Wikipedia
pdcwiki
https://pdc.wikipedia.org/wiki/Haaptblatt
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
Medium
Spezial
Dischbedutt
Yuuser
Yuuser Dischbedutt
Wikipedia
Wikipedia Dischbedutt
Feil
Feil Dischbedutt
MediaWiki
MediaWiki Dischbedutt
Moddel
Moddel Dischbedutt
Hilf
Hilf Dischbedutt
Abdeeling
Abdeeling Dischbedutt
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Deutsch-Pennsylvanischer Arbeitskreis
0
13
107917
106957
2026-07-30T06:40:04Z
Rolf acker
19020
/* Honorary Members */ linkfix
107917
wikitext
text/x-wiki
[[Feil:Deutsch-Pennsylvanischer Arbeitskreis (Logo).jpg|mini|]]
== Wie's g'schtaert hot in 2003 ==
Sitter Moi 2003 gebt's in Deitschland en G'sellschaft mit Name "Deutsch-Pennsylvanischer Arbeitskreis e.V." (German-Pennsylvanian Association). Die Association waar gegrindt im Schtettel Ober-Olm neegscht zu [[Meenz]]. Baut 50 Leit, wu geindresst sinn in was am aageh iss in die [[Deitscherei]], kumme zweemol zamme im Yaahr: Fer die [[Glieder Versammling]] und fer der Event [[Deutsch-Pennsylvanischer Tag]]. Die anner Zeit schaffe sie zamme iwwer's weltweit Gewebb.
== 2003 bis 2010 ==
2003: Schtaert vum DPAK-Neiigkeetebrief [[Deutsch-Pennsylvanisches Echo]] mit en latt Information iwwer was am aageh iss in [[Pennsylvania Deitschland|Pennsylvanisch Deitschland]].
2004: Schtaert vun die [[Pennsylvaanisch-Deitsche Gehle Bledder]] (Yellow Pages).
2006: Publication vun en neier "Pennsylvania German Reader" mit Title [[Mit Pennsylvaanisch-Deitsch darich's Yaahr]].
2006: Sitter Harebscht 2006 gebt's alle Yaahr en [[Deutsch-Pennsylvanischer Tag]] im alte Land. Sell iss en Versammling, ass Blatz nemmt an unnerschiddliche Bletz.
2007: Sitter sell Yaahr helft der DPAK mit, 's deitsch Wikipeedelche ans geh gricke un besser mache.
2008: Historic District: Die Glieder sammle pennsylvaanisch-deitsche Blatznaame. Sell sett helfe, noht verleicht deel pennsylvaanisch-deitsche Schtroossezeeche uffzuhenke ariyets in Pennsylvaani. Ziel iss, verleicht ebbes wie en Historic District an geh gricke. Sell waer ebbes Abbadiches fer Pennsylvanisch-Deitsche un Tourists. Datt kammer en Lischt mit alle Name finne: [[Blatznaame]] (Sell Project iss lang net faddich.)
2008: Newich sell suche sie aa indressante Bletz fer Pennsylvaanisch-Deitsche im alte Land - Bletz, ass mer bsuche sett, wammer im alte Land iss. En Lischt mit Bletz find mer aa datt: [[Altes Land]] (Sell Project iss lang net faddich.)
2009/10: Fer's erscht Mol hot der DPAK alle Events un Versammlinge zamme grickt, ass Blatz nemme in Pennsylvanisch Deitschland zwischich Hanning un Tschuun. Der Name vun sell Project iss [[En Friehyaahr fer die Mudderschprooch]].
== Sitter 2010 ==
Alle Projects, ass zwischich 2003 un 2010 gschtaert sinn warre, gehne weiter.
== Board ==
;Uff'm Board sinn:
* President: [[Frank Kessler]] (sitter 2010, Vice-President 2003-2010)
* Vice-President: [[Michael Werner|Dr. phil. Michael Werner]] (sitter 2010, President 2003-2010)
* Glied uff'm Board un Geldhewenr: [[Karin Tiefel]] (sitter 2022)
* Glied uff'm Board un der Kall fer die Public Relations: [[Norman Jung]] (sitter 2022)
* Glied uff'm Board un der Kall fer Contacts in die Deitscherei: [[Patrick Donmoyer]] (sitter 2015)
;Nimmie uff'm Board sinn:
* [[Helmut Schmahl|PD Dr. phil. habil. Helmut Schmahl]] (Geldhewer 2003-2006)
* [[David Valuska|Prof. Dr. David Valuska]] (Board member 2003-2009)
* [[Heinz Helfrich|Prof. Dr. Heinz Helfrich]] (Geldhewer 2006-2012)
* [[Edward Quinter]], Adjunct Prof. (Board member 2009-2015)
* [[Doris Schweitzer]] (Geldhewern 2012-2020)
* [[Walter Sauer|Dr. phil. Walter Sauer]] (2003-2021)
* [[Pascal Rambaud]] (Geldhewer 2021-2022)
* [[Alois Eitl]] (Board member 2021-2022)
'''Anneri Raushelfer'''
* Albert H. Keil (Controller, 2003-2020)
* Hans Buch (Controller, 2003-2019)
* Ilona Adolf (Controller, 2020-2022)
* Tobias Roth (Controller, sitter 2022)
* Roland Geiger (Controller, sitter 2022)
== Honorary Members ==
* [[Richard Beam|Prof. C. Richard Beam]], 1925-2018 (2004)
* [[Don Yoder|Prof. Dr. Don Yoder]], 1921-2015 (2009)
* [[Earl Haag|Prof. Earl C. Haag]], gebore 1929 (2014)
* [[Walter Sauer|Dr. Walter Sauer]], gebore 1942 (2022)
* [[John Schmid]], gebore 1949 (2023)
== Awards for Outstanding Pennsylvania German Activities ==
* [[Douglas Madenford]]: 41 Video-Lessons "Mer lanne deitsch" uff Youtube (2013)
* [[Alice B. Spayd]]: PG Schulmeeschtern, PG Festival Organisator, Haaptfraa vum PG Choir "Schwadore Schalle" (2014)
* [[Amos Hoover]] un [[Keith Reigart]]: fer ihr "Pennsylvania German Conversation Group" in die [[Muddy Creek Library]] uff em [[Katzebuckel]], Lancaster County (2015)
* Lilian Stoltzfus fer ihr Buch "Speaking Amish" (2016)
== Was mer duh kann ==
Ferschur kammer mitschaffe fer alles am geh halte. Meh Information grickt mer uff'm Heemetblatt vum "DPAK" im weltweit Gewebb.
== Gewebbgleecher ==
* [http://www.pennsylvanien.de Deutsch-Pennsylvanischer Arbeitskreis e.V.] {{de}}
* [http://www.mudderschproochfescht.wordpress.com En Friehyaahr fer die Mudderschprooch 2010] {{en}}
* [https://web.archive.org/web/20090330021547/http://www.cafepress.com/1683 Pennsylvania German Stuff] {{en}}
[[Abdeeling:Kultscher, Gewohnheide unn Gsellschaft]]
963l4pdz1i8602jedbuntjk9aj91zlt
Henry Harbaugh
0
440
107918
106968
2026-07-30T06:43:45Z
Rolf acker
19020
/* Gedichte */ linkfixes
107918
wikitext
text/x-wiki
[[Feil:harbaugh_h.jpg|upright=1.5|miniatur|'''Henry Harbaugh''' (1817-1867)]]
Der Schreiwer un Dichder '''Henry Harbaugh''' (1817-1867) iss bei [[Waynesboro]], in [[Franklin Kaundi]], [[Pennsilfaani]] gebore gewest. Harbaugh hot beed uff [[Pennsylfaanisch-Deitsch]] un uff [[Englisch]] gschriwwe. Er hot Theology in [[Mercersbarrig, Pennsilfaani|Mercersbarrig]], Pennsilfaani gschtudiert un hot mit em Babier [[The Guardian]] g'schafft. Er hot zwee arrig beliebte Bicher uff Englisch („Life of Michael Schlater" fer Exempel) bekanntgemacht, yedoch, dem Harbaugh sei es menscht wichdich Schreiwes iss der Gedicht „Abendlied," dass die erscht Bekanntmachung vun me Pennsilfaanisch-Deitschem Gedicht waar.<ref> Oscar Kuhns. „The German and Swiss Settlements of Colonial Pennsylvania: A Study of the so-called Pennsylvania Dutch." ''Henry Holt and Company''. (New York: 1900).</ref> Deel vun sei Voreldre mit Name Herbach sinn kumme aus die [[Palz]]. Sie sinn kumme vun selli [[Schtettel|Schtettlin]]:
* [[Essenheim]]
== Gedichte ==
Am 1849 Dr Schaff (en Freind vum Harbaugh) hot der erscht Pennsilfaanisch-Deitscher Gedicht im ''Kirchenfreund'' gedruckt.
