Wikipedia
piwiki
https://pi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96_%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A4_Pamukha_patta
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
मीडिया
विसेस
सम्भासित
अवयव
अवयव सम्भासित
Wikipedia
Wikipedia सम्भासित
पटिमा
पटिमा सम्भासित
मीडियाविकि
मीडियाविकि सम्भासित
पटिरूप
पटिरूप सम्भासित
अवस्सय
अवस्सय सम्भासित
विभाग
विभाग सम्भासित
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
पटिरूप:Infobox website
10
7479
103968
2026-09-08T12:03:58Z
咽頭べさ
6149
Created page with "{{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{lc:{{{embed|}}}}} | decat = yes | titleclass = fn org | title = {{if empty|{{{name|}}}|{{{company_name|}}}|{{{websitename|}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{if empty|{{{company_logo|}}}|{{{logo|}}}|{{{websitelogo|}}}}}|size={{{logo_size|}}}|sizedefault=250px|alt={{{logo_alt|}}}}} | caption1 = {{if empty|{{{logo_caption|}}}|{{{logocaption|}}}}} | image..."
103968
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| bodyclass = vcard
| child = {{lc:{{{embed|}}}}}
| decat = yes
| titleclass = fn org
| title = {{if empty|{{{name|}}}|{{{company_name|}}}|{{{websitename|}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}
| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{if empty|{{{company_logo|}}}|{{{logo|}}}|{{{websitelogo|}}}}}|size={{{logo_size|}}}|sizedefault=250px|alt={{{logo_alt|}}}}}
| caption1 = {{if empty|{{{logo_caption|}}}|{{{logocaption|}}}}}
| image2 = {{#if:{{{collapsible|}}}|{{hidden begin|title={{{collapsetext|Screenshot}}}|titlestyle=background:{{{background|gainsboro}}};text-align:center|contentstyle=text-align:center}}}}
{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{screenshot|}}}|size={{{screenshot_size|}}}|sizedefault=300px|alt={{{screenshot_alt|}}}}}
| caption2 = {{{caption|}}}{{#if:{{{collapsible|}}}|{{hidden end}}}}
| label1 = वाणिज्जविध
| class1 = category
| data1 = {{{company_type|}}}
| label2 = {{longitem|वेबसाइटसेनिविध}}
| data2 = {{if empty|{{{website_type|}}}|{{{type|}}}}}
| label3 = लब्भता
| data3 = {{#if:{{{language_count|}}}
|भासा {{{language_count}}} विध
|{{{language|}}}
}}{{{language_footnote|}}}
| data4 = {{#if:{{both| {{{language_count|}}} | {{{language|}}}}}
|{{Begin hidden|titlestyle=background:transparent;|title=भासानं सूचि}}{{{language|}}}{{End hidden}}
}}
| label5 = वाणिज्जलञ्छन
| data5 = {{{traded_as|}}}
| label6 = पतिट्ठापित
| data6 = {{if empty|{{{founded|}}}|{{{foundation|}}}}}
| label7 = विलय
| data7 = {{{dissolved|}}}
| label8 = पुब्बे
| data8 = {{{predecessor|}}}
| label9 = अपरे
| data9 = {{{successor|}}}
| label10 = पधानठान
| class10 = {{#if:{{{headquarters|}}}{{{location|}}}|label|adr}}
| data10 = {{comma separated entries
| 1= {{if empty|{{{headquarters|}}}|{{{location|}}}}}
| 2= {{#if:{{{location_city|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{{location_city}}}</div>}}
| 3= {{#if:{{{country|}}}{{{location_country|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name">{{if empty|{{{country|}}}|{{{location_country}}}}}</div>}}
}}
| label11 = ठानसङ्केत
| data11 = {{{coordinates|}}}
| label12 = मूलदेस
| data12 = {{{country_of_origin|}}}
| label13 = ठानानि
| data13 = {{{locations|}}}
| label14 = सेवनसीमा
| data14 = {{{area_served|}}}
| label15 = सामिक{{#if:{{{owners|}}}|रो}}
| data15 = {{if empty|{{{owners|}}}|{{{owner|}}}}}
<!-- Essentially the same, but up to the editor to choose -->
| label16 = निम्माता
| data16 = {{if empty|{{{author|}}}|{{{creator|}}}|{{{authors|}}}|{{{creators|}}}}}
| label17 = पतिट्ठापका
| data17 = {{{founder|}}}
| label18 = सोधका{{#if:{{{editors|}}}|रो}}
| data18 = {{if empty|{{{editors|}}}|{{{editor|}}}}}
| label19 = पधान
| data19 = {{{chairman|}}}
| label20 = पधान
| data20 = {{{chairperson|}}}
| label21 = पधान
| data21 = {{{president|}}}
| label22 = मुख्यकारी
| data22 = {{{CEO|}}}
| label23 = पबन्धकारी
| data23 = {{{MD|}}}
| label24 = सब्बत्थकारी
| data24 = {{{GM|}}}
| label25 = पधानपुग्गला
| data25 = {{{key_people|}}}
| label26 = कम्मन्त
| class26 = category
| data26 = {{{industry|}}}
| label27 = उप्पादित
| data27 = {{{products|}}}
| label28 = सेवा
| data28 = {{{services|}}}
| label29 = आय
| data29 = {{if empty|{{{revenue|}}}|{{{rev|}}}}}
| label30 = कम्मआय
| data30 = {{{operating_income|}}}
| label31 = लाभ
| data31 = {{{net_income|}}}
| label32 = [[Asset|Total assets]]
| data32 = {{{assets|}}}
| label33 = [[Equity (finance)|Total equity]]
| data33 = {{{equity|}}}
| label34 = कम्मकरा
| data34 = {{if empty|{{{employees|}}}|{{{num_employees|}}}}}
| label35 = मातुवाणिज्ज
| data35 = {{{parent|}}}
| label36 = साखा
| data36 = {{{divisions|}}}
| label37 = अनुवाणिज्जानि
| data37 = {{if empty|{{{subsidiaries|}}}|{{{subsid|}}}}}
| label38 = वेबसाइट
| class38 = url
| data38 = {{if empty|{{{url|}}}|{{{website|}}}|{{{homepage|}}}}}
| label39 = [[IPv6]] थम्भन
| data39 = {{{ipv6|}}}
| label40 = [[Alexa Internet|Alexa]] ठानन्तर
| data40 = {{{alexa|}}}
| label41 = ञापन
| data41 = {{{advertising|}}}
| label42 = वाणिज्ज
| data42 = {{{commercial|}}}
| label43 = पञ्चायन
| data43 = {{if empty|{{{registration|}}}|{{{reg|}}}}}
| label44 = आयोजका
| data44 = {{if empty|{{{users|}}}|{{{num_users|}}}}}
| label45 = पवत्तन
| data45 = {{if empty|{{{launched|}}}|{{{launch_date|}}}|{{{date_of_launch|}}}}}
| label46 = वत्तमान ठिति
| class46 = category
| data46 = {{{current_status|}}}
| label47 = [[Computing platform|Native client(s) on]]
| data47 = {{{native_clients|}}}
<!-- Spelled differently; see [[MOS:ENGVAR]] -->
| label48 = {{#if:{{{content_license|}}}{{{license|}}}|{{longitem|लाइसेंस अनुञ्ञाति}}|{{longitem|लाइसेंस अनुञ्ञाति}}}}
| data48 = {{if empty|{{{content_license|}}}|{{{license|}}}|{{{content_licence|}}}|{{{licence|}}}}}
| label49 = आयोजित कम्मविधि
| data49 = {{{programming_language|}}}
| label50 = [[International Standard Serial Number|ISSN]]
| data50 = {{ISSN link|1={{if empty|{{{issn|}}}|{{{ISSN|}}}}}|2={{if empty|{{{eissn|}}}|{{{eISSN|}}}}}}}
| label51 = [[OCLC]] सङ्खा
| data51 = {{#if:{{{oclc|}}}|{{OCLC search link|{{{oclc}}} }} }}
| below = {{{footnotes|}}}
}}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
db7yxw6qvsoe58ltv42spiptp0jtrzw
पटिरूप:Hidden begin
10
7480
103969
2026-09-08T12:05:36Z
咽頭べさ
6149
Created page with "<includeonly><templatestyles src="Template:Hidden begin/styles.css"/><div class="hidden-begin mw-collapsible {{#ifeq:{{{showhide|{{{toggle}}}}}}|left|mw-collapsible-leftside-toggle}} {{#if:{{{expanded|}}}||mw-collapsed}} {{{class|}}}" style="{{#if:{{{width|}}}|width:{{{width}}};}} {{#if:{{{border|}}}|border:{{{border}}};}} {{#if:{{{bgcolor|}}}|background-color:{{{bgcolor}}};color:inherit;}} {{{style|}}}"><!-- --><div class="hidden-title skin-nightmode-reset-color" style=..."
103969
wikitext
text/x-wiki
<includeonly><templatestyles src="Template:Hidden begin/styles.css"/><div class="hidden-begin mw-collapsible {{#ifeq:{{{showhide|{{{toggle}}}}}}|left|mw-collapsible-leftside-toggle}} {{#if:{{{expanded|}}}||mw-collapsed}} {{{class|}}}" style="{{#if:{{{width|}}}|width:{{{width}}};}} {{#if:{{{border|}}}|border:{{{border}}};}} {{#if:{{{bgcolor|}}}|background-color:{{{bgcolor}}};color:inherit;}} {{{style|}}}"><!--
--><div class="hidden-title skin-nightmode-reset-color" style="{{#if:{{{ta1|}}}|text-align:{{{ta1}}};}} {{#if:{{{titlebgcolor|}}}|background-color:{{{titlebgcolor}}};color:inherit;}} {{{titlestyle|}}}">{{{title|{{{header|}}}}}}</div><!--
--><div class="hidden-content mw-collapsible-content" style="{{#if:{{{ta2|}}}|text-align:{{{ta2}}};}} {{#if:{{{contentbgcolor|}}}|background-color:{{{contentbgcolor}}};color:inherit;}} {{{contentstyle|{{{bodystyle|}}}}}}"><!--
Content added after the template
--></includeonly><noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
3fk8uj9th66zvww6bd58rbapuyb6ij4
103971
103969
2026-09-08T12:06:33Z
咽頭べさ
6149
咽頭べさ moved page [[पटिरूप:Begin hidden]] to [[पटिरूप:Hidden begin]]
103969
wikitext
text/x-wiki
<includeonly><templatestyles src="Template:Hidden begin/styles.css"/><div class="hidden-begin mw-collapsible {{#ifeq:{{{showhide|{{{toggle}}}}}}|left|mw-collapsible-leftside-toggle}} {{#if:{{{expanded|}}}||mw-collapsed}} {{{class|}}}" style="{{#if:{{{width|}}}|width:{{{width}}};}} {{#if:{{{border|}}}|border:{{{border}}};}} {{#if:{{{bgcolor|}}}|background-color:{{{bgcolor}}};color:inherit;}} {{{style|}}}"><!--
--><div class="hidden-title skin-nightmode-reset-color" style="{{#if:{{{ta1|}}}|text-align:{{{ta1}}};}} {{#if:{{{titlebgcolor|}}}|background-color:{{{titlebgcolor}}};color:inherit;}} {{{titlestyle|}}}">{{{title|{{{header|}}}}}}</div><!--
--><div class="hidden-content mw-collapsible-content" style="{{#if:{{{ta2|}}}|text-align:{{{ta2}}};}} {{#if:{{{contentbgcolor|}}}|background-color:{{{contentbgcolor}}};color:inherit;}} {{{contentstyle|{{{bodystyle|}}}}}}"><!--
Content added after the template
--></includeonly><noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
3fk8uj9th66zvww6bd58rbapuyb6ij4
पटिरूप:Hidden begin/styles.css
10
7481
103970
2026-09-08T12:06:09Z
咽頭べさ
6149
Created page with "/* {{pp-template}} */ .hidden-begin { box-sizing: border-box; width: 100%; padding: 5px; border: none; font-size: 95%; } .hidden-title { font-weight: bold; line-height: 1.6; text-align: left; } .hidden-content { text-align: left; } /* [[phab:T360582]] */ @media all and ( max-width: 500px ) { .hidden-begin { width: auto !important; clear: none !important; float: none !important; } }"
103970
sanitized-css
text/css
/* {{pp-template}} */
.hidden-begin {
box-sizing: border-box;
width: 100%;
padding: 5px;
border: none;
font-size: 95%;
}
.hidden-title {
font-weight: bold;
line-height: 1.6;
text-align: left;
}
.hidden-content {
text-align: left;
}
/* [[phab:T360582]] */
@media all and ( max-width: 500px ) {
.hidden-begin {
width: auto !important;
clear: none !important;
float: none !important;
}
}
b1nhedn00o082mlrogut2z7909uozkh
पटिरूप:Begin hidden
10
7482
103972
2026-09-08T12:06:33Z
咽頭べさ
6149
咽頭べさ moved page [[पटिरूप:Begin hidden]] to [[पटिरूप:Hidden begin]]
103972
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[पटिरूप:Hidden begin]]
ejenj58n7nca1bw2mt1ml3mxiyvo4wt
पटिरूप:ISSN link
10
7483
103973
2026-09-08T12:07:19Z
咽頭べさ
6149
Created page with "{{#if:{{{1|}}}|{{#if:{{{2|}}}|[https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:{{#if:1|{{{1}}}}} {{#if:1|{{{1}}}}}] (print)<includeonly>{{#invoke:check isxn|check_issn|1={{{1|}}}|error={{Please check ISSN}}}}</includeonly>{{{br|<br>}}} [https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:{{#if:1|{{{2}}}}} {{#if:1|{{{2}}}}}] (web)<includeonly>{{#invoke:check isxn|check_issn|1={{{2|}}}|error={{Please check ISSN}}}}</includeonly>|[https://www.worldcat.org/search?fq=x0..."
