯੪.</ref>। ਦੂਸਰੇ ਬੰਨੇ “ਯਤੀਂਦ੍ਰ ਬਾਬੂ ਦੀ ਬੜੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਬਲਵੇ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਦਿਨ ਇਤਨਾ (ਪਿਛੇ ਪਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਟ ਤੋਂ ਘਟ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਸਮਾਂ ਮਿਲੇ ਅਰ ਇਸ ਵਿਚ ਉਹ ਕੁਝ ਰੁਪੱਏ ਪੈਸੇ ਭੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਹਥ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਪੂੰਜੀ ਲਏ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਕੁਦਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮੰਗ ਦੀ ਹੱਦ-ਬੰਦੀ ਬੜੀ ਲੰਮੀ ਚੌੜੀ ਸੀ। ਉਤਨੇ ਬੇਅੰਦਾਜ਼ੇ ਧਨ ਦਾ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਭੀ ਅਣਹੋਣਾ ਕੰਮ ਸੀ<ref>ਬੰਚੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨਾ ੯੬.</ref>"। {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਬੋਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰੁਖਾਂ ਤੋਲਕੇ ਜਿਥੇ ਸਹੀ ਤਵਾਜ਼ਨ ਕਾਇਮ ਝਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਚੋਟ ਲਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਿਆ ਵੀ ਹਥੋਂ ਗਵਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਯਤੀਦ੍ਰ ਬਾਬੂ “ਇਸ ਪਾਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਧੀਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਖੱਟਕਾ ਸੀ ਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਿਵਾਇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕ ਛਾਵਨੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਛਾਵਣੀ ਝਟ ਹੀ ਬਬਲ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ 1 ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਠੀਕ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦਿਤੇ ਜਾਣ ਪੁਰ, {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧੮}} {{rule}} <references/></noinclude> bfzfb4fw3lkxop9torxzjat2ihu751t 250 16163 241091 191694 2026-10-17T13:30:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਛਾਵਣੀ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਦ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਮੈਦਾਂ ਪਰ ਪਾਣੀ ਫਿਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਜੇਹੇ ਹੀ ਅਨੇਕਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣਾ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਭੀ ਇਹ ਬੜਾ ਖਟੱਕਾ ਸੀ ਕਿ ਬਲਵੇ ਦੇ ਲਈ ਨੀਯਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਿਪਾਹੀ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। .........ਅਸੀਂ ਭੀ ਕੁਝ ਕੁਝ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਾਂ ਕਿ ਅਜੇਹਾ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਹਥੋਂ ਨਾ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦਾ ਬਾਨਣੂ ਬੰਨ੍ਹ ਰਹੇ ਸਾਂ ਅਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਜੇਹੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਾਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਨ ਹੋਕੇ ਕੁਝ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਭੀ ਧਿਆਨ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਬਿਰਥੀ ਦੇਰ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨੇ ੯੯, ੧੦੦। </ref>।” {{gap}}ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜਲਦ ਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫੇਰੀਆਂ ਫਰਵਰੀ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਜਦ ਗਦਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਕਤ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਯੂ. ਪੀ. ਵਿਚ। ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰ ਦੇ ਅਸਲੀ ਅੱਡੇ ( Base) ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ‘ਤੋਸ਼ਾਮਾਰੂ’ ਜਹਾਜ਼ ਆਉਣ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਲਗਾ ਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਬੋਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਾਨਿਯਾਲ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬਲਵਾ ਹੋਣ ਸ਼ੁਰੂ ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਲਟਣਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਲ ਜਾਣ ਦਾ ਬਚਨ ਦਿਤਾ ਹੈ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨਾ ੮੧।</ref>”। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਰ ਦਿੱਤੇ ਹਵਾਲੇ ਵਿਚ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਅਫਸਰ ਆਪ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਬੋਸ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਕਈ ਫੌਜੀ ਦਸਤੇ ਪ੍ਰੇਰੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿਚ ਫੇਰੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਥੋਂ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਦਾ ਵਕਤ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ। ਬਲਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ (ਜਿਥੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਤਕ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ) ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਮਿਸਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਦਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਬਸ਼ੱਰਤਿਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਅਗਾਊਂ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਹਮਦਰਦੀ ਅਗਾਊਂ ਬਣਾਏ ਹੋਣ। {{gap}}ਗਦਰ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਾਫੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਾਂ ਅਧੂਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਦੋ ਰਾਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗਦਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੀਯਤ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਪਿਛੇ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਫੌਜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਏ ਗਏ ਦਬਾਉ ਦਾ ਸੀ। ਚੌਧਵੇਂ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵੰਬਰ ੧੯੧੪ ਵਿਚ ਹੀ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਸਵਾਰਾਂ ਨੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਲਦੀ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਸੀ<ref>Second Case, Judgement, p. 33.</ref>। ਸ਼੍ਰੀ ਸਾਨਿਯਾਲ ਨੇ ਵੀ ਇਹੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਫੌਜੀ ਬਹੁਤ ਅਧੀਰ ਅਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਹਫਤੇ ਸ੍ਰੀ ਪਿੰਗਲੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬੋਸ ਨੂੰ ਆਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਫੌਜਾਂ (ਗਾਲਬਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ {{Multicol-break}} ਪਲਟਨਾਂ ਨੇ ਗਦਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਪਹਿਲ ਕਰਨੀ ਸੀ) ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਜਾਣ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬੋਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ੧੨ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ੨੧ ਫਰਵਰੀ, ੧੯੧੫, ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ<ref>Mandlay Case, Evidence, 55.First Case, The Outline of Proceedings in India,p. 6.</ref>। ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸਵਾਏ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਦਮ ਸੀ ਕਿ ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੌਣ ਕਰੇ। ਮੀਆਂਮੀਰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲੜਾਈ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਫਿਰ ਅਜਿਹਾ ਚਾਨਸ ਮਿਲਦਾ ਜਾਂ ਨਾ। {{gap}}ਗਦਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੀਯਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਅੱਡ ਅੱਡ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਇਤਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਭੇਜੇ ਗਏ। “ਲਹਿਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਜ਼ਾਤੀ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ੧੨ ਫਰਵਰੀ ਪਿਛੋਂ ੨੧ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗਦਰ ਬਾਰੇ ਇਤਲਾਹ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਕਈ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਆਦਮੀਂ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਗਦਰ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੇਂਡੂਆਂ ਦੇ ਜਬਿੱਆਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਅੱਕਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>First Case, The Outline of Proceedings in India, p. 6.</ref>”। ਜੇਹਲਮ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਹੱਦ ਵਿਚ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਦੇਣ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਖ਼ਬਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ੧੫ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ<ref>First Case, The Seduction of Troops,p. 5.</ref>। ਏਸੇ ਬੰਨੇ ਅਤੇ ਏਸੇ ਤਾਰੀਖ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ‘ਲਲਤੋਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ (ਜੇਹਲਮ) ਨੂੰ ਪਿੰਡੀ, ਜੇਹਲਮ ਅਤੇ ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ ਦੀਆਂ ਪਲਟਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ<ref>First Case, Individual Case of Gurmukh Singh.</ref>। ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਾਹੌਰ ਛਾਉਣੀ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆਦਮੀਂ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਡੀਊਟੀ ਲਾਈ ਗਈ<ref>Mandlay Case, Evidence. p. 163.</ref>। ਅੰਬਾਲੇ ਅਤੇ ਯੂ. ਪੀ. ਵਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਸ਼੍ਰੀ ਬੋਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਮੇ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਬੰਨੇ ਦੀਆਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਇਤਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ ਬੋਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਿੰਗਲੇ ਅਤੇ ਸੁਚਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ<ref>First Case, The Seduction of Troops, PP. 6-7,</ref>। ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਿਲੀ ਜਾਣ ਦੀ ਡੀਊਟੀ ਲਾਈ ਗਈ<ref>First Case, Individual Case of Wasakha Singh.</ref>। ਮੀਆਂਮੀਰ ਛਾਉਣੀ ਗਦਰੀ ਪਲੈਨ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ (ਅਤੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਕੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ) {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੧੯}} {{rule}} <references/></noinclude> qg91vc7m9923bju3pgt0l5h7lyry3uj 250 16168 241092 191697 2026-10-17T13:34:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਜਣ ਸਿੰਘ, ਰਾਹੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਤਾਲ ਮੇਲ ਕਾਇਮ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਦਰ ਦੀ ਪਹਿਲ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਸੀ। ਮੀਆਂਮੀਰ ਛਾਉਣੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਗਦਰ ਵਿਚ ਗੈਰ-ਫੌਜੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂਆਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ੧੪ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮਨੀ ਲਾਲ (ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਿਆ) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਨਾਯਕ ਰਾਉ ਕਾਪਲੇ ਬਨਾਰਸ ਤੋਂ ੧੮ ਬੰਬਾਂ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਲੈਕੇ ਲਾਹੌਰ ਆਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਬੋਸ ਨੇ ਮਨੀ ਲਾਲ ਨੂੰ ਗਦਰ ਦੀ ਨੀਯਤ ਤਾਰੀਖ(੨੧ ਫਰਵਰੀ) ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ<ref>Rowlatt Report, p. 133.</ref>। {{gap}}ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਦੇਣ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ (ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਵਾਕਫੀਅਤ ਅਧੂਰੀ ਹੈ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੰਬ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਹਥਿਆਰ ਅਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਝੰਡੇ<ref>ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਝੰਡਾ ਤਿਰੰਗਾ ਸੀ, ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਸਿਖਾਂ ਦਾ, ਲਾਲ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ (Mandlay Case, Evidence, p. 55.)</ref> ਬਣਾਏ ਗਏ, ਲੜਾਈ ਦਾ ਐਲਾਨ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਟੈਲੀਗਰਾਫ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਦ ਅਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ੨੧ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਬਲਵੇ ਲਈ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਹਰ ਇਕ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ<ref>First Case, The Outline of Proceedings in India,p. 6.</ref>। ਮੀਆਂਮੀਰ ਦੀ ਛਾਉਣੀ ਵਿਚ ਛੇ ਜਾਂ ਸਤ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਟੋਲੀ ਨੂੰ ਬਾਰਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਟੋਲੀ ਨੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਗਾਈਡ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਟੋਲੀ ਨੂੰ ਰੀਜ਼ਰਵ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਕਵਾਟਰ ਗਾਰਦ ਲੈ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਪਹਿਰਾ ਢਿਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਥੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਤੋੜ ਕੇ ਰਾਈਫਲਾਂ ਤੇ ਦਾਰੂ ਸਿੱਕਾ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਸਵਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾਲ ਆ ਮਿਲਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਯੂਰਪੀਨਾਂ ਤੇ ਛਾਉਣੀ ਵਿਚ ਗੋਰੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਣਾ ਸੀ<ref>Isemonger and Slattery, p. 109.</ref>। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਵਿਚ ਛਬਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਲਟਨ ਦੇ ਬਦਜ਼ਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਅਕੱਠੇ ਹੋਏ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਗਾਈਡ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਡੀਪੋ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਲ ਲੈਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਡੀਪੂਆਂ ਅਤੇ ਪਲਟਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਉਤੇ ਹੋਰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਗੋਰੇ ਸਿਪਾਹੀ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖੀਰੇ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਣਾ ਸੀ<ref>Ibid, pp. 110-111.</ref>। ਪਰ ਜਿਸ ਗਲ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਉਤੇ ਪਾਣੀ ਫੇਰ ਦਿਤਾ, ਉਹ 'ਪੁਲਸ ਦੇ ਇਕ ਸੂਹੇ ਦੀ ਪਕਾਈ ਉਹ ਖਿਚੜੀ ਸੀ ਜੋ ਚੰਦ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਚੇ ਵਿਚ {{Multicol-break}} ਰਿੱਝ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਚੱਬੇ<ref>ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਇਸ ਤੋਂ ਅਗੇ ਦਿੱਤਾ ਸਮਾਚਾਰ ਮੁਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿਚ The Kevo. lutionists in India, The Spy and the Collapse, ਦੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਮਾਚਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਵਸੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਕੁਝ ਐਸੀ ਗੈਰ-ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਫਸੀਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਉਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।</ref> ਦੇ ਡਾਕੇ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇਕ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨਾਮੀਂ ਬੁਢਾ ਤਰਖਾਣ ਸੇਵ ਅਤੇ ਪੇਟੀਆਂ ਖੋਲਣ ਲਈ ਲੈ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਚੱਬੇ ਦੇ ਪੇਂਡੂਆਂ ਨੇ ਡਾਕੇ ਦੇ ਮੌਕਿਆ ਉਤੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ, ਪਿੰਡ ਗਿਲਵਾਲੀ, ਦੀ ਦੱਸ ਪਾਈ। ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ ‘ਗਿਲਵਾਲੀ' ਲਹੂ ਵਾਲੇ ਕਪੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਡਾਕੇ ਵਿਚ ਮੂਲਾ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਰੇਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ। ਲਿਆਕਤ ਹਯਾਤ ਖਾਨ, ਡਿਪਟੀ ਸੁਪ੍ਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਪੁਲਸ, ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਚੱਬੇ ਦਾ ਡਾਕਾ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਮੁੜੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਲਿਆਕਤ ਹਯਾਤ ਖਾਨ ਨੇ ੭ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ, ਅਤੇ ਇਕ ਐਸਾ ਆਦਮੀ ਲੱਭਣ ਵਾਸਤੇ ਆਖਿਆ ਜੋ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਭੇਦ ਦੱਸੇ। ੯ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲਿਆਕਤ ਹਯਾਤ ਖਾਨ ਪਾਸ ਲੈ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੂਹੀਏ ਦੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਨੌਕਰ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੂਹੀਏ ਦੇ ਇਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਦੇਸ ਤੋਂ ਆਕੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ੧੦ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ॥ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਨਬੰਧੀ ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ<ref>ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੂਹੀਆ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਓਦੋਂ ਤਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਗਾ।</ref> ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਸਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਇਆ। ਉਥੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਉਤੇ ਕਿ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛੇ ਲਾਹੌਰ ਗਏ। ਪਰ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲਣ ਦੀ ਇੱਛਿਆ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਉਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ‘ਰਾਜਪੂਤ’ ਨਾਲ ਮੋਚੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਾਈ ਗਈ। ਅਮਰ ਸਿੰਘ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਏ, ਪਰ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਓਦੋਂ ਤਕ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਰ ਤਿੰਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਸੂਲ ਪੁਰੀਆਂ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ ਵਿਰਪਾਲੀ ਧਰਮਸਾਲਾ ਵਿਚ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਚੁਘਾ’, ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ (ਮਰਹਾਣਾ) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਟੁੰਡੀ ਲਾਟ’ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਨ।ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਚੁਘਾ’ ਦੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵਾਕਫੀਅਤ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਫਾਰਸ਼ ਉਤੇ ੧੩ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਬਲਕਿ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋਏ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਥਾਂ ਲੀਡਰ ਨੀਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੨੦}} {{rule}} <references/></noinclude> tfa0xe1mqmqs052c9gjexrfkch8zzpd 250 16173 241093 191698 2026-10-17T13:38:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਗਿਆ। {{gap}}੧੨ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਗਦਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੀਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜੀ, ਜਿਸਦਾ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਇਕਦੱਮ ਲਏ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੂਹੀਏ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਦਰ ਦੀ ਨੀਯਤ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਬਾਰੇ ੧੪ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ੧੫ ਫਰਵਰੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮੋਚੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’, ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ, ਡਾਕਟਰ ਮਥਰਾ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਿਰਦੇ ਰਾਮ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਟੁੰਡੀ ਲਾਟ', ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮਾ ਨੰਦ (ਯੂ. ਪੀ.), ਸ਼੍ਰੀ ਸਜਨ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਪਿੰਗਲੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ, ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਭ ਵਡੇ ਵਡੇ ਮੋਹਰੀ, ਅਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੌਕਿਆ ਪਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਇਤਲਾਹ ਦੇ ਦਿਤੀ, ਪਰ ਤਾਰ ਪਛੜ ਗਈ।ਜਿਤਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਪੁਲੀਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਆਈ, ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਬਰਖਾਸਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਆਈ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਤੇ ਅਗੋਂ ਮਿਲਕੇ ਦੱਸ ਦਿਤਾ ਕਿ ਮੌਕਿਆ ਖੁੰਝ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੇ ਜੇ ਕਰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਪੁਲਸ ਨਾਲ ਸਿਧੇ ਸੰਬੰਧ ਹੁੰਦੇ, ਜਾਂ ਤਾਰ ਨਾ ਪਛੜਦੀ, ਤਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਫੜੇ ਜਾਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਚੁਘਾ” ਨੇ ਸਫਾਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੂਹੀਏ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਵਾੜਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਸ਼ੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਚਘਾ' ਨੰ ਹੀ ਪਹਿਲੋਂ ਉਸ ਉਤੇ ਸ਼ੱਕ ਪਿਆ। ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਡੀਊਟੀ ਮੀਆਂਮੀਰ ਛਾਉਣੀ ਜਾਣ ਦੀ ਲਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਚੁਘਾ’ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਦੂਸਰੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਵਾਲ ਬਹੁਤ ਪੁਛਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਉਤੇ ਸ਼ੱਕ ਪੈ ਗਿਆ। “ਤਦੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੋਈ ਇਸ ਪੁਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਨਿਗ੍ਹਾ ਰਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਲਸ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਪਾਸ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਧਰ ਬਲਵੇ ਦਾ ਝੰਡਾ ਖੜਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਦੋ ਚਾਰ ਦਿਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਜੇਹੀ ਸਖਤ ਗੁੜ ਬੜ ਮਚ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਅਸਾਡੇ ਅੰਤਮ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਿਚ ਬੇਹੱਥਾ ਵਿਘਨ ਪਵੇ। ਇਸ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰਿਆਂ ਕੋਈ ਉਪਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਜੇਹੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪੁਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਝੰਮੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਏ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਸਾਹ ਨਾ ਲੈਂਦੇ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੱਨੇ ੧੧੭-੧੧੮.</ref>। {{gap}}ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੂਹੀਆ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਣ ਉਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ੧੬ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ<ref>Second Case, Judgement, p. 96.</ref> ਬਲਵੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ੨੧ ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ੧੯ ਫਰਵਰੀ, ਅਰਥਾਤ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲੋਂ, ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਛਾਉਣੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਈਂ ਇਸ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਤਾਰੀਖ ਦਾ ਪਤਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਆਦਮੀ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਪਰੰਤੂ ਵਾਕਿਆਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਬਰਖਲਾਫ ਜਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ। {{Multicol-break}} ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ੧੬ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਲਿਆਕਤ ਹਯਾਤ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦੱਸ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਗਾਲਬਨ ੧੮ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮੋਚੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਸ ਮਕਾਨ ਉਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਪੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਡੀਉਟੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦਦੇਹਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਆਉਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਆਵੇ। ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁਲਸ ਨਾਲ ਇਹ ਮਿਥਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦਦੇਹਰ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ੧੮ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਪੁਜੇਗਾ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਅਪੜਨ ਵਿਚ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ੧੮ ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ੧੯ ਸਵੇਰ ਲਾਹੌਰ ਆਇਆ। ੧੯ ਫਰਵਰੀ ਸਵੇਰੇ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੋਚੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਮਕਾਨ ਤੋਂ ਹਟਵੀਂ ਲੁਕ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ। {{gap}}ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਇਹ ਮਿਥਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਜਮਾਂ ਹੋ ਜਾਣ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਇਸ਼ਾਰਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਗਦਰੀਆਂ ਆ ਕੇ ਫੜ ਲਵੇ। ਜਦ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੋਚੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕਰੜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਦਲਕੇ ਨੀਯਤ ਕੀਤੀ ਤਾਰੀਖ (੧੯ ਫਰਵਰੀ) ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੁਲਸ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕੇਗਾ। ਪਰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਪੁਲਸ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ, ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵੀ ਸਬੱਬੀਂ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਮੋਚੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਮਾਂ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਕ ਇਨਕਲਾਬੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੁਲਸ ਦਾ ਸੂਹੀਆ ਹੈ) ਨੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰੀਪੋਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ੧੯ ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਬਾਰੇ ਮੀਆਂਮੀਰ ਛਾਉਣੀ ਵਿਚ ਇਤਲਾਹ ਦੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ੧੯ ਤਾਰੀਖ ਬਾਰੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ। {{gap}}ਦੁਪੈਹਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਜਦ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਸਭ ਇਨਕਲਾਬੀ ਏਧਰ ਉਧਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚੋਂ ਖਿਸਕਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਉਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਡੀਊਟੀ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਹਰ ਵਕਤ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਮਕਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਹੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖੁਫੀਆ ਪੁਲਸ ਦਾ ਆਦਮੀ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ੧੯ ਤਾਰੀਖ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨੇ ੧੧੮-੧੧੯,</ref>। ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆਕੇ ਗਦਰੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਿੱਲੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਛੱਤ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਚੀਦਾ ਮੁਖੀ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪੁਲਸ ਨੇ ਮਕਾਨ ਉਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਜੋ ਓਥੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਦਰੀਆਂ ਦਾ ਸੈਂਟਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੨੧}} {{rule}} <references/></noinclude> bt1pqbw0uoxaqz0xvy8e8y8balmyz2g 250 16178 241094 191726 2026-10-17T13:41:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਨੂੰ ੧੯ ਫਰਵਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੇਸ਼ਬੰਦੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ, ਅਤੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਲੈਨ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਉਤੇ ਫੇਲ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਮੋਚੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਘਰ ਉਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਪੁਲਸ ਨੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਓਥੋਂ ਜੋ ਵਾਕਫੀਅਤ ਮਿਲੀ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਘੰਟਾ ਦੋ ਘੰਟੇ ਲਗ ਗਏ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਾਢੇ ਛੇ ਵਜੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਤਲਾਹ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਥੇ ਬਲਵਾ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਐਨ ਮੌਕਿਆ ਸਿਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਖੋ ਵਖ ਸੈਂਟਰਾਂ ਉਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਅਕੱਠੇ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ<ref>Proceedings of the Imperial Legislative Council, Vol. LVii. p. 336.</ref>। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖਬਰਾਂ ਮਿਲ ਚੁਕੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ਬੰਦੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਮੀਆਂਮੀਰ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਤ ਵਜੇ ਹੀ ਪਲਟਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਲ-ਇਨ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ (ਜਿਸ ਦੀ ਮੀਆਂਮੀਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਡੀਊਟੀ ਸੀ) ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ, ਅਤੇ ਗਦਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਅਗੋਂ ਕਰ ਦੇਣ, ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੀਆਂਮੀਰ ਛਾਉਣੀ ਲਾਗੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਜੱਥੇ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਬਲਵੇ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲਗ ਚੁਕਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿੰਡ ਪੁੰਡ ਗਏ<ref>Second Case, Judgement, pp. 56-58.</ref>। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਵਿਚਾਨਮਾਰੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਜਮਾਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੱਠ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ‘ਸੰਤ’ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਆਇਆ। ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਤੇ ਅਤੇ ਛਾਉਣੀ ਵਿਚ ਗੋਰਾ ਫੌਜਾਂ ਗਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਪਰ ‘ਸੰਤ' ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੱਥਾ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਵਾਜੇ ਨਾਲ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਗੋਰਾ ਫੌਜੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਸਮਝ ਕੇ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇਣੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਫੌਜ ਵਿਚੋਂ ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉਤੇ ਉਹ ਸਿਪਾਹੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮੀਂ ਆ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਛਾਉਣੀ ਵਿਚ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਸਿਪਾਹੀ ਫੜ ਲਏ ਗਏ। ਉਡੀਕ ਉਡੀਕ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿਚ ਗਏ। ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਉਤੇ ਗੋਰੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਰੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੀਆਂਮੀਰ ਵਾਂਗੂੰ ਏਥੇ ਵੀ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਇਤਲਾਹ ਮਿਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੇਸ਼ ਬੰਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ “ਬਾਰਕਾਂ ਵਿਚ ਇਤਨੀ ਕਰੜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰਹਿਣ ਪਰ ਭੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਆਕੇ ਦੇਸੀ ਪਲਟਨ ਦੇ ਹੌਲਦਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਹੌਲਦਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਕੁਝ ਦਿਨ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੇਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ ਸਤਿਯਾਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਪੁਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮਝ {{Multicol-break}} ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਸ ਵਾਰ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾੜ ਲਿਆ ਕਿ ਦੋ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿਹੋ ਜਹੀ ਹਾਲਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝੌਣ ਦੀ ਵਿਅਰਥ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇ ਹੁਣ ਕੁਝ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੋ ਪਹਿਲਾ ਅਰ ਅੰਤਲਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਸਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੋਰੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਵਲ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਅਰਥ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਖੀਂ ਵੇਖਦਿਆਂ ਭਲਾ ਮੁਖੀ ਕਿਸਤਰਾਂ ਨਿਗਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ— ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗ ਵਿਚ ਕੁਦਿਆ ਜਾਵੇ? ਉਸ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਜੋ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮਾਤਰ ਹਥਿਆਰ ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਘਾਤ ਹੋ ਜਾਣ ਪਰ ਭੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਲਵਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਰੋਕਿਆਂ ਨਹੀਂ ਰੁਕ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਅਥਵਾ ਜੋ ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਸੁਚੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁਖ ਬਲਵੇ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੁੰਦੇ, ਤਦ ਭੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਲਵੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਲਾਚਾਰ ਹੋਕੇ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਹਥ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀਂ ਆਪਣੀਂ ਘਰੀ ਚਲੇ ਗਏ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨੇ ੧੨੦-੧੨੧॥