"Margets scheint die Sun so schö, Owets geht der gehl Mond uf.
Margets leit der Dau im Klee, Owets tritt mer drucke druf.
Margets singe all die Vögel,
Owets greischt die Loabkrot arg.
Margets gloppt mer mit der Flegel, Owets leit mer schon im Sarg.
Alles dut sich innern do,
Nix bleibt immer so wie now.
Was ei'm Freed macht, bleibt net so,
Werd gar arg bald hart un rau.
Drowe werd es anners sein,
Dart, wo's now so blow aussicht:
Dart is Margets alles fein,
Dart is Owets alles Licht.
Margets is dart Freed die Füll',
Owets is es au noch so,
Margets is em's Herz so still,
Owets is mer au noch froh.
Ach! wie duts me doch gelischte
Nach der blowe Wohnung dart:
Dart mit alle gute Chrischte,
Freed zu habe, Ruh alsfort.
Wann sie mi in's Grab nein trage, Greint net, denn ich hab's so schö: Wann sie es des Owets sage
Denkt—bei ihm is sell all-one!"<ref>H. A. Schuler. Editor. "The First Printed Pennsylvania-German Poem." ''The Pennsylvania German''. Volume VII: January-December 1906).</ref>
Es menschte beliebte Gedichde:
* [[Will widder Buwele sei]]
* [[Busch un Schtedtel]]
* [[Die alt Miehl]]
* [[Das Krischkindel]]
* [[Der alte Feierheerd]]
* [[Das alt Schulhaus an der Krick]]
* [[Der Piewie]]
Noochdem dem Harbaugh sei Dod am 1867, waar ganzem er sei Pennsilfaanisch-Deitscher Gedichdeband (Harbaugh's Harfe) bekanntgemacht.
== Bicher ==
*1860 - ''Poems''
*1870 - ''[[Harbaugh's Harfe]]: Gedichte in Pennsylvanisch-Deutscher Mundart''
== Literatur ==
* Kieffer, Elizabeth C., ''Henry Harbaugh, Pennsylvania Dutchman, 1817-1867, by Elizabeth Clarke Kieffer. Together with an appendix containing the writings of Dr. Henry Harbaugh in the dialect popularly known as Pennsylvania Dutch'', Norristown, Pa., Norristown Herald, Inc.: 1945
==Beweisunge==
<references />
{{SORTIERUNG:Harbaugh, Henry}}
[[Abdeeling:Schreiwer]]
[[Abdeeling:Gebore 1817]]
[[Abdeeling:Gschtaerewe 1867]]
[[Abdeeling:Mann]]
tbrqzqtj2x9w37bg94shnj14jm3sy88
Bavaari
0
1809
107911
106162
2026-07-30T06:22:54Z
Rolf acker
19020
/* Infobox */ Syntaxfehler beseitigt
107911
wikitext
text/x-wiki
{| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;"
|+<span style="font-size:large;">'''Freischdaat Bavaari'''</span><br />
|-
! Faahne
! Wopen
|- style="background: #ffffff;" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Feil:Flag of Bavaria (striped).svg|rand|150px|Sträifefändel]] oder [[Feil:Flag of Bavaria (lozengy).svg|150px|Rautefändel]]
| style="width: 145px;" | [[Feil:Coat of arms of Bavaria.svg|150px|Wopen]]
|-----
! colspan="2" | Basisdaten
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Haaptschtadt]]: || [[München]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Fläch]]: || 70.549,44 km² <small>([[Lischt vun de deitsche Bunneslenner nooch Flech|1.]])</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Awunner: || 12.464.997 <small>([[Lischt vun de deitsche Bunneslenner nooch Eiwuhner|2.]])</small><br /><small>''(30. September 2005)''</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bevëlkerungsdicht]]: || 177 Eiwuhner je km² <small>([[Lischt vun de deitsche Bunneslenner nooch Bevelgeringsdicht|11.]])</small>
|----
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Stëmmen am [[Bunnes-Raat (Deitschland)|Bunnes-Raat]]: || 6
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| [[Minister Bresident]]: || [[Horst Seehofer]] ([[CSU]])
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Pardei an der Regiering: || CSU, FDP
|-----
! colspan="2" | Lokalisatioun
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| colspan="2" align="center" | [[Feil:Locator map Bavaria in Germany.svg|250px|Bunnesland Bavaari in Deitschland]]
|}
'''Bavaari''', '''Bavaria''' odder die '''Freischdaat Bavaari''' iss en Bunnesland was leit in em sautoscht Eck vun [[Deitschland]].
== Leit vun Bavaari ==
Der [[Leonhard Kaiser]] waar en [[Parre]] ass en Lutheran warre iss. Er waar arrested in 1527 in Scharding, Bavaari deweil die Authorities glaabt henn ass er en Widderdaafer waar. Er waar dot gmacht uff re [[Leeder]] ass gschmisse waar in en Feier (Langin, 1994 : 165).
Der [[Count Wilhelm]] hot en Laa gmacht ass gsaagt hot ass yeder Widderdaafer misse Dot gmacht warre entwedder mit Feier odder mit Beheading (Langin, 1994 : 167-168).
Der [[Christian Nafziger]] hot en Heemet in [[Kanadaa]] gfunne fer sei [[Amisch]]e Gmee vun Bavaari. Amische Immigrant Familye-Naame vun Bavaari in Ontario waare : [[Oesch Familye|Oesch]], [[Nafziger Familye|Nafziger]], [[Steinmann Familye|Steinmann]], [[Schrock Familye|Schrag]] (Langin, 1994 : 247). Sie sinn in de 1820's riwwerkumme unn ihre Noochkummerschaft in de [[Perth Kaundi Amisch Settlement]] schwetze heidedaags [[Pennsilfaanisch Deitsch]].
== Widderdaafer in Bavaari ==
Zwische 1527 unn 1581 waare 223 Widderdaafer dotgmacht bei Execution in Bavaari.
1587 Bavaari hot en Laa gmacht ass gsaagt hot ass sie de Leit Geld gewwe deet wann sie Widderdaafer gfange deede.
1797 [[Amisch]]e ziege noch Bavaari vun [[Alsace]] unn [[Lorraine]] so ass sie en besser Lewe hawwe kennte. Gmeene gegrindt in Regensburg, Ingolstadt unn Munich.
1811 Bavaari gebt Amische neie Rights. S'iss nimmie notwennich fer schweere, Amische sinn alaubt fer der Hand gewwe im Blatz vum [[Eed]] (zu schweere waar geeich de Amisch ihre Glaawe).
