ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 8 7074 241515 237589 2026-10-19T04:56:35Z Kuldeepburjbhalaike 1640 ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ 241515 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 250 8610 241516 238754 2026-10-19T09:32:51Z Tamanpreet Kaur 606 241516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|5em}} {{center|{{xx-larger|'''ਸੂਚੀ'''}}}} {| |- | ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ || ੪ |- | ਮਹਾਂ ਪੁਰਬ || ੧੭ |- | ਮੇਰਾ ਵਡਾ ਆਦਮੀ || ੨੩ |- | ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ || ੨੮ |- | ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ || ੪੦ |- | ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਘਾਟ || ੪੮ |- | ਇਕ ਭੈਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ || ੫੬ |- | ਆਸਤਕਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਨ || ੬੨ |- | ਖ਼ੁਸ਼ ਵਿਆਹ || ੭੧ |- | ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ || ੮੦ |- | ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਇਕ-ਸੁਰਤਾ || ੯੧ |- | ਦਿਲ ਦਾ ਚੈਨ || ੧੦੦ |- | ਰੱਬ || ੧੦੪ |- | ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਤ ਸਵਾਲ || ੧੧੦ |- | ਅਨੋਖੇ ਪਤੀ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਪਤਨੀ || ੧੨੨ |- | ਆਰਟਿਸਟ ਤੋਂ ਸਾਇੰਟਿਸਟ || ੧੨੬ |- | ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ || ੧੩੧ |- | ਮਜ਼੍ਹਬ ਅਖ਼ਲਾਕ ਤੇ ਮਨੁਖਤਾ || ੧੪੮ |- | ਸਦੀਵੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮਰਦ || ੧੮੦ |- | ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ || ੧੮੯ |}<noinclude></noinclude> 2ho1qgqugnlhya41h42tq8ubcw89ftu 250 16261 241414 192829 2026-10-18T14:03:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਹੇਠ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ<ref>Rowlatt Report, p. 120,</ref>, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਾਲ ਮੇਲ ਹੋ ਜਾਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੋਵਾਂ ਸਕੀਮਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਿਆਰ ਪੁਚਾਣ ਦੀ ਸਕੀਮ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। {{center|{{larger|'''੩. ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਕੀਮ<ref>ਇਸ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਵਾਕਫੀਅਤ ਬਹੁਤੀ ਮਾਂਡਲੇ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ, ਰੌਲਟ ਰੀਪਟ ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਕਾਂਡ, ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ (ਪੰਨਾ ੪੩ ਤੋਂ ੪੫) ਵਿਚੋਂ ਅੱਡ ਅੱਡ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇਣ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ, ਸਵਾਏ ਜ਼ਰੂਰੀ ਥਾਵਾਂ ਦੇ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਵਾਕਫੀਅਤ ਬਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। </ref>'''}}}} {{gap}}ਸ਼ਿਆਮ ਵਿਚ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਾਰ ਕਰਦੇ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਵਾਹਵਾ ਅਮੀਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਕਈ ਫੇਰੀ ਕਰਕੇ ਮਾਲ ਵੇਚਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਸਿਆਮ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਦੁਕਾਨਾਂ ਖੋਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਬੰਗਕੋਕ ਵਿਚ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਸਨ, ਇਕ ਤੱਤ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਸਿਖਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਇਕ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ। ਤੱਤ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੇ ਆਗੂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਬੁਢਾ ਸਿੰਘ ਸਨ, ਜੋ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਹਿੰਦੀ ਸਨ। {{gap}}ਪਹਿਲਾ ਪਰਚਾ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਿਛੋਂ ‘ਗਦਰ’ ਅਖਬਾਰ ਬੰਗਕੋਕ ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਚੇਤ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਮ ਚੰਦ ਦੇ ਉਦਮ ਨਾਲ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਹੋਰ ਥਾਈਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਆ। ‘ਗਦਰ’ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਮੁਢ ਬੱਝ ਗਿਆ<ref>Second Case, Judegement. p. 22.</ref>, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ‘ਗਦਰ’ ਅਖਬਾਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਦ ਮਹੀਨਾ ਕੁ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ (ਪਿੰਡ ਚਰੜ, ਜ਼ਿਲਾ ਲਾਹੌਰ) ਬੰਗਕੋਕ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦਾਰੇ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲੈਕਚਰ ਦਿਤੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਦੇਸਨਿਕਾਲਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਵੀ ਗਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਆਏ ਸਨ<ref>Rowlatt Report, p. 171.</ref>। ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਰੀ’ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਬਕ’, ਜੋ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਿੱਧੇ ਸੈਨਫਾਂਸਿਸਕੋ ਤੋਂ ਭੇਜੇ ਸਨ, ਵੀ ਸੰਨ ੧੯੧੪ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ<ref>Mandlay Case, Judgement, p. 33.</ref> ਬੰਗਕੋਕ ਪੁਜ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਰਹਿ ਚੁਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਓਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੀ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਆਮ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਭਾਰਿਆ। {{gap}}ਏਥੋਂ ਤਕ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਉਸ ਪਲੈਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਜਾਂ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਕੇ {{Multicol-break}} ਇਨਕਲਾਬੀ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਦੇਸ ਭੇਜਣ ਦਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਬਲਵਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਗਵਾਂਢੀ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਾਲ ਲਗਵੇਂ ਬਲਵੇ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਰਮਨਾਂ ਨਾਲ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਅਜੇ ਉਹ ਗੂੜਾ ਤਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਾਇਮ ਹੋ ਸਕਿਆ ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਰਲਨ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਅਕਤੂਬਰ ੧੯੧੪ ਵਿਚ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁਧ ਸਾਹਿਤ ਛਾਪਣ ਅਤੇ ਵੰਡਣ ਵਿਚ ਰੁਝੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਿਚ ਵਕਤ ਲਗਾ<ref>Rowlatt Report, p. 120.</ref>; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੰਭਾ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਰਮਨਾਂ ਦੇ ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਜੋੜਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਵਲੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕਾਰਿੰਦਾ ਪਿਛੋਂ ਨੀਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ’ ੧੯੧੪ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸਿਆਮ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਸਿਆਮ ਪੁਜਣ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵਕਤ ਵੀ ਲਗਾ ਹੋਵੇਗਾ। {{gap}}ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਫੇਲ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਗੂੜੇ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਕਾਰਰਵਈਆਂ ਦਾ ਪਿਛੋਂ ਮੰਤਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਲ ਬਦਲ ਗਈ। ਹੁਣ ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਹ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿਆਮ ਵਿਚਲੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਮਿਲਟਰੀ ਪੋਲੀਸ ਦੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਰਮਾ (ਜਿਥੇ ਗੋਰਾ ਫੌਜ ਨਾ ਹੋਇਆਂ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਹੁਤੀ ਸਿਖ ਮਿਲਟਰੀ ਪੋਲੀਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ<ref>O'Dwyer, p 189.</ref>) ਉਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਜੇਕਰ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਹੋਏ ਗਦਰ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਰਮਾ ਨੂੰ ਅੱਡਾ ਬਣਾ ਕੇ ਹਿੰਦ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ। ਫਿਰ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਦੀਆਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ<ref>Isemonger and Slattery, p 133.</ref>। ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀ ਇਸ ਸਕੀਮ, ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਦੱਸੀ ਜਾ ਚੁਕੀ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸਕੀਮ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਜਰਮਨ ਜਨਰਲ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠਾਂ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਰਮਾ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਮੇਲ ਕੇ ਚਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਧੁਰਾ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਨ<ref>Rowlatt Report, p. 120; O'Dwye p. 189; Third Case. Judgement, p. 44.</ref>, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ’, ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਰੀ', ਅਤੇ ‘ਭਾਈ' ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸਨ।‘ਭਾਈ' ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ‘ਗਰੰਥੀ’ ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜੋਧ ਸਿੰਘ (ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਬਣਨਾ ਸੀ<ref>Isemonger and Slattery p. 133.</ref>, ਪਰ ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ ਗਵਾਹ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੩੭}} {{rule}} <references/></noinclude> n84e8y7gweiakldj69atvni5g04dxzk 250 16266 241415 192830 2026-10-18T14:13:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਬਣ ਗਿਆ) ਵੀ ਸਿਆਮ ਦੀ ਸਕੀਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਖਾਤਰ ੧੭ ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਬੰਗਕੋਕ ਅਪੜੇ, ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਿਛੋਂ ੧ ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ<ref>Third Case, Judgement, p. 44.</ref>। ‘ਭਾਈ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿਚੋਂ ਜਲਾਵਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜਨ ਪਿਛੋਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ ਸਨ, ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਕੀਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਏ ਸਨ<ref>Isemonger and Slattery, p. 133.</ref>। ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਮਨੀਲਾ (ਫਿਲੇਪੀਨਸ) ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਾਸਤੇ ਰਕਰੂਟ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਦ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਫੜੋ ਫੜਾਈ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਸੀ। ਵੇਹਡੇ, ਬੋਇਮ ਅਤੇ ਸਟੱਰਨੱਕ (Wehde, Boehm and Sterneck) ਨਾਮੀਂ ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਸਿਆਮ ਪੁਜਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਓਥੇ ਤਿਆਰ ਸਨ<ref>lbid, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਕੇ ਦੱਸੀ ਗਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।</ref>। ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਪੁਚਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਖਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਬਰਮਾ ਮਿਲਟਰੀ ਪੌਲੀਸ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਵਾਸਤੇ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਤੁਰਕੀ ਜੁੱਟ ਦੇ ਅਨਸਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਐਨਜੀਨਅਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹੀ ਦਿਨੀ ਇਕ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਬਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਜਗਾ ਰੇਲ ਦੀ ਪਟੜੀ ਅਪੜੀ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬੈਨਪਿਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਾਖੋ (Pakho) ਬੈਨਪਿਨ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਅਗੇ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜਰਮਨ ਐਨਜੀਨਅਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਉਤੇ ਸਰਵੇਅਰ (Surveyer) ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹੀ ਦਿਨੀ ਪਾਖੋ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਸਿਆਮ ਦੇ ਗਦਰੀਆਂ ਦੇ ਲੀਡਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਸਕੀਮ ਚਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਹੈਡ ਕਵਾਟਰ ਬਣ ਗਿਆ<ref>Mandlay Case, Judgement. p. 264.</ref>। {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਰੀ<ref> ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਮਾਂਡਲੇ ਕੇਸ ਦੇ ਜੱਜ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਚੰਗੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਸਿਆਣੇ ਸਜਣ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇਕ ਸਨ। (Mandky Case, Judgement, pp. 264—265.),</ref>, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜੋ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਘੇ ਲੀਡਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ੨੬ ਸਤੰਬਰ ੧੯੧੪ ਨੂੰ ਜਲਾਵਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਬੰਗਕੋਕ ਅਪੜੇ। ਦੋ ਤਿਨ ਦਿਨ ਬੰਗਕੋਕ ਠਹਿਰ ਕੇ ਉਹ ਬੈਨਪਿਨ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਦੱਸ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ’, ਜੋ ਸਿਆਮ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪਹਿਲੋਂ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਸਨ<ref>Rowlatt Report, p. 171.</ref>, ਆ ਮਿਲੇ। ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਪਿਛੋਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਜਨਰਲ ਸੱਕਤ੍ਰ ‘ਭਾਈ’ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ (ਜੋ ਸਿਆਮ, ਮਲਾਯਾ ਤੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਵਿਚ ਗਦਰ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ {{Multicol-break}} ਬਨਾਉਣ ਆਏ ਸਨ<ref>Third Case, Judgement, p. 27; San Francisco Trial, Charge to the Jury by the Judge, p. 711.</ref>, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵੀ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ ਕਿ ਮਲਾਯ ਵਿਚ ਗਦਰ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ) ਵੀ ਸ਼ੰਘਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਮਲਾਯ ਵਿਚੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਖੋ ਆ ਪੁਜੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ' ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਰੀ' ਜਲਦੀ ਹੀ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ‘ਭਾਈ’ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ, ਜੋ ‘ਭਾਈ’ ਜਾਂ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਣਾਵਟੀ ਨਾਮ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਾਖੋ ਦੇ ਹੈਡਕਵਾਟਰ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਬਣਕੇ ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਗ ਪਏ। {{gap}}‘ਭਾਈ’ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ, ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਸਕੀਮ ਦਾ ਮਾਇਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ<ref>Mandlay Case, Evidence of Hussain Khan.</ref> ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, “ਬੰਗਕੋਕ ਦੇ ਜਰਮਨ ਏਜੰਟ ਨਾਲ ਤਾਲ ਮੇਲ ਰਖਦੇ; ਉਨਾਂ ਦਾ ਉਤ੍ਰੀ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਪਾਖੋ ਹੈਡਕਵਾਟਰ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਓਹ ਇਕ ਫੌਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਦੋ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਭੇਜਣ ਦਾ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਸਿਕੇ ਨੂੰ ਲੈਣ ਅਤੇ ਲੁਕਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ<ref>San Francisco Trial, Charge to the Jury by the Judge, p. 711.</ref>;"। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਾਖੋ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਵੀ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਹਿਤ ਜਾਣ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦਾ ਅੱਡਾ ਵੀ ਪਾਖੋ ਸੀ। {{gap}}ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਜੋ ਦੋ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਕਰੂਟ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਬਣ ਰਹੀ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਉਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਿਖਾਂ ਅਤੇ ਧੁਰ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚਲੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ। ‘ਭਾਈ’ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਇਸੇ ਖਾਤਰ, ਜਾਪਾਨ, ਚੀਨ, ਫਿਲੇਪਾਈਨ ਦੇਸਾਂ ਦਾ ਚਕਰ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ<ref>San Francisco Trial, Testimony of J.S. Robertson; The Pioneer, May 13, 1918.</ref>। ਇਨਾਂ ਅਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨੱਧ ਬੱਧ ਕਰਕੇ ਯੂਨਾਨ (ਚੀਨ) ਰਾਹੀਂ ਬਰਮਾ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਪਾਰਟੀ ਭੇਜਣੀ ਸੀ। ਇਕ ਗਵਾਹੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਆਮ ਦੀ ਸਕੀਮ ਵਾਸਤੇ ਮਨੀਲਾ ਵਿਚੋਂ ਤਿਨ ਸੌ ਜਰਮਨ ਵੀ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ<ref>Third case. Judgement, p. 44; ਸ਼੍ਰੀ ਅਮੀਰ ਸਿੰਘ ਸਰਵੇਅਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਸਕੀਮ ਦਾ ਅੱਡਾ ਸੀ, ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਕਿਆਊ ਟਾਪੂ ਵਿਚ ਜੋ ਜਰਮਨ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਭਜ ਨਿਕਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਰਮਾ ਉਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਾਥ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਬਿਆਨ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ।</ref>। {{gap}}ਯੂਨਾਨ (ਚੀਨ) ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ (ਪਿੰਡ ਪੰਜ ਲਸਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਬਾਲਾ ਦਾ ਰਾਜਪੂਤ), ਜੋ ਓਵਰਸੀਅਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਇਕਬਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਨੂੰ ਯੂਨਾਨ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਯੂਨਾਨ ਜਾਂ ਸੀਮੌਓ (Siemow) ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਜਰਮਨ ਅਫਸਰ ਮਿਲਣੇ ਸਨ, ਓਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਿਲਕੇ ਛੋਬਿਨਟਨ ('Chobintin) ਜਾਣਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਅਕੱਠੇ ਹੋਣੇ ਸਨ। ਓਥੋਂ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੩੮}} {{rule}} <references/></noinclude> tf8df37ymhqiykyvoqn4n7wu9kcugsc 250 16271 241416 192831 2026-10-18T14:23:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਬਰਮਾ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ‘ਭਾਈ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੋਬਿਨਟਿਨ ਆ ਮਿਲਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਦੋ ਮਸ਼ੀਨਗੰਨਾਂ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ (ਉਰਫ ਮਾਰਟਿਨ) ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਚੰਗ ਪੋ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਲੈਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਹੱਥਿਆਰ ਗਾਲਬਨ ਯੂਨਾਨ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਸਨ। ਚੰਗ ਪੋ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਏ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦ ਨਾਲ ਲਗਵੀਂ ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉਤੇ ਗੜਬੜੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ<ref>'The Pioneer, Lucknow, May 13, 1918.</ref>। {{gap}}ਯੂਨਾਨ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਇਕ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਬੋਘ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਚਿੰਘਮਈ ਤੋਂ ਚਿੰਘਰਾਈ ਗਿਆ। ਬੋਘ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਕੇ ਅਮਰੀਕਨ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਦੀ ਜਰਮਨ ਸੁਪੱਤਨੀ ਨੂੰ ਭੇਦ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਬੋਘ ਸਿੰਘ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਇਕ ਪਠਾਨ ਰਹਿਮਤ ਗੁਲ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੋਂ ਹੋਕੇ ਚੀਨ ਦੀ ਸਰੱਹਦ ਉਤੇ ਜਾ ਪੁਜਾ। ਚੀਨ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਜਾਸੂਸ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਦੱਸਣ ਉਤੇ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਹਨ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਅਗ ਜਾਣ ਦਿਤਾ। ਪਰੰਤੂ ਜਦ ਉਹ ਮੌਗਲੇ (Mongle) ਪੁਜੇ, ਚੀਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਠਾਨ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਲੌਆਇਮਵੇ (Loimre) ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਤਾ<ref>Mandlay Case, Evidence of Hussain Khan.</ref>। {{gap}}ਬਰਮਾ ਉਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਭੇਜਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਵਾਂ ਇਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਬਰਮਾ ਦੀ ਮਿਲਟਰੀ ਪੌਲੀਸ ਅਤੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਬਰਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਜਾਏ। ਇਸ ਬਿਨਾਂ ਬਾਹਰੋਂ ਕੀਤੇ ਹੱਲਿਆਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਇਤਨੇ ਚਾਨਸ ਨਹੀਂ ਸਨ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਬਰਮਾ ਵਿਚਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਪੌਲੀਸ ਨੂੰ ਵਰਗਲਾਉਣ ਖਾਤਰ ਤੁਰਕੀ ਜੁੱਟ ਅਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲਵੇਂ ਯਤਨ ਕੀਤੇ<ref>ਸ਼੍ਰੀ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਸਰਵੇਅਰ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਬਰਮਾ ਦੋ ਤਖਤ ਦਾ ਇਕ ਦਾ ਦਾਅਵੇਦਾਰ, ਜੋ ਸੈਗੌਨ (ਹਿੰਦ ਚੀਨ) ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਆ ਮਿਲਿਆ। ਕੁਝ ਬਰਮੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵੀ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਇਕ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਪੂੰਗੀ (ਬਰਮੀਂ ਸੰਤ) ਨਾਲ ਤਾਲ ਮੇਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪੁੰਗੀ ਦੀ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਇਜ਼ਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਬਰਮਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦੀ ਆਸ ਸੀ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਦੀ ਵੀ ਕੇਵਲ ਇਤਨੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਕ ਮਿਲੀ ਇਤਲਾਹ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁਝ ਅਮੀਰ ਬਰਮੇਂ ਵੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਸਨ ( Mandlay Cuse, Ividence p. 66)</ref>। {{gap}}‘ਜਹਾਨੇ ਇਸਲਾਮ' ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਇਕ ਅਖਬਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਛਪਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਰਬੀ ਤੁਰਕੀ, ਹਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਮਜ਼ਮੂਨ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਉਰਦੂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼੍ਰੀ ਆਬੂ ਸਯੱਦ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਇਟਲੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਮਿਸਰ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਗਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ। {{Multicol-break}} {{gap}}ਸਤੰਬਰ ੧੯੧੪ ਵਿਚ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆਂ ਸ਼੍ਰੀ ਆਬੂ ਸਯੱਦ ਪਾਸ ਠਹਿਰੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਆਬੂ ਸਯੱਦ ਦੇ ਮਸ਼ਵਰੇ ਉਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਲਾ ਦਾਊਦ ਨੂੰ ਰੰਗੂਨ ਵਿਚ ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਕੌਂਸਲ ਨੀਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਯੁਧ ਵਿਚ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਪਿਛੋਂ ਦੋ ਹਿੰਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਹਕੀਮ ਫੈਮ ਅਲੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਸਦੀਕੀ, ਜੋ ਬਾਲਕਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਤੁਰਕੀ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਹਿੰਦ ਤੋਂ ਗਏ ਸਨ, ਰੰਗੁਨ ਆਏ। {{gap}}ਇਸ ਸਮੇਂ ਰੰਗੂਨ ਦੇ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਦਜ਼ਨ ਸਨ। ਨਵੰਬਰ ੧੯੧੪ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਇਕ ਸੌ ਤੀਹਵੀਂ ਬਲੋਚ ਪਲਟਨ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਰੰਗੂਨ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਇਕ ਅਫਸਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਲਟਨ ਦੇ ਰੰਗੂਨ ਅਪੜਨ ਦੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਿੱਛੋਂ, ਰੰਗੂਨ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਇਸ ਪਲਟਨ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਵਿਚ ‘ਗਦਰ’ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ੧੯੧੫ ਤਕ ਇਹ ਪਲਟਨ ਬਗਾਵਤ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਇਹ ਬਗਾਵਤ ੨੧ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਦੋ ਸੌ ਸਾਜ਼ਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਫੁਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਠੱਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ੨੮ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਇਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਰੰਗੂਨ ਆਪਣੇ ਲੜਕੇ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਚਿੱਠੀ ਪਕੜੀ ਗਈ; ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਲਾਯ ਸਟੇਟਸ ਗਾਈਡਜ਼ ਨਾਮੀਂ ਮਲਾਯ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਪਲਟਨ ਵਲੋਂ ਰੰਗੂਨ ਵਿਚ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਕੌਂਸਲ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਹਿਮਦ ਮੁਲਾਂ ਦਾਊਦ, ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਭੇਜੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਪਲਟਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ ਤੁਰਕੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਏ। ਏਸੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਫੈਮ ਅਲੀ ਨੇ ਇਕ ਖੁਫੀਆ ਸੁਸਾਇਟੀ ਬਣਾਈ, ੧੫੦੦੦ ਰੁਪੈਯ ਅਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਮੈਮਨ ਮੁਸਲਮ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਥਿਆਰ ਬਾਹਰੋਂ ਚੋਰੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹੀਂ ਹਥਿਆਰ ਅਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਲੀਡਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ’ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਰੀ’ ਸਨ। ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ’ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਹਰੀ’ ਨੇ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਚੇਤ ਰਾਮ, ਜੋ ਗਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿਆਮ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਰੰਗੂਨ ਠਹਿਰਨ ਵਾਸਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਚੇਤ ਰਾਮ ਰੰਗੂਨ ਅਪੜਕੇ ਇਕ ਦੋ ਦਿਨ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਠਹਿਰੇ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਚਰੜ’(ਜੋ ਸਿਆਮ ਤੋਂ ਹੋਕੇ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂ ਸਨ) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਮਿਲ ਪਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਮਨੀਲਾ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਥੋਂ ਆਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਫੇਲ ਹੋ ਜਾਣ ਉਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਰੰਗੂਨ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗਿਆਨ ਚੰਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦਾ ਗਦਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਵੀ ਬਰਮਾ ਨੂੰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪੇ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਫੜੇ ਗਏ। {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੩੯}} {{rule}} <references/></noinclude> jmkwe8te4gmtmb8ii1mlgila7t3t03p 250 16276 241417 192832 2026-10-18T14:30:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉਤੇ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਚੇਤ ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਰੰਗੂਨ ਵਿਚ ਡਫਰਨ ਸਟਰੀਟ ਨੰਬਰ ੧੬ ਦਾ ਘਰ ਕਰਾਏ ਉਤੇ ਅਤੇ ਡਾਕਖਾਨੇ ਵਿਚ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦਾ ਬਕਸ ਨੰ: ੩੪੦ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ‘ਚਰੜ' ਜਲਦੀ ਦੇਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਦਰੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਦੂਸਰੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ' ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਰੀ (ਜੋ ਈਸ਼ਰ ਦਾਸ ਦੇ ਬਣਾਵਟੀ ਨਾਮ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ) ਵੀ ਰੰਗੂਨ ਆ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ‘ਭਾਈ’ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆ ਮਿਲੇ। {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਬਾ ਹੁਸੈਨ (ਉਰਫ ਮੂਲ ਚੰਦ) ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ‘ਭਾਈ’ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫੜਾਉਣ ਲਈ ਏਧਰ ਉਧਰ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਪੁਰ ਸਾਰੇ ਗਦਰੀਆਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਹਿਮਦ ਅਲੀ ਸਦੀਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਰਲਕੇ ਵਫਾਦਾਰ ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਖਾਧੀਆਂ। ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ’, ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਰੀ’, ਅਤੇ ‘ਭਾਈ' ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ, ਮਾਂਡਲੇ, ਮੇਮਿਓ (Muymyo) ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਛਾਉਣੀਆਂ ਵਿਚ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਰੇਨ ਵਾਸਤੇ ਮਾਂਡਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਓਥੇ ਇਕ ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਰਹੇ। ਓਥੋਂ ਸ਼ੀ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ' ਅਤੇ ‘ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਸਿਆਮ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ “ਕਾਹਰੀ ਸਾਰੀ ਵਾਪਸ ਰੰਗੂਨ ਆਏ। ਇਸ ਫੇਰੀ ਪਿਛੋਂ ‘ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਬਰਮਾ ਨਹੀਂ ਆਏ ਅਤੇ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ’ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾਂ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਜਿਥੇ ਹਨ ਓਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਅਗੇ ਨਾ ਆਉਣ<ref>Mandlay Case, Jiwan Singh's Confession.</ref>। ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ, ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਲਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਵਾਪਸ ਸਿਆਮ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਪਿਛੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਅਕੱਲੇ ਰੰਗੂਨ ਰਹਿ ਗਏ। {{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹੈਡ ਕਵਾਟਰ ਪਾਖੋ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਹਿਤ ਵੀ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੜਾਈ ਲਗ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਹਿਤ ਛਾਪਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਸੀ। ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਚੀਨੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਘਾਹ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਜੈਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਉਤੇ ਲਿਖਕੇ ਇਸ ਜੈਲੀ ਉਤੇ ਠੱਪਾ ਲਾ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਗੋਂ ਹੋਰ ਕਾਗਜ਼ ਛਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨੇ ਸਿਆਮ ਆਕੇ ਇਸ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਬੰਡਲ ਬਣਾ ਕੇ ਸਰਹੱਦੋਂ ਪਾਰ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਪੁਚਾਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ ਚਾਲੀਆ ਰਾਮ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਤਾ।ਪਰ ਇਹ ਬੰਡਲ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਹਕੀਮ ਫਿਆਮ ਅਲੀ ਦਾ ਐਡਰੈਸ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਯਾਵਡੀ (Myawaddy) ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਵਲੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਸਦੀਕੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਆਮ ਅਲੀ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਦੋ ਖਤ ਵੀ ਫੜੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਜੁੱਟ ਦੇ ਅਨਸਰਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਏਸੇ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਰੀ', ਜੋ ਸਿਆਮ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਯਾਵਡੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਫੜੇ ਗਏ। ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਪਾਰਟੀ (ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ {{Multicol-break}} ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਦਿਤ ਸਿੰਘ, ਇਕ ਅਮਰੀਕਨ ਮਿਸਟਰ ਐਲਨ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਵੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਫੜੀ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੀ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਅਮ੍ਰੀਕਨ ਟਿੱਬਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਵਰਜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਰਹੱਦ ਉਤੋਂ ਫੜੋ ਫੜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾ ਜਾਣ; ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੁਨ ਵਿਚ ਮਸਤ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਟਲੇ। ਇਕ ਹੋਰ ਪਾਰਟੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਘੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼੍ਰੀ ਫਜ਼ਲ ਅਲੀ ਸਨ, ਸਿਆਮ ਤੋਂ ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਫੜੀ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੀ ਫਜ਼ਲ ਅਲੀ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਬੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਫਜ਼ਲ ਅਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ, ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਉਤਾਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਲਵੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੀਯਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਲੈਨ ਉਲਟ ਪੁਲਟ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੀ ਫਜ਼ਲ ਅਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਆਮ ਦੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਵਰਜਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਰਮਾ ਨਾ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇਂ ਬੰਗਾਲ ਪੁਚਾਣ ਦਾ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਜਾਣੋਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਟਲੇ। {{gap}}ਇਤਨੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ, ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਭਾਰੀ ਸੱਟ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਸਾਫ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਬਰਮਾ ਦੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਪਾਸ ਭੇਦ ਖੁਲ ਚੁਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚੌਕਸ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਸਿਆਮ ਵਿਚੋਂ ਨਾਲ ਰਲੇ ਕਈ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਘਬਰਾ ਦਿਤਾ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਚੇਤ ਰਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਾਹਰੀ ਸਾਰੀ' ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਡਰਦੇ ਮਾਰੇ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਏ। ਪਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ’ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਬਾਕੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਗੋਂ ਅਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ<ref>Mandlay Case, Judgement, p. 35. </ref>। ਚਿੰਗਮਈ (Chiengmi) ਗੁਰਵਾਰੇ ਦੇ ਗਰੰਥੀ ਸ਼੍ਰੀ ਬਸਾਵਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ’ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਰਲ਼ਾ ਲਏ। ਆਖਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਬਕ’, ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਰਖਾ ਨਾਲ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਦਰ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਥੇ ਓਹ ਗਦਰ ਹੋਣ ਪਿਛੋਂ ਅਪੜੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਸਿਆਮ ਆ ਗਏ), ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ, ਛੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲੈਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਕ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ ਕੇ ਬੈਠਣ ਗੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਗੇ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ' ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬਰਮਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਗੇ<ref>Ibid, p. 269.</ref>। ਥਾਜ਼ੀ (Thazi) ਪੁਜਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਕ ਸੁਨੇਹਾਂ ਪੁਚਾਣ ਲਈ ਸਿਆਮ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੪੦}} {{rule}} <references/></noinclude> pelf3n8lefrfgxne03exk29xxgocztj 250 16281 241439 192855 2026-10-18T15:25:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} {{gap}}ਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ ਪਿਆਬਵੇ (Pyubwe) ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਮਾਂਡਲੇ ਅਤੇ ਮੇਯੱਮੋ ਨੂੰ। ੧੫ ਅੱਗਸਤ ਸੰਨ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਬੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ’, ਪਹਾੜੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਕੁਝ ਫੌਜੀਆਂ, ਜੋ ਚਾਨਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਮੇਯੱਮੋ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਮੇਯੱਮੋ ਦੇ ਲਾਗੇ ਮਿਲੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਇਕ ਜਮਾਦਾਰ ਅਤੇ ਇਕ ਨੈਕ ਨੂੰ ਗਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਲਵੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਫਿਰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰਕੇ ਜਦ ਤੁਰਨ ਲਗੇ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ, ਜਮਾਦਾਰ ਨੇ ਝਟਕਾ ਮਾਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਜੱਫਾ ਮਾਰ ਲਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਭਰੇ ਪਸਤੌਲ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਲ ਖੜੇ ਨੇਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ<ref>ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਕੀਮ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਇਨਕ ਸਾਬੀਆਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਪਹਾਡ਼ੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਜਮਾਂਦਾਰ ਨੇ, ਸ੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਦੀ ਬਰਮਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਫੇਰੀ ਸਮੇਂ, ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬਰਮਾ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦਾ ਬਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਨ ਸਿਆਮ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਿਆਮ ਤੋਂ ਆਕੇ ਉਹ ਇਸ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਇਕ ਕੰਮਪਊਡਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਪਾਸ ਮੁਖਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਮੁਖਬਰੀ ਪਿਛੋਂ ਜਮਾਂਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸ੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਫੜਵਾ ਦਿੱਤਾ।</ref>। ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਣ ਉਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਦੋ ਭਰੇ ਪਸਤੌਲ, ੨੭੦ ਗੋਲੀਆਂ, ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਬੰਬ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਨੁਸਖੇ ਲਿਖੇ ਸਨ, ਫੜੇ ਗਏ। ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ’ ਉਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਮਾਂਡਲੇ ਦੀ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿਚ ਵਖਰਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਕੇ ੧੦ ਫਰਵਰੀ ੧੯੧੬ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਦੋ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ਦੋ ਸਾਥੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਵੀ ਮੇਯੱਮੋਂ ਦੇ ਇਕ ਤੰਦੂਰ ਉਤੇ ਫੜੇ ਗਏ। ਪੁਲਸ ਦੇ ਜੋ ਆਦਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤਕੜਾ ਘੋਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਸਤੌਲ ਵਰਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਵੀ ਪਸਤੌਲ, ਗੋਲੀਆਂ, ‘ਗਦਰ’ ਅਖਬਾਰ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਫਤਵੇ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਫੜੀਆਂ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਜਿਹੜੀ ਪਾਰਟੀ (ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ) ਪਿਆਬਵੇ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੈਕ, ਸ਼੍ਰੀ ਕਿਰਪਾ ਰਾਮ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਸਕੂਲ ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਬਣਾ ਕੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਦਰੀ ਸਾਹਿਤ, ਪਸਤੌਲ, ਗੋਲੀਆਂ, ਡਿਨੇਮਾਈਟ ਅਤੇ ਬੰਬ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਨੁਸਖੇ ਦਿਤੇ। ਪਰ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਲਾਲ ‘ਪਾਥਕ' ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ ਸਿਆਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ (ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਿਆ) ਵੀ ਸਿਆਮ ਨੂੰ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਪਰ ਉਸ ਮਗਰ ਸੀ. ਆਈ. ਡੀ. ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਹੱਦ ਟੱਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਲਛਮਣ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਭੇਦ ਪਾ ਕੇ ਪੁਲਸ ਨੇ ਬਰਮਾ ਵਿਚੋਂ ਰਲੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਇਨਕਲਾ ਬੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫੜ ਲਿਆ। ਸਿਆਮ ਵਿਚਲੇ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾ ਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਆਮ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਇਸ {{Multicol-break}} ਤਰਾਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਸਿਆਮੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਸਾਰ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਉਤੇ ਮਾਂਡਲੇ ਵਿਚ ਅਗੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੋ ਕੇਸ ਚਲਾ ਕੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ‘ਭਾਈ’ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੰਦ ਇਕ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਚੀਨ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲਕੇ ਫੜੇ ਜਾਣੋਂ ਬਚ ਗਏ। {{gap}}ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਕੀਮ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ, ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਫੌਜੀ ਬਗਾਵਤ ਰਾਹੀਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਮੁਢ ਹਲਾਏ ਬਗੈਰ, ਅੰਤਮ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਪਰ ਇਹ ਸਕੀਮ ਬਿਲਕੁਲ ਹਵਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਮੁਤਾਬਕ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੋਰੇ ਫੌਜੀ ਨਾ ਹੋਇਆਂ ਬਰਾਬਰ ਸਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਹਿੰਦੀ ਸਿਪਾਹੀ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ<ref>ODwyer, p. 189.</ref>। ਅਰਥਾਤ ਜੇਕਰ ਬਰਮਾ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਫੌਜੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਂਦੇ ਤਾਂ ਬਰਮਾ ਵਿਚ ਇਕ ਵੇਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਾਸਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸੈਂਕੜੇ ਹਿੰਦੀ ਜਰਮਨ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਅਕੱਠੇ ਵੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਇਕ ਗੋਰਖਿਆਂ ਦਾ ਬੈਟੈਲੀਅਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਚੀਨ ਵਿਚ ਜਾ ਵੜੇ<ref>Hardinge, p. 128,</ref>। {{gap}}ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਕੀਮ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜਲਦੀ ਸੂਹ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਮਨੀਲਾ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਬਰਮਾ ਦੀ ਸੀ. ਆਈ. ਡੀ. ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਬਾਰੇ ਇਤਲਾਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ' ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਰਮਾ ਆ ਰਹੇ ਸਨ<ref>Mandlay Case, Evidence of M. J. Chisholm. D.I.G. police, Burma.</ref>। ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੯੧੫ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਮਜਤਬਾ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਬੋਚੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰੰਗੂਨ ਡਾਕਖਾਨੇ ਦੇ ਬਕਸ ਨੰ: ੩੪੦ ਦਾ ਪਤਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪੁਲਸ ਨੇ ਅਗੋਂ ਸੂਹ ਕੱਢ ਲਈ। {{gap}}ਇਸ ਸਕੀਮ ਦੇ ਫੇਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜਰਮਨ ਅਫਸਰ, ਜਿਨਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਸੀ, ਨਾ ਪੁਜੇ। ‘ਭਾਈ' ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥਿਆਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸਨੱਧ ਬੱਧ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਾਖੋ ਤੋਂ ਅਗੇ ਚੰਦਰਾਈ (Chandri) ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਖੁੰਦਕਾਂ ਖੁਦਵਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ<ref>San Francisco Trial, Testimony of Shiv Dyal Kapur.</ref>; ਪਰ ਇਹ ਹੱਥਿਆਰ ਵੀ ਨਾ ਪੁਜੇ। {{center| {{larger|'''ਹੱਥਿਆਰ ਪੁਚਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ<ref>ਇਸ ਬਾਰੇ ਦਿਤੇ ਵਾਕਿਆਤ ਦੀ ਤਫਸੀਲ, ਰੌਲਟ ਰੀਪੋਟ ਦੇ ਸਤਵੇਂ ਕਾਂਡ, ਤੀਸਰੇ ਅਤੇ ਸੈਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਗਵਾਹੀਆਂ (ਖਾਸ ਕਰ ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ, ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਨ) ਪ ਮੁਕਰਜੀ ਦੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ), ਅਤੇ ੧੩ ਮਈ ੧੯੧੮ ਦੇ ਪਾਇਓਨੀਅਰ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਛਪੀ ਰੀਪੋਟ, ਵਿਚੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ।</ref>'''}}}} {{gap}}ਜਰਮਨ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਮ ਅਥਵਾ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਅਤੇ ਹੱਥਿਆਰ ਪੁਚਾਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਕੇ ਥਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹੱਥਿਆਰ ਭੇਜਣ ਦੇ ਯਤਨ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੪੧}} {{rule}} <references/></noinclude> aoly74zpdkooextk8zzekeksdi14trq 250 16287 241452 192857 2026-10-18T15:33:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਕੀਤੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਹੱਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਜਰਮਨ ਜੁੱਟ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਨਾ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁਖਤਸਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਦੇਣਾ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਹੱਥਿਆਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਇਨਕਲਾਬੀ ਭੇਜੇ, ਅਤੇ ਹੱਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਅਗੋਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਯਤਨ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਕੀਤੇ। {{gap}}ਹੱਥਿਆਰ ਪੁਚਾਣ ਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਮੈਵਰਿਕ' (Maverick) ਅਤੇ ‘ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ' (Annie Larsen) ਸਨ। ‘ਮੈਵਰਕ' ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਆਦਿ ਕਰਨ, ਅਤੇ ‘ਐਨੀ ਲਾਰਸਨ' ਨੂੰ ਠੇਕੇ ਉਤੇ ਲੈਣ (ਚਾਰਟਰ ਕਰਨ) ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹੱਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਸਿੱਕੇ, ਦਾ ਖਰਚ ਉਸ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤੀ ਦਫਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੌਂਸਲ ਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿਤਾ<ref>San Francisco Tria, marge to the Jury by the Judge, p. 698.</ref>। ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਜਹਾਜ਼ ੧੬ ਮਾਰਚ, ੧੯੧੫, ਨੂੰ ਜੌਨ ਐਫ. ਕਰੇਗ (John F. Crsig) ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਟੈਂਡਰਡ ਆਇਲ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲੋਂ ਖ੍ਰੀਦਿਆ; ਅਤੇ ੧੯ ਜਨਵਰੀ ੧੯੫੫ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜੇ ਕਲਾਈਡ ਹਿਜ਼ਾਰ (J. Clyde Hizsr) ਨੇ ਜੇ. ਐਚ. ਰਿੰਡਰ (J. H. Rinder) ਦੇ ਨਾਮ ‘ਔਲਸਰ ਅਤੇ ਮਾਹੌਨੀ' (Olsen ant Mahony) ਕੋਲੋਂ ‘ਅੰਨੀ ਲਾਰਸਿਨ' ਛੋਟਾ ਜਹਾਜ਼ (Schooner) ਠੇਕੇ ਉਤੇ ਲਿਆ<ref>San Francisco Trial, Judgement Verdict of guilty.</ref>। ਜਨਵਰੀ ੧੯੫੫ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਰਾਜ ਦੂਤ ਦੇ ਦਫਤ ਦੇ ਇਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈਨਸ ਟਾਸ਼ਰ (Hans Taucher) ਨੇ ਨੀਊਯਾਰਕ (ਅਮਰੀਕਾ) ਤੋਂ ੧੧ ਗਡੀਆਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਸਿੱਕੇ ਦੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਖ੍ਰੀਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਪਛਮੀਂ ਕੰਢੇ ਉਤੇ ਸੈਨ ਡੀਗੋ (San Diego) ਨਾਮੀਂ ਜਗ੍ਹਾ ਉਤੇ ਇਹ ਮਾਲ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਜ਼ਾਹਰ ਇਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮਾਲ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਦਰ ਅਸਲ ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸੀ। {{gap}}ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ‘ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ' ਛੋਟਾ ਜਹਾਜ਼ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਹਥਿਆਰ ਲੈਕੇ ਸੋਕੋਰੋ ਨਾਮੀਂ ਟਾਪੂ (Sooorro Island), ਜੋ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੋਂ ੬੦੦ ਮੀਲ ਪਛਮ ਵਲ ਹੈ, ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਕੀਮ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਜਹਾਜ਼ ‘ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ' ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਇਸ ਨਿਵੇਕਲੇ ਟਾਪੂ ਵਿਚ ਮਿਲਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਸਿੱਕਾਂ ਲੈ ਲਵੇਗਾ। ‘ਐਵਰਿਕ’ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇਲ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਤੇਲ ਵਾਲੀਆਂ ਟਾਂਚੀਆਂ ਸਨ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਂਚੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਖਾਲੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਹਿਤ ਫਿਰ ਇਸ ਟਾਂਚੀ ਨੂੰ ਉਪਰੋਂ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਦਾਰੂ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਬਕਸ ਇਕ ਹੋਰ ਟਾਂਚੀ ਵਿਚ ਲੁਕਾਏ ਜਾਣੇ ਸਨ। ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਨੂੰ ਇਹ ਹਦਾਇਤ ਸੀ ਕਿ ਐਸੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਜੱਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚਾਰਾ ਨਾ ਰਹੇ, ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਡੋਬ ਦਿਤਾ ਜਾਏ ‘ਐਵਰਿਕ’ ਨੇ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਅਗੇ ਹਿੰ ਪੁਚਾਣੇ ਸਨ। {{Multicol-break}} {{gap}}‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਜਹਾਜ਼ ਬਗੈਰ ਕੋਈ ਮਾਲ ਲਏ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਸੈਨ ਪੈਡਰੋ (San Padro) ਤੋਂ ੨੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਅਮਰੀਕਨ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਸਫਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ੨੫ ਅਫਸਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਲਾਹ ਮਾਰਸ਼ਲ (Marshall) ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਸਨ ਜੋ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਮਾਤੈਹਤ ਰਹਿ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਲੋਂ ਇਸ ਵਿਚ ਪੰਜ ਇਨਕਲਾਬੀ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਜੋ ਲੌਸ ਐਂਜਲੀਜ਼ (Los Angles) ਰਾਹੀਂ ਹੋਕੇ ਸੈਨ ਪੈਡਰੋ ਵਿਚ ਜਹਾਜ਼ ਉਤੇ ਆ ਸਵਾਰ ਹੋਏ। ਇਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਨ, ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ (ਜੋ ਪਿਛੋਂ ਵਾਅਦਾ ਮੁਆਫ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਿਆ), ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਭੀਰ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਚੰਦ। ਹਿੰਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਈਰਾਨੀਆਂ ਦੇ ਬਣਾਵਟੀ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਬਹਿਰੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਪੰਜ ਸੂਟ ਕੇਸ ਗਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। {{gap}}‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਜਹਾਜ਼ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਇਕ ਬਦਰਗਾਹ ਰਸਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ੩੦ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਸੋਕੋਰੋ ਟਾਪੂ ਪੁਜਾ। ਇਸਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਅਤੇ ਮੈਕੀਸੀਕੋ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਤੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ।‘ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ’ ਛੋਟਾ ਜਹਾਜ਼, ਜਿਸ ਤੋਂ ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈਣੇ ਸਨ, ਤਿਨ ਚਾਰ ਹਫਤੇ ‘ਮੈਵਰਕਿ' ਨੂੰ ਉਡੀਕ ਉਡੀਕ ਕੇ ਸੋਕੋਰੋ ਟਾਪੂ ਚਲਾ ਜਾ ਚੁਕਾ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ‘ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ' ਪਾਸ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਮੁੱਕ ਗਈ ਸੀ। ‘ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ’ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਸੋਕੋਰੋ ਟਾਪੂ ਉਤੇ ‘ਐਵਰਿਕ' ਦੇ ਜਹਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਚਾਰ ਆਦਮੀਂ ਪਿਛੇ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ। ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਸੋਕੋਰੋ ਟਾਪੂ ਪੁਜੱਕੇ ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਵਿਸਲ ਵਜਾਏ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਇਹ ਚਾਰ ਆਦਮੀਂ ‘ਐਵਰਿਕ’ ਜਹਾਜ਼ ਉਤੇ ਆਏ। ‘ਐਵਰਿਕ’ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਲਗ ਭਗ ਸਕੋਰੋ ਟਾਪੂ ਠਹਿਰਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਸਟਾਰਹੰਟ ਰੋਜ਼ ਪਹਾੜ ਉਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਦੂਰਬੀਨ ਲਾਕੇ ‘ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ' ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ, ਪਰ ‘ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ' ਨਾ ਆਇਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇਕ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਜੋ ‘ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ’ ਪਿਛੇ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ‘ਘੈਂਟ’ (Ghent) ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਹੋਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ‘ਰੇਨਬੋ' (Rainbow) ਨੇ ‘ਐਵਰਿਕ' ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ। ਜਦ ਪਹਿਲਾ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਆਇਆ ਸੀ, ਸੁਟ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੇ ਗਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਜਹਾਜ਼ ਫਿਰ ‘ਅਨੀ ਲਾਰਸਿਨ' ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਸੈਨ ਡੀਗੋ (San Diego), ਹੀਲੋ (Eilo) ਅਤੇ ਜੌਨਸਨ ਟਾਪੂ (Johnson Island) ਆਦਿ ਫਿਰਦਾ ਫਿਰਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ‘ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ' ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ। ‘ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ’ ਵੀ ਫਿਰਦਾ ਫਿਰਾਉਂਦਾ ਜੂਨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਪੁਜਾ, ਜਿਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਸਾਮਾਨ (ਹੱਥਿਆਰ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਸਿੱਕਾ) ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ। ‘ਐਵਰਿਕ’ ਹਾਰ ਕੇ ਜਾਵਾ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਾਵਾ ਲਾਗੇ ਪੂਜਣ ਉਤੇ ਡੱਚਾਂ ਦਾ ਇਕ ਗਸ਼ਤੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ (Cruiser) ਅਤੇ ਡੁਬਕਣੀ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ (Torpedo boats) ‘ਮੈਵਰਿਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘੇਰੇ ਦਾ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਬਟਾਵੀਆ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਲੈ ਗਈਆਂ। {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੪੨}} {{rule}} <references/></noinclude> qu0fdrr4h086bxh1qsxglmp3yg4keqd 250 16292 241468 192859 2026-10-18T15:40:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਮੈਬਰਿਕ' ਦੀ ਏਥੇ ਫਿਰ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ, ਪਰ ਇਹ ਖਾਲੀ ਸੀ। ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਚੰਦ ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਬੰਗਕੋਕ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਇਕ ਘੰਟਾ ਪਿਛੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ‘ਐਵਰਿਕ’ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਹੈਲ਼ਫਰਿਚ (Helfferich) ਨੇ ਬਟਾਵੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪਿਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਸਵਾਏ ਸ੍ਰੀ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੇਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਅਗੋਂ ਲੈਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਆਮ-ਬਰਮਾ ਦੀ ਸਕੀਮ ਵਾਸਤੇ ਸਿਆਮ ਵੀ ਪੁਚਾਏ ਜਾਣੇ ਸਨ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਿਆਮ ਵਿਚ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲ ਮੇਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਭੋਲਾ ਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ ਨੂੰ ਬੰਗਕੋਕ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਲਹਿਗੇ, ਜੋ ਮਾਰਚ ੧੯੧੫ ਵੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਆਏ, ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਲਿਆਏ ਕਿ ਜਰਮਨ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲ ਮੇਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਇਕ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਬਟਾਵੀਆ ਭੇਜਿਆ ਜਾਏ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਨਾਮ ਨਾਰਿਨ ਭਟਾਚਾਰਜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਬਣਾਵਟੀ ਨਾਮ ਹੇਠਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚਰਦੇ ਸਨ) ਨੂੰ ਬਟਾਵੀਆ ਦੇ ਜਰਮਨਾਂ ਨਾਲ ਪਲੈਨ ਬਨਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਬਟਾਵੀਆ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਏਸੇ ਮਹੀਨੇ ਇਕ ਹੋਰ ਬੰਗਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਬਾਨੀ ਮੁਕਰਜੀ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਲੀਡਰ ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਤਿਨ ਮੁਕਰਜੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਓਹ ਬਲਾਸੌਰ ਗੁਪਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨਕਲਾ- ਬੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਈ ਮਾਰੇ ਡਾਕਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਪੁਲਸ ਤਫਤੀਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਬਟਾਵੀਆ ਪੁਜਣ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਦੀ ਬਟਾਵੀਆ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਥੀਓਡੋਰ ਹੈਲਫਰਿਚ (Theodor Helfferich) ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਰਵਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਹੱਥਿਆਰ ਕਰਾਚੀ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਕਰਾਚੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਏ। ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਏ ਦੀ ਇਹ ਗਲ ਮੰਨ ਲਈ ਗਈ। ਸ੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਇਸ ਪਿਛੋਂ ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸੁੰਦਰ-ਬਨ ਵਿਚ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਰਾਏ ਮੰਗਲ ਉਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿੰਦ ਪਰਤ ਆਏ। ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਰਾਹੀਂ ਤੀਹ ਹਜਾਰ ਰਾਈਫਲਾਂ, ਹਰ ਇਕ ਰਾਈਫਲ ਪ੍ਰਤਿ ਪੰਜ ਸੌ ਗੋਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਦੋ ਲੱਖ ਰੁਪੱਯਾ ਆਉਣਾ ਸੀ। {{gap}}ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਕਲਕੱਤੇ ਹੈਰੀ ਐਂਡ ਸਨਜ਼ ਨਾਮੀ ਇਕ ਜਾਹਲੀ ਫਰਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਨ, ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਰੁਪੱਯਾ ਭੇਜਣ ਲਈ ਤਾਰ ਦਿਤੀ। ਇਸ ਪੁਰ ਹੈਲਫਰਿਚ ਨੇ ਬਟਾਵੀਆ ਤੋਂ ਅੱਡ ਅੱਡ ਸਮਿਆਂ ਉਤੇ ਜੋ ਮਾਇਆ ਭੇਜੀ, ਉਸਦਾ ਜੋੜ ੪੩੦੦੦ ਰੁਪੱਯਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ੩੩੦੦੦ ਰੁਪੱਯਾ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ {{Multicol-break}} ਸਕਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਜੂਨ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਹਿੰਦ ਆਏ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਤਿ ਮੁਕਰਜੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਦੂ ਗੋਪਾਲ ਮੁਕਰਜੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਭਟਾਚਾਰਜੀ ਭੋਲਾ ਨਾਲ ਚੈਟਰਜੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੁਲ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ‘ਐਵਰਿਕ' ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਲੈਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਗੇ। ਸ੍ਰੀ ਜਾਦੂਗੋਪਾਲ ਮੁਕਰਜੀ ਨੇ ਰਾਏ ਮੰਗਲ ਦੇ ਲਾਗੇ ਦੇ ਇਕ ਵਡੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਲਾਹੁਣ ਲਈ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਉਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਉਤੇ ਜਗਦੀਆਂ ਲਾਲਟੈਣਾ ਲਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੁਲ ਘੋਸ਼ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਹੇਠ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਸਾਮਾਨ ਉਤਾਰਨ ਹਿੱਤ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਰਾਏ ਮੰਗਲ ਦੇ ਲਾਗੇ ਗਏ ਵੀ। ਓਹ ਉਥੇ ਦਸ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ, ਪਰ ਨਾ ‘ਐਵਰਿਕ' ਆਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਬਟਾਵੀਆ ਤੋਂ ਕੋਈ ਖਬਰ ਆਈ। {{gap}}ਜਦ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ‘ਐਵਰਿਕ’ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਏਸੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਬੰਗਕੋਕ ਦਾ ਇਕ ਬੰਗਾਲੀ ਵਕੀਲ ਕਮੁਦ ਨਾਥ ਮੁਕਰਜੀ ਬੰਗਕੋਕ ਤੋਂ ੩ ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਆਇਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਸਿਆਮ ਤੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾਂ ਦੇਣ ਹਿਤ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਿਆਮ ਦਾ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਇਕ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਈਫਲਾਂ, ਦਾਰੂ ਸਿੱਕਾ ਅਤੇ ਇਕ ਲੱਖ ਰੁਪੱਯਾ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕ ਝੰਡਾ ਵੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਝੰਡਾ ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਉਤੇ ਦਿਨੇ ਝਲਦੇ ਹੋਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਛਾਨਣ ਵਾਸਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਤਿਨ ਚਿਟੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਵਖਾਈਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ‘ਮੈਵਰਿਕ' ੧੩ ਜੁਲਾਈ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਪੁਜੇਗਾ। ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ ਮੁਕਰਜੀ ਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਆਕੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹੇਂ ਭੋਲਾ ਨਾਥ ਚੈਟਕਜੀ ਨੂੰ ਦਿਤੇ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ (ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ) ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਪਾਸ ਲੈ ਗਏ। {{gap}}ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਮਾਨ ‘ਐਵਰਿਕ’ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ ਮੁਕਰਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਬੰਗਕੋਕ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਟਾਵੀਆ ਰਸਤੇ ਹੋਕੇ ਜਾਵੇ। ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ ਮੁਕਰਜੀ ਹੱਥ ਬਟਾਵੀਆ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਹੈਲਫਰਿਚ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹਥਿਆਰ ਪੁਚਾਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਲੈਨ (ਮੈਵਰਿਕ ਵਾਲੀ) ਨਾ ਬਦਲੀ ਜਾਏ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਭੇਜੋ ਜਾਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿਚ ਹਾਤੀਆਂ ਤੇ ਬਲਾਸੌਰ, ਜਾਂ ਹਿੰਦ ਦੇ ਪਛਮੀ ਕੰਢੇ ਉਤੇ ਕਾਰਵਾਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਲ ਗੋਕਾਰਨੀ ਨਾਮੀਂ ਜਗ੍ਹਾ, ਭੇਜੇ ਜਾਣ। ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ ਮੁਕਰਜੀ ਹੱਥ ਹੈਲਵਰਿਚ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਨੇ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਭੇਜੇ ਕਿ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਈਫਲਾਂ, ਜੋ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਵਿਛੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਕਰਾਚੀ ਤੇ ਪਾਂਡੀਚਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਣ; ਭੇਜੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ; ਹਿੰਦੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣ ਖਾਤਰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਗਾਊਂ ਤਨਖਾਹ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪੱਯ ਭੇਜੇ ਜਾਣ; ਪੰਜ ਸੌ ਜਰਮਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫੌਜੀ ਸਿਖਿਆ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਹਥਿਆਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ {{Multicol-end}}<noinclude>{{center|੧੪੩}}</noinclude> 6hd6o6w1n8s5dd7yvqh9jupnmday7mu 250 16297 241512 192933 2026-10-19T03:28:26Z Taranpreet Goswami 2106 241512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Multicol}} ਸਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜੇ ਜਾਣ। ਸੁਖਦ ਨਾਥ ਮੁਕਰਜੀ ਨੇ ਬਟਾਵੀਆ ਜਾਂਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪੀਨਾਂਗ ਦੇ ਇਕ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਇਹ ਖਬਰ ਪੜ੍ਹੀ ਕਿ ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਜਹਾਜ਼ ਬਟਾਵੀਆ ਵਿਚ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਤੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ ਨੇ ਪੀਨਾਂਗ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਇਸ ਖਬਰ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਟਕੇ ਡਾਕਟਰ ਮੁਕਰਜੀ ਨੂੰ ਦੇਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਕਿ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਏ ਕਿ ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਜਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। {{gap}}੧੯੧੫ ਵਿਚ ਇਕ ਜਰਮਨ ਅਫਸਰ, ਜੋ ਭੇਸ ਜੂਨ ਬਦਲ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦਾ ਇਕ ਨਕਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਤਫਤੀਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਇਸ ਜਰਮਨ ਨੇ ਸਾਰੀ ਪਲੈਨ ਦਾ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵੇ ਸਹਿਤ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਝੋਂ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੀ ਪਲੈਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭੇਜਣੇ ਸਨ। ਇਹ ਭੇਦ ਪਾ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪਲੈਨ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਏ<ref>Hardinge, p. 127.</ref>। {{gap}}੭ ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਹੈਰੀ ਐਂਡ ਸਨਜ਼ ਨਾਮੀਂ ਫਰਮ ਦੇ ਦਫਤ ਉੱਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਕੇ ਕਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ੧੩ ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਬੰਬੱਈ ਤੋਂ ਹੈਲਫਰਿਚ ਨੂੰ ਜਾਵਾ ਵਿਚ ਖਬਰਦਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਾਰ ਦਿਤੀ, ਅਤੇ ੧੫ ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੈਲਫਰਿਚ ਨਾਲ ਆਪ ਮਿਲਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਆਮਲੇ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਬਟਾਵੀਆ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਾ ਰਹੀਂ, ਤਾਂ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਦੇ ਬਟਾਵੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਏ ਜਹਾਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜ ਦਿਤੇ ਗਏ। {{gap}}੪ ਸਤੰਬਰ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਬਲਾਸੌਰ ਵਿਚ ਹੈਰੀ ਐਂਡ ਸਨਜ਼ ਦੀ ‘ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਐਮਪੋਰੀਅਮ' ਨਾਮੀ' ਬਰਾਂਚ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ। ਵੀਹ ਮੀਲ ਦੂਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਅੱਡੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਓਥੋਂ ਸੁੰਦਰ-ਬਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੀਨਾਂਗ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਉਹ ਕੁਤਰ ਲੱਭੀ ਜਿਸ ਉਤੇ ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਬਾਰੇ ਖਬਰ ਛਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ ਮੁਕਰਜੀ ਨੇ ਭੇਜੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਬੰਗਾਲੀ ਦੱਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਤਿਨ ਮੁਕਰਜੀ ਪਿਛੋਂ ਦਸੰਬਰ ਵਿਚ ਪੁਲਸ ਨਾਲ ਖੁਲਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ<ref>ਤਫਸੀਲ ਲਈ ਵੇਖੋ ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ, ਪੰਨੇ ੧੩੮.</ref>; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਭੋਲਾ ਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਕ ਓਹ ਤਾਰ ਬਣੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਗੋਆ (Gos) ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਨੂੰ ਬਟਾਵੀਆ ਤੋਂ ਖਬਰ ਸੁਰਤ ਲੈਣ ਲਈ ਭੇਜੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਨੇ ਦੇਰ ਹੋਈ ਕੋਈ ਇਤਲਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭੇਜੀ। ਹਥਿਆਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਬੰਗਾਲ ਖਾੜੀ ਦੀ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿਤੀ<ref>Hardinge, p. 127.</ref>। {{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਛੋਟਾ ਜਹਾਜ਼ ‘ਹੈਨਰੀ ਐਸ.’ (Henry 8. {{Multicol-break}} ਨਾਮੀਂ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਗੱਠਾ ਲੈਕੇ ਮਨੀਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ੰਘਾਈ ਗਿਆ। ਸ਼ੰਘਾਈ ਕਸਟਮ ਮਹਿਕਮੇ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਗੱਠਾ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਉਤਰਵਾ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਕਸਦ ਸਿਆਮ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹੋਰ ਬੰਨੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਇੰਜਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸੈਲੇਬੀਸ (Celebes) ਦੀ ਇਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਦੋ ਜਰਮਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਵੇਹੜੇ (Wehde) ਅਤੇ ਦੋ ਬੋਹਿਮ (Boehi) ਸਵਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਕੀਮ ਇਹ ਜਾਪਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਬੰਕੋਕ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਹਥਿਆਰ ਓਥੇ ਉਤਾਰੇ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਕੁੰਦਰਾ ਵਿਚ ਲੁਕਾਏ ਜਾਣੇ ਸਨ ਜੋ ‘ਭਾਈ’ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਆਮ ਬਰਮਾ ਦੀ ਹੱਦ ਉਤੇ ਪਾਬੋ ਦੇ ਲਾਗੇ ਖੁਦਵਾਈ ਹੋਈ ਸੀ<ref>San Francisco Trial, Testimony of Shiv Dyal Kapur.</ref>। ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਬਰਮਾ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੋਹਿਮ ਨੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣੀ ਸੀ। ਬੋਹਿਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਟੱਰਨੈਕ (Sterneck) ਅਤੇ ਸਿੰਘਪਰ ਗਦਰ ਵੇਲੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਤੋਂ ਬਟਾਵੀਆ ‘ਐਮਡਨ’ ਦੋ ਭੱਜ ਆਏ ਅਫਸਰਾਂ ਵੀ ਸਿਆਮ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਬੋਹਿਮ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੰਭਾ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਤੋਂ ਭੇਜੀਆ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਹੈਨਰੀ ਐਸ’ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਮਨੀਲਾ ਤੋਂ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਨੀਲਾ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਬੋਹਿਮ ਹਦਾਇਤ ਦਿਤੀ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜ ਸੌ ਪਸਤੌਲ ਬੰਗਕੋਕ ਦਿਤਾ ਜਾਏ ਅਤੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਓਟਾ ਗਾਂਗ ਪੁਚਾਇਆ ਜਾਏ। ‘ਹੈਨਰੀ ਐਸ' ਦੇ ਸੈਲੀਬੀਸ ਆ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਮੋਹਿਮ ਓਥੋਂ ਬਟਾਵੀਆ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਣਾਵੀਆ ਤੋਂ ਭੇਸ ਬਦਲਕੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਿਆ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਪੁਜਣ ਉਤੇ ਬੋਹਿਮ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਜਰਮਨਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦ ਬਾਰੇ ਪਲੈਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਦੱਸ ਦਿਤੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਪੁਚਾਣ ਦੀਆਂ ਪਿਛੇ ਦਸੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਫੇਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਇਹ ਵੀ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਵਰਿਕ' ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਕੀਮ ਫੇਲ ਹੋਣ ਪਿਛੋਂ, ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਜਹਾਜ਼ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਇਕ ਰਾਏ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਬਲਾਸੌਰ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ। ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਈਫਲਾਂ, ਅੱਸੀ ਲੱਖ ਗੋਲੀਆਂ, ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਪਸਤੌਲ, ਹੈਂਡ ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਤੇ ਦੋ ਲੱਖ ਰੁਪੱਯ ਲਿਆਉਣੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਨੇ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਈਫਲਾਂ, ਦੱਸ ਲੱਖ ਗੋਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਆਦਿ ਲਿਆਉਣੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਨੇ ਬਟਾਵੀਆ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰਾਏ ਮੰਗਲ ਸੁਰਖੱਯਤ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਹਾੜੀਆਂ ਭੇਜੇ ਜਾਣ, ਹੈਲਵਰਿਚ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਪਿਛੋਂ ਇਹ ਪਲੈਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਿ ਹਾਤੀਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੫ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ੰਘਾਈ ਤੋਂ ਆਵੇ। ਬਲਾਸੌਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਡੱਚਾਂ ਦੀ ਇਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਆਦਿ ਸਾਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਲੈਣਾ ਸੀ। ਇਕ ਤੀਸਰੇ ਜਰਮਨ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਹਥਿਆਰ ਆਦਿ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਉੱਤੇ ਅਚਾਨਕ {{Multicol-end}}<noinclude>{{rule}} {{center|੧੪੭}}</noinclude> 9n6p68s2e0y2szzct5m26hu7mnocjuu 241513 241512 2026-10-19T03:59:00Z Taranpreet Goswami 2106 /* ਸੋਧਣਾ */ 241513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{Multicol}} ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜੇ ਜਾਣ। ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ ਮੁਕਰਜੀ ਨੇ ਬਣਾਵੀਆ ਜਾਂਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪੀਨਾਂਗ ਦੇ ਇਕ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਇਹ ਖਬਰ ਪੜ੍ਹੀ ਕਿ ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਜਹਾਜ਼ ਬਟਾਵੀਆ ਵਿਚ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਡੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ ਨੇ ਪੀਨਾਂਗ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਇਸ ਖਬਰ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਟਕੇ ਡਾਕਟਰ ਮੁਕਰਜੀ ਨੂੰ ਦੇਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਕਿ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਏ ਕਿ ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਜਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਜੂਨ ੧੯੧੫ ਵਿਚ ਇਕ ਜਰਮਨ ਅਫਸਰ, ਜੋ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦਾ ਇਕ ਨਕਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਤਫਤੀਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਇਸ ਜਰਮਨ ਨੇ ਸਾਰੀ ਪਲੈਨ ਦਾ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵੇ ਸਹਿਤ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਈਂ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੀ ਪਲੈਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭੇਜਣੇ ਸਨ। ਇਹ ਭੇਦ ਪਾ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪਲੈਨ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਏ<ref>Hardinge, p. 127.</ref>। {{gap}}੭ ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਹੈਰੀ ਐਂਡ ਸਨਜ਼ ਨਾਮੀਂ ਫਰਮ ਦੇ ਦਫਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਗੇ ਕਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ੧੩ ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਬੰਬੱਈ ਤੋਂ ਹੈਲਫਰਿਚ ਨੂੰ ਜਾਵਾ ਵਿਚ ਖਬਰਦਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਾਰ ਦਿਤੀ, ਅਤੇ ੧੫ ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ.ਐਨ.ਰਾਏ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੈਲਫਰਿਚ ਨਾਲ ਆਪ ਮਿਲਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਆਮਲੇ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਬਟਾਵੀਆ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਾ ਰਹੀਂ, ਤਾਂ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਦੇ ਬਟਾਵੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਏ ਜਹਾਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜ ਦਿਤੇ ਗਏ। {{gap}}੪ ਸਤੰਬਰ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਬਲਾਸੌਰ ਵਿਚ 'ਹੈਰੀ ਐਂਡ ਸਨਜ਼' ਦੀ ‘ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਐਮਪੋਰੀਅਮ' ਨਾਮੀ' ਬਰਾਂਚ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ। ਵੀਹ ਮੀਲ ਦੂਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਅੱਡੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਓਥੋਂ ਸੁੰਦਰ-ਬਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੀਨਾਂਗ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਉਹ ਕੁਤਰ ਲੱਭੀ ਜਿਸ ਉਤੇ ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਬਾਰੇ ਖਬਰ ਛਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ ਮੁਕਰਜੀ ਨੇ ਭੇਜੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਬੰਗਾਲੀ ਦੱਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਤਿਨ ਮੁਕਰਜੀ ਪਿਛੋਂ ਦਸੰਬਰ ਵਿਚ ਪੁਲਸ ਨਾਲ ਖੁਲਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ<ref>ਤਫਸੀਲ ਲਈ ਵੇਖੋ ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ, ਪੰਨੇ ੧੩੮.</ref>; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਭੋਲਾ ਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਕ ਓਹ ਤਾਰ ਬਣੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਗੋਆ (Gos) ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਨੂੰ ਬਟਾਵੀਆ ਤੋਂ ਖਬਰ ਸੁਰਤ ਲੈਣ ਲਈ ਭੇਜੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਨੇ ਦੇਰ ਹੋਈ ਕੋਈ ਇਤਲਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭੇਜੀ। ਹਥਿਆਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਬੰਗਾਲ ਖਾੜੀ ਦੀ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿਤੀ<ref>Hardinge, p. 127.</ref>। {{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਛੋਟਾ ਜਹਾਜ਼ ‘ਹੈਨਰੀ ਐਸ.’ (Henry 8. {{Multicol-break}} ਨਾਮੀਂ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਗੱਠਾ ਲੈਕੇ ਮਨੀਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ੰਘਾਈ ਗਿਆ। ਸ਼ੰਘਾਈ ਕਸਟਮ ਮਹਿਕਮੇਂ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਗੱਠਾ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਉਤਰਵਾ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਕਸਦ ਸਿਆਮ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹੋਰ ਬੰਨੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਇੰਜਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸੈਲੇਬੀਸ (Celebes) ਦੀ ਇਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਦੋ ਜਰਮਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਵੇਹਡੇ (Wehde) ਅਤੇ ਬੋਹਿਮ (Boehi) ਸਵਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਕੀਮ ਇਹ ਜਾਪਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਬੰਕੋਕ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਹਥਿਆਰ ਓਥੇ ਉਤਾਰੇ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਕੁੰਦਰਾ ਵਿਚ ਲੁਕਾਏ ਜਾਣੇ ਸਨ ਜੋ ‘ਭਾਈ’ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਆਮ ਬਰਮਾ ਦੀ ਹੱਦ ਉਤੇ ਪਾਬੋ ਦੇ ਲਾਗੇ ਖੁਦਵਾਈ ਹੋਈ ਸੀ<ref>San Francisco Trial, Testimony of Shiv Dyal Kapur.</ref>। ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਬਰਮਾ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੋਹਿਮ ਨੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣੀ ਸੀ। ਬੋਹਿਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਟੱਰਨੈਕ (Sterneck) ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਦਰ ਵੇਲੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਤੋਂ ਬਟਾਵੀਆ ‘ਐਮਡਨ’ ਦੋ ਭੱਜ ਆਏ ਅਫਸਰਾਂ ਵੀ ਸਿਆਮ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਬੋਹਿਮ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੰਭਾ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਤੋਂ ਭੇਜੀਆ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਹੈਨਰੀ ਐਸ’ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਮਨੀਲਾ ਤੋਂ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਨੀਲਾ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਬੋਹਿਮ ਹਦਾਇਤ ਦਿਤੀ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜ ਸੌ ਪਸਤੌਲ ਬੰਗਕੋਕ ਦਿਤਾ ਜਾਏ ਅਤੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਓਟਾ ਗਾਂਗ ਪੁਚਾਇਆ ਜਾਏ। ‘ਹੈਨਰੀ ਐਸ' ਦੇ ਸੈਲੀਬੀਸ ਆ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਮੋਹਿਮ ਓਥੋਂ ਬਟਾਵੀਆ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਣਾਵੀਆ ਤੋਂ ਭੇਸ ਬਦਲਕੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਿਆ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਪੁਜਣ ਉਤੇ ਬੋਹਿਮ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਜਰਮਨਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦ ਬਾਰੇ ਪਲੈਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਦੱਸ ਦਿਤੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਪੁਚਾਣ ਦੀਆਂ ਪਿਛੇ ਦਸੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਫੇਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਇਹ ਵੀ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਵਰਿਕ' ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਕੀਮ ਫੇਲ ਹੋਣ ਪਿਛੋਂ, ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਜਹਾਜ਼ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਇਕ ਰਾਏ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਬਲਾਸੌਰ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ। ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਈਫਲਾਂ, ਅੱਸੀ ਲੱਖ ਗੋਲੀਆਂ, ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਪਸਤੌਲ, ਹੈਂਡ ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਤੇ ਦੋ ਲੱਖ ਰੁਪੱਯ ਲਿਆਉਣੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਨੇ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਈਫਲਾਂ, ਦੱਸ ਲੱਖ ਗੋਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਆਦਿ ਲਿਆਉਣੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਨੇ ਬਟਾਵੀਆ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰਾਏ ਮੰਗਲ ਸੁਰਖੱਯਤ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਹਾਤੀਆਂ ਭੇਜੇ ਜਾਣ, ਹੈਲਫਰਿਚ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਪਿਛੋਂ ਇਹ ਪਲੈਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਿ ਹਾਤੀਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੫ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ੰਘਾਈ ਤੋਂ ਆਵੇ। ਬਲਾਸੌਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਡੱਚਾਂ ਦੀ ਇਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਆਦਿ ਸਾਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਲੈਣਾ ਸੀ। ਇਕ ਤੀਸਰੇ ਜਰਮਨ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਹਥਿਆਰ ਆਦਿ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਉੱਤੇ ਅਚਾਨਕ {{Multicol-end}}<noinclude>{{rule}} {{center|੧੪੭}}</noinclude> 3bbtyjlaz20hizmmp1na3oqgoc4xw9n 241514 241513 2026-10-19T03:59:29Z Taranpreet Goswami 2106 241514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Taranpreet Goswami" /></noinclude>{{Multicol}} ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜੇ ਜਾਣ। ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ ਮੁਕਰਜੀ ਨੇ ਬਣਾਵੀਆ ਜਾਂਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਪੀਨਾਂਗ ਦੇ ਇਕ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਇਹ ਖਬਰ ਪੜ੍ਹੀ ਕਿ ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਜਹਾਜ਼ ਬਟਾਵੀਆ ਵਿਚ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਡੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ ਨੇ ਪੀਨਾਂਗ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਇਸ ਖਬਰ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਟਕੇ ਡਾਕਟਰ ਮੁਕਰਜੀ ਨੂੰ ਦੇਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਕਿ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਏ ਕਿ ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਜਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਜੂਨ ੧੯੧੫ ਵਿਚ ਇਕ ਜਰਮਨ ਅਫਸਰ, ਜੋ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦਾ ਇਕ ਨਕਸ਼ਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਤਫਤੀਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਇਸ ਜਰਮਨ ਨੇ ਸਾਰੀ ਪਲੈਨ ਦਾ ਪੂਰੇ ਵੇਰਵੇ ਸਹਿਤ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਈਂ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੀ ਪਲੈਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਜਰਮਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭੇਜਣੇ ਸਨ। ਇਹ ਭੇਦ ਪਾ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਪਲੈਨ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲਏ<ref>Hardinge, p. 127.</ref>। {{gap}}੭ ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਹੈਰੀ ਐਂਡ ਸਨਜ਼ ਨਾਮੀਂ ਫਰਮ ਦੇ ਦਫਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਗੇ ਕਈ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ। ੧੩ ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਬੰਬੱਈ ਤੋਂ ਹੈਲਫਰਿਚ ਨੂੰ ਜਾਵਾ ਵਿਚ ਖਬਰਦਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਾਰ ਦਿਤੀ, ਅਤੇ ੧੫ ਅਗੱਸਤ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ.ਐਨ.ਰਾਏ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੈਲਫਰਿਚ ਨਾਲ ਆਪ ਮਿਲਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਆਮਲੇ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਬਟਾਵੀਆ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਾ ਰਹੀਂ, ਤਾਂ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ‘ਮੈਵਰਿਕ’ ਦੇ ਬਟਾਵੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਏ ਜਹਾਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜ ਦਿਤੇ ਗਏ। {{gap}}੪ ਸਤੰਬਰ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਬਲਾਸੌਰ ਵਿਚ 'ਹੈਰੀ ਐਂਡ ਸਨਜ਼' ਦੀ ‘ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਐਮਪੋਰੀਅਮ' ਨਾਮੀ' ਬਰਾਂਚ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ। ਵੀਹ ਮੀਲ ਦੂਰ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਅੱਡੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਓਥੋਂ ਸੁੰਦਰ-ਬਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੀਨਾਂਗ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਉਹ ਕੁਤਰ ਲੱਭੀ ਜਿਸ ਉਤੇ ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਬਾਰੇ ਖਬਰ ਛਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਮੁਦ ਨਾਥ ਮੁਕਰਜੀ ਨੇ ਭੇਜੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਬੰਗਾਲੀ ਦੱਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਤਿਨ ਮੁਕਰਜੀ ਪਿਛੋਂ ਦਸੰਬਰ ਵਿਚ ਪੁਲਸ ਨਾਲ ਖੁਲਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ<ref>ਤਫਸੀਲ ਲਈ ਵੇਖੋ ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ, ਪੰਨੇ ੧੩੮.</ref>; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਭੋਲਾ ਨਾਥ ਚੈਟਰਜੀ ਦੇ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਕ ਓਹ ਤਾਰ ਬਣੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਗੋਆ (Gos) ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਨੂੰ ਬਟਾਵੀਆ ਤੋਂ ਖਬਰ ਸੁਰਤ ਲੈਣ ਲਈ ਭੇਜੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਨੇ ਦੇਰ ਹੋਈ ਕੋਈ ਇਤਲਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਭੇਜੀ। ਹਥਿਆਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਬੰਗਾਲ ਖਾੜੀ ਦੀ ਨਾਕੇਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿਤੀ<ref>Hardinge, p. 127.</ref>। {{gap}}ਇਕ ਹੋਰ ਛੋਟਾ ਜਹਾਜ਼ ‘ਹੈਨਰੀ ਐਸ.’ (Henry 8. {{Multicol-break}} ਨਾਮੀਂ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਗੱਠਾ ਲੈਕੇ ਮਨੀਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ੰਘਾਈ ਗਿਆ। ਸ਼ੰਘਾਈ ਕਸਟਮ ਮਹਿਕਮੇਂ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਗੋਲੀ ਗੱਠਾ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਉਤਰਵਾ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਕਸਦ ਸਿਆਮ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਹੋਰ ਬੰਨੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਇੰਜਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸੈਲੇਬੀਸ (Celebes) ਦੀ ਇਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਦੋ ਜਰਮਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਵੇਹਡੇ (Wehde) ਅਤੇ ਬੋਹਿਮ (Boehi) ਸਵਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਕੀਮ ਇਹ ਜਾਪਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਬੰਕੋਕ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਹਥਿਆਰ ਓਥੇ ਉਤਾਰੇ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਕੁੰਦਰਾ ਵਿਚ ਲੁਕਾਏ ਜਾਣੇ ਸਨ ਜੋ ‘ਭਾਈ’ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿਆਮ ਬਰਮਾ ਦੀ ਹੱਦ ਉਤੇ ਪਾਬੋ ਦੇ ਲਾਗੇ ਖੁਦਵਾਈ ਹੋਈ ਸੀ<ref>San Francisco Trial, Testimony of Shiv Dyal Kapur.</ref>। ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਬਰਮਾ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬੋਹਿਮ ਨੇ ਹਿੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣੀ ਸੀ। ਬੋਹਿਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਟੱਰਨੈਕ (Sterneck) ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਦਰ ਵੇਲੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਤੋਂ ਬਟਾਵੀਆ ‘ਐਮਡਨ’ ਦੋ ਭੱਜ ਆਏ ਅਫਸਰਾਂ ਵੀ ਸਿਆਮ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਬੋਹਿਮ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੰਭਾ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਤੋਂ ਭੇਜੀਆ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਹੈਨਰੀ ਐਸ’ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਮਨੀਲਾ ਤੋਂ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਨੀਲਾ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਬੋਹਿਮ ਹਦਾਇਤ ਦਿਤੀ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜ ਸੌ ਪਸਤੌਲ ਬੰਗਕੋਕ ਦਿਤਾ ਜਾਏ ਅਤੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਓਟਾ ਗਾਂਗ ਪੁਚਾਇਆ ਜਾਏ। ‘ਹੈਨਰੀ ਐਸ' ਦੇ ਸੈਲੀਬੀਸ ਆ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਮੋਹਿਮ ਓਥੋਂ ਬਟਾਵੀਆ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਣਾਵੀਆ ਤੋਂ ਭੇਸ ਬਦਲਕੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਿਆ। ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਪੁਜਣ ਉਤੇ ਬੋਹਿਮ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਜਰਮਨਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦ ਬਾਰੇ ਪਲੈਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਦੱਸ ਦਿਤੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਪੁਚਾਣ ਦੀਆਂ ਪਿਛੇ ਦਸੀਆਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਫੇਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਇਹ ਵੀ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਵਰਿਕ' ਜਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਕੀਮ ਫੇਲ ਹੋਣ ਪਿਛੋਂ, ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਜਹਾਜ਼ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਇਕ ਰਾਏ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਬਲਾਸੌਰ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ। ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਈਫਲਾਂ, ਅੱਸੀ ਲੱਖ ਗੋਲੀਆਂ, ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਪਸਤੌਲ, ਹੈਂਡ ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਤੇ ਦੋ ਲੱਖ ਰੁਪੱਯ ਲਿਆਉਣੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਨੇ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਈਫਲਾਂ, ਦੱਸ ਲੱਖ ਗੋਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਆਦਿ ਲਿਆਉਣੇ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਏ ਨੇ ਬਟਾਵੀਆ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰਾਏ ਮੰਗਲ ਸੁਰਖੱਯਤ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਹਾਤੀਆਂ ਭੇਜੇ ਜਾਣ, ਹੈਲਫਰਿਚ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਪਿਛੋਂ ਇਹ ਪਲੈਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਿ ਹਾਤੀਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੫ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ੰਘਾਈ ਤੋਂ ਆਵੇ। ਬਲਾਸੌਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਹਾਜ਼ ਡੱਚਾਂ ਦੀ ਇਕ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਆਦਿ ਸਾਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਲੈਣਾ ਸੀ। ਇਕ ਤੀਸਰੇ ਜਰਮਨ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਹਥਿਆਰ ਆਦਿ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਅੰਡੇਮਾਨ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਪੋਰਟ ਬਲੇਅਰ ਉੱਤੇ ਅਚਾਨਕ {{Multicol-end}}<noinclude>{{rule}} {{center|੧੪੪}}</noinclude> 32mji8tkwk8b34nokl72tfkku94x8d8 250 16382 241473 239767 2026-10-18T15:51:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਦੀ ਮਸਤੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹਉਮੈ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪ੍ਰਸੱਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤਕ ਭੁਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ‘ਸੰਤ’ ਰੰਧੀਰ ਸਿੰਘ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ, ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ, ਪੰਨਾ ੧੯। </ref>। {{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਆਪਾ-ਭੁਲਾਊ ਸਪਿੱਰਟ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਗਨ ਦੇ ਮੇਲ ਦਾ ਇਕ ਚੋਣਵਾਂ ਨਮੂਨਾ ‘ਸੰਤ’ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪ੍ਰਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ, ਹਨ। ਧਾਰਮਕ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਇਹ ਸਾਲਾਂ ਪ੍ਰਯੰਤ ‘ਹੀਆਓ ਨਾ ਢਾਹੀਂ ਕਹੀ ਦਾ' ਦੇ ਆਦਰੱਸ਼ ਉਤੇ ਚਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਮਲ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਪਿੱਰਟ ਦੀ ਇਕ ਅਨੋਖੀ ਪਿਉਂਦ ਲਗ ਗਈ। ਅੰਡੇਮਾਨ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਹੁਣ ਤਕ ਇਹ ਆਪਣੀ ਅਣੱਖ ਨੂੰ ਦਬਾਕੇ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਖਾਤਰ, ‘ਮੰਗਣ ਗਿਆ ਸੋ ਮਰ ਰਿਹਾ' ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਜੇਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਡੱਕੇ ਹੋਏ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ, ਜੁੱਟੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਪਿਛੋਂ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤੀ ਰੰਗਤ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਵਿਉਂ ਸਿਰਿਉਂ ਮੁਢ ਬੰਨਣ ਸਮੇਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਕੇਂਦ੍ਰ (Nucleus) ਬਣੀ ਰਹੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਬਲਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਰਸੂਖ ਸੀ ਜੋ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ; ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪ੍ਰਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਲਈ ‘ਕਮਸਰੇਟ' (Commissnrint) ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਣ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਬਣੀ ਜੋ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਭੁਗਤਣ ਮਗਰੋਂ ਅਗੋਂ ਪਿਛੋਂ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ, ਨਿਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਗੁਣ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੋੜੀ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ। ‘ਭਾਈ’ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ‘ਕਿਰਤੀ' ਰਸਾਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ‘ਲਲਤੋਂ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਬਜ਼ਾਹਰਾ ਕੰਮ ਦਾ ਚੰਗਾ ਵਸੀਲਾ ਸਨ। ਅਤਯੰਤ ਨਿਮ੍ਰਤਾ ਭਾਵ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਵੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਕਿਸ ਦਰਜੇ ਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਦਿਓਲੀ ਕੈਂਪ (ਜਿਥੇ ਦੂਸਰੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਸਮੇਂ ਉਘੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਈ। ਇਨਾਂ ਦੀ ਨਾਜ਼ਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖ ਕੇ ਸਭ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੋਂ ਵਰਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀਂ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਪਤਾ ਤਦ ਹੀ ਲੱਗਾ ਜਦ ਇਕ ਦਿਨ ਗਸ਼ੀ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। {{Multicol-break}} {{center|'''ਅੰਤਕਾ ਨੰਬਰ ੧'''}} {{center|{{larger|'''ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਹਦੇਦਾਰ'''}}}} {{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਚਲੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਫ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ (ਹਿੰਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਦੀ ਪੈਸੇਫਿਕ ਕੋਸਟ) ਮਈ ੧੯੧੩<ref>ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਮੁਤਾਬਕ ੨ ਜੂਨ, ੧੯੧੩ (Isemonger and Slattery, pp. 12-13)।</ref> ਨੂੰ ਅਸਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ<ref>First Case, The beginning of the conspiracy and War. p. 3; First Case, Third Case and Mandlay Case, Evidence of Nawab Khan.</ref>, ਪਰ ਇਹ ਨਿਖੇੜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਉਹਦੇਦਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਪਹਿਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਫੰਡ ਅਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ, {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ‘ਭਕਨਾ’, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਉੱਘਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਸਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਹਦੇਦਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। {{center|<poem>ਪ੍ਰਧਾਨ-ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ‘ਭਕਨਾ’। ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ‘ਠਠਗੜ੍ਹ’। ਜਨਰਲ ਸਕੱਤ-ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਮੀਤ ਸਕੱਤ੍ਰ-ਸ਼ੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰੀਮ ਬਖਸ਼। ਖਜ਼ਾਨਚੀ—ਸ਼ੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ। ਮੀਤ ਖਜ਼ਾਨਚੀ-ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਟੁੰਡੀ ਲਾਟ'।</poem>}} {{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਹਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਚੋਣ ਦੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਸੰਬੰਧੀ ਚਲੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੇ ਰੀਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਹੱਦ ਤਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਔਰੇਗਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਚ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ<ref>San Francisco Trial, Testimony of Harcharan Das.</ref>, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਮ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਮੀਤ ਸਕੱਤ ਸਨ<ref>Ibid, Charge to the Jury by the Judge, p. 709.</ref>। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਫੰਡ ਅਕੱਠੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਗੇ ਵਧਾਣ ਲਈ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇੰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>Isemonger and Slattery, pp. 12-13.</ref>। ਅਰਥਾਤ ਫੰਡ ਅਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਉੱਘਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਛੋਂ ਸੇਕਰੇਮੈਂਟੋ ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਨਫੰਸ ਬੁਲਾਈ {{Multicol-end}}<noinclude>{{rule}} {{center|੧੬੦}}</noinclude> kgyvdekphhrslexqbqto5md0nskdxit 241474 241473 2026-10-18T15:53:34Z Harchand Bhinder 2624 241474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਦੀ ਮਸਤੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਹਉਮੈ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪ੍ਰਸੱਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸ ਹੱਦ ਤਕ ਭੁਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ‘ਸੰਤ’ ਰੰਧੀਰ ਸਿੰਘ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਨ, ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ<ref>ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ, ਪੰਨਾ ੧੯। </ref>। {{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਆਪਾ-ਭੁਲਾਊ ਸਪਿੱਰਟ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਗਨ ਦੇ ਮੇਲ ਦਾ ਇਕ ਚੋਣਵਾਂ ਨਮੂਨਾ ‘ਸੰਤ’ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪ੍ਰਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ, ਹਨ। ਧਾਰਮਕ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਇਹ ਸਾਲਾਂ ਪ੍ਰਯੰਤ ‘ਹੀਆਓ ਨਾ ਢਾਹੀਂ ਕਹੀ ਦਾ' ਦੇ ਆਦਰੱਸ਼ ਉਤੇ ਚਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਮਲ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਪਿੱਰਟ ਦੀ ਇਕ ਅਨੋਖੀ ਪਿਉਂਦ ਲਗ ਗਈ। ਅੰਡੇਮਾਨ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਹੁਣ ਤਕ ਇਹ ਆਪਣੀ ਅਣੱਖ ਨੂੰ ਦਬਾਕੇ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਖਾਤਰ, ‘ਮੰਗਣ ਗਿਆ ਸੋ ਮਰ ਰਿਹਾ' ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ, ਅਤੇ ਜੇਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਡੱਕੇ ਹੋਏ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ, ਜੁੱਟੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਪਿਛੋਂ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤੀ ਰੰਗਤ ਵਿਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਨਵਿਉਂ ਸਿਰਿਉਂ ਮੁਢ ਬੰਨਣ ਸਮੇਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਕੇਂਦ੍ਰ (Nucleus) ਬਣੀ ਰਹੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਬਲਕ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਰਸੂਖ ਸੀ ਜੋ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ; ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪ੍ਰਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਲਈ ‘ਕਮਸਰੇਟ' (Commissnrint) ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲੜੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਣ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਬਣੀ ਜੋ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਭੁਗਤਣ ਮਗਰੋਂ ਅਗੋਂ ਪਿਛੋਂ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਠਾਸ, ਨਿਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਗੁਣ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੋੜੀ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ। ‘ਭਾਈ’ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ‘ਕਿਰਤੀ' ਰਸਾਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ‘ਲਲਤੋਂ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਬਜ਼ਾਹਰਾ ਕੰਮ ਦਾ ਚੰਗਾ ਵਸੀਲਾ ਸਨ। ਅਤਯੰਤ ਨਿਮ੍ਰਤਾ ਭਾਵ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਵੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਕਿਸ ਦਰਜੇ ਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਦਿਓਲੀ ਕੈਂਪ (ਜਿਥੇ ਦੂਸਰੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ਵਿਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਸਮੇਂ ਉਘੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋਈ। ਇਨਾਂ ਦੀ ਨਾਜ਼ਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖ ਕੇ ਸਭ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੋਂ ਵਰਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀਂ ਭੁਖ ਹੜਤਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਪਤਾ ਤਦ ਹੀ ਲੱਗਾ ਜਦ ਇਕ ਦਿਨ ਗਸ਼ੀ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। {{Multicol-break}} {{center|'''ਅੰਤਕਾ ਨੰਬਰ ੧'''}} {{center|{{larger|'''ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਹਦੇਦਾਰ'''}}}} {{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਸੰਬੰਧੀ ਚਲੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਫ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ (ਹਿੰਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਦੀ ਪੈਸੇਫਿਕ ਕੋਸਟ) ਮਈ ੧੯੧੩<ref>ਪੰਜਾਬ ਪੁਲੀਸ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਮੁਤਾਬਕ ੨ ਜੂਨ, ੧੯੧੩ (Isemonger and Slattery, pp. 12-13)।</ref> ਨੂੰ ਅਸਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ<ref>First Case, The beginning of the conspiracy and War. p. 3; First Case, Third Case and Mandlay Case, Evidence of Nawab Khan.</ref>, ਪਰ ਇਹ ਨਿਖੇੜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਉਹਦੇਦਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਪਹਿਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਫੰਡ ਅਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ, {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ‘ਭਕਨਾ’, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਉੱਘਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਸਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਹਦੇਦਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। {{left|<poem>ਪ੍ਰਧਾਨ-ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ‘ਭਕਨਾ’। ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ‘ਠਠਗੜ੍ਹ’। ਜਨਰਲ ਸਕੱਤ-ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਮੀਤ ਸਕੱਤ੍ਰ-ਸ਼ੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕਰੀਮ ਬਖਸ਼। ਖਜ਼ਾਨਚੀ—ਸ਼ੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ। ਮੀਤ ਖਜ਼ਾਨਚੀ-ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ‘ਟੁੰਡੀ ਲਾਟ'।</poem>}} {{gap}}ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਹਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਚੋਣ ਦੀ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਸੰਬੰਧੀ ਚਲੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੇ ਰੀਕਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਹੱਦ ਤਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਔਰੇਗਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿਚ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ<ref>San Francisco Trial, Testimony of Harcharan Das.</ref>, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਰਾਮ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਇਸ ਦੇ ਮੀਤ ਸਕੱਤ ਸਨ<ref>Ibid, Charge to the Jury by the Judge, p. 709.</ref>। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਟੋਰੀਆ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਨੇ ਫੰਡ ਅਕੱਠੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਗੇ ਵਧਾਣ ਲਈ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇੰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>Isemonger and Slattery, pp. 12-13.</ref>। ਅਰਥਾਤ ਫੰਡ ਅਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। {{gap}}ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਉੱਘਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਛੋਂ ਸੇਕਰੇਮੈਂਟੋ ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਨਫੰਸ ਬੁਲਾਈ {{Multicol-end}}<noinclude>{{rule}} {{center|੧੬੦}}</noinclude> o25v8wttqct37qe83vyyt4va3jcytho 250 16387 241475 240473 2026-10-18T15:59:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਔਰੇਗਨ ਅਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਉਹਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਉਤੇ ਮੋਹਰ ਲਾਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ‘ਠਟੀਆਂ' ਨੂੰ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਉਹਦੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇਹ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ: {{gap}}‘ਭਾਈ’ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ', ਸ਼੍ਰੀ ਰੂੜ ਸਿੰਘ ‘ਚੂਹੜਚੱਕ’, ਸ਼੍ਰੀ ਪਿਰਥੀ ਸਿੰਘ, ‘ਪੰਡਤ’ ਜਗਤ ਰਾਮ, ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ‘ਚੀਮਾ’, ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ‘ਚੁਘਾ’, ‘ਸੰਤ’ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ‘ਮਰਹਾਣਾ’ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ‘ਕਸੇਲ’। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਨਵਾਬ ਖਾਨ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਮੁਤਾਬਕ ਵੀ ਅਸਟੋਰੀਆ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਨਫੰਸ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਲਾ: ਹਰਦਿਆਲ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਖੋ ਵਖ ਕੇਂਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਾਂ ਦੀ ਇਕ ਜੈਨਰਲ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>Isemonger and Slattery, pp. 12-13.</ref>। {{gap}}ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ‘ਭਾਈ’ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਜਨਰੱਲ ਸਕੱਤ੍ਰ ਚੁਣੇ ਗਏ<ref>ਅਕਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸੀ', ੨੪ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੯੩੦ ਦਾ ਪਰਚਾ; San Francisco Trial, Charge to the Jury by the Judge, p. 711.</ref>; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੀ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਗਦਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਆ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ‘ਭਾਈ’ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਬਰਕੁਤਲਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ<ref>San Francisco Trial, Charge to the Jury by the Judge, p. 702.</ref>। ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਂਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ਸਤੰਬਰ ੧੯੧੫ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਨਵਰੀ ੧੯੧੬ ਤਕ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਰਹੇ<ref>1bid, p. 709.</ref>। {{Multicol-break}} {{center|{{larger|'''ਅੰਤਕਾ ਨੰ: ੨'''}}}} {{center|{{larger|'''ਮੁਕੱਦਮੇਂ'''}}}} {{gap}}ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਬਰਮਾ (ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ ਉਤੇ ਹਿੱਸਾ ਸੀ) ਵਿਚ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਡੇ ਵਡੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ‘ਹਿੰਦ ਦੀ ਰੱਖਯਾ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ' (Defence of India Act) ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਸਰਕਾਰ ਪਾਸ ਰਹਿਮ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਪਬਲਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੀ ਕਾਰਰਵਾਈ ਸੁਣਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਕਾਰਰਵਾਈ ਦੀ ਕੇਵਲ ਸਰਕਾਰੀ ਰੀਪੋਟ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵੀ ਬੁਰਾ ਸਮਝਿਆ (Isemonger and Slattery, p. 122.) {{gap}}ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਚਲਾਉਣ ਪਿਛੇ ਕੀ ਸਪਿੱਰਟ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਕੀ ਮਹੌਲ ਸੀ, ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਵਿਚ ਹੋਈ ਇਕ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਨਾਖਤ ਦੀ ਪਰੇਡ ਵੇਲੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਗਵਾਹ ਸ਼ਨਾਖਤ ਨਾ ਕਰ ਸੱਕਿਆ। ਇਸ ਪੁਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਗੜੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ਨਾਖਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਬ ਹੋਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ‘ਅਸਾਂ ਪਗਾਂ ਬਦਲੀਆਂ ਹਨ, ਚੇਹਰੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇ ਲਏ। ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦਖਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ'। ਇਤਨੀ ਗਲ ਨੂੰ ਕਚਹਿਰੀ ਦੀ ਹੱਤਕ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤੀਹ ਬੈਂਤ ਲਾਏ ਗਏ<ref>Bhai Parmanand, p. 27; Isemonger and Slattery, p. 126</ref>। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੇ ਜੱਜ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁਲਸ ਵਲੋਂ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਵਾਧੂ ਮਸਾਲ ਰੇਲਾਉਣ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>First Case, Part 1, p. 16.</ref>। ਸਮੁਚੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਜਾਪਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਦਿਤੇ ਵਾਕਿਆਤ ਦੀ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋ ਜਾਣ ਪਿਛੋਂ ਮੁਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਮੰਨਣੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਫੜੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁਧ ਗਵਾਹੀਆਂ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਨਾਲ ਲਹਿਰ ਦੇ ਭੇਦ ਖੁਲਦੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਣ। ਕੇਵਲ ‘ਭਾਈ’ਪਰਮਾ ਨੰਦ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਵਿਚ ਬਦੋ ਬਦੀ ਵਲੇਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਤਨੀ ਗਲ ‘ਭਾਈ' ਪਰਮਾਨੰਦ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਰਹੇ (Bh. Parmanand p. 4), ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁਧ ਮੁਕੱਦਮਾ ਵਾਪਸ ਲਏ {{Multicol-end}}<noinclude>{{rule}} {{center|੬੪੪}}</noinclude> aa623ic1y580al5f4t1w6gqkp0ewctq 250 16392 241476 240478 2026-10-18T16:07:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}} ਜਾਣ ਦੀ ਸਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ(Bh. Parmanand, Introduction)। ਪਹਿਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਚ ਵਾਕਿਆਤ ਨੂੰ ਪੁਲਸ ਵਲੋਂ ਤਰੋੜ ਮਰੋੜ ਕੇ ਜਾਂ ਵਧਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਵਡੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਕਾਨੂੰਨ ਹੇਠ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਚਲਾਏ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿਰੁਧ ਅਪੀਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਜੱਜਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਰੀਕੀਆਂ ਵਿਚ ਪੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਨੇ ਵਾਕਿਆਤ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਫੀ ਸਪਸ਼ੱਟ ਕਰ ਦਿਤਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਅਤੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਵਜ਼ਨ ਦਿਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਸਾਮਰਾਜੀ ਝੁਕਾਉ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੱਜਾਂ ਨੇ ਖਿੱਚ ਖਿਚਾਕੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕੂ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਨਿਖੇੜਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਇਤਹਾਸਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੋ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰਖਣ ਯੋਗ ਵਡੀਆਂ ਗਲਾਂ ਇਹ ਹਨ। ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ, ਇਤਹਾਸ ਲਈ ਮਿਸਾਲਾ ਅਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਾਂ ਅਧੂਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ, ਹਿੰਦ ਦੀ ਰੱਖਯਾ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜੱਜਾਂ ਇਹ ਇਖਤਿਆਰ ਸੀ ਕਿ ਓਹ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਚਾਹੁਣ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਾ ਚਾਹੁਣ ਨਾ ਕਰਨ<ref>First Case, Note of special Commissioner, T. P. Ellis, regarding the Statement of Gurmukh Singh.</ref>। ਗਦਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦਸੱਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਨੇ (ਸ਼ੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ‘ਸਰਾਭਾ’ ਸ਼੍ਰੀ ਪਿਰਥੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ‘ਪੰਡਤ’ ਜਗਤ ਰਾਮ ਆਦਿ) ਨੇ ਖੜੱਕ ਕੇ ਬਿਆਨ ਦਿਤੇ, ਪਰ ਮੁਕਦੱਮੇਂ ਦੇ ਰੀਕਾਰਡ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਫਸੀਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। {{gap}}'''(ੳ) ਲਾਹੌਰ ਕੌਂਸਪੀਰੋਸੀ ਕੇਸ।''' ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਗਿਆਂ First Case, ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ, ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ ਮੁਕੱਦਮਾ, ਲਿਖ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਕੱਦਮਾ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਨਾਮ ਅਨੰਦ ਕਿਸ਼ੋਰ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ, ੨੬ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੯੧੫ ਲਾਹੌਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ੧੩ ਸਤੰਬਰ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤਿੰਨਾਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਮੀਸ਼ਨਰਾਂ, ਏ. ਏ. ਇਰਵੀਨ (A. A.. Irivn), ਟੀ. ਪੀ. ਐਲਿਸ (T. P. Kilis) ਅਤੇ ਸ਼ਿਓ ਨਾਰਾਇਨ (Sheo Narain) ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਏ, ਏ. ਇਰਵੀਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। {{gap}}ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ੮੧ ਦੋਸ਼ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਪਰ ਕਈ ਫਰਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ੬੪ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਮਿਸਟਰ ਸੀ, ਬੇਵਨ ਪਿਟਮੈਂਟ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਤਾਜ਼ਦੀਨ ਕੁਰੇਸ਼ੀ ਵਕੀਲ ਸਨ, ਅਤੇ ੪੦੪ ਸਰਕਾਰੀ ਗਵਾਹ ਭੁਗਤੇ। ੬੪ ਹਾਜ਼ਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ੨੪ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ<ref>ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਚੱਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ (Hardinge, p. 130.)