103973
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{1|}}}|{{#if:{{{2|}}}|[https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:{{#if:1|{{{1}}}}} {{#if:1|{{{1}}}}}] (print)<includeonly>{{#invoke:check isxn|check_issn|1={{{1|}}}|error={{Please check ISSN}}}}</includeonly>{{{br|<br>}}} [https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:{{#if:1|{{{2}}}}} {{#if:1|{{{2}}}}}] (web)<includeonly>{{#invoke:check isxn|check_issn|1={{{2|}}}|error={{Please check ISSN}}}}</includeonly>|[https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:{{#if:1|{{{1}}}}} {{#if:1|{{{1}}}}}]<includeonly>{{#invoke:check isxn|check_issn|1={{{1|}}}|error={{Please check ISSN}}}}</includeonly>}}}}<noinclude>
<!-- * INTERNAL NOTE:
*
* This template uses WorldCat, with the benefit that the link format
*
* https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&q=n2:[item ISSN]
*
* is _documented_ (see worldcat.org) and thus unlikely to change.
*
* {{#if:1| {{{1|}}} }} is equivalent to {{trim|{{{1|}}}}}
-->
{{Documentation}}
<!-- Add categories to the /doc subpage, not here! -->
</noinclude>
1bx8qep1p1z54b28jcc0rh8cigaubhj
पटिरूप:Cite news
10
7484
103974
2026-09-08T12:09:54Z
咽頭べさ
6149
Created page with "<includeonly>{{#invoke:citation/CS1|citation |CitationClass=news }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude>"
103974
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:citation/CS1|citation
|CitationClass=news
}}</includeonly><noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
pbjnspfej5gxihr9izxrzkow3f1uf3i
अभिधम्मधम्मो
0
7485
103975
2026-09-08T16:57:54Z
咽頭べさ
6149
Created page with "{{merge|अभिधम्म}} {{बुद्धभासा}} बुद्धभगवतो धम्मो सुत्त। विनय। अभिधम्मवसेन तिविधो होति॥ अेते तिपिटकन्ति वुच्चन्ति॥ अेतसु तिसु पिटकेसु अभिधम्मधम्मो सुत्तन्तधम्मेहि विसिट्ठतरो थूलतरो..."
103975
wikitext
text/x-wiki
{{merge|अभिधम्म}}
{{बुद्धभासा}}
बुद्धभगवतो धम्मो सुत्त। विनय। अभिधम्मवसेन तिविधो होति॥ अेते तिपिटकन्ति वुच्चन्ति॥ अेतसु तिसु पिटकेसु अभिधम्मधम्मो सुत्तन्तधम्मेहि विसिट्ठतरो थूलतरो होति॥ गम्भीरो दुब्बुधो च॥ तस्मा अभिधम्मोति वुच्चति॥
बुद्धभगवा अभिधम्मधम्मं छवस्सानं अच्चयेन सत्तमे वस्से द्वेचत्ताळीसवस्सायुककाले तावतिंसदेवलोके देसेसि॥ मातुदेवपुत्तस्स गुणं पटिपूजेतुकामताय देसनं आरभि॥ मातुदेवपुत्तमुखा सब्बे देवब्रह्मानोपि सुणिंसु॥
बुद्धभगवा तावतिंसदेवलोके अभिधम्मं देसेन्तो पिण्डचारकाले भोजनकाले च अत्तनो सदिसं निम्मितबुद्धभगवन्तं मापेत्वा मनुस्सलोकं गच्छति॥ तस्मिं गतकाले निम्मितबुद्धो अनुपब्बेन देसेति॥ भगवा मनुस्सलोके दिवाकिच्चं केत्वा पुन देवलोकं गन्त्वा धम्मं देसेति॥ देवलोके पकतिबुद्धो च निम्मितबुद्धो च परियायेन देसेसुं॥
भगवा मनुस्सलोके मुहुत्तं विहरन्तो आयस्मतो सारिपुत्तत्थेरस्स अभिधम्मस्स नयमुखं दत्वा देसेति॥ आयस्मा सारिपुत्तोपि पुब्बे जातकेसु पञ्चसतजतुक्कमंसभूते पञ्चसतमत्ते सद्धिविहारिकभिक्खूनं भगवा देसेतं धम्मं नातिसंखित्तेन नातिवित्थारेन देसेसि॥ देवलोके भगवतो अभिधम्मदेसनाय परियोसानञ्च आयस्मतो सारिपुत्तस्स अभिधम्मउग्गहणदेसनियिकारियस्स परियोसानञ्च अकुब्बं समकालमेव अहोसि॥
बुद्धभगवा तेमासं वस्सानं देवलोके अभिधम्मं देसेत्वा अस्ससुजपुण्णमासियं निट्ठापेसि॥ निट्ठितदिवसेयेव देवब्रह्मेहि परिवुतो मनुस्सानं वसनट्ठानं सङ्कस्सनगरं सोत्थिना ओरोहति॥ तथा ओरोहन्तं बुद्धं मनुस्सापि जोतिपज्जोतेहि पूजेत्वा पटिगण्हन्ति॥ तं पवत्तिं उपादाय पच्छिमकालिका बुद्धमामका अस्ससुजकाले सुमेरुदीपपूजं जालेत्वा पूजेन्ति॥ अपि च अस्ससुजपुण्णमासिदिवसं अभिधम्मदिवसोति पञ्ञपेत्वा महोस्सवं करोन्ति॥
अभिधम्मे धम्मसङ्गणी। विभङ्ग। धातुकथा। पुग्गलपञ्ञत्ति। कथावत्थु। यमक। पट्ठान हू सत्त पकरणानि होन्ति॥ भगवा देवब्रह्मानं अभिधम्मं वित्थारनयेन देसेत्वा आयस्मतो सारिपुत्तस्स संखित्तनयेन देसेसि॥ आयस्मा सारिपुत्तो पुब्बे जतुक्कमा हुत्वा जातानं पञ्चसतानं भिक्खूनं मज्जिमअलज्जनयेन देसेसि॥
अभिधम्मो नाम उत्तमो अतिवित्थारो गम्भीरो दुब्बुधो च होति॥ अभिधम्मस्स सभावं पुथुज्जनानं जानितुं अतिखरं होति॥ तस्मा पुथुज्जनानं अत्थाय आचरिय अनुरुद्धत्थेरो अभिधम्मत्थसङ्गहं नाम सङ्ग्रिुह्लिख चिन्तेत्वा रचयि॥ तस्मिं पकरणे संखित्तत्ता अभिधम्मधम्मानं नामसरूपानियेव बहुलानि होन्ति॥ सारत्था पन पटिच्छन्ना होन्ति॥ तस्मा तस्स पकरणस्स अत्थवण्णनालिख [[पाळिभासा]]। [[रामञ्ञभासा]] आदीहि विविधेहि रचयिंसु॥
इमस्मिं मनुस्सलोके विज्जमाना अभिधम्मा नाम आयस्मता सारिपुत्तेन देसीतअरहा अभिधम्मायेव होन्ति॥ अभिधम्मस्स वचनक्कमोपि आयस्मतो सारिपुत्तस्स वचनक्कमोयेव होति॥ तस्मा केचि "अभिधम्मो नाम बुद्धधम्ममो महुत्त। आयस्मतो सारिपुत्तस्स देसनायेव" ति वदन्ति॥ तं वचनं लोके अननुच्छविकं॥ अभिधम्मं आयस्मा सारिपुत्तो अत्तनो मतिया ञाणं उप्पादेत्वा देसेतो न होति। बुद्धभगवता दिन्नं नयञाणं लभित्वायेव देसेति॥ तस्मा बुद्धवचनमेव होति॥
अभिधम्मधम्मो नाम मातुगुणपटिपूजना। देवलोके देसना। तेमासं देसना। पकतिबुद्धेन च निम्मितबुद्धेन च परियायेन देसना हूसो चतुब्बिधविसेसेहि समन्नागतो होति॥ ततो परं अभिधम्मधम्मो नाम पाळिगम्भीरता। अत्थगम्भीरता। देसनागम्भीरता हूसो गम्भीरत्तेहि च समन्नागतो होति॥
तस्मा जिनसासनधर गुरु अभिधजमहारट्ठगुरु अग्गमहापण्डित पथम सेट्ठिलमहाथेरेन "अभिधम्मधम्मो चित्तविज्जा। साधुचीरणविज्जा। कारणफलदस्सनविज्जा हूसो पञ्ञासु तिसु नियोगेहि पूरितत्ता साधारण चित्तविज्जा (Psychology)। साधारण पञ्ञा (Ethics)। साधारण दस्सनिकबेद (Philosophy) तो अतिसयेन विसिट्ठतरो होति" ति वुत्तं॥
अपि च आचरिय पञ्ञासामि (मगध वृक्ष) महाथेरेन "अभिधम्मधम्मं सज्झायित्वा पूजेन्तो सङ्घा नामरूपपरिच्छेदञाणं परिपाचेतुं सक्कोति। मग्गफलनिब्बानत्थाय उपत्थम्भकं लभितुं सक्कोति। अन्तराया किलेसा च अमहा होतुं सक्कोति। सब्बसिरीमङ्गलेहि समन्नागतो होतुं सक्कोति" ति आदीनि आनिसंसानि लिखित्वा दस्सितानि होन्ति॥
0qzpoin0yu9ar7lz2h3blg19l5jx2fp
पटिरूप:Merge
10
7486
103976
2026-09-08T17:08:45Z
咽頭べさ
6149
Created page with "{{Mbox |type = move |image = [[File:Merge-arrows.svg|50px|alt=|link=]] |text = इमं {{#if:{{{section|}}}|देसं|{{#if:{{NAMESPACE}}|पिट्ठं|धम्मनियामं}}}} {{Pagelist|delim=''|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}|{{{5|}}}|{{{6|}}}|{{{7|}}}|{{{8|}}}|{{{9|}}}|{{{10|}}}|{{{11|}}}|{{{12|}}}|{{{13|}}}|{{{14|}}}|{{{15|}}}|{{{16|}}}|{{{17|}}}|{{{18|}}}|{{{19|}}}|{{{20|}}}}} च {{#if:{{{target|}}}| '':{{NAMESPACE}}:{{{target}}}|{{{..."