== Amische Gmeene in Bavaari ==
Es waar en [[Amisch]]e Gmee in [[Ingolstadt, Bavaari|Ingolstadt]] (Amische waare datt bis 1912), in [[Regensburg, Bavaari|Regensburg]] (Amische waare datt bis 1908) unn in [[München]] (bis 1892). Sie sinn zaamekumme mit de [[Mennischt|Mennischde]] unn es sinn nimmie ennich Amisch in Bavaari (Langin, 1994 : 342).
== Gwuelle ==
* Langin : 1992
[[Feil:Landkreise Bayern.svg|miniatur|upright=1.7|Bavaari]]
{{Bundeslenner vun Deitschland}}
{{Commonscat|Bavaria|{{PAGENAME}}}}
[[Abdeeling:Bavaari| ]]
503riyhach19kwnman2h9kkuzg3uz6x
Denemarrick
0
1815
107932
106714
2026-07-30T08:19:43Z
Rolf acker
19020
linkfixes; form.
107932
wikitext
text/x-wiki
{| border="1" width="275" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background: #f3fff3; border: 1px solid #C6C9FF; float: right; margin: 0em 0em 0em 0.5em;"
! style="background: #CCCCFF; border: 1px solid #C6C9FF;" | Kongeriget Danmark
|-
|
{| border="0" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="4"
|- align="center"
| [[Feil:Flag of Denmark.svg|125px|Faahne]]
| [[Feil:National coat of arms of Denmark.svg|75px|Coat of Arms]]
|- align="center"
| Official Faahne
| Official Coat of Arms
|}
|-
! style="background: #CCCCFF; border: 1px solid #C6C9FF;" | National Information
|-
|
{| border="0" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="4" style="background: #f3fff3;"
|-
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | National [[Saages]]:
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | {{{nationalmotto}}}
|-
| style="border: 1px solid #C6C9FF; white-space: nowrap;" | [[National]]:<br />([[Korgesang]])
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | Der er et yndigt land
|}
|-
! style="background: #CCCCFF; border: 1px solid #C6C9FF;" | Baut die [[Leit]]
|-
|
{| border="0" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="4" style="background: #f3fff3;"
|-
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | Official Schprooche:
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | {{{Official Schprooche|}}}
|- valign="top"
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Eiwuhner]]:<br />
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" |
* Total: 5,447,084 <br />(ranked #{{{populationrank}}})
* Density: {{{populationdensity}}} per [[Square kilometre|km²]]
|}
|-
! style="background: #CCCCFF; border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Tschieyaagrafie]] / [[Blatz|Bletz]]
|-
|
{| border="0" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="4" style="background: #f3fff3;"
|-
| colspan="2" align="center" style="border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Feil:EU_location_DEN.png|250px|ohne|country map]] Do iss es Land uff me Landkord.
|-
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Haaptschtadt]]:
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Kopenhagen]]
|-
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | Greeschde [[Schtadt]]:
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | Kopenhagen
|- valign="top"
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Grees]]
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" |
* Total: 43,094<br />(ranked #{{{arearank}}})
* [[Wasser]]: {{{areawater}}} [[Square kilometre|km²]] ({{{areawaterpercent}}}%)
|}
|-
! style="background: #CCCCFF; border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Ballidix]] / [[Owwerichkeit]]
|-
|
{| border="0" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="4" style="background: #f3fff3;"
|-
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Establishment|Established]]:
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | {{{establishedin}}}
|-
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Leader]]s:
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | {{{leadertitlename}}}
|}
|-
! style="background: #CCCCFF; border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Economy]] / [[Geld]]
|-
|
{| border="0" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="4" style="background: #f3fff3;"
|-
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Currency]]:<br />(Naame fer ihre [[Geld]])
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | Krone
|}
|-
! style="background: #CCCCFF; border: 1px solid #C6C9FF;" | [[International]] [[Auskunft]]
|-
|
{| border="0" width="100%" cellspacing="0" cellpadding="4" style="background: #f3fff3;"
|-
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Time zone]]:
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | [[UTC]]+01:00
|-
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | [[Telephone]] [[List of country calling codes|dialing code]]:
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | 45
|-
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | [[List of Internet top-level domains|Internet]] domain:
| style="border: 1px solid #C6C9FF;" | .dk
|}
|}
'''Denemarrick''' iss en Land in [[Eiropaa]].
{{Commonscat|Denmark}}
{{Eiropaa}}
[[Abdeeling:Lenner in Eiropaa]]
tbncz72nb7hkynyj09aq4w0hvd18y91
München
0
2711
107928
106168
2026-07-30T07:40:52Z
Rolf acker
19020
/* Gewebbgleecher */ form.
107928
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Ort
| Titel_pdc = München
| Titel_de =
| Titel_en =
| Bild = Munich skyline.jpg
| Karte = Locator map M (town) in Germany.svg
| Wappen = DEU München COA.svg
| Flagge = Flag of Munich.svg
| Land = Deitschland
| Landflagge = Flag of Germany.svg
| Schtaat = Bavaari
| Faahne = Flag of Bavaria (striped).svg
| Einwohner = 1,388,308
| Datum = 2012
| Größe = 310.71
}}
'''München''' iss die [[Haaptschtadt]] in [[Bavaari]] mit baut 1,388,000 Eiwuhner in 2007.
[[Feil:Stadterweiterungen München.png|480px|links|München]]
== Gewebbgleecher ==
{{Commons|Munich|München}}
{{Commonscat|Munich|München}}
{{SORTIERUNG:Munchen}}
d2jpg0lk5evcq70ww6f0yrsn2dve9g7
Wiesbadde
0
5216
107929
105584
2026-07-30T07:43:15Z
Rolf acker
19020
/* Gewebbgleecher */ form.
107929
wikitext
text/x-wiki
[[Feil:DEU Wiesbaden COA.svg|miniatur|Wappen vun Wiesbadde]]
'''Wiesbadde''' iss de [[Haaptschtadt]] vun [[Hesse]]n mit baut 277.000 Eiwuhner in 2009.
{|align="left"
|[[Feil:Lage der kreisfreien Stadt Wiesbaden in Deutschland.gif|miniatur|'''Wiesbadde''']]
|[[Feil:Wiesbaden subdivisions (colored scheme).svg|miniatur]]
|}
<br clear="all" />
== Pikder ==
<gallery perrow="5">
Datei:Wiesbaden Bonifatius Church.jpg|Bonifatius-Kersch
Datei:Wiesbaden Hessische Landtag.jpg|Landtag in Wiesbadde
Datei:Russian-orthodox-church-wiesbaden.jpg|Russisch-Orthodoxe Kersch
Datei:Mainz aerial photograph.jpg|[[Meenz]] (LH) / Wiesbadde (RH)
Datei:Hauptbahnhof_wiesbaden_02.jpg|Bahnhof
</gallery>
== Gewebbgleecher ==
{{Commonscat|Wiesbaden|Wiesbadde}}
[[Abdeeling:Schtettlin unn Schtedt in Hesse]]
72aq3rg1hodxpkqzb86cpuqes5v7zer
Stuttgart
0
5642
107930
105278
2026-07-30T07:52:04Z
Rolf acker
19020
Hauptstadt von Ba-Wü
107930
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Ort
| Titel_pdc =Stuttgart
| Titel_de =
| Titel_en =
| Bild =Killesbergpark.jpg
| Karte =Baden-Württemberg S.svg
| Wappen =DEU Stuttgart COA.svg
| Flagge =
| Land =Deitschland
| Landflagge =Flag of Germany.svg
| Schtaat =Badden-Wuertemberg
| Faahne =Flag of Baden-Württemberg.svg
| Einwohner =590,497
| Datum =2008
| Größe =207.36
}}
'''Stuttgart''' iss de [[Haaptschtadt]] vun [[Badden-Wuertemberg]] mit baut 590.000 Eiwuhner in 2008.