</ref>। {{gap}}ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਫੌਜੀਆਂ ਬਗਾਵਤ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨ ਦੇ ਯਤਨ, ਅਤੇ ਸੌ ਡੂਢ ਸੌ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮੀਆਂਮੀਰ ਅਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਓਥੇ ਗਦਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੇਲ ਸਨ; ਅਤੇ ਇਹ ਫੇਲ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੂਸਰੇ ਬੰਨਿਓਂ (ਫੌਜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ) ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਆ ਕੇ ਨਾ ਮਿਲਿਆ<ref>Bh. Parmanand, p. 83.</ref>। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਇਕ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੀ ਮਾਹਵਾਰੀ ਰਸਾਲੇ ਨੇ ਪ੍ਰਗੱਟ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਵਿੰਸਟ ਨੇ ਹਿੰਦ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਘੜਨੀ ਕਊਂਸਲ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਇਕ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮਜ਼ਮੂਨ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜਰਮਨ-ਹਿੰਦੀ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਇਕ ਮਖੌਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ........... ਇਹ ਮਖੌਲ ਨਹੀਂ ਹੈ......ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ੧੯੧੫ ਦੀਆਂ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਤੇ ਬਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਨ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ, ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁਧ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਰਾਇਮ ਸਾਜ਼ਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਗੀਨਤਾ ਬਾਰੇ ਹਰ ਇਕ ਸਚਾਈ ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕਾਫੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ<ref>Proceedings of the Imperial Council, Vol. LVi, p. 1115.</ref>"। ਹਿੰਦੀ ਫੌਜੀ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤਕ ਪ੍ਰੇਰੇ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਵੀਚਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਮੀਆਂਮੀਰ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ ਬਲਵੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਮਾਨਸਕ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੂਸਰੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਉਗਾਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ੧੯ ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਜਦ ਰਜਮੈਂਟ ਨੂੰ ਫਾਲ-ਇਨ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਉਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਦਾਰੂ-ਸਿੱਕਾ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਹਿੰਦੀ ਫੌਜੀਆਂ) ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਕੇ ਮਾਰ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੨੨}} {{rule}} <references/></noinclude> e6qugitlv2rm1zhh1h5znl7ubbir04d 250 16183 241095 191730 2026-10-17T13:45:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ<ref>Second Case, Judgement, p. 59.</ref>। {{gap}}ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਬਲਵਾ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਖੇਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਕੇਵਲ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੂਹੀਏ ਦੇ ਐਨ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਭੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੁਲਸ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਉਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ। “ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਬਗਾਵਤ ਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਬਗਾਵਤਾਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਿਗਨਲ ਨਾ ਮਿਲਿਆ<ref>First Case. The Outline of Proceedings in India, p. 7.</ref>। ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਭੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, “੧੯ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਛਾਪੇ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਆਮ ਗਦਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪਲੈਨ ਨੂੰ ਫੇਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਸਾਂ ਗੁਪਤ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਆਦਿ ਵਖ ਵਖ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਤਾਰਾਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਈਂ ਲੋੜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ, ਪੇਸ਼ ਬੰਦੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗਦਰ ਵਿਚ ਹਥ ਵਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਅਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਰ ਫੌਜਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਅਤੇ ਫਾਲਨ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖਕੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਪਿਛਾਂਹ ਪਰਤ ਗਏ<ref>O'Dwyer, p. 203.</ref>"। ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਗਦਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ੨੧ ਦੀ ਬਜਾਏ ੧੯ ਬਦਲੀ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗਾ, ਤਾਂ ੨੧ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਰੇਡ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿਚ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗਦਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ<ref>Rowlatt Report, p. 134.</ref>। {{gap}}ਪਰ ਇਕ ਦੋ ਦਿਨ ਵਿਚ ਹੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹਰ ਇਕ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੂੰ ਚਾਨਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਗਦਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਰੰਚਕ ਭਰ ਭੀ ਆਸ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। “ਇਸ ਵੇਲ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿਚ ਧੜਾ ਧੜ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈਆਂ। ਜੋ ਲੋਕ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਕਈ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਕੇ ਹੋਰ ਭੀ ਪੰਜ ਦਸ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਪਤਾ ਪ੍ਰਗੱਟ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ੨ ਗੋਰੀ ਫੌਜ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਾ ਘੇਰਦੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਇਕ ਥਾਂ ਹੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ। ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰੀ ਬਰੈਨੀ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੀ ਇਕ ਦੇਸੀ ਪਲਟਨ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਕਿਥੇ ਖਾਨਾ-ਤਲਾਸ਼ੀਆਂ ਅਰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਹੋਣ ਲਗੀਆਂ। ਕਿਸੇ ਸਿਖ ਉਤੇ ਜਰਾ ਮਾਤਰ ਭੀ ਸ਼ੱਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਥਾਣੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜੋ ਫੜੀ ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਗੋਲੀ ਚਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦੋ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਹਾਲਤ ਅਜੇਹੀ ਕਠਨ ਆਣ ਬਣੀ ਕਿ ਦਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਪਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਕਠਨ ਹੋ ਗਿਆ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨੇ ੧੨੧-੧੨੨,</ref>”। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ, ਜੋ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੇ ਇਤਨਾ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪੁਜ ਗਈ ਸੀ, ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ {{Multicol-break}} ਤਿਤਰ ਬਿਤਰ ਹੋ ਗਈ। ਵਾਇਦਾ ਮੁਆਫਾ ਅਤੇ ਮੁਖਬਰਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕੇ ਪੁਲਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਭ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੂੰ ਅਗੋਂ ਪਿਛੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਈ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਕਈ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਚਲੇ ਅਤੇ ਦਰਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ<ref>ਤਫਸੀਲ ਲਈ ਵੇਖ ਸੰਬੰਧਤ ਅੰਤਕਾਵਾਂ।</ref>। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਡੇ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਬਚ ਸਕੇ। {{gap}}ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਵਿਚ ਅਸੱਫਲਤਾ ਹੋਣ ਪਿਛੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’ ਲਾਹੌਰ ਪੁੱਜੇ। “ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਿਆਣਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਦੇ ਡੇਰੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਭੀ ਜਗਾ ਨਹੀਂ ਅਟਕਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰ ਵਾਲੇ ਮਕਾਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਆਦਮੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਖਯਾ ਦਾਇਕ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਬੜੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਮੁਰਦੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਮੰਜੀ ਪਰ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਭੀ ਚੁਪ ਚਾਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਪਈ ਇਕ ਮੰਜੀ ਪੁਰ ਮੂਧਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਥਕੇਵੇਂ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮੁਰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਚੁਪ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਅਰ ਚੁਪ ਤੋਂ ਬੜੀ ਚੋਟ ਅਰ ਦੁਖਦਾ: ਭਾਵ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨਾ ੧੨੨</ref>”। ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਟੁੰਡੀ ਲਾਟ’ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੰਬਾਲੇ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੀਊਟੀ ਲਗੀ ਸੀ, ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਹੋ ਕੇ ਓਹ ਭੀ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਸਲਾਹ ਬਣੀ ਕਿ ਹੁਣ ਗਦਰ ਫੇਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਬਚਾ ਦਾ ਹੀਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਟਾਂਗੇ ਉਤੇ ਸ਼ੀ ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ (ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਬਾਸ ਵਿਚ ਸਨ) ਨੂੰ ਚੜਾਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਟੁੰਡੀ ਲਾਟ’ ਲਾਹੌਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਕਰੀਬ ਬਨਾਰਸ ਦਾ ਟਿਕਟ ਲੈਕੇ ਗਡੀ ਚੜਾ ਆਏ। ਰੋਲਟ ਰੀਪੋਟ ਮੁਤਾਬਕ ਵੀ ਗਦਰ ਦੀ ਸਕੀਮ ਫੇਲ ਹੋਣ ਪਿਛੋਂ ਰਾਸ਼ ਬਿਹਾਰੀ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲੇ ਬਨਾਰਸ ਪੁਜੇ ਅਤੇ “ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਬਨਾਰਸੀ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਲਕੱਤੇ ਇਕ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ (ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਤਕ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਣਗੇ) ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਏ<ref>Rowlatt Report, p.134.</ref>”। {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੨੩}} {{rule}} <references/></noinclude> qj8dal2q9va3r29w0uzg35yyfwf3f61 250 16188 241096 191738 2026-10-17T13:51:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} {{center|<poem>{{larger|'''ਉਨੀਂਵਾਂ ਕਾਂਡ'''}} {{xx-larger|'''੧੯ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਪਿਛੋਂ'''}}</poem>}} {{gap}}“ਇਕ ਦਲੇਰਾਨਾ ਸਕੀਮ ਦੇ ਫੇਲ ਹੋਣ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਫਿਲਮਲ ਯਕੀਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਸ ਦਿਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾ ਢਠੇ। ਉਹ ਯੂ. ਪੀ. ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਰਹੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀਆਂ<ref>'''ਮੋਟੀ ਲਿਖਤ'''</ref>"। {{gap}}ਪਰ ੧੯ ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਨਾਕਾਮਯਾਬੀ ਨੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਲੱਕ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫੜੇ ਗਏ ਆਦਮੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਵਾਕਫੀਅਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਪੁਲਸ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤਕ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ। ੧੯ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਉਨਾਂ ਬਚੇ ਖੁਚੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨ,, ਜੋ ਅਜੇ ਫੜੇ ਨਹੀਂ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਫੜੇ ਗਏ। ਇਹ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਕਿਸੇ ਪਲੈਨ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬੀਜ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ੧੯ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਗਦਰੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੈਂਟਰ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਸਿਰਫ ਇਕੜ ਦੁਕੜ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ, ਬੁਝਦੇ ਹੋਏ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲਾਟ ਵਾਂਗੂੰ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਦਿੱੜਤਾ ਅਤੇ ਲਗਨ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਭੰਬਾਕੇ ਸਨ। {{gap}}'''ਤੇਈਵਾਂ ਰਸਾਲਾ<ref>ਇਥੇ ਦਿੱਤੇ ਵਾਕਿਆਤ ਲਈ ਵੇਖੋ Second Case, Judgement, pp. 60-62.</ref>''':-੧੯ ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਅੱਗ ਧੁਖਦੀ ਰਹੀ! ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਪਰੇਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਗਨ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਪਰੇਮ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਲਿੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ, “ਪਰੇਮ ਸਿੰਘ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਵਿਚ ਉਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਲੀਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਉਹ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਜੁੱਟੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਸੀ, ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸਾਥੀ ਫੜੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਮਾਯੂਸ ਹੋਕੇ ਰੀਟਾਇਰ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ<ref>Isenonger and Slattery, p. 121.</ref>। {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਪਰੇਮ ਸਿੰਘ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੂਹੀਏ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਕੱਠਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਤੇ ਬੰਬ ਮਾਰਕੇ ਮਾਰਨ ਦੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਬੰਬ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਕੋਟ ਲਖਪਤ ਦੀ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਲਾਗੇ ਇਕ ਬੰਬ ਚਲਾ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਸਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਬੰਬ ਬਣਾਏ ਗਏ। {{Multicol-break}} {{gap}}ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਰਸਾਲੇ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਲ ਕੂਚ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਡੀਪੂ ਨਓਗੌਂਗ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਬੰਬਾਂ ਨੂੰ ਅੱਡ ਅੱਡ ਪੇਟੀਆਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮਾਲ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਜਦ ਹਰਪਾਲ ਪੁਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉਤੇ ਸਾਮਾਨ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਪੇਟੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿਚਲਾ ਬੰਬ ਫਟ ਗਿਆ। ਬੰਬ ਫਟ ਜਾਣ ਉਤੇ ਜੋ ਆਦਮੀ ਸ਼ੱਕ ਵਿਚ ਫੜੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੇਦ ਖੋਲ ਦਿਤਾ। ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਕਈ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਡਿਗਸ਼ੱਈ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ੧੮ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿਛੋਂ ੧੨ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਉਤੇ ਲਟਕਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਿਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉਮਰ ਕੇਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿਤੀ ਗਈ। {{center|{{larger|'''ਕਪੂਰਥਲਾ ਮੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਵੱਲੇ ਪੁਲ ਦਾ ਹਾਦਸਾ<ref>Second Case, Judgement, Kapurthala Raid and The Walla Bridge murders</ref>'''}}}} {{gap}}ਪੰਜ ਜੂਨ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਕਈ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਕਪੂਰਥਲੇ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕਪੂਰਥਲੇ ਦਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲੁੱਟਕੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਜੇਲਾਂ ਵਿਚ ਬੰਦ ਸਾਥੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਛਡਵਾਇਆ ਜਾਏ। ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਅਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ੧੨ ਜੂਨ ਨੂੰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ, ਹਥਿਆਰ ਅਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵੱਲਾ ਪਿੰਡ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦੇ ਕੋਲ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਦੇ ਪੁਲ ਦੀ ਪਿਕਟ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ੧੧ ਜੂਨ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੱਲੇ ਰੇਲਵੇ ਪੁਲ ਉਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਇਕ ਦੋ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਫੌਜੀ ਪਿਕਟ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕੀਤਾ। ਦੋ ਇਸ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਿਕਟ ਪਾਸੋਂ ਹਥਿਆਰ ਖੋਹਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰੂੜ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੇ ਕਪੂਰਥਲੇ ਨੂੰ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਫੌਜੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਖੋਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਰਾਈਫਲਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਕਪੂਰਥਲੇ ਨੂੰ ਹੋ ਤੁਰੇ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਗਰ ਪੁਲਸ ਅਤੇ ਮੁਲਖੱਈਆ ਲਗ ਗਿਆ। ਇਕ ਮਲਾਹ ਤੋਂ ਬੋੜੀ ਖੋਹ ਕੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਜਾ ਵੜੇ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਇਕ ਬੇੜੀ ਦਾ ਮਲਾਹ ਅਤੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਥੋਂ ਮਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪੁਰ ਵੀ ਨਾਂ ਹਟੇ। ਪੰਜ ਇਨਕਲਾਬੀ ਫੜੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ<ref>O'Dwyer, p. 206</ref>। {{gap}}ਥੱਲੇ ਦੀ ਘਟਨਾ ਪਿਛੋਂ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰੂੜ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਦੂਸਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਅੱਡ ਗਏ ਸਨ। ੧੨ ਜੂਨ ਨੂੰ ਕਪੂਰਥਲੇ ਪੁਜੇ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਿਲ ਪਏ, ਅਤੇ ਸਭ ਮਿਲਕੇ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਝਲ ਵਿਚ ਨਾ ਵੜੇ। ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ੫ ਜੂਨ ਵਾਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਚੁਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਕੁਝ ਇਨਕਲਾਬੀ ਫੜੇ ਵੀ ਜਾ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ, ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਆਦਮੀਂ ਨਾ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੨੪}} {{rule}} <references/></noinclude> bc6itk0d7yhbcxk2uweefjyx29v94ft 250 16199 241097 191741 2026-10-17T13:57:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕਪੂਰਥਲੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਕੀਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। {{gap}}ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਪਿਛੋਂ ਕੁਝ ਬੌਰੀਏ ਬਟੇਰੇ ਫੜਨ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਸੇ ਝਲ ਵਿਚ ਗਏ ਜਿਥੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਹਿਲੋਂ ਜਮਾਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਪੈੜ ਵੇਖੋ ਬੌਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਪੈ ਗਿਆ। ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਉਹ ਪੈੜਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਮਗਰ ਗਏ ਅਤੇ ਚਾਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਵਿਚ ਜਾ ਵੜਿਆ। ਫੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਦਿਤਾ। {{gap}}'''ਸ਼੍ਰੀ ਪਿੰਗਲੇ''':- ਮੇਰਠ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਬਾਰਵੇਂ ' ਰਸਾਲੇ ਨੂੰ ੨੧ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਨੀਯਤ ਕੀਤੇ ਗਦਰ ਲਈ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਵਰਗਲਾਇਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਸੀ<ref>First Case, The Seduction of Troops,p. 9.</ref>। ੧੯ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਜਮਾਂਦਾਰ ਨਾਦਰ ਖਾਨ ਨੇ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਿੰਗਲੇ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਲਈ ਜਾਲ ਤਾਣਿਆ। ਜਮਾਂਦਾਰ ਨਾਦਰ ਖਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਪਿੰਗਲੇ ਨਾਲ ਬਨਾਰਸ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਇਕ ਬੰਗਾਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਬੰਗਾਲੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੇਰਠ ਵਾਸਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਬੰਬ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦਸਾਂ ਤੋਂ ਸਵਾਏ ਬਾਕੀ ਦੇ ਵੰਡੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਜੋ ਦਸ ਬੰਬ ਬਚੇ ਸਨ, ਉਹ ਇਕ ਟੀਨ ਦੇ ਬਕਸ ਵਿਚ ਪਾਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਿੰਗਲੇ ਮੇਰਠ ਲਿਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਮਾਂਦਾਰ ਨਾਦਰ ਖਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਅਫਸਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਮੇਰਠ ਛਾਉਣੀ ਵਿਚ ਪੁਜਕੇ ਜਮਾਂਦਾਰ ਨਾਦਰ ਖਾਨ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਿੰਗਲੇ ਨੂੰ ਬੰਬਾਂ ਸਮੇਤ ਫੜਵਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}'''ਚੱਕ ਨੰ: ੫ ਸਰਗੋਧਾ''':- ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਟੁੰਡੀ ਲਾਟ’ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਬੋਸ ਨੂੰ ਬਨਾਰਸ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਗਡੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਤ ਇਕ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਤ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਦੇਹਰ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਰੂ ਪੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ ਲਈ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਆ ਮਿਲੇ। ਤਿੰਨੇ ਓਥੋਂ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਗਏ, ਜਿਥੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪੈਸੇ ਲੈਕੇ ਗਡੀ ਚੜਕੇ ਪਸ਼ਾਵਰ ਚਲੇ ਗਏ<ref>First Case, Individual Case of Jagat Singh.</ref>। ਪਸ਼ਾਵਰ ਪਠਾਣਾਂ ਦਾ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਕਬਾਇਲੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਪੁਜ ਗਏ। ਇਥੇ ਸਬੱਬੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਨੇ ‘ਗਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ’ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ‘ਬਣੀ ਸਿਰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਕੀ ਜਾਣਾ ਭਜਕੇ' ਪੜ੍ਹੀ। ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਸਲਾਹ ਬਣੀ ਕਿ ਦੇਸੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਠਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਲੈਕੇ ਫੜੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਾਪਸ ਮੁੜੇ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਚੱਕ ਨੰ: ੫ (ਸਰਗੋਧਾ) ਪੁਜੇ, ਜਿਥੇ ਬਾਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਫਾਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਰਸਾਲਦਾਰ ਨੇ ਦੋ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਓਥੇ ਫੜਵਾ ਦਿੱਤਾ<ref>First Case, The Seduction of Troops,p. 9.</ref>। {{Multicol-break}} {{gap}}'''ਫੁਟਕਲ ਵਾਰਦਾਤਾਂ''':-ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕੜ ਦੁੱਕੜ ਹੋਈਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਇਤਨੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਪੂਰਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣਾ ਕਠਨ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਲਿਖਤ ਦਾ ਮੰਤਵ ਐਸੀ ਤਫਸੀਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਜਾਣ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਬਹੁਤੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। “ਫਰਵਰੀ ੧੯੧੫ ਤਕ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ੪੫ ਤੋਂ ਘਟ ਖਤਰਨਾਕ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ<ref>O'Dwyer, p. 200.</ref>”। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਅੱਡ ਅੱਡ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚੱਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣਾ ਸੌਖੀ ਗਲ ਨਹੀਂ। ੧੯ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਸਰੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ<ref>Second Case, Judgement, pp. 81-85.</ref>, ਮੁਖਤਸਰ ਤੌਰ ਉਤੇ ਇਹ ਹਨ: {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ੨੦ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੈਣ ਆਏ ਕਿ ੧੯ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਉਹ ਅਨਾਰਕਲੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਹੈਡਕਾਨਸਟੇਬਲ ਮੁਹਸ਼ਮ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ, ਅਤੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਵਿਚ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀ। ਇਸ ਪਰ ਹੈਡਕਾਨਸਟੇਬਲ ਓਥੇ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਠਾਣੇਦਾਰ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਇਆ। ਦੂਸਰੇ ਸਾਥੀ ਤਾਂ ਬਚਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਕ ਹਲਵਾਈ ਨੇ ਫੜ ਕੇ ਪੁਲਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ<ref>O'Dwyer, p. 199.</ref>। {{gap}}ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜ਼ੈਲਦਾਰ, ੨੫ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੯੧੫ ਨੂੰ, ਸ਼੍ਰੀ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਲੰਗੇਰੀ’ ਨੂੰ ਫੜਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਝੋਲੀ ਚੁਕ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦਰ ਇਛਰਾ ਸਿੰਘ ੪ ਜੂਨ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਜਗਤਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਚਨਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਪੱਧਰੀ ੨ ਅਗੱਸਤ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਨੇ ਝਾੜ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। {{gap}}'''ਮੰਡੀ ਸੁਕੇਤ ਦੀ ਸਾਜ਼ਸ਼<ref>Third Case, Judgement, pp. 55-61.</ref>:'''-ਫੀਰੋਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਸਕੇਤ ਮੰਡੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੰਡੀ ਸੁਕੇਤ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਕ ਸਿਧੂ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਧੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਡੀ ਸੁਕੇਤ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਉਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਏਥੇ ਮਦਦ ਲੈਣ ਆਏ ਹਨ। ਸਿਧੂ ਨੇ ਮਦਦ ਕਰਨੀ: ਮੰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਕ ਸਾਬਕ ਠਾਣੇਦਾਰ ਮੀਆਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੀਆਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਗੱਦੀ ਦਾ ਉਮੈਦਵਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਮੀਆਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਬੰਬ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੀਆਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੨੫}} {{rule}} <references/></noinclude> 4rse9xc8o8rs4hvtbvm0up4hv2ranbo 250 16204 241098 192247 2026-10-17T14:00:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੰਬ ਬਣਦਾ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਿਆ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਬ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਨੁਸਖਾ ਦੱਸਿਆ। ਮੀਆਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਿਧੂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਦੁਆਬੇ ਤੋਂ ਆਦਮੀਂ ਲਿਆਉਣ। ਜਦ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਦਮੀ ਆ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਓਹ ਮੰਡੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਗਦਰ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਵਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਣਗੇ, ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਰਿਆਸਤ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਣਗੇ, ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਲ ਧਾਵਾ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਣਗੇ। ਇਹ ਸਭ ਕਾਰਰਵਾਈ ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੪ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ੧੯੧੫ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ। {{gap}}ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਫਤਹ ਗੜ੍ਹ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੰਬ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਚੁਘਾ' ਦਾ ਨਾਮ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼੍ਰੀ. ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਚੁਘਾ' ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮਾਰਚ ੧੯੧੫ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਮੰਡੀ ਪੁੱਜਾ। ਸੁਕੇਤ ਵਿਚ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਚੁਘਾ’, ਸਿਧੂ ਨੰ: ੧, ਸਿਧੂ ਨੰ: ੨, ਬਦਰੀ, ਮੀਆਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਜਵਾਹਰ, ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਮੀਆਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਬੰਦੂਕਾਂ ਹੱਥਿਆਰ ਅਤੇ ਬੰਬ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਮਸਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਲਾਹ ਬਣੀ ਕਿ ਬੰਬ ਬਣਾਕੇ ਇਕ ਪੁਲ ਉਡਾਇਆ ਜਾਏ, ਫਿਰ ਮੰਡੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੁਟ ਲਿਆ ਜਾਏ, ਅਤੇ ਓਥੋਂ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਮਤਲਬ ਵਾਸਤੇ ਆਦਮੀ ਅਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਬੰਬਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਲਈ ਚੂੜੀ ਵਾਲੇ ਢੱਕਣ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਪੰਜਾਬ ਜਾਣ। ਮੀਆਂ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਕ ਰਾਣੀ ਵੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਸਿਖ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਤਾਂ ਓਹ ਕਿਲਾ ਉਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ। {{gap}}ਇਹ ਸਕੀਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਵਿਚੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਤੀਸਰੇ ਕੇਸ ਦੇ ਜੱਜ ‘ਮੰਡੀ ਸਾਜ਼ਸ਼' ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਹੇਠ ਨਤੀਜਾ ਕਢਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਤਸੱਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮੰਡੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਅਨਸਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਗਲ ਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਹਵਾਈ ਜਾਪੇ, ਪਰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਬੰਬ ਅਤੇ ਹੱਥਿਆਰ ਅਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਦਮੀ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਣ, ਵਜ਼ੀਰ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਗੌਰਡਨ ਵਾਕੁਰ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ, ਰਿਆਸਤ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਉਤੇ ਧਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ, ਜਿਹੜਾ ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਆਗੂ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਵਾਸਤੇ ਪਿਛੇ ਕੋਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ ਨਾ ਰਿਹਾ<ref>Third Case, Judgement, p. 61.{{center|<poem></poem>}}</ref>।” {{Multicol-break}} {{center|<poem>{{larger|'''ਵੀਹਵਾਂ ਕਾਂਡ'''}} {{xx-larger|'''ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ'''}}</poem>}} {{gap}}ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ੧੫ ਫਰਵਰੀ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ੧੫ ਫਰਵਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗ਼ਦਰ ਲਈ ਨੀਯਤ ਕੀਤੀ ੧੯ ਫਰਵਰੀ ੧੯੧੫ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਬਹੁਤ ਲਾਗੇ ਲਾਗੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਸੀ। ਅਰਥਾਤ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਵਿਉਂਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦੋਵੇਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨੀਯਤ ਹੋਈਆਂ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮਾਤਰ ਵੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਹੀਂ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਗਾਲਬਨ ਸਬੱਬੀਂ ੧੫ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ੧੯ ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਦਬਾਉ ਪਾਉਣ ਉੱਤੇ ੧੨ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਨੀਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘਟ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਵਿਚ, ਅਰਥਾਤ ੧੫ ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ, ਇਸ ਦੀ ਖਬਰ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਪੁਚਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਸਬੱਬੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ, ਬਲਕਿ ਉਸ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਬੀਜ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਬੀਜੇ ਸਨ। ਰੌਲਟ ਰੀਪੋਟ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ “ਪੰਜਵੀਂ ਪਲਟਨ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪੁਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ<ref>Rowlatt Report, p. 170.</ref>; ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਨੀਮ-ਸਰਕਾਰੀ ਰੀਪੋਟ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਕਰਵਾਇਆ<ref>Un-American Activities. p. 220.</ref>। ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਵੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੇਸ਼ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਦਰ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜਦੇ ਆਏ<ref>First Case, The Seduction of Troops. p. 5.</ref>। ਪਿਛੋਂ ਪੁੰਗਰ ਪਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ (ਰਸੂਲਪੁਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਨੂੰ ਗਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਗਦਰੀਆਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਹਾਜੋਂ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ<ref>econd Case, Judgement, p. 27.