103976
wikitext
text/x-wiki
{{Mbox
|type = move
|image = [[File:Merge-arrows.svg|50px|alt=|link=]]
|text = इमं {{#if:{{{section|}}}|देसं|{{#if:{{NAMESPACE}}|पिट्ठं|धम्मनियामं}}}} {{Pagelist|delim=''|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}|{{{5|}}}|{{{6|}}}|{{{7|}}}|{{{8|}}}|{{{9|}}}|{{{10|}}}|{{{11|}}}|{{{12|}}}|{{{13|}}}|{{{14|}}}|{{{15|}}}|{{{16|}}}|{{{17|}}}|{{{18|}}}|{{{19|}}}|{{{20|}}}}} च {{#if:{{{target|}}}| ''[[:{{NAMESPACE}}:{{{target}}}|{{{target}}}]]'' ठानं|}} [[Help:Merging and moving pages|संयोजेतुं]] अनुसासितं होति॥ ([[{{{discussion|{{{discuss|:{{TALKPAGENAME}}}}}}}}|सम्भासितुं]]){{#if:{{{date<includeonly>|</includeonly>}}}|<small>'' {{{date<includeonly>|</includeonly>}}} कालतो पट्ठाय अनुसासितं होति॥''</small>}}
}}<includeonly>{{#switch:{{NAMESPACE}}
||Talk={{DMC|{{{date|}}}|तो|संयोजेतब्बानि पिट्ठानि|सब्बानि संयोजेतब्बानि पिट्ठानि}}
|#default={{DMC|||Items to be merged}}
}}</includeonly>
<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
agu8arl9sozl6k67phcoa3z1uzelqsg
पटिरूप:Pagelist
10
7487
103977
2026-09-08T17:10:07Z
咽頭べさ
6149
Created page with "{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:pagelist|main}}<noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude>"
103977
wikitext
text/x-wiki
{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:pagelist|main}}<noinclude>
{{documentation}}
<!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. -->
</noinclude>
oaokru398r39bas7j5c87x84xw47qud
Module:Pagelist
828
7488
103978
2026-09-08T17:12:17Z
咽頭べさ
6149
Created page with "local p = {} local separators = { dot = true, pipe = true, comma = true, ['tpt-languages'] = true } local function getSeparator(sep) if type(sep) ~= 'string' then return nil end if separators[sep] then return mw.message.new(sep .. '-separator'):plain() else return sep end end local function generateLink(page, nspace, delim, endDelim) if not page then return nil end local pagename = mw.title.new(page) if not pagename then -- Default to the args w..."
103978
Scribunto
text/plain
local p = {}
local separators = {
dot = true,
pipe = true,
comma = true,
['tpt-languages'] = true
}
local function getSeparator(sep)
if type(sep) ~= 'string' then
return nil
end
if separators[sep] then
return mw.message.new(sep .. '-separator'):plain()
else
return sep
end
end
local function generateLink(page, nspace, delim, endDelim)
if not page then
return nil
end
local pagename = mw.title.new(page)
if not pagename then
-- Default to the args we were passed if our page
-- object was nil.
pagename = page
else
pagename = pagename.text
end
delim = delim or ''
endDelim = endDelim or delim
nspace = nspace and nspace .. ':' or ''
if nspace == 'all:' then
nspace = ''
pagename = page
end
return string.format(
'%s[[:%s%s|%s]]%s',
delim, nspace, pagename, page, endDelim
)
end
function p._main(args)
local t = {}
local separator = getSeparator(args.separator)
local conjunction = getSeparator(args.conjunction)
for i, v in ipairs(args) do
table.insert(t, generateLink(
v, args.nspace, args.delim, args.edelim
))
end
return mw.text.listToText(t, separator, conjunction)
end
function p.main(frame)
local origArgs = require('Module:Arguments').getArgs(frame, {
trim = false,
removeBlanks = false,
wrappers = 'पटिरूप:Pagelist'
})
-- Process integer args. Allow for explicit positional arguments that are
-- specified out of order, e.g. {{br separated entries|3=entry3}}.
-- After processing, the args can be accessed accurately from ipairs.
local args = {}
for k, v in pairs(origArgs) do
if type(k) == 'number' and
k >= 1 and
math.floor(k) == k and
string.match(v, '%S') then -- Remove blank or whitespace values.
table.insert(args, k)
end
end
table.sort(args)
for i, v in ipairs(args) do
args[i] = origArgs[v]
-- Trim whitespace.
if type(args[i]) == 'string' then
args[i] = mw.text.trim(args[i])
end
end
-- Get old named args. We don't need to remove blank values
-- as for the nspace and edelim parameters the behaviour is different
-- depending on whether the parameters are blank or absent, and for
-- the delim parameter the default should be the blank string anyway.
args.delim = origArgs.delim
args.edelim = origArgs.edelim
args.nspace = origArgs.nspace
-- Get new named args, "separator" and "conjunction", and strip blank values.
if origArgs.separator and origArgs.separator ~= '' then
args.separator = origArgs.separator
end
if origArgs.conjunction and origArgs.conjunction ~= '' then
args.conjunction = origArgs.conjunction
end
return p._main(args)
end
return p
l01g44pur2jnhzifg60lw1g4a7nq1gm
पटिरूप:Dated maintenance category
10
7489
103979
2026-09-08T17:14:06Z
咽頭べさ
6149
Created page with "<nowiki/><!--This nowiki helps to prevent whitespace at the top of articles-->{{#ifeq:{{FULLROOTPAGENAME}}|Wikipedia:Template messages|<!--Do not categorize-->|<!-- -->{{#ifexpr:{{#if:{{NAMESPACE}}|0|1}}+{{#ifeq:{{{onlyarticles|no}}}|yes|0|1}} |{{#if:{{{3|}}} |[[Category:{{{1}}} {{{2}}} {{{3}}}]]<!-- -->{{#ifexist:Category:{{{1}}} {{{2}}} {{{3}}} |<!-- -->|[[Category:Articles with invalid date parameter in template]]<!-- -->}} |Category:{{#if:{{{5|}}}..."
103979
wikitext
text/x-wiki
<nowiki/><!--This nowiki helps to prevent whitespace at the top of articles-->{{#ifeq:{{FULLROOTPAGENAME}}|Wikipedia:Template messages|<!--Do not categorize-->|<!--
-->{{#ifexpr:{{#if:{{NAMESPACE}}|0|1}}+{{#ifeq:{{{onlyarticles|no}}}|yes|0|1}}
|{{#if:{{{3|}}}
|[[Category:{{{1}}} {{{2}}} {{{3}}}]]<!--
-->{{#ifexist:Category:{{{1}}} {{{2}}} {{{3}}}
|<!--
-->|[[Category:Articles with invalid date parameter in template]]<!--
-->}}
|[[Category:{{#if:{{{5|}}}
|{{{5}}}<!--
-->|{{{1}}}<!--
-->}}]]<!--
-->}}{{#if:{{{4|}}}
|[[Category:{{{4}}}]]}}<!--
-->}}<!--
-->}}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
7p59j4cq4i8wg65odpv5287yu50sczo
103980
103979
2026-09-08T17:14:23Z
咽頭べさ
6149
咽頭べさ moved page [[पटिरूप:DMC]] to [[पटिरूप:Dated maintenance category]]
103979
wikitext
text/x-wiki
<nowiki/><!--This nowiki helps to prevent whitespace at the top of articles-->{{#ifeq:{{FULLROOTPAGENAME}}|Wikipedia:Template messages|<!--Do not categorize-->|<!--
-->{{#ifexpr:{{#if:{{NAMESPACE}}|0|1}}+{{#ifeq:{{{onlyarticles|no}}}|yes|0|1}}
|{{#if:{{{3|}}}
|[[Category:{{{1}}} {{{2}}} {{{3}}}]]<!--
-->{{#ifexist:Category:{{{1}}} {{{2}}} {{{3}}}
|<!--
-->|[[Category:Articles with invalid date parameter in template]]<!--
-->}}
|[[Category:{{#if:{{{5|}}}
|{{{5}}}<!--
-->|{{{1}}}<!--
-->}}]]<!--
-->}}{{#if:{{{4|}}}
|[[Category:{{{4}}}]]}}<!--
-->}}<!--
-->}}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
7p59j4cq4i8wg65odpv5287yu50sczo
पटिरूप:DMC
10
7490
103981
2026-09-08T17:14:23Z
咽頭べさ
6149
咽頭べさ moved page [[पटिरूप:DMC]] to [[पटिरूप:Dated maintenance category]]
103981
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[पटिरूप:Dated maintenance category]]
fana39q9uje0t88c2smnqm4dwe8lkur
पटिरूप:बुद्धभासा
10
7491
103982
2026-09-08T17:32:12Z
咽頭べさ
6149
Created page with "{{Sidebar with collapsible lists | name = बुद्धसासन | pretitle = [[:Category:बुद्धसासन|एकदेस]] वण्णना | title = [[बुद्धसासन]] | image = [[File:Dharma Wheel.svg|120px|link=धम्मचक्क]] | bodystyle = border-collapse:collapse; text-align:center | basestyle = background:#FFD068 | listtitlestyle = padding-bottom:0; text-align:center; | liststyle = padding-top:0; background-color:#FDE7B9;..."
103982
wikitext
text/x-wiki
{{Sidebar with collapsible lists
| name = बुद्धसासन
| pretitle = [[:Category:बुद्धसासन|एकदेस]] वण्णना
| title = [[बुद्धसासन]]
| image = [[File:Dharma Wheel.svg|120px|link=धम्मचक्क]]
| bodystyle = border-collapse:collapse; text-align:center
| basestyle = background:#FFD068
| listtitlestyle = padding-bottom:0; text-align:center;
| liststyle = padding-top:0; background-color:#FDE7B9; border: 2px solid #FDE7B9
| listclass = hlist
<!----------------------- History ------------------------->
| list1name = इतिहास
| list1title = [[बुद्धसासनस्स इतिहास|इतिहास]]
| list1 =
* [[बुद्धवंस]]
* [[गोतमबुद्ध]]
* [[सङ्गीति|सङ्गीतियो]]
<!---------------------- Concepts ------------------------->
| list2name = मत
| list2title = [[धम्म]]\ [[विनय]]
| list2 =
* [[चतुसच्च]]
* [[पञ्चक्खन्ध]]
* [[अनिच्च]]
* [[दुक्ख]]
* [[अनत्त]]
* [[पटिच्चसमुप्पाद]]
* [[मज्झिमा पटिपदा]]
* [[सुञ्ञता वाद|सुञ्ञता]]
* [[कम्म]]
* [[संसार]]
* [[एकतिंस भूमि|३१ भूमि]]
<!---------------------- Texts ------------------------>
| list3name = गन्थानि
| list3title = [[बुद्धसासनिकगन्थानि]]
| list3 =
* [[तिपिटक]]
* [[तिपिटक|तिपिटक सुत्त]]
**[[विनयपिटक]]
**[[सुत्तन्तपिटक]]
**[[अभिधम्मपिटक]]
<!---------------------- Practices ------------------------>
| list4name = पटिपत्तियो
| list4title = [[पटिपत्तियो]]
| list4 =
* [[तिरतन]]
**[[बुद्ध]]
**[[धम्म]]
**[[संघ]]
* [[सील]]
** [[पञ्चसील]]
** [[अट्ठङ्गसील]]
** [[नवङ्गसील]]
* [[पारमी]]
* [[समथ]]
* [[विपस्सना]]
* [[सतिपट्ठान]]
* [[धुतङ्ग]]
* [[कम्मट्ठान]]
* [[दुक्करचरिया]]
<!----------------------- Nirvana ------------------------->
| list5name = निब्बान
| list5title = [[निब्बान]]
| list5 =
* [[पुथुज्जन]]
* [[सामणेर]]
* [[भिक्खु]]
* [[सोतापन्न]]
* [[सकदागामी]]
* [[अनागामी]]
* [[अरहन्त]]
* [[एतदग्ग]]
* [[बुद्ध]]
<!--------------------- Traditions ------------------------>
| list6name = निकाया
| list6title = [[:en:Schools of Buddhism|निकाया]]
| list6 =
* [[थेरवाद]]
* [[महायान]]
* [[तन्तरवाद|तन्तर]]
* [[तिब्बतबुद्धसासन]]
<!--------------------- Countries ------------------------>
| list7name = रट्ठानि
| list7title = [[रट्ठानुसारी बुद्धसासन]]
| list7 =
* [[कम्बोजरट्ठे बुद्धसासन|कम्बोज]]
* [[कोरिय बुद्धसासन|कोरिय]]
* [[जापानरट्ठे बुद्धसासन|जापान]]
* [[चीन बुद्धसासन|चीन]]
* [[तिब्बतबुद्धसासन|तिब्बत]]
* [[स्यामरट्ठे बुद्धसासन|स्याम]]
* [[तायिवानरट्ठे बुद्धसासन|तायिवान]]
* [[बियत्तनामरट्ठे बुद्धसासन|बियत्तनाम]]
* [[भूतानरट्ठे बुद्धसासन|भूतान]]
* [[मारम्मरट्ठे बुद्धसासन|मारम्म]]
* [[मङ्गलरट्ठे बुद्धसासन|मङ्गल]]
* [[रुसियरट्ठे बुद्धसासन|रुसिय]]
* [[लोवरट्ठे बुद्धसासन|लोव]]
* [[सीहळरट्ठे बुद्धसासन|सीहळ]]
* [[भारतरट्ठे बुद्धसासन|भारत]]
| belowclass = plainlist
| below =
}}<noinclude>
{{documentation}}
<!---Place category links on the /doc sub-page; language links go to Wikidata, thank you!--->
</noinclude>
krokgrjofxe6r8pt3h4oduagbz9xy7k
पटिरूप:Sidebar with collapsible lists
10
7492
103983
2026-09-08T17:33:09Z
咽頭べさ
6149
Created page with "{{#invoke: Sidebar | collapsible }}<noinclude> {{documentation}} <!-- Please add category and language links to the section at the bottom of [[Template:Sidebar with collapsible lists/doc]] page, not here --> </noinclude>"
103983
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke: Sidebar | collapsible }}<noinclude>
{{documentation}}
<!-- Please add category and language links to the section at the bottom of [[Template:Sidebar with collapsible lists/doc]] page, not here -->
</noinclude>
1y05i99gk0t8cfrvas2jsp753ji60g0
Module:Sidebar
828
7493
103984
2026-09-08T17:34:10Z
咽頭べさ
6149
Created page with "require('strict') local cfg = mw.loadData('Module:Sidebar/configuration') local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs --[[ Categorizes calling templates and modules with a 'style' parameter of any sort for tracking to convert to TemplateStyles. TODO after a long cleanup: Catch sidebars in other namespaces than Template and Module. TODO would probably want to remove /log and /archive as CS1 does ]] local function categorizeTemplatesWithInlineStyle..."