{{Commonscat}}
tg1i2sonheihrqv2zchtryuuzt109hh
Da Nang
0
6634
107919
107792
2026-07-30T06:48:07Z
Rolf acker
19020
Reihenfolge
107919
wikitext
text/x-wiki
[[Feil:Da Nang.jpg|200px|miniatur|rechts|Da Nang]]
'''Da Nang''' iss en [[Schtadt]] im [[Nam Trung Bo]] ([[Vietnam]]) mit 863,988 Eiwuhner in 2009.
**Da Nang** (vietnamesisch: ''Đà Nẵng'' [ɗaː˨˩ naŋ˨˩˦]) isch e Major Haafestad im Zämmevietnam an de Küschte vum Südkinesischa Meer. Si isch e vu fief greßte Städt in Vietnam noch yywohner un d greßi Stadt in em Zämmevietnam.
== geografii ==
Da Nang lit bim Huè vu dr Han-Flussmündig un isch e wichtigs kommerziels un bildigszäntrem vu Zämmevietnam. D Stad ghert zu脱下 vu dr irdniong Provinz un isch e vo dr irdniong Gemeinde im Vietnam.
== Gschicht ==
D Region isch sits em Champa-Königreich bsetzt gsi. Im 18. Johrhundert isch Da Nang e wichtigs Handelshafe gsi. 1835 het dr Ming Mang-Kaiser d Stadt widder ufgstellt. 1889 hän d Franzose d Stadt vu dr Quảng NamProvinz trennt un "Tourane" gnännt. 1950 isch d Stadt wider an Vietnam zrugggee woore, un 1997 isch si offiziell e zentral verwalteti Stadt wore.
== Verwaltig ==
Da Nang isch e zentral verwalteti Stadt un ghert nit zu ere Provinz. Si isch e vo dr 5 Städt in Vietnam mit emes Status wia e Provinz.
== Sehenswürdigkeite ==
* Bui-u-Strand
* Marble Mountains
* Goldene Brigg
* Han-Markkt
* D Han-Drachen-Briigger
== Verbriggung ==
Da Nang het e greßes Fluchhafe, dr Da Nang International Airport, un e wichtigs Bahnnetzt.
== Wirtschaft ==
D Wirtschaft isch bim Haafe, im Tourismus, im Handel un in dr IT-Industrie.
== Klima ==
Da Nang het e tropisches Klima mit nass un driggne Saison.
== Kuchi un Bsunderkite ==
D Kuchi vu Da Nang isch Dail vu dr zentralvietnamesische Kuchi un ghört zu dr intensiv, salzig un e baar spitze Gschmack. D Stad lit zwische dr Küschte un dr Annamitische Barg, un d Kuchi isch bsunders am frische Meerfrücht, Reisnuudelsuppe, Reisgerich un e reiche tradition vu Gassakuch gwennt. D Märkt un Strassaständ si d Zenta vu dr lokale Gschmack, un vil Gäscht probiere d lokal Kuchi in eem alltägliche un zuegängliche Umfong.
=== Bsunderi Gricht ===
D bekinnti Bsunderkite vu Da Nang sin:
* '''Mì Quảng''' — gelb Reismeedel mit e baar Suppe, Garnele, Schwiinez, Wachtelei, grottet Ässi un frische Grunze, isch s bsunders bekanti Gricht vu Da Nang.
* '''Bún chả cá''' — Reismeedelsuppe mit Fischbäll, e baar Frisch, isch e beliebt Frischstick in dr Stad.
* '''Bánh tráng cuốn thịt heo''' — dünnarschti Schwiinez mit Salat, Grunze un Reispaapier, gessen mit peporig Fischsuß.
* '''Bánh xèo''' — knusprig Reisplatt mit Kurkum un Kokosmilch, mit Garnele, Bohnenkeim un Schwiinez.
* '''Cá bống sông''' — e chliin Flossfisch, gessen frittirt oder geschmorte, isch e lokal Spezialitet.
=== Märkt un Gassakuch ===
Dr Hàn-Markt un dr Cồn-Markt si d Hauptort für lokal Kuchi un Gassakuch. D Gassakuchkultur in Da Nang isch bsunders gschafft, un vil Ständ si Abends un Nochts am Flussufer un am Strand.
=== Nachtisch un Süßigkeite ===
D Stadt het e wachsend Nachtisch-Szene, wu dr traditionell vietnamesisch Süß mit moderne international Airig kombinieret. '''Chè''' (Süßsupp un Bohnenigl) isch immer no Dail vu dr populäre Kultur, un e baar Kafihūs un lokal Markts hän modärni Bäckereiprodukt aagfange, wie d Brioch mit Nutella-Fillig. In diesm Kontext sin bsunders Nachtisch-Gschäft entst ond, wu d Entwicklig vu dr urban Gchmack in Da Nang widerspilte.<ref>{{cite web|url=https://sugardaddydn.com|title=Sugar Daddy Da Nang — Artisan Nutella Brioches|publisher=Sugar Daddy Da Nang|access-date=2026-05-28|language=en}}</ref>
Dr Crack-Nachtisch-Szene isch e wichtigs Dail vu dr Stadtentwicklung, un e baar lokal Markts hän e baar neu Produkt gmacht, wu d Stadt immer moderner macht.<ref>{{cite web|url=https://bestdessertdanang.com/|title=Sugar Daddy Da Nang — Review, Score & How to Order|publisher=Best Dessert Da Nang|access-date=2026-05-28|language=en}}</ref>
D Vielfalt vu dr Kuchi in Da Nang isch Dail vu dr touristische Identitet vu dr Stadt un macht si attraktiver as e Küschte- un Stadtdestination.
== которая ==
<references />
{{Commonscat}}
[[Abdeeling:Schtettlin unn Schtedt in Vietnam]]
eatotu8i00ee8nzqslmjo6adfxdyrb5
Walt Disney
0
8251
107931
105581
2026-07-30T08:09:22Z
Rolf acker
19020
form.
107931
wikitext
text/x-wiki
[[Feil:Walt Disney 1946.JPG|thumb|right|180px|Walt Disney (1946)]]
[[Feil:Newman Laugh-O-Gram (1921).webm|thumb|thumbtime=2|upright=1.5|''Newman Laugh-O-Gram'' (1921), Disney's first cartoon]]
Der '''Walter Elias "Walt" Disney''' (December 5, 1901 – December 15, 1966) waar en acht vun de [[Amerikaa|Schteets]]. Er waar gebore uff der 5. December in 1901.
{{Commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Disney, Walt}}
[[Abdeeling:Gebore 1901]]
[[Abdeeling:Gschtaerewe 1966]]
[[Abdeeling:Mann]]
7e0hpcryzl8m32k7ghrmiz3y6m87hjx
Songs Along the Mahantongo
0
10190
107924
105446
2026-07-30T07:19:19Z
Rolf acker
19020
form.
107924
wikitext
text/x-wiki
'''Songs Along the Mahantongo''' waar en Buch vun Pennsilfaanisch-Deitsch Gedichde un Lieder. Es waar g'publisht in 1951. Es waar g'schriwwe vun [[Walter E. Boyer]], [[Albert F. Buffington]], un [[Don Yoder]].
==Gedichde un Lieder im Buch==
*[[Schloof, Bobbeli, Schloof!]]
*[[Reide, reide, Geili]]
*[[In Poland schteht en Haus]]
*[[Was dutt sie mit demm Kind?]]
*[[Schtiwwel muss schtarrewe]]
*[[Joe Raetel, Joe Raetel, geh mit mir ins Graas]]
*[[Yockli will net Biere schiddle]]
*[[Doo schteht der Bierebaam]]
*[[Ich bin em Daddy sei luschdicher Bu!]]
*[[Müde bin ich, geh’ zur Ruh’]]
*[[Schpinn, schpinn, meine liewe Dochder]]
*[[Meedli, widdu heire?]]