</ref>, ੨੭ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ, ਤੇ ੬ ਨੂੰ {{Multicol-break}} ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੈਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ; ਇਕ ਵਾਇਦਾ ਮੁਆਫ ਗਵਾਹ ਬਣ ਗਿਆ, ਦੋ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ। {{gap}}ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਕਾਈਵਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿਲੀ, ਵਿਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਤਕ ਪੰਨਾਂ ਨੰਬਰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿਤੇ ਗਏ। ਹਰ ਇਕ ਹੈਡਿੰਗ (ਸੁਰਖੀ) ਦੇ ਵਖਰੇ ਵਖਰੇ ਪੰਨਾਂ ਨੰਬਰ ਹਨ। {{gap}}'''(ਅ) ਫਸਟ ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ''' ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਗਿਆਂ Second Case, ਜਾਂ ਦੂਸਰਾ ਕੇਸ, ਜਾਂ ਦੂਸਰਾ ਮੁਕੱਦਮਾ, ਲਿਖ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਵੀ ਲਾਹੌਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਕਮੀਸ਼ਨਰ ਸਨ। ੨੯ ਅਕਤੂਬਰ ੧੯੧੫ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ੩੦ ਮਾਰਚ ੧੯੧੬ ਨੂੰ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ੧੦੨ ਦੋਸ਼ੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਪਰ, ਕਈ ਫਰਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਈ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਪਿਛੋਂ ੭੪ ਰਹਿ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, ਅਤੇ ੪੫ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ। '''(ੲ) ਸੈਂਕੰਡ ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ।''' ਇਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਗਿਆਂ Third Case. ਜਾਂ ਤੀਸਰਾ ਕੇਸ, ਜਾਂ ਤੀਸਰਾ ਮਕੱਦਮਾ, ਲਿਖ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੁਣਵਾਈ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਟੀ. ਪੀ. ਐਲਸ, ਮੇਜਰ ਫਰਿਜ਼ਲੇ (Frizelle) ਅਤੇ ਰਾਏ ਬਹਾਦਰ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਭੰਡਾਰੀ, ਤਿਨ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਮੀਸ਼ਨਰਾਂ ਨੇ ੮ ਨਵੰਬਰ ੧੯੧੬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ੫ ਜਨਵਰੀ ੧੯੧੭ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਚ ੧੭ ਦੋਸ਼ੀ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ‘ਭਾਈ’ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ‘ਕੈਨੇਡੀਅਨ’ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਾਫਿਜ਼ ਅਬਦੁਲਾ ਮਨੀਲਾ ਵਾਲੇ ਸਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ੬ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ੫ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ ਗਈ। '''(ਸ) ਬਨਾਰਸ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ।''' ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬਹੁਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੰਗਾਲੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦ੍ਰ ਬਨਾਰਸ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ‘ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ' ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਉਤੇ ਬਹੁਤਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪਹਿਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ ਦਿਤੀ ਤਫਸੀਲ ਅਤੇ ਰੋਲਟ ਰੀਪੋਟ ਵਿਚ ਦਿਤੇ ਸਮਾਚਾਰ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। '''(ਹ) ਮਾਂਡਲੇ(ਬਰਮਾ) ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ।''' ਇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਮਾਂਡਲੇ (ਬਰਮਾ) ਵਿਚ ਐਸ. ਐਮ. ਰੋਬਿਨਸਨ (ਪ੍ਰਧਾਨ), ਮੌਂਗ ਕਿਨ (Maung Kin) ਅਤੇ ਐਚ. ਈ. ਐਕੌਲ (H. E. Mecoll), ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਮੀਸ਼ਨਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ੨੭ ਜੁਲਾਈ ੧੯੧੬ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ੭ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਤੇ ਪ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ। {{Multicol-end}}<noinclude>{{rule}} {{center|੧੬੨}}</noinclude> 3k7nll6w2xu8x8zp361xwcneh97qom2 250 16397 241477 240724 2026-10-18T16:22:52Z Harchand Bhinder 2624 241477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{{Multicol}}(ਕ) ਸੈਂਕੰਡ ਮਾਂਡਲੇ (ਬਰਮਾ) ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ। ਇਸ ਦਾ ਰੀਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਾਕਿਆਤ ਪਹਿਲੇ ਮਾਂਡਲੇ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਇਕ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ। (ਖ) ਸੋਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਕੇਸ। (San Francisco Trial):- ਇਹ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ੨੨ ਨਵੰਬਰ ੧੯੧੭ ਨੂੰ ਸੈਨਵਾਂਸਿਸਕੋ (In the Southern Division of the U. S. District Court for the Northern District of California, First Division) ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਮਈ ੧੯੧੮ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਜਰਮਨਾਂ ਅਤੇ ੧੫ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ‘ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ, ‘ਭਾਈ’ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਤਾਰਕਾ ਨਾਥ ਦਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਨੂੰ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆ ਗਈਆਂ। (ਗ) ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਕੇਸ(The Chicago Trial) | ਇਸ ਦਾ ਫੈਸਲੇ ਵੇਖਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਨਹੀਂ, ਬਣ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਅਤੇ ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ', ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥਿਆਰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਨਾਲ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਜਰਮਨਾਂ ਜਾਂ ਜਰਮਨ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੰਭਾ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ। {{Multicol-break}} (ਘ) ਮੰਡੀ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ। ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਭਾਗ ਦਾ ਤੀਸਰੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਣਾਈ ਟੀ. ਪੀ. ਐਲਿਸ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਮੀਸ਼ਨਰ ਨੇ ਕੀਤੀ। (ਙ) ਫੁਟਕਲ ਮੁਕੱਦਮੇਂ। ਫੀਰੋਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਦੀ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ। ਤੀਸਰੇ ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਮਥਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ। ਵੱਲਾ ਰੇਲ ਦੇ ਪੁਲ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਤੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਅਤੇ ਪਧਰੀ, ਜਗਤ ਪੁਰ ਅਤੇ ਨੰਗਲ ਕਲਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਬਾਰੇ ਵਖਰੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਚੱਲੇ। ਲਾਹੌਰ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਓਹ ਗਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਗਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਇਕ ਰੀਵਾਲਵਰ ਫੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਇਕੜ ਟੁਕੜ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਏ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਇਤਨੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਸਟ ਬਨਾਉਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। (ਚ) ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਬਦਲੇ ਕਈ ਫੌਜੀਆਂ ਦਾ ਕੋਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕਿਤਨੇ ਕੋਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਹੋਏ। {{Multicol-end}} {{center|{{xx-larger|ਅੰਤਕਾ ਨੰਬਰ ੩}}}} {{center|{{xxx-larger|ਸਜ਼ਾਵਾਂ}}}} (ੳ) ਲਾਹੌਰ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: {| class="wikitable" {{ts|ac|ma}} ! ਨਾਮ !! ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਿੰਡ !! ਜ਼ਿਲਾ |- | ੧. ਸ਼੍ਰੀ ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ || ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ || ਗਿਲਵਾਲੀ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੨. ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ|| ,, ਅਰੂੜਾ||ਭੱਟੀ ਗੁਰਾਯਾ|| ਸਿਆਲ ਕੋਟ |- | ੩. ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਤ ਸਿੰਘ || ,,ਅਰੁੜ ਸਿੰਘ || ਸੁਰਸਿੰਗ || ਲਾਹੌਰ |- | ੪. ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ || ,,ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ || ਸਰਾਭਾ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- |੫. ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਨੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ||,,ਗਨੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ||ਟਲੇਗੁਆਨ ਧਮਧੇਰਾ|| ਪੂਨਾ |- |੬. ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ|| ,,ਬੂੜ ਸਿੰਘ || ਗਿਲਵਾਲੀ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੭. ,, ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ|| ,,ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ||ਗਿਲਵਾਲੀ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |} ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਦਲਕੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ: {| class="wikitable" {{ts|ac|ma}} ! ਨਾਮ !! ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਿੰਡ !! ਜ਼ਿਲਾ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |} " ,, ਨਾਮ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲਾ ੧. ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸ਼੍ਰੀ ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਸਠਿਆਲਾ ੨. ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ " ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੋਟਲਾ ੩. ਸ਼੍ਰੀ ਹਿਰਦੇ ਰਾਮ ੪. ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਤ ਰਾਮ ੫. ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ ੬. ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ੭. ਸ਼੍ਰੀ ਖੁਸ਼ਾਲ ਸਿੰਘ ੮. ਸ਼੍ਰੀ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ੯. ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ ੧੦. ‘ਭਾਈ' ਪਰਮਾ ਨੰਦ ੧੧. ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮਾ ਨੰਦ ,, ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ,, ਗਜਨ ਸਿੰਘ ,, ਦਿਤੂ ਮੱਲ ਮੰਡੀ ਰਿਆਸਤ ਹਰਿਆਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ " , ਭੂਪ ਸਿੰਘ ਠਠਗੜ੍ਹ ਮੰਡੀ ਰਿਆਸਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ " " ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਪਧਰੀ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਕੈਲਾ " ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ " ਚੁਘਾ ਲੁਧਿਹਾਣਾ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ " ਤਾਰਾ ਚੰਦ " ਗਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਕਰਯਾਲਾ ਸੁਕਰਾਂਦਾ ਖਰਕਾ ਜੇਹਲਮ | ਹਮੀਰਪੁਰ (ਯੂ. ਪੀ.) Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> hs9ajm7u0uj2kpm6ziqtpc2thza3i0q 241482 241477 2026-10-19T00:03:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 241482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}}(ਕ) ਸੈਂਕੰਡ ਮਾਂਡਲੇ (ਬਰਮਾ) ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ। ਇਸ ਦਾ ਰੀਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਾਕਿਆਤ ਪਹਿਲੇ ਮਾਂਡਲੇ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਇਕ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ। (ਖ) ਸੋਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਕੇਸ। (San Francisco Trial):- ਇਹ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ੨੨ ਨਵੰਬਰ ੧੯੧੭ ਨੂੰ ਸੈਨਵਾਂਸਿਸਕੋ (In the Southern Division of the U. S. District Court for the Northern District of California, First Division) ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਮਈ ੧੯੧੮ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਜਰਮਨਾਂ ਅਤੇ ੧੫ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ‘ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ, ‘ਭਾਈ’ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਤਾਰਕਾ ਨਾਥ ਦਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਨੂੰ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆ ਗਈਆਂ। (ਗ) ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਕੇਸ(The Chicago Trial) | ਇਸ ਦਾ ਫੈਸਲੇ ਵੇਖਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਨਹੀਂ, ਬਣ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਅਤੇ ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ', ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥਿਆਰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਨਾਲ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਜਰਮਨਾਂ ਜਾਂ ਜਰਮਨ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੰਭਾ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ। {{Multicol-break}} (ਘ) ਮੰਡੀ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ। ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਭਾਗ ਦਾ ਤੀਸਰੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਣਾਈ ਟੀ. ਪੀ. ਐਲਿਸ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਮੀਸ਼ਨਰ ਨੇ ਕੀਤੀ। (ਙ) ਫੁਟਕਲ ਮੁਕੱਦਮੇਂ। ਫੀਰੋਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਦੀ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ। ਤੀਸਰੇ ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਮਥਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ। ਵੱਲਾ ਰੇਲ ਦੇ ਪੁਲ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਤੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਅਤੇ ਪਧਰੀ, ਜਗਤ ਪੁਰ ਅਤੇ ਨੰਗਲ ਕਲਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਬਾਰੇ ਵਖਰੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਚੱਲੇ। ਲਾਹੌਰ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਓਹ ਗਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਗਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਇਕ ਰੀਵਾਲਵਰ ਫੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਇਕੜ ਟੁਕੜ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਏ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਇਤਨੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਸਟ ਬਨਾਉਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। (ਚ) ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਬਦਲੇ ਕਈ ਫੌਜੀਆਂ ਦਾ ਕੋਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕਿਤਨੇ ਕੋਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਹੋਏ। {{Multicol-end}} {{center|{{xx-larger|ਅੰਤਕਾ ਨੰਬਰ ੩}}}} {{center|{{xxx-larger|ਸਜ਼ਾਵਾਂ}}}} '''(ੳ) ਲਾਹੌਰ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ।'''</br> ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: {| class="wikitable" {{ts|ac|ma}} ! ਨਾਮ !! ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਿੰਡ !! ਜ਼ਿਲਾ |- | ੧. ਸ਼੍ਰੀ ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ || ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ || ਗਿਲਵਾਲੀ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੨. ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ|| ,, ਅਰੂੜਾ||ਭੱਟੀ ਗੁਰਾਯਾ|| ਸਿਆਲ ਕੋਟ |- | ੩. ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਤ ਸਿੰਘ || ,, ਅਰੁੜ ਸਿੰਘ || ਸੁਰਸਿੰਗ || ਲਾਹੌਰ |- | ੪. ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ || ,, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ || ਸਰਾਭਾ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- |੫. ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਨੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ||,, ਗਨੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ||ਟਲੇਗੁਆਨ ਧਮਧੇਰਾ|| ਪੂਨਾ |- |੬. ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ|| ,, ਬੂੜ ਸਿੰਘ || ਗਿਲਵਾਲੀ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੭. ,, ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ|| ,, ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ||ਗਿਲਵਾਲੀ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |} ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਦਲਕੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ: {| class="wikitable" {{ts|ac|ma}} ! ਨਾਮ !! ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਿੰਡ !! ਜ਼ਿਲਾ |- | ੧.ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ || ਸ਼੍ਰੀ ਮੀਰ ਸਿੰਘ || ਸਠਿਆਲਾ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੨. ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ|| ,, ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ || ਕੋਟਲਾ || ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ |- | ੩. ਸ਼੍ਰੀ ਹਿਰਦੇ ਰਾਮ || ,, ਗਜਨ ਸਿੰਘ || ਮੰਡੀ ਰਿਆਸਤ || ਮੰਡੀ ਰਿਆਸਤ |- | ੪. ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਤ ਰਾਮ || ,, ਦਿਤੂ ਮੱਲ || ਹਰਿਆਨਾ || ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ |- | ੫. ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ || ,, ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|| ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੬. ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ || ,, ਭੂਪ ਸਿੰਘ || ਠਠਗੜ੍ਹ || ,, |- | ੭. ਸ਼੍ਰੀ ਖੁਸ਼ਾਲ ਸਿੰਘ || ,, ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ || ਪਧਰੀ || ,, |- | ੮. ਸ਼੍ਰੀ ਨੰਦ ਸਿੰਘ || ,, ਰਾਮ ਸਿੰਘ || ਕੈਲਾ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- | ੯. ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ || ,, ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ || ਚੁਘਾ || ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ |- | ੧੦. ‘ਭਾਈ' ਪਰਮਾ ਨੰਦ || ,, ਤਾਰਾ ਚੰਦ || ਕਰਯਾਲਾ || ਜੇਹਲਮ |- | ੧੧. ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮਾ ਨੰਦ || ,, ਗਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ || ਸੁਕਰਾਦਾ ਖਰਕਾ || ਹਮੀਰਪੁਰ (ਯੂ. ਪੀ.) |}<noinclude></noinclude> 2uk5tqbbdfpnf1fi0y3168ag7eudqq7 241484 241482 2026-10-19T00:06:15Z Harchand Bhinder 2624 241484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Multicol}}(ਕ) ਸੈਂਕੰਡ ਮਾਂਡਲੇ (ਬਰਮਾ) ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ। ਇਸ ਦਾ ਰੀਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਾਕਿਆਤ ਪਹਿਲੇ ਮਾਂਡਲੇ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਇਕ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ। (ਖ) ਸੋਨਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਕੇਸ। (San Francisco Trial):- ਇਹ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ੨੨ ਨਵੰਬਰ ੧੯੧੭ ਨੂੰ ਸੈਨਵਾਂਸਿਸਕੋ (In the Southern Division of the U. S. District Court for the Northern District of California, First Division) ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਮਈ ੧੯੧੮ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਜਰਮਨਾਂ ਅਤੇ ੧੫ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ‘ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ, ‘ਭਾਈ’ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਤਾਰਕਾ ਨਾਥ ਦਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਨੂੰ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆ ਗਈਆਂ। (ਗ) ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਕੇਸ(The Chicago Trial) | ਇਸ ਦਾ ਫੈਸਲੇ ਵੇਖਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਨਹੀਂ, ਬਣ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ‘ਮੈਵਰਿਕ' ਅਤੇ ਐਨੀ ਲਾਰਸਿਨ', ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥਿਆਰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਨਾਲ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਜਰਮਨਾਂ ਜਾਂ ਜਰਮਨ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰੰਭਾ ਲਾਲ ਗੁਪਤਾ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ। {{Multicol-break}} (ਘ) ਮੰਡੀ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ। ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਭਾਗ ਦਾ ਤੀਸਰੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੁਣਾਈ ਟੀ. ਪੀ. ਐਲਿਸ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਮੀਸ਼ਨਰ ਨੇ ਕੀਤੀ। (ਙ) ਫੁਟਕਲ ਮੁਕੱਦਮੇਂ। ਫੀਰੋਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਦੀ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ। ਤੀਸਰੇ ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਮਥਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ। ਵੱਲਾ ਰੇਲ ਦੇ ਪੁਲ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਤੇ ਅਨਾਰਕਲੀ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਅਤੇ ਪਧਰੀ, ਜਗਤ ਪੁਰ ਅਤੇ ਨੰਗਲ ਕਲਾਂ ਦੇ ਕਤਲਾਂ ਬਾਰੇ ਵਖਰੇ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਚੱਲੇ। ਲਾਹੌਰ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਓਹ ਗਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਚੋਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਗਦਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਇਕ ਰੀਵਾਲਵਰ ਫੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਇਕੜ ਟੁਕੜ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਏ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਇਤਨੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਸਟ ਬਨਾਉਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। (ਚ) ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ। ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਬਦਲੇ ਕਈ ਫੌਜੀਆਂ ਦਾ ਕੋਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਤੇਈਵੇਂ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸੱਕਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕਿਤਨੇ ਕੋਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਹੋਏ। {{Multicol-end}} {{center|{{xx-larger|ਅੰਤਕਾ ਨੰਬਰ ੩}}}} {{center|{{xxx-larger|ਸਜ਼ਾਵਾਂ}}}} '''(ੳ) ਲਾਹੌਰ ਕੌਂਸਪੀਰੇਸੀ ਕੇਸ।'''</br> ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: {| class="wikitable" {{ts|ac|ma}} ! ਨਾਮ !! ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਿੰਡ !! ਜ਼ਿਲਾ |- | ੧. ਸ਼੍ਰੀ ਬਖਸ਼ੀਸ਼ ਸਿੰਘ || ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ || ਗਿਲਵਾਲੀ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੨. ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ|| ,, ਅਰੂੜਾ||ਭੱਟੀ ਗੁਰਾਯਾ|| ਸਿਆਲ ਕੋਟ |- | ੩. ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਤ ਸਿੰਘ || ,, ਅਰੁੜ ਸਿੰਘ || ਸੁਰਸਿੰਗ || ਲਾਹੌਰ |- | ੪. ਸ਼੍ਰੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ || ,, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ || ਸਰਾਭਾ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- |੫. ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਗਨੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ||,, ਗਨੇਸ਼ ਪਿੰਗਲੇ||ਟਲੇਗੁਆਨ ਧਮਧੇਰਾ|| ਪੂਨਾ |- |੬. ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ|| ,, ਬੂੜ ਸਿੰਘ || ਗਿਲਵਾਲੀ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੭. ,, ਸੁਰੈਣ ਸਿੰਘ|| ,, ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ||ਗਿਲਵਾਲੀ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |} ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ, ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਦਲਕੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ: {| class="wikitable" {{ts|ac|ma}} ! ਨਾਮ !! ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ !! ਪਿੰਡ !! ਜ਼ਿਲਾ |- | ੧.ਸ਼੍ਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ || ਸ਼੍ਰੀ ਮੀਰ ਸਿੰਘ || ਸਠਿਆਲਾ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੨. ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ|| ,, ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ || ਕੋਟਲਾ || ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ |- | ੩. ਸ਼੍ਰੀ ਹਿਰਦੇ ਰਾਮ || ,, ਗਜਨ ਸਿੰਘ || ਮੰਡੀ ਰਿਆਸਤ || ਮੰਡੀ ਰਿਆਸਤ |- | ੪. ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਤ ਰਾਮ || ,, ਦਿਤੂ ਮੱਲ || ਹਰਿਆਨਾ || ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ |- | ੫. ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ || ,, ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|| ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੬. ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ || ,, ਭੂਪ ਸਿੰਘ || ਠਠਗੜ੍ਹ || ,, |- | ੭. ਸ਼੍ਰੀ ਖੁਸ਼ਾਲ ਸਿੰਘ || ,, ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ || ਪਧਰੀ || ,, |- | ੮. ਸ਼੍ਰੀ ਨੰਦ ਸਿੰਘ || ,, ਰਾਮ ਸਿੰਘ || ਕੈਲਾ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- | ੯. ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਧਾਨ ਸਿੰਘ || ,, ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ || ਚੁਘਾ || ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ |- | ੧੦. ‘ਭਾਈ' ਪਰਮਾ ਨੰਦ || ,, ਤਾਰਾ ਚੰਦ || ਕਰਯਾਲਾ || ਜੇਹਲਮ |- | ੧੧. ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮਾ ਨੰਦ || ,, ਗਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ || ਸੁਕਰਾਦਾ ਖਰਕਾ || ਹਮੀਰਪੁਰ (ਯੂ. ਪੀ.) |}<noinclude>{{center|੧੬੩}}</noinclude> oqjqcogldlx9m9n4f0bzd46sfwmjge6 250 16402 241492 47124 2026-10-19T00:36:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 241492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{| class="wikitable" |+ |- | ਨਾਮ || ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ || ਪਿੰਡ || ਜ਼ਿਲਾ |- | ੧੨. ਸ੍ਰੀ ਪਿਰਥੀ ਸਿੰਘ || ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਰਾਮ|| ਸਾਭੂ || ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ |- | ੧੩. ,, ਰਾਮ ਸਰਨ ਦਾਸ || ,, ਸੰਤ ਰਾਮ || ਕਪੂਰਥਲਾ || ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ |- | ੧੪. ,, ਰੁਲੀਆ ਸਿੰਘ || ,,ਜਗਤ ਸਿੰਘ || ਸਰਾਭਾ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- | ੧੫. ,, ਸਾਵਨ ਸਿੰਘ || ,, ਖੁਸ਼ਾਲ ਸਿੰਘ || ਚੱਬਾ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੧੬. ,, ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ || ਕਰਮ ਸਿੰਘ || ਭਕਨਾ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੧੭. ,, ਵਸਾਵਾ ਸਿੰਘ || ,, ਮੀਹਾਂ ਸਿੰਘ || ਗਿਲਵਾਲੀ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |} {| class="wikitable sortable" |+ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ, ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ : |- | ਨਾਮ|| ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ || ਪਿੰਡ || ਜ਼ਿਲਾ |- | ੧. ਸ਼ੀ ਭਾਨ ਸਿੰਘ || ਸ੍ਰੀ ਸਾਵਨ ਸਿੰਘ || ਸੁਨੇਤ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- | ੨. ,, ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ || ,, ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ || ਦਦੇਹਰ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੩. ,, ,, ,, || ,, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ || ਦਦੇਹਰ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੪. ,, ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ || ,, ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ || ਮਿਸਾਲ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |- | ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ || ਮਿਸਾਲ |} ਲੀਲਾਂ ਲੁਧਿਹਾਣਾ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਸ਼ੀ ਹੋਸ਼ਨਾਕ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ | ਲੁਧਿਹਾਣਾ ੬. ,, ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ , ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ੭. ,, ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ,, ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦਦੇਹਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ੮. ,, ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ,, ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਮਾਲਾ ਲੁਧਿਹਾਣਾ ,, ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਭਸੀਨ ਲਾਹੌਰ ,, ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ੧੧. ,, ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ ,, ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ , ਘਨੱਈਯਾ ਸਿੰਘ ਠੱਟੀਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ y, ਘਸੀਟਾ ਸਿੰਘ ਸੁਰਸਿੰਗ ਲਾਹੌਰ ੧੪. ,, ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ ,, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਮਰਹਾਣਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ,, ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਲਧਿਜਾਣਾ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ 9, ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ,, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ,, ਮੀਹਾਂ ਸਿੰਘ ਭੂਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੁਰਸਿੰਗ ♥ ੧੦. ੭) : ਸੁਰਸਿੰਗ ਮੈਂ , | ਨੂੰ ਭੂਪਾ ਰਾਏ - ' | ੧੮. ਸ੍ਰੀ ਮਦਨ ਸਿੰਘ ,, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ,, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਰੋਡਾ ਸਿੰਘ ੨੩. ,, ਸ਼ਿਵ ਸਿੰਘ ,, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ੨੫. ,, ਉਧਮ ਸਿੰਘ ੨੬. ‘ਸੰਤ’ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ੨੭, ਸ੍ਰੀ ਰੂੜ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਮਲ ਸਿੰਘ ,, ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ,, ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ , ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸਿੰਘ y, ਵਸਾਵਾ ਸਿੰਘ ਗਾਗਾ ਲਾਲਪੁਰ ਲੰਗੇਰੀ ਈਸਾਵਾਲ ਰੋਡਾ ਕੋਟਲਾ ਵੇਈਂਪੁਈਂ ਕਸੇਲ ਦਦੇ ਹਰ ਚੁਹੜ ਚੱਕ ਲਾਹੌਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਲੁਧਿਹਾਣਾ ਵੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੁਨਸ਼ੀ ,, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ,, ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ ,, ਦਯਾਲ ਸਿੰਘ ,, ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਵੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਨਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ: ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲਾ ਸਜ਼ਾ ੧. ਸ੍ਰੀ ਬਾਜ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਰੱਯਾ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਾਲ ਸਖਤ ਕੈਦ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ੨. , ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ,, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਘਨੋਰੀ | ਪਟਿਆਲਾ | ਸਤ ਸਾਲ ਸਖਤ ਕੈਦ ਰਿਆਸਤ ੩. ,, ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ,, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੰਦ ਪੁਰ , | ਲੁਧਿਹਾਣਾ ਚਾਰ ਸਾਲ ਸਖਤ ਕੈਦ ੪. ,, ਹਰੀ ਸਿੰਘ , ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨਥਾਨਾ | ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਸ ਸਾਲ ਸਖਤ ਕੈਦ ੫. ਸ਼ੀ ਜਮਨਾ ਦਾਸ ਹਰੀ ਰਾਮ । ਬੜਾ ਗਾਓ । ਯੂ. ਪੀ. | ਤਿੰਨ ਸਾਲਸਖਤ ਕੈਦ ੬. ਸ਼੍ਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਦਾਸ ਸ੍ਰੀ ਖਜ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਬਾਬਰ ਪੁਰ | ਲੁਧਿਹਾਣਾ , ਫੈਸਲਾ ਹੋਣ ਤਕ ; ਸਮਾਂ ਬੀਤਿਆ ਉਸ ਤਕ ੧੬੪ Digited by Panjab Digital Library www.panjaldigilib.org<noinclude></noinclude> lzrvhc27zai8ubn4u3df41okbb3wfec 241501 241492 2026-10-19T01:21:05Z Harchand Bhinder 2624 241501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>{| class="wikitable" |+ |- | ਨਾਮ || ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ || ਪਿੰਡ || ਜ਼ਿਲਾ |- | ੧੨. ਸ੍ਰੀ ਪਿਰਥੀ ਸਿੰਘ || ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਰਾਮ|| ਸਾਭੂ || ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ |- | ੧੩. ,, ਰਾਮ ਸਰਨ ਦਾਸ || ,, ਸੰਤ ਰਾਮ || ਕਪੂਰਥਲਾ || ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ |- | ੧੪. ,, ਰੁਲੀਆ ਸਿੰਘ || ,,ਜਗਤ ਸਿੰਘ || ਸਰਾਭਾ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- | ੧੫. ,, ਸਾਵਨ ਸਿੰਘ || ,, ਖੁਸ਼ਾਲ ਸਿੰਘ || ਚੱਬਾ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੧੬. ,, ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ || ਕਰਮ ਸਿੰਘ || ਭਕਨਾ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੧੭. ,, ਵਸਾਵਾ ਸਿੰਘ || ,, ਮੀਹਾਂ ਸਿੰਘ || ਗਿਲਵਾਲੀ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |} {| class="wikitable sortable" |+ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ, ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ : |- | ਨਾਮ|| ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ || ਪਿੰਡ || ਜ਼ਿਲਾ |- | ੧. ਸ਼ੀ ਭਾਨ ਸਿੰਘ || ਸ੍ਰੀ ਸਾਵਨ ਸਿੰਘ || ਸੁਨੇਤ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- | ੨. ,, ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ || ,, ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ || ਦਦੇਹਰ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੩. ,, ,, ,, || ,, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ || ਦਦੇਹਰ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੪. ,, ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ || ,, ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ||ਲੀਲਾਂ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- |੫. ,, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ || ,, ਹੋਸ਼ਨਾਕ ਸਿੰਘ || ਲਲਤੋਂ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- | ੬. ,, ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ || ,, ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ || ਸੁਰਸਿੰਗ || ਲਾਹੌਰ |- | ੭. ,, ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ || ,, ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ || ਦਦੇਹਰ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੮. ,, ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ || ,, ਆਲਾ ਸਿੰਘ || ਮਾਲਾ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- | ੯. ,, ,, || ,, ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ || ਭਸੀਨ || ਲਾਹੌਰ |- | ੧੦. ,, ,,|| ,, ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ || ਸੁਰਸਿੰਗ || ਲਾਹੌਰ |- | ੧੧. ,, ਜਵੰਦ ਸਿੰਘ || ,, ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ || ,, || ਲਾਹੌਰ |- | ੧੨. ,, ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ || ਘਨੱਈਯਾ ਸਿੰਘ || ਠੱਟੀਆਂ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੧੩. ,, ਕਾਲਾ ਸਿੰਘ || ,, ਘਸੀਟਾ ਸਿੰਘ || ਸੁਰਸਿੰਗ || ਲਾਹੌਰ |- | ੧੪. ,, ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ || ,, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ || ਮਰਹਾਣਾ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੧੫. ,, ਖੜਕ ਸਿੰਘ|| ,, ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ || ਭੂਪਾ ਰਾਏ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- | ੧੬. ,, ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ || ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ || ,, || ,, |- | ੧੭,, ਲਾਲ ਸਿੰਘ || ,, ਮੀਹਾਂ ਸਿੰਘ || ਭੂਰੇ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੧੮. ,, ਸ੍ਰੀ ਮਦਨ ਸਿੰਘ || ,, ਮਲ ਸਿੰਘ || ਗਾਗਾ || ਲਾਹੌਰ |- | ੧੯. ,, ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ || ,, ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ || ਲਾਲਪੁਰ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੨੦. ,, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ || ,, ਲੱਖਾ ਸਿੰਘ || ਲੰਗੇਰੀ || ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ |- | ੨੧. ,, ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ || ,, ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸਿੰਘ || ਈਸਾਵਾਲ || ਲੁਧਿਹਾਣਾ |- | ੨੨. ,, ਰੋਡਾ ਸਿੰਘ || ,, ਵਸਾਵਾ ਸਿੰਘ || ਰੋਡਾ || ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ |- | ੨੩. ,, ਸ਼ਿਵ ਸਿੰਘ || ,, ਮੁਨਸ਼ੀ || ਕੋਟਲਾ || ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ |- | ੨੪. ,, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ || ,, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ || ਵੇਈਂਪੁਈਂ || ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |- | ੨੫. ,, ਉਧਮ ਸਿੰਘ || ,, ਮੇਵਾ ਸਿੰਘ|| ਕਸੇਲ || ,, |- | ੨੬. ‘ਸੰਤ’ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ || ,, ਦਯਾਲ ਸਿੰਘ || ਦਦੇਹਰ || ,, |- | ੨੭. ਸ੍ਰੀ ਰੂੜ ਸਿੰਘ || ,, ਅਤਰ ਸਿੰਘ ||ਚੁਹੜ ਚੱਕ || ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ |} ਨਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ: ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿੰਡ ਜ਼ਿਲਾ ਸਜ਼ਾ ੧. ਸ੍ਰੀ ਬਾਜ ਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਰੱਯਾ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਾਲ ਸਖਤ ਕੈਦ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ੨. , ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ,, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਘਨੋਰੀ | ਪਟਿਆਲਾ | ਸਤ ਸਾਲ ਸਖਤ ਕੈਦ ਰਿਆਸਤ ੩. ,, ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ,, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੰਦ ਪੁਰ , | ਲੁਧਿਹਾਣਾ ਚਾਰ ਸਾਲ ਸਖਤ ਕੈਦ ੪. ,, ਹਰੀ ਸਿੰਘ , ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਨਥਾਨਾ | ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਸ ਸਾਲ ਸਖਤ ਕੈਦ ੫. ਸ਼ੀ ਜਮਨਾ ਦਾਸ ਹਰੀ ਰਾਮ । ਬੜਾ ਗਾਓ । ਯੂ. ਪੀ. | ਤਿੰਨ ਸਾਲਸਖਤ ਕੈਦ ੬. ਸ਼੍ਰੀ ਕਿਸ਼ਨ ਦਾਸ ਸ੍ਰੀ ਖਜ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਬਾਬਰ ਪੁਰ | ਲੁਧਿਹਾਣਾ , ਫੈਸਲਾ ਹੋਣ ਤਕ ; ਸਮਾਂ ਬੀਤਿਆ ਉਸ ਤਕ<noinclude>{{center|੧੬੪}}</noinclude> tpub9w1kkrfpsfr3u5qap4iclh1ycqw 250 48448 241418 143075 2026-10-18T15:04:57Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Satdeep Gill" /></noinclude>{{gap}}ਗੁੱਡੀ ਪੈਂਟੂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੁਬਾਰੇ ਜਾ ਚੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗੀ ਹੀ ਸੀ। -ਅੱਜ ਆਹ ਵੇਲਾ ਕਰ 'ਤਾ ਰੋਟੀ ਨੂੰ? ਗੁੱਡੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ-ਆਹ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? ਪਰਮਿੰਦਰ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ। ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਬੁਰਕੀ ਪਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੁੱਟ ਭਰੀ। {{gap}}-ਕਿਉਂ ਭੈਣ ਜੀ, ਦੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਡੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਗੁੱਡੀ ਨੇ ਫੇਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਪੈਂਟੂ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਨਿਰੋਧ ਦੀਆਂ ਦੋ ਖ਼ਾਲੀ ਡੱਬੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। {{gap}}-ਬਿੱਲੀ ਡੋਲ੍ਹ 'ਗੀ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}- ਤਾਂ ਫੇਰ ਹੋਰ ਲੈ ਕੇ ਆਵਾਂ? {{gap}}-ਲਿਆ, ਔਹ ਕਨਸ 'ਤੇ ਪਈ ਐ ਗੜਵੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਤੈਨੂੰ ਹਾਕ ਮਾਰਨ ਈ ਲੱਗੀ ਸੀ। {{gap}}ਪੈਂਟੂ ਨੂੰ ਓਥੇ ਖੇਡਦਾ ਛੱਡ ਕੇ ਗੁੱਡੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਆਈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਸੁਖਪਾਲ ਨੇ ਸੁਣ ਲਿਆ ਸੀ। ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁੱਧ ਜਾਂਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸੌਖਾ ਸਾਹ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਦਾ ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸੁਖਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਆਹਾ ਹਾਹਾ, ਐਹੀ ਜ੍ਹੀ ਛੱਡ ਰੱਬਾ। {{gap}}ਪਰਮਿੰਦਰ ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਕੋਲ ਹੁਣ ਨਖ਼ਰੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੀ। ਸੁਖਪਾਲ ਜੇ ਘਰ ਹੁੰਦਾ, ਫਿਰ ਤਾਂ ਉਹ ਉਂਝ ਵੀ ਘੱਟ ਗੱਲ ਕਰਦੀ। ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਵੀ-ਹੁਣ ਤੂੰ ਚੁੱਪ ਜ੍ਹਾ ਕਿਉਂ ਰਹਿਨੀ ਐਂ? {{gap}}ਇੱਕ ਬਿੰਦ ਉਹ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਈ ਲੱਗਦੈ। {{gap}}-ਅੱਗੇ ਤਾਂ ਤੂੰ ਖੰਡ ਦਾ ਖੇਡਣਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। {{gap}}-ਐਵੇਂ ਭਰਮ ਐਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਨੇ ਬਣਾਵਟੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਾਣ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਲਿਆਂਦੀ। {{gap}}-ਬਹਿ ਜਾ। ਦੁੱਧ ਲਾਹ ਦਿੰਨੀ ਆਂ। ਤੌੜੀ ਦਾ ਸੂਹਾ-ਸੂਹਾ ਦੁੱਧ। ਕਦੇ ਤਾਂ ਪੀ ਲਿਆ ਕਰ। ਔਨੀ ਐਂ, ਖੜ੍ਹੀ-ਖੜ੍ਹੀ ਚੁਬਾਰੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਨੀ ਐਂ। {{gap}}-ਨਾ ਭਾਈ, ਅੱਗੇ ਈ ਗਰਮੀ ਬਹੁਤ ਐ। ਤੱਤਾ-ਤੱਤਾ ਲਾਲ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਹੋਰ ਅੱਗ ਲੱਗੂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਈ ਚੰਗੈ, ਤੁਸੀਂ ਈ ਪੀਆ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਨੈ ਪੀ ਕੇ ਦੁੱਧ? {{gap}}-ਨੀ ਸੱਚ, ਭੈਣ ਜੀ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੁੱਛਦੀ-ਪੁੱਛਦੀ ਸੰਗ ਜਾਂਨੀ ਆਂ, ਤੂੰ ਵਿਆਹ... {{gap}}-ਵਿਆਹ? ਲਓ, ਹੋਰ ਸੁਣ ਲਓ। ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਅੱਜ ਉਹ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸੀ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਗੱਲ ਬਦਲ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ-ਨਾਲੇ ਤੁਸੀਂ 'ਭੈਣ ਜੀ' ਕਹਿਨੇ ਓਂ ਤੇ ਨਾਲੇ 'ਤੂੰ'। ਉਹ ਫਿਰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਹੱਸੀ ਤੇ ਬੋਲੀ-ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਪਰਮਿੰਦਰ ਈ ਕਹਿ ਲਿਆ ਕਰੋ। {{gap}}-ਚੰਗਾ, ਪਰਮਿੰਦਰ ਕਹਿ ਲਿਆ ਕਰੂੰਗੀ। ਪਰ ਤੂੰ ਬੈਠ ਤਾਂ ਜਾਹ। {{gap}}ਉਹ ਬੈਠੀ ਨਹੀਂ। ਪੌੜੀਆਂ ਵੱਲ ਵਧੀ। ਸੁਖਪਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੜਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਸਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਉਹ ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh|18||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> kjoru7k6j448fqz1r06sc0dirg0g5vv 250 48452 241419 143087 2026-10-18T15:05:27Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Nitesh Gill" /></noinclude>{{gap}}ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਚੁਬਾਰੇ ਦੀ ਛੱਤ ‘ਤੇ ਆ ਗਈ ਤੇ ਏਧਰ ਓਧਰ ਫਿਰ ਤੁਰ ਕੇ ਥੱਲੇ ਉੱਤਰ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਸੁਖਪਾਲ ਚੁਬਾਰੇ ਮੂਹਰੇ ਜੰਗਲੇ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਦੂਰ ਖੇਤਾਂ ਵੱਲ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਜਦ ਚੁਬਾਰੇ ਉੱਤੋਂ ਉੱਤਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ-ਕੀ ਦੇਖਦੈਂ? {{gap}}-ਸੁਰਜਣ ਹੁਣ ਲੈ ਕੇ ਗਿਐ ਟਰੈਕਟਰ। ਆਹ ਵੇਲਾ ਭਲਾਂ ਖੇਤ ਜਾਣ ਦੈ ਕੋਈ। ਹੁਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਿੱਲਾ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਦੇ ਮਗਰ ਹੀ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰ ਆਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੁਣ ਉਹ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦਾ। ਜਦ ਕਿਤੇ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਥੱਲੇ ਉੱਤਰ ਆਉਂਦਾ। ਐਨਾ ਕੁ ਚਿਰ ਜਾਣ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਭੱਲ ਸੀ। {{gap}}ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦ ਉਹ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਸੁਖਪਾਲ ਵੀ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਓਥੇ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ। {{gap}}ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ-ਨੁਮਾ ਵੱਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੀਲ ਦੂਰ। ਘਰ ਵਾਸਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼-ਵਸਤ ਉੱਥੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸੁਖਪਾਲ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਘਰ ਵਾਸਤੇ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਨਿੱਕ-ਸੁੱਕ ਖਰੀਦ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਖ਼ੁਸ਼ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਤੋਂ ਕਦੇ ਲੈ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦਾ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਦਾ ਡੱਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੋੜਦਾ। ਸਰਦਾਰੀ ਠਾਠ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ। ਰੋਟੀ ਖਾਂਦਾ, ਸੌਂ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਰਸਾਲੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। {{gap}}ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ-ਉਹਦੇ ਮਾਮੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਗੋਦੀ ਗੁੱਡੀ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਉਹ ਵਿਆਹ ਗਏ ਸਨ। ਓਦੋਂ ਤਾਂ ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਜਿਊਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਗਈ ਸੀ। ਘਰ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਲ-ਢਾਂਡਾ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਸੰਤੂ ਚੂਹੜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਘਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵੀ ਪੈ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜੰਞ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਦੇ ਮਾਮੇ ਦੀ ਛੋਟੀ ਨੂੰਹ ਨੇ ਸੁਖਪਾਲ ਨੂੰ ਛੇੜ ਲਿਆ ਸੀ। ਛੇੜ ਕੀ ਲਿਆ, ਜੰਞ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰਾ ਮੇਲ-ਗੇਲ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਉੱਤੇ ਮੰਜਿਆਂ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਸੁਖਪਾਲ ਨੇ ਰੌਲਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮਾਮੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਬਹੂ ਨੂੰ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਅੱਧ-ਮਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭੂਆ ਦੇ ਜਮਾਈ ਨੂੰ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ? ਉਹਦਾ ਤਾਂ ਕਸੂਰ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਓਹੀ ਸੀ ਕੰਜਰੀ। ਜੀਹਨੇ ਜੇਠ ਛੱਡਿਆ ਨਾ ਸਹੁਰਾ। {{gap}}-ਸਾਰਾ ਮੇਲ ਥੱਲੇ ਬੈਠੈ, ਤੂੰ ਏਥੇ ਕੀ ਕਰਦਾ ਸੀ 'ਕੱਲਾ? ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। {{gap}}-ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਖਾਵਾਂਗੇ ਰੋਟੀ। ਭੀੜ ਸੰਘੀੜ ਨਿੱਕਲ ਜਾਣ ਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਐਹੋ ਜ੍ਹੀ ਐ। ਸੁਖਪਾਲ ਨੇ ਚੁਪਕਾ ਜਿਹਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। {{gap}}-ਕੋਹੜੀ ਰਿਹਾ ਕੰਜਰ ਦਿਆ ਪੁੱਤਾ। ਆਈ ਸੀ ਤਾਂ ਦਖਾ ਦਿੰਦਾ ਤਾਰੇ। ਮੈਂ ਹੁੰਦਾ...। ਮਾਮੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜਮਾਈ ਸੁਖਪਾਲ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਨਛੱਤਰ ਕੌਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh|22||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> jvc25ecsy6xsh1q7fsh0148j9179ap8 250 48465 241420 143342 2026-10-18T15:06:25Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Nitesh Gill" /></noinclude>{{gap}}ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਚੁਬਾਰੇ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਜਾ ਚੜ੍ਹੀ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਸਨ। ਕੌਣ ਹੋਇਆ ਇਹ ਆਦਮੀ? {{gap}}ਸੁਖਪਾਲ ਨੇ ਓਥੇ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਬੈਠਣਾ ਜਾਇਜ਼ ਨਾ ਸਮਝਿਆ। {{gap}}ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਆ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮਿੰਦਰ ਨਾਉਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕੱਟੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਉਕਾਬ ਕਿਸੇ ਮਦੀਨ-ਘੋਗੜ ਦੇ ਰੁਲਦ-ਖੁਲਦ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ♦ {{dhr|10em}} {{nop}}<noinclude>{{rh|ਕੱਟੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਉਕਾਬ||35}}</noinclude> c752kvd0wi5d9skjy3dfy0ph5uhejdn 250 48477 241421 143359 2026-10-18T15:07:23Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Nitesh Gill" /></noinclude>ਦਿਹਲੀ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਪੌੜੀਆਂ ਨੇ। ਓਸ ਹਵੇਲੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦਾਸ ਹਵੇਲੀ ਆਖਦੇ ਨੇ। ਸੇਠ ਰਾਮ ਦਾਸ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰੀ ਸੀ, ਕੱਪੜੇ ਦਾ। ਉਹਦੇ ਚਾਰ ਮੰਡੇ ਸੀ ਹੁਣ ਤਿੰਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਇੱਕ ਮਰ ਗਿਆ। ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਮਰਨ ਵਾਲਾ। ਖਾਨਦਾਨੀ ਰਵਾਇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੂ ਜੇ ਰੰਡੀ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਮਾਪੇ ਉਹਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਬਿਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਮਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਇਕੱਠਾ ਹੈ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਰੋਟੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਓਸ ਔਰਤ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਦਿਉਰ ਵਿਆਹੇ ਵਰ੍ਹੇ ਨੇ। ਉਹ ਰੰਡੀ-ਔਰਤ ਤਿੰਨਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਰਖੇਲ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਜੇਠ ਕੋਈ ਵੀ ਮੌਕਾ ਤਾੜ ਕੇ ਉਹਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਵੜਦਾ ਹੈ। ਦਿਉਰ ਵੀ ਏਵੇਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਕੋਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਂ ਸੱਤਾਂ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦਿਉਰ ਤੇ ਕਦੇ ਜੇਠ ਸਾਹਿਬ। ਤਿੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੂਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੋਲਦੀ ਕੁਸਕਦੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਖ਼ਾਨਦਾਰੀ ਰੋਅਬ ਬਹੁਤ ਭਾਰੂ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਚਾਰੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਾਧੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਸਤੁ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੱਕੜੀ ਖਰਬੂਜ਼ਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼। ਫਰਿੱਜ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹੋਈ, ਕੋਈ ਵੀ ਫਰਿੱਜ ਖੋਲ੍ਹੇ ਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾ ਲਵੇ।" {{gap}}"ਓਸ ਔਰਤ ਨੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਇਨਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ?" ਸੁਦੀਪ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। {{gap}}"ਉਹ ਖਾਨਦਾਨੀ ਔਰਤ ਐ। ਬਾਹਰ ਤਾਂ ਇਹ ਹਵਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਭਰਜਾਈ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਭਤੀਜਾ ਪਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੋਈ ਵਿਦਰੋਹ ਕਰੇਗੀ ਤਾਂ ਬਾਹਰਲੀ ਹਵਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਉਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸਭ ਸਹਿੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਸਾਊ ਨੂੰਹ-ਧੀ ਜੋ ਹੋਈ।" {{gap}}"ਉਂਝ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਹੋਵੇ?" {{gap}}"ਹਾਂ, ਇਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ। ਥੋਕ ਦੀ ਦੁਕਾਨ। ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਕਾਨ ਉੱਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਵੀਹ ਨੌਕਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਨੌਕਰ ਘਰ ਵੀ ਕੰਮਾਂ-ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਇੱਕ ਨੌਕਰ-ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਰੰਡੀ-ਔਰਤ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਦੋਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ, ਜੇਠ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਨੇ। ਉਹਨੇ ਅਗਾਂਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਨੌਕਰ-ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ-ਥਾਣੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਿਪਾਈਆਂ ਨੇ ਉਹਦੀ ਚੰਗੀ ਕੁਟਾਈ ਕੀਤੀ। ਫੇਰ ਸੇਠਾਂ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਕੰਮ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਓਧਰ ਬਹੂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਦਿਨ ਅੰਦਰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਰੱਖਿਆ। ਨਾ ਰੋਟੀ, ਨਾ ਪਾਣੀ। ਉਹਦੇ ਰੌਂਦੇ-ਕੁਰਲਾਉਂਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਚਾਚੀਆਂ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਮੁੜ ਕੇ ਨੋਜਵਾਨ ਨੌਕਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਬੰਦ। ਚਾਰ ਬੁੱਢੇ-ਠੇਰੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ।" {{nop}}<noinclude>{{rh|ਰੇਸ਼ਮਾ||47}}</noinclude> ixh76ipzfhsnbbjpsin5uosojn1p67w 250 48481 241422 143364 2026-10-18T15:07:51Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Nitesh Gill" /></noinclude>{{gap}}"ਠੀਕ! ਓਸ ਦੋਸਤ ਨੇ ਕੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਫੇਰ?" {{gap}}"ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਾਉਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਮੁੜ ਕੇ ਕਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਔਰਤ ਕੀ ਕਰੇ ਵਿਚਾਰੀ? ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮਰੇ ਦਾ ਐਨਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਜਿੰਨਾ ਦੁੱਖ ਉਹਨੂੰ ਉਸ ਦੋਸਤ ਦਾ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਉਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਨਿੱਕਲ ਜਾਣ ਦਾ ਦੁੱਖ।" {{gap}}ਰੇਸ਼ਮਾ ਬਠਿੰਡੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਓਥੋਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਵੀ ਦੇਖੀਆਂ। ਕਿਲ੍ਹਾ, ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ ਤੇ ਇੱਕ ਦੋ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ। ਉਹਨੇ ਸੁਦੀਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈਆਂ। ਬਠਿੰਡਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨੇ ਅਲਕਾ ਨੂੰ ਤਰਸੇਮ ਲਾਲ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ- "ਘਰ ਦੇ ਬਰਤਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਤੇ ਫ਼ਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੋਚੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਨਾਲ ਉਹਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।" {{gap}}"ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਹੈ?" {{gap}}"ਮੈਂ ਆਪ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇਖਿਆ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ।" {{gap}}"ਤੂੰ ਝਗੜਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਤਰਸੇਮ ਨਾਲ?" {{gap}}"ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ-ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਹੈਗਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਅਖੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਰੇ ਇਹੀ ਸੰਬੰਧ ਸੀ।" {{gap}}"ਸਿੱਧੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਐ, ਤੂੰ ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇ, ਖ਼ੁਦ ਕਰਿਆ ਕਰ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ।" {{gap}}"ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਵੀ ਤਾਂ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ। ਐਡਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ ਐਨਾ ਕੰਮ?" ਤੇ ਫੇਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ- "ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਆਦਤ ਐ। ਉਹ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" {{gap}}"ਫੇਰ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਤੂੰ?" {{gap}}"ਸੋਚ-ਸੋਚ ਮੈਂ ਤਾਂ ਥੱਕ ਗਈ, ਦੀਦੀ। ਝਗੜਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੁੱਟ ਖਾ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ। ਸੱਸ-ਸਹੁਰਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਕੋਸਦੇ ਨੇ, ਅਖੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਮੁੰਡੇ ’ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈਂ।" {{gap}}ਅਲਕਾ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਦੀਪ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਐਨੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ, ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੱਸੀ? ਫੇਰ ਉਹਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਉਹਨੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੰਜ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਧਰੇ ਨਾ ਕਿਧਰੇ ਖ਼ੁਦ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। {{gap}}"ਵਿਚਾਰੀ ਰੇਸ਼ਮਾ!" ਸੁਦੀਪ ਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੋਇਆ। ਫੇਰ ਅਲਕਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਿਆ- "ਕੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਰੇਸ਼ਮਾ ਨੇ?" {{gap}}"ਸਹੁਰਿਆਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਤਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀ ਐ, ਉਹ। ਹੁਣ ਮਾਂ ਕੋਲ ਐ।" {{gap}}"ਫੇਰ?" {{gap}}"ਏਥੋਂ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਕੇ ਗਈ ਐ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਜਾ ਕੇ ਤਲਾਕ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਦੇਵੇਗੀ। ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ-ਤਰਸੇਮ ਲਾਲ ਦੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਪੋਚਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੈਲ਼ੇ ਕੱਪੜੇ ਵਰਗਾ ਮੁਸ਼ਕ ਆਉਂਦੈ।"◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|ਰੇਸ਼ਮਾ||51}}</noinclude> 398v95d0xfhp4sq6tsvy2y1va76vhgh 250 48487 241423 143383 2026-10-18T15:08:27Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Nitesh Gill" /></noinclude>{{gap}}"ਆਵਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਆਵਦੇ ਕੋਲ ਰੱਖ, ਭਲਿਆਮਾਣਸਾ। ਮੈਂ ਕੰਜਰੀ ਤਾਂ ਹੈ ਨ੍ਹੀਂ ਬਈ...। ਦਾੜ੍ਹੀ ਪੱਟ ਕੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਾ ਦੂੰਗੀ।" ਉਹ ਪੈਰ ਗੱਡ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਤੇ ਫੇਰ ਹੋਰ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਹ ਖੇਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡਾਂਗ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਭਰੀ। ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਉਹਦੇ ਮਗਰ-ਮਗਰ ਚੁੱਪ-ਚਪੀਤਾ ਤੁਰਿਆ ਆਵੇ। ਮਗਰੋਂ ਪੈੜ-ਚਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਬਘੇਲੋ ਨੇ ਗਰਦਨ ਭੰਵਾਈ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਅਗਵਾੜ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਡਰ ਮੁੰਡਾ ਸੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਧਰੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਹ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਮੈਲ਼ੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਝਾਕਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਮੂਹਰ ਦੀ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਹੀ ਕੱਸੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖਾਲ਼ ਕੋਲ ਉਹ ਆਈ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਪਹੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਮੁੰਡਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਗੁੱਥਮ-ਗੁੱਥਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਡੌਲਿਓਂ ਫੜ ਕੇ ਖਾਲ਼ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਘੇਲੋ ਨੇ ਬਥੇਰਾ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢੀਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀਆਂ, ਬਈ ਕੋਈ ਸੁਣ ਲਵੇ। ਮੁੰਡਾ ਉਹਤੋਂ ਤਕੜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਦਾ ਖਹਿੜਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਘੇਲੋ ਨੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਪਈ ਡਾਂਗ ਦੇਖੀ। ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਛੁਡਾ ਕੇ ਉਹ ਡਾਂਗ ਵੱਲ ਭੱਜੀ। ਅਗਲੇ ਬਿੰਦ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਮੱਥਾ ਪਾੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਉਹ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਤੜਫ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਘੇਲੋ ਨੇ ਦੋ ਡਾਂਗਾਂ ਉਹਦੇ ਗਿੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਭਰੀ ਚੁੱਕੀ, ਭੁੰਜੇ ਪਈ ਡਾਂਗ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ, ਮੁੰਡੇ ਉੱਤੇ ਥੁੱਕਿਆ ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੁਰਨ ਲੱਗੀ। {{gap}}ਉਹ ਦਿਨ ਸੋ ਉਹ ਦਿਨ, ਮੁੜਕੇ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਬਘੇਲੋ ਵੱਲ ਮਾੜੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਝਾਕਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ।◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|56||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> bss38yvo2mdoc5zsx5bqfx5sv714iwq 250 48527 241424 143398 2026-10-18T15:09:35Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Nitesh Gill" /></noinclude>{{gap}}"ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤੈ? ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਪਈ ਸੀ?" {{gap}}"ਮੈਂ ਵਰਾਂਢੇ ’ਚ ਸੀ। ਦੋਹਤੀ ਪਈ ਸੀ ਕੋਲ ਮੇਰੇ। ਵੱਡਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ ਪੋਤਾ।" {{gap}}"ਤੂੰ ਆ ਜਾਂਦੀ ਫੇਰ ਆਪ ਉੱਠ ਕੇ।" {{gap}}"ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦੀ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਸੀ।" {{gap}}"ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤੈ ਫੇਰ ਬਈ ਮੈਂ ਸੁੱਤਾ ਨ੍ਹੀਂ?" {{gap}}"ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਸੁੱਤੀ ਆਂ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਉੱਠ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦੇਖਣ ਆਈ। ਤੂੰ ਪਾਸੇ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।" {{gap}}"ਮਾੜਾ ਜ੍ਹਾ ਖੜਕਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਝੱਟ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦਾ।" {{gap}}"ਔਖੈ ਕਮਲਿਆ।" {{gap}}ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਖੰਘਦਾ ਥੁੱਕਦਾ ਏਧਰ ਹੀ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜੱਸੋ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। {{gap}}ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਗੁਰਦੇਵ ਝੋਰਾ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, "ਕੀ ਲੈਣਾ ਸੀ, ਜੱਸੋ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ? ਏਦੂੰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਰਾਤ ਕੱਟ ਲੈਂਦਾ।" {{gap}}ਪਰ ਫੇਰ ਇਕਦਮ ਅਚਾਨਕ ਉਹਦੇ ਕੰਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਉਹਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਤਸੱਲੀ ਮਿਲੀ, {{gap}}"...ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਸੁੱਤੀ ਐ ਸਾਰੀ ਰਾਤ। ਅੱਗ ਤਾਂ ਓਧਰ ਵੀ ਲੱਗੀ ਰਹੀ।"◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|ਨਿਹੁੰ||69}}</noinclude> ln5q35ry79nkseh0l4zbaheigo0ps3x 250 48571 241440 127635 2026-10-18T15:25:40Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਲਈਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਉਹਨੇ ਫੋਕਾ ਦਬਕਾ ਮਾਰਿਆ- 'ਮਾਂ ਦਿਆ ਖਸਮਾਂ, ਆਵਦੀ ਦਿਆ, ਦੀਂਹਦਾ ਨ੍ਹੀਂ ਤੈਨੂੰ ਕਾਕੜੇ ਝਾੜੀ ਜਾਨੇ ਓਂ? ਚੱਲ ਘਰੇ, ਤੇਰੇ ਪਿਓ ਤੋਂ ਈ ਕਟਾਊਂ ਤੈਨੂੰ। ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਊਂ ਧਨੇਸੜੀ।' ਉਹਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਲਫੇੜਾ ਉੱਘਰਿਆ ਸੀ।</br> {{gap}}ਖੇਤ ਵਾਲੇ ਜੱਟ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਡਰਾਮਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਾਂ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਏ ਸੀ।</br> {{gap}}ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਗੱਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਫ਼ਿਲਮ ਚਲਦੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਤੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇਂਗਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਉਦਾਸ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇਂਗਾ।</br> {{gap}}ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਏਧਰੋਂ ਇੱਕ 'ਜਥੇ' ਵਿੱਚ ਗਏ ਬੰਦੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਲਾਹੌਰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਖੇਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਬਾਲ ਬੱਚੇ ਵੀ ਹਨ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਘਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਹੈ। ਏਧਰ ਵੀ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਏਥੇ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਰਫ਼ਿਊਜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ। ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਤਾਂ ਉਹ ਏਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫੇਰ ਉਹ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਗਏ ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ। ਤੁਹਾਡਾ ਘਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਘਰ ਵੀ ਉਹ ਏਥੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਮੁੱਲ ਦੇ ਗਏ। ਬੜਾ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਕਦੇ ਕੋਈ ਘਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਘਰ ਓਵੇਂ ਦਾ ਓਵੇਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ ਗਏ ਸੀ। ਪੱਕਾ ਘਰ ਹੈ। ਕੱਚੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਨੂੰ ਢਹਿਢੇਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੀ ਲੋਕ 'ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਆਲ਼ੀ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜੁਲਾਹੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਤ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੱਪੜਾ ਬੁਣਨ ਦਾ ਕੰਮ ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਪੰਜ-ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਕਦੇ ਖੱਡੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੇ ਜੁਲਾਹੇ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਯਾਰ। ਓਧਰ ਵੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਹੈਂ। </br> {{gap}}ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਏਧਰ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਏਧਰਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਜਾਣ ਕੇ ਤੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਉਹਨੂੰ ਜੱਫੀ ਵਿੱਚ ਘੁੱਟ ਲਿਆ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਓਸ ਬੰਦੇ ਨੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦਿਨ ਤੇਰਾ ਸਮੁੱਚਾ ਵਜੂਦ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬੰਦਾ ਤੂੰ ਆਪ ਹੋਵੇਂ- 'ਸਾਵੇਂ ਦਾ ਸਾਵਾਂ ਸਦੀਕ।</br> {{gap}}ਇੱਕ ਹਨੇਰੀ ਝੁੱਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪਿੰਡੋਂ ਪੁੱਟ ਕੇ ਓਧਰ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸੁੱਟਿਆ। ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਧੂੜ ਵਗਦੀ ਰਹੀ, ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਵਗੀ। ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾਹਦੀ ਮਿਲੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਰਬਾਦੀ ਹੀ ਬਰਬਾਦੀ ਫੈਲਣ ਲੱਗੀ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਚਾਹਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਮੀਰੀ-ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਾ ਪਾੜਾ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗਾ। ਛੋਟੇ ਲੋਕ ਅਮਨ ਚੈਨ ਨਾਲ ਰੱਜ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣਗੇ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਨਤੀ ਦੀਆਂ<noinclude>{{rh|24||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> 6p2t00peji72nnryi045w152zydzvel 250 48577 241425 143415 2026-10-18T15:10:09Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਲਾਹਣਤਾਂ ਪਾਉਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਕੀਹਦੇ ਲਈ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਉਹ ਜਿਊਂਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ? ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਰਾਹੁਲ ਲਈ ਤਾਂ ਜਿਊਂਦਾ ਰਹੇ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੀਹਦੇ ਲਈ ਉਹ ਜਿਊਂਦਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਔਰਤ ਹੀ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ। ਉਹਨੇ ਉੱਠਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਲਾ ਉੱਠਿਆ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਗਵਾਂਢੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਵੇ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਫ਼ੀਮ ਖਾਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦੇਵੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਬਚਾ ਹੀ ਲਵੇ। ਰਾਹੁਲ ਹੁਣ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਰੋਂਦਾ ਰੋਂਦਾ ਚੁੱਪ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਸੌਂ ਗਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਲੱਤਾਂ ਘੜੀਸਦਾ ਰਾਵਿੰਦਰ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਉਹਦੇ ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਰਗ਼ਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਨਿੱਕਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਕੁੰਡਾ ਬੰਦ ਸੀ। {{gap}}ਸ਼ਾਮ ਹੋਈ ਤਾਂ ਗਲ਼ੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਹਦਾ ਮੁੰਡਾ ਰਾਹੁਲ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਕੰਧ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਝਾਕਿਆ, ਮੁੰਡੇ ਤੋਂ ਕੁੰਡਾ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਿਹਾ। ਰਾਵਿੰਦਰ ਦਾ ਹੱਥ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਦੋ ਕੁ ਇੰਚ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਗੁੱਛਾ-ਮੁੱਛਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਖੀਆਂ ਵੜ-ਵੜ ਨਿੱਕਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|78||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> q6upzhm074gzig0p4sujoqs0ws2llbu 250 48581 241426 143419 2026-10-18T15:10:41Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਆ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਆ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਆਦਮੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਸੂੰ ਦੇ ਘਰ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੀਹੀ ਦਾ ਚਿੱਕੜ ਉਹਤੋਂ ਟੱਪਿਆ ਨਾ ਗਿਆ। ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਕਿਧਰੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਸੁੱਕਾ ਰਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਲਾਲ ਸੂੰ ਦੇ ਤਖ਼ਤਿਆਂ ਵੱਲ ਝਾਕਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਲਾਲ ਸੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਹੁਣ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲਾਲ ਸੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਪੁੱਤ ਸਨ, ਅਗਾਂਹ ਪੋਤੇ ਸਨ, ਜੁਆਕਾਂ-ਜੱਲਿਆਂ ਵਾਲੇ। ਲਾਲ ਸੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਉਧਾਲ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੱਗੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਸੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਾਰ ਵਾਂਗ ਫਿਰ ਗਿਆ। ਬੀਹੀ ਦਾ ਚਿੱਕੜ ਜਿਵੇਂ ਉਹਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਮਸਲਾ ਨਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਪੁੱਠਾ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਆ ਕੇ ਬੈਠਕ ਦਾ ਬਾਹਰਲਾ ਕੁੰਡਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁਸ ਗਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ, ਬਾਹਰ ਤਾਂ ਠੰਡ ਹੀ ਬੜੀ ਸੀ। ਸੌਣ ਦਾ ਵਕਤ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਲਾਲ ਸੂੰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਿਆ। {{gap}}ਤਾਇਆ ਮੈਂਗਲ ਦੱਸਦਾ ਹੁੰਦਾ ਲਾਲ ਸੂੰ ਚੋਬਰ ਸੀ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਦਾ। ਛਟੀ ਵਰਗਾ ਲੰਮਾ ਜੁਆਨ ਤੇ ਨਰੋਆ। ਕੁੜੀ ਦਾ ਨਾਉਂ ਤਾਂ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਸੀ, ਪਰ ਜੁਆਨੀ ਪਹਿਰੇ ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਧਰੇ ਟਿਕ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀ ਸੀ, ਕੌਲ਼ੇ ਕੱਛਦੀ ਫਿਰਦੀ। ਕਦੇ ਏਸ ਘਰੇ, ਕਦੇ ਓਸ ਘਰੇ। ਉੱਡਦੀ ਕਦੇ ਘੁਕਦੀ ਫਿਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਉਹਦਾ ਨਾਉਂ 'ਭਮੀਰੀ' ਪਕਾ ਲਿਆ। ਲਾਲ ਸੂੰ ਨੂੰ ਫਿਟ-ਲਾਹਣਤਾਂ ਪੈਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਮੁੰਡਾ-ਕੁੜੀ ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲੁਕੇ ਸਨ, ਲਾਲ ਸੂੰ ਦੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਸਭ ਗਰਦੋ-ਗੁਬਾਰ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ "ਕਾਹਨੂੰ ਜੰਮਣਾ ਸੀ ਕਬੀਆ?" ਉਹ ਨਾ ਜਿਊਂਦਾ, ਨਾ ਮਰਦਾ। {{gap}}ਤੇ ਫਿਰ ਗ਼ੁਬਾਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ, ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਚੱਲਣ ਲੱਗੀ, ਓਹੀ ਲੋਕ ਸਿੱਧਾ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ- "ਬੜਗੋਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਕੀ ਡਰ ਐਂ। ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨ੍ਹੀਂ।" {{gap}}ਭਮੀਰੀ ਦਾ ਦਾਦਾ ਨਾਨਕਾ ਢੇਰੀ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸਿਆ ਸੀ। ਗੋਤ ਦਾ ਢਿੱਲੋਂ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸਿੱਧੂ-ਬਰਾੜਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਭਮੀਰੀ ਉਰਫ਼ ਬਸੰਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਭੂਆ ਆਖਦਾ, ਪਰ ਲਾਲ ਸੂੰ ਰਿਹਾ ਤਾਇਆ ਚਾਚਾ ਹੀ। {{gap}}ਜੱਗੇ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂ-ਸਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਉਹਦੇ ਕੰਨ ਭੜੱਕ ਦੇ ਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ ਹੋਣ। ਉਹ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। "ਬਹਾਉਲ ਪੁਰੀਏ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਿੱਧੂ-ਬਰਾੜਾਂ ਤੋਂ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਨੇ। ਮੀਤ 'ਤੇ ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਐ।" {{gap}} ਬੈਠਕ ਦੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਜੱਗੇ ਦੇ ਪੈਰ ਉੱਡੂੰ-ਉੱਡੂੰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਪਰਬਤ ਜਿਹੀ ਨਿੱਗਰ-ਭਾਰੀ ਦਲੀਲ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਆਇਆ- "ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਕੋਈ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੀਹ ਪਾ 'ਤੀ।" {{gap}}ਉਹਨੇ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਨਾਅਰਾ ਲਾਇਆ "ਲਾਲ ਸੂੰ ਬਾਬਾ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ!" ਜੱਗੇ ਦੀ ਤਿੱਖੀ-ਨਿੱਘਰ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਕਾਂਬਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਪਹੁ ਫੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਮੀਤੋ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਤੜਕਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਫੁੱਟ ਪੈਣਾ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਵੀ ਤਾਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜੱਗਾ ਬੈਠਕ ਦੇ ਬਾਰ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ ਮੀਤੋ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ।◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|82||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> 01biuzo1u9mltz6gk1udvky8iveab6l 250 48587 241427 143451 2026-10-18T15:11:14Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਗਹਿਰੇ ਤੋਂ ਗਹਿਰਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਘਰਵਾਲੀ ਨਾ ਉਹਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਬਾਲਟੀ ਭਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਰੋਟੀ-ਟੁੱਕ ਦਾ ਕੋਈ ਆਹਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਹੈ। ਸਭ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਰਗਾ ਦਾਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। {{gap}}'ਤੁਸੀਂ ਜੀ, ਸੁਰਤ ਕਰੋ ਕੁਛ। ਅੱਜ ਬਿਮਲਾ ਕਾਲਜੋਂ ਨਹੀਂ ਮੁੜੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਮੁੜੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਤਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।' ਘਰਵਾਲੀ ਨੇ ਜਿਗਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਦੁਰਗਾ ਦਾਸ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਛਾਈਂ-ਮਾਈਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਉਹਦੀ ਚੁੱਪ ਤੋਂ ਡਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਬੀਤ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਦੁਰਗਾ ਦਾਸ ਨੇ ਡੰਡਾ ਫੜ ਕੇ ਘਰਵਾਲੀ ਦਾ ਪੋਰ-ਪੋਰ ਭੰਨ ਸੁਟਿਆ। ਪਾਗ਼ਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕੁੱਤੀਏ ਤੂੰ ਕੁੜੀ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ। {{gap}}ਉਸ ਰਾਤ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਮੱਚੀ। {{gap}}ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੁਰਗਾ ਦਾਸ ਢਾਬੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਮੁੰਡਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਸੀ ਕਿ ਦੁਰਗਾ ਦਾਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਜ਼ਾਈ ਲੈ ਕੇ ਪਿਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਗਿਆ ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਘਰ ਆ ਕੇ ਫਿਰ ਮੰਜਾ ਮੱਲ ਲਿਆ। {{gap}}ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆ ਕੇ ਢਾਬੇ 'ਤੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿ ਦੁਰਗਾ ਦਾਸ ਹੁਣ ਢਾਬੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਕੁਰਸੀ ਡਾਹ ਕੇ ਤੇ ਮੇਜ਼ ਲਾ ਕੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ? ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਚਾ ਗੜ੍ਹਕਦਾ ਹੋਕਰਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ? ਢਾਬੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਤਖ਼ਤਪੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਛਾਪਲਿਆ ਜਿਹਾ ਬੈਠਾ ਉਹ ਬੋਲਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਗਾਹਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀ-ਪੂਰੀ ਖਾ ਕੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਝਾਕਦੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਕੁੰਡਲਦਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ। ਮੁੱਛਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤਾਂ ਹਨ, ਮੁੱਛਾਂ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਅਗਿਆਤ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਬਿਮਲਾ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਆਈ। ਐਡਰੈੱਸ ਦੁਰਗਾ ਦਾਸ ਦਾ। ਚਿੱਠੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾ ਲਿਖੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡੋਂ ਆਉਂਦੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਕਲਰਕੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਬਿਮਲਾ ਮੁਹੱਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਓਥੇ ਸੁਖੀ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ। ਬਾਪ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਗੱਲ ਨਿੱਕਲਦੀ ਨਿੱਕਲ ਗਈ। ਆਂਢੀ-ਗੁਆਂਢੀ ਸੋਚਦੇ-ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਤਾਂ ਸੱਤੋ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਬਿਮਲਾ ਦਾ ਤਾਂ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|86||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> pkzl55ij2e0xjzj6s5hiuo1z4giy2b8 250 48606 241428 143455 2026-10-18T15:11:53Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਉਸ ਨੇ ਕਿਤੋਂ ਸੁਣ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪੰਜ ਜਮਾਤਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹਟੀ ਹੋਈ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਭੇਜਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਟੋਟਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਦੇਹ ਤੋੜਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗੌਲ਼ਦੀ। ਉਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਾਸੀ ਆਉਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦਿਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਹਾਸੀ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿਚ ਹੀ ਐਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਛੇੜਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਝੱਲ ਹੀ ਸਹੇੜ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਛੇੜਿਆ ਕਾਹਨੂੰ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਉਬਾਲ ਜਿਹਾ ਉੱਠਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਚੰਦਰੇ ਨੇ ਕਾਹਨੂੰ ਐਵੇਂ ਦੇਹ ਨੂੰ ਰੋਗ ਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੀ ਗੁਨਾਹ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਐਨਾ ਤੜਫ਼ਾਇਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਉਹ ਗੁਨਾਹ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਬਖਸ਼ਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? {{gap}}ਮਾਮਾ ਅਜੇ ਬਾਹਰੋਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਲਾਲੀ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੈਠਾ ਹੈ ਤੇ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}ਮਾਮੀ ਨੇ ਕਾੜ੍ਹਨੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਗੇਰੂਏ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੰਡ ਦੀ ਲੱਪ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੜਛੀ ਦੀ ਡੰਡੀ ਨਾਲ ਖੰਡ ਘੋਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਗਲਾਸ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ਹੈ - "ਜਾਹ, ਉੱਤੇ ਜਾਹ, ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਫੜਾ ਆ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਾਮੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਥੱਲੜਾ ਬੁੱਲ੍ਹ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਕ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਓਪਰੀ ਨਿਗਾਅ ਨਾਲ ਝਾਕੀ ਹੈ। {{gap}}ਥਿੜਕਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਉਸ ਕੋਲ ਪਏ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਗਲਾਸ ਧਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਮੂੰਹੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ। ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਚੁੱਪ ਕਰ ਕੇ ਛੱਤ ਵੱਲ ਝਾਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰ ਦਾ ਸਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ- "ਦੁੱਧ ਪੀ ਲੈ ਵੀਰਾ।" ਉਸ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਗਲਾਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਖੂੰਜੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਘੁੱਟਾਂ ਭਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਥੱਲੇ ਆ ਗਈ ਹਾਂ। ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰ ਦਾ ਗਾਣਾ ਫਿਰ ਉੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਮਾਮਾ ਬਾਹਰੋਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਚਿਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੂੰਹ-ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਚੁਬਾਰੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਉੱਤਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਮਾਮੇ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਮੁੰਡਾ ਚਿੰਬੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ 'ਪੰਜੀ' ਲੈਣ ਲਈ ਰਿਹਾੜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਮਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ "ਬੀਬੋ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਕੈ।" ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਮੱਲੋ-ਮੱਲੀ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਮਾਮਾ ਨਾਂਹ-ਨਾਂਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਬਾਰ ਟੱਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|90||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> e28fgbf4j2e0brj7nhu6zqlygb6x4vs 250 48611 241429 143459 2026-10-18T15:12:20Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਬੋਲ ਕੇ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਲੱਛੂ ਬਾਣੀਏ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਜਿਹੜੀ ਨਿੰਮੋ ਐ, ਵੱਡੀ ਤਾਂ ਦੇਖ ਲੈ ਵਿਆਹ 'ਤੀ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਲੀ ਥੰਮਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੋਤੇ ਕਰਮਜੀਤ ਨੇ, ਜਿਹੜਾ ਕਾਲਜ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦੈ, ਉਹ ਸ਼ੂਕਾ ਜ੍ਹਾ।" {{gap}}"ਫਿਰ?" ਮੈਂਗਲ ਨੇ ਕਾਹਲ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। {{gap}}ਲੱਛੂ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮੈਂ ਤਾਂ ਜਾਨਾਂ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ। ਟਰੱਕ ਮੰਗਾ ਲਿਆ। ਸਮਾਨ ਲੱਦਣ ਆਲਾ ਈ ਸੀ। ਅਖੇ ਅੱਜ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀ। ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਕੋਈ ਊਂ ਲੈ ਕੇ ਨਿੱਕਲ ਜੂ ਇਹਨੂੰ। ਐਦੂੰ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਛੱਡਿਆ ਚੰਗਾ। ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਲਾਗਿਆ ਪਤਾ। ਨਮੋਸ਼ੀ ਮੰਨ ਗਿਆ ਥੰਮਣ। ਚੁੱਪ ਦਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕੇਰਾਂ ਤਾਂ। ਫਿਰ ਕਹਿੰਦਾ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ ਭਰਾਵੋ। ਮੈਂ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਵੱਢ ਕੇ ਡੱਕਰੇ ਕਿਹੜਾ ਨਾ ਕਰ ਦੂੰ। ਉਹਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕੀ? ਬਸ ਘਰ ਆ ਕੇ ਮੰਜਾ ਫੜ ਲਿਆ। ਮੰਜਾ ਨ੍ਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਜਾਨ ਦੇ 'ਤੀ।" {{gap}}ਬੁੱਧ ਸਿਓਂ ਦੀ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਭ ਲੋਕ ਸੁੰਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਥੰਮਣ ਦਾ ਹਾਣੀ ਮੈਂਗਲ ਸੂੰ ਬੁੜ੍ਹਾ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਟੱਕ ਝਾਕੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਹੌਲ਼ੀ ਜਿਹੇ ਐਨਾ ਹੀ ਬੋਲ ਕੱਢਿਆ- "ਪਹਿਲੇ ਦਿਨੋਂ ਸਤਜੁਗੀ ਬੰਦਾ ਸੀ ਥੰਮਣ ਤਾਂ। ਦੇਖ ਲੌ, ਨਿੱਕੀ ਜਿੰਨੀ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜਾਨ ਦੇ 'ਤੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੀ ਨੀ ਹੁੰਦਾ ਏਸ ਸੰਸਾਰ 'ਤੇ। ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਚੁੱਪ ਦਾ ਚੁੱਪ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਝਮਕਾਏ ਬਗ਼ੈਰ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਟੱਕ ਝਾਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਥੰਮਣ ਦੀ ਮੌਤ ਮਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ।"◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|94||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> 9udqpssvk6ixk0dwng669znr591z3ra 250 48612 241441 148128 2026-10-18T15:26:54Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਕਿ ਮੋਗੇ ਨੂੰ ਆ ਰਹੀ ਪੰਜਾਬ ਰੋਡਵੇਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਬੱਸ ਚੀਮੇ-ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਉਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗੜੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਸਵਾਰੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ। {{gap}}ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਤਪੇ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਟੈਂਪੂ ਗੱਡੀ ਆਈ। ਉਹਨੇ ਮੋਗੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਿੰਨ ਸਵਾਰੀਆਂ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਕਿਤੋਂ ਬੈਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਕੈਂਚੀਆਂ ਉੱਤੇ ਟੈਂਪੂ-ਗੱਡੀ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਰੁਕੀ ਤਾਂ ਸੱਤ-ਅੱਠ ਸਵਾਰੀਆਂ ਫਟਾ-ਫਟ ਉਹਦੇ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਨਿਹਾਲ ਤੇ ਮੈਂਗਲ ਵੀ। ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਹੋਰ ਸਵਾਰੀਆਂ ਟੈਂਪੂ-ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹਰ ਅੱਡੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਉਤਰਦੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਡਰਾਈਵਰ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਲੰਬੂਤਰੇ ਜਿਹੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਮੁੰਡਾ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਪੈਸੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ। ਲੋਕ ਬੱਸ ਜਿੰਨਾ ਕਿਰਾਇਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਡਰਾਈਵਰ ਕੋਲ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਟੈਂਪੂ-ਗੱਡੀ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲੱਗਦਾ। ਮਗਰ ਬੈਠੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਦੀ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਦੀ। ਸਮਝ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਆਉਂਦੀ। ਨਿਹਾਲ ਦਾ ਮਨ ਬੁੱਟਰ ਜੀਤਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਤਾਂ ਦਾ ਪੇਟ ਵਧ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਕੱਚੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚੋਂ ਖਸਤਾ ਰੋੜ ਕੱਢ-ਕੱਢ ਖਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਟੈਂਪੂ-ਗੱਡੀ ਬੱਧਣੀ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਸ ਜੀਪ ਨੇ ਕਰਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਹੀ ਲੰਘੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਉਹ ਜੀਪ ਮਗਰ ਆਉਂਦੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸੀ। ਟੈਂਪੂ-ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀ ਜੀਪ ਨੇ ਸੜਕ ਰੋਕ ਲਈ। ਜੀਪ ਰੁਕ ਗਈ। ਟੈਂਪੂ-ਗੱਡੀ ਦਾ ਡਰਾਈਵਰ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜੀਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਫੋਕਾ ਜਿਹਾ ਧਮਕਾਇਆ ਤੇ ਫੇਰ ਪੁੱਛਿਆ- 'ਕਿਥੋਂ ਚਲਿਐਂ?' {{gap}}'ਜੀ, ਰਾਮੁਪਰੇ ਤੋਂ।' {{gap}}'ਜਾਣਾ ਕਿਥੇ ਐ?' {{gap}}'ਮੋਗੇ ਜਨਾਬ।' {{gap}}'ਇਹ ਸਵਾਰੀਆਂ ਕਿਥੋਂ ਚੁੱਕੀਆਂ ਨੇ?' {{gap}}'ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਤਾਂ ਤਿੰਨੇ ਜੀ, ਬਲਾਸਪੁਰ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ। ਬੰਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖੋ ਕੈਂਚੀਆਂ ਤੋਂ?' {{gap}}'ਪੱਖੋ ਕੈਂਚੀਆਂ ਤੋਂ?' {{gap}}'ਹਾਂ ਜੀ।' {{gap}}ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਬੰਦਿਆਂ ਵੱਲ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੱਕ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਿਆ। ਤੇ ਫੇਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਉਤਾਰ ਲਿਆ। ਡਰਾਇਵਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਤੂੰ ਜਾਹ!' {{gap}}ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਟੈਂਪੂ-ਗੱਡੀ ਸਟਾਰਟ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਉਹਦੇ ਸਟੇਅਰਿੰਗ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ- 'ਸਾਡੀ ਲੱਸੀ ਭਾਈ ਸਾਅਬ?' {{nop}}<noinclude>{{rh|ਚਰਾਗ਼||37}}</noinclude> osa8nqsl3fhpbiwa1d1qefyjqfjusjd 250 48623 241430 143476 2026-10-18T15:13:02Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਅਫ਼ਸੋਸ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਓਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਤੂੰ ਏਥੇ ਪਟਿਆਲੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈਂ ਤੇ ਦੋ ਦੋ, ਚਾਰ ਚਾਰ ਰਾਤਾਂ ਵੀ ਕੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ ਕਦੇ ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਆਵੇਂ ਵੀ ਕਿਉਂ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਥੋਂ ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕੀ ਲੱਗਦਾ ਹਾਂ ਆਖ਼ਰ? {{gap}}ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਭਾਵੁਕ ਸਾਂਝ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਕਿਧਰੇ ਇੱਕ ਤਸੱਲੀ ਜਿਹੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਠੀਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਜ਼ਰੂਰ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਡਰਨ ਜਿਹੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੁੱਢੋਂ ਹੀ ਸੀ। ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਕਰਦੀ ਹੁੰਦੀ। ਹੁਣ ਮੇਜਰ ਪਤੀ ਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਮੌਸਮ ਨੇ ਤਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਐ। ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰਬਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਾਸਲ। {{gap}}ਬਸ ਇਕ ਆਖ਼ਰੀ ਗੱਲ ... ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ। ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖਹਿਬੜ ਪਈਏ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਤੈਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਆਖ ਜਾਈਏ, ਪਰ ਅਖ਼ੀਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਪਰ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਇੰਝ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕ ਚੋਭ ਜਿਹੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਮਾਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਥੁੜਾਂ-ਲੋੜਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕਲੇਸ਼ ਪਾ ਬੈਠਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈਂ ਤਾਂ ਤਸੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਠੀਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਤਾਂ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਰਹਿਣੀ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੂੰ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਕਿੰਨੀ ਔਖੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਥੁੜਾਂ-ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|ਫ਼ੈਸਲਾ||101}}</noinclude> icf77evvtsrpq4fgzoqqsfinopwg0pp 250 48627 241431 143480 2026-10-18T15:13:55Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{gap}}ਉਹ ਦਿਨ ਸੋ ਉਹ ਦਿਨ, ਉਹ ਠਾਣਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਕੈਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਉੱਖੜੀ-ਉੱਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮੂੰਹ ਨਾ ਲਾਉਂਦੀ। ਦਾਲ-ਸਬਜ਼ੀ ਅਣਸਰਦੇ ਨੂੰ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਧਰਦੀ। ਅਚਾਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਗੰਢਿਆਂ ਦੀ ਚਟਣੀ ਰਗੜ ਕੇ ਟੁੱਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੁਰਕੀਆਂ ਸੰਘੋਂ ਥੱਲੇ ਉਤਾਰ ਲੈਂਦੀ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਟੋਕਦਾ ਵਰਜਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਰੁੱਖਾ ਬੋਲਦੀ। ਸ਼੍ਹਾਬੋ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਤਾਪ ਦਾ ਠਾਣਾ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਸਖ਼ਤ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਹਾਬੋ ਨੇ ਉਹਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਟਹਿਲ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੀ-ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਬਹਿ ਕੇ ਹੀ ਕੱਟ ਲੈਂਦੀ। {{gap}}ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਠਾਣਾ ਸਿੰਘ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਹਦੇ ਭਤੀਜੇ ਸ਼੍ਹਾਬੋ ਨੂੰ ਦੋ ਵੇਲੇ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੀ ਪਿੱਠ ਵਾਲਾ ਉਹ ਕੋਈ ਕੁੱਤਾ-ਬਿੱਲੀ ਹੋਵੇ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਚਾਹ ਤਾਂ ਨਿੱਤ ਦਿੰਦੇ, ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਦੀ ਚਾਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਭੁੱਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ। ਉਹਨੂੰ ਕਦੇ ਖੰਘ ਹੈ ਜਾਂ ਤਾਪ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਭਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਉਹਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਦੀ ਪੁੜਪੁੜੀ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀ ਤੇ ਉੱਪਰ ਛਲਾਂ ਲੱਗ ਗਈਆਂ। ਘਰ ਦੇ ਜੁਆਕ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਉਹਦੇ ਮੰਜੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਧਰਦੇ ਤੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦੇ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਅੰਨ ਦਾ ਭੋਰਾ ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਕੌਣ ਦਵਾਈਆਂ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੰਦਾ? ਕੌਣ ਸੀ ਉਹਦਾ? ਮੰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹਾਏ-ਹਾਏ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ ਜਾਂ ਸੌਂ ਜਾਂਦੀ। {{gap}}ਉਹ ਮਹੀਨਾ ਮਹੀਨਾ ਸਿਰ ਨਾ ਨ੍ਹਾਉਂਦੀ। ਉਹਦੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਸ਼ਮਾਰ ਜੂੰਆਂ ਸਨ। ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਖੁਰਪੇ ਵਾਂਗ ਸਿਰ ਨੂੰ ਵੱਢੀ ਜਾਂਦੀ। ਲਹੂ ਚਲਾ ਲੈਂਦੀ ਉਹਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਗੰਦਾ ਮੁਸ਼ਕ ਮਾਰਦਾ। ਜੁਆਕ ਉਹਦੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਜਾਂਦੇ। ਅੰਬੋ-ਅੰਬੋ ਕਹਿ ਕੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਟਿੱਚਰਾਂ ਕਰਦੇ। ਉਹਦੇ ਕੱਪੜੇ ਚੰਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ। ਤਰਸ ਖਾ ਕੇ ਛੋਟੀ ਬਹੂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹਦੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਸਿਰ ਵੀ ਨਹਾ ਦਿੰਦੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹੂ ਨੂੰ ਆਪ ਵੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਬਦਲਣੇ ਪੈਂਦੇ। {{gap}}ਵੱਡੀ ਬਹੂ ਖਿਝਦੀ-"ਕਿਥੋਂ ਬੇਧ ਲੱਗੀ ਐ। ਪਤਾ ਨ੍ਹੀਂ ਕਦੇ ਸਿਆਪਾ ਮੁੱਕੂ ਇਹਦਾ, ਕਦੋਂ ਮਰੂਗੀ। ਐਹੀ ਜ੍ਹੀ ਦੇ ਕੀੜੇ ਚੱਲਦੇ ਨੇ, ਸੁੰਡ।" {{gap}}ਛੋਟੀ ਆਖਦੀ-"ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਕੀ ਕਸਰ ਰਹਿ 'ਗੀ ਹੋਰ। ਆਹ ਸਿਰ ਦੀਆਂ ਜੂੰਆਂ ਕੀੜੇ ਈ ਨੇ।" {{gap}}"ਕੁੜੇ, ਲਿਆਂ ਕੈਂਚੀ। ਇਹਦਾ ਤਾਂ ਵੱਢਾਂ ਜੂੜ।" ਸ੍ਹਾਬੋ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚੀ ਊਂਧੀ ਜਿਹੀ ਬਣੀ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਬਹੂ ਨੇ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਮੁੰਨ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਵਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੂੰਆਂ ਦਾ ਵੱਗ ਸੁਰਲ-ਸੁਰਲ ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਨਿਰਵੈਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਤਿਨਾਮ ਕੌਰ ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਤਿਨਾਮ ਸਹੁਰਿਆਂ ਤੋਂ ਆਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਿਰਵੈਰ ਕਹਿੰਦਾ-"ਕਿਉਂ ਸੱਤੋ, ਬੁੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਵਦੇ ਘਰ ਨਾ ਲੈ ਆਵਾਂ ਮੈਂ? ਆਖ਼ਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਇਹਨੇ ਆਪਾਂ ਨੂੰ। ਜਾਂਦੀ ਵਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਲੈਨੇ ਆਂ। ਮਾਂ ਐ ਆਪਣੀ ਫਿਰ ਵੀ।" {{gap}}ਸਤਿਨਾਮ ਬੋਲੀ-"ਜਦੋਂ ਵੀਰਾ, ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਕਿਆਂ-ਨਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ 'ਗੀ ਸੀ, ਓਦੋਂ ਇਹਨੇ ਨਾ ਸੋਚਿਆ ਕੁਛ। ਹੁਣ ਇਹ ਕੀ ਲੱਗਦੀ ਐ, ਮਰੇ ਪਰ੍ਹੇ।"◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|ਸ਼੍ਹਾਬੋ||105}}</noinclude> cpi1lxpxys34fjdua3akjwinm2eeubb 250 48629 241432 219438 2026-10-18T15:14:26Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{gap}}ਲੱਖਮੀ ਬਰਨਾਲੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਰਨਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਵਾਲੀ ਸਾਬਣ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੁਕਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਉਹ ਸਾਬਣ ਸਸਤੇ ਭਾਅ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਇਕਲ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ, ਕੁਝ ਨਫ਼ਾ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਮਧਰਾ ਕੱਦ, ਗੋਰਾ ਰੰਗ, ਮੋਟੀ ਚਮਕਦੀ ਅੱਖ ਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਦੋ ਕੰਗਣੀਆਂ। ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਢਾਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਤੀਵੀਆਂ ਵਾਂਗ ਏਧਰ ਓਧਰ ਝਾਕ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਝਮਕ ਕੇ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸੁਝਾਉਣੀਆਂ ਦੇ ਦੇ ਮੁੜ ਢਾਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਖੜ੍ਹਾ-ਖੜ੍ਹਾ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ-ਕਰਦਾ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਪਜਾਮੇ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਹਰੀ ਖੁੱਚ ਤੀਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਗੋਲ ਪਿੰਜਣੀ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਉਸ ਦਿਨ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਖ਼ੁਸਰੇ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਰਾਤ ਉਹ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਪਿਆ। ਓਥੇ ਹੀ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਾਤ ਕੱਟੀ। {{gap}}ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੀ ਕੁੜੀ ਵਰਗਾ ਖ਼ੁਸਰਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਧਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਲੱਖਮੀ ਵੀ ਹੁਣ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਖ਼ੁਸਰੇ ਨੂੰ ਲੱਖਮੀ ਕਿਧਰੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਲੱਖਮੀ ਕਿੱਧਰੋਂ ਆ ਹੀ ਗਿਆ। ਓਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਇਕਲ ਉੱਤੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਸਾਬਣ ਵੇਚਣ। ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿ ਖ਼ੁਸਰਾ ਸਾਲ਼ਾ ਕਿੱਧਰ ਛਿਪਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਖ਼ੁਸਰੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਕਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਤੀਵੀਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਗੌਗਾ ਨਾ ਉੱਡਿਆ। {{gap}}ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਿਆਂ ਸਧਾਰ ਦੇ ਪੁਲਾਂ ਉੱਤੇ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਕਰਦਾ ਇੱਕ ਛੀਂਂਟਕਾ ਜਿਹਾ ਨੌਜਵਾਨ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ- 'ਮੁਸ਼ਕੀ ਰੰਗ, ਇਕਹਿਰੇ ਅੰਗ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਮੂੰਹ ਗੋਲ਼ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਓਸ ਕਾਲਜ ਦੀ ਕੁੜੀ ਵਰਗੇ ਖ਼ੁਸਰੇ ਵਰਗੀਆਂ।' {{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੰਦਾ ਓਸੇ ਪਿੰਡ ਆਇਆ ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ "ਆਹ ਸਾਬਣ ਵੇਚਦਾ ਫਿਰਦੈ ਆਦਮੀ, ਜਮਈਂ ਇਹਾ ਜਾ ਇੱਕ ਖ਼ੁਸਰਾ ਕਈ ਸਾਲ ਹੋ 'ਗੇ ਪਟਿਆਲੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਜਾ ਈ ਮਧਰਾ ਕੱਦ, ਇਹੀ ਰੰਗ, ਇਹੀ ਮੂੰਹ ਤੇ ਇਹੀ ਅੱਖਾਂ!"◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|ਖ਼ੁਸਰੇ ਦਾ ਆਸ਼ਕ||107}}</noinclude> dzhs7k7xgvrp0rrafd6kr8o6oummvwz 250 48634 241433 143485 2026-10-18T15:15:01Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਇੱਕ ਤੀਵੀਂ ਨੰਗ-ਧੜੰਗੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਦੀ ਆਈ। ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਸਿਆਲ ਦਾ ਸੀ। ਆਉਣ ਸਾਰ ਬਿੱਲੂ ਦੇ ਡਰਾਈਵਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਰਜ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਵੜੀ। ਡਰਾਈਵਰ ਹੈਰਾਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ। ਬਿੱਲੂ ਦੇ ਗਵਾਂਢ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੀਵੀਂ ਉੱਤੇ ਡਰਾਈਵਰ ਅੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਵੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਟੱਕਰੀ। ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਲਵੇਰੀ ਆਪੇ ਹੀ ਖੁਰਲੀ ਉੱਤੇ ਆ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਪਸਮ ਪਈ ਹੈ। ਬਿੱਲੂ ਜਿਵੇਂ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਮੰਜੀ ਉੱਤੇ ਘੂਕ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਡਰਾਈਵਰ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਬਿਲੂ ਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਡਰਾਈਵਰ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਤੀਵੀਂ ਉਹ ਆਵੇ, ਨਾ ਬੋਲੇ ਨਾ ਚੱਲੇ, ਆ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚਲੀ ਜਾਇਆ ਕਰੇ। ਅਖ਼ੀਰ ਇੱਕ ਰਾਤ ਭੇਤ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਪੰਦਰਾਂ ਵੀਹ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਬਿੱਲੂ ਤੇ ਬਿੱਲੂ ਦਾ ਡਰਾਈਵਰ ਦਿੱਲੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਟਰੱਕ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿਆ-ਪਵਾਇਆ ਮਕਾਨ ਲੈ ਕੇ ਪੱਕੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਕਰ ਲਈ। ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਬਿੱਲੂ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਭੰਨ ਘੜ ਹਿੱਸੇ ਠੇਕੇ ਉੱਤੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਢੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਡਰਾਈਵਰ ਆ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਗਿਆ। {{gap}}ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿੱਲੂ ਵੀ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲ਼ਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ। ਅਗਵਾੜ ਦੇ ਕਈ ਬੁੜ੍ਹੇ-ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਇਸ ਭੇਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਮੂੰਹੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੁਸਕਿਆ।◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|110||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> fjl8s63mqafvuo3mxde43jirxht9utu 250 48643 241434 143488 2026-10-18T15:15:30Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{gap}}"ਧੌਂਕਲ ਦੀ ਹੱਟ 'ਤੇ।" ਚੰਨਣ ਨੇ ਨਿਸ਼ੰਗ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲ ਕੱਢਿਆ। {{gap}}"ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਕਹਿ ਤਾ ਬਈ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਨ੍ਹੀਂ। ਮੈਂ ਦੱਸ ਕੀ ਇਹਦੇ 'ਚੋਂ ਖੱਟੀ ਖਾਣੀ ਐਂ?" ਗੱਜਣ ਦਾ ਚਿੱਟਾ ਜਵਾਬ ਸੀ। {{gap}}"ਪਰ ਭਾਈ ਨਾਲੋਂ ਦੱਸ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਐ?" ਚੰਨਣ ਨੇ ਨਰਮੀ ਧਾਰ ਲਈ। {{gap}}"ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਸਿਰੇ ਦੀ ਸੁਣਾ ’ਤੀ, ਬਈ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰੋ। ਮੇਰਾ ਇਹਦੇ 'ਚ ਕੋਈ ਲਾਗਾ ਦੇਗਾ ਨ੍ਹੀਂ।" ਗੱਜਣ ਨੇ ਕੋਰੀ ਗੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}"ਗੱਜਣਾ, ਤੈਨੂੰ ਕੁਸ ਸੋਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਐ। ਮਾਂ ਦੇਖ ਆਪਣੀ ਦੇ ਹੁਣ ਹੱਥ ਕੰਬਦੇ ਤੇ ਸਿਰ ਹਿੱਲਦੈ। ਜੇ ਕੈਲੇ ਨੂੰ ਟੱਬਰ ਜੁੜ ਜੇ ਆਪਣਾ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਟੁੱਕ ਪੱਕਦਾ ਹੋ ਜੇ। ਏਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਚਿਰ ਕੱਟੀ ਜਾਵਾਂਗੇ?" ਚੰਨਣ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਖੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਭਦੀਆਂ ਨੇ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੱਠਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆਂ। ਧੌਂਕਲ ਬਾਣੀਏ ਦਾ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਜੇ ਨਾ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਗਲ 'ਚ ਸਾਫਾ ਵਾਧੂ ਦਾ ਪੈਂਦਾ ਫਿਰੂ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਬਣੀ ਨਬੇੜੋ। ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਹੁਣ ਉਮਰ ਨ੍ਹੀਂ ਰਹੀ।" ਗੱਜਣ ਨੇ ਉਹ ਗੱਲ ਫਿਰ ਦੁਹਰਾ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}"ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਬਾਈ ਸਾਲ ਦਾਂ। ਮੈਂ ਕਹਿਨਾ ਬਈ ਜੇ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਵਿਆਹਿਆ ਜਾਵੇ, ਵਿੱਚੇ ਆਪਣਾ ਟੁੱਕ ਪੱਕਦਾ ਹੋ ਜੇ। ਬੁੜ੍ਹੀ ਜੇ ਘਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਗੁਆਂਢਣ ਵੀ ਕੋਈ ਅੱਗ ਲੈਣ ਨ੍ਹੀਂ ਔਂਦੀ।" ਚੰਨਣ ਨੇ ਤਰਲਾ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਗੱਜਣ ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਡੱਕੇ ਨਾਲ ਲਕੀਰਾਂ ਕੱਢੀ ਗਿਆ। ਚੰਨਣ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਖੜੋਤਾ ਸੋਟੀ ਦੀ ਹੁੱਜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬਲਦ-ਮੂਤਣੇ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿਰ ਸੁਸਤਾ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ- {{gap}}"ਕੈਲੇ ਦੀ ਬਹੂ ਜਦ ਬਾਹਰ ਕੰਨੀ ਜਾਇਆ ਕਰੂ ਤੇ ਫੁੱਲ ਸਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਘੱਗਰੇ ਦਾ ਨਾਲ਼ਾ ਜਦ ਉਹਦਾ ਗਿੱਟਿਆਂ ਤਾਈਂ ਲਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਗੱਜਣਾ ਤੇਰਾ ਕਾਲਜਾ ਨ੍ਹੀਂ ਮੱਚੂ?" {{gap}}"ਫਿਰ ਤਾਂ ਸਾਲ਼ਿਓ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸੋਥਾ ਕਰ ਲੈਣੈ। ਮੈਨੂੰ ਬੁੜ੍ਹੇ ਖੁੰਢ ਨੂੰ ਕੀਹਨੇ ਲਵੇ ਲੱਗਣ ਦੇਣੈ।" ਗੱਜਣ ਜਿਵੇਂ ਪੱਕੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। {{gap}}"ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਭਾਈ ਐਂ, ਪੰਜ ਕਰੀਂ, ਚਾਹੇ ਪੰਜਾਹ ਕਰੀਂ।" ਚੰਨਣ ਨੇ ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਕੇ ਗੱਜਣ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਲਿਆ।◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|ਕੈਲੇ ਦੀ ਬਹੂ||113}}</noinclude> bny8ian7vgeah8gy6mv1a6wuzn850aj 250 48654 241442 148153 2026-10-18T15:27:37Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>{{gap}}ਸੱਤਪਾਲ ਭੱਜਿਆ-ਭੱਜਿਆ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਆਇਆ। ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਨੰਦ ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਉਂ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਧੰਨ ਭਾਗ... ਧੰਨ ਭਾਗ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਸਤਪਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਜਿਹਾ ਚਿਹਰਾ। ਉਹ ਦਿਮਾਗ਼ ਉੱਤੋਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾਕੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਕਦੋਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਇਸ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ? ਪਰ ਨਾਂਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਯਾਦ ਨਾ ਆਇਆ। ਕਈ ਵਾਰ ਚਿਹਰੇ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਵੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਚੇਤ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਉਹ ਸ਼ਕਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਈ ਹੁੰਦੀ। {{gap}}ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗੱਲ ਤੋਰੀ। ਸੱਤਪਾਲ ਨੰਦ ਰਾਮ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਤੇ ਫੇਰ ਓਹੀ... ਧੰਨ ਭਾਗ, ਧੰਨ ਭਾਗ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਗੱਲ ਛੱਡ ਕੇ ਸਤਪਾਲ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਬੈਠਕ ਦੇ ਬਾਰ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦੀ ਆਪਣੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ.... 'ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਭੇਜ, ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਜਾ ਕੇ ਬਿੱਟੂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆਊਗੀ। ਉਹਨੂੰ ਆਏ ਨੂੰ ਆਖੀਂ, ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ ਨਵੇਂ ਕਪੜੇ ਪਾਲੂਗਾ।' ਤੇ ਫੇਰ ਸੱਤਪਾਲ ਨੇ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੋਟ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਫੜਾਇਆ। ਕਹਿੰਦਾ- ਤੂੰ ਹਲਵਾਈ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿੱਕ-ਸੁੱਕ ਲੈ ਆ। ਬਹੂ ਨੂੰ ਕਹਿ, ਸਟੋਵ ਬਾਲ ਕੇ ਚਾਹ ਧਰ ਲੂਗੀ। ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੌਂਗ ਤੇ ਦੋ ਲੈਚੀਆਂ ਕੁੱਟ ਕੇ ਪਾ ਲਵੇ। ਘਰੇ ਹੋਣਗੀਆਂ ਲੌਂਗ ਲੈਚੀਆਂ, ਮੇਰੀ ਜਾਣ 'ਚ। ਮੈਂ ਬੈਠਾ ਇਹਦੇ ਕੋਲ, ਬੈਠਕ 'ਚ।' {{gap}}ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੁਕਾ ਕੇ ਹੁਣ ਏਧਰ ਓਧਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕੋ ਚਾਹ ਕਿ ਉਹ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਨਿਗਾਹ ਵਿੱਚ ਦੀ ਕੱਢ ਲਵੇ। ਬਾਕੀ ਤਾਂ ਸਭ ਠੀਕ ਹੀ ਹੈ, ਲਗਭਗ। {{gap}}ਟਰੇਅ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਧਰ ਕੇ ਮੁੰਡਾ ਹੀ ਲਿਆਇਆ। ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਚਾਖਣ ਤੋਂ ਮੁੰਡਾ ਠੀਕ ਲੱਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਹੋਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਮੁੰਡੇ। ਮੁੰਡਾ ਬਣਦਾ ਤਣਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀ ਕਿਹੜਾ ਪੰਜ ਫੂਲਾਂ ਰਾਣੀ ਐ। ਜੋੜੀ ਠੀਕ ਬਣੇਗੀ। ਟਰੇਅ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕੱਪ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ- 'ਤੂੰ ਵੀ ਲਿਆ ਬਈ ਆਪਣਾ ਕੱਪ। ਤੂੰ ਵੀ ਪੀ ਚਾਹ।' ਮੁੰਡਾ ਨਹੀਂ-ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਅਖ਼ੀਰ ਸੱਤਪਾਲ ਨੇ ਹੀ ਆਖ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਪਿਆਲੀ ਹੋਰ ਲੈ ਆਵੇ। ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਮੁੰਡਾ ਚਾਹ ਪੀਣ ਬਹਾਨੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਅੱਧ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ। ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਅਕਲ ਦਾ ਪਤਾ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਤੇ ਬੱਧੂ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਨਹੀਂ, ਅਜਿਹੀ ਲੱਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਭੁੱਟ-ਭੁੱਟ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਸਿਆਣੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪੱਛਿਆ- 'ਕਾਕਾ, ਦਸਵੀਂ ਐਥੋਂ ਦੇ ਸਕੂਲ 'ਚ ਈ ਕੀਤੀ ਸੀ? ਡਵੀਜ਼ਨ ਕਿਹੜੀ ਐ?' 'ਡਵੀਜ਼ਨ ਤਾਂ ਜੀ ਸੈਕਿੰਡ ਈ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਅਸਲ 'ਚ ਇਹਨੂੰ ਇਹਦੀ ਭੂਆ ਲੈ ਗਈ ਸੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ, ਗਿੱਦੜਬਾਹੇ। ਬਗ਼ਾਨੇ ਘਰ ਅਹਿਓ ਜ੍ਹੀ ਈ ਹੁੰਦੀ ਐ ਪੜ੍ਹਾਈ।' ਸੱਤਪਾਲ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। {{nop}}<noinclude>{{rh|42||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> eu1igghg9oawvv9w0t3umx9izlyji14 250 48663 241435 148039 2026-10-18T15:16:10Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{gap}}ਅਸੀਂ ਤੋਤੀ ਦੇ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਉੱਠੇ। ਚਮਿਆਰਾਂ-ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਬੱਸ-ਅੱਡਿਆਂ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਪਾਂ ਚਾਹਾਂ ਪੀਨੇ ਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਸੌ ਵਾਰੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਐ, ਉੱਥੇ ਕੀ ਸਾਰੇ ਈ ਪੰਡਤਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਨੇ। ਅੱਜ ਰਾਮਦਾਸੀਆਂ ਦੀ ਚਾਹ ਪੀ ਲੈਂਦਾ, ਦੱਸ ਕੀ ਤੇਰੇ ਕੋਹੜ ਚੱਲ ਜਾਂਦਾ।" {{gap}}"ਓਏ ਨਹੀਂ ਯਾਰ, ਇਹ ਲੋਕ ਗੰਦੇ ਬਹੁਤ ਰਹਿੰਦੇ ਐ। ਮੁਸ਼ਕ ਤਾਂ ਦੇਖ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੋਤੀ ਦੇ ਘਰ ’ਚੋਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਇਓਂ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ, ਇਹ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਕਿਵੇਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਹੁਣ ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਰੁਮਾਲ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" {{gap}}"ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ, ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ। ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾ ਕਰੇ ਪਿਆਰਿਓ, ਨਾ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ। ਉਸ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗੰਦਗੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਐ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਲੋਕ ਗੰਦਗੀ ਭੋਗ ਰਹੇ ਨੇ।" ਮੈਂ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਪਰ ਸੱਜਣ ਪੁਰਸ਼ ਬੋਲੇ- "ਮੈਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਗੱਲ ਜਾਂਣਦਾ।" {{gap}}"ਕੀ?" {{gap}}ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਨੇ ਰੁਮਾਲ ਵਾਲਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ-"ਰੱਬੀ ਰਜ਼ਾ।" {{gap}}"ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਰੱਬ ਵੀ ਹੁਣ ਉਸ ਲੋਟੂ ਜਮਾਤ ਨਾਲ ਐ। ਇਹ ਕਿੱਥੇ ਲਿਖਿਐ, ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅਮੀਰ ਜੰਮਣਗੇ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗ਼ਰੀਬ?" {{gap}}ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਦੀ ਹੁਣ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਸੀ। {{gap}}"ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਉਂਗਲ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਗਿਆਨੀ ਜੀ।" ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਸਾਈਕਲ ਦੀ ਕਾਠੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੜਕ ਪੈ ਗਿਆ।◆ {{nop}}<noinclude>{{rh|ਕਦੋਂ ਫਿਰਨਗੇ ਦਿਨ||121}}</noinclude> jevz3ykni951rixxi2gw3su8qsee8hv 250 48682 241443 148186 2026-10-18T15:28:32Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਬਾਂਹ ਫੜ ਲਈ। ਪੁੱਛਿਆ- 'ਏਸ ਬੱਸ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਐ ਜੀ ਕੋਈ? ਤੇ ਫੇਰ ਹਲੀਮੀ ਜਿਹੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ- 'ਆਓ, ਚਾਹ ਪੀਨੇ ਆਂ। ਅਗਲੀ ਬੱਸ ਚਲੇ ਜਾਇਓ। ਬੱਸ ਤਾਂ ਵੀਹ ਮਿੰਟਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲੱਗ ਜੂ।' {{gap}}'ਜ਼ਰੂਰੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨ੍ਹੀਂ। ਪਰ ਚਲਦੇ ਆ ਹੁਣ। ਮਿਲ ‘ਲੇ ਬਸ।' ਮਾਸਟਰ ਫੇਰ ਕੰਡਕਟਰ ਵੱਲ ਝਾਕਿਆ। {{gap}}ਮੁੰਡੇ ਹੱਸ ਪਏ।..'ਮਿਲ ਕਾਹਦੇ ਲਏ? ਗੱਲ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕੀਤੀ ਨ੍ਹੀਂ। ਆਓ ਐਧਰ ਚਾਹ ਪੀਨੇ ਆਂ। ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਕਰ ਲਾਂ 'ਗੇ। ਬਾਂਹ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ ਜਿਵੇਂ ਖਹਿੜੇ ਹੀ ਪੈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਜਾਂਦੀ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਸਟਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੋ ਲਿਆ। {{gap}}ਓਸੇ ਢਾਬੇ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਮੇਜ਼ ਦੁਆਲੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਅੱਧ ਪੁਰਾਣੇ ਸੋਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸਪਰਿੰਗ ਬੇਮਲੂਮੇ ਜਿਹੇ ਚੁਭ ਰਹੇ ਸਨ। {{gap}}ਮੁੰਡਾ ਬੋਲਿਆ- 'ਹੁਣ ਤਾਂ ਬੁੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਮਾਸਟਰ ਜੀ। ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਈ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਗਏ ਥੋਡੇ। {{gap}}'ਬੁੜ੍ਹੇ ਨਾ ਆਖ, ਕਹਿ ਸਿਆਣੇ ਹੋ ਗਏ।' ਬੁੱਧ ਰਾਮ ਹੱਸਿਆ। {{gap}}ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਤੇ ਫੇਰ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ- 'ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਸਿਆਣ ਵੀ ਲਿਆ ਕਿ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਮੁੰਡੇ ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਕਹਿੰਦਾ- 'ਕਮਾਲ ਐ ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਐਡੀ ਛੇਤੀ ਨਾਉਂ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਥੋਨੂੰ। ਮੇਰਾ ਨਾਉਂ ਜਰਨੈਲ ਐ।' {{gap}}'ਤੇ ਇਹਦਾ?' ਮਾਸਟਰ ਦੂਜੇ ਮੁੰਡੇ ਵੱਲ ਝਾਕਿਆ। {{gap}}ਚਾਹ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗਲਾਸ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਆ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੱਤੀ-ਤੱਤੀ ਚਾਹ ਫੂਕਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਪੀਣ ਲੱਗੇ। {{gap}}'ਇਹ ਬੀਰ ਸੂੰ ਐ ਜੀ। ਓਹੀ, ਜੀਹਦਾ ਨਾਉਂ ਤੁਸੀਂ 'ਅਸਲੀਂ' ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੀਰ ਸਿੰਘ 'ਅਸਲੀ' {{gap}}'ਅੱਛਾ-ਅੱਛਾ, ਅਸਲੀ।' {{gap}}'ਇਹਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਟਰਾਂਸਲੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪੀਸ ਕਰਕੇ ਥੋਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਨਕਲ ਮਾਰ ਕੇ ਕੀਤੈ ਓਏ ਕਿ ਆਪ ਕੀਤੈ? ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ, ਨਹੀਂ ਜੀ ਅਸਲੀ ਐ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ-ਵਾਹ ਓਏ ਅਸਲੀ। ਬਸ ਜੀ, ਓਦਣ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹਦਾ ਨਾਉਂ ਅਸਲੀ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਹਨੂੰ ਅਸਲੀ ਕਹਿ ਕੇ ਈ ਬਲੌਂਦੇ।' {{gap}}'ਹੱਛਾ, ਹਾਂ ਠੀਕ ਐ। ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ ਮੇਰੇ।' ਮਾਸਟਰ ਚਾਹ ਪੀ ਕੇ ਗੱਲ ਨਿਬੇੜਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਉੱਠਣ ਦੀ ਕਾਹਲ ਹੋਵੇ। ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਿਆ- 'ਤੁਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਓਂ ਅੱਗੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਓਂ?' {{gap}}'ਨਹੀਂ ਜੀ, ਪੜ੍ਹਦੇ ਆਂ।' ਜਰਨੈਲ ਨੇ ਕਿਹਾ। {{gap}}'ਕਾਲਜ 'ਚ?' {{nop}}<noinclude>{{rh|48||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> n15ae1e813ghzfwhmex6dcb96n8hxys 250 48684 241444 148189 2026-10-18T15:29:01Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>{{gap}}'ਹਾਂ ਜੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ 'ਚ ਆਂ। ਐਮ.ਬੀ ਬੀ ਐਸ. ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਾਲ ਐ ਮੇਰਾ।' {{gap}}'ਤੇ ਇਹ ਅਸਲੀ?' {{gap}}'ਇਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਡਿਗਰੀ ਕੋਰਸ ਕਰਦੈ। ਇਹਦਾ ਵੀ ਤੀਜਾ ਸਾਲ ਐ। ਅਸੀਂ ਓਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਵੀ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਆਂ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮਿਲ ਲੈਨੇ ਆਂ। ਅੱਜ ਐਥੇ 'ਕੋਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਥੋਨੂੰ ਮਿਲ 'ਲੇ। ਆਹ ਤਾਂ ਵਧੀਆਂ ਹੋਇਆ' ਜਰਨੈਲ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}'ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉੱਚ-ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਉੱਤੇ ਮਾਸਟਰ ਬੁੱਧ ਰਾਮ ਚੁੱਪ ਦਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਭੋਰਾ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਐਨਾ ਹੀ ਆਖ਼ਰ ਬੋਲਿਆ- 'ਫੇਰ ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਐ ਬਈ।' {{gap}}'ਥੋਡੇ ਡੰਡੇ ਖਾਧੇ ਹੁਣ ਕੰਮ ਔਂਦੇ ਐ, ਮਾਸਟਰ ਜੀ।' ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ। {{gap}}'ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਡੰਡੇ ਤਾਂ.. ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਈ ਬੜੇ ਲਾਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ', ਕਹਿ ਕੇ ਬੁੱਧ ਰਾਮ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਚਤਾਰੀ- 'ਕੁੱਟਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਆਵਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣੈ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਾ ਬਣ ਗਿਆ ਡਾਕਟਰ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ। ਉਹ ਤਾਂ ਦਸਵੀਂ 'ਚੋਂ ਪਾਸ ਵੀ ਮਸਾਂ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਨਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਈ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਫਿਰਦੈ ਡੰਡੇ ਵਜੌਂਦਾ। ਨਾ ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਨਾ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੈ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ।' {{gap}}ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਵਾਲੇ ਮਾਸਟਰ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ? ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। 'ਕਿਹੜੇ ਮਾਸਟਰ?' ਬੁੱਧ ਰਾਮ ਉੱਭੜਵਾਹਾ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}'ਓਹੀ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਮਾਸਟਰ। ਜਿਹੜੇ ਸਾਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਪੜੌਂਦੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਥੋਡੇ ਆਂਗੂੰ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਾਈ ਸਾਨੂੰ। ਥੋਡੇ ਨਾਲ ਈ ਹੁੰਦੇ ਸੀ।' {{gap}}ਹੱਛਾ-ਹੱਛਾ, ਨੰਦ ਸਿੰਘ, ਉਹ ਤਾਂ ਭਾਈ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਏ। ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਬਣ ਗਏ ਸੀ। ਹੁਣ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਏ। 'ਹੱਛਾ, ਰਿਟਾਇਰ ਵੀ ਹੋ 'ਗੇ। ਜਰਨੈਲ ਹੈਰਾਨ ਸੀ। ਫੇਰ ਪੁੱਛਿਆ- 'ਕਿਰਨ ਕੁਮਾਰ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦੈ ਜੀ ਹੁਣ?' {{gap}}ਕਿਰਨ ਕੁਮਾਰ ਬੁੱਧ ਰਾਮ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸੀ। {{gap}}ਬੁੱਧ ਰਾਮ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਥੌੜੇ ਦੀ ਸੱਟ ਮਾਰੀ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਅਬੋਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮੱਥਾ ਖੁਰਕਣ ਲੱਗਿਆ। ਐਨਾ ਆਖਿਆ- 'ਘਰੇ ਈ ਹੁੰਦੈ ਭਾਈ ਉਹ ਤਾਂ। ਸੋਚ ਰਹੇ ਆਂ, ਉਹਨੂੰ ਕਿਤੇ ਕੰਮ 'ਚ ਪਾਈਏ। ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ, ਕੀ ਕਰਵਾਈਏ ਉਹਨੂੰ?' ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਕਿਰਨ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਕਈ ਸੁਝਾਓ ਦਿੱਤੇ। ਬੁੱਧ ਰਾਮ ਬੇਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਫੇਰ ਉਹ ਉੱਠੇ। ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਚਾਹ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ। ਢਾਬੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਗੋਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾਏ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮਾਸਟਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰਿਆ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੀ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਮੂਹਰਲੀ ਸੀਟ ਦੇ ਡੰਡੇ ਉੱਤੇ ਮੱਥਾ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹਨੇ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਔਲਾਦ||49}}</noinclude> tq30gvwttgvtj7nldte9jqrd5692s6q 250 48713 241445 148224 2026-10-18T15:29:49Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਕਿਸਮ ਦੀ ਦਵਾਈ ਦਿੰਦੇ। ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ। ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਡਾਕਟਰ ਤੇ ਤਜਰਬਾਕਾਰ ਵੈਦਾਂ ਹਕੀਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ, ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਆਰ. ਐਮ. ਪੀ. ਵੀ ਧਜਾਧਾਰੀ ਬਣ ਬੈਠੇ। ਵਾਰੇ ਨਿਆਰੇ ਹੋ ਗਏ ਏਸ ਕੰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਐਸਪਰੋ ਦੀ ਗੋਲ਼ੀ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਧਨੰਤਰ ਬਣ ਬੈਠੇ। ਅਖੇ ਜੀ ਸੀਜ਼ਨ ਐ। ਧੜਾਧੜ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਉੱਠ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਟਰਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਮੰਜੇ ਤੇ ਮੰਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅੱਧ-ਮਰੇ ਮਰੀਜ਼। {{gap}}ਸ਼ਰਨਪਾਲ ਨੂੰ ਬੁਖ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹੀਆ ਸੀ। ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਕੱਟ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਸੱਸ ਆਖਦੀ- 'ਬਹੂ ਤੂੰ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿ। ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ ਐ।' {{gap}}'ਚੱਲ, ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਕੁਸ਼ ਨੀ। ਚੜ੍ਹ ਜੂ ਤਾਂ ਚੜ੍ਹ ਜੇ। ਬਥੇਰਾ ਝੱਲ ਲੂ ਮੈਂ ਤਾਂ। ‘ਗਧਾ’ ਰਾਜ਼ੀ ਬਾਜ਼ੀ ਰਹੇ।' ਸ਼ਰਨਪਾਲ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਉਹ ਬੋਲਦੀ ਨਾ। ਇੰਝ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਤਾਂ 'ਗਧੇ' ਨਾਲ ਉਹਦਾ ਪਿਆਰ ਜ਼ਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ 'ਗਧੇ' ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਖ਼ਾਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਪੂਰਾ ਗਰਨਾ ਕੇ। ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਝਰੰਗ। ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਲੱਤਾਂ ਵਗਾਹ-ਵਗਾਹ ਮਾਰਦਾ। ਦਾਦੀ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਬੁਖ਼ਾਰ ਤਾਂ ਫੈਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਛਾਲੀਆਂ ਲੱਗ ਗਈਆਂ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਿੱਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਚਦੀ ਸੀ। ਉਛਾਲੀ ਕਰਨ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੂਰਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਦਾਦੀ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜਦੀ ਤੇ ਫੇਰ ਉਛਾਲੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਨਿੱਕਲਦਾ। ਫੋਕੇ ਉਵੱਡ। ਜਿਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਕਾਲਜਾ ਪਾਟ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਮੁੰਡਾ ਪੰਜ-ਛੇ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ। ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲ਼ਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਰਨਪਾਲ ਨੇ ਤਾਂ ਬਸ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਚੁੰਘਾਇਆ। ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਨਾ, ਪਰ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖਦੀ। ਡਰਦੀ ਕਿਤੇ ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿਣਗ ਬਲ ਨਾ ਉੱਠੇ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੀਮਾਰ ਸੀ ਤਾਂ ਦਾਦੀ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ, ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀਆਂ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਉਹਦੀ ਹਾਲਤ ਰਹੀ ਤਾਂ ਉਹ ਮਰ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਨਪਾਲ ਦੇ ਕਾਲਜਿਉਂ ਹੂਕ ਉੱਠਦੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਹੂਕ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਕੰਬਾਅ-ਕੰਬਾਅ ਜਾਂਦੀ। ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਉਹਦੀ ਸੱਸ 'ਗਧੇ' ਨੂੰ ਚੰਗੂੰ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀ। ਉਲਟੀ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਘੁੱਟ ਲੈਂਦੀ। ਘੁੱਗੀ ਜਿਹਾ 'ਗਧਾ' ਕਿੰਨਾ ਤੜਫ਼-ਤੜਫ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਵਸ ਸੀ। ਉਹਨੇ 'ਗਧੇ' ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਸੰਭਾਲਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਬੜੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। 'ਗਧਾ' ਉਲਟੀਆਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਹਾਲੋਂ-ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼ਰਨਪਾਲ ਉਹਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਤੱਕ ਵੀ ਨਾ। ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਿਧਰੇ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh|56||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> kza34jhsjyfcsdjtkhxmxsg9qbze02e 250 48719 241446 148230 2026-10-18T15:30:22Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਅੰਦਰੇ ਚਾਹ-ਦੁੱਧ। ਟੱਟੀ-ਪਿਸ਼ਾਬ ਉਹ ਘਰ ਹੀ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੂੰਜੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਰਮਦਿੱਤਾ ਉਹਦਾ ਸਭ ਕਰਦਾ। {{gap}}ਏਦਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਏ। ਗੁੰਡਿਆਂ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਕਰੇ-ਲਲਕਾਰੇ ਮਾਰਦੇ ਫਿਰਦੇ- 'ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਕੋਈ ਸੁੱਲਾ ਲੁਕਿਆ ਬੈਠੈ ਤਾਂ ਕੱਢ ਦਿਓ ਬਾਹਰ ਉਹਨੂੰ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿਆਂਗੇ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲਾਸ਼ੀਆਂ ਲਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਲੋਕ ਬੜੇ ਰਹਿਮ ਦਿਲ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜੀਹਨੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੋਈ ਲੁਕੋਅ ਕੇ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਬਸ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਬਾਹਰ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਕੱਢੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਿਲਟਰੀ ਦਾ ਟਰੱਕ ਵੀ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। {{gap}}ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਘੁਸਰ ਮੁਸਰ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਜੰਗੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੇ ਘੁਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਨੂੰਹ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖ ਲਈ ਹੈ। ਬਚਨੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕੋਲ ਇੱਕ ਅਠਾਰਾਂ-ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੌਣ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਏਸੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਤੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸੱਕੇ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ। ਰਮਦਿੱਤੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਹੈ, ਢਾਈ-ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ। ਰਮਦਿੱਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਬਾਪ ਸੀ ਤੇ ਇੱਕ ਉਹ ਆਪ। ਹੋਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਮਦਿੱਤੇ ਦੀ ਮਾਂ ਉਹਨੂੰ ਦਸ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮਰ ਗਈ ਸੀ। ਰਮਦਿੱਤੇ ਦੇ ਪਿਓ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਹੀ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਨਿਗਾਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਲੱਤਾਂ ਦਾ ਆਰੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਦਸ ਘੁਮਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ। ਹਿੱਸੇ ਠੇਕੇ ਉੱਤੇ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਤੇ ਬੈਠੇ ਖਾਈ ਜਾਂਦੇ। ਹੁਣ ਸੰਤਾਲੀ ਵੇਲੇ ਰਮਦਿੱਤੇ ਦੀ ਉਮਰ ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਪਿਓ ਅੱਸੀਆਂ ਨੂੰ ਢੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਿਓ ਵਾਂਗ ਰਮਦਿੱਤਾ ਵੀ ਹੱਡ ਰੱਖ ਸੀ। ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਸਾਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਇੱਕ ਮੱਲ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਖਾ ਪੀ ਕੇ ਤੁਰਦੀ ਬਣੀ ਸੀ। ਪਿਓ ਵਾਂਗ ਰਮਦਿੱਤੇ ਨੇ ਵੀ ਐਨਕ ਲਵਾ ਲਈ। {{gap}}ਸੰਤਾਲੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਂ ਸੱਤਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤੇ ਦਾ ਪਿਓ ਮਰ ਗਿਆ। ਫੇਰ ਉਹ ਸੀ ਤੇ ਉਹਦਾ ਪੁੱਤਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ ਕੈਲੁ। ਕੈਲੁ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹਨੇ ਕਿਸੇ ਕਤੂਰੇ ਜਾਂ ਬਲੂੰਗੜੇ ਵਾਂਗ ਘਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹਦਾ ਨਾਉਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਰੰਗ ਪੱਕਾ ਸੀ। ਕਦੇ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਕਾਲੂ ਕਹਿੰਦਾ, ਕਦੇ ਕੈਲੂ ਤੇ ਕਦੇ ਕੈਲੂ ਤੋਂ ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ। {{gap}}ਕੈਲੂ ਤੇਰਾਂ-ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਮ੍ਹੈਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ। ਸਫ਼ਾਈ ਪੱਖੋਂ ਘਰ ਨੂੰ ਟਿਚਨ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ। ਕੋਠੇ ਦੀ ਛੱਤ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਲਾਉਂਦਾ, ਸਬਾਤ ਵਿੱਚ ਤਲੀ ਫੇਰਦਾ ਤੇ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਪੋਚਾ ਦੇ ਲੈਂਦਾ। ਲੀੜਾ-ਕੱਪੜਾ ਸਭ ਧੋਅ-ਸੰਵਾਰ ਕੇ ਰੱਖਦਾ। ਰੋਟੀ-ਟੁੱਕ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਓਹੀ ਕਰਦਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ, ਉਹ ਰਮਦਿੱਤੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਟਹਿਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ। ਰਮਦਿੱਤੇ ਲਈ ਟਹਿਲ ਸੇਵਾ ਹੁਣ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਘਟਦੀ ਗਈ, ਘਟਦੀ ਗਈ ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਬੁੱਥ ਬਣ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। {{nop}}<noinclude>{{rh|62||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> c8psuh0e4ggbgxhntod3rfqnv2vjbtq 250 48724 241447 148233 2026-10-18T15:30:51Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{dhr|5em}} {{center|{{x-larger|'''ਦੈਂਤ'''}}}} {{gap}}ਟੰਬਿਆਂ ਵਾਲੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਹਦੀ ਧੌਣ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਹੁਣ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਖਿਚਵੇਂ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ, ਉਹ ਬਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਾਰੇ ਉਹਦਾ ਓਹੜ-ਪੋਹੜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਜੰਗੀਰੋ, ਉਹਦਾ ਵੱਡਾ ਮੁੰਡਾ ਮੁਖਤਿਆਰ, ਕੁੜੀ ਨਛੱਤਰੋ। ਛੋਟਾ ਮੁੰਡਾ ਕਾਟਾ ਪਰ੍ਹੇ ਡਰਿਆ-ਭੰਵੱਤਰਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਬਾਪੂ ਹੁਣੇ ਉਹਨੂੰ ਘੁਰਕੀ ਲੈ ਕੇ ਪਵੇਗਾ ਤੇ ਉਹਦਾ ਕਾਲਜਾ ਬਾਪੂ ਦੇ ਖਰਭੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਢੇਰੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ। {{gap}}ਗਿੰਦਰ ਦੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਵਗਦਾ ਸੀ। ਜੰਗੀਰੋ ਬਿੰਦੇ-ਝੱਟੇ ਉਹਦੇ ਮੰਜੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਸਮੋਸੇ ਨਾਲ ਮੈਲ਼ਾ ਪੂੰਝ ਜਾਂਦੀ। ਉਹਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਤੇ ਹੱਥ ਕੰਬਦੇ। ਹੁਣੇ ਉਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਆਖ ਦੇਵੇ। ਉਹਦਾ ਕੀ ਵਸਾਹ, ਉੱਠ ਕੇ ਧੱਕਾ ਹੀ ਦੇ ਦੇਵੇ। ਅਜਿਹਾ ਗਿੰਦਰ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੰਗੀਰੋ ਦਾ ਉਤਲਾ ਦੰਦ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਭੁਰਿਆ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਲਾਇਆ, ਇੱਕ ਬੂੰਦ ਵੀ ਉਹਦੇ ਸੰਘੋਂ ਥੱਲੇ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰੀ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ, ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਮਿਚ-ਮਿਚ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਉਹਦੇ ਤੌਰ ਕਸੂਤੇ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਜੰਗੀਰੇ ਨੇ ਨਛੱਤਰੋ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ-'ਵੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਲਾਲ, ਆਈਂ ਝੱਟ ਦੇ ਕੇ ਸਾਡੇ ਘਰ, ਬਾਪੂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨ੍ਹੀਂ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ।' {{gap}}'ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ?' {{gap}}'ਪੌੜੀ ਉਤਰਦਾ ਸੀ, ਡਿੱਗ ਪਿਆ।' {{gap}}'ਪੀਤੀ ਹੋਊਗੀ ਰਾਤ?' {{gap}}ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ। {{gap}}'ਕਦੋਂ ਡਿੱਗਿਐ?' {{gap}}'ਤੜਕੇ ਅੱਜ।' {{gap}}'ਕੋਠੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪੀਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ ਉਹਨੂੰ ਭਲਾ? ਫਹੁੜੀ ਲੈ ਕੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਤੁਰਦਾ ਸੀ ਓਹੋ। ਚੂਲਾ ਵੀ ਤਾਂ ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਈ ਤੁੜਾਇਆ ਸੀ।' ਰਾਮ ਲਾਲ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੜਕੇ-ਤੜਕੇ ਉਹਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਬਹੁਤ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਦੇਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਬੋਲਦਾ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਛੱਤਰੋ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਬਿਟਰ-ਬਿਟਰ ਝਾਕਦੀ ਚੁੱਪ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਦੈਂਤ||65}}</noinclude> d9k8n14p2sw0lvyzbrbgfagfrni5m0j 250 48726 241448 148235 2026-10-18T15:31:17Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>ਬਿੱਲੀ ਤਾਂ ਰਿੜਕਣੇ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਢੀਂਡੀ-ਰੱਸਾ ਵੀ ਮੂੰਹ ਤੇ ਪੌਂਚਿਆਂ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਆਖਦੇ-ਗਿੰਦਰ ਕਰੂ ਇਹਦਾ 'ਲਾਜ ਤਾਂ। {{gap}}ਉਹ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਸਬਾਤ ਅੰਦਰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ। ਨਾਲ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਰੱਖਦਾ। ਉਹਨੂੰ ਤਜ਼ਰਬਾ ਸੀ, ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਮੌਤੋਂ ਡਰਦੀ ਬਿੱਲੀ ਅਗਲੇ ਦੇ ਗਲ਼ ਨੂੰ ਆ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਡੰਡਾ ਉਹ ਬਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਨਾਸਾਂ ਉੱਤੇ ਟਕਿਆ ਕੇ ਮਾਰਦਾ। ਛਿੱਕਾਂ ਜਿਹੀਆਂ ਮਾਰਦੀ ਬਿੱਲੀ ਦਮ ਤੋੜ ਜਾਂਦੀ। ਓਸ ਡੰਡੇ ਉੱਤੇ ਪਾ ਕੇ ਡੰਡੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰਾ ਉਹ ਆਪ ਫੜਦਾ ਤੇ ਦੂਜਾ ਸਿਰਾ ਨਾਲ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਫੜਾ ਕੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਤੇ ਫੇਰ ਓਹੀ- 'ਵਾਹ ਬਈ ਵਾਹ।' {{gap}}ਛਣਕਦੇ-ਟੁਣਕਦੇ ਹਾਸੇ ਵਿੱਚ ਲਟਬੌਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਹੋਣ ਲਗਦੀਆਂ- {{gap}}'ਐਮੇਂ ਤਾਂ ਨ੍ਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ, ਅਖੇ-ਗਿੰਦਰ ਸੂੰ ਬਿੱਲੀ ਮਾਰ।' {{gap}}'ਕੋਈ ਢੱਟੇ-ਕੁੱਟ, ਕੋਈ ਗਿੱਦੜ ਮਾਰ ਤੇ ਇਹ ਸਾਡਾ ਗਿੰਦਰ ਸੂੰ ਬਿੱਲੀ ਮਾਰ।' {{gap}}ਏਵੇਂ ਹੀ ਉਹਨੇ ਅਗਵਾੜ ਵਿੱਚ ਲੰਡਰ-ਕੁੱਤਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਸੀ। ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਦੇਖ ਕੇ ਭੌਂਕਣ ਲਗਦੇ। ਉਹ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਕੁੱਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਦੰਦੀਆਂ ਕੱਢ ਕੇ ਘੁਰਰ-ਘੁਰਰ ਕਰਦਾ, ਵੱਢਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ, ਪਰ ਅਗਲੇ ਪਲ਼ ਨੂੰ ਚੂੰ ਚੂੰ ਕਰਦਾ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ। ਕੁੱਤੇ ਗਿੰਦਰ ਦੇ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। {{gap}}'ਵਾਹ ਬਈ ਵਾਹ’ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀ, ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਤਾਂ ਬੁੜੀਆਂ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ-'ਗੁੱਤੇ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਕਰਦੈ, ਆਪ ਵੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਐਈਂ ਮਰੂ ਏਹੇ।" {{gap}}ਉਹਦਾ ਡੰਡਾ ਜੰਗੀਰੋ ਦੇ ਮੌਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਖੜਕਦਾ ਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਨਛੱਤਰੋ ਨੂੰ ਵੀ ਪੜੇਥਨ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਲਾਹਨਤਾਂ- 'ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲੌਣਾ ਤਾਂ ਊਂ ਈਂ ਪਾਪ ਐ। ਨਰਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਊ। ਕੀੜੇ ਪੈ ਕੇ ਮਰੂ।' {{gap}}ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਗੁੜ ਦੀ ਚਾਹ ਪੀਂਦਾ। ਗਿੰਦਰ ਇਕੱਲੇ ਵਾਸਤੇ ਖੰਡ ਦੀ ਬਣਦੀ। ਆਥਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਤੌੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੂਹਾ ਸੂਹਾ ਦੁੱਧ ਲੁਹਾ ਕੇ ਪੀਂਦਾ। ਵਿੱਚ ਖੰਡ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਪਾ ਕੇ। ਮੁਖਤਿਆਰ ਉਹਦਾ ਮੁੰਡਾ ਘਰ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਉਹ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਖੂੰਜੇ ਬੈਠਾ ਸੁਤੇ ਹੀ ਪਿਓ ਵੱਲ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਚਪੇੜ ਕੱਢ ਮਾਰਦਾ। ਕੜਕਦਾ- 'ਸਾਲਿਆ, ਮੇਰੀਆਂ ਘੁੱਟਾਂ ਗਿਣਦੈਂ?' {{gap}}ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਦਿਨ ਜੰਗੀਰੋ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਗਿੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਜੁਆਕ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖਢਿਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਘੁੱਟ ਕੇ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਉਹਦੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹਦਾ ਔਰਤ ਮਰਦ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸੁਖਾਵਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਜਿਹਾ 'ਵਿਹਾਰ' ਕਰਦਾ। ਗੁਆਂਢੀ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਰਸਦੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਢੁਕ ਕੇ ਬੈਠੀ ਵੀ ਥਰ ਥਰ ਕੰਬਦੀ, ਕਿਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਖਿਝ ਕੇ ਏਧਰੋ-ਓਧਰੋਂ ਆਪਣਾ ਡੰਡਾ ਨਾ ਕੱਢ ਲਵੇ। ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੀ। ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਈ-ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਸਿਉਂ 'ਤਾ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਧਰੇ ਉਹਦਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਸਾਹ ਵੀ ਗੁਨਾਹ ਬਣ ਬੈਠੇਗਾ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਦੈਂਤ||67}}</noinclude> n4ur4tarip61wf9m81ulwllh9idst80 250 48731 241449 148246 2026-10-18T15:31:50Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਰਾਇਆ ਕਾਫ਼ੀ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਪੀਆਂ-ਪੈਨਸਿਲਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਲਈ। ਕਮਾਈ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਮੀਆਂ-ਬੀਵੀ ਦਾ ਜੀਅ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। {{gap}}ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਪਰੋਥਲੀ ਤਿੰਨ ਮੁੰਡੇ ਹੋਏ। ਚੌਥੀ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਤੀਜਾ ਮੁੰਡਾ ਹਰਅਵਤਾਰ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈ। ਕਹਿੰਦੀ- "ਇਹਨੂੰ ਤਾਂ ਮੈਂ ਰੱਖਾਂਗੀ। ਅਸੀਂ ਇਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਵਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਹੀ ਇਹਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਘਰ ਨੂੰਹ ਲੈ ਆਵਾਂਗੇ।" {{gap}}ਉਹ ਹਰਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪਾਉਂਦੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉੱਠ-ਉੱਠ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਨੰਗੇ ਪਏ ਨੂੰ ਢਕਦੀ। ਕਿਤੇ ਉਹਨੂੰ ਠੰਢ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਗਿਲਾਸ ਦਿੰਦੀ। ਉਹ ਸੌਂ ਚੁੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆਉਂਦੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਸੁੱਤਾ ਸੁੱਤਾ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲੈਂਦਾ। ਸਵੇਰੇ ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਦੀ- "ਤਾਰੀ, ਰਾਤੀਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ ਤੂੰ?" {{gap}}"ਦਿੱਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।" ਉਹ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ। {{gap}}ਉਹ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦੀ। ਆਖਦੀ- "ਵਾਹ ਵੇ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ ਸੀ? ਫੇਰ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁੱਛ ਵੀ ਪਿਲਾ ਦੇਵੇ ਕੋਈ। {{gap}}"ਕੀ ਪਿਲਾ ਦੇਵੇ?" ਉਹ ਪੁੱਛਦਾ। {{gap}}"ਕੁੱਛ ਵੀ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਲਾ ਦਿਓ। ਤੂੰ 'ਤੇ ਝੱਟ ਪੀ ਜਾਣੈ। ਚਾਹੇ ....।" ਉਹ ਫੇਰ ਖਿੜ-ਖਿੜ ਹੱਸਦੀ। {{gap}}ਸਵੇਰੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਨੂੰ ਚਾਹ ਦਿੰਦੀ। ਰਸੋਈ ਦੀ ਜਾਲੀਦਾਰ ਅਲਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਰੱਖਿਆ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ- ਸੇਬ, ਕੇਲੇ, ਸੰਗਤਰੇ, ਅੰਗੂਰ ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮੌਸਮੀ ਫ਼ਲ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਰਫੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੀ। ਉਹ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਜਾਲੀ ਵਿਚੋਂ 'ਚੀਜ਼' ਕੱਢ ਕੇ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਖਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ। ਲੋਰ ਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹਦਾ ਨੱਕ ਘੁੱਟ ਦਿੰਦੀ ਜਾਂ ਉਹਦੀ ਕੋਈ ਨਕਲ ਉਤਾਰਦੀ। {{gap}}ਹਰਅਵਤਾਰ ਬਹੁਤ ਘੁਲ-ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਛੁਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਪ ਸੇਬ ਕੱਟਣ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ। ਫਾੜੀ ਨੂੰ ਛਿਲਦਾ-ਸੰਵਾਰਦਾ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਖੁਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ। ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਰੱਜ ਵਿਚੋਂ ਉਹਨੂੰ ਆਪ ਰੱਜ ਮਿਲਦਾ। {{gap}}ਹਰਅਵਤਾਰ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਗੇੜਾ ਮਾਰਦਾ। ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਨੱਕ ਮਾਰਦਾ। ਬਾਪ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਉਹਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕੋਈ ਬਿਗਾਨਾ ਘਰ ਹੋਵੇ। ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਪੁੱਛਦੀ- "ਤੇਰੀ ਤਾਈ ਨੇ ਅੱਜ ਕੀ ਸਬਜ਼ੀ ਚਾੜ੍ਹੀ ਐ।" {{gap}}"ਆਲੂ ਗੋਭੀ" ਉਹ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਤਾਈ ਦਾ ਘਰ ਹੀ ਉਹਦਾ ਆਪਣਾ ਘਰ ਹੋਵੇ। 'ਤਾਈਂ ਸ਼ਬਦ ਉਹਦੇ ਲਈ 'ਮਾਂ' ਦਾ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ। ਸਕੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਾਂ ਨਾ ਆਖਦਾ, ਉਹਦਾ ਨਾਉਂ ਲੈ ਕੇ ਬਲਾਉਂਦਾ-ਰੱਜੀ। ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਸੀ ਅਸਲੀ ਨਾਉਂ ਤਾਂ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਸੁਰਨੰਦ ਭਵਨ||71}}</noinclude> ob4kcg05lw1b2l16e0l83ajzk7m021e 250 48737 241450 148257 2026-10-18T15:32:32Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਵਿੱਚ ਉਹਦਾ ਹੱਥ ਤੰਗ ਰਹਿੰਦਾ। ਮਕਾਨ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੋ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਮੁੜ ਕੇ ਇੱਟ ਨਹੀਂ ਲਾਈ। ਬਹੁਤੀ ਗੱਲ ਕੀ, ਉਹਦਾ ਘਰ ਮਸਾਂ ਤੁਰਦਾ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਜੂਏ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਲਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲੋਂ ਉਹ ਪੱਕਾ ਸੀ। ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਕਮਾਈ ਰੋੜ੍ਹ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਨਾ ਬੈਠਦਾ। ਬੱਸ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬੁਰਾ ਜਿਹਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਫੇਰ ਟਹਿ-ਟਹਿ ਕਰਦਾ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਜਾ ਬੈਠਦਾ। {{gap}}ਅਖ਼ੀਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦਾ ਜਿਹਾ ਜਰਨੈਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ- "ਤਾਰੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੀ ਰੱਖਾਂਗੇ। ਐਥੇ ਉਹਦਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" {{gap}}"ਕਿਉਂ, ਕੀ ਗੱਲ ਬਈ?" ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਿੱਲ੍ਹ ਦੀ ਇੱਕ ਪਤਲੀ ਲਕੀਰ ਫਿਰ ਗਈ। ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਜਰਨੈਲ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਈ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਚਾਹ ਉਹ ਪੀ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁੱਪ ਬੈਠੇ ਰਹੇ। ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਵੀ ਜਰਨੈਲ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਲਈ। ਉਹ ਬਿੰਦੇ-ਬਿੰਦੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਝਾਕਣ ਲੱਗਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਅਖ਼ੀਰ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਹਿਲਾਏ- "ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲੈ। ਜਾਂਦੈ ਤਾਂ ਲੈ ਜਾ। ਸਾਡਾ ਉਹਦੇ 'ਤੇ ਕੀ ਜ਼ੋਰ ਐ?" ਤੇ ਫੇਰ ਜਿਵੇਂ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਿੱਜ ਗਈ ਹੋਵੇ- "ਤੇਰਾ ਮੁੰਡਾ ਐ ਭਾਈ, ਅਸੀਂ ਉਹਦੇ ਕੀ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ।" {{gap}}ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਲੱਤ ਦੇ ਗੋਡੇ ਨੂੰ ਪਲੋਸਦਾ ਤੇ ਫੇਰ ਇੱਕ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਧੱਫ਼ਾ ਮਾਰਦਾ ਉਹ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਪਰ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕਦਾ। ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਜਰਨੈਲ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਠਣ ਲੱਗਿਆ, ਉਹ ਬੋਲਿਆ-"ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੀ ਠੀਕ ਐ। ਪੜ੍ਹਦੈ, ਓਥੋਂ ਸਕੂਲ ਚਲਿਆ ਜਾਇਆ ਕਰੇਗਾ।" {{gap}}ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਤੇ ਹਰਅਵਤਾਰ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹੁੰਦੇ। ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੱਕਾ ਠਿਕਾਣਾ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਾਲੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਤ ਹਰਅਵਤਾਰ ਨੇ ਨਿੱਤ ਵਾਂਗ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗਿਆ। ਪੜ੍ਹਦਾ-ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੌਂ ਗਿਆ। ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਉਹਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਆ ਗਈ। ਅੱਜ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਧ ਪਿਆ ਰਹੀ ਉਹ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹਨੂੰ ਉਹਦੇ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਵੀ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਝੇੜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਕਦੇ ਉਹ ਕੋਈ ਲੱਖਣ ਲਾਉਂਦੇ ਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਵੀ ਨਾ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਕਿ ਜਰਨੈਲ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਕੀ ਪਤਾ, ਉਹਨੇ ਕੀ ਸੋਚ ਕੇ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ। {{gap}}"ਕਿਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਬਈ ਆਪਾਂ ਕਚਹਿਰੀ ਜਾ ਕੇ ਤਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਤਬੰਨਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ?" ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਲੇਪਣ ਲਾ ਰਹੀ ਸੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh|74||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> jhylql3687023s1fy2t05jn17ob72bw 250 48783 241451 148258 2026-10-18T15:32:56Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>{{gap}}"ਇਹ ਗੱਲ ਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੁਣਾ ਦਿੰਦਾ। ਆਪਾਂ ਕਚਹਿਰੀ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਵੀ ਕਰਾ ਦਿੰਦੇ।" ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿੰਗ-ਵਲ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}"ਕਿਤੇ ਦਰਬਾਰੇ ਦੀ ਤੀਵੀਂ ਨੇ ਨਾ ਕੁੱਛ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਰੱਜੀ ਨੂੰ?" {{gap}}"ਕੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਊ?" ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। {{gap}}"ਬਈ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁੰਡਾ ਰੱਖਿਐ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਹੀ ਸੰਭਾਲੇਗਾ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਘਰ-ਬਾਰ। ਹੱਕ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਵੀ ਹੈ।" {{gap}}"ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੈ। ਪਰ ਹੱਕ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ? ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਐ। ਆਪਾਂ ਕਿਸੇ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨਿਓਂ ਵੀ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਬੱਚਾ।" {{gap}}"ਤਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ ਦਾ ਹੀ ਠੀਕ ਸੀ।" ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਅੱਕੀ-ਥੱਕੀ ਆਖ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}"ਨਹੀਂ, ਇਹ ਆਪਣਾ ਖ਼ੂਨ ਹੈ।" ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਜਾਗ ਪਿਆ। {{gap}}"ਆਪਣਾ ਖ਼ੂਨ ਕੋਈ ਸਮਝੇ ਵੀ।" {{gap}}"ਲੈ ਜਾਣ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਦਸ ਵਾਰੀ ਲੈ ਜਾਣ। ਆਪਾਂ ਏਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਐਨਾ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤੈ, ਇਹ ਹੁਣ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਘਰ ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਸੁਰਜੀਤ।" {{gap}}"ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ।" {{gap}}"ਕੀ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ।" {{gap}}"ਜੋ ਹੁੰਦੈ।" {{gap}}"ਹੋਣਾ ਕੀ ਹੈ। ਜਰਨੈਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸਾਡੇ ਘਰੋਂ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੈ ਤਾਂ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਅਸੀਂ ਆਪ ਨਹੀਂ ਇਹਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲੱਗੇ।" ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੁਚਿੱਤੀ ਫ਼ੜ ਲਈ। ਤੇ ਫੇਰ ਤੀਵੀਂ-ਪੁਰਸ਼ ਹਰਅਵਤਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੌਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਮਰੇ ਦੀ ਟਿਊਬ ਜਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰਅਵਤਾਰ ਹਿੱਕ ਉੱਤੇ ਕਿਤਾਬ ਮੂਧੀ ਛੱਡ ਕੇ ਘੂਕ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਲੱਕ ਤੱਕ ਰਜਾਈ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਕਿਤਾਬ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਧਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਟਿਉਬ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜੀ। ਪੈ ਕੇ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਿਹੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਲਭਾਉਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼। {{gap}}ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਗਈ। ਪੁੱਛਿਆ- "ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਐ ਕੁੱਛ ਜਰਨੈਲ ਨੂੰ?" {{gap}}"ਕੀ ਆਖਣਾ ਸੀ ਅਸੀਂ?" ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਮੱਥਾ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ। {{gap}}"ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਤਾਰੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦੇਣਾ।" ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਰੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}"ਸਾਡਾ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਕੀ ਮਤਲਬ, ਭੈਣ? ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ।" ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਅੱਗੇ ਸਾਰਾ ਚਾਨਣ ਸੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਸੁਰਨੰਦ ਭਵਨ||75}}</noinclude> 2um65co4svw3l611007ixpuo68ii9gp 250 48785 241453 148260 2026-10-18T15:33:44Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਤੇਰੇ ਕੀ ਲੱਗਦੇ ਨੇ, ਅਸਲ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਤੇਰੇ ਅਸੀਂ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੀ ਠੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" {{gap}}ਪਰ ਮੁੰਡਾ ਹੱਸ ਛੱਡਦਾ। ਉਹਨੂੰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਹਦੇ ਅਸਲੀ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮੁੰਡਾ ਸੋਚਦਾ-ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਹਦਾ ਬਾਪ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਭਾਈਆਂ ਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਅਹਿਸਾਸ ਜਾਗਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹਦੀ ਕੋਈ ਦੂਰ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਫੇਰ ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਸਕੂਲ ਗਈ। ਜਮਾਤ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ-ਮਾਸਟਰ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਤਾੜਿਆ-"ਖ਼ਬਰਦਾਰ, ਜੇ ਅੱਜ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਤੂੰ। ਧੋਬੀ ਦਾ ਕੁੱਤਾ-ਘਰ ਦਾ ਨਾ ਘਾਟ ਦਾ। ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਨਿਕੰਮਿਆ।" {{gap}}ਉਹ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਬੱਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਰਧ-ਗੋਲ ਲਕੀਰਾਂ ਕੱਢਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੋਲਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਤੇ ਮਾਂ ਵੱਲ ਓਪਰੀ-ਓਪਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਝਾਕਣ ਲੱਗਦਾ। ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਦਾ, ਉਹ ਕਿਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰੋਂ ਬੇਪਛਾਣ ਤੇ ਬੇਅਰਥ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੇ ਫੇਰ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹਦੇ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਪੁੱਛੀ। ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਦੇ ਤਾਏ-ਤਾਈ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਲਗਾਓ। ਤੇ ਫੇਰ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਾਏ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਡਟਿਆ ਰਹੇ। {{gap}}ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਕਹਿਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਹੁਤਾ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰਿਆ ਸੀ, ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ। ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਪਕਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਰਅਵਤਾਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅੱਗੇ ਬੈਠਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਰਨੈਲ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਵੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਝਾਕਿਆ ਹੀ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਮੁੰਡੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫ਼ੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਖਿਆ-‘ਚੱਲ ਤੁਰ।" {{gap}}ਮੁੰਡਾ ਉਹਤੋਂ ਬਾਂਹ ਛੁਡਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਥੱਪੜ ਜੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਦੀ ਕੰਘੀ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਿਆ-ਜਿਵੇਂ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਮੁਜ਼ਰਿਮ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਆ ਕੇ ਦਬੋਚ ਲੈਂਦੇ ਹੋਣ। {{gap}}ਤਵੇ ਉੱਤੇ ਪਈ ਰੋਟੀ ਉਵੇਂ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਮਗਰ ਭੱਜੀ। ਉਹਨੇ ਬਹੁਤ ਕਿਹਾ-"ਦੇਖ ਜਰਨੈਲ, ਮੁੰਡਾ ਤੇਰਾ ਐ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਲੈ ਜਾ। ਜਦੋਂ ਮਰਜ਼ੀ ਲੈ ਜਾਈਂ, ਪਰ ਇਹਦਾ ਤਾਇਆ ਘਰ ਨਹੀਂ। ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਲੈ ਜਾਈਂ।" {{gap}}ਜਰਨੈਲ ਨੇ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ। ਸਗੋਂ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਉਹ ਬੱਕਰੀ ਵਾਂਗ ਧੂਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਸੁਰਨੰਦ ਭਵਨ||77}}</noinclude> nlpqcz7vfa9zfebk4oqwc4rhecbvo9y 250 48786 241454 148261 2026-10-18T15:34:25Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>{{gap}}ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮੁੰਡਾ ਨਾ ਤਾਏ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ ਤੇ ਨਾ ਸਕੂਲ ਗਿਆ। ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲਿਜਾ ਕੇ ਕੁੱਟਿਆ ਵੀ ਸੀ। ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਤਾਏ ਦੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਟੰਗ ਤੋੜ ਦੇਵੇਗਾ। {{gap}}ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇਖਿਆ, ਦੋ ਦਿਨ ਦੇਖਿਆ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਉਹ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਲੀੜਾ-ਕੱਪੜਾ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ-ਕਾਪੀਆਂ ਦਾ ਬੈਗ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜਰਨੈਲ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਆਇਆ। ਰਾਜਵੰਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਬਗੈਰ ਉਹ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਸਨ। ਭਰੜਾਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ-"ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇਹਦੇ ਕੀ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ।" {{gap}}ਉਸ ਵਕਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮੋਢੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ। ਕਹਿੰਦਾ-"ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਭਾਈ ਤੇਰੀ ਸੁੱਖ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ। ਏਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਹੀ ਹੈ। ਜੀਅ ਲਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹ। ਸਕੂਲ ਨਾ ਛੱਡੀ। ਤੇਰਾ ਬਾਪ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਨਾ ਆਈਂ ਓਧਰ।" {{gap}}ਬੱਸ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਰਹਿੰਦੀਆਂ-ਖੂੰਹਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਵੀ ਮਰ ਗਈਆਂ। ਕੀ ਪਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੀ-ਕੀ ਸੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ-"ਕਾਹਦੀ ਖਾਤਰ ਐਵੇਂ ਦੇਹ ਤੋੜਦੇ ਹਾਂ? ਜਿਹੜਾ ਚਾਰ ਛਿੱਲੜ ਕਮਾਏ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਮੁਕਦੇ ਨਹੀਂ।" {{gap}}ਚੁਬਾਰਾ ਤੇ ਥੱਲੇ ਵਾਲਾ ਅੰਦਰਲਾ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਸਨ। {{gap}}ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਥੱਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਜੋੜਾ ਆ ਗਿਆ। ਬੰਦਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਔਰਤ ਕੋਲ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਉਸ ਔਰਤ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧ ਵਧਾ ਲਏ। ਸਾਰਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਉਸ ਔਰਤ ਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ। ਆਖਦੀ-ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਨਿਆਣੇ ਵਾਲੀ ਹੈ। {{gap}}ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬੈਠਾ ਸਕੂਲੀ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਜਾਂ ਫੇਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ। ਹੁਣ ਉਹਨੇ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਝੱਸ ਵੀ ਪਾਲ਼ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਹਰਅਵਤਾਰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਘਰ ਆਉਂਦਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਧਾ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ। ਜਾਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਪਈ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਚੀਜ਼ ਕੱਢਦਾ ਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਭੁੱਖਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿਗ਼ਲ ਕੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਉਹਦੀ ਖਾਤਰ ਹੀ ਜਾਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਧਰ ਛੱਡਦੀ। ਕੇਲੇ, ਸੇਬ, ਸੰਗਤਰੇ, ਅੰਗੂਰ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਿਠਾਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਘਰ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦੀ। ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੋਲਦਾ। ਬੱਸ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਰਹਿੰਦਾ। ਘਰ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਬਾਰ ਵੱਲ ਝਾਕਦਾ। ਚੀਜ਼ ਖਾ ਕੇ ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਘਰੋਂ ਨਿੱਕਲ ਜਾਂਦਾ। ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਨਿਗਾਹ ਪੈਂਦਾ, ਉਹਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh|78||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> 2hf14jbelmx8intpt20cj2z5adcof7z 250 48788 241455 148263 2026-10-18T15:34:50Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਉਹਦੀ ਬੱਚੀ ਲਈ ਦਵਾਈ-ਦਾਰੂ ਵੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਦਿੰਦੀ। ਆਖਦੀ-"ਉਹ ਜਾਣੇ, ਇਹਦਾ ਬੰਦਾ ਘਰ ਨਹੀਂ।" {{gap}}ਔਰਤ ਦਿਨ-ਦਿਨੋਂ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਰੰਗ ਤਿਆਗ਼ਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਿੜ੍ਹਤਾ ਦੀ ਚਮਕ ਉੱਤਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਹਦਾ ਵਜੂਦ ਜਿਵੇਂ ਉੱਡੂੰ-ਉੱਡੂੰ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਸੀਮਤ ਜਿਹੇ ਕੱਪੜੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਸੰਵਾਰ ਕੇ ਪਹਿਨਦੀ। ਪਹਿਨ-ਪੱਚਰ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਈ-ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਦੀ। ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੀਤ ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਹ ਕੋਈ ਕੰਮ-ਧੰਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂ ਲੈਟਰੀਨ-ਬਾਥਰੂਮ ਜਾਂਦੀ, ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਰੋਂਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਮਿੱਠੀਆਂ-ਮਿੱਠੀਆਂ ਲੋਰੀਆਂ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀ। ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਕੋਸਦੀ। {{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਗਜ਼ਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਧਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਕੁੜੀ ਜਾਗੀ ਤੇ ਢੇਰ ਰੋ-ਰੋ ਕਮਲੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਮੁੜੀ। ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿੰਦ-ਝੱਟ ਲਈ ਟਿਕਦੀ ਪਰ ਫੇਰ ਰੋਣ ਲੱਗਦੀ। ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਗਲ਼ ਦੀਆਂ ਰਗ਼ਾਂ ਬੈਠ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਰੀਂ-ਰੀਂ ਕਰਕੇ ਰੋਂਦੀ। ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉਹਨੂੰ ਚੁੰਘਣੀ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਇਆ। ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਥੋੜਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਾਂ ਹੁੰਦੇ ਵੀ ਉਹ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਚੁੰਘਣੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੱਲ ਉੱਡ ਗਈ ਕਿ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਜੋੜਾ ਕੁੜੀ ਜੰਮ ਕੇ ਸੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੁਆਂਢੀ ਔਰਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਥੱਲੇ ਉਂਗਲਾਂ ਲੈ ਕੇ ਚੁੱਪ ਦੀਆਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਕਦੇ ਕੋਈ ਔਰਤ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦੀ।ਆਖਦੀ-"ਇਹ ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਕਹਾਣੀ ਬਣ ਗਈ।" {{gap}}ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਕੁੜੀ ਢਾਈ-ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ ਉਹਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਦਾਤ ਸਮਝ ਕੇ ਪਾਲਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁਤਬੰਨਾ ਸੰਤਾਣ ਬਣਾ ਆਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਬਾਅਦ ਚੱਲ-ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵਾਰਸ ਹੁਣ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਸੀ। {{gap}}ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹਦੇ ਤਨ-ਬਦਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦੇ ਬੇਔਲਾਦ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਘਰ ਬਾਰ ਉਹਦੇ ਇਕੱਲੇ ਮੁੰਡੇ ਹਰਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਿਲੇ, ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਏਸੇ ਤਾਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਦੋਂ ਕਿਵੇਂ ਓਸ ਘਰ ਨੂੰ ਖੁਰਚਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਉਧਾਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ। ਕਦੇ ਮੋੜ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਨੀਯਤ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਉਹਦਾ ਕੁਝ ਮੋੜਿਆ ਹੀ ਨਾ ਜਾਵੇ। {{nop}}<noinclude>{{rh|80||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> pqccyuk5adiybg7ixi7yupaox4eybnk 250 48791 241456 148277 2026-10-18T15:35:23Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਨਹੀਂ'''}}}} {{gap}}ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਧੁੱਪਾਂ ਬਨੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਛਣ ਲੱਗੀਆਂ। {{gap}}ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਵੇਦੀ ਲਿਸ਼ਕੀ-ਸੰਵਰੀ ਤਿਆਰ ਦਿਸਦੀ ਸੀ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਰੀਆਂ-ਚਾਦਰਾਂ ਵਿਛੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। {{gap}}ਚਾਹ ਪੀ ਕੇ ਬਰਾਤੀ ਫੇਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। {{gap}}ਵਿਆਹੁਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਗੁਦੈਲਾ ਵਿਛੇ ਪਟੜੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਤੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਬਾਪ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਦੇ ਨਾਨੇ ਨੂੰ ਕੋਲ ਬੁਲਾ ਕੇ ਪੰਡਤ ਨੌਂ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਉਣ ਲੱਗਿਆ। {{gap}}ਲੜਕੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}ਨਾਨੇ ਵੱਲੋਂ ਵਰ-ਪੂਜਨ... {{gap}}ਤੇ ਫੇਰ ਲੜਕੇ ਵੱਲੋਂ ਮਦ ਮਦ-ਪਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ, ਲੜਕੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹੋਂ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਾਹਰ ਤੱਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ-"ਕੀ ਹੋਇਐ ਤੈਨੂੰ?" {{gap}}ਵੇਦੀ ਕੋਲੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਘਰ ਦੇ ਦੋ ਬੰਦੇ ਅੰਦਰ ਗਏ। ਆਸ਼ਾ ਨੇ ਸਹਾਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਹਿਨ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਫੇਰਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਤਿਆਰ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਸੀ। ਪਰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਡਰੀ-ਡਰੀ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ। ਚਿਹਰਾ ਕੁਮਲਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਦੋਵਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਵੀ ਪੱਲੇ ਨਾ ਪਿਆ। ਮਾਂ ਦੰਦ ਪੀਹ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਸੀ। ਉਹ ਫੇਰ ਕੁੜਕੀ-'ਉੱਠੱਗੀ ਕਿ...?' {{gap}}ਆਸ਼ਾ ਦੇ ਚੇਹਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤਰਲਾ ਹੋਰ ਆਇਆ। ਉਹਨੇ ਮਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ 'ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਹਤੋਂ ਕੁੱਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹਿਆ। {{gap}}ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹਲੀਮੀ ਭਰ ਲਈ, ਆਸ਼ਾ ਦਾ ਮੱਥਾ ਚੁੰਮ ਲਿਆ। ਕਿਹਾ-'ਉੱਠ ਮੇਰੀ ਰਾਣੀ ਧੀ। ਸੱਦੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਬਾਹਰ।' {{gap}}ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਬਾਹਰੋਂ ਹੋਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਆਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੁੜੀ ਵੀ ਚੁੱਪ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਸਨ, ਹੈਰਾਨ ਸਨ। {{gap}}ਹੇਮ ਚੰਦ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਉਹਨੂੰ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਡਤ ਨੇ ਆਸ਼ਾ ਵਲੋਂ ਗੌਰ-ਪੂਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫੇਰ ਲੜਕੇ 'ਤੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਹੱਥ ਪੀਲੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥੀ-ਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਤੇ ਫੇਰ ਹਵਨ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਨਹੀਂ||83}}</noinclude> 2eqh4za02q363yoex6yox8nd4g3dwel 250 48793 241457 148279 2026-10-18T15:35:49Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਫਿਰਦੇ-ਤੁਰਦੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਨ, ਸੇਹਰਾ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਦੋ-ਦੋ, ਪੰਜ-ਪੰਜ ਤੇ ਦਸ-ਦਸ ਦੇ ਨੋਟ ਲਗਾਤਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਚੇਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਵਿਆਹੁਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਆਸ਼ਾ ਚਾਰ ਕੁ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਉਹਦਾ ਬਾਪ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਬੁਕਿੰਗ-ਕਲਰਕ ਸੀ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੇਲਵੇ-ਕੁਆਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹਨੂੰ ਸਾਰੀ ਮੰਡੀ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਮੰਡੀ ਦੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਵਾਹ ਰਹਿੰਦਾ। ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਭੁਗਤਾ ਕੇ ਉਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੋ ਥੈਲੇ ਫੜਦਾ ਤੇ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕਲ ਜਾਂਦਾ। ਕਿਤੋਂ ਕੁਝ ਤੇ ਕਿਤੋਂ ਕੁਝ ਘਰ ਵਾਸਤੇ ਨਿੱਕ-ਸੁੱਕ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਥੈਲੇ ਭਰੀ ਉਹ ਕੁਆਟਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਸਾਰੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਗੇੜਾ ਦਿੰਦਾ। ਹਰ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨਾਲ ਉਹਦਾ ਹਾਸਾ-ਮਖੌਲ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਹਰ ਕੋਈ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਆਟਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਦਾਤਣ-ਕੁਰਲਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਚਾਹ ਪੀਂਦਾ। ਫੇਰ ਨਹਾ-ਧੋ ਕੇ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਲੈਂਦਾ। ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਧੋਤੇ ਹੋਏ ਤੇ ਲੋਹਾ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਬੱਸ। ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਖਾਕੀ ਜੀਨ ਦੀ ਪੈਂਟ ਤੇ ਸਫੈਦ ਕਮੀਜ਼। ਦੂਜਾ ਕੱਪੜਾ ਉਹਦੇ ਤਨ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ ਕੋਟ ਜ਼ਰੂਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ। {{gap}}ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮਸਾਂ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਦੇ ਘਰ ਇਹ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਹਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਉਹ ਦਿਲ ਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਝੋਰਾ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕਰਦਾ ਕਿ ਉਹਦੇ ਘਰ ਕੋਈ ਮੁੰਡਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਮਰਿਆ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮੱਚ ਗਈ। ਹਰ ਕੋਈ ਬਾਬੂਆਣੀ ਦੇ ਕੁਆਟਰ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਆਇਆ। {{gap}}ਰੇਲਵੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਕੁਆਟਰ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ। {{gap}}ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਰੇਲਵੇ ਮਹਿਕਮੇ ਵਲੋਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਿਆ ਇਕੱਠਾ ਵੀ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਰੁਪਿਆ ਉਸ ਰੇਲਵੇ-ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਚਾਰ-ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਮੰਡੀ ਦੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਨੇ ਉਗਰਾਹ ਲਿਆ। ਨਵੀਂ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਲਾਟ ਲੈ ਕੇ ਕਮਰੇ ਛੁਡਾ ਲਏ। {{gap}}ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ ਕੰਮ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿਚੋਂ ਕੱਪੜੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੌ ਰੁਪਿਆ ਮਹੀਨਾ ਉਹਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਆ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਵਾਹਵਾ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। {{gap}}ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਹੀ ਉਹਨੇ ਆਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਉਸ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੰਜ ਜਮਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਰਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਨਹੀਂ||85}}</noinclude> fisnexgd5od268oyljtdycazf0hv82y 250 48795 241458 148281 2026-10-18T15:36:19Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੀ ਲੱਗਦਾ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਡੱਬੇ ਨੂੰ ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਅੜੁੰਗ ਲੈਂਦਾ। ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਤੋਂ ਕਾਲਜ ਕੰਟੀਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਚਾਹ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦਾ। ਆਸ਼ਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਚਾਹ ਪੀਂਦੀ। ਸੁਆਦ ਦੇਖਣ ਵਜੋਂ ਹੀ ਉਹਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧੀ ਰੋਟੀ ਤੋੜ ਕੇ ਖਾਣ ਲੱਗਦੀ। {{gap}}ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਸ਼ਾ ਹਿੰਡ ਕਰਦੀ ਤੇ ਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ, ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਉਹਦੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਤਵੇ ਉੱਤੇ ਤੱਤੀਆਂ ਕਰਦੀ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖ ਲੈਂਦੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ। ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਸਾਰ ਵਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਤਾੜਨ ਲੱਗਦੀ-"ਪੁੱਤ, ਇਹ ਠੰਢੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਕਾਹਨੂੰ ਚੱਕ ਲਿਆਉਨਾਂ ਹੁੰਨੈ? ਐਥੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਆਸ਼ੂ ਨਾਲ ਈ ਖਾ ਲਿਆ ਕਰ ਰੋਟੀ।" {{gap}}ਉਹ ਹੱਸਦਾ, 'ਨਿੱਤ ਕੌਣ ਦਿੰਦੇ ਦੋੜਾਂ ਮੈਨੂੰ, ਮੰਮੀ ਜੀ।' {{gap}}'ਲੈ, ਨਿੱਤ ਨੂੰ ਕੀਹ ਐ। ਤੇਰੀਆਂ ਦੋ ਬੁਰਕੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀ ਬਖਾਰੀ ਊਣੀ ਹੁੰਦੀ ਐ, ਭਾਈ?' {{gap}}ਸ਼ੇਖਰ ਤੇ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਆਸ਼ਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ। ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੱਸਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਤੇ ਫੇਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਹਦਾ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਉਹ ਰਾਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿ ਪੈਂਦਾ। ਦੋਵੇਂ ਮਾਵਾਂ-ਧੀਆਂ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੇਖਰ ਦੂਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਮਾਰਦੇ। {{gap}}ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਇਮਤਿਹਾਨ ਸਨ। ਮਾਰਚ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ੍ਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਮਤਿਹਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਸਾਰਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਦੇ, ਇੱਕੋ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ, ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਆਸ਼ਾ ਮਾਂ ਕੋਲ ਆ ਪੈਂਦੀ। ਦੋਵੇਂ ਵਕਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਮਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀ। ਜਿੰਨੇ ਵਾਰ ਉਹ ਚਾਹ ਮੰਗਦੇ, ਚਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਹੀ ਬੜਾ ਦਿਲ ਲਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਮਤਿਹਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਹੀ ਚਿਹਰੇ ਉਤਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਧਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਪਰ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਰੂਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਹੀ ਪਰਚੇ ਵਧੀਆ ਹੋਏ। {{gap}}ਇਮਤਿਹਾਨ ਮੁੱਕੇ ਤੋਂ ਸ਼ੇਖਰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਮੁੜ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾ ਆਇਆ। ਵੀਹ ਦਿਨ ਤੇ ਫੇਰ ਮਹੀਨਾ ਨਿੱਕਲ ਗਿਆ। ਆਸ਼ਾ ਉਹਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ-"ਕੁੜੇ ਆਸ਼ੂ, ਸ਼ੇਖਰ ਤਾਂ ਮੁੜ ਕੇ ਬਹੁੜਿਆ ਈ ਨਾ।" {{gap}}'ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੇ ਕੰਮ ਚ ਪਾ ਲਿਆ ਹੋਣੈ, ਮੰਮੀ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਬੜੇ ਲਾਲਚੀ ਨੇ।' ਆਸ਼ਾ ਜਵਾਬ ਕਰਦੀ। {{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਂ ਨੇ ਸਲਾਹ ਬਣਾਈ-'ਚੱਲ ਉਹਦੇ ਪਿੰਡ ਚੱਲ ਕੇ ਆਈਏ। ਉਹਨੇ ਤਾਂ ਉੱਤਾ ਈ ਨਾ ਵਾਚਿਆ। ਕਿਤੇ ਬੀਮਾਰ ਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਚੰਦਰਾ।' {{nop}}<noinclude>{{rh|ਨਹੀਂ||87}}</noinclude> c9pqbqqkdi1t0tlk6udiuk7s8k0jqd2 250 48796 241459 148282 2026-10-18T15:36:44Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>{{gap}}ਦੋਵੇਂ ਜਣੀਆਂ ਪਿੰਡ ਗਈਆਂ। ਪੁੱਛ ਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਮਾਮੇ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਕਲਕੱਤੇ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਲਕੱਤੇ ਉਹਦੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਟੈਕਸੀਆਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਸੈਰ ਕਰਨ ਸ਼ੇਖਰ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਜਦ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਦਸਾਂ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹਦੀ ਚਿੱਠੀ ਪਿੰਡ ਆਈ। ਮਾਮੇ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਤੇ ਉਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲੇ ਤੇ ਉਹ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਕਲਕੱਤੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੁਰ ਗਿਆ। {{gap}}ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਧੀਆ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਹੋਏ। ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼, ਆਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਵੀ ਤੇ ਉਦਾਸ ਵੀ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਸ਼ੇਖਰ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਸੱਤਾਂ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ੇਖਰ ਲੱਡੂਆਂ ਦਾ ਲਫ਼ਾਫ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਨਵੀਂ ਬਸਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਮੂਹਰੇ ਆ ਉੱਤਰਿਆ। ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ ਉਹਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਮਿਲੀ। ਆਸ਼ਾ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਭੱਜ ਕੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲੁਕੀ। ਸ਼ੇਖਰ ਉਹਦੇ ਮਗਰ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਰੋਣੋ ਹੀ ਨਾ ਹਟੇ। ਲਫ਼ਾਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੱਡੂ ਕੱਢ ਕੇ ਉਹਨੇ ਆਸ਼ਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਤੁੰਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਆਸ਼ਾ ਦੇ ਹੰਝੂ ਮੁਸਕਰਾਹਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ। ਮਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਬੈਠੀ। ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਤਾਂ ਪਾ 'ਤੀ, ਐਥੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪਤਾ ਦਿੱਤਾ ਕੋਈ? ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਵੀ ਜਾ ਆਈਆਂ ਤੇਰੇ।' {{gap}}'ਕਿਉਂ ਪਿੰਡ ਕੀ ਕਰਨ ਗਈਆਂ ਸੀ?' {{gap}}'ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਜਿਉਂ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬੱਸ ਮੁੜਕੇ ਕੋਈ ਉੱਘ ਨਾ ਸੁੱਘ।' ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}'ਮਖਿਆ, ਕਲਕੱਤਾ ਦੇਖ ਆਈਏ। ਰਿਜ਼ਲਟ ਪਿੱਛੋਂ ਤਾਂ ਫੇਰ ਓਹੀ ਸਿੜ੍ਹੀ ਸਿਆਪਾ ਛਿੜ ਪੈਣੈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ।' {{gap}}'ਰਿਜ਼ਲਟ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਓਥੇ?' ਆਸ਼ਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। {{gap}}'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਨੇ। ਕਲਕੱਤਾ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਐ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ। ਰਿਜ਼ਲਟ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਭੱਜ ਆਏ ਜੁਆਨ।' {{gap}}'ਬੜਾ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਐ।" ਆਸ਼ਾ ਤਿੜਕ ਉੱਠੀ। ਏਸ ਤੜਕਾਹਟ ਵਿੱਚ ਨਖ਼ਰਾ ਤਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਮੋਹ ਵੀ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਸੀ। {{gap}}'ਕਿਉਂ?' {{gap}}'ਕਲਕੱਤੇ ਦਾ ਪਾਹ ਲੱਗ ਗਿਆ ਦਿਸਦੈ।' {{gap}}'ਕਦੋਂ ਆਇਐ, ਕਲਕੱਤਿਓਂ?' ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। {{gap}}'ਬੱਸ, ਆ ਹੀ ਰਹਿਆਂ ਏਸ ਗੱਡੀ। ਪਿੰਡ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਗਿਆ ਵੀ ਨ੍ਹੀਂ, ਮੰਮੀ।' {{gap}}'ਸਾਮਾਨ ਤੇਰਾ?' ਆਸ਼ਾ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ। {{gap}}'ਸਾਮਾਨ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ? ਬੱਸ ਆਹੀ ਇੱਕ ਏਅਰ ਬੈਗ ਐ। ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਈ ਐ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ।' ਉਹਨੇ ਲਾਚੜ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। {{nop}}<noinclude>{{rh|88||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> mnpj3n60mmm8puj001ot9rb11okvdu5 250 48797 241460 148304 2026-10-18T15:37:11Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>{{gap}}'ਦੱਸ ਕੇ ਤਾਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਾਂ ਓਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ-ਚੀਰਾ ਈ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਨਿੱਤ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸੀ ਤੇਰਾ। ਸ਼ੇਖਰ, ਤੂੰ ਇਉਂ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਭਾਈ?' ਮਾਂ ਨੇ ਨਿਹੋਰਾ ਮਾਰਿਆ। {{gap}}'ਮਖਿਆ, ਦੇਖੀਏ! ਕੋਈ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਯਾਦ ਕਰਦੈ ਸਾਨੂੰ।' ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੇਖਰ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਤੇ ਆਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖ ਗਿਆ। {{gap}}ਆਸ਼ਾ ਕਪਾਹ ਦੇ ਫੁੱਟ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਉੱਠੀ। ਮਾਂ ਵੀ ਹੱਸਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਫੇਰ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਚੰਗਾ, ਮੈਂ ਚਾਹ ਬਣੌਨੀ ਆਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਫੇਰ ਤੂੰ ਨ੍ਹਾ ਲੈ। ਐਨੇ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਬਣ ਜੂ। ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਆਥਣੇ ਜਾਈ।' {{gap}}ਮਾਂ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਗਈ 'ਤੇ ਉਹ ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਅਗਲੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਦੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਭੂਆ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਐਫ. ਸੀ. ਆਈ. ਵਿੱਚ ਹੇਮ ਚੰਦ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੀ ਆਮਦਨ। ਪਰ ਸੀ ਹੇਮ ਚੰਦ ਗ਼ਰੀਬ ਘਰ ਦਾ ਮੁੰਡਾ। ਭੂਆ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਭੂਆ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਆਈ ਤੇ ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਕੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਨਣਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਦੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਈ। ਮੁੰਡਾ ਦੇਖਿਆ, ਘਰ-ਬਾਰ ਦੇਖਿਆ, ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਮੁੰਡਾ ਪਸੰਦ ਆ ਗਿਆ। ਸਵੇਰੇ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਵਜੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੱਸ ਉਹ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੱਤ-ਅੱਠ ਵਜੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। {{gap}}ਆਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਚੁੱਪ ਦੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਈ। ਨਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਨਾਂਹ। {{gap}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਏ. ਫਾਈਨਲ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੇਖਰ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਆਸ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਦੱਸੇ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਢੇਰੀ ਢਾਹ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਸ਼ੇਖਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਮੁਕਾ ਬੈਠਦੀ। ਕੀ ਪਤਾ ਉਹਦਾ। ਪਿੰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਾਂਗ ਫੇਰ ਨਾ ਕਿਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਵੀਹ ਦਿਨ ਮਸਾਂ ਲੰਘੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਭੂਆ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਹੇਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਓਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਘਰ ਬੈਠ ਕੇ ਚਾਰਾਂ ਨੇ ਚਾਹ ਪੀਤੀ ’ਤੇ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਹੇਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਪਸੰਦ ਆ ਗਈ। {{gap}}ਆਸ਼ਾ ਦੀ ਫੇਰ ਵੀ ਨਾ ਹਾਂ ਨਾ ਨਾਂਹ। {{gap}}ਬੀ. ਏ. ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਿੱਕਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹ ਧਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਸਨ ਕਿ ਬੀ.ਏ. ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਿੱਕਲ ਗਿਆ। ਆਸ਼ਾ ਤੇ ਸ਼ੇਖਰ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਧੀਆ ਨੰਬਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਸ ਹੋਏ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਹ ਕਲਕੱਤੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੱਡੂਆਂ ਦਾ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਆਇਆ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਨਹੀਂ||89}}</noinclude> tl8uz89slwr0ijolp8jgsjn30eykotv 250 48802 241461 148329 2026-10-18T15:37:44Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਰਹੀ। ਨਾ ਬੋਲਦੀ, ਨਾ ਰੋਂਦੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੇਖਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮਾਂ ਹੈਰਾਨ ਸੀ।ਉਹ ਆਇਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਉਹਦਾ ਤਾਂ ਇਸ ਘਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਹੀ ਬੜਾ ਸੀ, ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਹੇਮ ਚੰਦ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਹੀ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਉਹਨੂੰ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ ਤਾਂ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗਾ? ਚੰਦਰਾ, ਦੋ ਲਫ਼ਜਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਤਾਂ ਕਰ ਜਾਂਦਾ। {{gap}}ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਆਸ਼ਾ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹਦੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਆਵੇ, ਏਥੇ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਉਹਦਾ ਚਿੱਤ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਮਹੀਨਾ-ਵੀਹ ਦਿਨ ਲਾ ਕੇ ਆ ਜਾਵੇਗੀ। {{gap}}ਮਾਸੀ ਦਾ ਪਿੰਡ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਹ-ਸੱਠ ਮੀਲ ਦੂਰ ਸੀ। ਮਾਂ-ਧੀ ਨੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਲਾਇਆ 'ਤੇ ਦੁਪਹਿਰੇ ਜਿਹੇ ਬੱਸ ਫ਼ੜ ਲਈ। ਦੋ ਦਿਨ ਮਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀ। ਸਾਰੀ-ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਬੈਠੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਆਸ਼ਾ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀਆਂ। {{gap}}ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਆਸ਼ਾ ਮਾਂ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਅਫ਼ਸੋਸ ਲਈ ਸਭ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਮਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਸ਼ੇਖਰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਆ ਕੇ ਮੁੜ ਗਿਆ ਹੈ, ਰੋਂਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਹਫ਼ਤੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸ਼ੇਖਰ ਘਰ ਆਇਆ। ਆਸ਼ਾ ਕੋਈ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ੇਖਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਈ। ਉਹ ਝੂਠਾ ਜਿਹਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਦਸ ਮਿੰਟ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਮਾਂ ਨੇ ਚਾਹ ਬਣਾਈ, ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਚਾਹ ਪੀ ਲਈ। ਆਸ਼ਾ ਨੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਚਾਹ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਘੁੱਟਾਂ ਭਰਦੀ ਵੀ ਉਹ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹ੍ਦੀ ਰਹੀ। ਤੇ ਫੇਰ ਮਾਂ ਉੱਥੋਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀ। ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਧੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਆਸ਼ਾ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾਵਲ ਫ਼ੜਿਆ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਨਿੱਕੇ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਉਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਮੂਧਾ ਧਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਫ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ। ਉਹਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਲਿਆ। ਆਸ਼ਾ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਟਕ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਉਹ ਬੋਲਿਆ-'ਆਸ਼ੂ, ਮੈਂ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਆਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਅਪਣਾ ਸਕਦਾ।' {{gap}}'ਨਹੀਂ।' ਉਹ ਚੀਕ ਮਾਰਨ ਵਾਂਗ ਬੋਲੀ। {{gap}}'ਕਿਉਂ?' ਸ਼ੇਖਰ ਜਿਵੇਂ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}'ਮੇਰਾ ਹਸਬੈਂਡ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਇੱਕ ਮਨਹੂਸ ਖ਼ਿਆਲ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਔਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਏਸੇ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਜਾਨ ਮੁਕਾ ਲੀ। ਤੇਰੇ ਇੱਕ ਮਨਹੂਸ ਖ਼ਿਆਲ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕਰਵਾਇਐ।' ਉਹ ਦਮ ਰੱਖ ਕੇ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਧੀ ਦੀ ਐਨੀ ਤਿੱਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆ ਖੜ੍ਹੀ। {{gap}}ਸ਼ੇਖਰ ਗਿੜਗਿੜਾਇਆ-'ਉਹ ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਮਿੱਟੀ ਪਾ ਦੇ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੁਣ ਅਪਣਾ ਲੈਨਾਂ।' {{nop}}<noinclude>{{rh|94||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> mfh6v6ao3xi0krszszuxbk3nsau2mbl 250 48809 241462 148352 2026-10-18T15:38:13Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਨਾਉਂ ਲੈਣ 'ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਬਿੰਦ ਗਹੁ ਨਾਲ ਝਾਕੇ। ਸਿਰ ਜਿਹਾ ਹਿਲਾਇਆ। ਬੋਲੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਉਥੋਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ। ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਹਾਂ, ਇਹ ਉਹੀ ਸਨ। ਪਰ ਇਹ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਇੰਜ ਸ਼ੱਕ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਤ ਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਉਹ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ। {{gap}}ਦਸ ਮਿੰਟ ਲੰਘੇ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ- 'ਟੈਮ ਤਾਂ ਭਾਈ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੋਰੋ ਹੁਣ।' {{gap}}ਕੋਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, 'ਦਾਰੂ ਦੂਰੂ ਪੀ ਕੇ ਚੱਲਣਗੇ। ਨਸ਼ਾ-ਪਾਣੀ ਕਰਕੇ। ਇਉਂ ਕਿਵੇਂ ਪੈਰ ਪਟਦੇ ਨੇ ਏਹੇ।' {{gap}}ਕੋਈ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ-'ਆਖ਼ਰੀ ਬੱਸ ਐ, ਜਿੰਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਭਰ ਲੈਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੈਦੇ 'ਚ ਈ ਐ। ਕਿਹੜਾ ਟਿਕਟ ਕੱਟਣੈ ਕਿਸੇ ਦਾ। ਪੈਸੇ ਫੜ ਫੜ ਝੋਲੇ 'ਚ ਸਿੱਟੀ ਜਾਣਗੇ। ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ ਨੀ ਸਮਝਦੇ ਏਹੇ।' {{gap}}'ਪਰ ਤੋਰਨ ਤਾਂ ਸਹੀ। ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਕੀ, ਟਿਕਟ ਕੱਟਣ ਨਾ ਕੱਟਣ।' ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੌਲੀ ਦੇ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}ਇੱਕ ਤੀਵੀਂ ਨੇ ਕੋਲ ਦੀ ਲੰਘੇ ਜਾਂਦੇ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਬੋਲ ਮਾਰਿਆ- ਵੇ ਭਾਈ, ਹੱਕ ਲੈ ਹੁਣ ਮਾਂ ਮੇਰੀ ਨੂੰ। ਜਵਾਕ ਤਾਂ ਅੱਕਲਕਾਣ ਹੋਇਆ ਪਿਐ ਮੇਰਾ। ਤੋਰੇਂਗਾ ਤਾਂ ਚੁੱਪ ਕਰੂ।' {{gap}}ਐਨੇ ਨੂੰ ਕੰਡਕਟਰ ਨੇ ਸੀਟੀ ਵਜਾਈ। ਡਰਾਈਵਰ ਸਟੇਅਰਿੰਗ ਉੱਤੇ ਆ ਬੈਠਾ। ਉਹਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਦੋਵੇਂ ਬੰਦੇ ਪਿਛਲੀ ਬਾਰੀ ਵੱਲ ਅਹੁਲੇ ਤੇ ਚਲਦੀ ਬੱਸ ਨਾਲ ਲਟਕ ਗਏ। {{gap}}ਪਹਿਲੇ ਅੱਡੇ ਉੱਤੇ ਬੱਸ ਰੁਕੀ ਤਾਂ ਉਥੇ ਚੌਦਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਉੱਤਰ ਗਈਆਂ। ਖੜ੍ਹੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹ ਜਿਹਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੰਦੇ ਰਾਹ ਜਿਹਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਉਹਦੀ ਸੀਟ ਕੋਲ ਆ ਖੜ੍ਹੇ। ਉਹਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਬਿੰਦੇ-ਝੱਟੇ ਉਹਦੇ ਬੈਗ ਵੱਲ ਕਣੱਪਾ ਜਿਹਾ ਝਾਕ ਜਾਂਦੇ। {{gap}}ਕੰਡਕਟਰ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਟਿਕਟ ਕੱਟੇ। ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਉਹ ਹੁਣ ਟਿਕਟ ਕੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਆਪਣਾ ਟਿਕਟ ਖਾਨਪੁਰ ਦਾ ਕਟਵਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਦੋਵੇਂ ਬੰਦੇ ਪਿਛਾਂਹ ਹਟ ਗਏ ਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਹਨੇ ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਖਾਨਪੁਰ ਦੇ ਟਿਕਟ ਹੀ ਕਟਵਾਏ ਸਨ। ਉਹਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ, ਖਾਨਪੁਰ ਦੀ ਹੋਰ ਸਵਾਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਖਾਨਪੁਰ ਦਾ ਨਾਉਂ ਲੈ ਕੇ ਟਿਕਟ ਨਾ ਕਟਵਾਉਂਦਾ। {{gap}}ਖਾਨਪੁਰ ਦੇ ਬੱਸ-ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਖਾਨਪੁਰ ਅੱਧੀ ਮੀਲ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨੂੰ ਬੱਸ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਣੀ ਸੀ, ਕਾਫ਼ੀ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਬੈਗ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਸਨ। ਅੱਧ ਮੀਲ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਸੁੱਟ ਜਾਵੇ। ਕੌਣ ਪੁੱਛੇਗਾ ਫੇਰ? ਉਹਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਬੈਠ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੰਦੇ ਉਹਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਖਾਨਪੁਰ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਛੱਡਣਗੇ ਨਹੀਂ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਮੁੱਲ||97}}</noinclude> s8q7a32hi5lvrx68hsnmfbcz9uzjihg 250 48812 241463 148356 2026-10-18T15:38:38Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਚੱਲ ਕੇ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। 'ਆਓ ਭਾਈ ਸਾਅਬ' ਕਹਿ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਚਾਨਣ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਉਹਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ-'ਕਿੱਥੇ ਘਰ ਨੇ ਚੋਬਰ ਦੇ?' ਗਿੰਦਰ ਨੇ ਅਖ਼ੀਰ ਪੱਛ ਹੀ ਲਿਆ। {{gap}}'ਘਰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਧਰਮਗੜ੍ਹ ਨੇ। ਮੈਂ ਹੌਲਦਾਰ ਨਿੱਕਾ ਸੂੰ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਆਂ।' ਸੁਰਜੀਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਸ਼ਰਮਾਉਣ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ। {{gap}}ਗਿੰਦਰ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੰਵਾਰੇ-ਨਾਤੇ ਹੀ ਉੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ? {{gap}}ਗਿੰਦਰ ਹੋਰੀਂ ਦੋ ਭਰਾ ਸਨ। ਦੂਜਾ ਭਰਾ ਸੁਖਦੇਵ ਉਹਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਸੁਖਦੇਵ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਦਸ ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਭੈਣ ਹਮੀਰੋ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਸੁਰਜੀਤ ਨੂੰ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਵੀਹ-ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਦਰੀਆਂ-ਖੇਸ ਬੁਣਦੀ ਤੇ ਚਾਦਰਾਂ-ਸਰ੍ਹਾਣੇ ਕੱਢਦੀ। ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਓ ਧਰਮਗੜ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਮੰਗ ਆਇਆ। ਮੁੰਡਾ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੱਕੜੀ ਸੀ। ਸੱਤਵੀਂ ਅੱਠਵੀਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਅਜੇ। ਹੁਣ ਉਹ ਬੀ. ਏ. ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਨੌਕਰੀ ਨਾਲੋਂ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਚੰਗਾ ਸਮਝਿਆ। ਗਿੰਦਰ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਪਿਓ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਝੁਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਪਿਓ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ-ਜਿਉਂਦੇ ਜੇ ਹਮੀਰੋ ਦੇ ਹੱਥ ਪੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਸੀ। ਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਕਹਿ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਕਿ ਕੁੜੀ ਜਵਾਨ-ਜਹਾਨ ਹੈ, ਵਿਆਹ ਕਰੋ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਗਿੰਦਰ ਉੱਤਾ ਨਹੀਂ ਵਾਚਦਾ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਖੇਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਜ਼ੋਰ-ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਰਦੇ। ਇੱਕ ਸੀਰੀ ਰੱਖਦੇ। ਕਮਾਈ ਵੱਲ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਸੀ। ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਾਉਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਸਾਲ ਉਹ ਕਿੱਲਾ-ਦੋ ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਗਹਿਣੇ ਲੈ ਲੈਂਦੇ। ਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਬਹੁਤਾ ਰਹਿੰਦਾ। {{gap}}'ਤੂੰ ਬਾਈ ਕਿਵੇਂ ਫੇਰ ਐਸ ਵੇਲੇ?' ਗਿੰਦਰ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਸਵਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}'ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਬਾਈ ਜੀ ਭੀੜ ਪੈ 'ਗੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਟਰੈਕਟਰ ਲੈਣ ਆਇਆ ਸੀ ਸ਼ਹਿਰ। ਅਹਿ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਰਕਮ ਕੋਲੇ ਸੀ। ਟਰੈਕਟਰ ਮਿਲਿਆ ਨ੍ਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਦੀ ਭਕਾਈ ਐਵੇਂ ਗਈ। ਬੱਸ 'ਚ ਬਦਮਾਸ਼ ਮੇਰੇ ਮਗਰ ਲੱਗ ਲੇ। ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਖਾਨਪੁਰ ਸੀ ਅਗਾਂਹ ਮਾਸੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਰ ਐਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਖਾਨਪੁਰ ਦੇ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਉੱਤਰਦਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਖ਼ੈਰ ਨ੍ਹੀ ਸੀ।' ਸੁਰਜੀਤ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸੀ। {{gap}}ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਟੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਹਨੇ ਸੁਰਜੀਤ ਨੂੰ ਧੀਰਜ਼ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬੈਠਕ ਦੀ ਬੱਤੀ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਹਾ-'ਤੂੰ ਭਾਈ ਐਥੇ ਈ ਬੈਠਾ ਰਹਿ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ। ਮੈਂ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਔਨਾਂ। ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਕੱਚਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਐ। ਸਾਡੀ ਬਦਨਾਮੀ ਹੋਊ। ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਐਥੇ ਈ ਪੈ ਜੀਂ। ਤੜਕੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਉੱਠ ਕੇ ਵਗ ਜੀਂ।' {{gap}}ਸੁਰਜੀਤ ਦਾ ਸਾਹ ਟਿਕਾਣੇ ਸਿਰ ਆ ਗਿਆ। {{nop}}<noinclude>{{rh|100||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> j9jmtxcqxbqmfzugr8am7ujz3sxnu3x 250 48813 241464 148434 2026-10-18T15:38:57Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>{{gap}}ਗਿੰਦਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਚਾਹ ਲਿਆਂਦੀ। ਤੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਡੋਲੂ ਲਿਆ ਕੇ ਉਹਦਾ ਹੱਥ-ਮੂੰਹ ਧੁਆਇਆ। ਤੇ ਫੇਰ ਰੋਟੀ ਲੈ ਆਇਆ। ਬੈਠਕ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਬੱਤੀ ਨਹੀਂ ਜਗਾਈ। ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਮੋਮਬੱਤੀ ਹੀ ਬਾਲ ਛੱਡੀ। {{gap}}ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਸੁਰਜੀਤ ਪ੍ਰਸੰਨ-ਚਿੱਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫੱਗਣ-ਚੇਤ ਦੀ ਰੁੱਤ ਸੀ। ਠੰਢ ਘਟ ਚੱਲੀ ਸੀ। ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਇੱਕ ਬਿਸਤਰਾ ਗਿੰਦਰ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆਂ ਤੇ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਜ਼ਾਈ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕੁਰਸੀ ਉਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਕ ਘਸਮੈਲਾ ਜਿਹਾ ਕੰਬਲ ਉਹਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। 'ਲੈ ਭਾਈ, ਠੰਢ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਇਹ ਰਜ਼ਾਈ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਪਈ ਐ। ਬੈਠਕ ਦਾ ਬਾਰ ਭੇੜ ਲੀਂ। ਅੰਦਰੋਂ ਕੁੰਡਾ ਨਾ ਲਾਈਂ। ਮੈਂ ਖੇਤ ਨੂੰ ਚੱਲਿਆਂ। ਪਾਣੀ ਥਿਉਣੈ ਮੋਘੇ ਦਾ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮੈਂ ਆਊਂ। ਤੂੰ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋ ਕੇ ਸੌਂ ਜਾ। ਪਰ ਕੋਈ ਆਵੇ ਤਾਂ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀਂ ਕੋਈ ਉਹਦੇ ਨਾਲ।' ਗਿੰਦਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਉਹ ਖੇਤ ਗਿਆ। ਉਹਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਿਆ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੋਘੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਮਰਿਆ-ਮਰਿਆ ਸੀ। ਸੀਰੀ ਤੇ ਉਹਨੇ ਕਣਕ ਰਮਾ ਲਈ। ਸਾਰੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪਤਲਾ ਪਤਲਾ ਪਾਣੀ ਫੇਰ ਲਿਆ। ਬਹੁਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹੁਣ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਦਰਾਂ ਕੁ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਡੱਕਵਾਂ ਪਾਣੀ ਲਾ ਕੇ ਹਟੇ ਸਨ। ਗਿੰਦਰ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ-'ਕੁੜੀ ਦਾ ਕੀ ਐ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮੰਗ ਦਿਆਂਗੇ। ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਤੇ ਨੀਂ ਬਣਦਾ।' ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। {{gap}}ਸੀਰੀ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਉਹ ਪੋਲੇ ਪੈਰੀਂ ਆਪਣੇ ਬਾਹਰਲੇ ਘਰ ਆਇਆ ਤੇ ਕਹੀ ਲੈ ਕੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਿੱਕਰ ਥੱਲੇ ਇੱਕ ਖੂੰਜੇ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਟੋਆ ਪੁੱਟਣ ਲੱਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਘਰ ਟੱਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੱਕ ਜਿੱਡਾ ਡੂੰਘਾ ਟੋਆ ਪੁੱਟ ਲਿਆ। ਪੰਜ-ਛੇ ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ, ਦੋ ਫੁੱਟ ਚੌੜਾ। ਪਾਣੀ ਲਾ ਕੇ ਭਾਵੇਂ ਉਹਦਾ ਸਰੀਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਥੱਕਿਆ ਟੁੱਟਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨਸ਼ੇ ਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੋਆ ਅੱਧੇ-ਪੌਣੇ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੱਟ ਲਿਆ। ਮਿੱਟੀ ਪੋਲੀ ਸੀ। ਚੇਪਾ ਭਰਦਾ ਤੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟੀ ਜਾਂਦਾ। ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੈਠਕ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਹੌਲੀ ਦੇ ਕੇ ਬੈਠਕ ਦਾ ਬਾਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਬੰਦਾ ਕੰਬਲ ਲੈ ਕੇ ਓਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਦਾ ਚਾਨਣ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਕਿੱਲੇ ਉਤੇ ਲਟਕਦੀ ਕਿਰਪਾਨ ਲਾਹੀ। ਮਿਆਨ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਤੇ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਉਂ ਲੈ ਕੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਨਾਲ ਬੰਦੇ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਔਹ ਮਾਰਿਆ। ਧੜ ਡੱਡੂ ਵਾਂਗ ਤੜਫਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਟੱਪ ਟੱਪ ਕੇ ਧੜ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਕੰਬਲ ਪਰਾਂ ਕੀਤਾ। ਉਹਦੇ ਤਾਂ ਹਸ਼ ਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਹ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹਦੇ ਤਾਂ ਚਿੱਟੀ ਬੁਰਸ਼ਟ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਸਮਾਨੀ ਰੰਗ ਦਾ ਸਵੈਟਰ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਬਿਜਲੀ-ਬੱਤੀ ਜਗਾਈ। ਮੰਜੇ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਕੋਲ ਪਿਆ ਸਿਰ ਉਲਟਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆ, ਇਹ ਤਾਂ ਸੁਖਦੇਵ ਐ। ਉਹਦਾ ਆਪਣਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ। ਉਹ ਥਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਚੱਕਰ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਇਆ। ਤੇ ਆਪਣਾ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਤਾਣ ਲਿਆਕੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਚੀਕ ਮਾਰੀ। ਬੋਲਿਆ-'ਪੱਟੇ ਗਏ ਓਏ ਜਹਾਨਾ। ਹਾਏ ਓਏ, ਮਰ 'ਗੇ ਓਏ, ਕੋਈ ਬਹੁੜੋ ਓਏ।' {{nop}}<noinclude>{{rh|ਮੁੱਲ||101}}</noinclude> etszg99g9fvuyoop3245irxpokkehqq 250 48815 241465 148436 2026-10-18T15:39:30Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਹੁਣ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਕੀ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਾਂਗੇ। ਬਾਹਰਲੇ ਘਰ ਹੀ ਜਾ ਸੌਨੇ ਆਂ।ਉਹਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਸੀ। ਪਾਲੀ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਮਾਸੀ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੋ ਬਾਹਰਲੇ ਘਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੁਖਦੇਵ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਵਾਂ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾ ਜਵਾਕ ਜੰਮਣ ਪੇਕੀਂ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦ ਤੋਂ ਉਹਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ ਘਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਬਹੂ ਪੇਕੀਂ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਫੇਰ ਵੀ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਹੀ ਪੈਂਦਾ। ਉਸ ਰਾਤ ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ ਘਰ ਆਇਆ। ਲੱਕੜ ਦਾ ਫਾਟਕ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਖਾਲੀ ਮੰਜਾ ਦੇਖ ਕੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਪੂਰਾ ਸੀ। ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਪੈਣ ਸਾਰ ਹੀ ਨੀਂਦ ਆ ਗਈ। {{gap}}ਗਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਚਾਂਗਾ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਭਾਣਾ ਦੇਖਿਆ। ਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਦੰਦਲਾਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਭੁੰਜੇ ਲੇਟਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਉਹਦੀ ਦੰਦਲ ਭੰਨਦੇ, ਉਹ ਫੇਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਅੰਦਰਲੇ ਘਰੋਂ ਬੁੜ੍ਹੀ ਆਈ ਤਾਂ ਗੁੰਮ-ਸੁੰਮ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਰੋਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਕੌੜੀ ਗੱਲ ਉਹਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ, ਪਰ ਉਹਦਾ ਮਨ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਠਹਿਰਦਾ। ਰੋਂਦਿਆ-ਪਿੱਟਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹੁ ਫਟਣ ਲੱਗੀ। ਗਿੰਦਰ ਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨਾ ਰੋਂਦੀ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਦੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਉਤੇ ਸੀ। {{gap}}ਹਮੀਰੋ ਨੂੰ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਹੀ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬੁੜ੍ਹੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹਮੀਰੋ ਦੀ ਭਰਜਾਈ ਨੇ ਵੀ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਹਮੀਰੋ ਸਿਆਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਹ ਗਿੰਦਰ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਕਮੀਨੇ ਸਭਾਅ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਲ ਸੁਖਦੇਵ ਲਈ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਲ ਹੀ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ। ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਚੰਗਿਆੜੇ ਬਲਣ ਲੱਗਦੇ। ਉਹਦਾ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਕਿ ਉਹੀ ਕਿਰਪਾਨ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਗਿੰਦਰ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵੱਢ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਖਿੱਝਦੀ, ਹੁਣ ਦੇਖ ਕਿਵੇਂ ਖੇਖਣ ਕਰਦਾ ਐ। {{gap}}ਸਰਪੰਚ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਚੁੱਪ ਕੀਤਾ ਜਿਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਫਿਰ-ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਿੱਕਰ ਥੱਲੇ ਇੱਕ ਖੂੰਜੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨੇ ਟੋਆ ਪੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਆ ਗਈ। ਉਹਨੇ ਅੱਡ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰੀਕੇ ਦੇ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਆਖੀ ਤਾਂ ਉਹ ਫਟਾ ਫਟ ਉਥੋਂ ਤੁਰ ਗਏ।ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਲੋਥ ਸਿਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। {{gap}}ਗਿੰਦਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਲੈਂਦਾ। ਉਹਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗਦਾ। ਅਖ਼ੀਰ ਸਰਪੰਚ ਨੇ ਉਹਦੇ ਜੁੰਡੇ ਖਿੱਚੇ ਤੇ ਦਾਹੜੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਆਖਿਆ-'ਕਿਉਂ ਪਖੰਡ ਕਰਦੈਂ ਪਾਪੀਆਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਤੈ ਤੇਰੀ ਕਰਤੂਤ ਦਾ। ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਕਿਉਂਟੀ ਗਈ। ਸੁੱਖ ਰਹਿ 'ਗੀ। ਭਰਾ ਦੀ ਜਾਨ ਤਾਂ ਗਈ, ਹੁਣ ਘਰ ਵੀ ਪੱਟਣੈ?' {{nop}}<noinclude>{{rh|ਮੁੱਲ||103}}</noinclude> s3zkbg9hadzn6f6oemvggdea71ftc7g 250 48859 241436 128858 2026-10-18T15:17:00Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{gap}}"ਦੋ ਘੰਟੇ ਲੱਗ ਜਾਏਂਗੇ, ਸਾਅਬ।" {{gap}}"ਠੀਕ ਐ।" {{gap}}"ਪੈਂਤੀਸ ਰੁਪਏ।" {{gap}}ਉਹ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਏ। {{gap}}"ਆਪ ਕਿਤਨਾ ਦੇਂਗੇ?" ਸ਼ਿਕਾਰੇ ਵਾਲਾ ਮਗਰੋਂ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}"ਰੁਪਏ ਪੰਦਰਾਂ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਬੋਲ, ਹੈ ਸਲਾਹ?" ਬਲਕਰਨ ਨੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। {{gap}}"ਨਹੀਂ ਸਾਅਬ, ਦੋ ਘੰਟੇ ਲਗੇਂਗੇ। ਚਲੋ, ਤੀਸ ਦੇ ਦੇਨਾ।" {{gap}}"ਨਹੀਂ। ਬਲਕਰਨ ਸਿਰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੁਸਕਰਾ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ।" {{gap}}"ਅੱਛਾ ਚਲੋ, ਪੱਚੀਸ ਦੇ ਦੋ। ਅਬ ਤੋ ਠੀਕ ਹੈ ਨਾ? ਆਓ ਬੈਠੋ।" ਸ਼ਿਕਾਰੇ ਵਾਲਾ ਡਲ ਗੇਟ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਉਹਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਬਲਕਰਨ ਨੇ ਅਨਿਲ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀਹ ਆਖ ਦਿੱਤਾ। ਅਖ਼ੀਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਬਾਈ ਰੁਪਏ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠੇ। ਚੱਪੂ ਵੱਜਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਏ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਥਾਂ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਮਜ਼ਾ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੰਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਰ ਲਈ। ਸਾਧਾਰਨ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁੜੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਧਰੋਂ ਆ ਟਪਕੀ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਨਿਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭੋਲ਼ੇ-ਭਾਲ਼ੇ ਸਾਫ਼ ਸ਼ੱਫ਼ਾਫ਼ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਬਲਕਰਨ ਕਹਿੰਦਾ- "ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਕੁੜੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਅੰਬਰੀ ਸੇਬ ਈ ਐ ਬਸ।" {{gap}}"ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਦੇਖੀ, ਯਾਰ ਮੈਂ ਏਥੇ .." ਅਨਿਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ। {{gap}}"ਕੀ?" {{gap}}"ਸ੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਜਾਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਸਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਓਧਰ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਚ ਤਾਂ ਰੇੜ੍ਹੀਆਂ 'ਤੇ ਆਲੂ ਗੰਢੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਪਤੰਦਰ ਨੇ। ਦੁਅਰਥੇ ਬੋਲ ਕੱਢ-ਕੱਢ ਹੋਕਾ ਦੇਣਗੇ।" {{gap}}ਉਹ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੈਸਟ-ਹਾਊਸ ਆਇਆ। ਇਹ ਝੀਲ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਚਾਰ ਚਿਨਾਰੀ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਦਸ ਬਾਰਾਂ ਮਿੰਟ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ਿਕਾਰੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਚੱਪੂ ਮਾਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ- "ਸਾਅਬ ਏਕ ਘੰਟਾ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ, ਏਕ ਘੰਟਾ ਵਾਪਸੀ ਕਾ। ਆਪ ਕਾ ਟਾਈਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ। ਅਬ ਫ਼ਾਲਤੂ ਪੈਸਾ ਦੇਨਾ ਹੋਗਾ।" {{gap}}ਬਾਈ ਰੁਪਏ ਚਾਰ-ਚਿਨਾਰੀ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਕੀਤੇ ਨੇ, ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਨਹੀਂ। ਬਲਕਰਨ ਨੇ ਧੀਮੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਅੜਬ ਆਦਮੀ||127}}</noinclude> byble5qapf2ruzlmpru0hhizmuc0ymj 250 48865 241466 148438 2026-10-18T15:40:03Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ?'''}}}} {{gap}}ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਿਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਪੰਜ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ। ਕਿਰਪਾਲ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਤੇ ਬੱਸ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ-ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਖਰਚ ਲਈ। ਸਿਵਲੀਅਨ ਕੱਪੜੇ ਵੀ। ਰੇਲਵੇ-ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਚਾਹ ਪੀਤੀ। ਚਾਹ ਪੀਂਦਾ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਬੱਸ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੀ ਲੰਘੇਗਾ ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਹਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਿਵੇਂ ਉਹਦਾ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਣਗੇ। ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕਾਹਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇੜੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਥਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹਾਈ ਰੱਖੇਗਾ। {{gap}}ਬੱਸ-ਸਟੈਂਡ ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਕੋਈ ਇੱਕ ਖਿਡੌਣਾ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਆਖ਼ਰੀ ਛੁੱਟੀ ਕੱਟ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹਦਾ ਮੁੰਡਾ ਜਰਨੈਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਉਡਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਘੁੱਟ ਲਵੇਗਾ। ਉਨਾ ਚਿਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹਦੀਆਂ ਚਾਂਗਾਂ ਨਾ ਨਿਕਲ ਜਾਣ। ਇੰਜ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਰੋਣ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ। {{gap}}ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਦੇਰ ਸੀ। ਉਹ ਹੋਟਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਇਆ, ਉਹਦੇ ਪੈਰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਦੁਕਾਨਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਤੱਕ, ਉਹਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਫੇਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਬੱਬ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਨਾ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਸਵਾ ਪੰਜਾ ਰੁਪਏ ਦੀ ਦੇਗ ਵੀ ਕਰਵਾ ਦੇਵੇ। ਕੋਈ ਬਾਰ੍ਹਾਂ-ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ। ਮਾਮੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਗੁਰੁ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਘੁੰਮ ਫਿਰ ਕੇ ਸਾਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇਖਿਆ। ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ, ਦੁਰਗਿਆਣਾ ਮੰਦਰ, ਬਾਬਾ ਅੱਟਲ, ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਵੀ। ਸੋ ਹੁਣ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਧਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਓਪਰੀ-ਓਪਰੀ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਚੰਦ-ਸੂਰਜ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਬਿਗਾਨੇ ਹੋਣ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਤਾਰੇ ਬਨੌਟੀ ਲੱਗਦੇ। ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਬੰਦੇ, ਬੰਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ, ਉਹ ਕਦੋਂ ਸਨ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ?||105}}</noinclude> pm7qfipdm5n8j4hh5q4d29gtri78s7h 250 48866 241467 148443 2026-10-18T15:40:29Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>{{gap}}ਕਦੇ ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਦਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਦੋ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ? ਉਹੀ ਬੰਦੇ, ਉਹੀ ਪਹਿਰਾਵਾਂ, ਉਹੀ ਬੋਲੀ। ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਨੇ। ਤਾਰੇ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਸੱਜਣਾਂ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਕਦੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮੁਲਕ ਹੁੰਦੈ? {{gap}}ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਗਹਿਮਾ-ਗਹਿਮੀ ਸੀ। ਜਰਨੈਲ ਵਾਸਤੇ ਉਹਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਹਾਕੀ ਖਰੀਦੀ ਤੇ ਇੱਕ ਗੇਂਦ। ਹਾਕੀ ਸੱਤ ਰੁਪਏ ਦੀ ਤੇ ਗੇਂਦ ਤਿੰਨ ਦੀ। ਬਾਕੀ ਹੁਣ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਮਸਾਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਕੀ ਪਤਾ, ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਕੀ ਹਨ। {{gap}}ਉਹਦਾ ਬਹੁਤ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਸੂਟ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਸੀ। ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਬਾਫ਼ਰ ਪੈਸੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਸੂਟ ਕੀ, ਉਹਨੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਨਾਜੋ ਨਾਰ ਲਈ। {{gap}}ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਛੁੱਟੀ ਜਾਂਦਾ, ਸੂਟ ਲੈ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵੜਦਾ। ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ। ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ। ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਫੇਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਬੱਸ-ਸਟੈਂਡ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਉਦਾਸ ਵੀ। ਖ਼ੁਸ਼ ਤਾਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਉਹ ਸੱਤਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਜਿਉਂਦਾ-ਜਾਗਦਾ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਦਾਸ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਉਹਦੀ ਫੌਜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਮੜਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੁੱਟੀ ਆਉਂਦਾ, ਟਰੰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੰਨੇ ਕੁਝ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰੰਮ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੋਤਲਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਗੱਡੀਓਂ ਉੱਤਰਦੇ ਹੀ ਪਲੇਟ ਫਾਰਮ ਦੇ ਨਲਕੇ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਹੱਥ-ਮੂੰਹ ਧੋਂਦਾ। ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਦੇਖਕੇ ਦਾੜ੍ਹੀ-ਮੁੱਛਾਂ ਠੀਕ ਕਰਦਾ। ਫੌਜੀ ਵਰਦੀ ਉੱਤੇ ਤੌਲੀਆਂ ਮਾਰਕੇ ਗੱਡੀ ਦੀ ਗਰਦ ਝਾੜਦਾ। ਐਨ ਟਿਚਨ ਹੋ ਕੇ, ਰੰਮ ਦਾ ਪੈੱਗ ਮਾਰ ਲੈਂਦਾ। ਇੱਕ ਪੈੱਗ ਹੋਰ ਲੈਂਦਾ। ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਵੱਟ ਦੇ ਕੇ ਉਤਾਂਹ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਝਾਕਦਾ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੁੱਪ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀ ਲੰਘ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹਾ ਮੌਸਮ। ਰਿਕਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਮੰਡੀ ਦੇ ਬੱਸ-ਅੱਡੇ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਜਾਂਦੇ ਨੂੰ ਹੀ ਬੱਸ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ। ਉਹਦਾ ਪਿੰਡ ਮੰਡੀ ਤੋਂ ਦਸ ਮੀਲ ਦੂਰ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਸ-ਅੱਡੇ ਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਜਿੰਦਰਾ ਲੱਗੇ ਟਰੰਕ ਨੂੰ ਉਹ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੱਥ ਘਰ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ। ਘਰ ਦਾ ਕੋਈ ਆਉਂਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗੁਆਂਢੀ ਹੀ, ਉਹਦਾ ਟਰੰਕ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਨ ਲੱਗਦਾ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦਾ ਕਿਰਪਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਸਾਹਿਬ' ਸਮਝਦਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਟੱਕਰਦਾ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਹ 'ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ' ਬੁਲਾਉਂਦਾ। ਹਾਣੀਮੁੰਡੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਸਿਆਣੂ-ਬੁੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ। ਉਹ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਪਲੋਸਦੀਆਂ। ਪੁੱਛਦੀਆਂ 'ਰਾਜੀ ਐਂ ਭਾਈ ਕਿਰਪਾਲ?' {{nop}}<noinclude>{{rh|106||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> qlg44g7btmn2ikzlevwgb9nd92mboya 250 48900 241469 148444 2026-10-18T15:40:49Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>{{gap}}ਉਹਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹਦੀ ਉਹ ਟੌਰ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ। ਜੇਲ੍ਹੋ ਛੁੱਟਕੇ ਆਏ ਕੈਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਘਰ ਵੜੇਗਾ। ਉਹ ਕੈਦੀ ਹੀ ਤਾਂ ਸੀ-ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ। {{gap}}ਪਿਛਲੀ ਹਿੰਦ-ਪਾਕਿ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜੀ-ਟੁਕੜੀ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਜਣੇ ਸਨ। ਦੋਂਹ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ-ਫੌਜ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਦਮ ਤੋੜ ਗਏ ਜਾਂ ਬਚ ਰਹੇ, ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਕੀ ਪਤਾ, ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਸਮਝਕੇ ਛੱਡ ਗਏ ਜਾਂ ਕੀ ਪਤਾ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਹੀ ਨਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ। ਖਬਰੈ, ਕਿਹੜੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹਦੀ ਲੱਤ ਵਿੱਚ ਗੋਲ਼ੀ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ। ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਦੋਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਹਦੀ ਸੁਰਤ ਪਰਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਮਿਲਟਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਕੇ ਉਹਦਾ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤੇ ਫੇਰ ਕਈ ਦਿਨ ਉਹਨੂੰ ਏਸੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਉਹਦੀ ਪੂਰੀ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ-ਫੌਜ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਉਹ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਹਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਵੀ ਸਨ। ਲੜਾਈ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦੋ-ਦੋ, ਚਾਰ-ਚਾਰ ਕਰਕੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਜੰਗੀ-ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਣਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਐਨੇ ਛੱਡ ਦਿਉ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਐਨੇ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗੇ। {{gap}}ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬਾਰੇ, ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਬਾਰੇ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਬਾਰੇ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਬਾਰੇ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਬਾਰ ਬਾਰ ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਵੱਜਦਾ। ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਉਹਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਰਨੈਲ ਉਹਨੂੰ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ। ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪੀਤਮ ਕੌਰ ਇਹਨਾਂ ਸੱਤਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੋ-ਜਿਹੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹਦੀ ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਕੀ ਪਤਾ ਖਾਸੀ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਕੀ ਪਤਾ, ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਸਿਆਣ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਹੋ-ਜਿਹੀ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਜਵਾਨ ਦੀ ਜਵਾਨ। ਕੀ ਢਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਐਡੀ ਛੇਤੀ ਉਹਦਾ। ਦੋ ਤਾਂ ਜੁਆਕ ਜੰਮੇ ਨੇ। ਤੇ ਫੇਰ ਸੱਤ ਵਰ੍ਹੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਪਣੀ ਜੇਬ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਬਾਲੋ ਵਾਲਾ ਨਿੱਕਾ ਗੋਲ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਕੱਢਦਾ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ, ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਤਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨੀਵੀਂਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਚਮਕ ਸੀ। ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹਾ ਵੱਟ ਪੈਂਦਾ। ਉਹ ਵੀ ਉਦੋਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਡੂੰਘਾ ਸੋਚਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਬਾਲੋ ਵਾਲਾ ਗੋਲ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਉਹਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹਾਕੀ-ਗੇਂਦ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਸੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ?||107}}</noinclude> 3bciv5e7eoxcky5y0mggall8m6i96ik 250 48901 241470 148445 2026-10-18T15:41:17Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>{{gap}}ਉਹਦਾ ਚਿੱਤ ਭੈੜਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਇੱਟ ਵਰਗਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਸਕੇਗੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿੰਨਾ ਢਲ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਉਹਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਖ਼ਰੀ ਛੁੱਟੀ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹਦਾ ਮੰਗਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਿਆਹ ਕੀ, ਉਹਦੀ ਬਹੂ ਕੋਲ ਇੱਕ-ਦੋ ਜੁਆਕ ਵੀ ਹੋਣਗੇ। ਕਿਰਪਾਲ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਅੱਡ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਨੂੰ ਉਹਦਾ ਪੂਰਾ ਸਹਾਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋਗਿੰਦਰ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਮੁੰਡਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ ਉਹਨੂੰ। ਕਿਰਪਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸ ਦਿੰਦਾ-'ਭਾਈ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਈ ਐ ਨਾ। ਉਹ ਭਰਜਾਈ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਨ੍ਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਤਸੱਲੀ ਵੀ-'ਜਿੰਨੇ ਚਿਰ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਬੈਠੇ ਨੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਅੱਡ ਹੋ ਸਕਦੈ?' {{gap}}ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਰ ਤੜੱਕ ਦੇ ਕੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ, ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ 'ਕੀ ਪਤਾ, ਮਾਂ-ਪਿਓ ਜਿਉਂਦੇ ਵੀ ਨੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?' ਬਾਪੂ ਤਾਂ ਜੇ ਈ ਹੋਵੇ, ਖੰਘ ਕਿੰਨੀ ਸੀ। ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਦਾ ਦਮ ਉੱਖੜ ਜਾਂਦਾ। ਏਸ ਬੀਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦੈ, ਸਾਹ ਆਇਆ ਨਾ ਆਇਆ।' {{gap}}ਮੰਡੀ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਕੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰ ਬੰਦਾ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਹਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਬੱਸ-ਅੱਡਾ ਉਹੀ ਸੀ। ਹੋਟਲ ਵਧ ਗਏ ਸਨ। ਰਿਕਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵੀ। ਬੱਸ-ਅੱਡੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨਵੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਸਨ। ਉਹਦੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਅਮਲੀ ਜਿਹਾ ਅੱਧਖੜ ਉਮਰ ਦਾ ਬੰਦਾ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਕਰੇ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਿੰਦੇ-ਬਿੰਦੇ ਉਹ ਬੁੱਕਦਾ ਤੇ ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਉਤਾਂਹ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ। ਕਿਰਪਾਲ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਸਾਰੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਭਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਹੋਰ ਸਵਾਰੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਸੀਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਬੱਸ ਤੁੜੀ ਦੇ ਕੋਠੇ ਵਾਂਗ ਭਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਮਲੀ ਦੇ ਹੋਕਰੇ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। {{gap}}ਬੱਸ ਚੱਲ ਪਈ। ਉਹ ਉਦਾਸ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਵੀ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਵੇਂ ਮੁੰਡੇ ਉਹਦੀ ਸਿਆਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾੜ੍ਹੀ-ਮੁੱਛਾਂ ਆ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਖੜ੍ਹਨ ਬੋਲਣ ਦੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕੇ ਹੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਤਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਉਹਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਜੇ ਉਹਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹਨੂੰ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੱਸ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਸੀ। ਸਭ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਹੋਵੇ। ਚੁੱਪ ਬੈਠਾ, ਚਿਹਰਿਆਂ ਵੱਲ ਗਹੁ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ, ਅਜਨਬੀ ਵੱਲ ਕੌਣ ਝਾਕਦਾ ਹੈ। {{nop}}<noinclude>{{rh|108||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> 3ndbg7fepface9kylgti7vi0a79lt25 250 48904 241471 148450 2026-10-18T15:41:55Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਬਥੇਰੀ ਦੇਹ ਤੋੜਦਾ, ਪਰ ਪੱਲਾ ਪੂਰਾ ਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਜ਼ਾਈ ਰਹਿੰਦੇ। ਜੋਗਿੰਦਰ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਛੋਟਾ ਹੀ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਹੌਲਦਾਰ ਨਿੱਕਾ ਸਿੰਘ ਛੁੱਟੀ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾਲ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਸਵੇਰੇ ਵੀ ਤੇ ਆਥਣੇ ਖੇਤੋਂ ਆਕੇ ਵੀ। ਨਿੱਕਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਹਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ। ਫੌਜੀਆਂ ਕੋਲ ਗੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਨੇ। ਮੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਢਾਈ ਨਾਲ ਢਾਈ ਜੋੜੀ ਜਾਣਗੇ। ਕੁਝ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੇ ਨਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਰੁਮਾਂਟਕ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਘਰ ਆ ਕੇ ਜੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪਿੱਠੂ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਨ ਤਾਂ ਫੇਰ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤੱਕ ਕਦੋਂ ਪਹੁੰਚੇਗੀ। ਕਿਰਪਾਲ ਦਾ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਨਿੱਕਾ ਸਿੰਘ ਫੌਜੀ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤੇ ਵਧੀਆ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰੇ। ਖੇਤ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਜੂਨ ਹੈ। ਤੇ ਫੇਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਨਿੱਕਾ ਸਿੰਘ ਛੁੱਟੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਛਾਉਣੀ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾਲ ਵੀ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਪਾਹੀ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹਦੀ ਉਮਰ ਮਸਾਂ ਵੀਹ ਸਾਲ ਸੀ। {{gap}}ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਮਨੀਆਰਡਰ ਭੇਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਦੀ ਕਬੀਲਦਾਰੀ ਸੰਢੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਖਾਲਾ-ਸੁਖਾਲਾ ਰਹਿਣ ਲੱਗਿਆ। ਪਿਓ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਚਲੋ ਉਹ ਜੇਠ-ਹਾੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਧੁੱਪਾਂ ਤੇ ਪੋਹ ਮਾਘ ਦੇ ਪਾਲ਼ੇ ਤੋਂ ਤਾਂ ਬਚਿਆ। ਚੰਗਾ ਖਾਂਦਾ-ਪੀਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਚੰਗਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਛੁੱਟੀ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਸਿਹਤ ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੇ ਜਿਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਛੁੱਟੀ ਆਇਆ, ਉਹ ਰੰਮ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਬਾਪੁ ਨੇ ਐਨੀ ਵਧੀਆ ਦਾਰੁ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪੀਤੀ ਸੀ। {{gap}}ਤੀਹ-ਬੱਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਸਾਕ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਉਹ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਸੁਹਣੀ ਬੜੀ ਸੀ। ਫੌਜੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਹਣੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਛੁੱਟੀ ਕੱਟ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾਲ ਦੀ ਮਾਂ ਬਹੂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ-ਪਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਰੱਖਦੀ। ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਲਵਾਈ ਰੱਖਦੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਛਾਉਣੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਪੀਤਮ ਕੌਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਵੀ ਲੈ ਗਿਆ। ਤੀਵੀਂ ਵਾਲੇ ਫੌਜੀ ਨੂੰ ਛਾਉਣੀ ਵਿੱਚ 'ਘਰਈਆ' ਆਖਦੇ। ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਕੁਆਰਟ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਖ਼ਰੀ ਛੁੱਟੀ ਕੱਟ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋਗਿੰਦਰ ਨੂੰ ਸਾਕ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ ਕੁ ਬਾਅਦ ਉਹਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਹਦੀ ਬਹੂ ਪਹਿਲਾ ਜੁਆਕ ਜੰਮਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਰਪਾਲ ਨਾ ਤਾਂ ਜੋਗਿੰਦਰ ਦੇ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ਆ ਸਕਿਆ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹਤੋਂ ਬਹੂ ਮਰੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਗਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਖਟ-ਪਟੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀ ਡਿਉਟੀ ਬਾਰਡਰ ਉੱਤੇ ਸੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh|ਕਿੱਧਰ ਜਾਵਾਂ?||111}}</noinclude> gp8d2acakblxpug9y3ikdh6ln6h7guf 250 48907 241472 148469 2026-10-18T15:42:18Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ਧਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ" /></noinclude>ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਜੀਅ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਘਰ ਛੱਡਕੇ ਭੱਜ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਕਰਨੈਲ ਤੇ ਸਤਨਾਮ ਉਹਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇੜੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬੁੜ੍ਹਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਸੋਚਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ-ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕਰ ਛੱਡਦਾ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ-'ਹੁਣ ਤਾਂ ਭਾਈ ਹਾਰ-ਨਿਵਾਰ ਕਰੋ ਆਵਦਾ।' {{gap}}ਪੀਤਮ ਕੌਰ ਦੀ ਤਵੇ ਉੱਤੇ ਪਈ ਰੋਟੀ ਮੱਚ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚੋਂ ਸਾਬਣ ਕੱਢਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ। ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀਹਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲਈ, ਕੀਹਨੇ ਨਹੀਂ ਖਾਧੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੁਆਕਾਂ ਨੂੰ ਘੂਰਨਾ ਭੁੱਲ ਗਈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਰਛਾਵਾਂ ਤੁਰਿਆ ਫ਼ਿਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਤੀਵੀਆਂ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਝਾਕਦੀਆਂ ਤੇ ਝਾਕਦੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਦੀ ਸੀ, ਕੋਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ-ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਦੌਰਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ। ਬੈਠੀ-ਬੈਠੀ ਦੀ ਦੰਦਬੀੜ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ। ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਉਹ ਪੀਲ਼ੀ ਪੈਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਉਹ ਸੁਕਦੀ ਜਾਂਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਦੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਪਾਣੀ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਤਿੰਨੇ ਜੁਆਕ ਜੋਗਿੰਦਰ ਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਜਾਂ ਬੁੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਕਿਰਪਾਲ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਉਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੰਦ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਤਿੰਨਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਓਪਰਾ ਸੀ। ਜਰਨੈਲ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੀ ਨਾ। ਕਿਰਪਾਲ ਉਹਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜਕੇ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਰੇਵੇਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਮੁੰਡਾ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਝਾਕਦਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਕੀ ਤੇ ਗੇਂਦ ਉੱਤੇ ਉਵੇਂ ਦੀਆਂ ਉਵੇਂ ਟਾਂਡ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਪਈਆ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਧੂੜ ਜੰਮ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਿਰਪਾਲ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਜਿਹਾ ਸੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਹਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{gap}}ਉਹ ਜਿਸ ਦਿਨ ਦਾ ਆਇਆ ਸੀ, ਕਦੇ ਹਥਾਈ ਦੀ ਸੱਥ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਾ। ਦੋ ਵਾਰ ਖੇਤ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾ ਆਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਖੇਤ ਵੀ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਰੁੱਸ ਗਏ ਹੋਣ। ਬੱਸ, ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬਾਪੂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਕਰਦਾ। ਅਗਵਾੜ ਦੇ ਬੰਦੇ ਉਹਨੂੰ ਘਰ ਆ ਕੇ ਮਿਲ ਗਏ। ਉਹਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ। ਉਹਦੀ ਸੁੱਖ-ਸਾਂਦ ਪੁੱਛੀ। ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਧਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਕੀ-ਕੀ ਬੀਤਿਆ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੌਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੇੜੀ। ਫੇਰ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਆਉਂਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਅਗਵਾੜ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਹੀ ਨਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਉਹਤੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਪੁੱਛਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਉਹ ਕੀਹਨੂੰ ਦੱਸੇ? ਕੀਹਦੇ ਕੋਲ ਕਰੇ? ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਦਾ, ਕਦੇ ਆਸਮਾਨ ਉਹਦੇ ਉੱਤੇ ਟੱਪ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗਾ। ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਦਾ, ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਫਟ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲਵੇਗੀ। ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਖਰੀਦ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਬਾਲੋ ਵਾਲਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਸੀ। {{nop}}<noinclude>{{rh|114||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> a40ie4tb5fsdrmgs4hcz1jpqg7smgpv 250 48950 241437 128861 2026-10-18T15:17:26Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dugal harpreet" /></noinclude>{{gap}}ਅਨਿਲ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਤਾਂ ਆਰਾਮ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਥਕੇਵਾਂ ਉਤਾਰਿਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦਫ਼ਤਰ ਗਿਆ। ਸਭ ਨੂੰ ਹੱਸ-ਹੱਸ ਮਿਲਿਆ। ਹਰ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚਾਂਦੀ ਰਾਮ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਬੋਲਿਆ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਬਣਾ ਸੰਵਾਰ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ- “ਦੰਦ ਵੀ ਸਿੱਧੇ ਕਰਵਾ ਲਿਉਣੇ ਸੀ, ਅਨਿਲ ਬਾਬੂ!" {{gap}}ਅਨਿਲ ਕਰੰਟ ਲੱਗਣ ਵਾਂਗ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਬੁੜਕਿਆ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਿੱਚੋਂ ਰਕਾਬੀ ਲਾਹੀ ਤੇ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚਾਂਦੀ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵਗਾਹ ਮਾਰੀ। ਤਲੇ ਉੱਤੇ ਖੁਰੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਚਾਂਦੀ ਰਾਮ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਿੰਦੇ-ਬਿੰਦੇ ਥੁੱਕਦਾ ਤੇ ਅਨਿਲ ਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੋ ਬਾਬੂ ਅਨਿਲ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਏ। ਉਹਦੇ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਤ ਆ ਵੜਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਦੰਦ ਪੀਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ- "ਓਏ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਤਾਂ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਚਾਂਦੀ ਰਾਮ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਦੰਦ ਕੱਢਣੇ ਨੇ, ਬੱਸ।" {{gap}}ਦਫ਼ਤਰ ਦਾ ਹਰ ਬੰਦਾ ਹੈਰਾਨ ਸੀ। ਅਨਿਲ ਵਿੱਚ ਐਨਾ ਸਾਹਸ ਆ ਕਿੱਧਰੋਂ ਗਿਆ? ਤੇ ਫਿਰ ਤੀਜੇ-ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਹੀ ਬਾਬੂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਨਿਲ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਚਾਹ ਪੀਤੀ ਗਈ ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। | {{gap}}ਉਹ ਦਿਨ, ਸੋ ਉਹ ਦਿਨ, ਮੁੜ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਨਿਲ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਡਰਨ ਲੱਗੇ, ਇਹਦਾ ਕੀਹ ਐ ...।◆{{nop}} {{nop}}<noinclude>{{rh|130||ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ}}</noinclude> cfjk6750jzxfn5d7zfw8wtpyfqkh5iz 0 55352 241438 149277 2026-10-18T15:21:57Z Kuldeepburjbhalaike 1640 241438 wikitext text/x-wiki {{header | title = [[../]] | author = | translator = | section = ਅੰਨ੍ਹੀ ਮਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ | previous = [[../ਛੀ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਪੋਥੀ|ਛੀ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਪੋਥੀ]] | next = [[../ਪੁੱਠੀ ਸਦੀ|ਪੁੱਠੀ ਸਦੀ]] | notes = }} <pages index="ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਭਾਗ -1.pdf" from=184 to=187 /> dcpt6codlci4luux1x7wwzre3968tu9 250 75479 241481 241322 2026-10-19T00:02:50Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, "ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਕੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਉਹਨੇ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ ਗਾਊਨ ਮੋਢਿਆਂ ਉਤੇ ਸੁਟ ਲਿਆ ਤੇ ਉਚੀ ਸਾਰੀ ਇਹ ਕਹਿ ਬਾਹਰ ਭਜ ਪਿਆ, "ਤੂੰ 'ਨੁਕਲ' ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ।" {{gap}}ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਦੇ ਅਰਦਲੀ ਨੂੰ ਖਤਾਈਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਖਰੀਦ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਘੁਲਿਆ; ਪਰ ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇਣਾ ਏਨਾ ਕਰਹਿਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਲਗਿਆ ( ਇੰਜ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਢੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਕਿ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਅਰਦਲੀ ਦੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ: ਪੈਪਰਮਿੰਟ ਵਾਲੀਆਂ ਖਤਾਈਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ?" {{gap}}"ਜਿੰਨੀਆਂ ਮਰਜ਼ੀ ਲੈ ਆ।" {{gap}}"ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿਆਂ?" ਬੁੱਢੇ ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਭਾਵ-ਪੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ। "ਪੈਪਰਮਿੰਟ ਵਾਲੀ ਮਹਿੰਗੀ ਏ। ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕੋਪਕਾਂ ਦੀ।" {{gap}}"ਠੀਕ ਹੈ, ਠੀਕ, ਸਾਰੇ ਖ਼ਰਚ ਦੇ," ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ਤੇ ਬਾਰੀ ਕੋਲ ਬਹਿ ਗਿਆ; ਉਹ ਇਸ ਗਲ ਉਤੇ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਇੰਜ ਧਕ-ਧਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਡਾਢੇ ਜੁਰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਕੁੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਉਹਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਹੂ-ਹਾ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿਤੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਲ ਪਿਛੋਂ ਉਹਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਕਿਵੇਂ ਚੀਕਾਂ ਖੱਪ ਤੇ ਹਾਸੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਹਨੇ ਬਾਹਰ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਤੇ ਭੱਜਦਾ-ਭਜਦਾ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰ ਆਇਆ। {{gap}}"ਕਢ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹਾਂ," ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਉਸਤੇਨਕਾ ਅੰਦਰ ਆਈ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਾਕਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਹਿਤ ਸੱਦਾ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਆਖਿਆ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਸੀ। {{gap}}"ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਗੱਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਸਿਰੋਂ ਰਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਜ਼ ਉਤੇ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਮੇਜ਼ ਪੋਸ਼ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੀਖ਼ੀਰ ਦੀ ਇਕ ਸੁਰਾਹੀ ਤੇ ਕੁਝ ਸੁੱਕੀ ਮੱਛੀ ਪਈ ਸੀ। ਕਮਰੇ ਵਿਚੋਂ ਆਟੇ ਤੇ ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੀ ਵਾਸ਼ਨਾ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੋਈ ਅੱਧੀ ਕੁ ਦਰਜਨ ਕੁੜੀਆਂ ਚੁਲ੍ਹੇ ਪਿਛੇ ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਖਲੋਤੀਆਂ ਸਨ, ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਹਿੱਚ-ਹਿੱਚ ਕਰਦੀਆਂ, ਤੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਫੁਟ-ਫੁਟ ਪੈਂਦੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਸਜਵੇਂ ਬੇਸ਼ਮੇਤ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਨਿਤ ਵਾਂਗ ਰੂਮਾਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕੱਜੇ ਹੋਏ। {{gap}}"ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਏ, ਮੇਰੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸੰਤ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿਓ," ਮਹਿਮਾਨਾਂ<noinclude>{{left|੧੩੮}}</noinclude> plo97ws38it5j94l94oyuuxqcwhwesh 241510 241481 2026-10-19T02:33:53Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਤਸਦੀਕ */ 241510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ," ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਕੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।" ਉਹਨੇ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ ਗਾਊਨ ਮੋਢਿਆਂ ਉਤੇ ਸੁਟ ਲਿਆ ਤੇ ਉਚੀ ਸਾਰੀ ਇਹ ਕਹਿ ਬਾਹਰ ਭਜ ਪਿਆ, "ਤੂੰ 'ਨੁਕਲ' ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ।" {{gap}}ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਦੇ ਅਰਦਲੀ ਨੂੰ ਖਤਾਈਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਖਰੀਦ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਘੁਲਿਆ; ਪਰ ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇਣਾ ਏਨਾ ਕਰਹਿਤ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਲਗਿਆ (ਇੰਜ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਢੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਕਿ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਅਰਦਲੀ ਦੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ: ਪੈਪਰਮਿੰਟ ਵਾਲੀਆਂ ਖਤਾਈਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ?" {{gap}}"ਜਿੰਨੀਆਂ ਮਰਜ਼ੀ ਲੈ ਆ।" {{gap}}"ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿਆਂ?" ਬੁੱਢੇ ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਭਾਵ-ਪੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ। "ਪੈਪਰਮਿੰਟ ਵਾਲੀ ਮਹਿੰਗੀ ਏ। ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕੋਪਕਾਂ ਦੀ।" {{gap}}"ਠੀਕ ਹੈ, ਠੀਕ, ਸਾਰੇ ਖ਼ਰਚ ਦੇ," ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਆਖਿਆ ਤੇ ਬਾਰੀ ਕੋਲ ਬਹਿ ਗਿਆ; ਉਹ ਇਸ ਗਲ ਉਤੇ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਇੰਜ ਧਕ-ਧਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਡਾਢੇ ਜੁਰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਕੁੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਉਹਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਹੂ-ਹਾ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿਤੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਲ ਪਿਛੋਂ ਉਹਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਕਿਵੇਂ ਚੀਕਾਂ ਖੱਪ ਤੇ ਹਾਸੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਉਹਨੇ ਬਾਹਰ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਤੇ ਭੱਜਦਾ-ਭਜਦਾ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰ ਆਇਆ। {{gap}}"ਕਢ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹਾਂ," ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਉਸਤੇਨਕਾ ਅੰਦਰ ਆਈ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲਾਕਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਸਹਿਤ ਸੱਦਾ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਆਖਿਆ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਸੀ। {{gap}}"ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਗੱਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧ ਦੇ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਸਿਰੋਂ ਰਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਜ਼ ਉਤੇ, ਜਿਸ ਉਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਮੇਜ਼ ਪੋਸ਼ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੀਖ਼ੀਰ ਦੀ ਇਕ ਸੁਰਾਹੀ ਤੇ ਕੁਝ ਸੁੱਕੀ ਮੱਛੀ ਪਈ ਸੀ। ਕਮਰੇ ਵਿਚੋਂ ਆਟੇ ਤੇ ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੀ ਵਾਸ਼ਨਾ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੋਈ ਅੱਧੀ ਕੁ ਦਰਜਨ ਕੁੜੀਆਂ ਚੁਲ੍ਹੇ ਪਿਛੇ ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਖਲੋਤੀਆਂ ਸਨ, ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕਰਦੀਆਂ, ਹਿੱਚ-ਹਿੱਚ ਕਰਦੀਆਂ, ਤੇ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਫੁਟ-ਫੁਟ ਪੈਂਦੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਸਜਵੇਂ ਬੇਸ਼ਮੇਤ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਨਿਤ ਵਾਂਗ ਰੂਮਾਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕੱਜੇ ਹੋਏ। {{gap}}"ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਏ, ਮੇਰੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸੰਤ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿਓ," ਮਹਿਮਾਨਾਂ<noinclude>{{left|੧੩੮}}</noinclude> 19v2gtesi3v1zblxu616lqwocllj46s 250 75502 241483 241342 2026-10-19T00:06:05Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਨੂੰ ਕਾਹਲ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। "ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਿਆਂਗੇ," ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ। "ਅਸੀਂ ਦਈਏ ਕਿਵੇਂ? ਤੇ ਇਹ ਕਰਨ ਦਾ, ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ, ਤੇਜ਼ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਢੰਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?" {{center|'''ਕਾਂਡ ਪੰਝੀਵਾਂ'''}} {{gap}}"ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਦਾ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ?" ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਕਦੀ ਮਿਲਣ ਈ ਨਾ ਆਏ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦਾ ਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲਗੇ?" ਓਲੇਨਿਨ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਸਹਿਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ, ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਸ ਗਲ ਦਾ। ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ: {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਸਾਂ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਏਡੀ ਝਾੜ ਪਾਈ ਸੀ।" {{gap}}ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਾ ਹਾਸਾ ਛੁਟ ਪਿਆ। {{gap}}"ਤੇ ਤੂੰ ਏਨੇ ਨਾਲ ਈ ਡਰ ਗਿਐਂ?" ਉਹ ਬੋਲੀ, ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕਿਆ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਲਿਆ। {{gap}}ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਉਹਦਾ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰੇ ਸੁਹਣਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਤਕ ਉਹਨੇ ਉਹਨੂੰ ਰੂਮਾਲ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤਕ ਢੱਕੀ ਪਈ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁੰਦਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਸੁਨੱਖੀ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਦੀ, ਗੋਭਲੀ, ਗੁਲਾਬੀ, ਖਿੜੀਆਂ ਭੂਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਬੁਲ੍ਹੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਹਰ ਪਲ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਫਰਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਦੇ ਉਲਟ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਸੁਨੱਖੀ ਅਸਲੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੁਹਣੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਨਕਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਰਦਾਵੇਂ ਤੇ ਲਗਭਗ ਕੁਰਖ਼ਤ ਸਮਝੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜੇ ਉਹਦਾ ਲੰਮਾ-ਉਚਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਡੌਲ ਬੂਤ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਭਰੀ ਹੋਈ ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੋਢੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਉਹਦੇ ਲੰਮੇ ਕਾਲੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਪਰ ਕੋਮਲ ਤਕਣੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਨੈਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਕਾਲੇ ਭਰਵਟਿਆਂ ਹੇਠ ਗੂਹੜਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਸੀ; ਜੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਮੋਹ-ਭਰਿਆ ਅੰਦਾਜ਼ ਤੇ ਮੁਸਕਾਣ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਘਟ-ਵਧ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਸਦਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਧੂਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕੰਵਾਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸਿਹਤ ਝਰਦੀ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਨ, " '<noinclude>{{left|੧੪੦}}</noinclude> lvz3yth4ixbl31wh58v9u6kvsr9svwr 241485 241483 2026-10-19T00:06:41Z Kaur.gurmel 192 241485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਨੂੰ ਕਾਹਲ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। "ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਿਆਂਗੇ," ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ। "ਅਸੀਂ ਦਈਏ ਕਿਵੇਂ? ਤੇ ਇਹ ਕਰਨ ਦਾ, ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ, ਤੇਜ਼ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਢੰਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?" {{center|'''ਕਾਂਡ ਪੰਝੀਵਾਂ'''}} {{gap}}"ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਦਾ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ?" ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਕਦੀ ਮਿਲਣ ਈ ਨਾ ਆਏ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦਾ ਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲਗੇ?" ਓਲੇਨਿਨ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਸਹਿਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ, ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਸ ਗਲ ਦਾ। ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ: {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਸਾਂ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਏਡੀ ਝਾੜ ਪਾਈ ਸੀ।" {{gap}}ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਾ ਹਾਸਾ ਛੁਟ ਪਿਆ। {{gap}}"ਤੇ ਤੂੰ ਏਨੇ ਨਾਲ ਈ ਡਰ ਗਿਐਂ?" ਉਹ ਬੋਲੀ, ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕਿਆ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਲਿਆ। {{gap}}ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਉਹਦਾ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰੇ ਸੁਹਣਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਤਕ ਉਹਨੇ ਉਹਨੂੰ ਰੂਮਾਲ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤਕ ਢੱਕੀ ਪਈ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁੰਦਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਸੁਨੱਖੀ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਦੀ, ਗੋਭਲੀ, ਗੁਲਾਬੀ, ਖਿੜੀਆਂ ਭੂਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਬੁਲ੍ਹੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਹਰ ਪਲ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਫਰਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਦੇ ਉਲਟ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਸੁਨੱਖੀ ਅਸਲੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੁਹਣੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਨਕਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਰਦਾਵੇਂ ਤੇ ਲਗਭਗ ਕੁਰਖ਼ਤ ਸਮਝੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜੇ ਉਹਦਾ ਲੰਮਾ-ਉਚਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਡੌਲ ਬੂਤ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਭਰੀ ਹੋਈ ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੋਢੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਉਹਦੇ ਲੰਮੇ ਕਾਲੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਪਰ ਕੋਮਲ ਤਕਣੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਨੈਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਕਾਲੇ ਭਰਵਟਿਆਂ ਹੇਠ ਗੂਹੜਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਸੀ; ਜੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਮੋਹ-ਭਰਿਆ ਅੰਦਾਜ਼ ਤੇ ਮੁਸਕਾਣ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਘਟ-ਵਧ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਸਦਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਧੂਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕੰਵਾਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸਿਹਤ ਝਰਦੀ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਨ,<noinclude>{{left|੧੪੦}}</noinclude> l73v29koklm4213umx2qtzy2gc0e3q8 241486 241485 2026-10-19T00:07:19Z Kaur.gurmel 192 241486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਨੂੰ ਕਾਹਲ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। "ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਦਿਆਂਗੇ," ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ। "ਅਸੀਂ ਦਈਏ ਕਿਵੇਂ? ਤੇ ਇਹ ਕਰਨ ਦਾ, ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ, ਤੇਜ਼ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਢੰਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?" {{center|'''ਕਾਂਡ ਪੰਝੀਵਾਂ'''}} {{gap}}"ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਦਾ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ?" ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਜੇ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਕਦੀ ਮਿਲਣ ਈ ਨਾ ਆਏ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹਦਾ ਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਲਗੇ?" ਓਲੇਨਿਨ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਸਹਿਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ, ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਸ ਗਲ ਦਾ। ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ: {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਸਾਂ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਏਡੀ ਝਾੜ ਪਾਈ ਸੀ।" {{gap}}ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਾ ਹਾਸਾ ਛੁਟ ਪਿਆ। {{gap}}"ਤੇ ਤੂੰ ਏਨੇ ਨਾਲ ਈ ਡਰ ਗਿਐਂ?" ਉਹ ਬੋਲੀ, ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕਿਆ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਰ ਲਿਆ। {{gap}}ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਉਹਦਾ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰੇ ਸੁਹਣਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਤਕ ਉਹਨੇ ਉਹਨੂੰ ਰੂਮਾਲ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤਕ ਢੱਕੀ ਪਈ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁੰਦਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਸੁਨੱਖੀ ਕੁੜੀ ਸੀ, ਮਧਰੇ ਕੱਦ ਦੀ, ਗੋਭਲੀ, ਗੁਲਾਬੀ, ਖਿੜੀਆਂ ਭੂਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਬੁਲ੍ਹੀਆਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਹਰ ਪਲ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਫਰਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਦੇ ਉਲਟ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਸੁਨੱਖੀ ਅਸਲੋਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੁਹਣੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਨਕਸ਼ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਰਦਾਵੇਂ ਤੇ ਲਗਭਗ ਕੁਰਖ਼ਤ ਸਮਝੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜੇ ਉਹਦਾ ਲੰਮਾ-ਉਚਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਡੌਲ ਬੂਤ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਭਰੀ ਹੋਈ ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੋਢੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਉਹਦੇ ਲੰਮੇ ਕਾਲੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਪਰ ਕੋਮਲ ਤਕਣੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਨੈਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਕਾਲੇ ਭਰਵਟਿਆਂ ਹੇਠ ਗੂਹੜਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਸੀ; ਜੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਮੋਹ-ਭਰਿਆ ਅੰਦਾਜ਼ ਤੇ ਮੁਸਕਾਣ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਂਦੀ ਘਟ-ਵਧ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਸਦਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਧੂਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕੰਵਾਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸਿਹਤ ਝਰਦੀ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਨ,<noinclude>{{left|੧੪੦}}</noinclude> nqwkorpzn7h2dwjzgajivleb0cok8jx 250 75503 241478 241336 2026-10-18T23:57:38Z Kaur.gurmel 192 241478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਵੀ, ਤੇ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਵੀ, ਤੇ ਅਰਦਲੀ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਖਤਾਈਆਂ ਲਿਆਇਆ ਸੀ, ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਨੀਝ ਲਾ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਵਲ ਤਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਮਾਨ-ਮੱਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਲਕਾ ਲਗਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਠੁਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ '''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਵਰਤਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸਖ਼ਰੀਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਬਾਰੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚ ਅਯੋਗ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ “ਤੇਰੀ" (la vôtre)<ref>ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲੀ। ਸੰ:</ref> ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਬੋਲੇ-ਚਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਪਲ ਬਹੁਤੀ ਬੇ-ਆਰਾਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਕਲ ਤੇ ਭਜ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਢੂੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੂੰ, ਜਿਹਦਾ ਉਹ ਨਾਂ-ਦਿਨ ਸੀ, ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਚੀਖ਼ੀਰ ਇਕ ਚੁੰਮੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉਤੇ ਮੰਨ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਦੀ ਪਲੇਟ ਉਤੇ ਪੈਸੇ ਰੱਖਣ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵੇਲੇ ਰਿਵਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਝੀ ਕੀ ਇਸ ਘਿਣਾਉਣੀ ਜ਼ਿਆਫ਼ਤ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦੀ!" ਜਾਣ ਲਈ ਉਠਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ। {{gap}}“ ਕਿੱਧਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" {{gap}}"ਕੁਝ ਤੰਮਾਕੂ ਲੈ ਆਵਾਂ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ; ਪਰ ਬੇਲੋਤਸਕੀ ਨੇ ਉਹਦਾ ਹਥ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚ ਆਖਿਆ "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਹਨ।" {{gap}}ਹੱਛਾ, ਪੈਸੇ ਦੇਣੇ ਪੈਣਗੇ, ਜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ," ਆਪਣੀ ਔਖ ਉਤੇ ਖਿਝਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਕੁੜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ। "ਕੀ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਮੈਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਰਖ ਸਕਦਾ? ਮੈਨੂੰ ਆਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਆ ਹੀ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੱਸਾਕ ਵਾਂਗ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਲਕੜੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਫੜਦਿਆਂ (ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਠ ਗਲਾਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ), ਉਹਨੇ ਉਹਨੂੰ ਲਗ ਭਗ ਨਕੋ-ਨਕ '''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਨਾਲ ਭਰ ਲਿਆ ਤੇ ਪੀ ਗਿਆ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤੇ ਡਰ ਜਿਹੇ ਨਾਲ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਯੋਗ ਲਗਿਆ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਗਲਾਸ ਹੋਰ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ!<noinclude>{{center|੧੪੧}}</noinclude> 9jt1ba6lxksy9wuewlib0b7yg9f8x0u 241479 241478 2026-10-18T23:59:23Z Kaur.gurmel 192 241479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਵੀ, ਤੇ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਵੀ, ਤੇ ਅਰਦਲੀ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਖਤਾਈਆਂ ਲਿਆਇਆ ਸੀ, ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਨੀਝ ਲਾ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਵਲ ਤਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਮਾਨ-ਮੱਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਲਕਾ ਲਗਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਠੁਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ '''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਵਰਤਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸਖ਼ਰੀਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਬਾਰੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚ ਅਯੋਗ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ “ਤੇਰੀ" (la vôtre)<ref>ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲੀ। ਸੰ:</ref> ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਬੋਲੇ-ਚਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਪਲ ਬਹੁਤੀ ਬੇ-ਆਰਾਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਕਲ ਤੇ ਭਜ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਢੂੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੂੰ, ਜਿਹਦਾ ਉਹ ਨਾਂ-ਦਿਨ ਸੀ, ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਚੀਖ਼ੀਰ ਇਕ ਚੁੰਮੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉਤੇ ਮੰਨ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਦੀ ਪਲੇਟ ਉਤੇ ਪੈਸੇ ਰੱਖਣ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵੇਲੇ ਰਿਵਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਝੀ ਕੀ ਇਸ ਘਿਣਾਉਣੀ ਜ਼ਿਆਫ਼ਤ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦੀ!" ਜਾਣ ਲਈ ਉਠਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ। {{gap}}"ਕਿੱਧਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" {{gap}}"ਕੁਝ ਤੰਮਾਕੂ ਲੈ ਆਵਾਂ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ; ਪਰ ਬੇਲੋਤਸਕੀ ਨੇ ਉਹਦਾ ਹਥ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚ ਆਖਿਆ "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਹਨ।" {{gap}}"ਹੱਛਾ, ਪੈਸੇ ਦੇਣੇ ਪੈਣਗੇ, ਜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ," ਆਪਣੀ ਔਖ ਉਤੇ ਖਿਝਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਕੁੜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ। "ਕੀ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਮੈਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਰਖ ਸਕਦਾ? ਮੈਨੂੰ ਆਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਆ ਹੀ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੱਸਾਕ ਵਾਂਗ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਲਕੜੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਫੜਦਿਆਂ (ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਠ ਗਲਾਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ), ਉਹਨੇ ਉਹਨੂੰ ਲਗ ਭਗ ਨਕੋ-ਨਕ '''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਨਾਲ ਭਰ ਲਿਆ ਤੇ ਪੀ ਗਿਆ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤੇ ਡਰ ਜਿਹੇ ਨਾਲ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਯੋਗ ਲਗਿਆ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਗਲਾਸ ਹੋਰ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ!<noinclude>{{center|੧੪੧}}</noinclude> 4v0ffft1r1wslbhmxhdkt1ouq9hj05h 241480 241479 2026-10-19T00:00:25Z Kaur.gurmel 192 241480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਵੀ, ਤੇ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਵੀ, ਤੇ ਅਰਦਲੀ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਖਤਾਈਆਂ ਲਿਆਇਆ ਸੀ, ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਨੀਝ ਲਾ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਵਲ ਤਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਗਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਮਾਨ-ਮੱਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਲਕਾ ਲਗਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਠੁਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ '''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਵਰਤਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸਖ਼ਰੀਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਬਾਰੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚ ਅਯੋਗ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ “ਤੇਰੀ" (la vôtre)<ref>ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਬੋਲੀ। ਸੰ:</ref> ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਬੋਲੇ-ਚਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਪਲ ਬਹੁਤੀ ਬੇ-ਆਰਾਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਕਲ ਤੇ ਭਜ ਜਾਣ ਦਾ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਢੂੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੂੰ, ਜਿਹਦਾ ਉਹ ਨਾਂ-ਦਿਨ ਸੀ, ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਚੀਖ਼ੀਰ ਇਕ ਚੁੰਮੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉਤੇ ਮੰਨ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਉਹਦੀ ਪਲੇਟ ਉਤੇ ਪੈਸੇ ਰੱਖਣ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹਾਂ ਵੇਲੇ ਰਿਵਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਝੀ ਕੀ ਇਸ ਘਿਣਾਉਣੀ ਜ਼ਿਆਫ਼ਤ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦੀ!" ਜਾਣ ਲਈ ਉਠਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ। {{gap}}"ਕਿੱਧਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" {{gap}}"ਕੁਝ ਤੰਮਾਕੂ ਲੈ ਆਵਾਂ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ; ਪਰ ਬੇਲੋਤਸਕੀ ਨੇ ਉਹਦਾ ਹਥ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਚ ਆਖਿਆ "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਹਨ।" {{gap}}"ਹੱਛਾ, ਪੈਸੇ ਦੇਣੇ ਪੈਣਗੇ, ਜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ," ਆਪਣੀ ਔਖ ਉਤੇ ਖਿਝਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਕੁੜਿੱਤਣ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ। "ਕੀ ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਮੈਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਰਖ ਸਕਦਾ? ਮੈਨੂੰ ਆਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੀਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਆ ਹੀ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੱਸਾਕ ਵਾਂਗ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਲਕੜੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਫੜਦਿਆਂ (ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਠ ਗਲਾਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ), ਉਹਨੇ ਉਹਨੂੰ ਲਗ ਭਗ ਨਕੋ-ਨਕ '''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਨਾਲ ਭਰ ਲਿਆ ਤੇ ਪੀ ਗਿਆ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਤੇ ਡਰ ਜਿਹੇ ਨਾਲ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਯੋਗ ਲਗਿਆ। ਉਸਤੇਨਕਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਗਲਾਸ ਹੋਰ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ!<noinclude>{{center|੧੪੧}}</noinclude> is6z6mrxjhpajp1c9r8dmfoy8v3fko8 250 75504 241487 241334 2026-10-19T00:14:40Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}"ਕੁੜੀਉ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਮਜ਼ੇ ਕਰਾਂਗੀਆਂ," ਉਹਨੇ ਉਹ ਚਾਰ ਰੂਬਲ ਖਣਕਾਂਦਿਆਂ, ਆਖਿਆ, ਜਿਹੜੇ ਮਰਦਾਂ ਨੇ ਉਹਦੀ ਪਲੇਟ ਉਤੇ ਰਖੇ ਸਨ। {{gap}}ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਔਖ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਬੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ। {{gap}}"ਹੁਣ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਤੇਰੀ ਵਾਰੀ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਚੁੰਮੀ ਦੇਣ ਦੀ।" ਉਹਦਾ ਹਥ ਫੜਦਿਆਂ, ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਤੈਨੂੰ ਐਸੀ ਚੁੰਮੀ ਦਿਆਂਗੀ ਕਿ!" ਉਹਨੇ ਇੰਜ ਕਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਇਕ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। {{gap}}"ਦਾਦੇ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਲਿਆਂ ਬਿਨਾਂ ਚੁੰਮ ਲੈ," ਇਕ ਹੋਰ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਬੜੀ ਸਿਆਣੀ ਕੁੜੀ ਹੈ," ਹਥ ਛੁਡਾਂਦੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਚੁੰਮੀ ਲੈਂਦਿਆਂ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਨਹੀਂ, ਚੁੰਮੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪੇ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ," ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ। "ਇਕ ਗਲਾਸ ਆਪਣੇ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਨੂੰ ਪਿਆ।" {{gap}}ਤੇ ਉਹਦਾ ਹਥ ਫੜ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਬੈਂਚ ਕੋਲ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਓਲੇਨਿਨ ਨਾਲ ਬਿਠਾ ਦਿਤਾ। {{gap}}"ਕੋਈ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹੈ," ਇਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਲਈ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਾ ਸਿਰ ਘੁਮਾਂਦਿਆਂ, ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਅਗੋਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਾ ਅਕੜਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਉਹਨੇ, ਮਾਣ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾਂਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਨੈਣ ਓਲੇਨਿਨ ਵਲ ਕਰ ਲਏ। {{gap}}"ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਕੁੜੀ ਹੈ," ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਦੁਹਰਾਇਆ, ਤੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦੀ ਤਕਣੀ ਇਹਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਕਰਦੀ ਲਗਦੀ ਸੀ, "ਆਹਖੋ, ਵੇਖਿਆ ਈ, ਮੈਂ ਕਿੱਡੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੋਚਿਆਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਜੱਫ਼ੀ ਪਾ ਲਈ। ਤੇ ਉਹਦੀ ਚੁੰਮੀ ਲੈਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੇ ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਲਿਆ, ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੂੰ ਡੇਗਦਿਆਂ-ਡੇਗਦਿਆਂ ਬਚੀ, ਤੇ ਮੇਜ਼ ਦਾ ਉਤਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੇਠਾਂ ਧਕ, ਚੁਲ੍ਹੇ ਵਲ ਭੱਜੀ। ਬੜਾ ਰੌਲਾ ਤੇ ਹਾਸਾ ਪਿਆ। ਫੇਰ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਇਕਦਮ ਉਹ ਭਜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਲਾਂਘੇ ਵਿਚ ਆ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਛੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਜੰਦਰਾ ਲਾ ਦਿਤਾ। {{gap}}"ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਚੁੰਮਿਆ ਸੀ ਤੂੰ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚੁੰਮਦੀ?" ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਬਸ, ਐਵੇਂ ਈ। ਮੇਰਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਬਸ ਹੋਰ ਕੀ!" ਬੁਲ੍ਹ ਟੁਕਦਿਆਂ ਤੇ ਮੱਥਾ ਵਟਦਿਆਂ, ਉਹਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। "ਉਹ ਦਾਦਾ ਏ," ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਹਨੇ<noinclude>{{left|੧੪੨}}</noinclude> 7g2cpm8fd0eq82kblirnng5var9r1hb 250 75509 241488 2026-10-19T00:24:23Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਅਗੇ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਬੂਹੇ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਭੰਨਣ ਲਗ ਪਈ। "ਨੀ ਸ਼ੈਤਾਨੋ, ਬੂਹੇ ਨੂੰ ਜੰਦਰਾ ਕਿਉਂ ਲਾ ਦਿਤਾ ਜੇ?" {{gap}}"ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਓਥੇ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ," ਉਹਦੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਢੁਕਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਉਹਨੇ ਘੂਰੀ ਵੱਟੀ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਹਥ ਕਰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਰ੍ਹਾਂ ਧਕ ਦਿਤਾ। ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਏਡੇ ਸ਼ਾਨਾਂ-ਮੱਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਲਗੀ ਕਿ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਜੁ ਕੁਝ ਉਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਉਹਦੇ ਉਤੇ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈ। ਉਹ ਬੂਹੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪ ਖਿੱਚਣ ਲਗ ਪਿਆ। {{gap}}"ਬੇਲੇਤਸਕੀ! ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹ! ਮਸਖ਼ਰਾ ਨਾ ਬਣ!" {{gap}}ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਫੇਰ ਟੁਣਕਵਾਂ ਖਿੜਿਆ ਹਾਸਾ ਹੱਸੀ। "ਓਹ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਈ?" ਉਹ ਕਹਿਣ ਲਗੀ। {{gap}}"ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਜਿੰਨੀ ਈ ਗੁਸੈਲੀ ਹੈਂ।" {{gap}}"ਹੋਰ ਵਕਤ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਕਰ, ਯੋਰੋਸ਼ਕੇ ਨਾਲ; ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲਗ ਪੈਣਗੀਆਂ!" ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਟੱਕ ਲਾ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਤਕਦਿਆਂ, ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਈ। ਉਹਨੂੰ ਅਹੁੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਕੀ ਕਹੇ। {{gap}}"ਤੇ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਮਿਲਣ ਆਵਾਂ," ਉਹਨੇ ਕਹਿ ਦਿਤਾ। {{gap}}"ਇਹ ਹੋਰ ਗਲ ਹੋਵੇਗੀ," ਸਿਰ ਮਾਰਦਿਆਂ, ਉਹਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਓਸ ਪਲ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਬੂਹਾ ਧਕ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਟੱਪ ਕੇ {{Css image crop |Image = ਕੱਸਾਕ_-_ਲਿਉ_ਤਾਲਸਤਾਏ.pdf |Page = 147 |bSize = 450 |cWidth = 296 |cHeight = 117 |oTop = 266 |oLeft = 62 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> awo78dapc13pfqcadj8xlk4decwc7ig 241489 241488 2026-10-19T00:26:30Z Kaur.gurmel 192 241489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਅਗੇ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਬੂਹੇ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਭੰਨਣ ਲਗ ਪਈ। "ਨੀ ਸ਼ੈਤਾਨੋ, ਬੂਹੇ ਨੂੰ ਜੰਦਰਾ ਕਿਉਂ ਲਾ ਦਿਤਾ ਜੇ?" {{gap}}"ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਓਥੇ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ," ਉਹਦੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਢੁਕਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਉਹਨੇ ਘੂਰੀ ਵੱਟੀ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਹਥ ਕਰ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਰ੍ਹਾਂ ਧਕ ਦਿਤਾ। ਤੇ ਫੇਰ ਉਹ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਏਡੇ ਸ਼ਾਨਾਂ-ਮੱਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਲਗੀ ਕਿ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਜੁ ਕੁਝ ਉਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਉਹਦੇ ਉਤੇ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈ। ਉਹ ਬੂਹੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪ ਖਿੱਚਣ ਲਗ ਪਿਆ। {{gap}}"ਬੇਲੇਤਸਕੀ! ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹ! ਮਸਖ਼ਰਾ ਨਾ ਬਣ!" {{gap}}ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਫੇਰ ਟੁਣਕਵਾਂ ਖਿੜਿਆ ਹਾਸਾ ਹੱਸੀ। "ਓਹ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਈ?" ਉਹ ਕਹਿਣ ਲਗੀ। {{gap}}"ਸਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਜਿੰਨੀ ਈ ਗੁਸੈਲੀ ਹੈਂ।" {{gap}}"ਹੋਰ ਵਕਤ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਕਰ, ਯੋਰੋਸ਼ਕੇ ਨਾਲ; ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਕੁੜੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲਗ ਪੈਣਗੀਆਂ!" ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਟੱਕ ਲਾ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਤਕਦਿਆਂ, ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਈ। ਉਹਨੂੰ ਅਹੁੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਕੀ ਕਹੇ। {{gap}}"ਤੇ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਮਿਲਣ ਆਵਾਂ," ਉਹਨੇ ਕਹਿ ਦਿਤਾ। {{gap}}"ਇਹ ਹੋਰ ਗਲ ਹੋਵੇਗੀ," ਸਿਰ ਮਾਰਦਿਆਂ, ਉਹਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਓਸ ਪਲ ਬੇਲੇਤਸਕੀ ਨੇ ਬੂਹਾ ਧਕ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਟੱਪ ਕੇ {{Css image crop |Image = ਕੱਸਾਕ_-_ਲਿਉ_ਤਾਲਸਤਾਏ.pdf |Page = 147 |bSize = 450 |cWidth = 296 |cHeight = 117 |oTop = 366 |oLeft = 62 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> cri1u6pag8yn3p3t2umocv7p9op3l2b 250 75510 241490 2026-10-19T00:31:15Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਬੂਹੇ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਈ। ਇੰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਦਾ ਪਟ ਓਲੇਨਿਨ ਦੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਵੱਜਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ, ਪਿਆਰ, ਸਵੈ-ਤਿਆਗ ਤੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਠੀਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਬੂਹੇ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਈ। ਇੰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਦਾ ਪਟ ਓਲੇਨਿਨ ਦੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਵੱਜਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ, ਪਿਆਰ, ਸਵੈ-ਤਿਆਗ ਤੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ, ' ਓਲੇਨਿਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕਿਆ, ਤੇ ਏਡੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜਿਸਦੀ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਆਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹਨੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹਦੀ ਪੁੜਪੁੜੀ ਤੇ ਗਲ੍ਹ ਚੁੰਮ ਲਿਆ। ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਬਸ ਉੱਚੀ ਸਾਰੀ ਹੱਸੀ ਤੇ ਬਾਹਰ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਕੋਲ ਭੱਜ ਗਈ। {{gap}}ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਕੰਮ ਤੋਂ ਪਰਤੀ, ਉਸਤੇਨਕਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਝਾੜਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿਤਾ। {{larger|'''ਕਾਂਡ ਛੱਬੀਵਾਂ'''}} {{gap}}“ਹਾਂ,” ਘਰ ਨੂੰ ਟੁਰਦੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਓਲੇਨਿਨ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। “ ਮੈਨੂੰ ਵਾਗਾਂ ਥੋੜੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤੇ ਫਸ ਜਾਂਗਾ ਇਸ ਕੱਸਾਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਆਰ 'ਚ।" ਉਹ ਇਹ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚਦਾ ਸੌਂ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਆਸ ਸੀ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮਨੋਂ ਲਹਿ ਜਾਏਗਾ ਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਰਹੇਗਾ। {{gap}}ਪਰ ਪੁਰਾਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾ ਪਰਤੀ। ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਸੰਬੰਧ ਬਦਲ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਹੜੀ ਕੰਧ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਖ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਢਹਿ ਪਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ, ਓਲੇਨਿਨ ਉਹਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ। {{gap}}ਕਿਰਾਇਆ ਉਗਰਾਣ ਲਈ ਪਰਤਣ ਉਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਜਦੋਂ ਓਲੇਨਿਨ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਤੇ ਸਖ਼ਾਵਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਉਹਨੂੰ ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿਤਾ। ਬੁੱਢੀ ਉਹਨੂੰ ਅਗੋਂ ਨਿੱਘੀ ਹੋ ਮਿਲੀ, ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਲੇਨਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਅਕਸਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਚਿਰਾਕੀ ਰਾਤ ਤਕ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਅਸਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਬਦਲ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ, ਤੇ ਅਠ ਵਜੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਘੁਸਮੁਸਾ ਹੋਣ ਲਗਦਾ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਜਾਂ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਏਨੇ ਅਤੇ ਹਿਲ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ। ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਲਈ ਚੰਗੇ ਪੈਸੇ ਦੇਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਬੋਲਣ-ਬੁਲਾਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵਨਯੂਸ਼ਾ ਉਹਨੂੰ ਉਹਦੀ ਚਾਹ ਦੇ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਚੁਲ੍ਹੇ ਕੋਲ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਬੁੱਢੀ ਉਹਦੇ ਵਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਚਾਹ ਜਾਂ<noinclude></noinclude> rd3amo4kplp6nwgsmv6rn4m7k4mea8o 241491 241490 2026-10-19T00:36:15Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਬੂਹੇ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਈ। ਇੰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਦਾ ਪਟ ਓਲੇਨਿਨ ਦੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਵੱਜਾ। "ਜੁ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ, ਪਿਆਰ, ਸਵੈ-ਤਿਆਗ ਤੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ," ਓਲੇਨਿਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕਿਆ, ਤੇ ਏਡੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜਿਸਦੀ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਆਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹਨੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹਦੀ ਪੁੜਪੁੜੀ ਤੇ ਗਲ੍ਹ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਲਿਆ। ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਬਸ ਉੱਚੀ ਸਾਰੀ ਹੱਸੀ ਤੇ ਬਾਹਰ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਕੋਲ ਭੱਜ ਗਈ। {{gap}}ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਕੰਮ ਤੋਂ ਪਰਤੀ, ਉਸਤੇਨਕਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਝਾੜਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿਤਾ। {{center|{{larger|'''ਕਾਂਡ ਛੱਬੀਵਾਂ'''}}}} {{gap}}"ਹਾਂ," ਘਰ ਨੂੰ ਟੁਰਦੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਓਲੇਨਿਨ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। "ਮੈਨੂੰ ਵਾਗਾਂ ਥੋੜੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤੇ ਫਸ ਜਾਂਗਾ ਇਸ ਕੱਸਾਕ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਆਰ 'ਚ।" ਉਹ ਇਹ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚਦਾ ਸੌਂ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਆਸ ਸੀ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮਨੋਂ ਲਹਿ ਜਾਏਗਾ ਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਰਹੇਗਾ। {{gap}}ਪਰ ਪੁਰਾਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾ ਪਰਤੀ। ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਸੰਬੰਧ ਬਦਲ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਹੜੀ ਕੰਧ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਖ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਢਹਿ ਪਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ, ਓਲੇਨਿਨ ਉਹਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ। {{gap}}ਕਿਰਾਇਆ ਉਗਰਾਣ ਲਈ ਪਰਤਣ ਉਤੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਜਦੋਂ ਓਲੇਨਿਨ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਤੇ ਸਖ਼ਾਵਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਉਹਨੂੰ ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿਤਾ। ਬੁੱਢੀ ਉਹਨੂੰ ਅਗੋਂ ਨਿੱਘੀ ਹੋ ਮਿਲੀ, ਤੇ ਪਾਰਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਓਲੇਨਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਅਕਸਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਚਿਰਾਕੀ ਰਾਤ ਤਕ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਅਸਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਬਦਲ ਚੁਕਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ, ਤੇ ਅਠ ਵਜੇ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਘੁਸਮੁਸਾ ਹੋਣ ਲਗਦਾ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਜਾਂ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਏਨੇ ਅਤੇ ਹਿਲ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ। ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਲਈ ਚੰਗੇ ਪੈਸੇ ਦੇਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਬੋਲਣ-ਬੁਲਾਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵਨਯੂਸ਼ਾ ਉਹਨੂੰ ਉਹਦੀ ਚਾਹ ਦੇ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਚੁਲ੍ਹੇ ਕੋਲ ਨੁੱਕਰ ਵਿਚ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਬੁੱਢੀ ਉਹਦੇ ਵਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦੇਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰੀ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਚਾਹ ਜਾਂ<noinclude>{{left|੧੪੪}}</noinclude> rvyklbhwk17u4rotde56y79dkbltfkg 250 75511 241493 2026-10-19T00:37:58Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "'''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਪੀਂਦੇ ਕਿੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਗਵਾਂਢੀਆਂ ਦੀਆਂ, ਜਾਂ ਰੂਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ : ਓਲੇਨਿਨ ਦਸਦਾ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਪੁੱਛਾਂ ਪੁਛਦੇ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉਹ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਲੈ ਆਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>'''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਪੀਂਦੇ ਕਿੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਗਵਾਂਢੀਆਂ ਦੀਆਂ, ਜਾਂ ਰੂਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ : ਓਲੇਨਿਨ ਦਸਦਾ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਪੁੱਛਾਂ ਪੁਛਦੇ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉਹ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਲੈ ਆਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਕਦੀ ਚੁਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਉਤੇ ਵਾਲੀ ਬੰਨੀ ਉਤੇ, ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਹਨੇਰੀ ਨੁਕਰੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਅੰਦਰ ਵਾੜ, ਕਿਸੇ ਜੰਗਲੀ ਬਕਰੀ ਵਾਂਗ ਸੁੰਗੜੀ ਬੈਠੀ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਗਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਲੈਂਦੀ ਪਰ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮੂੰਹ ਦਿਸਦਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਹਿਲਣ-ਜੁੱਲਣ ਜਾਂ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦੇ ਬੀ ਕੱਢਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦੀ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਨਾਲ ਸੁਣਦੀ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉਹ ਸੋਚਦਾ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਹਦੇ ਉਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕ ਪੈਣ ਉਤੇ, ਉਹ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਚੁਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਵਲ ਨੀਝ ਲਾ ਵੇਖਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ। ਫੇਰ ਉਹ ਇਕਦਮ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦੀ, ਤੇ ਓਲੇਨਿਨ ਬੁੱਢੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਗਲ-ਬਾਤ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਣ ਦਾ ਪੰਜ ਪਾਂਦਾ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਉਹਦੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੇ ਉਹਦੇ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਹੋਣ ਦੀ ਹਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਤੇ ਕੰਨ ਲਾਈ ਰਖਦਾ, ਉਡੀਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਉਹਦੇ ਵਲ ਫੇਰ ਵੇਖੇ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਚਮਕੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਂ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕਲੇ ਇੱਕਠੇ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਸ਼ਰਮਾਕਲ ਤੇ ਖਰ੍ਹਵੀ ਹੁੰਦੀ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉਹ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦੇ ਘਰ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਦਰ ਆ ਨਿਕਲਦਾ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਉਹਦੀ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਅਡੋਲ ਚਾਪ ਸੁਣੀਂਦੀ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਬੂਹੇ ਵਿਚ ਉਹਦੀ ਨੀਲੀ ਸੂਤੀ ਕਮੀਜ਼ ਦੀ ਝਲਕ ਪੈਂਦੀ। ਫੇਰ ਉਹ ਝੁੱਗੀ ਦੇ ਅਧ-ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਜਾਂਦੀ, ਉਹਨੂੰ ਉਹ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ, ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕ ਇਕ ਮਸਾਂ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਮਿਹਰ-ਭਰੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਟਿਮਕਾਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸਹਿਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਗਦਾ। {{gap}}ਉਹ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਨਾ ਕੁਝ ਮੰਗਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹਦੇ ਲਈ ਉਹਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਹੁਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। {{gap}}ਓਲੇਨਿਨ ਕੱਸਾਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਏਡੀ ਪੂਰਨ ਹਦ ਤਕ ਰਚ ਚੁਕਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦਾ ਬੀਤਾ ਉਹਨੂੰ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਓਪਰਾ ਲੱਗਣ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਭਵਿਖ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਭਵਿਖ ਦਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ ਉਕਾ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਘਰੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਉਹਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਤਖ ਹੀ ਦੁਖ ਵੇਖ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਇਕ ਗੁਆਚ- ਗਏ ਮਨੁਖ ਹੋ ਜਾਣ ਉਤੇ ਹੁੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਓਲੇਨਿਨ, ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਚ-ਗਏ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਰਹਿ-ਸਹਿ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ<noinclude>{{left|੧੪੫}}</noinclude> 6i67zq0dzvzlommbmzxuka0tl2y90cl 241494 241493 2026-10-19T00:42:21Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>'''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਪੀਂਦੇ ਕੱਸਾਕਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ, ਗਵਾਂਢੀਆਂ ਦੀਆਂ, ਜਾਂ ਰੂਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ: ਓਲੇਨਿਨ ਦਸਦਾ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਪੁੱਛਾਂ ਪੁਛਦੇ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉਹ ਕੋਈ ਕਿਤਾਬ ਲੈ ਆਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਕਦੀ ਚੁਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਉਤੇ ਵਾਲੀ ਬੰਨੀ ਉਤੇ, ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਹਨੇਰੀ ਨੁਕਰੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਅੰਦਰ ਵਾੜ, ਕਿਸੇ ਜੰਗਲੀ ਬਕਰੀ ਵਾਂਗ ਸੁੰਗੜੀ ਬੈਠੀ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਗਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਲੈਂਦੀ ਪਰ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮੂੰਹ ਦਿਸਦਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਹਿਲਣ-ਜੁੱਲਣ ਜਾਂ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦੇ ਬੀ ਕੱਢਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦੀ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਨਾਲ ਸੁਣਦੀ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉਹ ਸੋਚਦਾ, ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਹਦੇ ਉਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕ ਪੈਣ ਉਤੇ, ਉਹ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਚੁਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਉਹਦੇ ਵਲ ਨੀਝ ਲਾ ਵੇਖਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ। ਫੇਰ ਉਹ ਇਕਦਮ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦੀ, ਤੇ ਓਲੇਨਿਨ ਬੁੱਢੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਗਲ-ਬਾਤ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਣ ਦਾ ਪਜ ਪਾਂਦਾ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਉਹਦੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੇ ਉਹਦੇ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਹੋਣ ਦੀ ਹਰ ਆਵਾਜ਼ ਉਤੇ ਕੰਨ ਲਾਈ ਰਖਦਾ, ਉਡੀਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਉਹਦੇ ਵਲ ਫੇਰ ਵੇਖੇ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਚਮਕੀ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਂ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕਲੇ ਇੱਕਠੇ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਸ਼ਰਮਾਕਲ ਤੇ ਖਰ੍ਹਵੀ ਹੁੰਦੀ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉਹ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦੇ ਘਰ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਦਰ ਆ ਨਿਕਲਦਾ। ਚਾਣਚਕ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਉਹਦੀ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਅਡੋਲ ਚਾਪ ਸੁਣੀਂਦੀ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਬੂਹੇ ਵਿਚ ਉਹਦੀ ਨੀਲੀ ਸੂਤੀ ਕਮੀਜ਼ ਦੀ ਝਲਕ ਪੈਂਦੀ। ਫੇਰ ਉਹ ਝੁੱਗੀ ਦੇ ਅਧ-ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਜਾਂਦੀ, ਉਹਨੂੰ ਉਹ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ, ਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਹਦੇ ਵਲ ਤਕ ਇਕ ਮਸਾਂ ਹੀ ਦਿਸਦੀ ਮਿਹਰ-ਭਰੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਟਿਮਕਾਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸਹਿਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਗਦਾ। {{gap}}ਉਹ ਉਹਦੇ ਤੋਂ ਨਾ ਕੁਝ ਮੰਗਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹਦੇ ਲਈ ਉਹਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਹੁਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। {{gap}}ਓਲੇਨਿਨ ਕੱਸਾਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਏਡੀ ਪੂਰਨ ਹਦ ਤਕ ਰਚ ਚੁਕਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਦਾ ਬੀਤਾ ਉਹਨੂੰ ਅਸਲੋਂ ਹੀ ਓਪਰਾ ਲੱਗਣ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਭਵਿਖ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਭਵਿਖ ਦਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਵਿਚ ਉਹਨੂੰ ਉਕਾ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਘਰੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਉਹਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਤਖ ਹੀ ਦੁਖ ਵੇਖ ਗੁੱਸਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਇਕ ਗੁਆਚ-ਗਏ ਮਨੁਖ ਹੋ ਜਾਣ ਉਤੇ ਹੁੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਓਲੇਨਿਨ, ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਚ-ਗਏ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਰਹਿ-ਸਹਿ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ<noinclude>{{left|੧੪੫}}</noinclude> b25tbrdkpr3x9kefriduuicdnd8rz92 250 75512 241495 2026-10-19T00:47:36Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਰਹਿ-ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਪੱਕ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਤੋੜ ਲੈਣ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਏਡੀ ਕੱਲੀ-ਕਾਰੀ ਤੇ ਮੌਲਕ ਢੰਗ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਣ ਲਗ ਪੈਣ ਉਤੇ ਕਦੀ ਵੀ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੋ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਰਹਿ-ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਪੱਕ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਤੋੜ ਲੈਣ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਏਡੀ ਕੱਲੀ-ਕਾਰੀ ਤੇ ਮੌਲਕ ਢੰਗ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਣ ਲਗ ਪੈਣ ਉਤੇ ਕਦੀ ਵੀ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਲਗਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਉਤੇ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਠਹਿਰਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਏਥੋਂ, ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਦੇ ਪਰ ਹੇਠੋਂ, ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉਤੇ ਆਪਣੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚੋਂ, ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਓਦੋਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਜਾਂ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ, ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਝੂਠਾ ਹੋਣਾ ਦਿਸਦਾ। ਉਹਦੇ ਝੂਠੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਪਹਿਲੋਂ ਵੀ ਰੋਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਅਕਹਿ ਹਦ ਤਕ ਕਮੀਨੀ ਤੇ ਬੇ-ਥਵੀ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਏਥੇ ਉਹ ਨਿਤ ਬਹੁਤਿਉਂ ਬਹੁਤਾ ਆਜ਼ਾਦ ਤੇ ਨਿਤ੍ਰ ਬਹੁਤਿਉਂ ਬਹੁਤਾ ਮਨੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਕਲਪਣਾ ਦੇ ਚਿਤਰੇ ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਨਾਲੋਂ ਉਕਾ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਜਿਹਾ, ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤਾਂ ਜਿਹਾ, ਜਿਹੜੇ ਉਹਨੇ ਸੁਣੇ ਤੇ ਪੜ੍ਹ ਸਨ, ਉਹਨੂੰ ਉਕਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਭਾ। {{gap}}"ਇਹਦਾ ਉਹਨਾਂ ਕਾਕੇਸ਼ੀਆਈ ਚੋਗਿਆਂ, ਦੰਦੀਆਂ, ਅਲਾਮਤ-ਬੇਕਾਂ, ਸੂਰਮਿਆਂ ਤੇ ਉੱਪਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ," ਉਹ ਸੋਚਦਾ। "ਲੋਕੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਉਹ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਮ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਖਾਂਦੇ-ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਮਨਾਂਦੇ ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮਨਾਹੀਆਂ ਤੋਂ, ਬਿਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੁਦਰਤ ਧੁੱਪ ਤੇ ਘਾਹ ਉਤੇ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਰੁਖ ਉਤੇ ਲਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ ..." ਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਲੋਕ, ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ, ਸੁਹਣੇ, ਤਕੜੇ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਡੁੱਲੇ ਲਗਦੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤੇ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੁੰਦਾ। ਅਕਸਰ ਉਹਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਛਡ ਦੇਵੇ, ਆਪਣਾ ਕੱਸਾਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਅੰਦਰਾਜ ਕਰਾ ਲਵੇ, ਮੁਕਾਨ ਤੇ ਮਾਲ-ਡੰਗਰ ਖਰੀਦ ਲਵੇ, ਕਿਸੇ ਕੱਸਾਕ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲਵੇ ( ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਜਿਹਨੂੰ ਉਹ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ), ਤੇ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਣ ਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਕਿੱਸਾਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਉਤੇ ਜਾਵੇ। "ਮੈਂ ਇੰਜ ਕਦੀ ਕਰਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਮੈਂ ਉਡੀਕ ਕਾਹਦੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?" ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁਛਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਕਸਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰਦਾ: "ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕੁਝ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨੂੰ ਮੈਂ ਮੁਨਾਸਬ ਤੇ ਠੀਕ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ? ਕੀ ਆਮ ਕੱਸਾਕ ਹੋਣ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਦੇਣ, ਸਗੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ, ਦੀ ਚਾਹ<noinclude>{{left|੧੪੬}}</noinclude> jc999abtpx7aeu12idhqzk0l0ez5jop 241496 241495 2026-10-19T00:49:01Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਰਹਿ-ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਪੱਕ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਤੋੜ ਲੈਣ ਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਏਡੀ ਕੱਲੀ-ਕਾਰੀ ਤੇ ਮੌਲਕ ਢੰਗ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਿਤਾਣ ਲਗ ਪੈਣ ਉਤੇ ਕਦੀ ਵੀ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਲਗਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਉਤੇ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਠਹਿਰਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਏਥੋਂ, ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਦੇ ਪਰ ਹੇਠੋਂ, ਜੰਗਲ ਵਿਚੋਂ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉਤੇ ਆਪਣੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚੋਂ, ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਓਦੋਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਜਾਂ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ, ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਝੂਠਾ ਹੋਣਾ ਦਿਸਦਾ। ਉਹਦੇ ਝੂਠੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਪਹਿਲੋਂ ਵੀ ਰੋਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਅਕਹਿ ਹਦ ਤਕ ਕਮੀਨੀ ਤੇ ਬੇ-ਥਵੀ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਏਥੇ ਉਹ ਨਿਤ ਬਹੁਤਿਉਂ ਬਹੁਤਾ ਆਜ਼ਾਦ ਤੇ ਨਿਤ੍ਰ ਬਹੁਤਿਉਂ ਬਹੁਤਾ ਮਨੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਕਲਪਣਾ ਦੇ ਚਿਤਰੇ ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਨਾਲੋਂ ਉਕਾ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਜਿਹਾ, ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤਾਂ ਜਿਹਾ, ਜਿਹੜੇ ਉਹਨੇ ਸੁਣੇ ਤੇ ਪੜ੍ਹ ਸਨ, ਉਹਨੂੰ ਉਕਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਭਾ। {{gap}}"ਇਹਦਾ ਉਹਨਾਂ ਕਾਕੇਸ਼ੀਆਈ ਚੋਗਿਆਂ, ਦੰਦੀਆਂ, ਅਲਾਮਤ-ਬੇਕਾਂ, ਸੂਰਮਿਆਂ ਤੇ ਉੱਪਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ," ਉਹ ਸੋਚਦਾ। "ਲੋਕੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਉਹ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਮ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਖਾਂਦੇ-ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਮਨਾਂਦੇ ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਮਨਾਹੀਆਂ ਤੋਂ, ਬਿਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੁਦਰਤ ਧੁੱਪ ਤੇ ਘਾਹ ਉਤੇ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਰੁਖ ਉਤੇ ਲਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ ..." ਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਲੋਕ, ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ, ਸੁਹਣੇ, ਤਕੜੇ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ-ਡੁੱਲੇ ਲਗਦੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤੇ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੁੰਦਾ। ਅਕਸਰ ਉਹਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਛਡ ਦੇਵੇ, ਆਪਣਾ ਕੱਸਾਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਅੰਦਰਾਜ ਕਰਾ ਲਵੇ, ਮੁਕਾਨ ਤੇ ਮਾਲ-ਡੰਗਰ ਖਰੀਦ ਲਵੇ, ਕਿਸੇ ਕੱਸਾਕ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਲਵੇ (ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਜਿਹਨੂੰ ਉਹ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਦੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ), ਤੇ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਣ ਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਕਿੱਸਾਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਉਤੇ ਜਾਵੇ। "ਮੈਂ ਇੰਜ ਕਦੀ ਕਰਦਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਮੈਂ ਉਡੀਕ ਕਾਹਦੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?" ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁਛਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਕਸਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰਦਾ: "ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕੁਝ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨੂੰ ਮੈਂ ਮੁਨਾਸਬ ਤੇ ਠੀਕ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ? ਕੀ ਆਮ ਕੱਸਾਕ ਹੋਣ, ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਦੇਣ, ਸਗੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ, ਦੀ ਚਾਹ<noinclude>{{left|੧੪੬}}</noinclude> f2wreg8cayd7mbgpp5ekz56ffolcg3n 250 75513 241497 2026-10-19T00:52:34Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤੀ ਬੇ-ਥਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਰਾਜ-ਮੰਤਰੀ, ਕਰਨਲ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ? ' ਪਰ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਉਡੀਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤੀ ਬੇ-ਥਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਰਾਜ-ਮੰਤਰੀ, ਕਰਨਲ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ? ' ਪਰ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਉਡੀਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਨਿੰਮ੍ਹੀ- ਨਿੰਮ੍ਹੀ ਸੋਝੀ ਨੇ ਰੋਕ ਰਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਤੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਵਾਂਗ ਉਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂ ਜੁ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਉਹਦਾ ਹੋਰ ਅਨੁਭਵ ਸੀ -- ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਿਆਲ ਨੇ ਰੋਕ ਰਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਸਵੈ-ਤਿਆਗ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਹਨੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ-ਆਪ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਉਹ ਨਾ ਲੱਭੇ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉਹਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਹ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਲਭਿਆ ਨੁਸਖ਼ਾ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਬਲ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਇਕ ਕਰ ਸਕੇ, ਪਰ ਫੇਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਮਝਾ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਸਵੈ-ਤਿਆਗ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਇਸ ਆਧਾਰ ਉਤੋਂ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁਖਾਂ ਉਤੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਤੇ ਅਮਨ-ਚੈਨ ਤੇ ਮਾਨ ਨਾਲ ਝਾਤ ਮਾਰਦਾ। {{center|{{larger|'''ਕਾਂਡ ਸਤਾਈਵਾਂ'''}}}} {{gap}}ਅੰਗੂਰ ਇੱਕਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੁਕਾਸ਼ਕਾ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। ਘੋੜੇ ਚੜ੍ਹ {{gap}}ਕਿਉਂ ? ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ?' ਉਹਨੂੰ ਚਹਿਕ ਕੇ ਮਿਲਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ। {{gap}}"ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਮੈਂ ਦਰਿਆਉਂ ਪਾਰ ਵਟਾ ਲਿਐ। ਇਹ ਹੋਇਆ ਨਾ ਘੋੜਾ ! ਲੋਵ<ref>ਲੋਵ ਦਾ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ਾਰਮ ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਾਰਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ - ਸੰ :</ref> ਫ਼ਾਰਮ ਤੋਂ ਕਾਬਾਰਦਾ ਘੋੜਾ। ਮੈਨੂੰ ਪਤੈ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ।" {{gap}}ਉਹਨਾਂ ਘੋੜੇ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਹਾਤੇ ਵਿਚ ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ ਘੁਮਾਇਆ। ਘੋੜਾ ਸੂਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਖ਼ਾਸ ਹੀ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਪਿੰਡੇ ਦਾ ਲੰਮਾ ਤੇ ਚੌੜਾ, ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਜੱਤ, ਮੋਟੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪੂਛਲ, ਕੂਲੀ ਸੁਹਣੀ ਅੱਯਾਲ ਤੇ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਨਸਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕਲਗੀ ਵਾਲਾ, ਸੁਰੰਗ ਸੀ। ਉਹ ਏਡਾ ਪਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ<noinclude>{{right|੧੪੭}}</noinclude> cspbdk4espe1fzdavzaukd31ewqa166 241498 241497 2026-10-19T00:55:01Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤੀ ਬੇ-ਥਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਰਾਜ-ਮੰਤਰੀ, ਕਰਨਲ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨਾਲੋਂ?" ਪਰ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਉਡੀਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਨਿੰਮ੍ਹੀ- ਨਿੰਮ੍ਹੀ ਸੋਝੀ ਨੇ ਰੋਕ ਰਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਤੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਵਾਂਗ ਉਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂ ਜੁ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਉਹਦਾ ਹੋਰ ਅਨੁਭਵ ਸੀ -- ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਿਆਲ ਨੇ ਰੋਕ ਰਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਸਵੈ-ਤਿਆਗ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਹਨੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ-ਆਪ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਉਹ ਨਾ ਲੱਭੇ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉਹਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਹ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਲਭਿਆ ਨੁਸਖ਼ਾ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਬਲ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਇਕ ਕਰ ਸਕੇ, ਪਰ ਫੇਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਮਝਾ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਸਵੈ-ਤਿਆਗ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਇਸ ਆਧਾਰ ਉਤੋਂ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁਖਾਂ ਉਤੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਤੇ ਅਮਨ-ਚੈਨ ਤੇ ਮਾਨ ਨਾਲ ਝਾਤ ਮਾਰਦਾ। {{center|{{larger|'''ਕਾਂਡ ਸਤਾਈਵਾਂ'''}}}} {{gap}}ਅੰਗੂਰ ਇੱਕਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੁਕਾਸ਼ਕਾ ਘੋੜੇ ਚੜ੍ਹ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। {{gap}}"ਕਿਉਂ ? ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" ਉਹਨੂੰ ਚਹਿਕ ਕੇ ਮਿਲਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ। {{gap}}"ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਮੈਂ ਦਰਿਆਉਂ ਪਾਰ ਵਟਾ ਲਿਐ। ਇਹ ਹੋਇਆ ਨਾ ਘੋੜਾ ! ਲੋਵ<ref>ਲੋਵ ਦਾ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ਾਰਮ ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਾਰਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ - ਸੰ :</ref> ਫ਼ਾਰਮ ਤੋਂ ਕਾਬਾਰਦਾ ਘੋੜਾ। ਮੈਨੂੰ ਪਤੈ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ।" {{gap}}ਉਹਨਾਂ ਘੋੜੇ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਹਾਤੇ ਵਿਚ ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ ਘੁਮਾਇਆ। ਘੋੜਾ ਸੂਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਖ਼ਾਸ ਹੀ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਪਿੰਡੇ ਦਾ ਲੰਮਾ ਤੇ ਚੌੜਾ, ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਜੱਤ, ਮੋਟੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪੂਛਲ, ਕੂਲੀ ਸੁਹਣੀ ਅੱਯਾਲ ਤੇ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਨਸਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕਲਗੀ ਵਾਲਾ, ਸੁਰੰਗ ਸੀ। ਉਹ ਏਡਾ ਪਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ<noinclude>{{right|੧੪੭}}</noinclude> tdibl4vqzz8uyjntqnpf2u1nkwl79cf 241499 241498 2026-10-19T00:55:44Z Kaur.gurmel 192 241499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤੀ ਬੇ-ਥਵੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਰਾਜ-ਮੰਤਰੀ, ਕਰਨਲ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਨਾਲੋਂ?" ਪਰ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਉਡੀਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਨਿੰਮ੍ਹੀ- ਨਿੰਮ੍ਹੀ ਸੋਝੀ ਨੇ ਰੋਕ ਰਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਤੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਵਾਂਗ ਉਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂ ਜੁ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਉਹਦਾ ਹੋਰ ਅਨੁਭਵ ਸੀ -- ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਿਆਲ ਨੇ ਰੋਕ ਰਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਸਵੈ-ਤਿਆਗ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਹਨੇ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਰਿਹਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣਾ-ਆਪ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਉਹ ਨਾ ਲੱਭੇ। ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉਹਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਹ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਲਭਿਆ ਨੁਸਖ਼ਾ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਬਲ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਚਾਚੇ ਯੇਰੋਸ਼ਕੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਇਕ ਕਰ ਸਕੇ, ਪਰ ਫੇਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਮਝਾ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਸੁਚੇਤ ਸਵੈ-ਤਿਆਗ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਇਸ ਆਧਾਰ ਉਤੋਂ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਮਨੁਖਾਂ ਉਤੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਉਤੇ ਅਮਨ-ਚੈਨ ਤੇ ਮਾਨ ਨਾਲ ਝਾਤ ਮਾਰਦਾ। {{center|{{larger|'''ਕਾਂਡ ਸਤਾਈਵਾਂ'''}}}} {{gap}}ਅੰਗੂਰ ਇੱਕਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੁਕਾਸ਼ਕਾ ਘੋੜੇ ਚੜ੍ਹ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ। {{gap}}"ਕਿਉਂ ? ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" ਉਹਨੂੰ ਚਹਿਕ ਕੇ ਮਿਲਦਿਆਂ, ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ। {{gap}}"ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਮੈਂ ਦਰਿਆਉਂ ਪਾਰ ਵਟਾ ਲਿਐ। ਇਹ ਹੋਇਆ ਨਾ ਘੋੜਾ ! ਲੋਵ<ref>ਲੋਵ ਦਾ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਫ਼ਾਰਮ ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਾਰਮ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ - ਸੰ :</ref> ਫ਼ਾਰਮ ਤੋਂ ਕਾਬਾਰਦਾ ਘੋੜਾ। ਮੈਨੂੰ ਪਤੈ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ।" {{gap}}ਉਹਨਾਂ ਘੋੜੇ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਹਾਤੇ ਵਿਚ ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ ਘੁਮਾਇਆ। ਘੋੜਾ ਸੂਚੀ ਮੁਚੀ ਹੀ ਖ਼ਾਸ ਹੀ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਪਿੰਡੇ ਦਾ ਲੰਮਾ ਤੇ ਚੌੜਾ, ਲਿਸ਼ਕਦੀ ਜੱਤ, ਮੋਟੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪੂਛਲ, ਕੂਲੀ ਸੁਹਣੀ ਅੱਯਾਲ ਤੇ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਨਸਲ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕਲਗੀ ਵਾਲਾ, ਸੁਰੰਗ ਸੀ। ਉਹ ਏਡਾ ਪਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ<noinclude>{{right|੧੪੭}}</noinclude> 63niqcn6o2jnapym8k38v67rrs3utj8 250 75514 241500 2026-10-19T01:09:52Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਨੇ ਆਖਿਆ, ਬੰਦਾ "ਉਹਦੀ ਪਿਠ ਉਤੇ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ।" ਉਹਦੇ ਖੁਰ, ਅੱਖਾਂ, ਦੰਦ ਏਡੇ ਸੁਹਣੇ ਸਨ ਤੇ ਏਡੀ ਤਿੱਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲੀਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿੰਨੀ ਅਸਲੋਂ ਸੁੱਚੀ ਨਸਲ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਓਲੇਨਿਨ ਘੋੜੇ ਦੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਨੇ ਆਖਿਆ, ਬੰਦਾ "ਉਹਦੀ ਪਿਠ ਉਤੇ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ।" ਉਹਦੇ ਖੁਰ, ਅੱਖਾਂ, ਦੰਦ ਏਡੇ ਸੁਹਣੇ ਸਨ ਤੇ ਏਡੀ ਤਿੱਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲੀਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿੰਨੀ ਅਸਲੋਂ ਸੁੱਚੀ ਨਸਲ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਓਲੇਨਿਨ ਘੋੜੇ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ; ਉਹਨੂੰ ਅਜੇ ਤਕ ਏਡਾ ਸੁਹਣਾ ਘੋੜਾ ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਿਆ। {{gap}}"ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਕਿਵੇਂ ਏਂ!" ਉਹਦੀ ਧੌਣ ਉਤੇ ਥਾਪੜਾ ਦੇਂਦਿਆਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਚਾਲ ਵੇਖੋ ਸੂ! ਤੇ ਕੋਈ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਏ - ਬਸ, ਮਾਲਕ ਵਲ ਭੱਜਾ ਆਉਂਦੈ।" {{gap}}"ਵੱਟੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਚੋਖਾ ਕੁਝ ਪਾਣਾ ਪਿਆ ਸੀ ਤੈਨੂੰ?" ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ," ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਲੁਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। "ਮੈਂ ਇਕ ਕੁਨਾਕ ਕੂਨਾਕ ਤੋਂ ਲਿਐ।" {{gap}}"ਕਮਾਲ ਹੱਦ ਤਕ ਸੁਹਣਾ ਘੋੜਾ ਹੈ! ਇਹਦਾ ਕੀ ਲਵੇਂਗਾ?" ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਡੇਢ ਸੌ ਰੂਬਲ ਮਿਲਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ," ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਚਹਿਕ ਕੇ ਆਖਿਆ। "ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੰਗ ਲਵੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਮੈਂ ਕਾਠੀ ਲਾਹ ਲਾਂਗਾ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਿਰਫ਼ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕੋਈ ਘੋੜਾ ਦੇ ਦਿਓ।" {{gap}}"ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਗੱਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।" {{gap}}"ਚੰਗਾ, ਫੇਰ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਲਿਆਇਆਂ," ਆਪਣੀ ਪੇਟੀ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਲਮਕਦੇ ਦੋ ਖੰਜਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਖੰਜਰ ਫੜਦਿਆਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਦਰਿਆ ਪਾਰੋਂ ਲਿਆਂਦੈ ਮੈਂ।" {{gap}}"ਸ਼ੁਕਰੀਆ।" {{gap}}"ਤੇ ਮਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪ ਕੁਝ ਅੰਗੂਰ ਲਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਇਦਾ ਕੀਤੈ।" {{gap}}"ਇਹਦੀ ਉਕਾ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਸਾਡਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਵੇਖ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖੰਜਰ ਲਈ ਕੋਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਗਾ!" {{gap}}"ਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਕੂਨਾਕ ਹਾਂ! ਐਨ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਗੀਰੇਈ-ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਏ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, "ਜੁ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਈਂ, ਚੁਕ ਲੈ!" ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਚੁਕ ਲਈ। ਸਾਡਾ ਰਿਵਾਜ ਏ।" {{gap}}ਉਹ ਝੁੱਗੀ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਪੀਤੀ-ਪਿਆਈ।<noinclude>{{left|੧੪੮}}</noinclude> 4qva73qnmxews4stdqwomgfz9w7vcjv 241502 241500 2026-10-19T01:34:56Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>ਨੇ ਆਖਿਆ, ਬੰਦਾ "ਉਹਦੀ ਪਿਠ ਉਤੇ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ।" ਉਹਦੇ ਖੁਰ, ਅੱਖਾਂ, ਦੰਦ ਏਡੇ ਸੁਹਣੇ ਸਨ ਤੇ ਏਡੀ ਤਿੱਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲੀਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿੰਨੀ ਅਸਲੋਂ ਸੁੱਚੀ ਨਸਲ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਓਲੇਨਿਨ ਘੋੜੇ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ; ਉਹਨੂੰ ਅਜੇ ਤਕ ਏਡਾ ਸੁਹਣਾ ਘੋੜਾ ਕਾਕੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਿਆ। {{gap}}"ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਕਿਵੇਂ ਏਂ!" ਉਹਦੀ ਧੌਣ ਉਤੇ ਥਾਪੜਾ ਦੇਂਦਿਆਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਚਾਲ ਵੇਖੋ ਸੂ! ਤੇ ਕੋਈ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਏ - ਬਸ, ਮਾਲਕ ਵਲ ਭੱਜਾ ਆਉਂਦੈ।" {{gap}}"ਵੱਟੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਚੋਖਾ ਕੁਝ ਪਾਣਾ ਪਿਆ ਸੀ ਤੈਨੂੰ?" ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਗਿਣੇ ਨਹੀਂ ਸਨ," ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਲੁਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। "ਮੈਂ ਇਕ ਕੂਨਾਕ ਤੋਂ ਲਿਐ।" {{gap}}"ਕਮਾਲ ਹੱਦ ਤਕ ਸੁਹਣਾ ਘੋੜਾ ਹੈ! ਇਹਦਾ ਕੀ ਲਵੇਂਗਾ?" ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਮੈਨੂੰ ਡੇਢ ਸੌ ਰੂਬਲ ਮਿਲਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ," ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਚਹਿਕ ਕੇ ਆਖਿਆ। "ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੰਗ ਲਵੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਮੈਂ ਕਾਠੀ ਲਾਹ ਲਾਂਗਾ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਿਰਫ਼ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕੋਈ ਘੋੜਾ ਦੇ ਦਿਓ।" {{gap}}"ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਗੱਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।" {{gap}}"ਚੰਗਾ, ਫੇਰ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਇਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਲਿਆਇਆਂ," ਆਪਣੀ ਪੇਟੀ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਤੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲੋਂ ਲਮਕਦੇ ਦੋ ਖੰਜਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਖੰਜਰ ਫੜਦਿਆਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਦਰਿਆ ਪਾਰੋਂ ਲਿਆਂਦੈ ਮੈਂ।" {{gap}}"ਸ਼ੁਕਰੀਆ।" {{gap}}"ਤੇ ਮਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪ ਕੁਝ ਅੰਗੂਰ ਲਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਇਦਾ ਕੀਤੈ।" {{gap}}"ਇਹਦੀ ਉਕਾ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਸਾਡਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਵੇਖ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖੰਜਰ ਲਈ ਕੋਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਗਾ!" {{gap}}"ਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਕੂਨਾਕ ਹਾਂ! ਐਨ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਗੀਰੇਈ-ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਏ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, "ਜੁ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਈਂ, ਚੁਕ ਲੈ!" ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਚੁਕ ਲਈ। ਸਾਡਾ ਰਿਵਾਜ ਏ।" {{gap}}ਉਹ ਝੁੱਗੀ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਪੀਤੀ-ਪਿਆਈ।<noinclude>{{left|੧੪੮}}</noinclude> e6zl9svlx4r7lx0uds1zmypp1ewk2g9 250 75515 241503 2026-10-19T01:49:04Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}"ਕੁਝ ਚਿਰ ਠਹਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਏਥੇ ?"ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}“ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖਣ ਆਇਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਚੌਕੀ ਤੋਂ ਤੇਰੇਕੋਂ ਅਗਾਂਹ ਇਕ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਭੇਜ ਰਹੇ ਨੇ। ਰਾਤੀਂ,ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ, ਨਜ਼ਾਰਕੇ, ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾਂ।" {{gap}}"ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਦੋਂ ਹੋਣਾ ਹੈ ?" {{gap}}“ਮੈਂ ਮੰਗਣੇ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਫੇਰ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਪਰਤ ਜਾਵਾਂਗਾ,” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਬੇ-ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਕੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਉਕਾ ਮਿਲੇਗਾ ਹੀ ਨਹੀਂ?" {{gap}}"ਬਸ ਏਨਾ ਈ- ਉਹਦੇ ਵਲ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਏ ? ਜੇ ਕਦੀ ਮੁਹਿੰਮ 'ਤੇ ਆਓ, ਸਾਡੀ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ, ‘ਚੌੜੇ', ਦਾ ਪਤਾ ਪੁਛਣਾ। ਓਥੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਮਾਰ ਈ ਨਹੀਂ ! ਮੈਂ ਦੋ ਮਾਰੇ ਨੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ ਮੈਂ।” {{gap}}‘ਚੰਗਾ, ਅਲਵਿਦਾ। ਯਸੂਹ ਰਾਖਾ ਹੋਈ। " ਲੂਕਾਸ਼ਕਾਂ ਘੋੜੇ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਇਆਂ ਬਿਨਾਂ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ ਫੇਰਦਾ ਸੜਕ ਉਤੇ ਨਿਕਲ ਆਇਆ, ਜਿਥੇ ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਉਹਦੀ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। " ਗਲ ਸੁਣ, ਏਧਰੋਂ ਨਾ ਹੋ ਚਲੀਏ, ' ਯਾਮਕਾ ਦੇ ਘਰ ਵਲ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸੈਣਿਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। " "ਚੰਗਾ, ” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। “ ਇਹ ਲੈ, ਮੇਰਾ ਘੋੜਾ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ, ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਉਹਨੂੰ ਕੁਝ ਘਾਹ ਪਾ ਦਈਂ। ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਪਵਾਂਗਾ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ! " “ਕੈਡਿਟ ਨੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਤੈਨੂੰ ? '' - 'ਮੈਂ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਹਦਾ ਦਿੱਤਾ ਖੰਜਰ ਦੇ ਕੇ ਦੇ ਦਿਤੈ . ਉਹ ਘੋੜਾ ਮੰਗਣ ਲਗਾ ਸੀ, ' ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਉਤਰਦਿਆਂ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਦੇ ਹਥ ਦੇਂਦਿਆਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਇਹਾਤੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਅਸਲੋਂ ਓਲੇਨਿਨ ਦੀ ਬਾਰੀ ਕੋਲੋਂ, ਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਦੀ ਬਾਰੀ ਕੋਲ ਆ ਖਲੋਤਾ। ਚੰਗਾ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਕਮੀਜ਼ ਹੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਸੌਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਵਾਲ ਵਾਹ ਰਹੀ ਸੀ। “ਮੈਂ ਵਾਂ, ' ਕੱਸਾਕਂ ਨੇ ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕੀਤੀ। ਮਾਰਯਾਨਕ ਦੀ ਤਕਣੀ ਅਸਲੋਂ ਬੇ-ਪਰਵਾਹ ਲਗਦੀ ਸੀ ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਇਕਦਮ ਹੀ ਚਮਕ ਪਿਆ। ਉਹਨੇ ਬਾਰੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਉੜੀ। ਉਹ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ੧੪੯<noinclude></noinclude> lxhbyn1ig2s32z0os0ykf23yjhxsmy1 241504 241503 2026-10-19T01:56:06Z Kaur.gurmel 192 241504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}"ਕੁਝ ਚਿਰ ਠਹਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਏਥੇ ?"ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}“ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖਣ ਆਇਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਚੌਕੀ ਤੋਂ ਤੇਰੇਕੋਂ ਅਗਾਂਹ ਇਕ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਭੇਜ ਰਹੇ ਨੇ। ਰਾਤੀਂ,ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ, ਨਜ਼ਾਰਕੇ, ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾਂ।" {{gap}}"ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਦੋਂ ਹੋਣਾ ਹੈ ?" {{gap}}“ਮੈਂ ਮੰਗਣੇ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਫੇਰ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਪਰਤ ਜਾਵਾਂਗਾ,” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਬੇ-ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਕੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਉਕਾ ਮਿਲੇਗਾ ਹੀ ਨਹੀਂ?" {{gap}}"ਬਸ ਏਨਾ ਈ- ਉਹਦੇ ਵਲ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਏ ? ਜੇ ਕਦੀ ਮੁਹਿੰਮ 'ਤੇ ਆਓ, ਸਾਡੀ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ, ‘ਚੌੜੇ', ਦਾ ਪਤਾ ਪੁਛਣਾ। ਓਥੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਮਾਰ ਈ ਨਹੀਂ ! ਮੈਂ ਦੋ ਮਾਰੇ ਨੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ ਮੈਂ।” {{gap}}‘ਚੰਗਾ, ਅਲਵਿਦਾ। ਯਸੂਹ ਰਾਖਾ ਹੋਈ।" {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕਾਂ ਘੋੜੇ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਇਆਂ ਬਿਨਾਂ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ ਫੇਰਦਾ ਸੜਕ ਉਤੇ ਨਿਕਲ ਆਇਆ, ਜਿਥੇ ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਉਹਦੀ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਗਲ ਸੁਣ, ਏਧਰੋਂ ਨਾ ਹੋ ਚਲੀਏ," ਯਾਮਕਾ ਦੇ ਘਰ ਵਲ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸੈਣਿਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਚੰਗਾ, ” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। “ ਇਹ ਲੈ, ਮੇਰਾ ਘੋੜਾ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ, ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਉਹਨੂੰ ਕੁਝ ਘਾਹ ਪਾ ਦਈਂ। ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਪਵਾਂਗਾ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।" {{gap}}“ਕੈਡਿਟ ਨੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਤੈਨੂੰ ?" {{gap}}"ਮੈਂ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਹਦਾ ਦਿੱਤਾ ਖੰਜਰ ਦੇ ਕੇ ਦੇ ਦਿਤੈ . ਉਹ ਘੋੜਾ ਮੰਗਣ ਲਗਾ ਸੀ,"ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਉਤਰਦਿਆਂ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਦੇ ਹਥ ਦੇਂਦਿਆਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਉਹ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਇਹਾਤੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਅਸਲੋਂ ਓਲੇਨਿਨ ਦੀ ਬਾਰੀ ਕੋਲੋਂ, ਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਦੀ ਬਾਰੀ ਕੋਲ ਆ ਖਲੋਤਾ। ਚੰਗਾ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਕਮੀਜ਼ ਹੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਸੌਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਵਾਲ ਵਾਹ ਰਹੀ ਸੀ। “ਮੈਂ ਵਾਂ, ' ਕੱਸਾਕਂ ਨੇ ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕੀਤੀ। ਮਾਰਯਾਨਕ ਦੀ ਤਕਣੀ ਅਸਲੋਂ ਬੇ-ਪਰਵਾਹ ਲਗਦੀ ਸੀ ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਇਕਦਮ ਹੀ ਚਮਕ ਪਿਆ। ਉਹਨੇ ਬਾਰੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਉੜੀ। ਉਹ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ੧੪੯<noinclude></noinclude> ch2usyvowgbevc3annwzxtuxif9w7pk 241505 241504 2026-10-19T01:58:49Z Kaur.gurmel 192 241505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}"ਕੁਝ ਚਿਰ ਠਹਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਏਥੇ ?"ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}“ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖਣ ਆਇਆਂ। ਮੈਨੂੰ ਚੌਕੀ ਤੋਂ ਤੇਰੇਕੋਂ ਅਗਾਂਹ ਇਕ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਭੇਜ ਰਹੇ ਨੇ। ਰਾਤੀਂ,ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ, ਨਜ਼ਾਰਕੇ, ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾਂ।" {{gap}}"ਤੇ ਵਿਆਹ ਕਦੋਂ ਹੋਣਾ ਹੈ ?" {{gap}}“ਮੈਂ ਮੰਗਣੇ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਫੇਰ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਪਰਤ ਜਾਵਾਂਗਾ,” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਬੇ-ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਕੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਉਕਾ ਮਿਲੇਗਾ ਹੀ ਨਹੀਂ?" {{gap}}"ਬਸ ਏਨਾ ਈ- ਉਹਦੇ ਵਲ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਏ ? ਜੇ ਕਦੀ ਮੁਹਿੰਮ 'ਤੇ ਆਓ, ਸਾਡੀ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ, ‘ਚੌੜੇ', ਦਾ ਪਤਾ ਪੁਛਣਾ। ਓਥੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਮਾਰ ਈ ਨਹੀਂ ! ਮੈਂ ਦੋ ਮਾਰੇ ਨੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ ਮੈਂ।” {{gap}}‘ਚੰਗਾ, ਅਲਵਿਦਾ। ਯਸੂਹ ਰਾਖਾ ਹੋਈ।" {{gap}}ਲੂਕਾਸ਼ਕਾਂ ਘੋੜੇ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਇਆਂ ਬਿਨਾਂ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ ਫੇਰਦਾ ਸੜਕ ਉਤੇ ਨਿਕਲ ਆਇਆ, ਜਿਥੇ ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਉਹਦੀ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}"ਗਲ ਸੁਣ, ਏਧਰੋਂ ਨਾ ਹੋ ਚਲੀਏ," ਯਾਮਕਾ ਦੇ ਘਰ ਵਲ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸੈਣਿਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਚੰਗਾ, ” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। “ ਇਹ ਲੈ, ਮੇਰਾ ਘੋੜਾ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ, ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਉਹਨੂੰ ਕੁਝ ਘਾਹ ਪਾ ਦਈਂ। ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਪਵਾਂਗਾ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।" {{gap}}“ਕੈਡਿਟ ਨੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਤੈਨੂੰ ?" {{gap}}"ਮੈਂ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਹਦਾ ਦਿੱਤਾ ਖੰਜਰ ਦੇ ਕੇ ਦੇ ਦਿਤੈ . ਉਹ ਘੋੜਾ ਮੰਗਣ ਲਗਾ ਸੀ,"ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਉਤਰਦਿਆਂ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਦੇ ਹਥ ਦੇਂਦਿਆਂ, ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}ਉਹ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਇਹਾਤੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਅਸਲੋਂ ਓਲੇਨਿਨ ਦੀ ਬਾਰੀ ਕੋਲੋਂ, ਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਦੀ ਬਾਰੀ ਕੋਲ ਆ ਖਲੋਤਾ। ਚੰਗਾ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਕਮੀਜ਼ ਹੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਸੌਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਵਾਲ ਵਾਹ ਰਹੀ ਸੀ। “ਮੈਂ ਵਾਂ," ਕੱਸਾਕਂ ਨੇ ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਮਾਰਯਾਨਕ ਦੀ ਤਕਣੀ ਅਸਲੋਂ ਬੇ-ਪਰਵਾਹ ਲਗਦੀ ਸੀ ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਇਕਦਮ ਹੀ ਚਮਕ ਪਿਆ। ਉਹਨੇ ਬਾਰੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਉੜੀ। ਉਹ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਸੀ।<noinclude>{{right|੧੪੯}}</noinclude> nsky9tmhthrjs1y1v8b7di2t9obiwhk 250 75516 241506 2026-10-19T02:06:59Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{gap}}“ ਕੀ – ਕੀ ਚਾਹੁਦੈਂ ?" ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਖੋਲ੍ਹ ! ” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਮਸਾਂ ਸੁਣੀਂਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ।" ਇਕ ਮਿੰਟ ਲਈ ਅੰਦਰ ਆ ਲੈਣ ਦੇ। ਉਡੀਕ-ਉਡੀਕ ਅੱਕ ਗਿਐਂ !" {{gap}}ਉਹਨੇ ਬਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹਨੂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}“ ਕੀ – ਕੀ ਚਾਹੁਦੈਂ ?" ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਖੋਲ੍ਹ ! ” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਮਸਾਂ ਸੁਣੀਂਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ।" ਇਕ ਮਿੰਟ ਲਈ ਅੰਦਰ ਆ ਲੈਣ ਦੇ। ਉਡੀਕ-ਉਡੀਕ ਅੱਕ ਗਿਐਂ !" {{gap}}ਉਹਨੇ ਬਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਚੁੰਮ ਲਿਆ। {{gap}}"ਸਚੀ, ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ!” {{gap}}“ ਝੱਲੀਆਂ ਕਿਉਂ ਮਾਰ ਰਿਹੈਂ ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਸ ਦਿਤੈ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਗੀ। ਚੋਖੇ ਚਿਰ ਲਈ ਆਇਐਂ ? " {{gap}}ਉਹਨੇ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਚੁੰਮਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਫੇਰ ਨਾ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਵੇਖ ਖਾਂ, ਬਾਰੀ 'ਚੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦੁਆਲੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਂਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ," ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਨੀ ਮਾਰਯਾਨਕਾ !" ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ। “ਕੌਣ ਈ ਕੋਲ ?" {{gap}}ਲੁਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੋਪੀ ਲਾਹ ਲਈ, ਤਾਂ ਜੁ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਸੁੰਗੜ ਹੇਠਾਂ ਬਾਰੀ ਨਾਲ ਲਗ ਗਿਆ। 61 41 'ਚਲਾ ਜਾ, ਛੇਤੀ ਕਰ !'' ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕੀਤੀ। ਲੁਕਾਸ਼ਕਾ ਆਇਐ। ਬਾਪੂ ਦਾ ਪੁਛ ਰਿਹੈ। .. ਚੰਗਾ, ਘਲ ਦੇ ਸੂ ਏਧਰ ! '' " ਚਲਾ ਗਿਐ, ਕਹਿੰਦੈ, ਕਾਹਲ ਏ। " ਇਹਾਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ, ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ, ਨਿਊਂ ਕੇ ਵਡੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਵਿਚੋਂ ਭਜ ਕੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਯਾਮਕਾ ਦੇ ਘਰ ਵਲ ਹੋ ਪਿਆ। ਉਹ ਓਲੇਨਿਨ ਤੋਂ ਸਿਵਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਸਿਆ। ਚੀਖ਼ੀਰ ਦੇ ਦੋ ਪਿਆਲੇ ਪੀ, ਉਹ ਤੇ ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਘੋੜੇ ਚੜ੍ਹ ਚੌਕੀ ਵਲ ਹੋ ਪਏ। ਰਾਤ ਨਿੱਘੀ, ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਚੜ੍ਹੇ ਗਏ; ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੀ ਸੁਣੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਕੱਸਾਕ ਮਿੰਗਾਲ ਬਾਰੇ ਇਕ ਗੀਤ ਛੁਹਿਆ, ਪਰ ਉਹਨੇ ਪਹਿਲੇ ਬੰਦ ਮੁਕਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਸ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਫੇਰ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁਪ ਰਹਿਣ ਪਿਛੋਂ, ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕਹਿਣ ਲਗਾ। " ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਣ ਦੇਂਦੀ !'' " ਹੱਛਾ ? '' ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਪਰਤਵਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। “ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦੇਵੇਗੀ। ਪਤਾ ਈ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਮਕਾ ਨੇ ਕੀ ਦਸਿਆ ਸੀ ? ਕੈਡਿਟ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਐ। ਚਾਚਾ ਯੇਰੋਸ਼ਕਾ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਦਾ ਫਿਰਦੈ, ਕੈਡਿਟ ਤੋਂ ਬੰਦੂਕ ਮਿਲੀ ਸੂ ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਵਾਣ ਲਈ।” ੧੫੦{{gap}}<noinclude></noinclude> iug4mji7ynv46vod8vf9nm0iokxmvgr 241507 241506 2026-10-19T02:14:30Z Kaur.gurmel 192 241507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}“ ਕੀ – ਕੀ ਚਾਹੁਦੈਂ ?" ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਖੋਲ੍ਹ ! ” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਮਸਾਂ ਸੁਣੀਂਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ।" ਇਕ ਮਿੰਟ ਲਈ ਅੰਦਰ ਆ ਲੈਣ ਦੇ। ਉਡੀਕ-ਉਡੀਕ ਅੱਕ ਗਿਐਂ !" {{gap}}ਉਹਨੇ ਬਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਚੁੰਮ ਲਿਆ। {{gap}}"ਸਚੀ, ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ!” {{gap}}“ ਝੱਲੀਆਂ ਕਿਉਂ ਮਾਰ ਰਿਹੈਂ ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਸ ਦਿਤੈ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਗੀ। ਚੋਖੇ ਚਿਰ ਲਈ ਆਇਐਂ ? " {{gap}}ਉਹਨੇ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਚੁੰਮਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਫੇਰ ਨਾ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਵੇਖ ਖਾਂ, ਬਾਰੀ 'ਚੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦੁਆਲੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਂਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ," ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਨੀ ਮਾਰਯਾਨਕਾ !" ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ। “ਕੌਣ ਈ ਕੋਲ ?" {{gap}}ਲੁਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੋਪੀ ਲਾਹ ਲਈ, ਤਾਂ ਜੁ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਸੁੰਗੜ ਹੇਠਾਂ ਬਾਰੀ ਨਾਲ ਲਗ ਗਿਆ। {{gap}}"ਚਲਾ ਜਾ, ਛੇਤੀ ਕਰ !" ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕੀਤੀ। "ਲੁਕਾਸ਼ਕਾ ਆਇਐ। ਬਾਪੂ ਦਾ ਪੁਛ ਰਿਹੈ।" {{gap}}ਚੰਗਾ, ਘਲ ਦੇ ਸੂ ਏਧਰ !" {{gap}}"ਚਲਾ ਗਿਐ, ਕਹਿੰਦੈ, ਕਾਹਲ ਏ।" {{gap}}ਅਸਲ ਵਿਚ, ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ, ਨਿਊਂ ਕੇ ਵਡੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਵਿਚੋਂ ਭਜ ਕੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਯਾਮਕਾ ਦੇ ਘਰ ਵਲ ਹੋ ਪਿਆ। ਉਹ ਓਲੇਨਿਨ ਤੋਂ ਸਿਵਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਸਿਆ। '''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਦੇ ਦੋ ਪਿਆਲੇ ਪੀ, ਉਹ ਤੇ ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਘੋੜੇ ਚੜ੍ਹ ਚੌਕੀ ਵਲ ਹੋ ਪਏ। ਰਾਤ ਨਿੱਘੀ, ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਚੜ੍ਹੇ ਗਏ; ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੀ ਸੁਣੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਕੱਸਾਕ ਮਿੰਗਾਲ ਬਾਰੇ ਇਕ ਗੀਤ ਛੁਹਿਆ, ਪਰ ਉਹਨੇ ਪਹਿਲੇ ਬੰਦ ਮੁਕਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਸ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਫੇਰ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁਪ ਰਹਿਣ ਪਿਛੋਂ, ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕਹਿਣ ਲਗਾ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਣ ਦੇਂਦੀ !'' " ਹੱਛਾ ? '' ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਪਰਤਵਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। “ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦੇਵੇਗੀ। ਪਤਾ ਈ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਮਕਾ ਨੇ ਕੀ ਦਸਿਆ ਸੀ ? ਕੈਡਿਟ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਐ। ਚਾਚਾ ਯੇਰੋਸ਼ਕਾ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਦਾ ਫਿਰਦੈ, ਕੈਡਿਟ ਤੋਂ ਬੰਦੂਕ ਮਿਲੀ ਸੂ ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਵਾਣ ਲਈ।” ੧੫੦{{gap}}<noinclude></noinclude> 1cxxux0tc48m54l02febq78lfmvn213 241508 241507 2026-10-19T02:17:59Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}“ ਕੀ – ਕੀ ਚਾਹੁਦੈਂ ?" ਉਹਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਖੋਲ੍ਹ ! ” ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਮਸਾਂ ਸੁਣੀਂਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਿਹਾ।" ਇਕ ਮਿੰਟ ਲਈ ਅੰਦਰ ਆ ਲੈਣ ਦੇ। ਉਡੀਕ-ਉਡੀਕ ਅੱਕ ਗਿਐਂ !" {{gap}}ਉਹਨੇ ਬਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਉਹਦਾ ਸਿਰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਚੁੰਮ ਲਿਆ। {{gap}}"ਸਚੀ, ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ!” {{gap}}“ ਝੱਲੀਆਂ ਕਿਉਂ ਮਾਰ ਰਿਹੈਂ ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਸ ਦਿਤੈ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਗੀ। ਚੋਖੇ ਚਿਰ ਲਈ ਆਇਐਂ ? " {{gap}}ਉਹਨੇ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਚੁੰਮਦਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਫੇਰ ਨਾ ਪੁਛਿਆ। {{gap}}"ਵੇਖ ਖਾਂ, ਬਾਰੀ 'ਚੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦੁਆਲੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਂਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ," ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਖਿਆ। {{gap}}"ਨੀ ਮਾਰਯਾਨਕਾ !" ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ। “ਕੌਣ ਈ ਕੋਲ ?" {{gap}}ਲੁਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੋਪੀ ਲਾਹ ਲਈ, ਤਾਂ ਜੁ ਪਛਾਣਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਸੁੰਗੜ ਹੇਠਾਂ ਬਾਰੀ ਨਾਲ ਲਗ ਗਿਆ। {{gap}}"ਚਲਾ ਜਾ, ਛੇਤੀ ਕਰ !" ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਨੇ ਖੁਸਰ-ਫੁਸਰ ਕੀਤੀ। "ਲੁਕਾਸ਼ਕਾ ਆਇਐ। ਬਾਪੂ ਦਾ ਪੁਛ ਰਿਹੈ।" {{gap}}ਚੰਗਾ, ਘਲ ਦੇ ਸੂ ਏਧਰ !" {{gap}}"ਚਲਾ ਗਿਐ, ਕਹਿੰਦੈ, ਕਾਹਲ ਏ।" {{gap}}ਅਸਲ ਵਿਚ, ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ, ਨਿਊਂ ਕੇ ਵਡੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਵਿਚੋਂ ਭਜ ਕੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਤੇ ਯਾਮਕਾ ਦੇ ਘਰ ਵਲ ਹੋ ਪਿਆ। ਉਹ ਓਲੇਨਿਨ ਤੋਂ ਸਿਵਾ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਸਿਆ। '''ਚੀਖ਼ੀਰ''' ਦੇ ਦੋ ਪਿਆਲੇ ਪੀ, ਉਹ ਤੇ ਨਜ਼ਾਰਕਾ ਘੋੜੇ ਚੜ੍ਹ ਚੌਕੀ ਵਲ ਹੋ ਪਏ। ਰਾਤ ਨਿੱਘੀ, ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਉਹ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਚੜ੍ਹੇ ਗਏ; ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟਾਪਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੀ ਸੁਣੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਕੱਸਾਕ ਮਿੰਗਾਲ ਬਾਰੇ ਇਕ ਗੀਤ ਛੁਹਿਆ, ਪਰ ਉਹਨੇ ਪਹਿਲੇ ਬੰਦ ਮੁਕਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਸ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਫੇਰ ਕੁਝ ਚਿਰ ਚੁਪ ਰਹਿਣ ਪਿਛੋਂ, ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕਹਿਣ ਲਗਾ। {{gap}}ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਣ ਦੇਂਦੀ " {{gap}}'ਹੱਛਾ ?" ਨਜ਼ਾਰਕੇ ਨੇ ਪਰਤਵਾਂ ਜਵਾਬ ਦਿਤਾ। “ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦੇਵੇਗੀ। ਪਤਾ ਈ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਮਕਾ ਨੇ ਕੀ ਦਸਿਆ ਸੀ ? ਕੈਡਿਟ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਲਗ ਪਿਐ। ਚਾਚਾ ਯੇਰੋਸ਼ਕਾ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਦਾ ਫਿਰਦੈ, ਕੈਡਿਟ ਤੋਂ ਬੰਦੂਕ ਮਿਲੀ ਸੂ,ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਯਾਨਕਾ ਦਵਾਣ ਲਈ।”<noinclude>{{left|੧੫੦}}</noinclude> m011x2i46havu36t5paltkyblutn23u 250 75517 241509 2026-10-19T02:30:44Z Kaur.gurmel 192 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " {{gap}}‘ਝੂਠ ਬਕਦੈ, ਬੁੱਢਾ ਸ਼ੈਤਾਨ !" ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ।"ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਉਹ। ਜੇ ਬੁੱਢੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਉਹਦੇ ਪਾਸੇ ਸੇਕ ਦਿਆਂਗਾ ਸੂ।"ਤੇ ਉਹਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ-ਭਾਉਂਦਾ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 241509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kaur.gurmel" /></noinclude> {{gap}}‘ਝੂਠ ਬਕਦੈ, ਬੁੱਢਾ ਸ਼ੈਤਾਨ !" ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ।"ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਉਹ। ਜੇ ਬੁੱਢੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਉਹਦੇ ਪਾਸੇ ਸੇਕ ਦਿਆਂਗਾ ਸੂ।"ਤੇ ਉਹਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ-ਭਾਉਂਦਾ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ : {{gap}}<poem>ਇਸਮਾਇਲੋਵੋ ਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ, ਮਾਲਕ ਦੇ ਮਨ-ਭਾਉਂਦੇ ਬਾਗ਼ੇਂ, ਉਹਦੇ ਪਿੰਜਰਿਉਂ, ਉਡਿਆ ਇਕੇਰਾਂ ਬਾਜ਼ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਘੋੜੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਆਣ ਨਿਕਲਿਆ, ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਹਨੇ ਸੈਨਿਤ ਕਰ ਸਦਿਆ : "ਆ ਜਾ,ਬਾਜ਼ਾ, ਆ ਜਾ, ਬਹਿ ਜਾ ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਹਥ 'ਤੇ, ਏਸ ਲਈ ਕਿ ਆਇਆ ਨਾ ਜੇ ਜ਼ਾਰ ਈਸਾਈ, ਚਾੜ੍ਹੇ ਮੈਨੂੰ ਸੂਲੀ ਉਤੇ।"</poem> {{gap}}ਫੇਰ, ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਜ਼ ਆਖਣ ਲਗਾ : ਰਖ ਨਾ ਸਕੇਂ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ, ਤੇ ਸੱਜੇ ਹਥ ਬਿਠਾਣ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਜਾਚ ਨਾ ਆਵੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਡ ਜਾਸਾਂ, ਨੀਲੇ ਸਾਗਰ ਵਲ, ਦੂਰ ਅਗਾਂਹ ਤੇ ਓਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇਕ ਚਿੱਟਾ ਹੰਸ ਮਾਰ ਲਵਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਹੰਸ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਢਿਡ ਭਰ ਲਵਾਂ। ਕਾਂਡ ਅਠਾਈਵਾਂ 1 ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮੰਗਣੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਪਿੰਡ ਪਰਤ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ ; ਓਲੇਨਿਨ ਮੰਗਣੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਸੱਦਾ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਦਾ ਉਹ ਇਸ ਕੱਸਾਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵਸਿਆ ਸੀ, ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਉਹਨੇ ਪਹਿਲੋਂ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਲੁਕਾਸ਼ਕੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਕਪੜੇ ਪਾਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਲਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਏਨਾ ਰੁੱਖਾ ਕਿਉਂ ਸੀ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਲਗ ਪਿਆ : ‘ਪਿਛੇ ਜਿਹੇ ਮੈਂ ਬੜੀਆਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹਾਂ," ਉਹਨੇ ਲਿਖਿਆ, “ ਤੇ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਇਸ ਮੁਢਲੇ ਨਤੀਜੇ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚ ਪਿਆ ਹਾਂ : ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਇਕੋ ਢੰਗ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਸਵੈ-ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ੧੫੧<noinclude></noinclude> rwaemq03d8mgfxx6ge4yezqaimowowp 241511 241509 2026-10-19T02:40:43Z Kaur.gurmel 192 /* ਸੋਧਣਾ */ 241511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kaur.gurmel" /></noinclude>{{gap}}"ਝੂਠ ਬਕਦੈ, ਬੁੱਢਾ ਸ਼ੈਤਾਨ!" ਲੂਕਾਸ਼ਕੇ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ। "ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਉਹ। ਜੇ ਬੁੱਢੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਉਹਦੇ ਪਾਸੇ ਸੇਕ ਦਿਆਂਗਾ ਸੂ।" ਤੇ ਉਹਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ-ਭਾਉਂਦਾ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: {{Block center|<poem>ਇਸਮਾਇਲੋਵੋ ਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ, ਮਾਲਕ ਦੇ ਮਨ-ਭਾਉਂਦੇ ਬਾਗ਼ੋਂ, ਉਹਦੇ ਪਿੰਜਰਿਉਂ, ਉਡਿਆ ਇਕੇਰਾਂ ਬਾਜ਼ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਘੋੜੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਆਣ ਨਿਕਲਿਆ, ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਹਨੇ ਸੈਨਿਤ ਕਰ ਸਦਿਆ: "ਆ ਜਾ,ਬਾਜ਼ਾ, ਆ ਜਾ, ਬਹਿ ਜਾ ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਹਥ 'ਤੇ, ਏਸ ਲਈ ਕਿ ਆਇਆ ਨਾ ਜੇ ਜ਼ਾਰ ਈਸਾਈ, ਚਾੜ੍ਹੇ ਮੈਨੂੰ ਸੂਲੀ ਉਤੇ।" ਫੇਰ, ਤੇਜ਼ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਜ਼ ਆਖਣ ਲਗਾ: ਰਖ ਨਾ ਸਕੇਂ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ, ਤੇ ਸੱਜੇ ਹਥ ਬਿਠਾਣ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਜਾਚ ਨਾ ਆਵੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਡ ਜਾਸਾਂ, ਨੀਲੇ ਸਾਗਰ ਵਲ, ਦੂਰ ਅਗਾਂਹ, ਤੇ ਓਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇਕ ਚਿੱਟਾ ਹੰਸ ਮਾਰ ਲਵਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਹੰਸ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਢਿਡ ਭਰ ਲਵਾਂ।</poem>}} {{center|'''ਕਾਂਡ ਅਠਾਈਵਾਂ'''}} {{gap}}ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਮੰਗਣੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਪਿੰਡ ਪਰਤ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਓਲੇਨਿਨ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ; ਓਲੇਨਿਨ ਮੰਗਣੀ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਸੱਦਾ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਦਾ ਉਹ ਇਸ ਕੱਸਾਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵਸਿਆ ਸੀ, ਕਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਉਹਨੇ ਪਹਿਲੋਂ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਲੁਕਾਸ਼ਕੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਕਪੜੇ ਪਾਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਲਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੂਕਾਸ਼ਕਾ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਏਨਾ ਰੁੱਖਾ ਕਿਉਂ ਸੀ। ਓਲੇਨਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਲਗ ਪਿਆ: {{gap}}"{ਪਿਛੇ ਜਿਹੇ ਮੈਂ ਬੜੀਆਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹਾਂ," ਉਹਨੇ ਲਿਖਿਆ, "ਤੇ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਇਸ ਮੁਢਲੇ ਨਤੀਜੇ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚ ਪਿਆ ਹਾਂ: ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਇਕੋ ਢੰਗ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਸਵੈ-ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ<noinclude> {{right|੧੫੧}}</noinclude> 4n0q3s73skn4v8q73nsh1ph42bqcbxo