103984
Scribunto
text/plain
require('strict')
local cfg = mw.loadData('Module:Sidebar/configuration')
local p = {}
local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
--[[
Categorizes calling templates and modules with a 'style' parameter of any sort
for tracking to convert to TemplateStyles.
TODO after a long cleanup: Catch sidebars in other namespaces than Template and Module.
TODO would probably want to remove /log and /archive as CS1 does
]]
local function categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
local title = mw.title.getCurrentTitle()
if title.namespace ~= 10 and title.namespace ~= 828 then return '' end
for _, pattern in ipairs (cfg.i18n.pattern.uncategorized_conversion_titles) do
if title.text:match(pattern) then return '' end
end
for key, _ in pairs(args) do
if mw.ustring.find(key, cfg.i18n.pattern.style_conversion) or key == 'width' then
return cfg.i18n.category.conversion
end
end
end
--[[
For compatibility with the original {{sidebar with collapsible lists}}
implementation, which passed some parameters through {{#if}} to trim their
whitespace. This also triggered the automatic newline behavior.
]]
-- See ([[meta:Help:Newlines and spaces#Automatic newline]])
local function trimAndAddAutomaticNewline(s)
s = mw.ustring.gsub(s, "^%s*(.-)%s*$", "%1")
if mw.ustring.find(s, '^[#*:;]') or mw.ustring.find(s, '^{|') then
return '\n' .. s
else
return s
end
end
--[[
Finds whether a sidebar has a subgroup sidebar.
]]
local function detectChild(s)
if mw.ustring.find(s, cfg.i18n.pattern.subgroup) then
return true
else
return false
end
end
local function has_navbar(navbar_mode, sidebar_name)
return navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_none and
navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_off and
(
sidebar_name or
mw.getCurrentFrame():getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.sandbox, '') ~=
cfg.i18n.title_not_to_add_navbar
)
end
local function has_list_class(args, htmlclass)
local patterns = {
'^' .. htmlclass .. '$',
'%s' .. htmlclass .. '$',
'^' .. htmlclass .. '%s',
'%s' .. htmlclass .. '%s'
}
for arg, value in pairs(args) do
if type(arg) == 'string' and mw.ustring.find(arg, 'class') then
for _, pattern in ipairs(patterns) do
if mw.ustring.find(args[arg] or '', pattern) then
return true
end
end
end
end
return false
end
-- there are a lot of list classes in the wild, so we add their TemplateStyles
local function add_list_styles(args)
local frame = mw.getCurrentFrame()
local function add_list_templatestyles(htmlclass, templatestyles)
if has_list_class(args, htmlclass) then
return frame:extensionTag{
name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles }
}
else
return ''
end
end
local plainlist_styles = add_list_templatestyles('plainlist', cfg.i18n.templatestyles.plainlist)
local hlist_styles = add_list_templatestyles('hlist', cfg.i18n.templatestyles.hlist)
-- a second workaround for [[phab:T303378]]
-- when that issue is fixed, we can actually use has_navbar not to emit the
-- tag here if we want
if has_navbar(args.navbar, args.name) and hlist_styles == '' then
hlist_styles = frame:extensionTag{
name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.templatestyles.hlist}
}
end
-- hlist -> plainlist is best-effort to preserve old Common.css ordering. [hlist_note]
return hlist_styles .. plainlist_styles
end
-- work around [[phab:T303378]]
-- for each arg: find all the templatestyles strip markers, insert them into a
-- table. then remove all templatestyles markers from the arg
local function move_hiding_templatestyles(args)
local gmatch = string.gmatch
local gsub = string.gsub
local templatestyles_markers = {}
local strip_marker_pattern = '(\127[^\127]*UNIQ%-%-templatestyles%-%x+%-QINU[^\127]*\127)'
for k, arg in pairs(args) do
for marker in gmatch(arg, strip_marker_pattern) do
table.insert(templatestyles_markers, marker)
end
args[k] = gsub(arg, strip_marker_pattern, '')
end
return templatestyles_markers
end
--[[
Main sidebar function. Takes the frame, args, and an optional collapsibleClass.
The collapsibleClass is and should be used only for sidebars with collapsible
lists, as in p.collapsible.
]]
function p.sidebar(frame, args, collapsibleClass)
if not args then
args = getArgs(frame)
end
local hiding_templatestyles = table.concat(move_hiding_templatestyles(args))
local root = mw.html.create()
local child = args.child and mw.text.trim(args.child) == cfg.i18n.child_yes
root = root:tag('table')
if not child then
root
:addClass(cfg.i18n.class.sidebar)
-- force collapsibleClass to be sidebar-collapse otherwise output nothing
:addClass(collapsibleClass == cfg.i18n.class.collapse and cfg.i18n.class.collapse or nil)
:addClass('nomobile')
:addClass(args.float == cfg.i18n.float_none and cfg.i18n.class.float_none or nil)
:addClass(args.float == cfg.i18n.float_left and cfg.i18n.class.float_left or nil)
:addClass(args.wraplinks ~= cfg.i18n.wrap_true and cfg.i18n.class.wraplinks or nil)
:addClass(args.bodyclass or args.class)
:attr('role', 'navigation')
:css('width', args.width or nil)
:cssText(args.bodystyle or args.style)
if args.outertitle then
root
:tag('caption')
:addClass(cfg.i18n.class.outer_title)
:addClass(args.outertitleclass)
:cssText(args.outertitlestyle)
:wikitext(args.outertitle)
end
if args.topimage then
local imageCell = root:tag('tr'):tag('td')
imageCell
:addClass(cfg.i18n.class.top_image)
:addClass(args.topimageclass)
:cssText(args.topimagestyle)
:wikitext(args.topimage)
if args.topcaption then
imageCell
:tag('div')
:addClass(cfg.i18n.class.top_caption)
:cssText(args.topcaptionstyle)
:wikitext(args.topcaption)
end
end
if args.pretitle then
root
:tag('tr')
:tag('td')
:addClass(args.topimage and cfg.i18n.class.pretitle_with_top_image
or cfg.i18n.class.pretitle)
:addClass(args.pretitleclass)
:cssText(args.basestyle)
:cssText(args.pretitlestyle)
:wikitext(args.pretitle)
end
else
root
:addClass(cfg.i18n.class.subgroup)
:addClass(args.bodyclass or args.class)
:cssText(args.bodystyle or args.style)
end
if args.title then
if child then
root
:wikitext(args.title)
else
root
:tag('tr')
:tag('th')
:addClass(args.pretitle and cfg.i18n.class.title_with_pretitle
or cfg.i18n.class.title)
:addClass(args.titleclass)
:cssText(args.basestyle)
:cssText(args.titlestyle)
:wikitext(args.title)
end
end
if args.image then
local imageCell = root:tag('tr'):tag('td')
imageCell
:addClass(cfg.i18n.class.image)
:addClass(args.imageclass)
:cssText(args.imagestyle)
:wikitext(args.image)
if args.caption then
imageCell
:tag('div')
:addClass(cfg.i18n.class.caption)
:cssText(args.captionstyle)
:wikitext(args.caption)
end
end
if args.above then
root
:tag('tr')
:tag('td')
:addClass(cfg.i18n.class.above)
:addClass(args.aboveclass)
:cssText(args.abovestyle)
:newline() -- newline required for bullet-points to work
:wikitext(args.above)
end
local rowNums = {}
for k, v in pairs(args) do
k = '' .. k
local num = k:match('^heading(%d+)$') or k:match('^content(%d+)$')
if num then table.insert(rowNums, tonumber(num)) end
end
table.sort(rowNums)
-- remove duplicates from the list (e.g. 3 will be duplicated if both heading3
-- and content3 are specified)
for i = #rowNums, 1, -1 do
if rowNums[i] == rowNums[i - 1] then
table.remove(rowNums, i)
end
end
local hasChild = false
for i, num in ipairs(rowNums) do
local heading = args['heading' .. num]
if heading then
root
:tag('tr')
:tag('th')
:addClass(cfg.i18n.class.heading)
:addClass(args.headingclass)
:addClass(args['heading' .. num .. 'class'])
:cssText(args.basestyle)
:cssText(args.headingstyle)
:cssText(args['heading' .. num .. 'style'])
:newline()
:wikitext(heading)
end
local content = args['content' .. num]
if content then
local baseContentClass = cfg.i18n.class.content
if detectChild(content) then
baseContentClass = cfg.i18n.class.content_with_subgroup
hasChild = true
end
root
:tag('tr')
:tag('td')
:addClass(baseContentClass)
:addClass(args.contentclass)
:addClass(args['content' .. num .. 'class'])
:cssText(args.contentstyle)
:cssText(args['content' .. num .. 'style'])
:newline()
:wikitext(content)
:done()
-- Without a linebreak after the </td>, a nested list like
-- "* {{hlist| ...}}" doesn't parse correctly.