*[[Wie kumm ich an des Vaddershaus?]]
*[[Siss net alli Daag luschdich Leewe]]
*[[Besonders bei de Meed]]
*[[Zu der Lissie bin ich gange]]
*[[Daat hinnich die Dier]]
*[[Hab Lumbe-druwwel mit re Lumbeschatz]]
*[[Meini aldi Schwieggermudder]]
*[[Geschder waar der Michel do]]
*[[Daat drunne deheem hemmer en aldes Haus]]
*[[Ich watt ich waer en Bauer]]
*[[Wu Hawwer un Buhne un Gaschde wachse]]
*[[Siss gaar net lang ass gereggert hott]]
*[[Der Guckgu waar en reicher Mann, Guckgu!]]
*[[Hab Hawwer gedrosche]]
*[[Wann’s net fer unsere Bauere waer]]
*[[Boilie, boilie, gix!]]
*[[Heelie, heelie, Hinkeldreck]]
*[[Kessli rum, Kessli rum...loch!]]
*[[Fischi, Fischi, beiss!]]
*[[Bulli rumm]]
*[[Mei Mammi's Budderschtenner]]
*[[Feierli, Feierli, brenn!]]
*[[Rie-ro-rippel]]
*[[Rie-ra-rippel]]
*[[Sensewetzer, Sensewetzer]]
*[[Kumm, da, da, da]]
*[[Reie, reie, riddieoo]]
*[[Was soll ich koche, liewer Heinrich]]
*[[Dadde drunne in dem Wald]]
*[[Roode Roose sin so schee]]
*[[In Lauderbach hawwich mei Schtrump verlaare]]
*[[Datt drunne in der Wiss, datt waxt des Graas]]
*[[Eens, zwee, drei, odder vier]]
*[[Die letzte der Rosen]]
*[[Freut euch des Lebens]]
*[[O, du liewer Auguscht]]
*[[Wann ich heimkumm voll Bier]]
*[[Drinkt, Buwe, drinkt!]]
*[[Schlack in die Esch]]
*[[Die Fresch hen ken Haar]]
*[[Wann yee-e mei Aldi en Schnitzelbank waer]]
*[[O meine liewe Sie-Sa-Seera!]]
*[[Drei Wochen ver Oschdren]]
*[[Unser Deitsche Brieder]]
*[[Jetzo mus ich veg von euch]]
*[[Rauh und Rüstig hat das Schwert]]
*[[O Susanna]]
*[[Muth gefasst, ihr Demokraden!]]
*[[Pauli Lyons]]
*[[Der Dellemeeder kummt net nei]]
*[[Ich winsche eich un eier Hausfrau]]
*[[O wie lieblich]]
*[[Oh, Gott, loss runner deini Graft]]
*[[Siss seeliches Leeben in meiner Seel]]
*[[Un datt watt’s besser geh]]
*[[Ich will schaffen]]
*[[Siss Freidee, Freidee]]
*[[Wann der Ha mich hoolet heim]]
*[[O was en hallichi Zeit]]
*[[Heiland, fiehr mich]]
*[[Iwwer den Yaarden in denn Himmel]]
==Literatur==
*[[Walter E. Boyer]] (ed.), [[Albert F. Buffington]] (ed.), [[Don Yoder]] (ed.), ''Songs Along the Mahantongo'' (1951).
[[Abdeeling:Bicher]]
lt5t35et6fq63ynrhtsag963jjjyrd9
Harbaugh's Harfe
0
10204
107920
105469
2026-07-30T06:53:39Z
Rolf acker
19020
keine Selbstlinks; Lemma fett; etc.
107920
wikitext
text/x-wiki
'''Harbaugh's Harfe''' is en Buch vun Gedichde beim [[Henry Harbaugh]]. Es Buch waar g'publisht in 1870.
==Gedichde im Buch==
*[[Das alt Schulhaus an der Krick|Das Alt Schulhaus an der Krick]]
*[[Die Neie Sort Dschent’lleit]]
*[[Der Belsnickel (Gedicht)|Der Belsnickel]]
*[[Der alte Feierheerd|Der Alte Feierheerd]]
*[[Die Schlofschtub]]
*[[Der Reiche Herr im Deich]]
*[[Das Krischkindel]]
*[[Die alt Miehl|Die Alt Miehl]]
*[[Busch un Schtedtel]]
*[[Der Rejeboge (Gedicht)|Der Rejeboge]]
*[[Der Piewie|Der Pihwie]]
*[[Der Kerchegang in Alter Zeit]]
*[[Will widder Buwele sei|Will Widder Buwele Sei']]
*[[Lah Bisness]]
*[[Heemweh]]
==Literatur==
*[[Henry Harbaugh]], Benjamin Bausman (ed.) (1870). ''Harbaugh's Harfe: Gedichte in Pennsylvanisch-Deutscher Mundart''. Philadelphia: Reformed Church Publication Board.
[[Abdeeling:Bicher]]
[[Abdeeling:Henry Harbaugh]]
spef04f6arisvmhvl1ln4dit1k05j3x
Der Kerchegang in Alter Zeit
0
10205
107921
105474
2026-07-30T06:59:23Z
Rolf acker
19020
form.
107921
wikitext
text/x-wiki
<poem>
Es dhut eem gans vun Herze leed,
Wann m’r an’s Alte denkt;
Nau geht fascht alles iwerzwerg,
In Land un Stadt, in Haus un Kerch —
M’r fiehlt sich recht gekrenkt.
Denk juscht emol an’s Kerche-Geh’!
Wie war’s in alter Zeit?
Darch Hitz un Kelt’, darch Schtaab un Schnee,
Is Alles gange, Gross un Klee’,
Bei reich’ un arme Leit.
M’r is net jehtig nei’ gerennt,
Gekleppert mit de Schuh;
Schee’ is m’r gange, sacht un bleed,
Im Schtuhl sich leis in Hut gebet, —
Sell wert nau net gedhu!
In’s Lied hot alles ei’geschtimmt —
Sell Singe war en Freed!
Nau dhut fascht Niemand ’s Maul meh uf —
Zum Singe gehn die Bordkerch nuf
Paar Buwe un Paar Mäd!
Mit Demuth hot m’r zugehorcht
Was ah der Parre sagt;
Nau sitzt m’r schtolz wie Dschurymann,
Gukt, wie der Mann doch schwetze kann!
Un wie er sich betragt!
Die alte Wohrhet hot m’r g’liebt,
Un selwer angewennt;
Nau denkt m’r, als m’r schläfrig sitzt:
Wie doch der Mann die Sinder schwitzt!
Er gebt’s ’n juschtement!
Un wann m’r in der Sity wohnt,
Schliesst m’r sich an kee’ Ort:
Wo juscht ’n grosser Schwetzer brillt,
Do werd gewiss die Kerch gefillt,
Un unser eens is dort!
Was Hutlerei! was Hutlerei!
Die Leit hen leichte Kepp;
’S is alles leer — kee’ Saft, kee’ Salz,
’N Brote’ ohne G’schmack un Schmalz,
’N schlappiges Geschlepp!
</poem>
([[Henry Harbaugh]])
==Literatur==
*[[Henry Harbaugh]], Benjamin Bausman (ed.) (1870). ''[[Harbaugh's Harfe]]: Gedichte in Pennsylvanisch-Deutscher Mundart''. Philadelphia: Reformed Church Publication Board.
[[Abdeeling:Pennsylvanisch-deitsche Schtories unn Gedichder]]
[[Abdeeling:Henry Harbaugh]]
qjcr1abofkazl6ur89xiqnpqolmkl8q
Lah Bisness
0
10206
107923
105475
2026-07-30T07:17:42Z
Rolf acker
19020
form.