</ref>, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਚਰੜ’ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਦਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਹੱਥ ਸੀ<ref>Ibid, p. 191.</ref>। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂਡਲੇ (ਬਰਮਾ) ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੇਸ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਦਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਮੌਲਵੀ ਮੁਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ (ਉਰਫ ਮੂਲ ਚੰਦ), ਜੋ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਫਿਲਪਾਈਨ ਤੋਂ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਆਏ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਗਦਰ ਤਕ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹੇ,<ref>Rowlatt Report, p. 170.</ref>। ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਆਨ ਚੰਦ, ਜੋ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਗਦਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ<ref>Mandlay Case, Judgement, p. 285.</ref>, ਦਾ ਕਾਫੀ ਹੱਥ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਇਤਫਾਕੀਆ {{Multicol-end}}<noinclude>{{rule}} {{center|੧੨੩}} <references/></noinclude> nkybepr1vzyqvuwo9xl9zri6xem4cok 250 16209 241100 192248 2026-10-17T14:02:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਉਸ ਅਪੀਲ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਜੋ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਤਈਨਾਤ ਇਕ ਹੋਰ ਪਲਟਨ ‘ਮਲਾਯ ਸਟੇਟਸ ਗਾਈਡਜ਼' ਨੇ ਤੁਰਕੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਰੰਗੂਨ ਭਿਜਵਾਈ। ਇਸ ਅਪੀਲ ਵਿਚ ਦਰਜ ਸੀ ਕਿ “ਮਲਾਯ ਸਟੇਟਸ ਗਾਈਡਜ਼' ਤੁਰਕਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਇਕ ਤੁਰਕੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਇਹ ਅਪੀਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਡਾਕ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਬੋਚ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ‘ਮਲਾਯ ਸਟੇਟਸ ਗਾਈਡਜ਼' ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ<ref>Rowlatt Report. p. 170.</ref>। ਮਲਾਯ ਸਟੇਟਸ ਗਾਈਡਜ਼' ਦੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰੋਂ ਬਦਲੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਕੋ ਹਿੰਦੀ ਪਲਟਨ, ਪੰਜਵੀਂ ਪਲਟਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ, ਰਹਿ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਪੰਜਵੀਂ ਪਲਟਨ ਨੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਬੈਂਗਕੋਕ (ਥਾਈਲੈਂਡ) ਦੇ ਇਕ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਜਰਮਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇ ਹਫਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਂਗਕੋਕ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇਕ ਪੜਿਆ ਲਿਖਿਆ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਆਗੂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ (ਜਰਮਨ) ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਦਰ ਕਰਵਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ<ref>Isemonger and Slattery, p. 132</ref>। ਇਹ ਆਗੂ ਗਾਲਬਨ ‘ਭਾਈ’ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਮਲਾਯ ਦੇ ਇਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਤੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਸੈਨਫਾਂਸਿਸਕੋ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਕ ਗਵਾਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਭਾਈ' ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਗਦਰ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਬਨਾਉਣ ਖਾਤਰ ਸਿਆਮ, ਮਲਾਯਾ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ<ref>San Francisco Trial, Testimony of various witnesses, p. 51.</ref>। ਇਕ ਹੋਰ ਗਵਾਹ ਮੁਤਾਬਕ ‘ਭਾਈ' ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਅਗਾਊਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੀਆਂ ਪਲਟਨਾਂ ਗਦਰ ਕਰਨਗੀਆਂ<ref>Ibid, p. 178.</ref>। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਕਰਾਉਣ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ। {{gap}}ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਗਦਰ ਦੇ ਵਾਕਿਆਤ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਾਕਫੀਅਤ ਮਿਲ ਸਕੀ ਹੈ। ਮਾਂਡਲੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਹੋਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਮੁਤਾਬਕ ਮੌਲਵੀ ਮੁਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ (ਉਰਫ ਮੂਲ ਚੰਦ) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗਦਰੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਜਰਮਨ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਦਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ<ref>Mandlay Case, Evidence, p. 59.</ref>। ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਅਜ ਕਲ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਹ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰੀਆਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਕਬਜ਼ਾ ਕਾਇਮ ਰਖਿਆ ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਗਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਓਥੋਂ ਕਢ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਮੌਲਵੀ ਮੁਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਤੋਂ ਸੁਣੇ ਸਮਾਚਾਰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ {{Multicol-break}} ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਸੁਣੇ, ਉਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਮੌਲਵੀ ਮੁਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਦੱਸੀ ਕਹਾਣੀ ਬਹੁਤੀ ਭਰੋਸੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਜੌਹਰ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਤਕ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨੋਂ ਹੋੜਿਆ। ਇਕ ਸਾਧਾਰਨ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਇਕ ਗੈਰ-ਹਿੰਦ ਸੁਲਤਾਨ ਨਾਲ ਚੰਦ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਤਨਾ ਅਸਰ ਰਸੂਖ ਹੋ ਜਾਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੌਲਵਂ ਮੁਜਤਬ ਹੁਸੈਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਆਨ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਰਦਾਰ ਅਲੀ ਦਾ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਹੱਥ ਸੀ<ref>Mandlay Case, Judgement, pp. 273, 285; Mandlay Case, Evidence, pp. 93-98.</ref>। ਪਰ ਮੌਲਵੀ ਮੁਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਵਿਚ ਮੁਬਾਲਗਾ ਆਮੇਜ਼ੀ ਦੀ ਅੰਸ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਥੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਸਨ<ref>Mandlay Case, Evidence, p. 60.</ref>। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਦਰ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਮੀਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਕਮੀਸ਼ਨ ਦੀ ਰੀਪੋਟ ਛਾਪੀ ਨਹੀਂ ਗਈ<ref>Post Mort('m on Malaya, Virginia Thompson, p. 241.</ref>। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਖ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹਾਲ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਸਰ ਜਾਰਜ ਮੈਕਮੂਨ ਦੀ ਕਤਾਬ<ref>Turmoil and Tragedy in India, pp.106-112.</ref> ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ ਹਾਲ ਗਾਲਬਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਹੱਥ ਆਈ ਵਾਕਫੀਅਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਹੈ, ਪਰ ਪੱਕੇ ਪੱਤੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਰਾਏ ਕਾਇਮ ਕਰਨੀ ਕਠਨ ਹੈ, ਕਿ ਇਸ ਵਾਰਤਾ ਨੂੰ ਕਿਤਨਾ ਕੁ ਵਜ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ। {{gap}}ਸਰ ਜਾਰਜ ਮੈਕਮੁਨ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਵਿ ਸਾਧਾਰਨ ਤੌਰ ਉਤੇ ਇਕ ਗੋਰਾ ਅਤੇ ਇਕ ਹਿੰਦੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀਆਂ ਬੈਟਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਥੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਕੋਰ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਗੋਰਿਆਂ ਦਾ ਬਟਾਲੀਅਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਟੈਰੇਟੋਰੀਅਲ ਕੋਰਾਂ ਨਾਲ ਪਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਰ ਮੁਕਾਮੀ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਕੋਰ ਨੂੰ ਪੱਕਿਆਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਮਲਾਯ ਸਟੇਟ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਦੇ ੮੬ ਜਵਾਨ ਮਿਲਾਏ ਗਏ। ਹਿੰਦੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਪੰਜਵੀਂ ਲਾਈਟ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ, ਜੋ ਬਹੁਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਕ ਟੋਲੀ ੩੬ ਨੰਬਰ ਸਿਖ ਪਲਟਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਈ ਹੋਈ ਵਈ ਲੈਣ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਵਿਚੋਂ ਭੀ ਸੀ। ਸਬੱਬੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਪਾਸ ਗੋਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਲਟਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਫਰਵਰੀ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਗਦਰ ਹੋਇਆ, ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਕ ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਛੋਟਾ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ। ਪੰਜਵੀਂ ਪਲਟਨ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰਕਾਂ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮੀਲ ਦਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਬਾਰਕਾਂ {{Multicol-end}}<noinclude> {{center|੧੨੭}} {{rule}} <references/></noinclude> 9q8w51efvpbwrz477kdrlhwkuq1j5ds 250 16214 241101 192250 2026-10-17T14:04:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਵਿਚ ਸਨ। ਛਤਵੀਂ ਪਲਟਨ ਦੀ ਟੋਲੀ ਟੰਗਲਿਨ ਬੈਰਕਾਂ ਦੇ ਲਾਗੇ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਤਿਨ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜਰਮਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਨਜ਼ਰਬੰਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕੈਂਪ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਵੀਂ ਪਲਟਨ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ੧੫ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਉਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਪਹਿਰੇ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜੌਹਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੌਹਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਫੌਜੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਨਾਲ ਲਗਵੇਂ ਫੌਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਸਨ। ੧੪ ਫਰਵਰੀ ਚੰਨਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਖੜਾਕ ਕਰਕੇ ਗੋਲੀ ਚਲਣ ਦੇ ਖੜਾਕ ਵਲ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। {{gap}}੧੫ ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਜੈਨਰਲ ਡੀ; ਰਿਡਊਟ ਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਚੜਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਪਲਟਨ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਕੁਝ ਚੁਪ ਚਾਪ ਅਤੇ ਅਮਨ ਅਮਾਨ ਵਿਚ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਲਟਨ ਦਾ ਗੋਲੀ ਗਠਾ ਅਲੈਂਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਬਾਰਕਾਂ ਤੌਂ ਲਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਚੜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਕ ਗੋਲੀ ਚਲ ਗਈ। ਇਕ ਦੱਮ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਮਨ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੋ ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਅਫਸਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਲਾਗੇ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਮਲਾਯ ਸਟੇਟਸ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਦੇ ਪਾਸ ਆਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਪਾਸ ਇਹ ਵਾਕਫੀਅਤ ਪੁਚਾਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲਟਨ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। {{gap}}‘ਮਲਾਯ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਰਾਈਫਲਜ਼' ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਕੈਪਟਨ ਸਮਿੱਥ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨ ਲੈਕੇ ਬਾਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਲ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਪਲਟਨ ਦੇ ਕਰਨੈਲ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਮਾਰਟਨ ਦੇ ਘਰ ਪੁਜਿਆ, ਜਿਥੇ ਕਰਨੈਲ ਆਪ, ਤਿੰਨ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਇਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਨਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਮਲਾਯ ਵਾਲੰਟੀਅਰਜ਼ ਵਧੇ, ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ; ਪਰ ਬਗੈਰ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਣ ਦੇ ਉਹ ਕਰਨੈਲ ਦੇ ਘਰ ਪੁਜ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪੰਜਵੀਂ ਪਲਟਨ ਦੇ ਅਫਸਰ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਹਨ। ਘਰ ਦੇ ਬਚਾ ਲਈ ਇਕ ਦਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਬਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸੁਝਿਆ ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਰਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋ ਗਏ। ਵਿਕ ਟੋਲੀ ਜਰਮਨ ਨਜ਼ਰਬੰਦਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਕੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਇਕ ਕਰਨੈਲ ਦੇ ਘਰ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਅਤੇ ਤੀਸਰੀ ਸਿੰਘਾਪੁਰੋਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿਸੇ ਮਦਦ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਸਤੇ। ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਇੱਕੜ ਦੁੱਕੜ ਯੂਰਪੀਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਸਤੇ ਨਿਕਲ ਤੁਰੀਆਂ। {{gap}}ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਫਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਗਦਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੋਲੀ ਦਾ ਖੜਾਕ ਜੋ ਸੁਣਿਆ ਵੀ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਚੀਨੇ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਜਰ ਜੈਨਰਲ ਰਿੱਡਊਟ ਦਾ ਬੰਗਲਾ ਟੈਂਗਲਿਨ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਮਲੇਰੀਏ ਦੇ ਹੱਲੇ ਪਿਛੋਂ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੁਹਾਵਣੀ ਸ਼ਾਮ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਆਦਮੀ ਗੋਲਫ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਚਾਨਕ ਜੈਨਰਲ ਨੂੰ ਕਰਨਲ ਮਾਰਟਿਨ ਦਾ ਟੈਲੀਫੋਨ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸ {{Multicol-break}} ਦੀ ਪਲਟਨ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਮਲਾਯ ਸਟੇਟਸ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬੰਗਲੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਤਕ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। ਜੈਨਰਲ ਨੇ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਆਰਥਰ ਯੰਗ ਵਲ ਇਕ ਦਮ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜ ਦਿਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਪੱਤਨੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਜ਼ਰਬੰਦਾਂ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਨੂੰ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਆਪ ਜੈਨਰਲ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਕਪੜੇ ਪਾਕੇ ਮੋਟਰਕਾਰ ਵਿਚ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਕਿ ਜਿਹੜੇ ਬਚੇ ਖੁਚੇ ਸਿਪਾਹੀ ਮਿਲਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕੱਠਿਆਂ ਕਰੋ। ਜੈਨਰਲ ਦੀ ਸੁਪੱਤਨੀ ਨੇ ਜਦ ਨਜ਼ਰਬੰਦਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਓਹ ਗੋਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਮੌਂਟਗੁਮਰੀ, ਜੋ ਉਸਦਾ ਟੈਲੀਫੋਨ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਖਬਰਦਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਇਤਲਾਹ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਕੈਂਪ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕੈਂਪ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ, ਤਿੰਨ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਸਤ ਛੋਟੇ ਹੁਦੇਦਾਰ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਉਥੇ ਹੀ ਚਿੱਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਕ ਜਰਮਨ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ ਅਤੇ ਜੌਹਰ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਫੌਜੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਗੋਰੇ ਅਤੇ ਇਕ ਜਰਮਨ ਜ਼ਖਮੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁਰਦੇ ਸਮਝਕੇ ਛਡੇ ਗਏ। ਪਾਸ ਹੀ ਜੋ ਛਤਵੀਂ ਪਲਟਣ ਦੀ ਟੋਲੀ ਸੀ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਲੈਕੇ ਨਿਕਲੀ, ਪਰ ਉਸ ਪਾਸ ਗੋਲੀ ਗੱਠਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਤੌਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨਜ਼ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਗੱਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਜਨਰਲ ਰਿੱਡਊਟ ਦੇ ਅਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ! {{gap}}ਨਜ਼ਰਬੰਦਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰਕੇ ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਕੈਂਪ ਦੀ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵਾੜ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। ਦੋ ਜਰਮਨ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਐਮਡਨ ਦੇ ਇਕ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਜਹਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਗੱਠਾ ਲੈਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਇਦ ਡਾਕਟਰ ਮੇਜਰ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਮੂਲ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਨਜ਼ਰਬੰਦਾਂ ਨੂੰ ਖਬਰਦਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਾਗੀਆਂ ਦਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖਾਤਮਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਪੰਜ ਵਜੇ ਬਾਗੀ ਮਾਯੂਸ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕੱਠਿਆਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਦੂਸਰੀ ਟੋਲੀ, ਜੋ ਜਰਨਲ ਮਾਰਟਨ ਦੇ ਘਰ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾ ਹੋਈ। ਕੇਵਲ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਗੋਲੀ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਤੀਸਰੀ ਟੋਲੀ ਜੋ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਸੜਕ ਵਲ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਜੋ ਯੂਰਪੀਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਕੜ ਦੁੱਕੜ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਕੇਂਦ੍ਰੀ ਪੋਲੀਸ ਦੇ ਠਾਣੇ ਪੁਜ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਸਿਖ ਪੁਲਸ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਸੀ। ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਿਖ ਪੁਲਸ ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਭੜਕ ਉਠੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਕੜ ਦੁੱਕੜ ਟੋਲੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। {{gap}}ਪਰ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਬਗਾਵਤ ਬਾਰੇ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੨੮}} {{rule}} <references/></noinclude> 4kjno1booka9ch3s5dfdi8nue9kzlv3 250 16219 241102 192251 2026-10-17T14:06:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਆਮ ਪਤਾ ਲਗ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਗਵਰਨਰ ਜੈਨਰਲ ਰਿੱਡਊਟ ਅਤੇ ਐਡਮਿਰਲ ਮਾਰਟਨ ਜੈਰਾਮ ਮਿਲਕੇ ਵੀਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਜੋ ਸਿਪਾਹੀ ਮਿਲ ਸਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਸਨੱਧਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਜਾਪਾਨੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼, ਜੋ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਵਾਇਰਲੈਸ ਰਾਹੀਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜੌਹਰ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਤ ਵਜੇ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਡੂਢ ਸੌ ਫੌਜੀ ਲੈਕੇ ਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਬਰਤਾਨਵੀ ਛੋਟਾ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਟੋਲੀ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਮਾਰਸ਼ਲ-ਲਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਉਣੀ ਮਨਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀਨ, ਜੋ ਅਗੇ ਹੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਨਸਟੇਬਲ ਦੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਬੁਲਾਏ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਪਰ ਭਿਨ ਭਿਨ ਤਰਾਂ ਦੇ ਆਦਮੀ ਅਕੱਠਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਪੈ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿਲਗੋਭਾ ਫੌਜ ਨਾਲ ਰਾਤ ਕੁਝ ਕਾਰਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਉਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਬਾਗੀਆਂ ਉਤੇ ਸਵੇਰੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿਰਫ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉਦਾਲੇ ਪਹਿਰੇ ਲਾਏ ਗਏ। ਸਵੇਰੇ ਪਹੁ ਫੁਟਨ ਉਤੇ ਅਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਮਿਲਗੋਭਾ ਫੌਜ ਕੈਪਲ ਹਾਰਬਰ ਤੋਂ ਬਾਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰਕਾਂ ਵਲ ਮੋਟਰਾਂ ਵਿਚ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ, ਪਰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਬਾਰਕਾਂ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਬਾਰਕਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤੇ ਬਾਗੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਬਾਗੀ ਨਾਲ ਦੀ ਇਕ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸੁਨ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਕਰਨਲ ਮਾਲਟਨ ਦੇ ਘਰ ਅਪੜਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਅਫਸਰਾਂ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਮਲਾਯ ਸਟੇਟਸ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਕਢਿਆ ਗਿਆ। ਸਿਰਫ ਦੋ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਇਸ ਕਾਰਰਵਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਦੋ ਸੌ ਯੂਰਪੀਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਧਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਨਸਟੇਬਲਾਂ ਦਾ ਇਕ ਜਥਾ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਯੂਰਪੀਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੌਹਰ ਦੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਸ਼ਤ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਵਈਏ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗਾ। ਕਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ੧੭ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਐਡਮਰਲ ਹੂਗਯੂਅ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ੧੭੦ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਫੌਜੀ, ੭੬ ਹੋਰ ਜਾਪਾਨੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਗਲਾਂ ਆ ਉਤਾਰੀਆਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਗਸ਼ਤੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਬਾਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਿੰਡੀਆਂ ਪੂੰਡੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੂਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਹੁਣ ਢੱਠਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ੧੭ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤਕ ੪੨੨ ਬਾਗੀ ਫੜੇ ਗਏ। ੧੮ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਸਵੇਰ ਤਕ ਜਨਰਲ ਰਿੱਡਊਟ ਪਾਸ ਇਤਨੇ ਫੌਜੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀ ਬਗਾਵਤ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਸਕੇ। ਓਧਰ ਬਾਗੀ ਟੋਲੀਆਂ ਬਣ ਬਣ ਕੇ ਖਿੰਡਣੇ ਪੁੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਥੁੜ ਹੋ ਜਾਣ {{Multicol-break}} ਕਰਕੇ ਫੜੇ ਗਏ। ੧੮ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਹਾਲਤ ਉਤੇ ਪੂਰਾ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਬਾਗੀ ਅਜੇ ਫੜੇ ਨਹੀਂ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਧੱਕੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਬਹੁਤੇ ਜਰਮਨ ਕੈਦੀ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਰਹੇ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਵਿਚ ਯੂਰਪੀਨਾਂ ਦੇ ੮ ਦੇ ਅਫਸਰ, ਇਕ ਇਸਤ੍ਰੀ, ੯ ਫੌਜੀ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ੧੬ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਜੋ ਜਵਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਦਾ ਹਸਾਬ ਨਹੀਂ। ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਾਗੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ੪੧ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ੧੨੫ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਜ਼ਾਵਾਂ। ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜੈਨਰਲ ਸਰ ਜਾਰਜ ਮੈਕਮੁਨ ਦੀ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਦਰ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਸੂਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਲਾਯ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਲਾਯ ਵਿਚ ਦੂਸਰੀ ਹਿੰਦੀ ਪਲਟਨ (ਮਲਾਯ ਸਟੇਟਸ ਗਾਈਡਜ਼) ਵੀ ਗਦਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਦਾ ਵਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਫ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਇਸ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੀਚਾਰੀ ਹੋਈ ਪਲੈਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦ੍ਰਿੜ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫੌਜੀ ਗਦਰੀ ਕਹਿਣਾ ਵਧੇਰੇ ਦਰੁਸਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਉਨਾਂ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਵੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਦਰ ਦੀ ਰੰਗਤ ਰਾਜਨੀਤਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫੌਜੀ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਖ ਪੁਲਸੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਾਈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਰੁਧ ਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਫੇਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ, ਜਿਥੋਂ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਜੇਕਰ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਵਡੀ ਗਲ ਸੀ ਕਿ ਓਥੇ ਹੋਏ ਗਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਖਿਲਰ ਜਾਂਦੀ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਲੈਨ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਬਲਵਾ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜਾਂ ਤੋਂ ਗਦਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਏ, ਤਾ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਥਾਂ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੈ ਜਾਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਹੋਈ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਅਕੱਠੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਜੇਕਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾਲ ਮੇਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਇਕ ਮਤਲਬ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਲੈਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਗਦਰ ਦਾ ਖਾਸ ਅਮਲੀ ਸਿੱਟਾ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ, ਸਵਾਏ ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਪਲਟਨਾਂ ਨੂੰ ਗਦਰ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਕਿਤਨੇ ਮੁਆਫਕ ਸਨ। , 'Post Mortem on Malay, Virginia Thompon. p. 241. +Macmunn, p. 112.<noinclude>{{center|੧੨੯}} {{rule}}</noinclude> qk5tamyzg975klr860tj281cv9li07x 241103 241102 2026-10-17T14:11:04Z Harchand Bhinder 2624 241103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਆਮ ਪਤਾ ਲਗ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਗਵਰਨਰ ਜੈਨਰਲ ਰਿੱਡਊਟ ਅਤੇ ਐਡਮਿਰਲ ਮਾਰਟਨ ਜੈਰਾਮ ਮਿਲਕੇ ਵੀਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਜੋ ਸਿਪਾਹੀ ਮਿਲ ਸਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਸਨੱਧਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਇਕ ਜਾਪਾਨੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼, ਜੋ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਵਾਇਰਲੈਸ ਰਾਹੀਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜੌਹਰ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਤ ਵਜੇ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਡੂਢ ਸੌ ਫੌਜੀ ਲੈਕੇ ਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਬਰਤਾਨਵੀ ਛੋਟਾ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਟੋਲੀ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਮਾਰਸ਼ਲ-ਲਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਚਲਾਉਣੀ ਮਨਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀਨ, ਜੋ ਅਗੇ ਹੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਨਸਟੇਬਲ ਦੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਬੁਲਾਏ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਪਰ ਭਿਨ ਭਿਨ ਤਰਾਂ ਦੇ ਆਦਮੀ ਅਕੱਠਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਪੈ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿਲਗੋਭਾ ਫੌਜ ਨਾਲ ਰਾਤ ਕੁਝ ਕਾਰਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਉਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਬਾਗੀਆਂ ਉਤੇ ਸਵੇਰੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿਰਫ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉਦਾਲੇ ਪਹਿਰੇ ਲਾਏ ਗਏ। ਸਵੇਰੇ ਪਹੁ ਫੁਟਨ ਉਤੇ ਅਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਮਿਲਗੋਭਾ ਫੌਜ ਕੈਪਲ ਹਾਰਬਰ ਤੋਂ ਬਾਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰਕਾਂ ਵਲ ਮੋਟਰਾਂ ਵਿਚ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖਕੇ ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ, ਪਰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਬਾਰਕਾਂ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਬਾਰਕਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤੇ ਬਾਗੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਬਾਗੀ ਨਾਲ ਦੀ ਇਕ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸੁਨ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਰਕਾਂ ਤੋਂ ਕਰਨਲ ਮਾਲਟਨ ਦੇ ਘਰ ਅਪੜਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਅਫਸਰਾਂ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਮਲਾਯ ਸਟੇਟਸ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਕਢਿਆ ਗਿਆ। ਸਿਰਫ ਦੋ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਇਸ ਕਾਰਰਵਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਦੋ ਸੌ ਯੂਰਪੀਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਧਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਨਸਟੇਬਲਾਂ ਦਾ ਇਕ ਜਥਾ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਯੂਰਪੀਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੌਹਰ ਦੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਸ਼ਤ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਵਈਏ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਗਾ। ਕਰ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ੧੭ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਐਡਮਰਲ ਹੂਗਯੂਅ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ੧੭੦ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਫੌਜੀ, ੭੬ ਹੋਰ ਜਾਪਾਨੀ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਗਲਾਂ ਆ ਉਤਾਰੀਆਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਗਸ਼ਤੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਬਾਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖਿੰਡੀਆਂ ਪੂੰਡੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੂਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਹੁਣ ਢੱਠਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ੧੭ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤਕ ੪੨੨ ਬਾਗੀ ਫੜੇ ਗਏ। ੧੮ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਸਵੇਰ ਤਕ ਜਨਰਲ ਰਿੱਡਊਟ ਪਾਸ ਇਤਨੇ ਫੌਜੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀ ਬਗਾਵਤ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਸਕੇ। ਓਧਰ ਬਾਗੀ ਟੋਲੀਆਂ ਬਣ ਬਣ ਕੇ ਖਿੰਡਣੇ ਪੁੰਡਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਥੁੜ ਹੋ ਜਾਣ {{Multicol-break}} ਕਰਕੇ ਫੜੇ ਗਏ। ੧੮ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਤਕ ਹਾਲਤ ਉਤੇ ਪੂਰਾ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਬਾਗੀ ਅਜੇ ਫੜੇ ਨਹੀਂ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਧੱਕੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਬਹੁਤੇ ਜਰਮਨ ਕੈਦੀ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਰਹੇ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਵਿਚ ਯੂਰਪੀਨਾਂ ਦੇ ੮ ਦੇ ਅਫਸਰ, ਇਕ ਇਸਤ੍ਰੀ, ੯ ਫੌਜੀ ਸਿਪਾਹੀ ਅਤੇ ੧੬ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਜੋ ਜਵਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਜਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਦਾ ਹਸਾਬ ਨਹੀਂ। ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਾਗੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ੪੧ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ੧੨੫ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਜ਼ਾਵਾਂ<ref>Post Mortem on Malay, Virginia Thompon. p. 241.</ref>। ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜੈਨਰਲ ਸਰ ਜਾਰਜ ਮੈਕਮੁਨ ਦੀ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਦਰ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਸੂਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ<ref>Macmunn, p. 112.