:newline()
end
end
if args.below then
root
:tag('tr')
:tag('td')
:addClass(cfg.i18n.class.below)
:addClass(args.belowclass)
:cssText(args.belowstyle)
:newline()
:wikitext(args.below)
end
if not child and has_navbar(args.navbar, args.name) then
root
:tag('tr')
:tag('td')
:addClass(cfg.i18n.class.navbar)
:cssText(args.navbarstyle)
:wikitext(require('Module:Navbar')._navbar{
args.name,
mini = 1,
fontstyle = args.navbarfontstyle
})
end
local base_templatestyles = ''
if not child then
base_templatestyles = frame:extensionTag{
name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.templatestyles.sidebar }
}
end
local templatestyles = ''
if args['templatestyles'] and args['templatestyles'] ~= '' then
templatestyles = frame:extensionTag{
name = 'templatestyles', args = { src = args['templatestyles'] }
}
end
local child_templatestyles = ''
if args['child templatestyles'] and args['child templatestyles'] ~= '' then
child_templatestyles = frame:extensionTag{
name = 'templatestyles', args = { src = args['child templatestyles'] }
}
end
local grandchild_templatestyles = ''
if args['grandchild templatestyles'] and args['grandchild templatestyles'] ~= '' then
grandchild_templatestyles = frame:extensionTag{
name = 'templatestyles', args = { src = args['grandchild templatestyles'] }
}
end
return table.concat({
add_list_styles(args), -- see [hlist_note] above about ordering
base_templatestyles,
templatestyles,
child_templatestyles,
grandchild_templatestyles,
hiding_templatestyles,
tostring(root),
(hasChild and cfg.i18n.category.child or ''),
categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
})
end
local function list_title(args, is_centered_list_titles, num)
local title_text = trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num .. 'title']
or cfg.i18n.default_list_title)
local title
if is_centered_list_titles then
-- collapsible can be finicky, so provide some CSS/HTML to support
title = mw.html.create('div')
:addClass(cfg.i18n.class.list_title_centered)
:wikitext(title_text)
else
title = mw.html.create()
:wikitext(title_text)
end
local title_container = mw.html.create('div')
:addClass(cfg.i18n.class.list_title)
-- don't /need/ a listnumtitleclass because you can do
-- .templateclass .listnumclass .sidebar-list-title
:addClass(args.listtitleclass)
:cssText(args.basestyle)
:cssText(args.listtitlestyle)
:cssText('color: var(--color-base)')
:cssText(args['list' .. num .. 'titlestyle'])
:node(title)
:done()
return title_container
end
--[[
Main entry point for sidebar with collapsible lists.
Does the work of creating the collapsible lists themselves and including them
into the args.
]]
function p.collapsible(frame)
local args = getArgs(frame)
if not args.name and
frame:getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.collapse_sandbox, '') ==
cfg.i18n.collapse_title_not_to_add_navbar then
args.navbar = cfg.i18n.navbar_none
end
local contentArgs = {}
local is_centered_list_titles = false
if args['centered list titles'] and args['centered list titles'] ~= '' then
is_centered_list_titles = true
end
for k, v in pairs(args) do
local num = string.match(k, '^list(%d+)$')
if num then
local expand = args.expanded and
(args.expanded == 'all' or args.expanded == args['list' .. num .. 'name'])
local row = mw.html.create('div')
row
:addClass(cfg.i18n.class.list)
:addClass('mw-collapsible')
:addClass((not expand) and 'mw-collapsed' or nil)
:addClass(args['list' .. num .. 'class'])
:cssText(args.listframestyle)
:cssText(args['list' .. num .. 'framestyle'])
:node(list_title(args, is_centered_list_titles, num))
:tag('div')
:addClass(cfg.i18n.class.list_content)
:addClass('mw-collapsible-content')
-- don't /need/ a listnumstyleclass because you can do
-- .templatename .listnumclass .sidebar-list
:addClass(args.listclass)
:cssText(args.liststyle)
:cssText(args['list' .. num .. 'style'])
:wikitext(trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num]))
contentArgs['content' .. num] = tostring(row)
end
end
for k, v in pairs(contentArgs) do
args[k] = v
end
return p.sidebar(frame, args, cfg.i18n.class.collapse)
end
return p
4esitsmrbrm92s3g3av1dblfso2ifay
Module:Sidebar/configuration
828
7494
103985
2026-09-08T17:35:17Z
咽頭べさ
6149
Created page with "return { i18n = { child_yes = 'yes', float_none = 'none', float_left = 'left', wrap_true = 'true', navbar_none = 'none', navbar_off = 'off', default_list_title = 'List', title_not_to_add_navbar = 'Template:Sidebar', collapse_title_not_to_add_navbar = 'Template:Sidebar with collapsible lists', templatestyles = { sidebar = 'Module:Sidebar/styles.css', hlist = 'Hlist/styles.css', plainlist = 'Plainlist/styles.css', subinfobox = 'Subinfobox b..."
103985
Scribunto
text/plain
return {
i18n = {
child_yes = 'yes',
float_none = 'none',
float_left = 'left',
wrap_true = 'true',
navbar_none = 'none',
navbar_off = 'off',
default_list_title = 'List',
title_not_to_add_navbar = 'Template:Sidebar',
collapse_title_not_to_add_navbar = 'Template:Sidebar with collapsible lists',
templatestyles = {
sidebar = 'Module:Sidebar/styles.css',
hlist = 'Hlist/styles.css',
plainlist = 'Plainlist/styles.css',
subinfobox = 'Subinfobox bodystyle/styles.css',
},
category = {
child = '[[Category:Pages using sidebar with the child parameter]]',
conversion = '[[Category:Sidebars with styles needing conversion]]'
},
pattern = {
collapse_sandbox = '/sandbox$',
sandbox = '/sandbox$',
subgroup = 'sidebar%-subgroup',
style_conversion = 'style$',
uncategorized_conversion_titles = {
'/[Ss]andbox',
'/[Tt]estcases',
'/[Dd]oc$'
}
},
class = {
sidebar = 'sidebar',
subgroup = 'sidebar-subgroup',
subinfobox = 'subinfobox',
collapse = 'sidebar-collapse',
float_none = 'sidebar-none',
float_left = 'sidebar-left',
wraplinks = 'nowraplinks',
outer_title = 'sidebar-outer-title',
top_image = 'sidebar-top-image',
top_caption = 'sidebar-top-caption',
pretitle = 'sidebar-pretitle',
pretitle_with_top_image = 'sidebar-pretitle-with-top-image',
title = 'sidebar-title',
title_with_pretitle = 'sidebar-title-with-pretitle',
image = 'sidebar-image',
caption = 'sidebar-caption',
above = 'sidebar-above',
heading = 'sidebar-heading',
content = 'sidebar-content',
content_with_subgroup = 'sidebar-content-with-subgroup',
below = 'sidebar-below',
navbar = 'sidebar-navbar',
list = 'sidebar-list',
list_title = 'sidebar-list-title',
list_title_centered = 'sidebar-list-title-c',
list_content = 'sidebar-list-content',
noviewer = 'noviewer'
}
}
}
drxjlbc57zd2jzh3sg979stjjqjencw
Module:Sidebar/styles.css
828
7495
103986
2026-09-08T17:37:15Z
咽頭べさ
6149
Created page with "/* {{pp-template}} */ /* TODO: Invert width design to be "mobile first" */ .sidebar { /* TODO: Ask if we should have max-width 22em instead */ width: 22em; /* @noflip */ float: right; /* @noflip */ clear: right; /* @noflip */ margin: 0.5em 0 1em 1em; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0.2em; text-align: center; line-height: 1.4em; font-size: 88%; border-collapse: collap..."
103986
sanitized-css
text/css
/* {{pp-template}} */
/* TODO: Invert width design to be "mobile first" */
.sidebar {
/* TODO: Ask if we should have max-width 22em instead */
width: 22em;
/* @noflip */
float: right;
/* @noflip */
clear: right;
/* @noflip */
margin: 0.5em 0 1em 1em;
background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa);
border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);
padding: 0.2em;
text-align: center;
line-height: 1.4em;
font-size: 88%;
border-collapse: collapse;
/* Timeless has display: none on .nomobile at mobile resolutions, so we
* unhide it with display: table and let precedence and proximity win.
*/
display: table;
}
/* Unfortunately, so does Minerva desktop, except Minerva drops an
* !important on the declaration. So we have to be mean for Minerva users.
* Mobile removes the element entirely with `wgMFRemovableClasses` in
* https://github.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/blob/master/
wmf-config/InitialiseSettings.php#L16992
* which is why displaying it categorically with display: table works.
* We don't really want to expose the generic user in the wild on mobile to have
* to deal with sidebars. (Maybe the ones with collapsible lists, so that
* might be an improvement. That is blocked on [[:phab:T111565]].)
*/
body.skin-minerva .sidebar {
display: table !important;
/* also, minerva is way too aggressive about other stylings on tables.
* TODO remove when this template gets moved to a div. plans on talk page.
* We always float right on Minerva because that's a lot of extra CSS
* otherwise. */
float: right !important;
margin: 0.5em 0 1em 1em !important;
}
.sidebar-subgroup {
width: 100%;
margin: 0;
border-spacing: 0;
}
.sidebar-left {
/* @noflip */
float: left;
/* @noflip */
clear: left;
/* @noflip */
margin: 0.5em 1em 1em 0;
}
.sidebar-none {
float: none;
clear: both;
/* @noflip */
margin: 0.5em 1em 1em 0;
}
.sidebar-outer-title {
padding: 0 0.4em 0.2em;
font-size: 125%;
line-height: 1.2em;
font-weight: bold;
}
.sidebar-top-image {
padding: 0.4em;
}
.sidebar-top-caption,
.sidebar-pretitle-with-top-image,
.sidebar-caption {
padding: 0.2em 0.4em 0;
line-height: 1.2em;
}
.sidebar-pretitle {
padding: 0.4em 0.4em 0;
line-height: 1.2em;
}
.sidebar-title,
.sidebar-title-with-pretitle {
padding: 0.2em 0.8em;
font-size: 145%;
line-height: 1.2em;
}
.sidebar-title-with-pretitle {
padding: 0.1em 0.4em;
}
.sidebar-image {
padding: 0.2em 0.4em 0.4em;
}
.sidebar-heading {
padding: 0.1em 0.4em;
}
.sidebar-content {
padding: 0 0.5em 0.4em;
}
.sidebar-content-with-subgroup {
padding: 0.1em 0.4em 0.2em;
}
.sidebar-above,
.sidebar-below {
padding: 0.3em 0.8em;
font-weight: bold;
}
.sidebar-collapse .sidebar-above,
.sidebar-collapse .sidebar-below {
border-top: 1px solid #aaa;
border-bottom: 1px solid #aaa;
}
.sidebar-navbar {
text-align: right;
font-size: 115%;
padding: 0 0.4em 0.4em;
}
.sidebar-list-title {
padding: 0 0.4em;
text-align: left;
font-weight: bold;
line-height: 1.6em;
font-size: 105%;
}
/* centered text with mw-collapsible headers is finicky */
.sidebar-list-title-c {
padding: 0 0.4em;
text-align: center;
margin: 0 3.3em;
}
@media (max-width: 640px) {
/* users have wide latitude to set arbitrary width and margin :(
"Super-specific" selector to prevent overriding this appearance by
lower level sidebars too */
body.mediawiki .sidebar {
width: 100% !important;
clear: both;
float: none !important; /* Remove when we div based; Minerva is dumb */
margin-left: 0 !important;
margin-right: 0 !important;
}
/* TODO: We might consider making all links wrap at small resolutions and then
* only introduce nowrap at higher resolutions. Do when we invert the media
* query.
*/
}
/* Fixes: T367463 */
body.skin--responsive .sidebar a > img {
max-width: none !important;
}
/* Disable backgrounds via style attribute in night mode Eg.https://phabricator.wikimedia.org/F55243859
* https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Laissez-faire
*/
@media screen {
html.skin-theme-clientpref-night .sidebar:not( .notheme ) .sidebar-list-title,
html.skin-theme-clientpref-night .sidebar:not( .notheme ) .sidebar-title-with-pretitle {
background: transparent !important;
}
html.skin-theme-clientpref-night .sidebar:not( .notheme ) .sidebar-title-with-pretitle a {
color: var( --color-progressive ) !important;
}
}
@media screen and (prefers-color-scheme: dark) {
html.skin-theme-clientpref-os .sidebar:not( .notheme ) .sidebar-list-title,
html.skin-theme-clientpref-os .sidebar:not( .notheme ) .sidebar-title-with-pretitle {
background: transparent !important;
}
html.skin-theme-clientpref-os .sidebar:not( .notheme ) .sidebar-title-with-pretitle a {
color: var( --color-progressive ) !important;
}
}
@media print {
body.ns-0 .sidebar {
display: none !important;
}
}
j9rltrco0eevefcj27cgv3uari248t0
फग्गुणसुत्तं वेदनापहानविधि कम्मट्ठानकथा
0
7496
103987
2026-09-08T19:19:57Z
咽頭べさ
6149
Created page with "{{बुद्धभासा}} '''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा..."