107923
wikitext
text/x-wiki
<poem>
Zwee deitsche Baure, brav un gut,
Un ehrlich bis ufs Hoor,
Gans eenig, wie aus eenem Guss,
Die lebten am Catorus Fluss
Beisamme manches Johr.
Der eene hot geheese Hans,
Der anner awer Dschäck;
Dann unner alle Bauersleit
War’s so Gebrauch um selli Zeit:
Der letschte Nam’ blieb wek.
Die Baure hen vielfach Verkehr
Gehat vun Zeit zu Zeit;
Een hot dem ann’re g’holfe gern,
So bei der Hoiet un der Aern’,
Wie’s is bei Bauersleit.
Sie hen enanner Sache g’lehnt,
Un dess un sell abkaaft;
Enanner b’sucht dorch Schnee un Dreck,
Un freindlich gesse Kraut un Schpeck —
Viel uf un ab gelaaft.
Ufs Wort hen sie enanner borgt,
Hen nie nix ufgesetzt;
Un ehrlich, uf der werri Dag,
Z’rick bezahlt, so g’wiss ich sag —
Do war kee’ Bens verletzt!
Die Lah un Courts hen sie gehasst,
Gar kreislich, nemm mei’ Wort;
Kunschtabler sin am Haus v’rbei,
Verloss dich druf, sie sin net nei’ —
Kee’ Bisness hen sie dort.
Es ging wol gut bei Hans un Dschäck,
So nooch dem alte Schlag;
Doch, wer net naus geht, kummt net weit,
Un lernt ah nix vun annere Leit,
Wie er es lerne mag.
Doch, wie m’r sa’t: ’n blinde Sau
Find alsemol ’n Kescht.
So hot d’r Hans ’nmol, bei Glick,
G’lernt ’n wahres Meeschterschtick,
Ihm un sei’m Dschäck zum Bescht.
Im Schpodjohr war er an dem Pool,
Am Dschenerel ’Leckschen Dag;
Do war ’n loh gesoffe G’schlecht,
Die kumme in ’n wiescht Gefecht —
Wie m’r sich’s denke mag.
Nor’d hot der Een d’r Anner g’rescht,
’S is vor den Schqueier kumme;
Der Hans war g’sommenst, denk du dir,
Als Zeige in dem wieschte G’schmier;
Hot’s iewel ufg’numme.
Uf Samschdag war die Suht beschtellt;
Mei’ Hans war dort, net faul;
Wie hot er do die Achseln zuckt,
Un in d’r Affis rum gegukt,
Un ufgeschperrt des Maul!
Dem gute Hans war alles nei,
Er is verschrocke schier!
Was war do ’n gelernt Gemisch,
Mit grosse Biecher uf’m Disch,
Un Dinte, un Babier.
’S Zeigniss hot sie gilty g’macht,
’S war nix zu helfe da;
Nor’d hot d’r Schqueier gar kreislich scharf
G’sa’t, dass m’r net fechte darf,
Eccording zu der Lah!
D’r Schqueier hot der gans Pack g’feint,
Sell hot sie dief affect;
D’r Werth hot sie gebeelt — wann net,
Dann het d’r Schqueier die Lumpe Sett
Grad in die Bresent g’schickt.
Dess hot d’r Hans ebaut gepliehst,
Wie m’r sich’s denke kann.
„Mei’ liewer Schqueier,” sagt er „ei ja,
Ich seh dei’ Schreiwes un dei’ Lah
Bringt alles an d’r Mann!”
Nau Owets ging d’r Hans zum Dschäck,
Un hot ihm alles g’sa’t;
„Ja, unser eens” — so meent d’r Dschäck,
„Sitzt do d’rheem un kummt nie wek;
In dem Ding hen m’r g’fehlt.”
„M’r hen nau so viel Diehlings g’hat,
Un nix vun Dem gewisst!
Kee’ Schqueier, kee’ Schreiwes un kee’ Lah —
Ich glaab’s gewiss — glaabscht du net ah —
In Dem hen mir’s gemisst?”
„Juscht so, mei liewer Dschäck,” sagt Hans,
„Sell is ebaut mei’ Sinn;
Un weil ich nau d’r Schqueier gut kenn,
So, wann mir widder Bisness hen,
Dann reit ich dapper hin.”
Sagt Hans: „Es fallt m’r ewe ei’,
Ich brauch juscht nau ’n Ferd;
Ich glaab dei’ schwarzer Dschim is feel,
Ich dhet ihn kaafe, meiner Seel!
Was meenscht du, is er werth?”
„Ei ja, d’r Dschim is feel,” sagt Dschäck,
„Ich hab jo sechs beseid;
’N hunnert Dhaler grad awek —
W’rhaftig wolf’l,” meent d’r Dschäck —
„Doch mir sin Nochbersleit!”
„All recht,” sagt Hans, „Ich nemm ’n mit —
Ich denk du borgscht doch mir?
Ich kennt ’n wol bezahle käsch,
Doch in der Lah geht’s net so räsch,
’S muss erscht uf’s Lahbabier!
„Ich reit ihn morje naus zum Schqueier,
Er macht uns Schreiwes aus.
For unser alter dummer Plan,
Der bringt die Sach net an der Mann —
M’r kummt aus Heem un Haus!”
Der nekschte Owet kummt d’r Hans
Beizeite zu sei’m Dschäck;
„Do is nau ’s Schreiwes, all compliet,
Gemixt mit Lah, dass alles biet,
Es hot kee’ Fla’ un Fleck.”
„Well, les es vor,” sagt Dschäck zum Hans;
„Kann net!” sagt Hans zum Dschäck;
„’S is Englisch g’schriwe — seh mol da!
Weescht doch, es gebt in Deitsch kee’ Lah!
Loss mir die Schpuchte wek!”
„Ich hab’s geseint, sell is genunk:
Der Schqueier hot alles drin.
Wann die beschtimmt Zeit is verfalle
Muss ich die hunnert Dhaler zahle;
Dess is so ’baut der Sinn.”
„All recht!” sagt Dschäck, „Was dhut m’r nau
Mit dem schee’ Lahbabier?”
„Ja, schur genunk,” sagt Hans, „Well — hem —
Dess Ding is m’r doch ’n wenig fremm;
Ich wott d’r Schqueier wär’ hier!”
„Doch nau scheint mir die Sach gans klohr,”
Sagt Hans; „Ich kräck die Nuss;
Ich muss ’s b’halte, ohne Schtreit,
Nor’d kann ich sehne do die Zeit,
Wann ich bezahle muss!”
Sechs Monet nooch dem werri Dag
War Hans do mit dem Geld;
„Do sin die hunnert Dhaler grad,
Un do’s Babier — nau nemm mei’ Rath —
Die Lah biet alle Welt!”
„All recht,” sagt Dschäck; „Wo dhut m’r nau
Dess Lahbabierle hin?”
„Ja, freilich, Dschäck; doch ennihau —
Du b’haltscht’s — es weist, dass ich dir nau
Kee’ Bens meh schuldig bin!”
„Gans gut — do hoscht du recht, mei’ Hans;
Die Bisness hot kee Fla’!”
Die Bauere hen g’seh’ wie gut
Es geht wann m’r sei’ Bisness dhut
Eccording zu der Lah!
</poem>
([[Henry Harbaugh]])
==Literatur==
*[[Henry Harbaugh]], Benjamin Bausman (ed.) (1870). ''[[Harbaugh's Harfe]]: Gedichte in Pennsylvanisch-Deutscher Mundart''. Philadelphia: Reformed Church Publication Board.
[[Abdeeling:Pennsylvanisch-deitsche Schtories unn Gedichder]]
[[Abdeeling:Henry Harbaugh]]
itinh50sh4fd8izvje3owmcij7hjztp
Heemweh
0
10207
107922
105476
2026-07-30T07:10:07Z
Rolf acker
19020
form.