</ref>; ਕਿਉਂਕਿ ਮਲਾਯ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਲਾਯ ਵਿਚ ਦੂਸਰੀ ਹਿੰਦੀ ਪਲਟਨ (ਮਲਾਯ ਸਟੇਟਸ ਗਾਈਡਜ਼) ਵੀ ਗਦਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਦਾ ਵਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਫ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਇਸ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੀਚਾਰੀ ਹੋਈ ਪਲੈਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦ੍ਰਿੜ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫੌਜੀ ਗਦਰੀ ਕਹਿਣਾ ਵਧੇਰੇ ਦਰੁਸਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਉਨਾਂ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਵੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਦਰ ਦੀ ਰੰਗਤ ਰਾਜਨੀਤਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫੌਜੀ ਬਗਾਵਤ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਖ ਪੁਲਸੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜਾਈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਰੁਧ ਨਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਫੇਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ, ਜਿਥੋਂ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਜੇਕਰ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਵਡੀ ਗਲ ਸੀ ਕਿ ਓਥੇ ਹੋਏ ਗਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਖਿਲਰ ਜਾਂਦੀ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪਲੈਨ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਬਲਵਾ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜਾਂ ਤੋਂ ਗਦਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਏ, ਤਾ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਥਾਂ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੈ ਜਾਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਹੋਈ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਅਕੱਠੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਜੇਕਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾਲ ਮੇਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਇਕ ਮਤਲਬ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਲੈਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਗਦਰ ਦਾ ਖਾਸ ਅਮਲੀ ਸਿੱਟਾ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ, ਸਵਾਏ ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਪਲਟਨਾਂ ਨੂੰ ਗਦਰ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਕਿਤਨੇ ਮੁਆਫਕ ਸਨ। {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੨੯}} {{rule}}</noinclude> mz2b69vrbf04218bqwge6e907jd1ro0 250 16224 241104 192252 2026-10-17T14:13:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} {{center|<poem>{{larger|'''ਇੱਕੀਵਾਂ ਕਾਂਡ'''}} {{xx-larger|'''ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ'''}}</poem>}} {{gap}}ਇਸ ਕਾਂਡ ਨਾਲ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਵੀ ਇਕ ਨਵਾਂ ਕਾਂਡ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁਕੇ ਇਤਹਾਸ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿਨ੍ਹ ਇਹ ਹਨ: {{gap}}(ੳ) ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦੇ ਵਡੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤਾਕਤਾਂ ਜਰਮਨੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਕਾਰਗਰ ਮਿਲਵਰਤਣ ਪੈਦਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸੱਕਿਆ<ref>ਦਸਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਈਵਾਂ ਕਾਂਡ।</br></ref>। ਹੁਣ ਨਾ ਕੇਵਲ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਤਾਲ ਮੇਲ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਲਕਿ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਮਾਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਹੱਥ, ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਸਿੱਧਾ, ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}(ਅ) ਜਿੱਥੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, ਚੰਦ ਇਕ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਿਲਵਰਤਣ ਦੇ ਸਵਾਏ, ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿਚ, ਸਵਾਏ ਸਿਆਮ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੇ, ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਇਤਨਾ ਉੱਘਾ ਨਹੀਂ। ਅਰਥਾਤ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਉਸ ਵਡੇ ਦਾਇਰੇ ਵਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗ ਪਈ, ਜੋ ਗਦਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਦਰੀ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਅਨਸਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਵਿਚੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੱਢਣਾ ਸੀ। {{gap}}(ੲ) ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਅੱਡਾ ਭਾਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਪਿਛੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਦਰੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਅਮਲੀ ਅਖਾੜਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਿਆਮ, ਬਰਮਾ, ਚੀਨ, ਅਫਗਾਨਸਤਾਨ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਆਦਿ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ। {{gap}}(ਸ) ਪਹਿਲਾਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਬਾਕਾਇਦਾ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਭਾਵੇਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸਪਿਰਟ ਪੰਚਾਇਤੀ ਅਸੂਲਾਂ ਉਤੇ ਸੀ। ਅਰਥਾਤ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਸਣੇ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਦੇ, ਵਾਹਦ ਲੀਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ। ਮੁਖ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਲੀਡਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਜਾਂ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਵਾਲੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਵਾਗ ਡੋਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਇਕ {{Multicol-break}} ਆਦਮੀਂ, ‘ਪੰਡਤ’ਰਾਮ ਚੰਦ ਸ਼ਾਵਰੀਆ', ਦੇ ਹੱਥ ਚਲੀ ਗਈ। {{gap}}ਸੈਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਦਾ, “ਦਾਇਰਾ ਬੜਾ ਵਸੀਹ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਰੁਖਾ ਸੀ<ref>San Francisco Trial, Charge to the Jury by the Judge, p. 696.</ref>";ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਦੇਸ਼ੀ ਦਫਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇਕ ਅਖਾਵਤੀ (So-called) ਹਿੰਦੀ ਕਮੇਟੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ (ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ:- ਨੀਊਯਾਰਕ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਤੇ ਸੈਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਇਸ ਮੁਲਕ ਵਿਚ; ਕੁਸਤਨਤੁਨੀਆ, ਜਨੀਵਾ, ਐਸਟਰਡਮ ਅਤੇ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ; ਮਨੀਲਾ ਫਿਲੌਪਾਈਨ ਯੂਰਪ ਵਿਚ; ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ, ਪੀਕਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਚੀਨ ਵਿਚ; ਬੰਗਕੋਕ, ਸਿਆਮ ਵਿਚ; ਬਟਾਵੀਆ, ਡੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਵਿਚ; ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ) ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਉਹ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਮਤਲਬ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਬਲਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਕਈ ਦਰਜਿਆਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਰਾਜ-ਦੂਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਫੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਫਸਰ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਵਾਪਾਰੀ ਸੰਬੰਧ ਸਨ, ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ<ref>Ibid, p. 697.</ref>। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁਧ ਇਸ ਬਹੁ-ਰੁਖੀ ਅਤੇ ਵਡੇ ਘੇਰੇ ਵਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਇਤਹਾਸ ਲਿਖਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਵਡਾ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਿਖਤ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਵਾਕਫੀਅਤ, ਜੋ ਮਿਲ ਸਕੀ ਹੈ, ਇਤਨੀ ਅਧੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਕਚੀ-ਪੱਕੀ ਰਾਏ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨੀ ਵੀ ਕਠਨ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਹੁਣ ਇਸ ਵਡੇ ਘੇਰੇ ਵਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗ ਪਈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਪੱਖ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਵਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਬਗੈਰ ਤਫਸੀਲ ਵਿਚ ਪਏ ਦੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁਧ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਗੈਰ ਹਿੰਦੀ ਅਨਸਰਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਮਿਲਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਭਿੰਨ ਭਿਨ ਅਨਸਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਜੁੱਟ ਇਹ ਸਨ: {{gap}}'''੧ ਜਰਮਨ ਜੁੱਟ।''' ਇਸ ਜੁੱਟ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਰਾਜ ਦੂਤ, ਜਰਮਨ ਰਾਜ-ਦੂਤ ਦਫਤਾਂ ਦੇ ਅਫਸਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਜਰਮਨ ਤੇ ਜਰਮਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੩੦}} {{rule}} <references/></noinclude> ih63q0wi1qc1un0wceq7g64dqa6b7i1 250 16229 241320 192576 2026-10-17T16:35:19Z Charan Gill 36 /* ਸੋਧਣਾ */ 241320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Charan Gill" /></noinclude>{{Multicol}} ਬਦੇਸ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਉਤੇ ਚਲਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਰਮਨ ਹਕੂਮਤ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਾਂਗੂੰ, ਇਕ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੀ ਹਕੂਮਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਉਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਜਰਮਨਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਦੀ ਵੀ ਉਨਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਰਮਨ ਜੁੱਟ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੱਟ ਮਾਰਨ ਖਾਤਰ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲੜਾਈ ਜਿੱਤ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਜਰਮਨ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਹਿੰਦ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਲ ਕੀ ਰਵੱਈਆ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿਆਸ-ਆਰਾਈ ਬੇ-ਅਰਥ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਭਰ ਲੜਾਈ ਪਿੱਛੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਵਾਜ਼ਨ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਹੁੰਦੇ, ਉਤੇ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}'''੨. ਇਸਲਾਮ-ਹਮਾਇਤੀ ਜੁੱਟ:-''' ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਖਲੀਫਾ ਵੀ ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਜੁੱਟ ਵਿਚ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੇ ਉਹ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ-ਹਮਾਇਤ ਜਾਂ ਇਸਲਾਮ-ਹਮਾਇਤ ਜਜ਼ਬੇ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੁਧ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਜੁੱਟ ਦੇ ਰਸੂਖ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਇਆਂ ਬਰਾਬਰ ਸਨ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ-ਹਮਾਇਤੀ ਇਸ ਜੁੱਟ ਦੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਮੇਲ ਬਹਤਾ ਬਰਮਾ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਸਿਲਸਲੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਜਰਮਨ ਜੁੱਟ ਦੇ ਅਨਸਰਾਂ ਵਾਂਗੂੰ, ਇਸ ਜੁੱਟ ਦੇ ਗੈਰ-ਹਿੰਦੀ ਅਨਸਰਾਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਖਾਸ ਉਨਸ ਦੀ ਆਸ ਕਰਨੀ ਤਾਂ ਦਰਕਨਾਰ, ਇਸ ਜੁੱਟ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਿੰਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਨਸਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵੀ ਕੌਮੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲੋਂ ਮਜ਼ਹਬੀ ਜਾਂ ਫਿਰਕੂ ਵਧੇਰੇ ਸੀ। {{gap}}'''੩. ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ:-'''ਰੌਲਟ ਰੀਪੋਟ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕਾਫੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ, ਜਾਂ ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਅਹਿਮ ਯਤਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਿਸੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਕਾਰਗਰ ਕਦਮ ਚੁਕਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਸਾਨਿਯਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਤ੍ਰੁਟੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ,ਪੰਨੇ ੯੮-੧੦੨.</ref>, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਓਹ ਉਤਨਾ ਚਿਰ ਮਦੱਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕਾਫੀ ਬੱਲ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ, ਪੰਨਾ ੯੮.</ref>। ਪਰ ਅਸਲੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਸਲੀ ਸਬੱਬ ਉਹ ਇਨਫਰਾਦੀ ਤਰਾਸ-ਵਾਦੀ ਵਾਲੀ ਵੀਚਾਰ-ਧਾਰਾ ਜਾਂ ਰੁਚੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੇਠ ਦੇਸ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਮਹਿਦੂਦ ਤਰੀਕਾਕਾਰ ਵਾਸਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੇਸ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਬੀ ਆਰਬਿੰਦੋ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਭਰਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਬਰਿੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਬੰਗਾਲ {{Multicol-break}} ਦੋ ਤਰਾਸ-ਵਾਦੀ ਹਥਿਆਰ ਥੋੜੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਅਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਵਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ<ref>Rowlatt Report, p. 20.</ref>। ੧੮੫੭ ਦੇ ਗਦਰ ਪਿਛੋਂ ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ, ਜਨਤਾ ਜਾਂ ਫੌਜ ਦੇ ਬੱਲ ਉਤੇ ਵਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉਤੇ ਗਦਰ ਅਥਵਾ ਇਨਕਲਾਬ (ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਹਕੂਮਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਸੀ) ਕਰਾਉਣ ਵਲ ਦੇਸ ਦੇ ਵਿਚ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਦਸਵੇਂ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਾਫੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਜਾਂ ਜਰਮਨ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ; ਪਰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯਤਨਾਂ ਵੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਿਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਨਾ ਉਠਾਇਆ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਅਮਲੀ ਸਿੱਟੇ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੋ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਵਰਤਣ ਦਾ ਕਾਂਡ ਦਰ-ਅਸਲ ਬਰਲਨ ਵਿਚ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਕਮੇਟੀ’, ਜਾਂ ‘ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ' ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ<ref>ਰੌਲਟ ਰੀਪੋਟ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋ ਅੱਡ ਅੱਡ ਨਾਮ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ। Rowlatt Report, pp. 119-120.</ref>। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਕਈ ਵਿਯੱਕਤੀਆਂ ਇਕੜ ਦੁਕੜ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਗਰੁਪਾਂ ਵਿਚ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਾਸਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਦਰਾਸ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਪਾਕਾਰਾਮਨ ਪਿਲੇ ਜ਼ੀਊਰਚ ਵਿਚ ‘ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋ-ਇੰਡੀਆ ਕਮੇਟੀ' ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜਨ ਉਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਸੰਨ ੧੯੧੪ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਪਿਲੇ ਜ਼ੀਊਰਚ ਛੱਡਕੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਬਦੇਸ਼ੀ ਭਾਗ ਦੇ ਮਾਤੈਹਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਬਰਲਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡੇ ਕੇਂਦ੍ਰ ਫੌਜੀ ਦਫਤ੍ਰ ((orman General Staff) ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ' ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ, ਸ਼੍ਰੀ ਤਾਰਕਾ ਨਾਥ, ਮੌਲਵੀ ਬਰਕਤੁਲਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ੍ਰਾਂਕੇ ਚਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੰਭਾ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉੱਘੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ<ref>Rowlatt Roport, p. 119.</ref>। ਤੀਸਰੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਮਤੀ ਸਰੋਜਨੀ ਨੈਡੋ ਦੇ ਭਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਚਟੋ ਪਾਧਿਆ, ਡਾਕਟਰ ਹਾਫਿਜ਼, ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਭਾਕਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਨਸੂਰ ਵੀ ਬਰਲਨ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਲੀਡਰ ਸਨ<ref>Third Case, Judgement, p. 62.</ref>। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਯੂ. ਪੀ. ਦੇ ਇਕ ਵਡੇ ਰਈਸ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਵਿਟਜ਼ਰ ਲੈਂਡ ਪੁਜੇ। ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨੂੰ ਬਰਲਨ ਸੱਦ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਬਤੌਰੇ ਇਕ ਰਸੂਖ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੈਸਰ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਈ<ref>O'Dwyer, pp. 187-188.</ref>। {{gap}}“ਇਹ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਮੀਟਿੰਗਾਂ {{Multicol-end}}<noinclude>{{rule}} {{center|੧੩੧}} <references/></noinclude> 77cudl5jtc4to9hmazn5gnllopc4olw 250 16235 241324 192578 2026-10-18T00:07:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਤੁਰਕ, ਮਿਸਰੀ, ਜਰਮਨ ਅਫਸਰ, (ਖਾਸ ਕਰ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਕਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਸੀ) ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਹਰਦਿਆਲ ਅਤੇ ਚਟੋਪਾਧਯਾ ਜਰਮਨ ਬਦੇਸ਼ੀ ਦਫਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤਾਲ ਮੇਲ ਰਖਦੇ ਸਨ........ਅਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ..........ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭਾ-ਪਤਿ ਕਈ ਵੇਰ ਬਹੁਤ ਵਡੇ ਜਰਮਨ ਅਫਸਰ ਹੁੰਦੇ<ref>Third Case, Judgement, p. 62.</ref> ”। {{gap}}ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ, ਅਰਥਾਤ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ, ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਬਦੇਸ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਠੀਕ ਠੀਕ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਸਨ, ਇਸ ਦਾ ਸਹੀ ਨਿਰਣਾ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਜਿਸ ਦਿਨ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰੀਕਾਰਡ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਸੀਲੇ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਭਰੋਸੇ ਯੋਗ ਸ਼ਹਾਦਤ, ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਧੇਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾ ਸਕੇ। ਤੀਸਰੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਹੋਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਮੁਤਾਬਕ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਚਟੋਪਾਧਯਾ ਦਾ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਰਸੂਖ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਬਦੇਸ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਜਾਨਣ ਦੀ ਵੀ ਸਹੂਲਤ ਸੀ<ref>Third Case,Evidence, p.181.</ref>। ਇਹ ਗਲ ਠੀਕ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਨੀਂਮ-ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਵਰਤਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਜਰਮਨ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਉਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਪਰ ਐਸੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਕਮੇਟੀ ਵੀ ਜਰਮਨ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਮੂਲ ਖਰੀਦ ਹੱਥ ਠੋਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਨਿਰੋਲ ਕੌਮੀ ਸੀ। {{gap}}ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਐਲਾਨੀਆਂ ਤੌਰ ਉਤੇ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref>Third Case, Judgement, p. 62.</ref>। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਪਾਸੋਂ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਵਾਸਤੇ ਜਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ, ਜਾਂ ਹੱਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਮਦਦ ਬਦਲੇ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਵਾਪਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਐਨਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੌਕਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਦਿੱਤੇ<ref>The Pioneer, May 13, 1918.</ref>। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਐਸੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਜ਼ਾਹਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਜੋ ਦੱਸੇ ਕਿ ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਐਸੀ ਸਕੀਮ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਜਰਮਨ ਜਾਂ ਤੁਰਕੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬਦੇਸ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਹਿੰਦ ਉਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਸਹਾਰਨ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਬਰਲਨ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਪ੍ਰਮੰਨੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਵੀ ਇਸੇ ਗਲ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਜਰਮਨਾਂ ਦੇ ਏਜੰਟ ਬਣਨਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਦੇ। {{Multicol-break}} {{gap}}'''੪. ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ<ref>ਇਸ ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਓਹ ਬੰਗਾਲੀ ਬਿਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੇ ਬੁੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ।</ref>।''' ਬੰਗਾਲ ਵਿਚਲੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਜਾਂ ਤੁਰਕੀ ਜੁੱਟ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੰਬੰਧ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਯਤਨ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਜਰਮਨ ਜੁੱਟ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤਕ ਮਹਿਦੂਦ ਸਨ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਜਾਂ ਤੁਰਕੀ ਜੁੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਖਾਸ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। {{gap}}'''੫. ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ।''' ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵੀ ਤੁਰਕੀ ਜੁੱਟ ਨਾਲ, ਸਵਾਏ ਬਰਮਾਂ ਵਿਚ ਤਈਨਾਤ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਪੁਲੀਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ, ਖਾਸ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਪਰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਜੁੱਟ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਗੂੜੇ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲੋਂ ਵਖਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤੇ ਘੱਟ ਸਨ। ਸੈਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗੜ ਬੜ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕੀਤਾ; ਬਲਕਿ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਾਗ ਡੋਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਲਈ<ref>San Francisco Trial, Charge to the Jury by the Judge, p. 696.</ref>। ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੇਲ ਅਤੇ ਮਿਲਵਰਤਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ, ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਿਆਰ ਪੁਚਾਣ, ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਮੁਲਕ ਲੈ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਅੱਡ ਅੱਡ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਤਾਲ ਮੇਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਫੌਜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ, ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਅਥਵਾ ਹੋਰ ਸਕੀਮਾਂ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸਭ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਵਸੀਲੇ ਜਰਮਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਸਨ; ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ, ਬਲਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿਰੁਧ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਭ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯਤਨਾਂ ਦੀ, ਵਾਗ ਡੋਰ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜਰਮਨ ਜੁੱਟ ਦੇ ਹੱਥ ਸੀ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਲਿਖਤ ਦਾ ਇਹ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਜੁੱਟ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ। ਬਲਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ, ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲੋਂ, ਜਰਮਨ ਕੰਟਰੋਲ ਤੇ ਅਸਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਆਜ਼ਾਦ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਮੁਆਮਲਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਅਲੈਹਦਾ ਪਹਿਲੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬਰਿੰਦਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੰਭਾ ਲਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਡਾਕਟਰ ਚਕਰਵਰਤੀ ਨੂੰ<ref>Rowlatt Report, p. 120.</ref> ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਜਰਮਨ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੩੨}} {{rule}} <references/></noinclude> htq4gegfru5q3zxtrdbesgrbcmzrslm 250 16240 241325 192579 2026-10-18T00:17:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਕੰਟਰੋਲ ਤੋਂ ਸ੍ਵਤੰਤਰਤਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੰਭਾ ਲਾਲ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਬਦੇਸ਼ੀ ਵਜ਼ੀਰ (ਜ਼ਿਮਰਮੈਨ) ਨੇ ਜਦ ਚਾਹਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਤੀ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿਤਾ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦ ਪਿਸ਼ਾਵਰੀਆ’ ਨੂੰ ਉਹ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਾ ਸਕੇ; ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਜਰਮਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਦਜ਼ਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ<ref>San Francisco frial, Testimony of Ernest D. Dekku and John J. Gregurevich.</ref>, ਬਲਕਿ ਉਨਾਂ ਉਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜਾਸੂਸ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ<ref>Ibid, Testimony of George W. Hartz.</ref>। {{gap}}ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਵੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਯਮਕ ਸੰਬੰਧ ਜ਼ਾਹਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਸਾਰਵਰਕਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ (The Indian ਦੇ war of Independence, 1947 Edition) ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਲਿਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸ਼੍ਰੀ ਜੀ. ਐਮ. ਜੋਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਲਿੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ, “ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ‘ਅਭਿਨਵ ਭਾਰਤ ਰੈਵਲੀਊਸ਼ਨਰੀ ਪਾਰਟੀ' ਦੀ ਬਰਾਂਚ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਗਦਰ’ ਅਖਬਾਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਜੇਕਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਾਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿਤੇ ਦੇ ਅਜਿਹਾ ਬੇ-ਬੁਨਿਆਦ ਦਾਅਵਾ ਸਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ<ref>“ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕਾਇਮੀ ਵਾਲੇ ਕਾਂਡ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਵਾਕਿਆਤ ਅਤੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਨਾ ਬੇ ਬੁਨਿਆਦ ਦਾਅਵਾ ਹੈ।</ref>, ਤਾਂ ਇਸ ਹਸਾਬ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਉਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਜਮਾਉਣ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਹੱਕ ਬਜਾਨਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਬਰਲਨ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਰਹਿ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਰਕੁਤੁਲਾ ਨੂੰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਉਤੇ ਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ<ref>Third Case, Evidence, p. 31.</ref>। ਪਰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਖਿੱਚ ਖਿਚਾ ਕੇ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਨਾ ਇਤਹਾਸਕ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਦੇ ਤੁਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਛੱਡ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਰਕੁਤੁਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝਣਾ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ। {{gap}}ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧ ਅਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਘਟ ਗਏ ਸਨ। ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਸਿਆਮ ਅਤੇ ਬਰਮਾਂ ਵਿਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ। ਦੋਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਲ ਕੇ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਮੂਲੀ ਸੰਬੰਧ ਜੁੜਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਇਤਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਤਨਾ ਕਿ ਜਰਮਨ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬਰਲਨ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਰਾਹੀਂ। {{gap}}ਇਸ ਤਰਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ {{Multicol-break}} ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਵਡੇ ਦਾਇਰੇ ਵਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਗੈਰ ਹਿੰਦੀ ਅਨਸਰਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੋਨਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਫਰਕ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਹਿੰਦੀ ਅਨਸਰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵੀ ਅੱਡ ਅੱਡ ਜਥੇ ਬੰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਗਰੁਪਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਿਯਮਕ ਸਾਂਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਅਨਸਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਫੌਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ (ਹਿੰਦ ਵਿਚੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ) ਦੀ ਖਿੱਚ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬੰਨਿਆਂ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਵਿਚ ਇਤਨੇ ਮਸਤ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਤੰਗ ਦਿਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੰਦਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਨ ਹੋਕੇ ਮਿਲਵਰਤਣ ਕੀਤਾ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਕਈ ਵਿਯੱਕਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਕਿਸ ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਗਰੁੱਪ ਵਲੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਇਕ ਬੰਨੇ ਗੈਰ-ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਅਨਸਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਬੰਨੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹਿੰਦੀ ਅਨਸਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜੀ ਰਖਣ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਾਲ ਮੇਲ ਕਾਇਮ ਕਰੀ ਰਖਣ ਵਿਚ, ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੱਥ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਭਾਵੇਂ ਗਿਣੀ ਮਿਥੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਿਰਕੱਢ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਲਾਗ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਗਨ ਬਾਰੇ ਸਭ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਸੀ। ਦੂਸਰਾ ਅਸਲੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁਧ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਘੋਲ ਵਿਚ ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਕੇਂਦ੍ਰੀ ਸੀ। ਅੱਡ ਅੱਡ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਂਝੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਫੌਜੀ ਅਗਵਾਈ, ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਜੋ ਜਰਮਨੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਜਿਤਨ ਲਈ ਜਰਮਨ ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਉੱਤੇ ਸੱਟ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਕੰਮ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਕੜੀ ਬਣ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਬਣੀ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੋ ਗਈ। ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਹ ਜਰਮਨ ਬਦੇਸ਼ੀ ਤੇ ਫੌਜੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਖਾਤਰ ਸਕੀਮਾਂ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦਿੰਦੀ, ਬਲਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੀਮਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਖਾਤਰ ਜਰਮਨ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਤਾਲ ਮੇਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੀ ਬਣਦੀ। “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜਾਈ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿਚ ਬਰਤਾਨਵੀਂ ਹਿੰਦ ਦੇ ਬਰਖਲਾਫ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਦਾ ਕੇਂਦੂ ਬਰਲਨ ਵਿਚ.....ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਕੱਢ ਲੀਡਰ ਹਰਦਿਆਲ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਦੂਰ ਦਰਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ, ਦਿਲੀ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਥੀਆਂ ਰਾਹੀਂ; ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਗਦਰ ਏਜੰਸੀ ਰਾਹੀਂ; “ਧੁਰ ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਬਰਕੁਤੁਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਗੋਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੀਆਂ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੩੩}} {{rule}} <references/></noinclude> qocglmvtvfeoip117fe35621qj7uj8w 250 16245 241326 192581 2026-10-18T00:25:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮ ਅਤੇ ਸਿਖ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਗੂੜੇ ਸੰਬੰਧ ਸਨ<ref>'O'Dwyer, p. 188.</ref>"। {{gap}}ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬੰਦ ਬਲਵੇ ਰਾਹੀਂ ਉਲਟਾਉਣ ਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਭਿਨ ਭਿਨ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੌਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣਾ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਚਣ ਖਾਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਫੇਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਪਲੈਨ ਉਤੇ ਅਸਰ ਪਿਆ। {{gap}}ਸਤਵੇਂ ਕਾਂਡ (ਪੰਨੇ ੨੦੭, ੨੦੮) ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਫੌਜੀ ਪਲੈਨ (Strategy) ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਬਲਵਾ ਹੋਵੇ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰ ਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ, ਵਿਚ ਵੀ ਬਗਾਵਤਾਂ ਹੋਣ, ਤਾਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜਿੱਠਣ ਖਾਤਰ ਬਿਖਰ ਜਾਏ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਤਾਲ ਮੇਲ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗਦਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਫੜੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਬਲਵੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਉਤੇ ਬਲਵੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਜਲਦੀ ਨੀਯਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋ ਸੱਕਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਪਲੈਨ ਦੇ ਟੋਟੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਨਾਂ ਟੋਟਿਆਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਉਗੜ ਦੁਗੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਅਰਥਾਤ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਬਲਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਸ਼ਕਲ ਫੜਨ ਲਗੇ, ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਉਤੇ ਫੇਲ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ। {{gap}}ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਰੋਮਦਾਰ ਫੌਜੀ ਗਦਰ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਫੇਲ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਐਸੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਨਸਰ ਹਰਕਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਨ ਰਹੇ, ਜੋ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਲਈ ਕਾਰਗਰ ਯਤਨ ਕਰਦੇ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵੀ ਬਲਵੇ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਜੁੱਟੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਬੰਗਾਲ ਤਕ ਮਹਿਦੂਦ ਸੀ। ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਇਸ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਲਵਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਬਰਮਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਵਲ ਵਧਣ ਲਈ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ<ref>Isemonger and Slattery, p. 133.</ref>। ਰਾਜਸੀ ਤੌਰ ਉਤੇ ਬਰਮਾ ਭਾਵੇਂ ਹਿੰਦ ਦਾ ਓਸ ਸਮੇਂ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਪਰ ਭੂਗੋਲਕ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਅਲੈਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ {{Multicol-break}} ਵਾਸਤੇ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਹੋਏ ਸਫਲ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਤਾਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੀਆਂ ਦੇਸੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਬਲਵੇ ਲਈ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਜੋ ਦੇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਗਦਰ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਤੋਂ। ਨਾ ਹੀ (ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ) ਬਰਮਾ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਵਿਰੁਧ ਬਾਹਰੋਂ ਕੀਤੀ ਸਫਲ ਫੌਜੀ ਕਾਰਰਵਾਈ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਅਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਪਾਸ ਵਸੀਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਬੰਗਾਲ ਜਾਂ ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਨਾਲੋਂ, ਅਮੀਰ ਕਾਬਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਕੇ ਹਿੰਦ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਵਨਾ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਨਸਰਾਂ ਦੇ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਆਮ ਫੌਜੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਹੋ ਜਾਣ, ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਚਾਨਸ ਸਨ। ਪਰ ਅਮੀਰ ਕਾਬਲ ਵੀ ਮੁਆਫਕ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਅਮੀਰ ਕਾਬਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਭਾਵ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨ ਗਏ ਜਰਮਨ- ਤੁਰਕੀ ਮਿਸ਼ਨ ਅਗੇ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਰਖੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਬੰਨੇ ਧਿਆਨ ਦੇਵੇਗਾ ਜਦ ਇਕ ਲੱਖ ਸਿਪਾਹੀ ਹੈਰਾਤ (ਕਾਬਲ) ਵਿਚ ਅਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਏ ਜਾਣ<ref>'O' Dwyer, p. 182.</ref>। ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮੀਰ ਕਾਬਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਵਾਸਤੇ ਹੋਰ ਮੁਆਫਕ ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ ਕਿ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਅੰਦਰੋਂ ਵਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਉਤੇ ਫੌਜੀ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅਮੀਰ ਕਾਬਲ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਲੜ ਖੜਾਉਂਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਲਾਉਣ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਪੈਂਦਾ। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦ ਦੇ ਗਵਾਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਅਨਸਰਾਂ ਦੇ ਬਲਵਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ, ਹਿੰਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਈ ਫੌਜੀ ਬਗਾਵਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਤਾਂ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕਸਦੇ ਸਨ; ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਰਥਾਤ ਹਿੰਦ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਕੀਤੇ ਮਿਲਵੇਂ ਯਤਨ ਤਾਂ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਜੜਾਂ ਤੋਂ ਵਢੱਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਟਾਹਣਾਂ ਤੋਂ ਹਿਝੋਕਾ ਮਾਰਕੇ ਡਿੱਗਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤੁੱਲ ਸਨ; ਪਰ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਬਗਾਵਤ ਕਰਵਾਏ ਬਗੈਰ ਗਵਾਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਬਲਵੇ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਵੇਕਲੇ ਯਤਨ ਬ੍ਰਿਛ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਟਾਹਣਿਆਂ ਤੋਂ ਰੱਸਾ ਪਾਕੇ ਖਿਚੱਕੇ ਡੇਗਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਨ। ਪਿਛਲੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਪਰ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼- ਟੀ ਕੋਨ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾ- ਬੀਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਗਨ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{center|{{larger|'''ਫੌਜੀ ਸਕੀਮਾਂ'''}}}} {{gap}}“ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਕੇਂਦੀ ਫੌਜੀ ਮਹਿਕਮੇਂ (General staff) ਦੀਆਂ ਹਿੰਦ ਵਿਰੁਧ ਕਈ ਨਿਖਰਵੀਆਂ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੩੪}} {{rule}} <references/></noinclude> q7l6o4itbk3xej8llmyngjlhcujv6di 250 16250 241327 192583 2026-10-18T00:34:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਸਕੀਮਾਂ ਸਨ<ref>Rowlatt Report, p. 120.</ref>”। ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੌਜੀ ਸਕੀਮਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੌਜੀ ਸਕੀਮਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮਲੀ ਸ਼ਕਲ ਫੜੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਤਿਨ ਇਹ ਸਨ:- {{gap}}'''੧. ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਸਕੀਮ:-'''ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਕਸਦ ਕਾਬਲ ਦੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਪਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਕੇ ਹਿੰਦ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੀ। ਨਾਲ ਲਗਵੀਂ ਇਹ ਆਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹਮਲਾਆਵਰਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣਗੇ<ref>O'Dwyer, p. 178.</ref>। ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਯੂਰਪ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਰਮਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆਏ ਹਿੰਦੀ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦ ਦੀ ਪਛੱਮੀ ਸਰਹੱਦ ਰਾਹੀਂ ਹੱਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਏ। {{gap}}ਇਸ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇਣ ਲਈ ਭਿਨ ਭਿਨ ਅਨਸਰ ਅਗੋਂ ਪਿਛੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਮਿਸ਼ਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਮੀਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਬਲ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਰਕੁਤੁਲਾ ਵੀ ਬਰਲਨ ਤੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਮੀਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਚਿਰ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਬਾ-ਰਸੂਖ ਸਰਦਾਰ ਅਤੇ ਅਫਸਰ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਸਨ। ਪਰ ਅਮੀਰ ਕਾਬਲ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਟਾਲਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਹ (ਅਮੀਰ) ਉਨ੍ਹਾਂ (ਜਰਮਨ-ਤੁਰਕਾਂ) ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਤੱਦ ਹੀ ਵੀਚਾਰ ਕਰੇਗਾ ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ (ਅਮੀਰ ਨੂੰ) ਇਕ ਲੱਖ ਫੌਜ ਹੈਰਾਤ ਵਿਚ ਅਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਵਿਖਾਈ ਜਾਏ। ਜਰਮਨ-ਤੁਰਕੀ ਮਿਸ਼ਨ ਇਹ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਆਖਰ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਸੰਨ ੧੯੧੬ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰੰਤੂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਿੰਦਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਰਕਤੁਲਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਚਿਰ ਹੋਰ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਦੇਓਬੰਦ(ਯੂ. ਪੀ.) ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਉਬੇਦੁੱਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਗਏ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁਧ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ ਜੁੱਟੇ ਰਹੇ<ref>ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਤਫਸੀਲ ਲਈ ਵੇਖੋ:-Rowlatt Keport, chapter xiv; O'Dwyer, chapter xi.</ref>। {{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਜਰਮਨਾਂ ਹੱਥ ਆਏ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਵਲੋਂ ਹਿੰਦ ਉਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੌਜੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ‘ਪੰਡਤ’ ਰਾਮ ਚੰਦ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਿਖੀ ਕੇਸ਼, ਸ਼੍ਰੀ ਅਮੀਨ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਕਿਦਾਰ ਨਾਥ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੈਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਤੋਂ ਜਰਮਨੀ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਮੈਦਾਨ ਜੰਗ ਵਿਚ ਲੜ ਰਹੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਛਾਪਣ, ਅਤੇ 'ਜਰਮਨਾਂ ਹੱਥ ਆਏ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਉਤੋਂ ਹਿੰਦ ਉਤੇ ਹੱਲਾ {{Multicol-break}} ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਆਉਣ<ref>San Francisco Trial, Judgement Verdict of Guilty, p. 6; Third Case, Evidence of Harcharan Das; Third Case, Judgement, p. 27.</ref>।ਮੈਦਾਨ ਜੰਗ ਵਿਚ ਲੜ ਰਹੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੰਡਣ ਖਾਤਰ ਸਾਹਿਤ ਯੁਗੰਤਰ ਆਸ਼ਰਮ, ਸੈਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਵਿਚ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਸੈਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦਾ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਖੁਦ ਆਪ ਆਪਣੀ ਮੋਟਰ ਵਿਚ ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਭੇਜਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦਾ<ref>Third Case, Evidence, p. 31.</ref>। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਫੇਲ ਹੋ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਡਾਕਟਰ ਮਥਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ “ਕਹੂਟਾ’ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਪਰ ਇਕ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਏਸੇ ਸਮੇਂ ਜਰਮਨ-ਤੁਰਕੀ ਮਿਸ਼ਨ ਕਾਬਲ ਪੁਜਾ ਸੀ। ਡਾਕਟਰ ਮਥਰਾ ਸਿੰਘ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲਗ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਡਾਕਟਰ ਮਥਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰੂਸ ਇਕ ਉਚੇਚੇ ਮਿਸ਼ਨ ਉਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਰੂਸੀਆਂ ਨੇ ਡਾਕਟਰ ਮਥਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਜਿਥੋਂ ਹਿੰਦ ਲਿਆਕੇ ਚੌਥੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>Isemonger and Slattery, p. 137,</ref>। {{gap}}'''੨. ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਾਲੀ ਸਕੀਮ:-'''“੧੯੧੫ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕੁਝ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਬਗਾਵਤ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਲੀਹਾਂ ਉਤੇ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ, ਸਿਆਮ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਵਰਤਣ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਾਏ, ਜਰਮਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਡਾਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਫੰਡ ਅਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ<ref>Rowlatt Report, p. 120.</ref>। {{gap}}ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਰਮਨਾਂ ਤੋਂ ਮਾਇਆ, ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਮਦਦ ਮਿਲਣ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਉਤੇ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੫ ਵਿਚ ਗਦਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ<ref>Hardinge, p. 126.</ref>। ਸੈਨਫਾਂਸਿਸਕੋ ਕੇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਗਵਾਹੀ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਟਿਨ (ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਨੇ ਇਹ ਬਣਾਵਟੀ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ) ਨੇ ਜਰਮਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਜੋ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਈਫਲਾਂ ਭੇਜਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਣ<ref>San Francisco Trial, Testimony of Kumud Nath Mookerjee.</ref>। ਮਾਂਡਲੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਚਾਲੀਆ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕਬਾਲ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੀਊਟੀ ਕਲਕੱਤੇ, ਲਾਹੌਰ, ਪਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਕਾਬਲ ਜਾਣ ਦੀ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਇਤਲਾਹ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|૧૩૫}} {{rule}} <references/></noinclude> hbc9ctw34q41jidw74tv3rgknmqbpqe 250 16255 241328 192680 2026-10-18T00:42:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਗਦਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ੧੫ ਜੂਨ ੧੯੧੫ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੀਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>Mandlay Case, Evidence, p. 251.</ref>। ਇਹ ਸਭ ਹਵਾਲੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਅੰਤਮ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਗਦਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾਂ ਪਹਿਨਾਉਣ ਹਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਭਰੋਸੇ ਯੋਗ ਵਾਕਫੀਅਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਲੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਅਖਾੜਾ, ਕਮ ਅਜ਼ ਕਮ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਬੰਗਾਲ ਨੇ ਹੀ ਬਣਨਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦਾਰੋਮਦਾਰ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਅਰਥਾਤ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੁਰਾ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਨ; ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਿੰਦੀ ਅਨਸਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਮਿਲਵਰਤਣ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਾਇਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਝੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲਿਆਂ ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਗੈਰ-ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਮਿਲਵਰਤਣ। {{gap}}ਇਸ ਸਕੀਮ ਦੀ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦਾ ਜਰਮਨ ਜਨਰਲ-ਕੌਂਸਲ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਅਗੋਂ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ (ਅਮਰੀਕਾ) ਦੇ ਜਰਮਨ ਸਫਾਰਤਖਾਨੇ (Embassy) ਤੋਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ<ref>Rowlatt Report, p. 120.</ref>। ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਮਾਇਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ, ਹਥਿਆਰ ਪੁਚਾਣ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸਿਖਿਆ ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਅਕੱਲੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਸਨ, ਜੋ ਛੇ ਆਗੂਆਂ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਛੇ ਆਗੂ ਮਿਲਕੇ ਹਰ ਇਕ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕੰਮ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ<ref>San Francisco Trial, Testimony of Kumud Nath Mookerjee.</ref>। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਤਈਨਾਤ ਫੌਜਾਂ ਉਤੇ ਗਲਬਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਆਦਮੀ ਸਨ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਬਾਹਰੋਂ ਫੌਜੀ ਕੁਮਕ ਨਾ ਪੁਜ ਜਾਏ। ਇਸ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਲ ਉਡਾਕੇ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵਡੀਆਂ ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਬੰਗਾਲ ਨਾਲੋਂ ਸੰਬੰਧ ਤੋੜ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਿਨ ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਫਾਨਿੰਦਰਾ ਚਕਰਾਬਰਤੀ ਨੂੰ ਹਾਤੀਆ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਦੱਲ ਜਮਾਂ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਜਰਮਨ ਅਫਸਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਨਾਮੀਂ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰ ਆਉਣੇ ਸਨ, ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਰਹਿਕੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਦੱਲਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣੀ ਸੀ। ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਨਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲੱਕਤੇ ਵੱਲ ਧਾਵਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਿਨ ਭਟਾਚਾਰਜੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਥੋਪਿਨ ਗੰਗੋਲੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਲੱਕਤੇ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲੱਕਤੇ ਦੇ ਲਾਗੇ ਬੰਨੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖੀਰਿਆਂ (Arsenals) ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫੋਰਟ ਵਿਲੀਅਮ ਦੇ ਕਿਲੇ ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ {{Multicol-break}} ਕਰਨਾ ਸੀ<ref>Rowlatt Report, p. 122.</ref>। ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਜਿਉਂ ਹੀ ਉਹ ਅਗੇ ਵਧਦੇ ਜਾਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਦੀ ਜਾਵੇਗੀ<ref>San Francisco Trial, Testimony of Kumud Nath Mookerjee.</ref>। ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਸੀ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ (ਬੰਬੱਈ, ਮਦਰਾਸ, ਕਰਾਚੀ, ਵਿਚ ਐਸੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਨ ਜੋ ਜੁਗ ਗਰਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ<ref>lbid.</ref>। ਇਹ ਗੱਲ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਥਿਆਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਮਾਨ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਵੀਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ; ਅਰਥਾਤ ਇਕ ਬਲਾਸੌਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਉੜੀਸਾ ਵਿਚ, ਦੂਸਰੀ ਇਕ ਹੋਰ ਉੜੀਸਾ ਵਿਚ ਮਦਰਾਸ ਵੱਲ, ਤੀਸਰੀ ਮਾਲਾਬਾਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੰਬੱਈ ਕੋਲ, ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਕਰਾਚੀ<ref>Ibid.</ref>। {{gap}}ਇਹ ਸਕੀਮ ਇਸ ਕਰਕੇ ਫੇਲ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਇਕ ਜਰਮਨ ਅਫਸਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਭੇਸ ਬਦਲਾ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਜਰਮਨ ਅਫਸਰ ਪਾਸ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਤਲੀਆਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਤਫਤੀਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਇਸ ਜਰਮਨ ਅਫਸਰ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਲੈਨਾਂ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਈਂ ਬਲਵਾ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਬਲਵੇ ਲਈ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਡੱਚਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਬ ਵਿਚਲੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਅੱਡੇ ਵਿਚੋਂ ਆਉਣੇ ਸਨ<ref>Hardinge, p. 127.</ref>। {{gap}}ਇਸ ਸਕੀਮ ਦੀ ਉਪੋਕਤ ਵਿਆਖਿਆ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਤਫਸੀਲ ਹੋਰ ਖੋਜ ਦੀ ਮੁਥਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਲਿਖਤ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਪਰ ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਦੀ ਸਕੀਮ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਖੋਲਕੇ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਕੀਮ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਖਾਤਰ ਇਸ ਦਾ ਜਾਨਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਹਾਂ ਸਕੀਮਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧ ਸੀ। ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਮੁਤਾਬਕ ਤਾਂ ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੫ ਵਿਚ ਗਦਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲਕੇ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਨੇ ਕਿਸ ਵਾਕਫੀਅਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਇਹ ਲਿਖਿਆ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਚੇ ਖਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਗਾਲਬਨ ਇਸ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਗਦਰੀ, ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਕੀਮ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਜੁੜਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਸਕੀਮਾ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਜਰਮਨ ਜਨਰੱਲ-ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੩੬}} {{rule}} <references/></noinclude> 777p6s3vy6pep1cqthlc6kmzpk61sl8 250 17723 241077 123447 2026-10-17T12:30:31Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude>{{gap}}ਸੋਹਣੇ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਦੇ ਖੋਤੇ ਚਾਰਨ ਲਈ ਰੱਖ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਖੋਤੇ ਚਾਰਦਿਆਂ ਸੋਹਣੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਰ੍ਹਾ ਬਤੀਤ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰੰਤੁ ਜ਼ੈਨੀ ਅੱਗੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਘੁੰਡੀ ਨਾ ਖੋਹਲ ਸਕਿਆ। {{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਜਦ ਸ਼ਾਮਾਂ ਢਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜ਼ੈਨੀ ਕੱਲਮ ਕੱਲੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਆਈ। ਸੋਹਣਾ ਖੋਤੇ ਚਾਰਦਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਜ਼ੈਨੀ ਵਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਭਰੇਂਦੀ ਜ਼ੈਨੀ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, “ਜ਼ੈਨੀਏਂ!" {{gap}}ਜ਼ੈਨੀ ਤ੍ਰੱਬਕ ਗਈ! ਉਸ ਵੇਖਿਆ ਸੋਹਣਾ ਉਹਦੇ ਵਲ ਇਕ ਟਿਕ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}“ਕੀ ਗੱਲ ਐ ਵੇ ?” {{gap}}“ਜ਼ੈਨੀਏ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਪਾਗ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਖ਼ੈਰ ਮੰਗੀ ਏ। ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ੈਰ ਪਾ ਦੇ ਸੋਹਣੀਏਂ।" ਸੋਹਣੇ ਪੱਲਾ ਅੱਡਿਆ। {{gap}}“ਵੇ ਮੁੰਹ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ।" ਜ਼ੈਨੀ ਕੜਕ ਕੇ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਗਾਗਰ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}“ਜੈਨੀਏ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਖ਼ਾਤਰ ਖੋਤੇ ਚਾਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਬਾਪ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਸੋਹਣੇ ਭਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਅਮੀਰੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਫ਼ਕੀਰੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਏ। ਜ਼ੈਨੀਏਂ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲਾਂ ਲਈ ਸਹਿਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” ਸੋਹਣਾ ਤਰਲੇ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}“ਨਮਕ ਹਰਾਮੀਆ! ਤੇਰੀ ਇਹ ਮਜ਼ਾਲ ! ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਨੂੰ। ਅੱਜ ਡੇਰੇ ਚੱਲ ਕੇ ਤੇਰੀ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹਾਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁੱਰਮਤ ਵੱਡੇ ਆਸ਼ਕ ਦੀ।" ਇਹ ਆਖ ਜ਼ੈਨੀ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਈ। {{gap}}ਸੋਹਣੇ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸ਼ਕ ਲਈ ਅਜੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਿਆਂ। ਸੋਹਣਾ ਡਰਦਾ-ਡਰਦਾ ਕਾਫੀ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਹੋਏ ’ਤੇ ਡੇਰੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖਿਆ। ਜ਼ੈਨੀ ਨੇ ਡੇਰੇ ਆ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ। ਸੋਹਣਾ ਜ਼ੈਨੀ ਦੇ ਫਿਰਾਕ ਵਿੱਚ ਤੜਪਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਖ਼ਰ ਉਹਦੇ ਸਿਦਕ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਬੂਰ ਪਿਆ। ਇਕ ਦਿਨ ਫੇਰ ਜ਼ੈਨੀ ਸੋਹਣੇ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੱਲੀ ਟੱਕਰ ਗਈ। ਸੋਹਣੇ ਝੋਲੀ ਅੱਡੀ-ਦਾਨੀ ਆਪ ਮੰਗਤਾ ਬਣ ਗਿਆ: {{Block center|<poem>ਸੋਹਣੇ ਦਰਦੀ ਹਾਲ ਦਰਦ ਦਾ ਦਰਦੋਂ ਆਖ ਸੁਣਾਇਆ ਲੈ ਸੁਨੇਹਾ ਦਰਦਾਂ ਵਾਲ਼ਾ</poem>}}<noinclude>{{rh||85 /ਇਸ਼ਕ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ|}}</noinclude> erccl9ez4b8tu2xrf4yxk8ei3294koj 250 17728 241078 123448 2026-10-17T12:30:53Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude>{{Block center|<poem>ਜ਼ੈਨੀ ਦੇ ਵਲ ਆਇਆ ਆਹ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਕੀਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀਨੇ ਨਿਕਲੀ ਆਹ ਜ਼ੈਨੀ ਦੇ ਦਿਲ ਥੀਂ ਰੋਵਣ ਨੈਣ ਨਗੀਨੇ ਇਸ਼ਕ ਆਸ਼ਕ ਥੀਂ ਮਾਸ਼ੂਕਾ ਵਲ ਆਇਆ ਜ਼ੋਰ ਧਿੰਗਾਣੇ ਚੜ੍ਹੇ ਖ਼ੁਮਾਰ ਸ਼ਰਾਬੋਂ ਵਧ ਕੇ ਨੈਣ ਹੋਏ ਮਸਤਾਨੇ ਸੋਹਣਾ ਇਸ਼ਕ ਸੋਹਣੇ ਦਾ ਲੱਗਾ ਜ਼ੈਨੀ ਕਮਲੀ ਹੋਈ ਮਾਣ, ਗਰੂਰ ਤੇ ਨਖਵਤ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹੀ ਨਾ ਕੋਈ</poem>}} {{right|(ਜਲਾਲ)}} {{gap}}ਜ਼ੈਨੀ ਹੁਣ ਤਨੋਂ ਮਨੋਂ ਸੋਹਣੇ ਦੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੁਣ ਉਹਦੀ ਖਿਦਮਤ ਕਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਥੱਕਦੀ। ਉਹਦੇ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਛਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅੱਕਦੀ। {{gap}}ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਜ਼ੈਨੀ ਪਿਆਰ ਮਿਲਣੀਆਂ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ। ਆਖ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਚਰਚਾ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਛਿੜ ਪਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਜ਼ੈਨੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇਰਾ ਸਮਝਾਇਆ ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਤਾਂ ਹੁਣ ਸੋਹਣੇ ਲਈ ਜਾਨ ਹਥੇਲੀ 'ਤੇ ਰੱਖੀ ਫਿਰਦੀ ਸੀ: {{Block center|<poem>ਜਮਣਾ ਤੇ ਮਰਨਾ, ਮੌਤੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਡਰਨਾ, ਅਸਾਂ ਚਿੱਤ ਜੀਵਨ ਤੂੰ ਚਾਏ। ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਕੋਈ ਰੱਬ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਤੋੜ ਚੜ੍ਹਾਏ ਮੈਨੂੰ ਯਾਰੀ ਨਾ ਯਾਰ ਦੀ ਭੁਲਦੀ ਏ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸੂਲੀ ਤੇ ਜਾਨ ਟਿਕਾਏ</poem>}} {{right|(ਵੱਲੂ ਰਾਮ ਬਾਜ਼ੀਗਰ)}} {{gap}}ਆਖ਼ਰ ਸਮਰ ਨਾਥ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਨੂੰ ਡੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਹਣਾ ਆਪਣੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡਦਾ। ਉਹਨੇ ਡੇਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਜਮਾ ਲਿਆ। ਜੋਗੀਆਂ ਉਹਨੂੰ ਬਹੁਤੇਰਾ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਠ 'ਤੇ ਅੜਿਆ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਸੋਹਣੇ ਦਾ ਹਠ ਵੇਖ ਕੇ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਹ ਤਾਂ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ<noinclude>{{rh||86/ ਇਸ਼ਕ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ|}}</noinclude> pbzmzvxdejxxrtpi6iutzvxb627tkkf 250 17743 241079 69743 2026-10-17T12:36:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 241079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|{{x-larger|'''ਅਤਿੰਕਾ-1'''}}}} {{center|{{x-larger|'''ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ'''}}}} {{Block center|<poem>{{center|(ਉ)}} {{Float left|ਉਜਾਲਾ}}{{gap}}{{gap}}-ਚਾਨਣ, ਰੌਸ਼ਨੀ {{Float left|ਉਮਰ .}}{{gap}}{{gap}}- ਆਯੂ , ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨਕਾਲ {{center|(ਅ)}} {{Float left|ਅਰਜ਼ੋਈ}}{{gap}}{{gap}}-ਬੇਨਤੀ {{Float left|ਆਸ਼ਿਕ}}{{gap}}{{gap}}- ਪ੍ਰੇਮੀ, ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ {{Float left|ਆਸ਼ਿਕੀ}}{{gap}}{{gap}}- ਇਸ਼ਕ, ਪ੍ਰੇਮ, ਮੁਹੱਬਤ {{Float left|ਆਜਿਜ਼}}{{gap}}{{gap}}- ਬੇਬਸ, ਲਾਚਾਰ, ਮਜਬੂਰ, ਕਮਜ਼ੋਰ {{Float left|ਆਵਾਜ਼ਾਰ}}{{gap}}{{gap}}- ਬੇਚੈਨ, ਘਭਰਾਹਟ, ਤਰਲੋ ਮੱਛੀ {{center|(ੲ)}} {{Float left|ਇਸ਼ਕ}}{{gap}}{{gap}}- ਹੱਦ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰ, ਮੁਹੱਬਤ {{Float left|ਇਕਬਾਲ}}{{gap}}{{gap}}- ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਅੱਗੇ ਆਉਣਾ, ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਮੰਨਣਾ {{center|(ਸ)}} {{Float left|ਸ਼ਹਿਰਾ}}{{gap}}{{gap}}- ਮਾਰੂਥਲ, ਰੇਗਸਥਾਨ, ਬੀਆਬਾਨ {{Float left|ਸ਼ਮਾਂਦਾਨ}}{{gap}}{{gap}}- ਦੀਵਟ, ਦੀਵਾ/ਬੱਤੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਸਤੂ {{Float left|ਸਾਂਗਾਂ}}{{gap}}{{gap}}- ਜ਼ਖਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਿੱਖੀ ਛੁਰੀ, ਤਿੱਖਾ ਸੂਆ {{Float left|ਸਾਦਰ}}{{gap}}{{gap}}-ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ {{Float left|ਸੀਨਾ}}{{gap}}{{gap}}- ਹਿੱਕ, ਛਾਤੀ {{Float left|ਸੂਰਤ}}{{gap}}{{gap}}- ਸ਼ਕਲ, ਮੁਹਾਂਦਰਾ {{Float left|ਸੂਲੀ}}{{gap}}{{gap}}- ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਫੰਦਾ, ਮੌਤ {{center|(ਹ)}} {{Float left|ਹਾਮਿਲਾ}}{{gap}}{{gap}}- ਗਰਭਵਤੀ </poem>}}<noinclude>{{center|89/ ਇਸ਼ਕ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ}}</noinclude> knt5j6ei9tl48oez0doyf65ovgjmeoq 250 17748 241080 69745 2026-10-17T12:36:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 241080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{center|(ਕ)}} {{Float left|ਕਤਲ}}{{gap}}{{gap}}- ਕਿਸੇ ਹੱਥਿਆਰ ਨਾਲ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰ ਦੇਣਾ, ਕੱਟਣਾ,ਵਢਣਾ {{Float left|ਕਮੀਨਾ}} {{gap}}{{gap}}- ਹੋਛਾ, ਘਟੀਆ, ਕਮਜ਼ਾਤ {{Float left|ਕਾਇਰ}}{{gap}}{{gap}}- ਬੁਜ਼ਦਿਲ, ਡਰਪੋਕ, ਪਾਜੀ {{center|(ਖ)}} {{Float left|ਖ਼ਲਕਤ}}{{gap}}{{gap}}- ਸ਼ਿਸ਼ਟੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੀਵ {{Float left|ਖ਼ਿਦਮਤ}} {{gap}}{{gap}}- ਸੇਵਾ, ਨੌਕਰੀ, ਚਾਕਰੀ, ਕੰਮ ਕਾਜ {{Float left|ਖ਼ੁਮਾਰ}}{{gap}}{{gap}}- ਨਸ਼ਾ, ਮਸਤੀ {{Float left|ਖ਼ੈਰ}}{{gap}}{{gap}}- ਭਿੱਖਿਆ, ਭਲਾਈ, ਬਰਕਤ, ਨੇਕੀ {{center|(ਗ)}} {{Float left|ਗਾਇਬ}}{{gap}}{{gap}}- ਜੋ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ {{Float left|ਗਰੂਰ}}{{gap}}{{gap}} - ਘੁਮੰਡ, ਆਕੜ, ਫ਼ਖਰ {{Float left|ਗੁਬਾਰ}}{{gap}}{{gap}}- ਘੱਟਾ, ਧੂੜ, ਰੰਜ {{center|(ਘ)}} {{Float left|ਘਾਇਲ}}{{gap}}{{gap}}-ਜ਼ਖਮੀ {{center|(ਚ)}} {{Float left|ਚਸ਼ਮ}}{{gap}}{{gap}}- ਅੱਖ, ਨੈਣ, ਨੇਤਰ {{center|(ਛ)}} {{Float left|ਛੱਲਾ}}{{gap}}{{gap}}- ਉਂਗਲ 'ਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਬਣਾਈ ਮੁੰਦਰੀ {{center|(ਜ)}} {{Float left|ਜ਼ਖਮ}}{{gap}}{{gap}}- ਫੱਟ, ਘਾਓ {{Float left|ਜ਼ਖਮੀ}}{{gap}}{{gap}} -ਫੱਟੜ {{Float left|ਜੁਲਫ}}{{gap}}{{gap}}- ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਲਿਟ, ਜਟਾਂ, ਸਿਰ ਦੇ ਉਹ ਵਾਲ ਜਿਹੜੇ </poem>}}<noinclude>{{center|90/ ਇਸ਼ਕ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ}}</noinclude> qflvdf7xfc4np0b5d5lp4vlq8kxipun 250 17753 241081 69747 2026-10-17T12:36:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 241081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਕਨਪਟੀ ਦੇ ਉਪਰ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਵਾਸਤੇ ਕੁੰਡਲ ਵਾਂਗ {{gap}}{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ {{Float left|ਜ਼ੋਖਮ}} {{gap}}{{gap}}- ਔਖਾ, ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾਰਜ, ਖਤਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੰਮ {{center|(ਤ)}} {{Float left|ਤਸਨੀਫ}} {{gap}}{{gap}}- ਪੁਸਤਕ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਕਰਨੀ {{Float left|ਤਲਬ}}{{gap}}{{gap}} - ਮੰਗ, ਭਾਲ, ਲੋੜ, ਤਨਖਾਹ, ਚਾਹਤ {{Float left|ਤਲਿਸਮੀ}} {{gap}}{{gap}}- ਜਾਦੂਈ, ਜਾਦੂ ਵਾਲਾ {{Float left|ਤੀਮਾਰਦਾਰੀ}} {{gap}}{{gap}}- ਬੀਮਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ {{center|(ਦ)}} {{Float left|ਦੁਸ਼ਵਾਰੀ}}{{gap}}{{gap}}- ਕਠਨ, ਮੁਸ਼ਕਿਲ, ਔਖਾ {{Float left|ਦੋਜ਼ਖ}} {{gap}}{{gap}}- ਨਰਕ, ਜਹੱਨਮ {{center|(ਨ)}} {{Float left|ਨਗੀਨਾ}} {{gap}}{{gap}}- ਨਗ, ਕੀਮਤੀ ਤੇ ਰੰਗੀਨ ਪੱਥਰ, ਅੰਗੂਠੀ ਵਿਚ {{gap}}{{gap}}{{gap}}ਜੜਿਆ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰ {{Float left|ਨਜ਼ਰ}} {{gap}}{{gap}}- ਨਿਗਾਹ, ਦਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਰਖ, ਨਿਗਰਾਨੀ {{Float left|ਨਜੂਮੀ}} {{gap}}{{gap}}- ਖਗੋਲ ਦਾ ਗਿਆਫਵਾਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਇਲਮ {{Float left|ਨਾਜ਼ਕ}} {{gap}}{{gap}}- ਪਤਲਾ, ਸੁੰਦਰ, ਨਰਮ, ਕੋਮਲ {{center|(ਫ)}} {{Float left|ਫ਼ਰਾਕ}} {{gap}}{{gap}}- ਹਿਜ਼ਰ, ਵਿਛੋੜਾ, ਜੁਦਾਈ ਵਯੋਗ, ਅਲਿਹਦਗੀ {{Float left|ਫਰਿਆਦ}}{{gap}}{{gap}}- ਦੁਹਾਈ, ਰੋਣਾ, ਪਿੱਟਣਾ, ਵਧੀਕੀ ਦੀ ਸ਼ਕਾਇਤ,ਨਾਲਿਸ਼ {{center|(ਬ)}} {{Float left|ਬਦਨ}} {{gap}}{{gap}}- ਸਰੀਰ, ਦੇਹ, ਜਿਸਮ, ਤਨ {{Float left|ਬੰਦੋਬਸਤ}}{{gap}}{{gap}} - ਪਰਬੰਧ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ {{Float left|ਬਰਾਮਦ}}{{gap}}{{gap}} - ਨਿਕਾਸੀ, ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ {{Float left|ਬੇਨਿਆਜ਼}}{{gap}}{{gap}}- ਬੇਲੋੜਾ, ਪਿਆਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ </poem>}}<noinclude>{{center|91/ ਇਸ਼ਕ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ}}</noinclude> bkfgfyklpr3hq7zsvsul3bwhwtry0gn 250 22667 241329 53787 2026-10-18T01:21:56Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 241329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੪੩}}</noinclude>ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੈ ਨਾਨਕਾ ਕਰਤਾ ਕਰੇ ਸੁ ਹੋਇ॥੧॥ ਮਃ ੧॥ ਰੰਨਾ ਹੋਈਆ ਬੋਧੀਆ ਪੁਰਸ ਹੋਏ ਸਈਆਦ॥ ਸੀਲੁ ਸੰਜਮੁ ਸੁਚ ਭੰਨੀ ਖਾਣਾ ਖਾਜੁ ਅਹਾਜੁ॥ ਸਰਮੁ ਗਇਆ ਘਰਿ ਆਪਣੈ ਪਤਿ ਉਠਿ ਚਲੀ ਨਾਲਿ॥ ਨਾਨਕ ਸਚਾ ਏਕੁ ਹੈ ਅਉਰੁ ਨ ਸਚਾ ਭਾਲਿ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਬਾਹਰਿ ਭਸਮ ਲੇਪਨ ਕਰੇ ਅੰਤਰਿ ਗੁਬਾਰੀ॥ ਖਿੰਥਾ ਝੋਲੀ ਬਹੁ ਭੇਖ ਕਰੇ ਦੁਰਮਤਿ ਅਹੰਕਾਰੀ॥ ਸਾਹਿਬ ਸਬਦੁ ਨ ਊਚਰੈ ਮਾਇਆ ਮੋਹ ਪਸਾਰੀ॥ ਅੰਤਰਿ ਲਾਲਚੁ ਭਰਮੁ ਹੈ ਭਰਮੈ ਗਾਵਾਰੀ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਨ ਚੇਤਈ ਜੂਐ ਬਾਜੀ ਹਾਰੀ॥੧੪॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੧॥ ਲਖ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਹੋਵੈ ਲਖ ਜੀਵਣੁ ਕਿਆ ਖੁਸੀਆ ਕਿਆ ਚਾਉ॥ ਵਿਛੁੜਿਆ ਵਿਸੁ ਹੋਇ ਵਿਛੋੜਾ ਏਕ ਘੜੀ ਮਹਿ ਜਾਇ॥ ਜੇ ਸਉ ਵਰ੍ਹਿਆ ਮਿਠਾ ਖਾਜੈ ਭੀ ਫਿਰਿ ਕਉੜਾ ਖਾਇ॥ ਮਿਠਾ ਖਾਧਾ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵੈ ਕਉੜਤਣੁ ਧਾਇ ਜਾਇ॥ ਮਿਠਾ ਕਉੜਾ ਦੋਵੈ ਰੋਗ॥ ਨਾਨਕ ਅੰਤਿ ਵਿਗੁਤੇ ਭੋਗ॥ ਝਖਿ ਝਖਿ ਝਖਣਾ ਝਗੜਾ ਝਾਖ॥ ਝਖਿ ਝਖਿ ਜਾਹਿ ਝਖਹਿ ਤਿਨ੍ਹ ਪਾਸਿ॥੧॥ ਮਃ ੧॥ ਕਾਪੜੁ ਕਾਠੁ ਰੰਗਾਇਆ ਰਾਂਗਿ॥ ਘਰ ਗਚ ਕੀਤੇ ਬਾਗੇ ਬਾਗ॥ ਸਾਦ ਸਹਜ ਕਰਿ ਮਨੁ ਖੇਲਾਇਆ॥ ਤੈ ਸਹ ਪਾਸਹੁ ਕਹਣੁ ਕਹਾਇਆ॥ ਮਿਠਾ ਕਰਿ ਕੈ ਕਉੜਾ ਖਾਇਆ॥ ਤਿਨਿ ਕਉੜੈ ਤਨਿ ਰੋਗੁ ਜਮਾਇਆ॥ ਜੇ ਫਿਰਿ ਮਿਠਾ ਪੇੜੈ ਪਾਇ॥ ਤਉ ਕਉੜਤਣੁ ਚੂਕਸਿ ਮਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਵੈ ਸੋਇ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਪ੍ਰਾਪਤਿ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਜਿਨ ਕੈ ਹਿਰਦੈ ਮੈਲੁ ਕਪਟੁ ਹੈ ਬਾਹਰੁ ਧੋਵਾਇਆ॥ ਕੂੜੁ ਕਪਟੁ ਕਮਾਵਦੇ ਕੂੜੁ ਪਰਗਟੀ ਆਇਆ॥ ਅੰਦਰਿ ਹੋਇ ਸੁ ਨਿਕਲੈ ਨਹ ਛਪੈ ਛਪਾਇਆ॥ ਕੂੜੈ ਲਾਲਚਿ ਲਗਿਆ ਫਿਰਿ ਜੂਨੀ ਪਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਜੋ ਬੀਜੈ ਸੋ ਖਾਵਣਾ ਕਰਤੈ ਲਿਖਿ ਪਾਇਆ॥੧੫॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੨॥ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀ ਬੇਦਂੀ ਆਣੀ ਪਾਪੁ ਪੁੰਨੁ ਬੀਚਾਰੁ॥ ਦੇ ਦੇ ਲੈਣਾ ਲੈ ਲੈ ਦੇਣਾ ਨਰਕਿ ਸੁਰਗਿ ਅਵਤਾਰ॥ ਉਤਮ ਮਧਿਮ ਜਾਤੀਂ ਜਿਨਸੀ ਭਰਮਿ ਭਵੈ ਸੰਸਾਰੁ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ਤਤੁ ਵਖਾਣੀ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਵਿਚਿ ਆਈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਖੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਤੀ ਸੁਰਤਂੀ ਕਰਮਿ ਧਿਆਈ॥ ਹੁਕਮੁ ਸਾਜਿ ਹੁਕਮੈ ਵਿਚਿ ਰਖੈ ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਵੇਖੈ॥ ਨਾਨਕ ਅਗਹੁ ਹਉਮੈ ਤੁਟੈ ਤਾਂ ਕੋ ਲਿਖੀਐ ਲੇਖੈ॥੧॥ ਮਃ ੧॥ ਬੇਦੁ ਪੁਕਾਰੇ ਪੁੰਨੁ ਪਾਪੁ ਸੁਰਗ ਨਰਕ ਕਾ ਬੀਉ॥ ਜੋ ਬੀਜੈ ਸੋ ਉਗਵੈ ਖਾਂਦਾ ਜਾਣੈ ਜੀਉ॥ ਗਿਆਨੁ ਸਲਾਹੇ ਵਡਾ ਕਰਿ ਸਚੋ ਸਚਾ ਨਾਉ॥ ਸਚੁ ਬੀਜੈ ਸਚੁ ਉਗਵੈ<noinclude></noinclude> 8ge7nuvgqk9uj4qeexuroh0d9f95xgd 250 22672 241332 53793 2026-10-18T01:32:31Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 241332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੪੪}}</noinclude>ਦਰਗਹ ਪਾਈਐ ਥਾਉ॥ ਬੇਦੁ ਵਪਾਰੀ ਗਿਆਨੁ ਰਾਸਿ ਕਰਮੀ ਪਲੈ ਹੋਇ॥ ਨਾਨਕ ਰਾਸੀ ਬਾਹਰਾ ਲਦਿ ਨ ਚਲਿਆ ਕੋਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਨਿੰਮੁ ਬਿਰਖੁ ਬਹੁ ਸੰਚੀਐ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸੁ ਪਾਇਆ॥ ਬਿਸੀਅਰੁ ਮੰਤ੍ਰਿ ਵਿਸਾਹੀਐ ਬਹੁ ਦੂਧੁ ਪੀਆਇਆ॥ ਮਨਮੁਖੁ ਅਭਿੰਨੁ ਨ ਭਿਜਈ ਪਥਰੁ ਨਾਵਾਇਆ॥ ਬਿਖੁ ਮਹਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਸੰਚੀਐ ਬਿਖੁ ਕਾ ਫਲੁ ਪਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਸੰਗਤਿ ਮੇਲਿ ਹਰਿ ਸਭ ਬਿਖੁ ਲਹਿ ਜਾਇਆ॥੧੬॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੧॥ ਮਰਣਿ ਨ ਮੂਰਤੁ ਪੁਛਿਆ ਪੁਛੀ ਥਿਤਿ ਨ ਵਾਰੁ॥ ਇਕਨ੍ਹੀ ਲਦਿਆ ਇਕਿ ਲਦਿ ਚਲੇ ਇਕਨ੍ਹੀ ਬਧੇ ਭਾਰ॥ ਇਕਨ੍ਹਾ ਹੋਈ ਸਾਖਤੀ ਇਕਨ੍ਹਾ ਹੋਈ ਸਾਰ॥ ਲਸਕਰ ਸਣੈ ਦਮਾਮਿਆ ਛੁਟੇ ਬੰਕ ਦੁਆਰ॥ ਨਾਨਕ ਢੇਰੀ ਛਾਰੁ ਕੀ ਭੀ ਫਿਰਿ ਹੋਈ ਛਾਰ॥੧॥ ਮਃ ੧॥ ਨਾਨਕ ਢੇਰੀ ਢਹਿ ਪਈ ਮਿਟੀ ਸੰਦਾ ਕੋਟੁ॥ ਭੀਤਰਿ ਚੋਰੁ ਬਹਾਲਿਆ ਖੋਟੁ ਵੇ ਜੀਆ ਖੋਟੁ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਜਿਨ ਅੰਦਰਿ ਨਿੰਦਾ ਦੁਸਟੁ ਹੈ ਨਕ ਵਢੇ ਨਕ ਵਢਾਇਆ॥ ਮਹਾ ਕਰੂਪ ਦੁਖੀਏ ਸਦਾ ਕਾਲੇ ਮੁਹ ਮਾਇਆ॥ ਭਲਕੇ ਉਠਿ ਨਿਤ ਪਰ ਦਰਬੁ ਹਿਰਹਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਚੁਰਾਇਆ॥ ਹਰਿ ਜੀਉ ਤਿਨ ਕੀ ਸੰਗਤਿ ਮਤ ਕਰਹੁ ਰਖਿ ਲੇਹੁ ਹਰਿ ਰਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਪਇਐ ਕਿਰਤਿ ਕਮਾਵਦੇ ਮਨਮੁਖਿ ਦੁਖੁ ਪਾਇਆ॥੧੭॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੪॥ ਸਭੁ ਕੋਈ ਹੈ ਖਸਮ ਕਾ ਖਸਮਹੁ ਸਭੁ ਕੋ ਹੋਇ॥ ਹੁਕਮੁ ਪਛਾਣੈ ਖਸਮ ਕਾ ਤਾ ਸਚੁ ਪਾਵੈ ਕੋਇ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਪੁ ਪਛਾਣੀਐ ਬੁਰਾ ਨ ਦੀਸੈ ਕੋਇ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਐ ਸਹਿਲਾ ਆਇਆ ਸੋਇ॥੧॥ ਮਃ ੪॥ ਸਭਨਾ ਦਾਤਾ ਆਪਿ ਹੈ ਆਪੇ ਮੇਲਣਹਾਰੁ॥ ਨਾਨਕ ਸਬਦਿ ਮਿਲੇ ਨ ਵਿਛੁੜਹਿ ਜਿਨਾ ਸੇਵਿਆ ਹਰਿ ਦਾਤਾਰੁ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹਿਰਦੈ ਸਾਂਤਿ ਹੈ ਨਾਉ ਉਗਵਿ ਆਇਆ॥ ਜਪ ਤਪ ਤੀਰਥ ਸੰਜਮ ਕਰੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭ ਭਾਇਆ॥ ਹਿਰਦਾ ਸੁਧੁ ਹਰਿ ਸੇਵਦੇ ਸੋਹਹਿ ਗੁਣ ਗਾਇਆ॥ ਮੇਰੇ ਹਰਿ ਜੀਉ ਏਵੈ ਭਾਵਦਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਤਰਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮੇਲਿਅਨੁ ਹਰਿ ਦਰਿ ਸੋਹਾਇਆ॥੧੮॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੧॥ ਧਨਵੰਤਾ ਇਵ ਹੀ ਕਹੈ ਅਵਰੀ ਧਨ ਕਉ ਜਾਉ॥ ਨਾਨਕੁ ਨਿਰਧਨੁ ਤਿਤੁ ਦਿਨਿ ਜਿਤੁ ਦਿਨਿ ਵਿਸਰੈ ਨਾਉ॥੧॥ ਮਃ ੧॥ ਸੂਰਜੁ ਚੜੈ ਵਿਜੋਗਿ ਸਭਸੈ ਘਟੈ ਆਰਜਾ॥ ਤਨੁ ਮਨੁ ਰਤਾ ਭੋਗਿ ਕੋਈ ਹਾਰੈ ਕੋ ਜਿਣੈ॥ ਸਭੁ ਕੋ ਭਰਿਆ ਫੂਕਿ ਆਖਣਿ ਕਹਣਿ ਨ ਥੰਮ੍ਹੀਐ॥ ਨਾਨਕ ਵੇਖੈ ਆਪਿ ਫੂਕ ਕਢਾਏ ਢਹਿ ਪਵੈ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਸਤਸੰਗਤਿ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਹੈ ਜਿਥਹੁ ਹਰਿ<noinclude></noinclude> aiidhrb7qojaub1injnlbbuezdsmvwq 250 22677 241335 53801 2026-10-18T01:45:01Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 241335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੪੫}}</noinclude>ਪਾਇਆ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਘਟਿ ਚਾਨਣਾ ਆਨ੍ਹੇਰੁ ਗਵਾਇਆ॥ ਲੋਹਾ ਪਾਰਸਿ ਭੇਟੀਐ ਕੰਚਨੁ ਹੋਇ ਆਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਸਤਿਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ ਨਾਉ ਪਾਈਐ ਮਿਲਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ॥ ਜਿਨ੍ਹ ਕੈ ਪੋਤੈ ਪੁੰਨੁ ਹੈ ਤਿਨ੍ਹੀ ਦਰਸਨੁ ਪਾਇਆ॥੧੯॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੧॥ ਧ੍ਰਿਗੁ ਤਿਨਾ ਕਾ ਜੀਵਿਆ ਜਿ ਲਿਖਿ ਲਿਖਿ ਵੇਚਹਿ ਨਾਉ॥ ਖੇਤੀ ਜਿਨ ਕੀ ਉਜੜੈ ਖਲਵਾੜੇ ਕਿਆ ਥਾਉ॥ ਸਚੈ ਸਰਮੈ ਬਾਹਰੇ ਅਗੈ ਲਹਹਿ ਨ ਦਾਦਿ॥ ਅਕਲਿ ਏਹ ਨ ਆਖੀਐ ਅਕਲਿ ਗਵਾਈਐ ਬਾਦਿ॥ ਅਕਲੀ ਸਾਹਿਬੁ ਸੇਵੀਐ ਅਕਲੀ ਪਾਈਐ ਮਾਨੁ॥ ਅਕਲੀ ਪੜ੍ਹਿ ਕੈ ਬੁਝੀਐ ਅਕਲੀ ਕੀਚੈ ਦਾਨੁ॥ ਨਾਨਕੁ ਆਖੈ ਰਾਹੁ ਏਹੁ ਹੋਰਿ ਗਲਾਂ ਸੈਤਾਨੁ॥੧॥ ਮਃ ੨॥ ਜੈਸਾ ਕਰੈ ਕਹਾਵੈ ਤੈਸਾ ਐਸੀ ਬਨੀ ਜਰੂਰਤਿ॥ ਹੋਵਹਿ ਲਿੰਙ ਝਿੰਙ ਨਹ ਹੋਵਹਿ ਐਸੀ ਕਹੀਐ ਸੂਰਤਿ॥ ਜੋ ਓਸੁ ਇਛੇ ਸੋ ਫਲੁ ਪਾਏ ਤਾਂ ਨਾਨਕ ਕਹੀਐ ਮੂਰਤਿ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਿਰਖੁ ਹੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸਿ ਫਲਿਆ॥ ਜਿਸੁ ਪਰਾਪਤਿ ਸੋ ਲਹੈ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਮਿਲਿਆ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਭਾਣੈ ਜੋ ਚਲੈ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਰਲਿਆ॥ ਜਮਕਾਲੁ ਜੋਹਿ ਨ ਸਕਈ ਘਟਿ ਚਾਨਣੁ ਬਲਿਆ॥ ਨਾਨਕ ਬਖਸਿ ਮਿਲਾਇਅਨੁ ਫਿਰਿ ਗਰਭਿ ਨ ਗਲਿਆ॥੨੦॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੧॥ ਸਚੁ ਵਰਤੁ ਸੰਤੋਖੁ ਤੀਰਥੁ ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਇਸਨਾਨੁ॥ ਦਇਆ ਦੇਵਤਾ ਖਿਮਾ ਜਪਮਾਲੀ ਤੇ ਮਾਣਸ ਪਰਧਾਨ॥ ਜੁਗਤਿ ਧੋਤੀ ਸੁਰਤਿ ਚਉਕਾ ਤਿਲਕੁ ਕਰਣੀ ਹੋਇ॥ ਭਾਉ ਭੋਜਨੁ ਨਾਨਕਾ ਵਿਰਲਾ ਤ ਕੋਈ ਕੋਇ॥੧॥ ਮਹਲਾ ੩॥ ਨਉਮੀ ਨੇਮੁ ਸਚੁ ਜੇ ਕਰੈ॥ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧੁ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਉਚਰੈ॥ ਦਸਮੀ ਦਸੇ ਦੁਆਰ ਜੇ ਠਾਕੈ ਏਕਾਦਸੀ ਏਕੁ ਕਰਿ ਜਾਣੈ॥ ਦੁਆਦਸੀ ਪੰਚ ਵਸਗਤਿ ਕਰਿ ਰਾਖੈ ਤਉ ਨਾਨਕ ਮਨੁ ਮਾਨੈ॥ ਐਸਾ ਵਰਤੁ ਰਹੀਜੈ ਪਾਡੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੁ ਸਿਖ ਕਿਆ ਦੀਜੈ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਭੂਪਤਿ ਰਾਜੇ ਰੰਗ ਰਾਇ ਸੰਚਹਿ ਬਿਖੁ ਮਾਇਆ॥ ਕਰਿ ਕਰਿ ਹੇਤੁ ਵਧਾਇਦੇ ਪਰ ਦਰਬੁ ਚੁਰਾਇਆ॥ ਪੁਤ੍ਰ ਕਲਤ੍ਰ ਨ ਵਿਸਹਹਿ ਬਹੁ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਗਾਇਆ॥ ਵੇਖਦਿਆ ਹੀ ਮਾਇਆ ਧੁਹਿ ਗਈ ਪਛੁਤਹਿ ਪਛੁਤਾਇਆ॥ ਜਮ ਦਰਿ ਬਧੇ ਮਾਰੀਅਹਿ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਾਇਆ॥੨੧॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੧॥ ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣਾ ਗਾਵੈ ਗੀਤ॥ ਭੁਖੇ ਮੁਲਾਂ ਘਰੇ ਮਸੀਤਿ॥ ਮਖਟੂ ਹੋਇ ਕੈ ਕੰਨ ਪੜਾਏ॥ ਫਕਰੁ ਕਰੇ ਹੋਰੁ ਜਾਤਿ ਗਵਾਏ॥ ਗੁਰੁ ਪੀਰੁ ਸਦਾਏ ਮੰਗਣ ਜਾਇ॥ ਤਾ ਕੈ ਮੂਲਿ ਨ ਲਗੀਐ ਪਾਇ॥ ਘਾਲਿ ਖਾਇ ਕਿਛੁ ਹਥਹੁ ਦੇਇ॥ ਨਾਨਕ ਰਾਹੁ ਪਛਾਣਹਿ ਸੇਇ॥੧॥<noinclude></noinclude> 5ezpo63kloiizp2sx3j9oew3ibsjhlx 250 22682 241337 53806 2026-10-18T02:00:29Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 241337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੪੬}}</noinclude>ਮਃ ੧॥ ਮਨਹੁ ਜਿ ਅੰਧੇ ਕੂਪ ਕਹਿਆ ਬਿਰਦੁ ਨ ਜਾਣਨ੍ਹੀ॥ ਮਨਿ ਅੰਧੈ ਊਂਧੈ ਕਵਲਿ ਦਿਸਨ੍ਹਿ ਖਰੇ ਕਰੂਪ॥ ਇਕਿ ਕਹਿ ਜਾਣਹਿ ਕਹਿਆ ਬੁਝਹਿ ਤੇ ਨਰ ਸੁਘੜ ਸਰੂਪ॥ ਇਕਨਾ ਨਾਦ ਨ ਬੇਦ ਨ ਗੀਅ ਰਸੁ ਰਸ ਕਸ ਨ ਜਾਣੰਤਿ॥ ਇਕਨਾ ਸੁਧਿ ਨ ਬੁਧਿ ਨ ਅਕਲਿ ਸਰ ਅਖਰ ਕਾ ਭੇਉ ਨ ਲਹੰਤਿ॥ ਨਾਨਕ ਸੇ ਨਰ ਅਸਲਿ ਖਰ ਜਿ ਬਿਨੁ ਗੁਣ ਗਰਬੁ ਕਰੰਤਿ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਭ ਪਵਿਤੁ ਹੈ ਧਨੁ ਸੰਪੈ ਮਾਇਆ॥ ਹਰਿ ਅਰਥਿ ਜੋ ਖਰਚਦੇ ਦੇਂਦੇ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ॥ ਜੋ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਦੇ ਤਿਨ ਤੋਟਿ ਨ ਆਇਆ॥ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਨਦਰੀ ਆਵਦਾ ਮਾਇਆ ਸੁਟਿ ਪਾਇਆ॥ ਨਾਨਕ ਭਗਤਾਂ ਹੋਰੁ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵਈ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਸਮਾਇਆ॥੨੨॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੪॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਨਿ ਸੇ ਵਡਭਾਗੀ॥ ਸਚੈ ਸਬਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾ ਏਕ ਲਿਵ ਲਾਗੀ॥ ਗਿਰਹ ਕੁਟੰਬ ਮਹਿ ਸਹਜਿ ਸਮਾਧੀ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮਿ ਰਤੇ ਸੇ ਸਚੇ ਬੈਰਾਗੀ॥੧॥ ਮਃ ੪॥ ਗਣਤੈ ਸੇਵ ਨ ਹੋਵਈ ਕੀਤਾ ਥਾਇ ਨ ਪਾਇ॥ ਸਬਦੈ ਸਾਦੁ ਨ ਆਇਓ ਸਚਿ ਨ ਲਗੋ ਭਾਉ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪਿਆਰਾ ਨ ਲਗਈ ਮਨਹਠਿ ਆਵੈ ਜਾਇ॥ ਜੇ ਇਕ ਵਿਖ ਅਗਾਹਾ ਭਰੇ ਤਾਂ ਦਸ ਵਿਖਾਂ ਪਿਛਾਹਾ ਜਾਇ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵਾ ਚਾਕਰੀ ਜੇ ਚਲਹਿ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਇ॥ ਆਪੁ ਗਵਾਇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੋ ਮਿਲੇ ਸਹਜੇ ਰਹੈ ਸਮਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਤਿਨ੍ਹਾ ਨਾਮੁ ਨ ਵੀਸਰੈ ਸਚੇ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਖਾਨ ਮਲੂਕ ਕਹਾਇਦੇ ਕੋ ਰਹਣੁ ਨ ਪਾਈ॥ ਗੜ੍ਹ ਮੰਦਰ ਗਚ ਗੀਰੀਆ ਕਿਛੁ ਸਾਥਿ ਨ ਜਾਈ॥ ਸੋਇਨ ਸਾਖਤਿ ਪਉਣ ਵੇਗ ਧ੍ਰਿਗੁ ਧ੍ਰਿਗੁ ਚਤੁਰਾਈ॥ ਛਤੀਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਰਕਾਰ ਕਰਹਿ ਬਹੁ ਮੈਲੁ ਵਧਾਈ॥ ਨਾਨਕ ਜੋ ਦੇਵੈ ਤਿਸਹਿ ਨ ਜਾਣਨ੍ਹੀ ਮਨਮੁਖਿ ਦੁਖੁ ਪਾਈ॥੨੩॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੩॥ ਪੜ੍ਹਿ ਪੜ੍ਹਿ ਪੰਡਿਤ ਮੋੁਨੀ ਥਕੇ ਦੇਸੰਤਰ ਭਵਿ ਥਕੇ ਭੇਖਧਾਰੀ॥ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਨਾਉ ਕਦੇ ਨ ਪਾਇਨਿ ਦੁਖੁ ਲਾਗਾ ਅਤਿ ਭਾਰੀ॥ ਮੂਰਖ ਅੰਧੇ ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ਸੇਵਹਿ ਮਾਇਆ ਕੈ ਬਿਉਹਾਰੀ॥ ਅੰਦਰਿ ਕਪਟੁ ਉਦਰੁ ਭਰਣ ਕੈ ਤਾਈ ਪਾਠ ਪੜਹਿ ਗਾਵਾਰੀ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵੇ ਸੋ ਸੁਖੁ ਪਾਏ ਜਿਨ ਹਉਮੈ ਵਿਚਹੁ ਮਾਰੀ॥ ਨਾਨਕ ਪੜਣਾ ਗੁਨਣਾ ਇਕੁ ਨਾਉ ਹੈ ਬੂਝੈ ਕੋ ਬੀਚਾਰੀ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਨਾਂਗੇ ਆਵਣਾ ਨਾਂਗੇ ਜਾਣਾ ਹਰਿ ਹੁਕਮੁ ਪਾਇਆ ਕਿਆ ਕੀਜੈ॥ ਜਿਸ ਕੀ ਵਸਤੁ ਸੋਈ ਲੈ ਜਾਇਗਾ ਰੋਸੁ ਕਿਸੈ ਸਿਉ ਕੀਜੈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਵੈ ਸੁ ਭਾਣਾ ਮੰਨੇ ਸਹਜੇ ਹਰਿ ਰਸੁ ਪੀਜੈ॥ ਨਾਨਕ ਸੁਖਦਾਤਾ ਸਦਾ ਸਲਾਹਿਹ ਰਸਨਾ ਰਾਮ<noinclude></noinclude> 8rrr48p7scv70948rriwhejfab02g9d 250 22687 241338 53811 2026-10-18T02:15:09Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 241338 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੧੨੪੭}}</noinclude>ਰਵੀਜੈ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਗੜ੍ਹਿ ਕਾਇਆ ਸੀਗਾਰ ਬਹੁ ਭਾਂਤਿ ਬਣਾਈ॥ ਰੰਗ ਪਰੰਗ ਕਤੀਫਿਆ ਪਹਿਰਹਿ ਧਰ ਮਾਈ॥ ਲਾਲ ਸੁਪੇਦ ਦੁਲੀਚਿਆ ਬਹੁ ਸਭਾ ਬਣਾਈ॥ ਦੁਖੁ ਖਾਣਾ ਦੁਖੁ ਭੋਗਣਾ ਗਰਬੈ ਗਰਬਾਈ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਨ ਚੇਤਿਓ ਅੰਤਿ ਲਏ ਛਡਾਈ॥੨੪॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੩॥ ਸਹਜੇ ਸੁਖਿ ਸੁਤੀ ਸਬਦਿ ਸਮਾਇ॥ ਆਪੇ ਪ੍ਰਭਿ ਮੇਲਿ ਲਈ ਗਲਿ ਲਾਇ॥ ਦੁਬਿਧਾ ਚੂਕੀ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ॥ ਅੰਤਰਿ ਨਾਮੁ ਵਸਿਆ ਮਨਿ ਆਇ॥ ਸੇ ਕੰਠਿ ਲਾਏ ਜਿ ਭੰਨਿ ਘੜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਜੋ ਧੁਰਿ ਮਿਲੇ ਸੇ ਹੁਣਿ ਆਣਿ ਮਿਲਾਇ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਜਿਨ੍ਹੀ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿਆ ਕਿਆ ਜਪੁ ਜਾਪਹਿ ਹੋਰਿ॥ ਬਿਸਟਾ ਅੰਦਰਿ ਕੀਟ ਸੇ ਮੁਠੈ ਧੰਧੈ ਚੋਰਿ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਨ ਵੀਸਰੈ ਝੂਠੇ ਲਾਲਚ ਹੋਰਿ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਨਾਮੁ ਸਲਾਹਨਿ ਨਾਮੁ ਮੰਨਿ ਅਸਥਿਰੁ ਜਗਿ ਸੋਈ॥ ਹਿਰਦੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਚਿਤਵੈ ਦੂਜਾ ਨਹੀ ਕੋਈ॥ ਰੋਮਿ ਰੋਮਿ ਹਰਿ ਉਚਰੈ ਖਿਨੁ ਖਿਨੁ ਹਰਿ ਸੋਈ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਨਮੁ ਸਕਾਰਥਾ ਨਿਰਮਲੁ ਮਲੁ ਖੋਈ॥ ਨਾਨਕ ਜੀਵਦਾ ਪੁਰਖੁ ਧਿਆਇਆ ਅਮਰਾ ਪਦੁ ਹੋਈ॥੨੫॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿਆ ਬਹੁ ਕਰਮ ਕਮਾਵਹਿ ਹੋਰਿ॥ ਨਾਨਕ ਜਮ ਪੁਰਿ ਬਧੇ ਮਾਰੀਅਹਿ ਜਿਉ ਸੰਨ੍ਹੀ ਉਪਰਿ ਚੋਰ॥੧॥ ਮਃ ੫॥ ਧਰਤਿ ਸੁਹਾਵੜੀ ਆਕਾਸੁ ਸੁਹੰਦਾ ਜਪੰਦਿਆ ਹਰਿ ਨਾਉ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਵਿਹੂਣਿਆ ਤਿਨ੍ਹ ਤਨ ਖਾਵਹਿ ਕਾਉ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਨਾਮੁ ਸਲਾਹਨਿ ਭਾਉ ਕਰਿ ਨਿਜ ਮਹਲੀ ਵਾਸਾ॥ ਓਇ ਬਾਹੁੜਿ ਜੋਨਿ ਨ ਆਵਨੀ ਫਿਰਿ ਹੋਹਿ ਨ ਬਿਨਾਸਾ॥ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਰੰਗਿ ਰਵਿ ਰਹੇ ਸਭ ਸਾਸ ਗਿਰਾਸਾ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਰੰਗੁ ਕਦੇ ਨ ਉਤਰੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਰਗਾਸਾ॥ ਓਇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਿ ਕੈ ਮੇਲਿਅਨੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਪਾਸਾ॥੨੬॥ ਸਲੋਕ ਮਃ ੩॥ ਜਿਚਰੁ ਇਹੁ ਮਨੁ ਲਹਰੀ ਵਿਚਿ ਹੈ ਹਉਮੈ ਬਹੁਤੁ ਅਹੰਕਾਰੁ॥ ਸਬਦੈ ਸਾਦੁ ਨ ਆਵਈ ਨਾਮਿ ਨ ਲਗੈ ਪਿਆਰੁ॥ ਸੇਵਾ ਥਾਇ ਨ ਪਵਈ ਤਿਸ ਕੀ ਖਪਿ ਖਪਿ ਹੋਇ ਖੁਆਰੁ॥ ਨਾਨਕ ਸੇਵਕੁ ਸੋਈ ਆਖੀਐ ਜੋ ਸਿਰੁ ਧਰੇ ਉਤਾਰਿ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਕਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨਿ ਲਏ ਸਬਦੁ ਰਖੈ ਉਰ ਧਾਰਿ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਸੋ ਜਪੁ ਤਪੁ ਸੇਵਾ ਚਾਕਰੀ ਜੋ ਖਸਮੈ ਭਾਵੈ॥ ਆਪੇ ਬਖਸੇ ਮੇਲਿ ਲਏ ਆਪਤੁ ਗਵਾਵੈ॥ ਮਿਲਿਆ ਕਦੇ ਨ ਵੀਛੁੜੈ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਵੈ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਸੋ ਬੁਝਸੀ ਜਿਸੁ ਆਪਿ ਬੁਝਾਵੈ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਸਭੁ ਕੋ ਲੇਖੇ ਵਿਚਿ ਹੈ ਮਨਮੁਖੁ ਅਹੰਕਾਰੀ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਕਦੇ ਨ ਚੇਤਈ ਜਮਕਾਲੁ<noinclude></noinclude> rfc9v2fv1stodmdrl86u420g52cxcj4 10 28319 241105 172586 2026-10-17T14:17:55Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241105 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:Block center/styles.css" /><div class="wst-block-center {{{class|}}}" {{optional style | width = {{#if:{{{width|}}}|{{{width}}}|fit-content}}<!--here because it's not allowed in the stylesheet; can't do {{{width|fit-content}}} because it's a pass-through parameter--> | height = {{{height|}}} | text-align = {{{talign|{{{align|}}}}}} | text-align-last = {{{talign-last|{{{align-last|}}}}}} | max-width = {{{max-width|}}} | style = {{{style|}}} }}>{{#if:{{{title|}}}|<div class="wst-block-center-title">{{{title}}}</div>[[Category:Pages using center block with title parameter]]|}}<!-- -->{{#if:{{{height|}}}|[[Category:Pages using center block with height parameter]]}}<!-- -->{{#if:{{{width|}}}|[[Category:Pages using center block with width parameter]]}}<!-- -->{{#if:{{{max-width|}}}|[[Category:Pages using center block with max-width parameter]]}}<!-- -->{{#if:{{{align|}}}{{{talign|}}}|[[Category:Pages using center block with align parameter]]}}<!-- -->{{#if:{{{align-last|}}}{{{talign-last|}}}|[[Category:Pages using center block with align-last parameter]]}}<!-- -->{{#if:{{{style|}}}|[[Category:Pages using center block with style parameter]]}}<!-- -->{{#if:{{{class|}}}|[[Category:Pages using center block with class parameter]]}}<!-- --><noinclude>{{div end}}{{documentation}}</noinclude> 65w3hqmwhax1mc136133j5iit0txwtw 252 33689 241319 114563 2026-10-17T16:29:34Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241319 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q141756973 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=yes |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to4=- 5=ਕਵਰ 6=2 21to24=- /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Header_even= |Header_odd= |Footer= |Footer_even= |Footer_odd= |tmplver= }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸੇ]] obw66dvb37tmk3e3ckd08g1zwg60q03 252 48433 241413 163746 2026-10-18T11:29:33Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241413 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q141762818 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=yes |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਟਾਈਟਲ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="ਟਾਈਟਲ" 4="ਅੱਧਾ ਟਾਈਟਲ" 5="ਸਮਰਪਣ" 6="ਤਸਵੀਰ" 7="7" 10to11="ਤਤਕਰਾ" 12="-" /> |Volumes= |Remarks={{ਪੰਨਾ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਗ -1.pdf/10}}{{ਪੰਨਾ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਗ -1.pdf/11}} |Width= |Header= |Header_even= |Header_odd= |Footer={{rh|||{{{pagenum}}}}} |Footer_even= |Footer_odd= |tmplver= }} 9v3e7ud4m2x5zxby359x4di0aiq6na2 252 48441 241412 223351 2026-10-18T11:27:47Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241412 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q141762853 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=yes |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਟਾਈਟਲ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="ਟਾਈਟਲ" 4="ਅੱਧਾ ਟਾਈਟਲ" 5="ਸਮਰਪਣ" 6="ਤਸਵੀਰ" 7="7" 10to11="ਤਤਕਰਾ" 12="-" 13="13" /> |Volumes= |Remarks={{ਪੰਨਾ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਗ -2.pdf/10}}{{ਪੰਨਾ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਗ -2.pdf/11}} |Width= |Header= |Header_even= |Header_odd= |Footer={{rh|||{{{pagenum}}}}} |Footer_even= |Footer_odd= |tmplver= }} p7m1d00snvh815g801zshjmv5bcaqig 252 48442 241411 163751 2026-10-18T11:26:08Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241411 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q141762894 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਟਾਈਟਲ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="ਟਾਈਟਲ" 4="ਅੱਧਾ ਟਾਈਟਲ" 5="ਸਮਰਪਣ" 6="ਤਸਵੀਰ" 7="7" 10to11="ਤਤਕਰਾ" 12="-" 13="13" /> |Volumes= |Remarks={{ਪੰਨਾ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਗ -3.pdf/10}}{{ਪੰਨਾ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਗ -3.pdf/11}} |Width= |Header= |Header_even= |Header_odd= |Footer={{rh|||{{{pagenum}}}}} |Footer_even= |Footer_odd= |tmplver= }} s3tj1ul4qftyclxv6a85ttchxzg8dpr 252 48443 241410 222813 2026-10-18T11:23:30Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241410 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q141762890 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=check |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਟਾਈਟਲ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="ਟਾਈਟਲ" 4="ਅੱਧਾ ਟਾਈਟਲ" 5="ਸਮਰਪਣ" 6="ਤਸਵੀਰ" 7="7" 10to11="ਤਤਕਰਾ" 12="-" 13="13" /> |Volumes= |Remarks={{ਪੰਨਾ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਗ -4.pdf/10}}{{ਪੰਨਾ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਗ -4.pdf/11}} |Width= |Header= |Header_even= |Header_odd= |Footer={{rh|||{{{pagenum}}}}} |Footer_even= |Footer_odd= |tmplver= }} 37jnr69e7yligisbxtf402vqq7s0dty 252 48444 241409 163750 2026-10-18T11:21:08Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241409 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q141762893 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=T |Transclusion=check |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਟਾਈਟਲ" 2="ਕੋਲੋਫੋਨ" 3="ਟਾਈਟਲ" 4="ਅੱਧਾ ਟਾਈਟਲ" 5="ਸਮਰਪਣ" 6="ਤਸਵੀਰ" 7="7" 10to11="ਤਤਕਰਾ" 12="-" 13="13" /> |Volumes= |Remarks={{ਪੰਨਾ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਗ -5.pdf/10}}{{ਪੰਨਾ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਗ -5.pdf/11}} |Width= |Header= |Header_even= |Header_odd= |Footer={{rh|||{{{pagenum}}}}} |Footer_even= |Footer_odd= |tmplver= }} 19ylwq1vr8evquy029a6xe8k4o8gkuy 10 56051 241106 204090 2026-10-17T14:18:30Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241106 wikitext text/x-wiki {{documentation subpage}}{{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Block center|{{template shortcut|bc}}}} {{uses TemplateStyles|Template:{{ROOTPAGENAME}}/styles.css}} {{div-based-template|class={{#ifeq:{{ROOTPAGENAME}}|Block center|.wst-block-center|.wst-center-block}}}} {{#switch:{{PAGENAME}} |Center block/s|Center block/s/sandbox={{high use|39845}} |Center block|Center block/sandbox={{high use|22552}} |Block center/s|Block center/s/sandbox={{high use|233347}} |Block center|Block center/sandbox|#default={{high use|125207}} }} ==Usage== This template places a block of text in the center of the page, without affecting the text alignment within that block. {{tl|bc}} is a shorter form of this template that redirects here. ===Comparison of {{tl|Block center}} and {{tl|Center}}=== This template retains the current text alignment (usually left), but moves the entire block of text into the center. To change to centered text alignment, use {{tl|center}} instead. '''Blockcenter''': {{{{ROOTPAGENAME}}|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.<br/> Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa.}} '''Center''': {{center|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.<br/> Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa.}} ===Parameters=== All parameters are optional except for the text. * {{parameter|1}}, {{parameter|text}}, {{parameter|body}}: the text to be placed centrally as a block. * {{parameter|title}}: title of the block. * {{parameter|width}}: the width of the block (needs units which are valid CSS units). * {{parameter|max-width}}: the maximum width of the block (needs units which are valid CSS units). * {{parameter|height}}: the height of the block (needs units which are valid CSS units). Use adds pages to [[:Category:Pages using center block with height parameter]]. * {{parameter|align}}: the text alignment within the block. One of <code>left</code>, <code>right</code>, <code>center</code>, <code>justify</code>; default is unspecified and so inherits from the parent. * {{parameter|align-last}}: the text alignment of last line within the block. One of <code>left</code>, <code>right</code>, <code>center</code>, <code>justify</code>; default is unspecified and so inherits from the parent. * {{parameter|class}}: additional CSS classes, which can be used in conjunction with [[Help:Page styles|index CSS]]. The classes <code>wst-block-center</code> and <code>wst-block-center-title</code> are always applied to the block and the title respectively. * {{parameter|style}}: additional CSS styles (prefer a class if the style is re-used within a work). ===={{parameter|title}}==== Where there is a need to give the title of the work, an optional "title" parameter can be used. Sometimes this is will center the title better than a stand-alone line will; other times not - it usually depends on if a fixed width (next example) is forced or not. {{doc example/s}} <pre>{{block center|title=Lorem Ipsum|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.<br/> Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa.}}</pre> {{Block center|title=Lorem Ipsum|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.<br/> Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa.}} {{doc example/e}} ===={{parameter|width}}==== Where there is a requirement to fix the width of the block, an optional "width" parameter can be used. Sometimes this is required to force a wider width when line wrap occurs. {{doc example/s}} <pre>{{block center|width=25em|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.<br/> Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa.}}</pre> {{Block center|width=25em|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.<br/> Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa.}} {{doc example/e}} For exactly the same "spacing" as rendered by normal paragraph(s) before and/or after the template-inserted content: {{doc example/s}} <pre><p>By clicking the “Save page” button, you are agreeing to the Terms of Use, the Privacy Policy, and you irrevocably agree to release your contribution under the CC-BY-SA 3.0 License and the GFDL. You agree that a hyperlink or URL is sufficient attribution under the Creative Commons license.</p> {{block center|width=25em|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.<br> Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa.}} <p>Text is available under the Creative Commons Attribution-Share Alike License; additional terms may apply. By using this site, you agree to the Terms of Use and Privacy Policy.</p></pre> <p>By clicking the “Save page” button, you are agreeing to the Terms of Use, the Privacy Policy, and you irrevocably agree to release your contribution under the CC-BY-SA 3.0 License and the GFDL. You agree that a hyperlink or URL is sufficient attribution under the Creative Commons license.</p> {{bc|width=25em|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.<br> Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa.}} <p>Text is available under the Creative Commons Attribution-Share Alike License; additional terms may apply. By using this site, you agree to the Terms of Use and Privacy Policy.</p> {{doc example/e}} Note: this will force the width even when the page is narrower than the given width, up to the maximum specified by {{parameter|max-width}}, or 100% if that's not given. Note: generally, <em>avoid using percentages</em>, as this will probably be unreasonably narrow on small screens. If the content is text, prefer text-relative CSS units, such as ''em''. See [[H:PXWIDTH]] for more details. ===={{parameter|max-width}}==== This parameter provides a <em>maximum</em> width for the block, such that no matter how wide the parent container, the centered block will be no wider than this. Very often, this is a better choice than {{parameter|width}}, because it allows content to shrink on smaller screens like e-readers. {{doc example/s}} <pre>{{block center|max-width=15em|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna}}</pre> {{block center|max-width=15em|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna}} {{doc example/e}} However, if the parent container is <em>smaller</em> that this value, the block will shrink as normal: {{doc example/s}} <pre><div style="width:10em; margin:auto;"> {{block center|max-width=15em| Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit }} </div></pre> <div style="width:10em; margin:auto;"> {{Block center|max-width=15em| Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit }} </div> {{doc example/e}} The two parameters can be combined. In this case, the width will be set according to the {{parameter|width}} parameter on small screens (below the max-width value), and then will be limited to the {{parameter|max-width}} value on large screens. Note that the width value has to change according to the parent size, so it's normally a percentage value (often 100%). This is useful when there are floated blocks that don't cause the block to expand to the correct width, but where it's still desirable for the block to shrink on smaller screens: {{doc example/s}} <pre><div style="width:100%; border:1px dashed green;"> {{block center|max-width=40em|width=100% |Wide parent: max-width of 40em applies.{{-}}{{float right|''Text on the right.''}} }} </div></pre> <div style="width:100%; border:1px dashed green;"> {{Block center|max-width=40em|width=100% |Wide parent: max-width of 40em applies.{{-}}{{float right|''Text on the right.''}} }} </div> {{doc example/e}} {{doc example/s}} <pre><div style="width:30em; margin:auto; border:1px dashed green;"> {{block center|max-width=40em|width=100% |Narrow parent: 100% width{{-}}{{float right|''Text on the right.''}} }} </div></pre> <div style="width:30em; margin:auto; border:1px dashed green;"> {{Block center|max-width=40em|width=100% |Narrow parent: 100% width{{-}}{{float right|''Text on the right.''}} }} </div> {{doc example/e}} ===={{parameter|height}}==== {{doc example/s}} <pre>{{block center|height=15em|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.<br> Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa.}}</pre> {{Block center|height=15em|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.<br> Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa.}} {{doc example/e}} ===={{parameter|align}}==== The text alignment within the (overall) centered block may be controlled using this parameter. {{doc example/s}} <pre>{{block center|align=right|<poem> Lorem ipsum dolor sit amet, {{gap}}consectetuer adipiscing elit. Aenean commodo ligula eget dolor; {{gap}}Aenean massa. </poem>}}</pre> {{Block center|align=right|<poem> Lorem ipsum dolor sit amet, {{gap}}consectetuer adipiscing elit. Aenean commodo ligula eget dolor; {{gap}}Aenean massa. </poem>}} {{doc example/e}} ===={{parameter|style}}==== Where there is a need to specify the style of the text, an optional "style" parameter can be used. This parameter takes the same style attributes that can be set for any table. {{doc example/s}} <pre>{{block center|style=font-style:italic|<poem> Lorem ipsum dolor sit amet, {{gap}}consectetuer adipiscing elit. Aenean commodo ligula eget dolor; {{gap}}Aenean massa. </poem>}}</pre> {{Block center|style=font-style:italic|<poem> Lorem ipsum dolor sit amet, {{gap}}consectetuer adipiscing elit. Aenean commodo ligula eget dolor; {{gap}}Aenean massa. </poem>}} {{doc example/e}} For slightly larger "spacing" between normal paragraph(s) before &/or after the template-inserted content: {{doc example/s}} <pre><p>By clicking the “Save page” button, you are agreeing to the Terms of Use, the Privacy Policy, and you irrevocably agree to release your contribution under the CC-BY-SA 3.0 License and the GFDL. You agree that a hyperlink or URL is sufficient attribution under the Creative Commons license.</p> {{block center|style=max-width:25em|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.<br> Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa.}} <p>Text is available under the Creative Commons Attribution-Share Alike License; additional terms may apply. By using this site, you agree to the Terms of Use and Privacy Policy.</p></pre> <p>By clicking the “Save page” button, you are agreeing to the Terms of Use, the Privacy Policy, and you irrevocably agree to release your contribution under the CC-BY-SA 3.0 License and the GFDL. You agree that a hyperlink or URL is sufficient attribution under the Creative Commons license.</p> {{Block center|style=max-width:25em|Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit.<br> Aenean commodo ligula eget dolor. Aenean massa.}} <p>Text is available under the Creative Commons Attribution-Share Alike License; additional terms may apply. By using this site, you agree to the Terms of Use and Privacy Policy.</p> {{doc example/e}} ===Spanning multiple pages=== If you use many separate block centers you will find that every page has a slightly different alignment; however, this template cannot be left "dangling" and closed on another page to create one big block center. If you have a multipage block center, you can use {{tl|Block center/s}} and {{tl|Block center/e}} to open and close it on each page. Every page must have one of each, one at the start and one at the end. However, you may place one or both of them in the header or footer, so they will not be transcluded to the main namespace. When the pages are all transcluded, you will end up with just one {{tl|Block center/s}} and just one {{tl|Block center/e}} at the start and end of the section, respectively. See [[Help:Page breaks]] for more information. ====First page==== '''Header''' Nothing is required in the header '''Body''' <pre>{{block center/s}}</pre> Start of the block center text. Contents of the block center goes here. '''Footer''' <pre>{{block center/e}}</pre> ====Middle pages==== '''Header''' <pre>{{block center/s}}</pre> '''Body''' Contents of the block center go here; this continues the previous page. '''Footer''' <pre>{{block center/e}}</pre> ====Last page==== '''Header''' <pre>{{block center/s}}</pre> '''Body''' Contents of the block center go here; this continues the previous page. Last bit of block center text. <pre>{{block center/e}}</pre> '''Footer''' Nothing is required in the footer of the last page. == Tracking categories == * [[:Category:Pages using center block with title parameter]] * [[:Category:Pages using center block with style parameters]] ** [[:Category:Pages using center block with class parameter]] ** [[:Category:Pages using center block with height parameter]] ** [[:Category:Pages using center block with width parameter]] ** [[:Category:Pages using center block with max-width parameter]] ** [[:Category:Pages using center block with align parameter]] ** [[:Category:Pages using center block with align-last parameter]] ** [[:Category:Pages using center block with style parameter]] ==See also== * {{tl|block left}} * {{tl|block right}}<includeonly> [[Category:Formatting templates]] [[Category:Templates applying classes for page styles]] </includeonly> == TemplateData == {{templatedata header}} <templatedata> { "params": { "class": { "label": "class", "description": "Additional CSS classes, which can be used in conjunction with index CSS", "type": "line" }, "width": { "label": "width", "description": "The width of the block (needs units which are valid CSS units)", "type": "line" }, "align": { "aliases": [ "talign" ], "label": "align", "description": "The text alignment within the block", "suggestedvalues": [ "left", "center", "right", "justify" ], "type": "line", "default": "inherit" }, "align-last": { "aliases": [ "talign-last" ], "label": "align-last", "description": "The text alignment of the last line within the block", "suggestedvalues": [ "left", "center", "right", "justify" ], "type": "line", "default": "inherit" }, "max-width": { "type": "line", "description": "The maximum width of the block (needs units which are valid CSS units)" }, "style": { "label": "style", "description": "Additional CSS styles", "type": "line" }, "title": { "label": "title", "description": "Title of the block", "type": "content" }, "height": { "type": "line", "description": "The height of the block (needs units which are valid CSS units)" }, "text": { "aliases": [ "1", "body" ], "description": "Content to place in a centered block", "type": "content", "required": true } }, "format": "block", "description": "Render content in a centered block", "paramOrder": [ "text", "title", "class", "height", "width", "max-width", "align", "align-last", "style" ] } </templatedata> pft8j6cx3093d3a33kqhvwcvsdx8ujc 252 69224 241350 206610 2026-10-18T06:15:15Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241350 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q141761418 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=V |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="2" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Header_even= |Header_odd= |Footer= |Footer_even= |Footer_odd= |tmplver= }} o0rc5sp08stli3r5csu786oyxccckvv 250 71584 241354 232805 2026-10-18T06:26:18Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude> ੴਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਅਥ ਜੰਞ ਛੁਡਾਵਣੀ ਕ੍ਰਿਤ ਸਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ " ਕਬਿਤੁ ਦੇਵੀ ਮਾਤਾ ਈਸਰੀ ਕਵੀ ਸਰੀਬਖਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਧਿਆਵੈ ਬਰ ਪਾਵੈ ਜੋਤਾਂ ਵਾਲੀਏ" ਦੁਧ ਪੁਤ ਦੋਲਤ ਦਵਾਬੇ ਨੰਗੇਆਂ ਭੁਖਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਕਾਜ ਸੇਵੀਏ ਮੁਰਾਦ ਸੋਈ ਪਾਲੀਏ‌"ਮੋਰ ਤੇ ਚਕੋਰ ਤੇਰੇ ਭਮਨ ਲਟਕ ਰਹੇ ਵਜਨ ਨਗਾਰੇ ਨਾਦ ਨੌਬਤਾ ਘੰਡਾਲੀਏ ਚਰਨ ਸਰਨ ਆਨ ਗਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਦੇਹੁ ਦਾਨ ਦਾਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ ਨ ਬਹਾਲੀਏ॥