103987
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
733fdexlv7ngul7ear68qzqai3v48r2
103988
103987
2026-09-08T19:38:50Z
咽頭べさ
6149
103988
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
qeoyk8xtjeklsgmjix1cdcmagbmbknt
103989
103988
2026-09-08T20:11:51Z
咽頭べさ
6149
103989
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
4plgxy4cwh600ppz1fpnmeuoaymvq1i
103990
103989
2026-09-08T20:26:39Z
咽頭べさ
6149
103990
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
==वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ==
भगवा महाकरुणानिधि सत्था फग्गुणथेरं "अहं वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेही" ति आह॥ अयं हि भगवा इमं गिलानं पुग्गलं एतदेव देसेसि॥ सब्बेपि अम्हे उपासका च उपासिकायो च मरणधम्मायेव॥ मरन्तापि मयं वेदनं अवस्सं पटिलभिस्साम॥ इमस्मिं संघे एकोपि पुग्गलो अप्पटिलभितुं न सक्कोति॥ तस्मा "मा सम्मिस्सेथ" ति इमस्स अत्थं सुट्ठु पञ्ञापेथ। अत्थं सुविसोधेथ॥ वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ॥ किं पनेतं। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ अम्हे पन इमस्मिं वेदनत्थे ममत्तं आपज्जित्वा आकुलीकरोम॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥ वेदना किं खन्धो। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ वेदनाक्खन्धो नाम वेदनाचेतसिको। एको नामधम्मोयेव॥ "अहं" ति पन एको दिट्ठिधम्मोयेव॥ तुम्हे पन दिट्ठिनामञ्च वेदनानामञ्च मिस्सेथ॥ परमत्थसभावतो तानि अञ्ञमञ्ञं भिन्नानि॥ तुम्हे पन सम्मिस्सानि करोथ॥ न अेतं वत्तब्बं किं। परमत्थसभावेन तानि सम्मिस्सानि किं (न सम्मिस्सानि)॥ तुम्हे पन कथं करोथ (सम्मिस्सानि करोम)॥ तेन हि तुम्हे अतिविय लोकवोहारं अनुवत्तथ॥ अनुवत्तथाति वत्तब्बं न नु (वत्तब्बं)॥ वेदना नाम वेदनाचेतसिको वेदनानामधम्मो। "अहं" ति पन दिट्ठिनामधम्मो॥ केनचि परियायेन तेसं सभावो सम्मिस्सितुं न सक्कोति॥ सम्मिस्सितुं असक्कुणेय्येपि। तुम्हे पन परपत्तियो पुग्गला हुत्वा इमं वेदनंयेव "मम गीवा रुजति। मम उदरं रुजति। मम जङ्घा रुजती" ति आदिना। वेदनाय पादपिट्ठे उप्पन्नायपि। "अहं" ति उदरतो गन्त्वा सम्मिस्सेथ॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥
dq6zhvnz5yy6cnccijjeog3kqhc71dm
103992
103990
2026-09-09T01:04:30Z
咽頭べさ
6149
103992
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
==वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ==
भगवा महाकरुणानिधि सत्था फग्गुणथेरं "अहं वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेही" ति आह॥ अयं हि भगवा इमं गिलानं पुग्गलं एतदेव देसेसि॥ सब्बेपि अम्हे उपासका च उपासिकायो च मरणधम्मायेव॥ मरन्तापि मयं वेदनं अवस्सं पटिलभिस्साम॥ इमस्मिं संघे एकोपि पुग्गलो अप्पटिलभितुं न सक्कोति॥ तस्मा "मा सम्मिस्सेथ" ति इमस्स अत्थं सुट्ठु पञ्ञापेथ। अत्थं सुविसोधेथ॥ वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ॥ किं पनेतं। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ अम्हे पन इमस्मिं वेदनत्थे ममत्तं आपज्जित्वा आकुलीकरोम॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥ वेदना किं खन्धो। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ वेदनाक्खन्धो नाम वेदनाचेतसिको। एको नामधम्मोयेव॥ "अहं" ति पन एको दिट्ठिधम्मोयेव॥ तुम्हे पन दिट्ठिनामञ्च वेदनानामञ्च मिस्सेथ॥ परमत्थसभावतो तानि अञ्ञमञ्ञं भिन्नानि॥ तुम्हे पन सम्मिस्सानि करोथ॥ न अेतं वत्तब्बं किं। परमत्थसभावेन तानि सम्मिस्सानि किं (न सम्मिस्सानि)॥ तुम्हे पन कथं करोथ (सम्मिस्सानि करोम)॥ तेन हि तुम्हे अतिविय लोकवोहारं अनुवत्तथ॥ अनुवत्तथाति वत्तब्बं न नु (वत्तब्बं)॥ वेदना नाम वेदनाचेतसिको वेदनानामधम्मो। "अहं" ति पन दिट्ठिनामधम्मो॥ केनचि परियायेन तेसं सभावो सम्मिस्सितुं न सक्कोति॥ सम्मिस्सितुं असक्कुणेय्येपि। तुम्हे पन परपत्तियो पुग्गला हुत्वा इमं वेदनंयेव "मम गीवा रुजति। मम उदरं रुजति। मम जङ्घा रुजती" ति आदिना। वेदनाय पादपिट्ठे उप्पन्नायपि। "अहं" ति उदरतो गन्त्वा सम्मिस्सेथ॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥
==वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं==
वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं। अहं कुहिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि (कुच्छिस्मिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि भन्ते) अतिदूरं वत। तुम्हाकं ञातिभावं करोतेतु आकङ्खितुं सक्कोति। मनापितं नु खो (मनापितं भन्ते)॥ दूरता हि न दूरा नु (दूरा भन्ते) वेदना कायद्वारे कायस्मिं उप्पज्जति। मनोद्वारतो गन्त्वा सम्मिस्सेति। गन्त्वा सम्मिस्सितत्ता "अहो मे भवितुं अरहति" आदि होति (आम भन्ते)॥ अत्हे वेदनाय च आतुमना च सम्मिस्सितत्ता अम्हाकं उपासका च उपासिकायो च "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति वत्वा मरणकालेपि दिट्ठि येव उप्पज्जितुं अरहति (आम) "अहो दुक्खं" (आम भन्ते)॥ उपासका च उपासिकायो च केन कारणेन दिट्ठि उप्पज्जति ति चे। कायस्मिं उप्पन्नं वेदनं कुच्छितो दिट्ठिचेतसिको गन्त्वा सकालं "एसा वेदना मम अत्ता" ति सकिं येव दिट्ठि अभिनिविसति। तेन अत्थो नस्सति (आम भन्ते)॥
4nqwp5pfv03ijorihjx2ndm1p12lswi
103993
103992
2026-09-09T01:12:30Z
咽頭べさ
6149
103993
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
==वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ==
भगवा महाकरुणानिधि सत्था फग्गुणथेरं "अहं वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेही" ति आह॥ अयं हि भगवा इमं गिलानं पुग्गलं एतदेव देसेसि॥ सब्बेपि अम्हे उपासका च उपासिकायो च मरणधम्मायेव॥ मरन्तापि मयं वेदनं अवस्सं पटिलभिस्साम॥ इमस्मिं संघे एकोपि पुग्गलो अप्पटिलभितुं न सक्कोति॥ तस्मा "मा सम्मिस्सेथ" ति इमस्स अत्थं सुट्ठु पञ्ञापेथ। अत्थं सुविसोधेथ॥ वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ॥ किं पनेतं। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ अम्हे पन इमस्मिं वेदनत्थे ममत्तं आपज्जित्वा आकुलीकरोम॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥ वेदना किं खन्धो। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ वेदनाक्खन्धो नाम वेदनाचेतसिको। एको नामधम्मोयेव॥ "अहं" ति पन एको दिट्ठिधम्मोयेव॥ तुम्हे पन दिट्ठिनामञ्च वेदनानामञ्च मिस्सेथ॥ परमत्थसभावतो तानि अञ्ञमञ्ञं भिन्नानि॥ तुम्हे पन सम्मिस्सानि करोथ॥ न अेतं वत्तब्बं किं। परमत्थसभावेन तानि सम्मिस्सानि किं (न सम्मिस्सानि)॥ तुम्हे पन कथं करोथ (सम्मिस्सानि करोम)॥ तेन हि तुम्हे अतिविय लोकवोहारं अनुवत्तथ॥ अनुवत्तथाति वत्तब्बं न नु (वत्तब्बं)॥ वेदना नाम वेदनाचेतसिको वेदनानामधम्मो। "अहं" ति पन दिट्ठिनामधम्मो॥ केनचि परियायेन तेसं सभावो सम्मिस्सितुं न सक्कोति॥ सम्मिस्सितुं असक्कुणेय्येपि। तुम्हे पन परपत्तियो पुग्गला हुत्वा इमं वेदनंयेव "मम गीवा रुजति। मम उदरं रुजति। मम जङ्घा रुजती" ति आदिना। वेदनाय पादपिट्ठे उप्पन्नायपि। "अहं" ति उदरतो गन्त्वा सम्मिस्सेथ॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥
==वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं==
वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं। अहं कुहिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि (कुच्छिस्मिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि भन्ते) अतिदूरं वत। तुम्हाकं ञातिभावं करोतेतु आकङ्खितुं सक्कोति। मनापितं नु खो (मनापितं भन्ते)॥ दूरता हि न दूरा नु (दूरा भन्ते) वेदना कायद्वारे कायस्मिं उप्पज्जति। मनोद्वारतो गन्त्वा सम्मिस्सेति। गन्त्वा सम्मिस्सितत्ता "अहो मे भवितुं अरहति" आदि होति (आम भन्ते)॥ अत्हे वेदनाय च आतुमना च सम्मिस्सितत्ता अम्हाकं उपासका च उपासिकायो च "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति वत्वा मरणकालेपि दिट्ठि येव उप्पज्जितुं अरहति (आम) "अहो दुक्खं" (आम भन्ते)॥ उपासका च उपासिकायो च केन कारणेन दिट्ठि उप्पज्जति ति चे। कायस्मिं उप्पन्नं वेदनं कुच्छितो दिट्ठिचेतसिको गन्त्वा सकालं "एसा वेदना मम अत्ता" ति सकिं येव दिट्ठि अभिनिविसति। तेन अत्थो नस्सति (आम भन्ते)॥
==अन्तोगतो अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि==
वेदना चिञ्चितुपरि पाकटा होति। अहं पन अन्तोगतो होमि। तस्मा अन्तोगततो चिञ्चितुपरि पाकटं वेदनं अहं न्ति सो अन्तोगतेन अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि (आम भन्ते)। न संमिस्सेसि किं (संमिस्सेसि भन्ते)॥ संमिस्सितकाले वेदनं अहं न्ति मञ्ञमानो "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति कत्वा वेदना अहं अहोसि (आम भन्ते)। अहं अहोसीति किं आगच्छति जु (अहं अिमाय वेदनाय मरिस्सामीति पुन आगच्छतेव भन्ते)॥ इध पि बुद्धो मा संमिस्सेहि। मा संमिस्सेहीति फग्गुणथेरं देसेसि (आम भन्ते)। फग्गुणस्स वेदनञ्च अहं ञ्च किं (मा संमिस्सेहि)। मा संमिस्सेहिति वुत्ते उपासका उपासिकायो दिट्ठिया न संमिस्सन्ति चे। मा संमिस्सेहिति कथनं मुखमत्तं सुकरं (आम भन्ते)। मा संमिस्सेहिति वत्थुं अहं ति इमिना मा संमिस्सेहि (आम भन्ते)॥ एवं असंमिस्सन्तो किं करणीयन्ति चे। वेदना नाम वेदनक्खन्धो। वेदनक्खन्धो हि नाम मिच्छादिट्ठिया असंमिस्सेत्वा सम्मादिट्ठिया परिवत्तेहि॥
6plljndscnsas2wy4vtdxmwkqoayf58
103994
103993
2026-09-09T01:25:04Z
咽頭べさ
6149
103994
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
==वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ==
भगवा महाकरुणानिधि सत्था फग्गुणथेरं "अहं वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेही" ति आह॥ अयं हि भगवा इमं गिलानं पुग्गलं एतदेव देसेसि॥ सब्बेपि अम्हे उपासका च उपासिकायो च मरणधम्मायेव॥ मरन्तापि मयं वेदनं अवस्सं पटिलभिस्साम॥ इमस्मिं संघे एकोपि पुग्गलो अप्पटिलभितुं न सक्कोति॥ तस्मा "मा सम्मिस्सेथ" ति इमस्स अत्थं सुट्ठु पञ्ञापेथ। अत्थं सुविसोधेथ॥ वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ॥ किं पनेतं। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ अम्हे पन इमस्मिं वेदनत्थे ममत्तं आपज्जित्वा आकुलीकरोम॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥ वेदना किं खन्धो। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ वेदनाक्खन्धो नाम वेदनाचेतसिको। एको नामधम्मोयेव॥ "अहं" ति पन एको दिट्ठिधम्मोयेव॥ तुम्हे पन दिट्ठिनामञ्च वेदनानामञ्च मिस्सेथ॥ परमत्थसभावतो तानि अञ्ञमञ्ञं भिन्नानि॥ तुम्हे पन सम्मिस्सानि करोथ॥ न अेतं वत्तब्बं किं। परमत्थसभावेन तानि सम्मिस्सानि किं (न सम्मिस्सानि)॥ तुम्हे पन कथं करोथ (सम्मिस्सानि करोम)॥ तेन हि तुम्हे अतिविय लोकवोहारं अनुवत्तथ॥ अनुवत्तथाति वत्तब्बं न नु (वत्तब्बं)॥ वेदना नाम वेदनाचेतसिको वेदनानामधम्मो। "अहं" ति पन दिट्ठिनामधम्मो॥ केनचि परियायेन तेसं सभावो सम्मिस्सितुं न सक्कोति॥ सम्मिस्सितुं असक्कुणेय्येपि। तुम्हे पन परपत्तियो पुग्गला हुत्वा इमं वेदनंयेव "मम गीवा रुजति। मम उदरं रुजति। मम जङ्घा रुजती" ति आदिना। वेदनाय पादपिट्ठे उप्पन्नायपि। "अहं" ति उदरतो गन्त्वा सम्मिस्सेथ॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥
==वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं==
वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं। अहं कुहिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि (कुच्छिस्मिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि भन्ते) अतिदूरं वत। तुम्हाकं ञातिभावं करोतेतु आकङ्खितुं सक्कोति। मनापितं नु खो (मनापितं भन्ते)॥ दूरता हि न दूरा नु (दूरा भन्ते) वेदना कायद्वारे कायस्मिं उप्पज्जति। मनोद्वारतो गन्त्वा सम्मिस्सेति। गन्त्वा सम्मिस्सितत्ता "अहो मे भवितुं अरहति" आदि होति (आम भन्ते)॥ अत्हे वेदनाय च आतुमना च सम्मिस्सितत्ता अम्हाकं उपासका च उपासिकायो च "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति वत्वा मरणकालेपि दिट्ठि येव उप्पज्जितुं अरहति (आम) "अहो दुक्खं" (आम भन्ते)॥ उपासका च उपासिकायो च केन कारणेन दिट्ठि उप्पज्जति ति चे। कायस्मिं उप्पन्नं वेदनं कुच्छितो दिट्ठिचेतसिको गन्त्वा सकालं "एसा वेदना मम अत्ता" ति सकिं येव दिट्ठि अभिनिविसति। तेन अत्थो नस्सति (आम भन्ते)॥
==अन्तोगतो अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि==
वेदना चिञ्चितुपरि पाकटा होति। अहं पन अन्तोगतो होमि। तस्मा अन्तोगततो चिञ्चितुपरि पाकटं वेदनं अहं न्ति सो अन्तोगतेन अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि (आम भन्ते)। न संमिस्सेसि किं (संमिस्सेसि भन्ते)॥ संमिस्सितकाले वेदनं अहं न्ति मञ्ञमानो "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति कत्वा वेदना अहं अहोसि (आम भन्ते)। अहं अहोसीति किं आगच्छति जु (अहं अिमाय वेदनाय मरिस्सामीति पुन आगच्छतेव भन्ते)॥ इध पि बुद्धो मा संमिस्सेहि। मा संमिस्सेहीति फग्गुणथेरं देसेसि (आम भन्ते)। फग्गुणस्स वेदनञ्च अहं ञ्च किं (मा संमिस्सेहि)। मा संमिस्सेहिति वुत्ते उपासका उपासिकायो दिट्ठिया न संमिस्सन्ति चे। मा संमिस्सेहिति कथनं मुखमत्तं सुकरं (आम भन्ते)। मा संमिस्सेहिति वत्थुं अहं ति इमिना मा संमिस्सेहि (आम भन्ते)॥ एवं असंमिस्सन्तो किं करणीयन्ति चे। वेदना नाम वेदनक्खन्धो। वेदनक्खन्धो हि नाम मिच्छादिट्ठिया असंमिस्सेत्वा सम्मादिट्ठिया परिवत्तेहि॥
==अनिच्चतो समनुपस्सथ==
“वेदना अनिच्चतो समनुपस्सति” वेदनं अनिच्चन्ति समनुपस्सथ (आम भन्ते) रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ एतेन हि पुब्बे मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सिता होति। अधुना तु सम्मादिट्ठिया समनुपस्सिता (आम भन्ते) मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सितकाले अपायं गन्तब्बं होति। अधुना सम्मादिट्ठिया मिस्सितकाले वेदनाय पच्छा मग्गो न अनुगच्छति किं (अनुगच्छति भन्ते) सम्मादिट्ठिमग्गङ्गं अनुगच्छति। पुब्बे मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति (आम भन्ते)॥ वेदनाय च अहञ्च मिस्सितकाले (मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति) वेदना मय्हं न होति। अनिच्चन्ति ञ्ञातकाले सम्मादिट्ठिया ञाणं न पापुणाति किं (पापुणाति भन्ते)॥ एवं बुद्धेन देसितं॥ फग्गुणभिक्खु नाम दहारो अगिलानो न होति उपासकभूता ननु (आम भन्ते) अगिलानस्स वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति वुत्ते “उप्पादब्बयं समनुपस्सथ” ति वचनं पूरेत्वा वाचा लब्भति ति उपासकेहि साधुकं धारेतब्बं (आम भन्ते) उप्पादब्बयं असमनुपस्सन्तो वट्टति किं (न वट्टति भन्ते)॥ एतेन हि वेदनं “अत्ततो न समनुपस्सति” वेदना मय्हं न होति। अयं अनिच्चमेव होतीति एवं उपासकेहि समनुपस्सिते वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले उपासकानं कथं होति ति चे। वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले विपस्सनामग्गञाणं लब्भति (आम भन्ते) किदिसं मग्गञाणं लब्भतीति पुच्छितकाले वेदना तु उप्पादब्बयो। मय्हं न होतीति ञाणं तु मग्गो (आम भन्ते)॥ वेदना तु (उप्पादब्बयो भन्ते) मय्हं न होतीति ञाणं तु (मग्गो भन्ते) मय्हं अहोत्वा अनिच्चमेवाति तेन ञ्ञातत्ता तस्स मग्गो न उप्पज्जति किं (उप्पज्जति भन्ते)॥ एतेन हि फग्गुणभिक्खुं वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति अत्थो सुबुद्धो किं (सुबुद्धो भन्ते)॥ बुद्धभगवता सयमेव देसेत्वा वेदनञ्च अत्तानञ्च अमिस्सितनयेन समनुपस्सथाति वुत्तकाले वेदना मय्हं न होति। अनिच्चमेव होतीति वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छति खलु (आम भन्ते)॥ वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छन्तकाले फग्गुणस्स कथं होतीति चे। वेदनानं उप्पादब्बयमेव पस्सन्तस्स ञाणे अतिसयेन बलवन्ते जाते वेदनायो विगच्छन्ति॥ “वेदनानं खयो भिक्खु” ति वुत्तनयेन होतीति वदाम। वेदनानं खयं पापुणितुं सक्कोन्तो दहारभिक्खु होति (आम भन्ते)॥
4f5rr3fgoypexqpjt6qu930523wuukc
103995
103994
2026-09-09T01:55:14Z
咽頭べさ
6149
103995
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
==वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ==
भगवा महाकरुणानिधि सत्था फग्गुणथेरं "अहं वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेही" ति आह॥ अयं हि भगवा इमं गिलानं पुग्गलं एतदेव देसेसि॥ सब्बेपि अम्हे उपासका च उपासिकायो च मरणधम्मायेव॥ मरन्तापि मयं वेदनं अवस्सं पटिलभिस्साम॥ इमस्मिं संघे एकोपि पुग्गलो अप्पटिलभितुं न सक्कोति॥ तस्मा "मा सम्मिस्सेथ" ति इमस्स अत्थं सुट्ठु पञ्ञापेथ। अत्थं सुविसोधेथ॥ वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ॥ किं पनेतं। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ अम्हे पन इमस्मिं वेदनत्थे ममत्तं आपज्जित्वा आकुलीकरोम॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥ वेदना किं खन्धो। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ वेदनाक्खन्धो नाम वेदनाचेतसिको। एको नामधम्मोयेव॥ "अहं" ति पन एको दिट्ठिधम्मोयेव॥ तुम्हे पन दिट्ठिनामञ्च वेदनानामञ्च मिस्सेथ॥ परमत्थसभावतो तानि अञ्ञमञ्ञं भिन्नानि॥ तुम्हे पन सम्मिस्सानि करोथ॥ न अेतं वत्तब्बं किं। परमत्थसभावेन तानि सम्मिस्सानि किं (न सम्मिस्सानि)॥ तुम्हे पन कथं करोथ (सम्मिस्सानि करोम)॥ तेन हि तुम्हे अतिविय लोकवोहारं अनुवत्तथ॥ अनुवत्तथाति वत्तब्बं न नु (वत्तब्बं)॥ वेदना नाम वेदनाचेतसिको वेदनानामधम्मो। "अहं" ति पन दिट्ठिनामधम्मो॥ केनचि परियायेन तेसं सभावो सम्मिस्सितुं न सक्कोति॥ सम्मिस्सितुं असक्कुणेय्येपि। तुम्हे पन परपत्तियो पुग्गला हुत्वा इमं वेदनंयेव "मम गीवा रुजति। मम उदरं रुजति। मम जङ्घा रुजती" ति आदिना। वेदनाय पादपिट्ठे उप्पन्नायपि। "अहं" ति उदरतो गन्त्वा सम्मिस्सेथ॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥
==वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं==
वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं। अहं कुहिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि (कुच्छिस्मिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि भन्ते) अतिदूरं वत। तुम्हाकं ञातिभावं करोतेतु आकङ्खितुं सक्कोति। मनापितं नु खो (मनापितं भन्ते)॥ दूरता हि न दूरा नु (दूरा भन्ते) वेदना कायद्वारे कायस्मिं उप्पज्जति। मनोद्वारतो गन्त्वा सम्मिस्सेति। गन्त्वा सम्मिस्सितत्ता "अहो मे भवितुं अरहति" आदि होति (आम भन्ते)॥ अत्हे वेदनाय च आतुमना च सम्मिस्सितत्ता अम्हाकं उपासका च उपासिकायो च "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति वत्वा मरणकालेपि दिट्ठि येव उप्पज्जितुं अरहति (आम) "अहो दुक्खं" (आम भन्ते)॥ उपासका च उपासिकायो च केन कारणेन दिट्ठि उप्पज्जति ति चे। कायस्मिं उप्पन्नं वेदनं कुच्छितो दिट्ठिचेतसिको गन्त्वा सकालं "एसा वेदना मम अत्ता" ति सकिं येव दिट्ठि अभिनिविसति। तेन अत्थो नस्सति (आम भन्ते)॥
==अन्तोगतो अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि==