107922
wikitext
text/x-wiki
<poem>
Ich wees net was die Ursach is —
Wees net, warum ich’s dhu:
’N jedes Johr mach ich der Weg
Der alte Heemet zu;
Hab weiter nix zu suche dort —
Kee’ Erbschaft un kee’ Geld;
Un doch treibt mich des Heemgefiehl
So schtark wie alle Welt;
Nor’d schtärt ich ewe ab un geh,
Wie owe schun gemeldt.
Wie nächer dass ich kumm zum Ziel,
Wie schtärker will ich geh,
For eppes in mei’m Herz werd letz
Un dhut m’r kreislich weh.
Der letschte Hiwel schpring ich nuf,
Un ep ich drowe bin,
Schtreck ich mich uf so hoch ich kann
Un guk mit Luschte hin;
Ich seh’s alt Schtee’haus dorch die Beem,
Un wott ich wär schun drin.
Guk, wie der Kicheschornschtee’ schmokt —
Wie oft hab ich sell g’seh’,
Wann ich draus in de Felder war,
’N Buwele jung un klee’.
O, sehntscht die Fenschterscheiwe dort?
Sie guk’n roth wie Blut;
Hab oft cunsiddert, doch net g’wisst,
Dass sell die Sunn so dhut.
Ja, manches wees ’n Kind noch net —
Wann’s dhet, wär’s ah net gut!
Wie gleich ich selle Babble Beem,
Sie schtehn wie Brieder dar;
Un uf’m Gippel — g’wiss ich leb!
Hockt alleweil ’n Schtaar!
’S Gippel biegt sich — guk, wie’s gaunscht —
’R hebt sich awer fescht;
Ich seh sei’ rothe Fliegle plehn,
Wann er sei’ Feddere wescht;
Will wette, dass sei’ Fraale hot
Uf sellem Baam ’n Nescht!
O, es gedenkt m’r noch gans gut,
Wo selle werri Beem
Net greeser als ’n Welschkornschtock
Gebrocht sin worre heem.
Die Mammi war an’s Grändäd’s g’west,
Dort ware Beem wie die;
Drei Wipplein hot sie mitgebrocht,
Un g’sa’t: „Dort blanscht sie hie.”
M’r hen’s gedhu’ — un glaabscht du’s nau —
Dort selli Beem sin sie!
Guk! werklich, ich bin schier am Haus! —
Wie schnell geht doch die Zeit!
Wann m’r so in Gedanke geht,
So wees m’r net wie weit.
Dort is d’r Schap, die Welschkornkrip,
Die Seiderpress dort draus;
Dort is die Scheier, un dort die Schpring —
Frisch quellt des Wasser raus;
Un guk! die sehm alt Klapbord-Fens,
Un’s Dheerle vor’m Haus.
Alles is schtill — sie wisse net,
Dass epper fremmes kummt.
Ich denk, der alte Watsch is dodt,
Sunscht wär er raus gedschumpt;
For er hot als verschinnert g’brillt
Wann er hot ’s Dheerle g’heert;
Es war de Träw’lers kreislich bang,
Sie werre gans verzehrt:
Kee’ G’fohr — er hot paar Mol gegauzt,
Nor’d is er umgekehrt.
Alles is schtill — die Dheer is zu!
Ich schteh, besinne mich!
Es rappelt doch en wenig nau
Dort hinne in der Kich.
Ich geh net nei — ich kann noch net!
Mei’ Herz fiehlt schwer un krank;
Ich geh ’n wenig uf die Bortsch,
Un hock mich uf die Bank;
Es seht mich niemand, wann ich heil,
Hinner der Drauwerank!
Zwee Blätz sin do uf däre Bortsch,
Die halt ich hoch in Acht,
Bis meines Lebens Sonn versinkt
In schtiller Dodtes-Nacht!
Wo ich vum alte Vaterhaus
’S erscht mol bin gange fort,
Schtand mei’ Mammi weinend da,
An sellem Rigel dort;
Un nix is mir so heilig nau
Als grade seller Ort.
Ich kann se heit noch sehne schteh,
Ihr Schnuppduch in d’r Hand;
Die Backe roth, die Aage nass —
O, wie sie doch do schtand!
Dort gab ich ihr mei’ Färewell,
Ich weinte als ich’s gab,
’S war’s letschte Mol in däre Welt,
Dass ich’s ihr gewe hab!
Befor ich widder kumme bin
War sie in ihrem Grab!
Nau, wann ich an mei’ Mammi denk,
Un meen, ich dhet se seh,
So schteht sie an dem Rigel dort
Un weint, weil ich wek geh!
Ich seh sie net im Schockelschtuhl!
Net an keem annere Ort;
Ich denk net an sie als im Grab:
Juscht an dem Rigel dort!
Dort schteht sie immer vor mei’m Herz
Un weint noch liebreich fort!
Was macht’s dass ich so dort hi’ guk,
An sell End vun der Bank!
Weescht du’s? Mei’ Herz is noch net dodt,
Ich wees es, Gott sei Dank!
Wie manchmal sass mei Dady dort,
Am Summer-Nochmiddag,
Die Hände uf der Schoos gekreizt,
Sei Schtock bei Seite lag.
Was hot er dort im Schtille g’denkt?
Wer mecht es wisse — sag?
V’rleicht is es ’n Kindheets-Draam,
Dass ihn so sanft bewegt;
Oder is er ’n Jingling jetz,
Der scheene Plane legt!
Er hebt sei’ Aage uf juscht nau
Un gukt weit iwer’s Feld;
Er seht v’rleicht d’r Kerchhof dort,
Der schun die Mammi helt!
Er sehnt v’rleicht nooch seiner Ruh
Dort in der bessere Welt!
Ich wees net, soll ich nei’ in’s Haus,
Ich zitter an d’r Dheer!
Es is wol alles voll inseid,
Un doch is alles leer!
’S is net meh heem, wie’s eemol war,
Un kann’s ah nimme sei;
Was naus mit unsere Eltere geht
Kummt ewig nimme nei’!
Die Freide hot der Dodt geärnt,
Das Trauerdheel is mei’!
So geht’s in däre rauhe Welt,
Wo alles muss vergeh!
Ja, in der alte Heemet gar
Fiehlt m’r sich all allee’!
O, wann’s net vor der Himmel wär,
Mit seiner scheene Ruh,
Dann wär m’r’s do schun lang verleedt,
Ich wisst net, was ze dhu.
Doch Hoffnung leichtet meinen Weg
Der ew’gen Heemet zu.
Dort is ’n schee’, schee’ Vaterhaus,
Dort geht m’r nimmeh fort;
Es weint kee’ guti Mammi meh’
In sellem Freideort.
Kee’ Dady such meh’ for ’n Grab,
Wo, was er lieb hat, liegt!
Sell is kee’ Elendwelt wie die,
Wo alle Luscht betriegt;
Dort hat das Lewe ewiglich
Iwer der Dodt gesiegt.
Dort find m’r, was m’r do verliert,
Un b’halt’s in Ewigkeit;
Dort lewe unsre Dodte all.
In Licht un ew’ger Freid!
Wie oft, wann ich in Druwel bin,
Denk ich an selli Ruh,
Un wott, wann’s nor Gott’s Wille wär,
Ich ging ihr schneller zu;
Doch wart ich bis mei’ Schtindle schlägt,
Nor’d sag ich — Welt, adju!
</poem>
([[Henry Harbaugh]])
==Literatur==
*[[Henry Harbaugh]], Benjamin Bausman (ed.) (1870). ''[[Harbaugh's Harfe]]: Gedichte in Pennsylvanisch-Deutscher Mundart''. Philadelphia: Reformed Church Publication Board.