੧॥ 'ਦੋ:'ਚੜੀ ਬਰਾਤ ਮਿਹਰਾਜ ਦੀ ਢੁਕੀ ਲੋਗੌਬਾਲ॥ ਚੜੇ ਬਰਾਤੀ ਬੰਬਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਥੇ ਨਾਲ।੨॥ ਕੁੜੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀ ਮੋਟੀ ਨਾਰ॥ ਬੰਨੀ ਜੰਝ ਖਲੋਤਿਆ ਛਡੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ।੩॥, ਸੁੰਦ੍ਰ ਖੂਬਾ ਲਾਡਲੀ ਸਹੇਲੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰਦਾਰ ॥ ਪੈਰ ਬਰਾਬਰ ਪਦਮਨੀ ਨਾਮ ਨਰੈਣੀ ਨਾਰ ।੪।ਕ:॥ਇਕ ਨਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾਰੀ ਉਤੇ ਕੋਠੇ ਦੇ ਪੁਰ<noinclude></noinclude> 473jzmf0u80r8v4aethfe8nfsn878u9 250 71585 241352 232802 2026-10-18T06:25:08Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ashwinder sangrur" /></noinclude>{{center|{{xxx-larger|ਪਤਲ}}}} {{center|{{xx-larger|ਕ੍ਰਿਤ ਕਵਿ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ}}}} {{Css image crop |Image = ਪਤਲ_-_ਭਗਵਾਨ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 1 |bSize = 420 |cWidth = 290 |cHeight = 291 |oTop = 188 |oLeft = 51 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਸ ਪਤਲ ਕੇ ਛਾਪਨੇ ਕੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਪੰਡਿਤ ਰਿਖੀ ਰਾਮ ਕੋ ਦੀ ਗਈ ਹੈ ਬਗੈਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਪੰਡਿਤ ਕੇ ਕੋਈ ਇਸਕੇ ਛਾਪਨੇ ਕਾ ਇਰਾਦਾ ਨ ਕ੍ਰੇ ਹਾਂ ਪੰਡਿਤ ਸੇ ਲੇ ਲੇਂ ਸੰ ੧੮੯੧</poem>}} {{center|ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੇਸ ਲੁਦੇਹਾਣੇ ਮੈ ਪੰਡਿਤ ਰਿਖੀ ਰਾਮ ਕੇ ਜਤਨ ਸੇ ਛਪੀ"}} {{nop}}<noinclude></noinclude> p6w1k1pvmucer7hsd9kv7viywpdv2ow 241353 241352 2026-10-18T06:25:36Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਤਸਦੀਕ */ 241353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude>{{center|{{xxx-larger|ਪਤਲ}}}} {{center|{{xx-larger|ਕ੍ਰਿਤ ਕਵਿ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ}}}} {{Css image crop |Image = ਪਤਲ_-_ਭਗਵਾਨ_ਸਿੰਘ.pdf |Page = 1 |bSize = 420 |cWidth = 290 |cHeight = 291 |oTop = 188 |oLeft = 51 |Location = center |Description = }} {{center|<poem>ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਸ ਪਤਲ ਕੇ ਛਾਪਨੇ ਕੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਪੰਡਿਤ ਰਿਖੀ ਰਾਮ ਕੋ ਦੀ ਗਈ ਹੈ ਬਗੈਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਪੰਡਿਤ ਕੇ ਕੋਈ ਇਸਕੇ ਛਾਪਨੇ ਕਾ ਇਰਾਦਾ ਨ ਕ੍ਰੇ ਹਾਂ ਪੰਡਿਤ ਸੇ ਲੇ ਲੇਂ ਸੰ ੧੮੯੧</poem>}} {{center|ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੇਸ ਲੁਦੇਹਾਣੇ ਮੈ ਪੰਡਿਤ ਰਿਖੀ ਰਾਮ ਕੇ ਜਤਨ ਸੇ ਛਪੀ॥}} {{nop}}<noinclude></noinclude> 09pmxp7jkocmxnj9ltt7s2v3y1nbgta 250 71586 241355 232806 2026-10-18T06:26:38Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude>ਰੀ ਜੰਨ ਬੰਨ ਦਿਤੀ ਸਾਰੀ ਛਡ ਗਾਵਨਾ ਵਜਾਵਣਾ ਹੋਇ ਕੇ ਅਕੇਲੀ ਅਲਬੇਲੀ ਨੇ ਸੁਣਾਇਆ ਕੂਕ ਚਾਤਰਾ ਦੀ ਚਾਤਰੀ ਦਾ ਵਿਛਆ ਵਿਛਾਵਣਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਮੁਖੋ ਨ ਜਬਾਨੋ ਜਰਾ ਡੋਲਦੀ ਹੈ ਕੋਈਵੇ ਬਰਾਤੀ ਹੋਵੇ ਮੇਰੇ ਤਾਈ ਸਾਮਣਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਦਿਤੀ ਆਣ ਗੁਰਾ ਵਾਲੀ ਜਾਨੀਆ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਮ੍ਰਯਾਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨਹੀ ਖਾਵਣਾ॥੫ਦੋ: ਸੁਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਰਾਤੀਆਂ ਛਡ ਬੈਠੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਕੋਊ ਨਾ ਬੁਰਕੀਂ ਪਾਵਦਾ ਬਿਨਾ ਰੀਤ ਮ੍ਰਜਾਦਾ॥੬॥ਕ:।ਦੇਖਨ‌ ਚੁਫੇਰੇ ਜਿਉ ਬਟੇਰੇ ਘੇਰੇ ਬਧਕਾ ਨੇ ਆਦਮੀ ਬਥੇਰੇ ਜਾਣੋ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਦੇਖ ਦੇਖ ਹਸਨ ਖਲੋਤੀਆਂ ਬ੍ਰਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀ ਛਡ ਦੇਈਏ‌ ਤੁਸੀ ਭੁਖੇ ਹੈ ਜੇ ਖਾਣ ਦੇ ॥ ਮੈਨੂੰ ਫੇਰ ਆਖਿਆ ਤਮਾਮ ਯਾਰਾ ਦੋਸਤਾ ਨੇ ਕੇਹੜੇ ਵੇਲੇ ਰਖੇ ਤੀਰ ਸਾਮ ਕੇ ਕਮਾਣ ਦੇ॥ ਹੋਇ ਕੇ ਦਲੇਰ ਫੇਰ ਛੇਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਲਾਉਦਾ ਨਾ ਦੇਰ ਵਿਚ ਰਾਜਿਆ ਮਦਾਨ ਦੇ ਧੰਨ ਕ੍ਰਤਾਰ ਨਾਰ ਜਿਸਨੇ ਬਣਾਇਆ ਤੈਨੂੰ ਧਨ ਤੇਰੇ ਮਾਪੇ ਧੰਨ ਸਾਹੁਰੇ ਅਪਾਰ ਨੀ ਧੰਨ ਸਾਕ ਸਜਨ ਸਹੇਲੀਆਂ<noinclude></noinclude> tl9pd7zvfiyo6whnazjdux8rh1jhuwr 250 71587 241356 232807 2026-10-18T06:26:43Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude>ਸੁਹਾਗਵੰਤ ਭਾਗਵੰਤ ਆਪ ਤੂੰ ਅਨੋਖੀ ਸੋਖੀ ਨਾਰ ਨੀ॥ ਧੰਨ ਏਹ ਨਗਰ ਉਜਗਰ ਬਨਾਯਾ ਪਿਆਰੀ ਧੰਨ ਤੇਰਾ ਟਬ੍ਰ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਵਾਰ ਨੀ॥ ਧੰਨ ਦੇਸ ਤਲ ਕਾ ਅਲਾਕਾ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਧੰਨ ਸਾਡੀ ਜੰਨ ਜਿਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਦਿਦਾਰ ਨੀ॥੮।ਕ:। ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ ਮੂਰਤ ਅਸਾਡੇ ਤਾਂਈ ਦਿਸਦੀ ਸੀ ਹੋਇਕੇ ਸਿਆਣੀ ਬਰਾ ਕੀਤਾ ਤੈ ਜਤੰਨ ਨੀ॥ ਤੂੰ ਹੀ ਮੁਟਿਯਾਰੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿਸਦੀ ਸੀ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਤੂੰ ਹੀ ਕਾਰਨ ਕਰੰਨ ਨੀ ਲੀਜੀਏ ਬਡਾਈ ਅਸਨਾਈ ਨਾਲ ਬੋਲੀਏ ਜੇ ਪਾਲੀਏ ਮੁਸਾਫਰਾ ਨੂੰ ਹੋਨ ਬੇ ਬਤੰਨ ਨੀ॥ ਹੋਇ ਕਿ ਚੇਤੰਨ ਕੰਨ ਰਖ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਛੁਟਦੀ ਹੈ ਜੰਨ ਜੇਹੜੀ ਦਿਤੀ ਤਸਾਂ ਬੰਨ ਨੀ।੯ਦੋ:। ਸੁਭ ਦਿਨ ਸੇਹਰਾ ਬਧਿਆ ਮਾਲਨ ਗੁੰਦ ਅਪਾਰਾ॥ ਪਰੀਆ ਮੰਗਲ ਗਾਇਆ ਖੁਸ਼ੀ ਭਏ ਨ੍ਰ ਨਾਰਾ੧੦ਕ। ਸਦ ਕੇ ਬ੍ਰਾਤੀ ਸਭ ਬੰਨਰੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਭੇਜੇ ਪ੍ਰਵਾਨੇ ਖੁਸੀ ਨਾਲ ਘ੍ਰ ਆਪਦੇ॥ ਮਸਾਂ ਮਸਾਂ ਅਜ ਦਿਨ ਲਭਿਆ ਉਡੀਕਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਇਆ ਸੁਖ ਵੇਲਾ ਦਿਲ ਦੂਰ ਹੋਏ ਪਾਪ ਦੇ॥ ਹਸਦੇ ਪਿੰਡੇ ਦੇ ਤੇਰੇ ਆਏ ਹਾਂ ਗਿਰਾਮ ਵਿਚ ਸੁੰਦ੍ਰ ਬ੍ਰਾਤੀ ਨਾਲ ਹੌਸਲੇ ਮਲਾਪ ਦੇ ॥ ਗਲੀ<noinclude></noinclude> qgbjrkv9qnjftkei589hqxrn8x8ket5 250 71588 241357 232819 2026-10-18T06:26:52Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude>ਗਲੀ ਖੇਲਨ ਬ੍ਰਾਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਬਜਨ ਨਗਾਰੇ ਦੁਬਾਰ ਤੇਰੇ ਬਾਪ ਦੇ।੧੧ਕ:। ਅੰਙਣੇ ਦੇ ਵਿਚ ਜੰਝ ਬੈਠੀ ਹੈ ਅਨੇਕ ਭਾਂਤ ਚੇਤ ਮਹੀਨੇ ਖਿਲੇ ਫੁਲ ਜੋ ਗੁਲਾਬ ਦੇ॥ਬੰਨਰੇ ਦੇ ਪਾਸ ਆਮ ਖਾਸ ਹੈ ਬਿਰਾਜ ਮਾਨ ਲਗੇ ਜਿਉ ਕਚੈਰੀ ਪਾਸ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਬਾਬ ਦੇ॥ਝੁਮੀਆਂ ਚੁਫੇਰੇ ਮੇਰੇ ਲਖ ਮੁਟਿਯਾਰਾਂ ਨਾਰਾਂ ਘੇਰ ਪ੍ਰਵਾਰ ਪਾਵੇ ਉਪ੍ਰ ਮਹਤਾਬ ਦੇ॥ ਨੁਕਲ ਕਬਾਬ ਖੂਬ ਹੋਣ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਿਯਾਲੇ ਮਤਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਡਣ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ॥੧੨ ਦੋ:।ਬਚਨ ਹਮਾਰੇ ਰਸ ਭਰੇ ਸੁਨੋ ਸਭੀ ਨਰਨਾਰ॥ ਮੰਦਾ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲਣ ਬੋਲੂੰ ਸਮਾ ਬਿਚਾਰ॥੧੩ਕ:। ਲਡੂ ਪੇੜੇ ਪਾਪੜ ਪਕੌੜੇ ਬੂੰਦੀ ਬੇਸਣੇ ਦੀ ਸਾਉਗੀ,ਬਿਦਾਮ ਖੋਪ ਪਿਸਤਾ ਛੁਹਾਰੇ ਨੀ॥ ਮਠੀਆਂ ਮਖਾਣੇ ਖੋਆ ਖਿਰਨੀਆਂ ਬਦਾਣੇ ਪਿਯਾਰੀ ਭਲੇ ਦਹੀਦਾਰ ਨਾਲ ਨੂਣ ਦੇ ਕਰਾਰੇ ਦੀ॥ ਬਰਫੀਆਂ ਜਲੇਬ ਕਲਾਕੰਦ ਮੋਹਣ ਭੋਗ ਬਣੇ ਲਾਪਸੀ ਪਤੌੜ ਰਾਜੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸਕਰਪਾਰੇ ਨੀ॥ ਜੇੜੇ ਮੈਂ ਗਿਣਾਏ ਵਿਚ ਪਾਏ ਇਨਾ ਪਤਲਾਂ ਦੇ ਸੋਈ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਛੁਟ ਗਏ ਸਾਰੇ ਨੀ।੧੪ਕ:। ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦੁ ਆਦਲਾ<noinclude></noinclude> jwtwu761ir9wr6rbwtcvusnlgxsv5ma 250 71589 241358 232822 2026-10-18T06:26:57Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude>ਇਕੇ ਕਚੌਰੀਆਂ ਤੇ ਪਿੰਨੀਆਂ ਥਣਾਈਆਂ ਕੁਟ ਚਾਵਲ ਨਸਾਤੇ॥ ਲੂਚੀਆਂ ਅਪਾਰ ਦਾਣੇਦਾਰ ਘੁਗੁ ਪਕ ਰਹੇ ਖੰਡ ਦੇ ਖਡਾਉਣੇ ਮੰਗਾਏ ਆਮ ਖਾਸ ਤੇ॥ਨੁਗਦੀ ਪਤਾਸ਼ੇ ਨਾਲ ਘੇਵਰਾਂ ਬ੍ਰਤ ਰਹੇ ਪੂਰਕੇ ਚੰਗੇਰ ਪਾਸ ਰਖਨ ਗੁਮਸਤੇ॥ਰਾਇਤੇ ਮ੍ਰਬੇ ਸਭੇ ਛੁਟੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਪਕੇ ਪਕਵਾਨ ਆਨ ਜਾਨੀਆ ਦੇ ਵਾਸਤੇ।੧੫ਦੋ:।ਖਟੇ ਮਿਠੇ ਚ੍ਪਰੇ ਚਾਵਲ ਰੋਟੀ ਦਾਲ ॥ਅੰਬ ਅਨਾਰ ਅਚਾਰ ਜੋ ਸਭੀ ਛੁਡਾਏ ਨਾਲ।੧੬ਕ:। ਕਦੂ ਪੇਠੇ ਬੈਂਗਣ ਹਜਾਰ ਕਾਰ ਭੁਰਜੀਆਂ ਦੇ ਟਿਡੋ ਖੀਰੇ ਖਖੜੀਆ ਅਨੇਂਕ ਤਰਕਾਰੀਆਂ॥ਗਾਗਟੀ ਕਚਾਲੂ ਆਲੂ ਪਕੇ ਨਾਲ ਗਠਿਆਂ ਦੇ ਗਾਜਰਾਂ ਕਰੇਲੇ ਮੂਲੀ ਮੇਥੀਆਂ ਸਮਾਰੀਆਂ॥ ਅਲ ਘੀਆ ਤੋਰੀਆਂ ਘੜੈਲ ਫੁਲ ਗੋਬੀ ਆਦੇ ਚਿਭੜ ਮਤੀਰੀਆਂ ਜੋ ਚੀਰ ਕੇ ਬਨਾਰੀਆ॥ਤਰਾਂ ਤਰਬੂਜ ਖਰਬੂਜੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਰਬ ਦੋ ਸਬਬ ਨਾਲ ਛੁਟ ਗਈਆ ਸਾਰੀਆਂ੧੭॥ਕ:।ਖੰਡ ਘਿਓ ਸਕ੍ਰ ਸਫੈਦ ਬੂਰਾ ਬਰਫ਼ ਜੇਹਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਬਨਾਵੇ ਵਿਚ ਪਾਈਏ ਜੋ ਖੀਰ ਦੇ।ਲਾਇਚੀ ਮਨਕਾ ਸੌਂਫ ਸਾਉਗੀ ਅਨੇਕ ਭਾਂਤ ਹੋਰ ਮੇਵ ਜਾਤ<noinclude></noinclude> n4v8ltm4ijmw6kw1xkp2zw1teood3f3 250 71590 241359 232827 2026-10-18T06:27:02Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude>ਲਖ ਰਖੇ ਕਸਮੀਰ ਦੇ ਅੰਬੀਆਂ ਅੰਗੂਰ ਭਰਪੂਰ ਰਖੇ ਪਾਨਦਾਨ ਖਾਨ ਉਮਰਾਇ ਜਿਨਾ ਪੁਤ੍ਰ ਅੰਬੀਰ ਦੇ। ਸੇਉ ਸੰਗਤਰੇ ਧਰੇ ਉਪਰ ਰਕਾਬੀਆਂ ਦੇ ਲਖਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਲਾਗੀ ਬੈਠੈ ਚੀਰਦੇ੧੮॥ਦੋ:।ਖਟੇ ਮਿਠੇ ਆਮਲੇ ਗਲਗਲ ਅੰਬਅਚਾਰ। ਅਦਰਕ ਹਾਥੀਚਕ ਜੋ ਜਿਮੀਕੰਦ ਦਲਦਾਰ।੧੯ਕ:।ਦੂਧੀਆ ਚਹੋੜਾ ਬਾਸਮਤੀ ਰਤੀ ਰਤੀ ਦੇਖੋ ਸੁਆਕ ਜੀਰੀ ਚਾਵਲ ਅਨੇਕ ਭਾਤਜਾਤੀਆਂ ਲਖਮਣ ਬੇਰ ਢੇਰ ਲਾਏ ਹੈਂ ਨਰੰਗੀਆਂ ਦੇ ਮੇਵਾਂ ਅੰਬਰੂ ਦਹੋਰ ਲਖ ਨਾਸਪਾਤੀਆਂ॥ ਮੇਵੇਮਿਠਆਈ ਕੁਲ ਭਾਲ ਤੇਰੇ ਮਾਪਿਆ ਨੇ ਰਖ ਦਿਤੀ ਆਨ ਕੇ ਹਜੂਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਤੀਆਂ ॥ ਥਾਲ ਵਿਚ ਪਈਆ ਛੂਟ ਗਈਆਂ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਮਿਠੀਆ ਖਜੂਰਾ ਜਿਵੇ ਅਲੜ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆ੨੦ਦੋ:॥ ਖਟ ਰਸ ਖਾ ਜਗਤ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਬਦੇਸ ਬਿਹਾਰਾ ਛਤੀ ਭੋਜਨ ਛੂਟ ਗਏ ਜੋ ਪਕਵਾਨ ਬਜ਼ਾਰਾ੨੧ਕ:॥ ਛੋਹੀਆਂ ਜੰਬੂਰੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੇ,ਤਿਯਬ ਕੀਤੇ ਤੋਪਾਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਅਤਿ ਭਾਰੀਆਂ ॥ਬਿਛੂਆ ਤਮਾਚਾ ਖੰਡਾ ਪੇਸ ਕਬਜ ਫਬ੍ਰਹਿਆ ਛੁਰੀ ਸ਼ਮਸੇ<noinclude></noinclude> eis2dkde7zlliy2ktxss89a10uix0cn 250 71591 241360 232829 2026-10-18T06:27:05Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude>ਰ ਨੇਜੇ ਬ੍ਰਛੀਆਂ ਕਟਰੀਆਂ ਚਕ੍ਰ ਕਮਾਨ ਢਾਲਤੀ ਰਸਣੋ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਤੌਸ ਅਟਪਟੀ ਤਰੰਚਕਾ ਦਾਨ ਨਿਆਰੀਆਂ॥ ਸਸਤ੍ਰਾ ਸਮੇਤ ਜੰਨ ਛੁਟੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਬਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਗਈਆ ਛੁਟ ਅਸਵਾਰੀਆਂ॥੨੨ਕ:। ਬੈਲ ਬੱਘੀ ਕੋਤਲਾਂ ਸਮੇਤ ਟਟੂ ਖਚਰਾਂ ਦੇ ਰਥ ਗਾਡੀ ਡਾਚੀਆਂ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਚੰਗੇਰੀਆਂ॥ ਪਾਲਕੀ ਅੰਬਾਰੀ ਸਣੇ ਹਸਤੀਆਂ ਬਿਰਾਜ ਰਹੀ ਲਖ ਡੋਲੇ ਪੀਨਸਾ ਲਗਾਈ ਦਰ ਢੇਰੀਆਂ॥ਸ਼ਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਾਚੀ ਯੱਕਾ ਛੇਜਗੱਡੀ ਛੁਟ ਗਈ ਸਣੇ ਅਸਬਾਬ ਗਾਈਂ ਮੱਝੀਆਂ ਲਵੇਰੀਆਂ॥ਪਾਹਨ ਤੁਮਾਮ ਨਾਮ ਛੁਟੇ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਲਾਇਕੇ ਅਲੇਲ ਜੋ ਬਛੇਰੀਆਂ੨੩ਦੋ:। ਜਾਗਟ ਚੋਗੇ ਪਗੜੀਆਂ ਅੰਦਰ ਖਾਸ ਲਵਾਰਾ ਪੰਜੇ ਬਸਤ੍ਰ੍ਰ ਮਰਦ ਕੇ ਛੁਟੇ ਬਾਰੰਬਾਰ॥੨੪ਕ: ੧੪॥ ਮਲਮਲ ਮਰੀਨਾ ਪਸ਼ਮੀਨਾ ਲੀੜੇ ਰੇਸ਼ਮਾ ਦੇ ਅਤਰ ਫੁਲੇਲ ਭਿੰਨੈ ਨਾਲ ਹਸਨਾਕੀਆਂ॥ ਖਾਸੇ ਲਠੇ ਮਲਮਲਾਂ ਬਰੀਕ ਥਾਨ ਨੈਣੂਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਜਰੀ ਥਾਫਤਾਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਿਚ ਝਾਕੀਆਂ ਗਮਟੀ ਅਪਾਰ ਬੇਸੁਮਾਰ ਲੀੜੇ ਝਾੜੀਆ ਦੇ ਸੋਸ<noinclude></noinclude> sqwfa1worx3ad7tsvbdry4mcntadhde 250 71592 241361 232860 2026-10-18T06:27:14Z Kuldeepburjbhalaike 1640 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 241361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldeepburjbhalaike" /></noinclude>१० ਗਾਰ ਚੀਕ ਲਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰੀਵਾਲ ਸਾਈਲੋਕ ਆ ਦਮੀ ਤੁਮਾਮ ਆਮ ਖਾਸ ਬ੍ਰਨਚਾਰਾ ਦੇ॥ਬਨਰੇ ਸਮੇਤ ਜੰਨ ਛੁਟੀ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਸਣੇ ਸਰਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪੁਤ੍ਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ॥੨੯॥ ਦੋ:। ਹਾਥ ਬਾਨ ਮੋ ਬੇਨਤੀ ਸੁਨ ਸਜਨੀ ਮਨ ਲਾਇ॥ ਅਬ ਤੁਮਕੋ ਬੰਧਨ ਕਰੂੰ ਦੇਵ ਮਾਤ ਸੁਹਾਇ॥੩੦।ਕ:। ਦੇਸ ਲਾਕਾ ਤਲਕਾ ਗਰਾਮ ਪੇਕੇ ਸਾਹੁਰਿਆਂ ਦਾ ਮੰਦ੍ਰ ਮਕਾਨ ਕੋਠੀ ਮਹਲ ਹਵੇਲੀਆਂ॥ਤਾਏ ਚਾਚੇ ਭੈਣ ਭਾਈ ਦਾਈ ਦੇ ਸਮੇਤ ਪਿਯਾਰੀ ਦਰਾਣੀਆਂ ਜਠਾਣੀਆਂ ਜੋ ਬੁਢੀਆ ਨਵੇਲੀਆਂ॥ ਸੌਹਰਾ ਸਰਦਾਰ ਕੰਤ ਬੰਬਲਾ ਅਪਾਰ ਤੇਰਾ ਸਸ ਤੇ ਨਣਾਣ ਦੋਵੇਂ ਫਕਤ ਇਕੇਲੀਆਂ॥ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਰ ਘਰ ਬਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘਾ ਬੰਨਿਆ ਸਰੀਰ ਤੇਰਾ ਸਣੇ ਨੀ ਸਹੇਲੀਆਂ। ੩। ਕ:। ਕਾਕੋ ਹਰਨਾਮੀ ਰਾਮੀ ਸਾਮੀ ਚਾਰੇ ਚਾਰ ਜਨੀਆਂ ਜੰਦਾ ਚੰਦਾ ਅਤ੍ਰੀ ਜੋ ਤਿੰਨੇ ਤਖਾਣੀਆਂ॥ਕੇਸ੍ਰੀ ਝੜੇਟੀ ਫੌਗੂ ਚੂਹੜੇ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੋਰ ਬੰਨੋ ਮੁਗਲੇਟੀ ਨਾਲ ਪੰਦਰਾ ਪਠਾਣੀਆਂ॥ ਜਾਤ ਨਚਮਰੀਣੀ ਨਜਾਰੀ ਕੁੜੀ ਤੇਲੀਆਂ ਦੀ ਸਾਧਨੀ ਪ੍ਰੇਮੋ ਮੌਜਾ<noinclude></noinclude> r5ua8ibj70obuac9t8v53632s5p3ycr 250 75479 241321 240627 2026-10-17T17:14:42Z Kaur.gurmel 192 241321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ," ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। “ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਕੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਉਹਨੇ ਡੋ ਸਿੰਗ ਗਾਊਨ ਮੋਢਿਆਂ ਉਤੇ ਸੁਟ ਲਿਆ ਤੇ ਉਚੀ ਸਾਰੀ ਇਹ ਕਹਿ ਬਾਹਰ ਭਜ ਪਿਆ, “ ਤੂੰ ‘ਨੁਕਲ' ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਦੇ ਅਰਦਲੀ ਨੂੰ ਖਤਾਈਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਖਰੀਦ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਘੁਲਿਆ ; ਪਰ ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇਣਾ ਏਨਾ ਕਰਹਿਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਲਗਿਆ ( ਇੰਜ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਢੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਕਿ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਅਰਦਲੀ ਦੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ : ਪੈਪਰਮਿੰਟ ਵਾਲੀਆਂ ਖਤਾਈਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ?" ਜਿੰਨੀਆਂ ਮਰਜ਼ੀ ਲੈ ਆ।” “ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿਆਂ ? '' ਬੁੱਢੇ ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਭਾਵ-ਪੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ। “ਪੈਪਰਮਿੰਟ ਵਾਲੀ ਮਹਿੰਗੀ ਏ। ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕੋਪਕਾਂ ਦੀ। " "1 ‘ਠੀਕ ਹੈ, ਠੀਕ, ਸਾਰੇ ਖ਼ਰਚ ਦੇ, '' ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ਤੇ ਬਾਰੀ ਕੋਲ ਬਹਿ ਗਿਆ ; ਉਹ ਇਸ ਗਲ ਉਤੇ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਇੰਜ ਧਕ-ਧਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਡਾਢੇ ਜੁਰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਕੁੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਉਹਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਹੂ-ਹਾ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿਤੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਲ ਪਿਛੋਂ ਉਹਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਕਿਵੇਂ ਚੀਕਾਂ ਖੱਪ ਤੇ ਹਾਸੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਹਨੇ ਬਾਹਰ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਤੇ ਭੱਜਦਾ-ਭਜਦਾ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰ ਆਇਆ। " ਕਢ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹਾਂ, " ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਉਸਤੇਨਕਾ ਅੰਦਰ ਆਈ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਾਕਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਹਿਤ ਸੱਦਾ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਆਖਿਆ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਗੱਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਸਿਰੋਂ ਰਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਜ਼ ਉਤੇ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਮੇਜ਼ ਪੋਸ਼ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੀਖ਼ੀਰ ਦੀ ਇਕ ਸੁਰਾਹੀ ਤੇ ਕੁਝ ਸੁੱਕੀ ਮੱਛੀ ਪਈ ਸੀ। ਕਮਰੇ ਵਿਚੋਂ ਆਟੇ ਤੇ ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੀ ਵਾਸ਼ਨਾ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੋਈ ਅੱਧੀ ਕੁ ਦਰਜਨ ਕੁੜੀਆਂ ਚੁਲ੍ਹੇ ਪਿਛੇ ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਖਲੋਤੀਆਂ ਸਨ, ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਹਿੱਚ-ਹਿੱਚ ਕਰਦੀਆਂ, ਤੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਫੁਟ-ਫੁਟ ਪੈਂਦੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਸਜਵੇਂ ਬੇਸ਼ਮੇਤ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਨਿਤ ਵਾਂਗ ਰੂਮਾਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕੱਜੇ ਹੋਏ। १३८ “ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਏ, ਮੇਰੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸੰਤ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿਓ, '' ਮਹਿਮਾਨਾਂ<noinclude>{{left|੧੩੮}}</noinclude> cu36g1fix9wr7p630js0dbtonpnmkex 241322 241321 2026-10-17T23:52:21Z Kaur.gurmel 192 241322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, "ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਕੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਉਹਨੇ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ ਗਾਊਨ ਮੋਢਿਆਂ ਉਤੇ ਸੁਟ ਲਿਆ ਤੇ ਉਚੀ ਸਾਰੀ ਇਹ ਕਹਿ ਬਾਹਰ ਭਜ ਪਿਆ, "ਤੂੰ 'ਨੁਕਲ' ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ।" {{gap}}ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਦੇ ਅਰਦਲੀ ਨੂੰ ਖਤਾਈਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਖਰੀਦ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਘੁਲਿਆ ; ਪਰ ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇਣਾ ਏਨਾ ਕਰਹਿਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਲਗਿਆ ( ਇੰਜ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਢੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਕਿ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਅਰਦਲੀ ਦੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ : ਪੈਪਰਮਿੰਟ ਵਾਲੀਆਂ ਖਤਾਈਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ?" {{gap}}"ਜਿੰਨੀਆਂ ਮਰਜ਼ੀ ਲੈ ਆ।" {{gap}}"ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿਆਂ?" ਬੁੱਢੇ ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਭਾਵ-ਪੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ। "ਪੈਪਰਮਿੰਟ ਵਾਲੀ ਮਹਿੰਗੀ ਏ। ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕੋਪਕਾਂ ਦੀ।" {{gap}}"ਠੀਕ ਹੈ, ਠੀਕ, ਸਾਰੇ ਖ਼ਰਚ ਦੇ," ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ਤੇ ਬਾਰੀ ਕੋਲ ਬਹਿ ਗਿਆ ; ਉਹ ਇਸ ਗਲ ਉਤੇ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਇੰਜ ਧਕ-ਧਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਡਾਢੇ ਜੁਰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਕੁੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਉਹਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਹੂ-ਹਾ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿਤੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਲ ਪਿਛੋਂ ਉਹਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਕਿਵੇਂ ਚੀਕਾਂ ਖੱਪ ਤੇ ਹਾਸੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਹਨੇ ਬਾਹਰ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਤੇ ਭੱਜਦਾ-ਭਜਦਾ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰ ਆਇਆ। {{gap}}"ਕਢ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹਾਂ," ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਉਸਤੇਨਕਾ ਅੰਦਰ ਆਈ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਾਕਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਹਿਤ ਸੱਦਾ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਆਖਿਆ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਸੀ। {{gap}}"ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਗੱਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਸਿਰੋਂ ਰਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਜ਼ ਉਤੇ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਮੇਜ਼ ਪੋਸ਼ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੀਖ਼ੀਰ ਦੀ ਇਕ ਸੁਰਾਹੀ ਤੇ ਕੁਝ ਸੁੱਕੀ ਮੱਛੀ ਪਈ ਸੀ। ਕਮਰੇ ਵਿਚੋਂ ਆਟੇ ਤੇ ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੀ ਵਾਸ਼ਨਾ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੋਈ ਅੱਧੀ ਕੁ ਦਰਜਨ ਕੁੜੀਆਂ ਚੁਲ੍ਹੇ ਪਿਛੇ ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਖਲੋਤੀਆਂ ਸਨ, ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਹਿੱਚ-ਹਿੱਚ ਕਰਦੀਆਂ, ਤੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਫੁਟ-ਫੁਟ ਪੈਂਦੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਸਜਵੇਂ ਬੇਸ਼ਮੇਤ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਨਿਤ ਵਾਂਗ ਰੂਮਾਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕੱਜੇ ਹੋਏ। {{gap}}"ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਏ, ਮੇਰੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸੰਤ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿਓ," ਮਹਿਮਾਨਾਂ<noinclude>{{left|੧੩੮}}</noinclude> ddx733heaiintm0q7fp0f36yq0eibsw 250 75501 241323 2026-10-18T00:00:53Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨੂੰ ਦਸਤਰਖਾਨ ਉਤੇ ਬੁਲਾਂਦਿਆਂ ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਿਚ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਵੀ ਦਿੱਸੀ; ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਹਣੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਵਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਨੂੰ ਦਸਤਰਖਾਨ ਉਤੇ ਬੁਲਾਂਦਿਆਂ ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਿਚ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਵੀ ਦਿੱਸੀ; ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਹਣੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਖਿਝ ਹੋ ਰਹੀ ਤੇ ਠੇਸ ਲਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਯਮਲਾ ਤੇ ਔਖਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨੇ ਉਹੋ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਧਾਰ ਲਈ, ਜੁ ਕੁਝ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਗੰਭੀਰਤਾ, ਪਰ ਲੋੜੋਂ ਵਧ ਭਰੋਸੇ ਤੇ ਆਸ਼ਨਾਈ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ, ਮੇਜ਼ ਵਲ ਵਧਿਆ, ਉਹਨੇ ਗਲਾਸ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਭਰ ਉਸਤੋਨਕਾ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਤਾ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿਤਾ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪੀਂਦੀਆਂ। {{gap}}"ਅਸੀਂ ਪੀ ਲਈਏ ਸ਼ਾਹਿਦ, ਕੁਝ ਕੁ ਸ਼ਾਇਦ ਪਾ ਕੇ," ਟੋਲੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਉਚੀ ਹੋਈ। {{gap}}ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਖਤਾਈਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪਰਤੇ ਅਰਦਲੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਰੀਫ਼ਜ਼ਾਦਿਆਂ ਵਲ (ਰੀਸ ਨਾਲ ਜਾਂ ਘਿਰਨਾਂ ਨਾਲ) ਚੋਰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਹੜੇ ਉਹਦੀ ਹਾਇ ਵਿਚ, ਮੌਜ ਲੁਟ ਰਹੇ ਸਨ; ਤੇ ਉਹਨੇ ਧਿਆਨ ਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸਲੇਟੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਵਿਚ ਵਲ੍ਹੇਟਿਆ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਖੱਗੇ ਦਾ ਇਕ ਟੋਟਾ ਤੇ ਖਤਾਈਆਂ ਫੜਾ ਦਿਤੀਆਂ ਤੇ ਕੀਮਤ ਤੇ ਭਾਨ੍ਹ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਬਾਹਰ ਘਲ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਗਲਾਸਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਦ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਚ ਰਲਾ ਤੇ ਡੇਢ ਸੇਰ ਖਤਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਮੇਜ਼ ਉਤੇ ਖਲੇਰ, ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੁੱਕਰ ਤੋਂ ਖਿੱਚ ਲਿਆਇਆ, ਉਹਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਜ਼ ਦੁਆਲੇ ਬੈਠਣ ਉਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਖਤਾਈਆਂ ਵੰਡਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਅਚੇਤੇ ਹੀ ਵੇਖਿਆ, ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਾ ਧੁੱਪ-ਸੰਵਲਾਇਆ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਥ ਪੇਪਰਮਿੰਟ ਦੀਆਂ ਦੋ ਖਤਾਈਆਂ ਤੇ ਇਕ ਭੂਰੀ ਖਤਾਈ ਉਤੇ ਮੀਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਅਹੁੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰੇ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਤੇ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਡੁਲ੍ਹੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਤੇ ਸੁਹਬਤ ਨੂੰ ਮਘਾਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਲ-ਬਾਤ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਸੁਖਾਵੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਓਲੇਨਿਨ ਥਿੜਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਉਹਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਟਿੱਚਰਾਂ ਉਕਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਲਾਗ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਲਗਿਆ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ<noinclude>{{right|੧੩੯}}</noinclude> 5mk6eps1w8u8g2d471wfbm4er8mepg2 241330 241323 2026-10-18T01:26:04Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਨੂੰ ਦਸਤਰਖਾਨ ਉਤੇ ਬੁਲਾਂਦਿਆਂ ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਿਚ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਵੀ ਦਿੱਸੀ; ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਹਣੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਖਿਝ ਹੋ ਰਹੀ ਤੇ ਠੇਸ ਲਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਯਮਲਾ ਤੇ ਔਖਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨੇ ਉਹੋ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਧਾਰ ਲਈ, ਜੁ ਕੁਝ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਗੰਭੀਰਤਾ, ਪਰ ਲੋੜੋਂ ਵਧ ਭਰੋਸੇ ਤੇ ਆਸ਼ਨਾਈ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ, ਮੇਜ਼ ਵਲ ਵਧਿਆ, ਉਹਨੇ ਗਲਾਸ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਭਰ ਉਸਤੋਨਕਾ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਤਾ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿਤਾ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪੀਂਦੀਆਂ। {{gap}}"ਅਸੀਂ ਪੀ ਲਈਏ ਸ਼ਾਹਿਦ, ਕੁਝ ਕੁ ਸ਼ਾਇਦ ਪਾ ਕੇ," ਟੋਲੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਉਚੀ ਹੋਈ। {{gap}}ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਖਤਾਈਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪਰਤੇ ਅਰਦਲੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਰੀਫ਼ਜ਼ਾਦਿਆਂ ਵਲ (ਰੀਸ ਨਾਲ ਜਾਂ ਘਿਰਨਾਂ ਨਾਲ) ਚੋਰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਹੜੇ ਉਹਦੀ ਹਾਇ ਵਿਚ, ਮੌਜ ਲੁਟ ਰਹੇ ਸਨ; ਤੇ ਉਹਨੇ ਧਿਆਨ ਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸਲੇਟੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਵਿਚ ਵਲ੍ਹੇਟਿਆ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਖੱਗੇ ਦਾ ਇਕ ਟੋਟਾ ਤੇ ਖਤਾਈਆਂ ਫੜਾ ਦਿਤੀਆਂ ਤੇ ਕੀਮਤ ਤੇ ਭਾਨ੍ਹ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਬਾਹਰ ਘਲ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਗਲਾਸਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਦ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਵਿਚ ਰਲਾ ਤੇ ਡੇਢ ਸੇਰ ਖਤਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖੁਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਮੇਜ਼ ਉਤੇ ਖਲੇਰ, ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੁੱਕਰ ਤੋਂ ਖਿੱਚ ਲਿਆਇਆ, ਉਹਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਜ਼ ਦੁਆਲੇ ਬੈਠਣ ਉਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਖਤਾਈਆਂ ਵੰਡਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਅਚੇਤੇ ਹੀ ਵੇਖਿਆ, ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਾ ਧੁੱਪ-ਸੰਵਲਾਇਆ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਥ ਪੇਪਰਮਿੰਟ ਦੀਆਂ ਦੋ ਖਤਾਈਆਂ ਤੇ ਇਕ ਭੂਰੀ ਖਤਾਈ ਉਤੇ ਮੀਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਅਹੁੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰੇ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਤੇ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਡੁਲ੍ਹੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਤੇ ਸੁਹਬਤ ਨੂੰ ਮਘਾਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਲ-ਬਾਤ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਸੁਖਾਵੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਓਲੇਨਿਨ ਥਿੜਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਉਹਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਟਿੱਚਰਾਂ ਉਕਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਲਾਗ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਲਗਿਆ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ<noinclude>{{right|੧੩੯}}</noinclude> ajt0rf1wf4m4gj02ey5an7xeyatmbl1 250 75502 241331 2026-10-18T01:31:34Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨੂੰ ਕਾਹਲ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। “ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਿਆਂਗੇ, '' ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ। “ਅਸੀਂ ਦਈਏ ਕਿਵੇਂ ? ਤੇ ਇਹ ਕਰਨ ਦਾ, ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ, ਤੇਜ਼ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਢੰਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?" {{center|'''ਕਾਂਡ ਪੰਝੀਵਾਂ'..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਨੂੰ ਕਾਹਲ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। “ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਿਆਂਗੇ, '' ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ। “ਅਸੀਂ ਦਈਏ ਕਿਵੇਂ ? ਤੇ ਇਹ ਕਰਨ ਦਾ, ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ, ਤੇਜ਼ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਢੰਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?" {{center|'''ਕਾਂਡ ਪੰਝੀਵਾਂ'''}} 'ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਦਾ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ?'' ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। ‘ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਕਦੀ ਮਿਲਣ ਈ ਨਾ ਆਏ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦਾ ਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲਗੇ ? ਓਲੇਨਿਨ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਸਹਿਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ, ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਸ ਗਲ ਦਾ। ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ : " “ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਸਾਂ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਏਡੀ ਝਾੜ ਪਾਈ ਸੀ। " ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਾ ਹਾਸਾ ਛੁਟ ਪਿਆ। ‘ਤੇ ਤੂੰ ਏਨੇ ਨਾਲ ਈ ਡਰ ਗਿਐਂ ? '' ਉਹ ਬੋਲੀ, ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕਿਆ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਉਹਦਾ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰੇ ਸੁਹਣਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਤਕ ਉਹਨੇ ਉਹਨੂੰ ਰੂਮਾਲ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤਕ ਢੱਕੀ ਪਈ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁੰਦਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਸੁਨੱਖੀ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਦੀ, ਗੋਭਲੀ, ਗੁਲਾਬੀ, ਖਿੜੀਆਂ ਭੂਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਬੁਲ੍ਹੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਹਰ ਪਲ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਫਰਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਦੇ ਉਲਟ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਸੁਨੱਖੀ ਅਸਲੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੁਹਣੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਨਕਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਰਦਾਵੇਂ ਤੇ ਲਗਭਗ ਕੁਰਖ਼ਤ ਸਮਝੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜੇ ਉਹਦਾ ਲੰਮਾ-ਉਚਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਡੌਲ ਬੂਤ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਭਰੀ ਹੋਈ ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੋਢੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਉਹਦੇ ਲੰਮੇ ਕਾਲੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਪਰ ਕੋਮਲ ਤਕਣੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਨੈਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਕਾਲੇ ਭਰਵਟਿਆਂ ਹੇਠ ਗੂਹੜਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਸੀ ; ਜੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਮੋਹ-ਭਰਿਆ ਅੰਦਾਜ਼ ਤੇ ਮੁਸਕਾਣ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਘਟ-ਵਧ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਸਦਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਧੂਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕੰਵਾਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸਿਹਤ ਝਰਦੀ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਨ, १४० " '<noinclude></noinclude> pqoigwm92n2jq8z5ooejhssdoe1us3m 241341 241331 2026-10-18T04:08:14Z Charan Gill 36 241341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਨੂੰ ਕਾਹਲ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। “ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਿਆਂਗੇ, '' ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ। “ਅਸੀਂ ਦਈਏ ਕਿਵੇਂ ? ਤੇ ਇਹ ਕਰਨ ਦਾ, ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ, ਤੇਜ਼ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਢੰਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?" {{center|'''ਕਾਂਡ ਪੰਝੀਵਾਂ'''}} {{gap}}"ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਦਾ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ?'' ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। ‘ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਕਦੀ ਮਿਲਣ ਈ ਨਾ ਆਏ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦਾ ਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲਗੇ ? ਓਲੇਨਿਨ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਸਹਿਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ, ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਸ ਗਲ ਦਾ। ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ : {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਸਾਂ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਏਡੀ ਝਾੜ ਪਾਈ ਸੀ।" {{gap}}ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਾ ਹਾਸਾ ਛੁਟ ਪਿਆ। "ਤੇ ਤੂੰ ਏਨੇ ਨਾਲ ਈ ਡਰ ਗਿਐਂ ? '' ਉਹ ਬੋਲੀ, ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕਿਆ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਲਿਆ। {{gap}}ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਉਹਦਾ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰੇ ਸੁਹਣਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਤਕ ਉਹਨੇ ਉਹਨੂੰ ਰੂਮਾਲ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤਕ ਢੱਕੀ ਪਈ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁੰਦਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਸੁਨੱਖੀ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਦੀ, ਗੋਭਲੀ, ਗੁਲਾਬੀ, ਖਿੜੀਆਂ ਭੂਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਬੁਲ੍ਹੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਹਰ ਪਲ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਫਰਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਦੇ ਉਲਟ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਸੁਨੱਖੀ ਅਸਲੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੁਹਣੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਨਕਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਰਦਾਵੇਂ ਤੇ ਲਗਭਗ ਕੁਰਖ਼ਤ ਸਮਝੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜੇ ਉਹਦਾ ਲੰਮਾ-ਉਚਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਡੌਲ ਬੂਤ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਭਰੀ ਹੋਈ ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੋਢੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਉਹਦੇ ਲੰਮੇ ਕਾਲੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਪਰ ਕੋਮਲ ਤਕਣੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਨੈਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਕਾਲੇ ਭਰਵਟਿਆਂ ਹੇਠ ਗੂਹੜਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਸੀ ; ਜੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਮੋਹ-ਭਰਿਆ ਅੰਦਾਜ਼ ਤੇ ਮੁਸਕਾਣ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਘਟ-ਵਧ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਸਦਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਧੂਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕੰਵਾਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸਿਹਤ ਝਰਦੀ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਨ, " '<noinclude>{{left|੧੪੦}}</noinclude> pfmsrmgob1z8dqp4c59sc9jb5rqtnt4 241342 241341 2026-10-18T04:12:58Z Charan Gill 36 241342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਨੂੰ ਕਾਹਲ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। “ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਿਆਂਗੇ, '' ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ। “ਅਸੀਂ ਦਈਏ ਕਿਵੇਂ ? ਤੇ ਇਹ ਕਰਨ ਦਾ, ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ, ਤੇਜ਼ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਢੰਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?" {{center|'''ਕਾਂਡ ਪੰਝੀਵਾਂ'''}} {{gap}}"ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਦਾ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ?'' ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। ‘ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਕਦੀ ਮਿਲਣ ਈ ਨਾ ਆਏ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦਾ ਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲਗੇ ? ਓਲੇਨਿਨ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਸਹਿਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ, ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਸ ਗਲ ਦਾ। ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ : {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਸਾਂ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਏਡੀ ਝਾੜ ਪਾਈ ਸੀ।" {{gap}}ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਾ ਹਾਸਾ ਛੁਟ ਪਿਆ। {{gap}}"ਤੇ ਤੂੰ ਏਨੇ ਨਾਲ ਈ ਡਰ ਗਿਐਂ ?" ਉਹ ਬੋਲੀ, ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕਿਆ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਲਿਆ। {{gap}}ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਉਹਦਾ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰੇ ਸੁਹਣਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਤਕ ਉਹਨੇ ਉਹਨੂੰ ਰੂਮਾਲ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤਕ ਢੱਕੀ ਪਈ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁੰਦਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਸੁਨੱਖੀ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਦੀ, ਗੋਭਲੀ, ਗੁਲਾਬੀ, ਖਿੜੀਆਂ ਭੂਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਬੁਲ੍ਹੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਹਰ ਪਲ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਫਰਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਦੇ ਉਲਟ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਸੁਨੱਖੀ ਅਸਲੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੁਹਣੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਨਕਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਰਦਾਵੇਂ ਤੇ ਲਗਭਗ ਕੁਰਖ਼ਤ ਸਮਝੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜੇ ਉਹਦਾ ਲੰਮਾ-ਉਚਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਡੌਲ ਬੂਤ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਭਰੀ ਹੋਈ ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੋਢੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਉਹਦੇ ਲੰਮੇ ਕਾਲੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਪਰ ਕੋਮਲ ਤਕਣੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਨੈਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਕਾਲੇ ਭਰਵਟਿਆਂ ਹੇਠ ਗੂਹੜਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਸੀ ; ਜੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਮੋਹ-ਭਰਿਆ ਅੰਦਾਜ਼ ਤੇ ਮੁਸਕਾਣ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਘਟ-ਵਧ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਸਦਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਧੂਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕੰਵਾਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸਿਹਤ ਝਰਦੀ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਨ, " '<noinclude>{{left|੧੪੦}}</noinclude> nibuo3ag43hi1b06vphml95bqpvbfdl 250 75503 241333 2026-10-18T01:37:16Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਵੀ, ਤੇ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਵੀ, ਤੇ ਅਰਦਲੀ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਖਤਾਈਆਂ ਲਿਆਇਆ ਸੀ, ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਨੀਝ ਲਾ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਵਲ ਤਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਵੀ, ਤੇ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਵੀ, ਤੇ ਅਰਦਲੀ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਖਤਾਈਆਂ ਲਿਆਇਆ ਸੀ, ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਨੀਝ ਲਾ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਵਲ ਤਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਮਾਨ-ਮੱਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਲਕਾ ਲਗਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਠੁਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ '''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਵਰਤਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸਖ਼ਰੀਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਬਾਰੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚ ਅਯੋਗ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ “ਤੇਰੀ" (la vôtre)* ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਬੋਲੇ-ਚਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਪਲ ਬਹੁਤੀ ਬੇ-ਆਰਾਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਕਲ ਤੇ ਭਜ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਢੂੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੂੰ, ਜਿਹਦਾ ਉਹ ਨਾਂ-ਦਿਨ ਸੀ, ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਚੀਖ਼ੀਰ ਇਕ ਚੁੰਮੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉਤੇ ਮੰਨ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਦੀ ਪਲੇਟ ਉਤੇ ਪੈਸੇ ਰੱਖਣ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵੇਲੇ ਰਿਵਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਝੀ ਕੀ ਇਸ ਘਿਣਾਉਣੀ ਜ਼ਿਆਫ਼ਤ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦੀ !" ਜਾਣ ਲਈ ਉਠਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ। {{gap}}“ ਕਿੱਧਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ?" {{gap}}"ਕੁਝ ਤੰਮਾਕੂ ਲੈ ਆਵਾਂ," ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ; ਪਰ ਬੇਲੋਤਸਕੀ ਨੇ ਉਹਦਾ ਹਥ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚ ਆਖਿਆ "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਹਨ।" {{gap}}ਹੱਛਾ, ਪੈਸੇ ਦੇਣੇ ਪੈਣਗੇ, ਜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, " ਆਪਣੀ ਔਖ ਉਤੇ ਖਿਝਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਕੁੜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ।“ ਕੀ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਮੈਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਰਖ ਸਕਦਾ ? ਮੈਨੂੰ ਆਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਆ ਹੀ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੱਸਾਕ ਵਾਂਗ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਲਕੜੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਫੜਦਿਆਂ (ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਠ ਗਲਾਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ), ਉਹਨੇ ਉਹਨੂੰ ਲਗ ਭਗ ਨਕੋ-ਨਕ ਚੀਖ਼ੀਰ ਨਾਲ ਭਰ ਲਿਆ ਤੇ ਪੀ ਗਿਆ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤੇ ਡਰ ਜਿਹੇ ਨਾਲ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਯੋਗ ਲਗਿਆ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਗਲਾਸ ਹੋਰ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ ! ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲੀ। ਸੰ: 7 ੧੪੧<noinclude></noinclude> knjfat1isbb108qt7v0qdr0maecgwff 241336 241333 2026-10-18T01:47:19Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਵੀ, ਤੇ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਵੀ, ਤੇ ਅਰਦਲੀ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਖਤਾਈਆਂ ਲਿਆਇਆ ਸੀ, ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਨੀਝ ਲਾ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਵਲ ਤਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਮਾਨ-ਮੱਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਲਕਾ ਲਗਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਠੁਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ '''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਵਰਤਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸਖ਼ਰੀਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਬਾਰੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚ ਅਯੋਗ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ “ਤੇਰੀ" (la vôtre)*ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲੀ। ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਬੋਲੇ-ਚਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਪਲ ਬਹੁਤੀ ਬੇ-ਆਰਾਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਕਲ ਤੇ ਭਜ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਢੂੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੂੰ, ਜਿਹਦਾ ਉਹ ਨਾਂ-ਦਿਨ ਸੀ, ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਚੀਖ਼ੀਰ ਇਕ ਚੁੰਮੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉਤੇ ਮੰਨ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਦੀ ਪਲੇਟ ਉਤੇ ਪੈਸੇ ਰੱਖਣ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵੇਲੇ ਰਿਵਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਝੀ ਕੀ ਇਸ ਘਿਣਾਉਣੀ ਜ਼ਿਆਫ਼ਤ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦੀ !" ਜਾਣ ਲਈ ਉਠਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ। {{gap}}“ ਕਿੱਧਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ?" {{gap}}"ਕੁਝ ਤੰਮਾਕੂ ਲੈ ਆਵਾਂ," ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ; ਪਰ ਬੇਲੋਤਸਕੀ ਨੇ ਉਹਦਾ ਹਥ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚ ਆਖਿਆ "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਹਨ।" {{gap}}ਹੱਛਾ, ਪੈਸੇ ਦੇਣੇ ਪੈਣਗੇ, ਜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, " ਆਪਣੀ ਔਖ ਉਤੇ ਖਿਝਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਕੁੜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ।“ ਕੀ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਮੈਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਰਖ ਸਕਦਾ ? ਮੈਨੂੰ ਆਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਆ ਹੀ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੱਸਾਕ ਵਾਂਗ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਲਕੜੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਫੜਦਿਆਂ (ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਠ ਗਲਾਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ), ਉਹਨੇ ਉਹਨੂੰ ਲਗ ਭਗ ਨਕੋ-ਨਕ '''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਨਾਲ ਭਰ ਲਿਆ ਤੇ ਪੀ ਗਿਆ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤੇ ਡਰ ਜਿਹੇ ਨਾਲ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਯੋਗ ਲਗਿਆ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਗਲਾਸ ਹੋਰ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ ! ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲੀ। ਸੰ:<noinclude>{{center|੧੪੧}}</noinclude> n7lz09rmcl870qs15dgq6ow4volsk2w 250 75504 241334 2026-10-18T01:43:18Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{gap}}“ ਕੁੜੀਉ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਮਜ਼ੇ ਕਰਾਂਗੀਆਂ, " ਉਹਨੇ ਉਹ ਚਾਰ ਰੂਬਲ ਖਣਕਾਂਦਿਆਂ, ਆਖਿਆ, ਜਿਹੜੇ ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਉਹਦੀ ਪਲੇਟ ਉਤੇ ਰਖੇ ਸਨ। {{gap}}ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਔਖ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਬੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}“ ਕੁੜੀਉ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਮਜ਼ੇ ਕਰਾਂਗੀਆਂ, " ਉਹਨੇ ਉਹ ਚਾਰ ਰੂਬਲ ਖਣਕਾਂਦਿਆਂ, ਆਖਿਆ, ਜਿਹੜੇ ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਉਹਦੀ ਪਲੇਟ ਉਤੇ ਰਖੇ ਸਨ। {{gap}}ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਔਖ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਬੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ। {{gap}}"ਹੁਣ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਚੁੰਮੀ ਦੇਣ ਦੀ।” ਉਹਦਾ ਹਥ ਫੜਦਿਆਂ, ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}“ਤੈਨੂੰ ਐਸੀ ਚੁੰਮੀ ਦਿਆਂਗੀ ਕਿ !" ਉਹਨੇ ਇੰਜ ਕਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਇਕ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। {{gap}}"ਦਾਦੇ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਲਿਆਂ ਬਿਨਾਂ ਚੁੰਮ ਲੈ, " ਇਕ ਹੋਰ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਬੜੀ ਸਿਆਣੀ ਕੁੜੀ ਹੈ," ਹਥ ਛੁਡਾਂਦੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਚੁੰਮੀ ਲੈਂਦਿਆਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। “ ਨਹੀਂ, ਚੁੰਮੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪੇ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, '' ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ। “ਇਕ ਗਲਾਸ ਆਪਣੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਨੂੰ ਪਿਆ। ਤੇ ਉਹਦਾ ਹਥ ਫੜ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਬੈਂਚ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਓਲੇਨਿਨ ਨਾਲ ਬਿਠਾ ਦਿਤਾ। “ ਕੋਈ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹੈ,' ਇਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਲਈ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਾ ਸਿਰ ਘੁਮਾਂਦਿਆਂ, ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ। ਮਾਯਾਨਕਾ ਨੇ ਅਗੋਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਾ ਅਕੜਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਉਹਨੇ, ਮਾਣ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾਂਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਨੈਣ ਓਲੇਨਿਨ ਵਲ ਕਰ ਲਏ। " 'ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕੁੜੀ ਹੈ,' ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਦੁਹਰਾਇਆ, ਤੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦੀ ਤਕਣੀ ਇਹਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਕਰਦੀ ਲਗਦੀ ਸੀ, “ ਆਹਖੋ, ਵੇਖਿਆ ਈ, ਮੈਂ ਕਿੱਡੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੋਚਿਆਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਜੱਫ਼ੀ ਪਾ ਲਈ। ਤੇ ਉਹਦੀ ਚੁੰਮੀ ਲੈਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੇ ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਲਿਆ, ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੂੰ ਡੇਗਦਿਆਂ-ਡੇਗਦਿਆਂ ਬਚੀ, ਤੇ ਮੇਜ਼ ਦਾ ਉਤਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੇਠਾਂ ਧਕ, ਚੁਲ੍ਹੇ ਵਲ ਭੱਜੀ। ਬੜਾ ਰੌਲਾ ਤੇ ਹਾਸਾ ਪਿਆ। ਫੇਰ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਇਕਦਮ ਉਹ ਭਜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਲਾਂਘੇ ਵਿਚ ਆ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਛੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਜੰਦਰਾ ਲਾ ਦਿਤਾ। ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਚੁੰਮਿਆ ਸੀ ਤੂੰ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚੁੰਮਦੀ ?" ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। ‘ਬਸ, ਐਵੇਂ ਈ। ਮੇਰਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਬਸ ਹੋਰ ਕੀ !'' ਬੁਲ੍ਹ ਟੁਕਦਿਆਂ ਤੇ ਮੱਥਾ ਵਟਦਿਆਂ, ਉਹਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। “ ਉਹ ਦਾਦਾ ਏ, " ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਹਨੇ " १४२<noinclude></noinclude> 4xtemk8ims08dq3o2159cft46dhnyx7 100 75505 241349 2026-10-18T05:53:14Z Kuldeepburjbhalaike 1640 "{{author | title = | class = | subclass1 = | reviewed = | shortcut = | notes = }} ==ਚਰਨਾਵਾਂ== # [[ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ - ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ|ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ]] # [[ਪਤਲ - ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ|ਪਤਲ]]" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241349 wikitext text/x-wiki {{author | title = | class = | subclass1 = | reviewed = | shortcut = | notes = }} ==ਚਰਨਾਵਾਂ== # [[ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ - ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ|ਜੀਉਣਾ ਮੌੜ]] # [[ਪਤਲ - ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ|ਪਤਲ]] o5iowlf3iootwmdp6bya9wgqhx9u88k 0 75506 241351 2026-10-18T06:17:18Z Kuldeepburjbhalaike 1640 "{{header | title = ਪਤਲ | author = ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ | translator = | section = | previous = | next = | year = | notes = }} <pages index="ਪਤਲ - ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ.pdf" from=1 to=16/>" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241351 wikitext text/x-wiki {{header | title = ਪਤਲ | author = ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ | translator = | section = | previous = | next = | year = | notes = }} <pages index="ਪਤਲ - ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ.pdf" from=1 to=16/> iatxnpsoy50z7uuwpk85qa0ool99rpi 252 75507 241362 2026-10-18T06:46:51Z Kuldeepburjbhalaike 1640 "" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241362 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q123411784 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Header_even= |Header_odd= |Footer= |Footer_even= |Footer_odd= |tmplver= }} pddzeypxdghyif10frds6xg292rqnjm 241363 241362 2026-10-18T06:55:08Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241363 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q123411784 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Header_even= |Header_odd= |Footer= |Footer_even= |Footer_odd= |tmplver= }} ih90cp5s6vzwf9b8j21ot0291py37tn 250 75508 241406 2026-10-18T10:37:22Z Amritpal Aman 2020 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ਪਰ ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਅਬਰੇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਟਿੱਬੇ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਕੋਈ ਦੋ ਸੌ ਕਦਮ ਅਗੇ ਉਹਨੂੰ ਟੋਪੀਆਂ ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦਿਸੀਆਂ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਧੂੰਆ ਉਠਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਇਕ ਗੋਲੀ ਸ਼ੂਕਰਦੀ ਲੰਘ ਗਈ। ਅਬ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਪਰ ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਅਬਰੇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਟਿੱਬੇ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਕੋਈ ਦੋ ਸੌ ਕਦਮ ਅਗੇ ਉਹਨੂੰ ਟੋਪੀਆਂ ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦਿਸੀਆਂ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਧੂੰਆ ਉਠਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਇਕ ਗੋਲੀ ਸ਼ੂਕਰਦੀ ਲੰਘ ਗਈ। ਅਬਰੇਕ ਇਕ ਟਿਬੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਲੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਓਲੇਨਿਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਉਸ ਥਾਂ ਉਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਉਹ ਮੋਰਚੇਬੰਦ ਸਨ। ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਸੀ। ਕਿ ਉਹ ਅਸਲੋਂ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਥਾਂ ਸੀ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਾਕੀ ਦਾ ਸਤੈਪੀ, ਪਰ ਅਬਰੇਕਾਂ ਦੇ ਓਥੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਥਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕਾਸੇ ਤੋਂ ਵਖ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਬਣਾ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਸਚੀ ਸੂਚੀ ਹੀ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਬਰੇਕਾਂ ਦੇ ਬਹਿਣ ਲਈ ਇਹ ਐਨ ਢੁਕਵੀਂ ਥਾਂ ਸੀ। ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਓਲੇਨਿਨ ਉਹਦੇ ਪਿੱਛੇ- ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਪਿਆ। ਸਾਨੂੰ ਘਾਹ ਦਾ ਗੱਡਾ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦੈ,” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ। ਓਥੇ, ਓਸ ਟਿੱਬੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਇਕ ਨੋਗਈ ਗੱਡਾ ਏ।” ਕੋਰਨਟ ਨੇ ਉਹਦੀ ਗਲ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਘਾਹ ਵਾਲਾ ਗੱਡਾ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਓਹਲਾ ਬਣਾ ਅਗੇ ਧਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਓਲੇਨਿਨ ਘੋੜਾ ਇਕ ਟਿੱਬੇ ਉਤੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਥੋਂ ਉਹਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਘਾਹ ਵਾਲਾ ਗੱਡਾ ਅਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਕੱਸਾਕ ਉਹਦੇ ਪਿਛੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਿੱਸਾਕ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਚੇਚੇਨ — ਉਹ ਨੌਂ ਜਣੇ ਸਨ — - ਗੋਡਿਆ ਨਾਲ ਗੋਡੇ ਜੋੜੀ ਇਕ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤੇ ਗੋਲੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚਲਾ ਰਹੇ। ਸਭ ਪਾਸੇ ਚੁਪ-ਚਾਂ ਸੀ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਚੇਚੇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੋਗੀ ਗੀਤ ਦੀ ਹੇਕ ਉਚੀ ਹੋਈ, ਜਿਹੜੀ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਦੇ “ ਆਈ ਦਾਈ, ਦਲਾਲਾਈ' ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਚੇਚੇਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਕਦੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਬਚਾਣ ਲਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਤੋਂ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮੌਤ ਦਾ ਗੀਤ ਗੌਂ ਰਹੇ ਸਨ। ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਗੱਡੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੇ ਕੱਸਾਕ ਨੇੜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਚੁਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਬਰੇਕਾਂ ਦਾ ਸੋਗੀ ਗੀਤ ਹੀ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਗੀਤ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾੜ-ਕਰਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਤੇ ਇਕ ਗੋਲੀ ਗੱਡੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਵੱਜੀ। ਤੇ ਚੇਚੇਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਚਾਂਗਰਾਂ ਨੇ ਚੁਪ ਤੋੜ ਦਿਤੀ, ਗੋਲੀ ਪਿਛੋਂ ਗੋਲੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਗੱਡੇ ਨੂੰ ਵਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਨਾ ਚਲਾਈ, ਤੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਪੰਜ ਕਦਮ ਦੂਰ ਸਨ। २०६<noinclude></noinclude> i0xxidakjsjiyw4mtusy73qmqyxzk66 241407 241406 2026-10-18T10:45:38Z Amritpal Aman 2020 241407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਪਰ ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਅਬਰੇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਟਿੱਬੇ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਕੋਈ ਦੋ ਸੌ ਕਦਮ ਅਗੇ ਉਹਨੂੰ ਟੋਪੀਆਂ ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦਿਸੀਆਂ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਧੂੰਆ ਉਠਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਇਕ ਗੋਲੀ ਸ਼ੂਕਰਦੀ ਲੰਘ ਗਈ। ਅਬਰੇਕ ਇਕ ਟਿਬੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਲੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਓਲੇਨਿਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਉਸ ਥਾਂ ਉਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਉਹ ਮੋਰਚੇਬੰਦ ਸਨ। ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਸੀ। ਕਿ ਉਹ ਅਸਲੋਂ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਥਾਂ ਸੀ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਾਕੀ ਦਾ ਸਤੈਪੀ, ਪਰ ਅਬਰੇਕਾਂ ਦੇ ਓਥੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਥਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕਾਸੇ ਤੋਂ ਵਖ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਬਣਾ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਬਰੇਕਾਂ ਦੇ ਬਹਿਣ ਲਈ ਇਹ ਐਨ ਢੁਕਵੀਂ ਥਾਂ ਸੀ। ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਓਲੇਨਿਨ ਉਹਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਪਿਆ। "ਸਾਨੂੰ ਘਾਹ ਦਾ ਗੱਡਾ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦੈ," ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ। ਓਥੇ, ਓਸ ਟਿੱਬੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਇਕ ਨੋਗਈ ਗੱਡਾ ਏ।" ਕੋਰਨਟ ਨੇ ਉਹਦੀ ਗਲ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਘਾਹ ਵਾਲਾ ਗੱਡਾ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਓਹਲਾ ਬਣਾ ਅਗੇ ਧਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਓਲੇਨਿਨ ਘੋੜਾ ਇਕ ਟਿੱਬੇ ਉਤੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਥੋਂ ਉਹਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਘਾਹ ਵਾਲਾ ਗੱਡਾ ਅਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਕੱਸਾਕ ਉਹਦੇ ਪਿਛੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੱਸਾਕ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਚੇਚੇਨ — ਉਹ ਨੌਂ ਜਣੇ ਸਨ — ਗੋਡਿਆ ਨਾਲ ਗੋਡੇ ਜੋੜੀ ਇਕ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤੇ ਗੋਲੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚਲਾ ਰਹੇ। ਸਭ ਪਾਸੇ ਚੁਪ-ਚਾਂ ਸੀ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਚੇਚੇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੋਗੀ ਗੀਤ ਦੀ ਹੇਕ ਉਚੀ ਹੋਈ, ਜਿਹੜੀ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਦੇ "ਆਈ ਦਾਈ, ਦਲਾਲਾਈ" ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਚੇਚੇਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਕਦੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਬਚਾਣ ਲਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਤੋਂ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮੌਤ ਦਾ ਗੀਤ ਗੌਂ ਰਹੇ ਸਨ। ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਗੱਡੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੇ ਕੱਸਾਕ ਨੇੜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਚੁਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਬਰੇਕਾਂ ਦਾ ਸੋਗੀ ਗੀਤ ਹੀ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਗੀਤ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾੜ-ਕਰਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਤੇ ਇਕ ਗੋਲੀ ਗੱਡੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਵੱਜੀ। ਤੇ ਚੇਚੇਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਚਾਂਗਰਾਂ ਨੇ ਚੁਪ ਤੋੜ ਦਿਤੀ, ਗੋਲੀ ਪਿਛੋਂ ਗੋਲੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਗੱਡੇ ਨੂੰ ਵਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਨਾ ਚਲਾਈ, ਤੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਪੰਜ ਕਦਮ ਦੂਰ ਸਨ। २०६<noinclude></noinclude> 0t1znskefu1pz87tir27r13vrkyr53q 241408 241407 2026-10-18T10:47:08Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 241408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> {{gap}}ਪਰ ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਅਬਰੇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਧਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਟਿੱਬੇ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਕੋਈ ਦੋ ਸੌ ਕਦਮ ਅਗੇ ਉਹਨੂੰ ਟੋਪੀਆਂ ਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦਿਸੀਆਂ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਧੂੰਆ ਉਠਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਇਕ ਗੋਲੀ ਸ਼ੂਕਰਦੀ ਲੰਘ ਗਈ। ਅਬਰੇਕ ਇਕ ਟਿਬੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਲੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਓਲੇਨਿਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਉਸ ਥਾਂ ਉਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਉਹ ਮੋਰਚੇਬੰਦ ਸਨ। ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਸੀ। ਕਿ ਉਹ ਅਸਲੋਂ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਥਾਂ ਸੀ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਾਕੀ ਦਾ ਸਤੈਪੀ, ਪਰ ਅਬਰੇਕਾਂ ਦੇ ਓਥੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਥਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕਾਸੇ ਤੋਂ ਵਖ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਬਣਾ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਬਰੇਕਾਂ ਦੇ ਬਹਿਣ ਲਈ ਇਹ ਐਨ ਢੁਕਵੀਂ ਥਾਂ ਸੀ। ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਓਲੇਨਿਨ ਉਹਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਪਿਆ। {{gap}}"ਸਾਨੂੰ ਘਾਹ ਦਾ ਗੱਡਾ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦੈ," ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ। ਓਥੇ, ਓਸ ਟਿੱਬੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਇਕ ਨੋਗਈ ਗੱਡਾ ਏ।" ਕੋਰਨਟ ਨੇ ਉਹਦੀ ਗਲ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਦਫ਼ੇਦਾਰ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਘਾਹ ਵਾਲਾ ਗੱਡਾ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਓਹਲਾ ਬਣਾ ਅਗੇ ਧਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਓਲੇਨਿਨ ਘੋੜਾ ਇਕ ਟਿੱਬੇ ਉਤੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਥੋਂ ਉਹਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਘਾਹ ਵਾਲਾ ਗੱਡਾ ਅਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਕੱਸਾਕ ਉਹਦੇ ਪਿਛੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੱਸਾਕ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਚੇਚੇਨ — ਉਹ ਨੌਂ ਜਣੇ ਸਨ — ਗੋਡਿਆ ਨਾਲ ਗੋਡੇ ਜੋੜੀ ਇਕ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤੇ ਗੋਲੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਚਲਾ ਰਹੇ। {{gap}}ਸਭ ਪਾਸੇ ਚੁਪ-ਚਾਂ ਸੀ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਚੇਚੇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੋਗੀ ਗੀਤ ਦੀ ਹੇਕ ਉਚੀ ਹੋਈ, ਜਿਹੜੀ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਦੇ "ਆਈ ਦਾਈ, ਦਲਾਲਾਈ" ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਚੇਚੇਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਕਦੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਬਚਾਣ ਲਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਤੋਂ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮੌਤ ਦਾ ਗੀਤ ਗੌਂ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਗੱਡੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੇ ਕੱਸਾਕ ਨੇੜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਣੀਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਚੁਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਬਰੇਕਾਂ ਦਾ ਸੋਗੀ ਗੀਤ ਹੀ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਗੀਤ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾੜ-ਕਰਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਤੇ ਇਕ ਗੋਲੀ ਗੱਡੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਵੱਜੀ। ਤੇ ਚੇਚੇਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਚਾਂਗਰਾਂ ਨੇ ਚੁਪ ਤੋੜ ਦਿਤੀ, ਗੋਲੀ ਪਿਛੋਂ ਗੋਲੀ ਚਲ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਗੱਡੇ ਨੂੰ ਵਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੱਸਾਕਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਨਾ ਚਲਾਈ, ਤੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਪੰਜ ਕਦਮ ਦੂਰ ਸਨ। २०६<noinclude></noinclude> dty8aicyojtdisabue3s4vvkkq0wozy