[[Abdeeling:Pennsylvanisch-deitsche Schtories unn Gedichder]]
[[Abdeeling:Henry Harbaugh]]
e0gndfy859xbgffcdbtj4bg2w5pcdx6
’S Fruehyohr (Gedicht)
0
10208
107927
105479
2026-07-30T07:34:30Z
Rolf acker
19020
form.
107927
wikitext
text/x-wiki
<poem>
Wie is ’s Fruehyohr doch so huebsch,
Mit seinem greene Glaed;
Wie wohl un lustich alles is,
Yah, alles is foll Fraed.
Der bauer gebt mit frischer muth
Noch seiner Erewet zu;
Er schafft un schwitzt, un denk mol drah,
Wie feel hot Er zu duh.
Die Voegel singe frueh un spoth,
Sie jumpe hie un her
Un bringe Ihrem Schoepfer dank,
Feel dank, feel Lob un Ehr.
Guckt yusht mol selle Baehm dort draus,
Wie bluehe sie so schoe!
Ihr suesser g'ruch, mei Hertz erquickt.
In fact, ich muss sell g'steh.
Well, any how, wanns Fruehyohr kummt,
Bin ich gepleased firstrate;
Die luft 's so fair un agenehm,
Die rose so lieblich weht.
Nau gehne mei gedanke nuf
Wu's immer Fruehyohr is,
Wu's keh feren'ring gewe duth,
Wu's Herrlich is gewiss.
Der Bahm des Lebes bluehet dort,
In sellem schoene dahl;
Wu niemand werd meh mued un matt,
Wu niemand Leidet Quall.
Dort is keh sorges un keh noth,
Un ah, keh druvel meh;
Sie singe all doh kenne mier
In grosse Fraede geh.
</poem>
([[Rachel Bahn]])
==Literatur==
* Rachel Bahn. (1869). ''Poems.'' York, PA: H. C. Adams & Co.
{{SORTIERUNG:S Fruehyohr}}
[[Abdeeling:Pennsylvanisch-deitsche Schtories unn Gedichder]]
oq4u4nwdsdnpc6ww2k9waqgg35t6isv
Römer
0
10268
107914
107860
2026-07-30T06:34:00Z
Rolf acker
19020
Schreibfehler beseitigt; linkfix
107914
wikitext
text/x-wiki
[[File:Roman Empire map-2.gif|thumb|Die römische [[Stät]], 500 v.Chr – 1461 n. Chr|upright=1.2]]
Die Römer sin die Landsleut aus [[Rom]].
== Die römische Welt ==
Im Ahfang, die Römer ware Bauere un Soldate, awer sie hen keh Sailors recruited.
Graduell, sie sin en grosse Handelsleut worre, un sie hen en [[Republic]] established, die [[römische Republic]].
Hinner der Assasination vum [[Julius Cäsar]], sie sin en Imperium worre, es [[römisch Imperium]].<ref>Allan Bullock: ''Weltgeschichte. Die Geschichte unserer Zivilisation.'' Stuttgart, Baden-Württemberg 1970, S. 50,51.</ref>
=== Der römischer Senat ===
Der Senat vun der Republic hat Zweh Consuls gehatt.<ref>Allan Bullock: ''Weltgeschichte. Die Geschichte unserer Zivilisation.'' Stuttgart, Baden-Württemberg 1970, S. 52.</ref>
== Aamarrickunge ==
<references />
s4lcwzqehcpn233qgswripyfp0189f2
Julius Cäsar
0
10269
107915
107846
2026-07-30T06:37:03Z
Rolf acker
19020
Schreibfehler beseitigt; linkfixes
107915
wikitext
text/x-wiki
[[File:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|thumb|Der General Julius Cäsar ]]
Der Julius Cäsar war en [[Römer|römischer]] General.
[[Pompejus]], [[Crassus]], un Julius Cäsar ware es erst Triumivirat, en Union zwische die mächtigste Generals aus der [[römische Republic]].
Hinner em römischer Bürgerkrieg, die Senators aus [[Rom]] hen ihn assassinated mit Messer.<ref>Allan Bullock: ''Weltgeschichte. Die Geschichte unserer Zivilisation.'' Stuttgart, Baden-Württemberg 1970, S. 57.</ref>
== Aamarrickunge ==
<references />
ah0i2zv2tjcjhyofjs4z1567vrofl0c
Altes Rom
0
10273
107912
107833
2026-07-30T06:27:53Z
Rolf acker
19020
Schreibfehler beseitigt; linkfix
107912
wikitext
text/x-wiki
[[File:Italy 400bC en.svg|thumb|Die römische [[Stät]], 400 v.Chr]]
Altes Rom war en wichtige Stadt in [[Idali|Italie]].
Die Landsleut aus altes [[Rom]] ware die [[Römer]].
Im Ahfang, Rom war juscht en latinische Städtel.
Sie is en grosse Stadt worre hinner der Conquest vun [[Latium]], es latinisch Land.
Dernoh, Rom is en gross Imperium worre, es [[römisch Imperium]].<ref>Allan Bullock: ''Weltgeschichte. Die Geschichte unserer Zivilisation.'' Stuttgart, Baden-Württemberg 1970, S. 52,53.</ref>
== Aamarrickunge ==
<references />
si8vqg692lswnschc0zhxlpygjxtrzm
Latium
0
10274
107913
107851
2026-07-30T06:31:15Z
Rolf acker
19020
Schreibfehler beseitigt; linkfix
107913
wikitext
text/x-wiki
[[File:Lazio Travel Map IT.png|thumb|Die Provinz Latium|upright=1.2]]
Latium is en Provinz in [[Idali|Italie]].
Die Landsleut aus Latium sin die Latiner.
Latium war der Heemath vun [[altes Rom]] un den [[Römer]]<ref>Allan Bullock: ''Weltgeschichte. Die Geschichte unserer Zivilisation.'' Stuttgart, Baden-Württemberg 1970, S. 53.</ref>
== Aamarrickunge ==
<references />
b99raddvxpg0piqi587slyukpaa0afc
Demokratie
0
10276
107916
107839
2026-07-30T06:38:49Z
Rolf acker
19020
Schreibfehler beseitigt; linkfix
107916
wikitext
text/x-wiki
[[File:Election MG 3455.JPG|thumb|Die Stimm vun en Burger]]
En '''Demokratie''' is en governmental System wu all die Actions vum Government sin bei Stimm enacted.
Die erste Demokratie war [[altes Athen]].<ref>Allan Bullock: ''Weltgeschichte. Die Geschichte unserer Zivilisation.'' Stuttgart, Baden-Württemberg 1970, S. 42.</ref>
== Aamarrickunge ==
<references />
for3fu8i0e4axlgivd7h3zxei3idy3n
"Weird Al" Yankovic
0
10414
107926
106707
2026-07-30T07:27:09Z
Rolf acker
19020
sortfix
107926
wikitext
text/x-wiki
[[Feil:Weird Al Yankovic Photo Op GalaxyCon San Jose 2024 (cropped).jpg|miniatur|Der '''"Weird Al" Yankovic''']]
De '''Alfred Matthew Yankovic''' (gebore October 23, 1959) iss en [[Amerikaa|amerikaanischer]] Pop Singer, Liedkomponist, Danzer, Acht, un Philanthropist.
{{commonscat}}
{{SORTIERUNG:Yankovic, Weird Al}}
[[Abdeeling:Gebore 1959]]
[[Abdeeling:Mann]]
[[Abdeeling:Myuusick]]
ouewciil2bz8cu74er33ijrtj75k08j
Hung Cao
0
10675
107925
107758
2026-07-30T07:24:51Z
Rolf acker
19020
Bitte löschen!
107925
wikitext
text/x-wiki
<!-- Blatt bitte löschen – Danke! -->
gp54inul6wo2iocb1tlgtkwtyd70ohz