वेदना चिञ्चितुपरि पाकटा होति। अहं पन अन्तोगतो होमि। तस्मा अन्तोगततो चिञ्चितुपरि पाकटं वेदनं अहं न्ति सो अन्तोगतेन अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि (आम भन्ते)। न संमिस्सेसि किं (संमिस्सेसि भन्ते)॥ संमिस्सितकाले वेदनं अहं न्ति मञ्ञमानो "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति कत्वा वेदना अहं अहोसि (आम भन्ते)। अहं अहोसीति किं आगच्छति जु (अहं अिमाय वेदनाय मरिस्सामीति पुन आगच्छतेव भन्ते)॥ इध पि बुद्धो मा संमिस्सेहि। मा संमिस्सेहीति फग्गुणथेरं देसेसि (आम भन्ते)। फग्गुणस्स वेदनञ्च अहं ञ्च किं (मा संमिस्सेहि)। मा संमिस्सेहिति वुत्ते उपासका उपासिकायो दिट्ठिया न संमिस्सन्ति चे। मा संमिस्सेहिति कथनं मुखमत्तं सुकरं (आम भन्ते)। मा संमिस्सेहिति वत्थुं अहं ति इमिना मा संमिस्सेहि (आम भन्ते)॥ एवं असंमिस्सन्तो किं करणीयन्ति चे। वेदना नाम वेदनक्खन्धो। वेदनक्खन्धो हि नाम मिच्छादिट्ठिया असंमिस्सेत्वा सम्मादिट्ठिया परिवत्तेहि॥
==अनिच्चतो समनुपस्सथ==
“वेदना अनिच्चतो समनुपस्सति” वेदनं अनिच्चन्ति समनुपस्सथ (आम भन्ते) रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ एतेन हि पुब्बे मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सिता होति। अधुना तु सम्मादिट्ठिया समनुपस्सिता (आम भन्ते) मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सितकाले अपायं गन्तब्बं होति। अधुना सम्मादिट्ठिया मिस्सितकाले वेदनाय पच्छा मग्गो न अनुगच्छति किं (अनुगच्छति भन्ते) सम्मादिट्ठिमग्गङ्गं अनुगच्छति। पुब्बे मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति (आम भन्ते)॥ वेदनाय च अहञ्च मिस्सितकाले (मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति) वेदना मय्हं न होति। अनिच्चन्ति ञ्ञातकाले सम्मादिट्ठिया ञाणं न पापुणाति किं (पापुणाति भन्ते)॥ एवं बुद्धेन देसितं॥ फग्गुणभिक्खु नाम दहारो अगिलानो न होति उपासकभूता ननु (आम भन्ते) अगिलानस्स वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति वुत्ते “उप्पादब्बयं समनुपस्सथ” ति वचनं पूरेत्वा वाचा लब्भति ति उपासकेहि साधुकं धारेतब्बं (आम भन्ते) उप्पादब्बयं असमनुपस्सन्तो वट्टति किं (न वट्टति भन्ते)॥ एतेन हि वेदनं “अत्ततो न समनुपस्सति” वेदना मय्हं न होति। अयं अनिच्चमेव होतीति एवं उपासकेहि समनुपस्सिते वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले उपासकानं कथं होति ति चे। वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले विपस्सनामग्गञाणं लब्भति (आम भन्ते) किदिसं मग्गञाणं लब्भतीति पुच्छितकाले वेदना तु उप्पादब्बयो। मय्हं न होतीति ञाणं तु मग्गो (आम भन्ते)॥ वेदना तु (उप्पादब्बयो भन्ते) मय्हं न होतीति ञाणं तु (मग्गो भन्ते) मय्हं अहोत्वा अनिच्चमेवाति तेन ञ्ञातत्ता तस्स मग्गो न उप्पज्जति किं (उप्पज्जति भन्ते)॥ एतेन हि फग्गुणभिक्खुं वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति अत्थो सुबुद्धो किं (सुबुद्धो भन्ते)॥ बुद्धभगवता सयमेव देसेत्वा वेदनञ्च अत्तानञ्च अमिस्सितनयेन समनुपस्सथाति वुत्तकाले वेदना मय्हं न होति। अनिच्चमेव होतीति वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छति खलु (आम भन्ते)॥ वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छन्तकाले फग्गुणस्स कथं होतीति चे। वेदनानं उप्पादब्बयमेव पस्सन्तस्स ञाणे अतिसयेन बलवन्ते जाते वेदनायो विगच्छन्ति॥ “वेदनानं खयो भिक्खु” ति वुत्तनयेन होतीति वदाम। वेदनानं खयं पापुणितुं सक्कोन्तो दहारभिक्खु होति (आम भन्ते)॥
==वेदनानं खयो भिक्खु==
एवं वेदनं खयं समनुपस्सन्तो भिक्खु कथं होति॥ पुब्बे वेदनाति सङ्खातो। सम्मसन्तो पन अनिच्चंयेव पस्सति॥ वेदना न खीयति किं। खीयतियेव॥ पुब्बे वेदनानं। सम्मसनञाणेन पस्सन्तो किं पस्सति। अनिच्चंयेव पस्सति॥ तं अनिच्चमेव पस्सित्वा विहरन्तस्स फग्गुणस्स पुब्बे विय दुम्मनता न होति॥ वेदना नाम मे अत्ता न होति। पभिन्नाति जानाति॥ पुब्बे तु "दुक्खं वेदना। कथं विहरितब्बं। कथं निसीदितब्बं" ति पुरतो सरन्तो न पच्छानिवत्तति॥ वेदनामत्तेयेव पुरतो गच्छन्तो पच्छा आगच्छन्तो वेदनायं अत्तदिट्ठिं उप्पादेति॥ ततो भगवा अपक्कन्तो॥ अथ आयस्मा फग्गुणो कथं जानाति वेदना नाम अनिच्चायेव। वयधम्मायेवाति जानाति॥ चिरं वेदनं अनिच्चतो पस्सन्तस्स वेदना खीयति॥ वेदनानं खयो होति॥ अनिच्चतो खीणत्ता वेदनाक्खन्धो आरम्मणतो अन्तरधायति॥ खन्धे अन्तरधिते खन्धनिरोधं सच्छिकरोति॥ ततो “वेदनानं खयो भिक्खु” वेदनाक्खयपत्तो भिक्खु होति॥ केन कारणेन खीयति “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो भिक्खु वेदनं उप्पादवयधम्ममत्तन्ति परिञ्ञाय। न वेदना। उप्पादवयधम्मोयेवाति अब्बुतो॥ वेदनं उप्पादवयधम्मन्ति जानन्तस्स “वेदनापच्चया तण्हा” आगच्छति किं (न आगच्छति)। मोहो किं (न आगच्छति)। दिट्ठि किं (न आगच्छति)॥ तस्मा कामासवो। भवासवो। दिट्ठासवो। अविज्जासवोति आसवा खीयन्ति॥ सो भिक्खु वेदनं “अहो। अयं उप्पज्जित्वा निरुद्धधम्मो अञ्ञो नत्थी” ति परिञ्ञाय सम्मसन्तो जानन्तो “दिट्ठेव धम्मे अनासवो” होति॥ वेदनं पच्चया मग्गोयेव उप्पज्जति। तण्हादिट्ठि आगच्छति किं (न आगच्छति)। अविज्जा किं (न आगच्छति)॥
eflg20rynuo7vibnp8w71k4he05b7en
103996
103995
2026-09-09T02:03:29Z
咽頭べさ
6149
103996
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
==वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ==
भगवा महाकरुणानिधि सत्था फग्गुणथेरं "अहं वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेही" ति आह॥ अयं हि भगवा इमं गिलानं पुग्गलं एतदेव देसेसि॥ सब्बेपि अम्हे उपासका च उपासिकायो च मरणधम्मायेव॥ मरन्तापि मयं वेदनं अवस्सं पटिलभिस्साम॥ इमस्मिं संघे एकोपि पुग्गलो अप्पटिलभितुं न सक्कोति॥ तस्मा "मा सम्मिस्सेथ" ति इमस्स अत्थं सुट्ठु पञ्ञापेथ। अत्थं सुविसोधेथ॥ वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ॥ किं पनेतं। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ अम्हे पन इमस्मिं वेदनत्थे ममत्तं आपज्जित्वा आकुलीकरोम॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥ वेदना किं खन्धो। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ वेदनाक्खन्धो नाम वेदनाचेतसिको। एको नामधम्मोयेव॥ "अहं" ति पन एको दिट्ठिधम्मोयेव॥ तुम्हे पन दिट्ठिनामञ्च वेदनानामञ्च मिस्सेथ॥ परमत्थसभावतो तानि अञ्ञमञ्ञं भिन्नानि॥ तुम्हे पन सम्मिस्सानि करोथ॥ न अेतं वत्तब्बं किं। परमत्थसभावेन तानि सम्मिस्सानि किं (न सम्मिस्सानि)॥ तुम्हे पन कथं करोथ (सम्मिस्सानि करोम)॥ तेन हि तुम्हे अतिविय लोकवोहारं अनुवत्तथ॥ अनुवत्तथाति वत्तब्बं न नु (वत्तब्बं)॥ वेदना नाम वेदनाचेतसिको वेदनानामधम्मो। "अहं" ति पन दिट्ठिनामधम्मो॥ केनचि परियायेन तेसं सभावो सम्मिस्सितुं न सक्कोति॥ सम्मिस्सितुं असक्कुणेय्येपि। तुम्हे पन परपत्तियो पुग्गला हुत्वा इमं वेदनंयेव "मम गीवा रुजति। मम उदरं रुजति। मम जङ्घा रुजती" ति आदिना। वेदनाय पादपिट्ठे उप्पन्नायपि। "अहं" ति उदरतो गन्त्वा सम्मिस्सेथ॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥
==वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं==
वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं। अहं कुहिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि (कुच्छिस्मिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि भन्ते) अतिदूरं वत। तुम्हाकं ञातिभावं करोतेतु आकङ्खितुं सक्कोति। मनापितं नु खो (मनापितं भन्ते)॥ दूरता हि न दूरा नु (दूरा भन्ते) वेदना कायद्वारे कायस्मिं उप्पज्जति। मनोद्वारतो गन्त्वा सम्मिस्सेति। गन्त्वा सम्मिस्सितत्ता "अहो मे भवितुं अरहति" आदि होति (आम भन्ते)॥ अत्हे वेदनाय च आतुमना च सम्मिस्सितत्ता अम्हाकं उपासका च उपासिकायो च "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति वत्वा मरणकालेपि दिट्ठि येव उप्पज्जितुं अरहति (आम) "अहो दुक्खं" (आम भन्ते)॥ उपासका च उपासिकायो च केन कारणेन दिट्ठि उप्पज्जति ति चे। कायस्मिं उप्पन्नं वेदनं कुच्छितो दिट्ठिचेतसिको गन्त्वा सकालं "एसा वेदना मम अत्ता" ति सकिं येव दिट्ठि अभिनिविसति। तेन अत्थो नस्सति (आम भन्ते)॥
==अन्तोगतो अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि==
वेदना चिञ्चितुपरि पाकटा होति। अहं पन अन्तोगतो होमि। तस्मा अन्तोगततो चिञ्चितुपरि पाकटं वेदनं अहं न्ति सो अन्तोगतेन अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि (आम भन्ते)। न संमिस्सेसि किं (संमिस्सेसि भन्ते)॥ संमिस्सितकाले वेदनं अहं न्ति मञ्ञमानो "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति कत्वा वेदना अहं अहोसि (आम भन्ते)। अहं अहोसीति किं आगच्छति जु (अहं अिमाय वेदनाय मरिस्सामीति पुन आगच्छतेव भन्ते)॥ इध पि बुद्धो मा संमिस्सेहि। मा संमिस्सेहीति फग्गुणथेरं देसेसि (आम भन्ते)। फग्गुणस्स वेदनञ्च अहं ञ्च किं (मा संमिस्सेहि)। मा संमिस्सेहिति वुत्ते उपासका उपासिकायो दिट्ठिया न संमिस्सन्ति चे। मा संमिस्सेहिति कथनं मुखमत्तं सुकरं (आम भन्ते)। मा संमिस्सेहिति वत्थुं अहं ति इमिना मा संमिस्सेहि (आम भन्ते)॥ एवं असंमिस्सन्तो किं करणीयन्ति चे। वेदना नाम वेदनक्खन्धो। वेदनक्खन्धो हि नाम मिच्छादिट्ठिया असंमिस्सेत्वा सम्मादिट्ठिया परिवत्तेहि॥
==अनिच्चतो समनुपस्सथ==
“वेदना अनिच्चतो समनुपस्सति” वेदनं अनिच्चन्ति समनुपस्सथ (आम भन्ते) रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ एतेन हि पुब्बे मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सिता होति। अधुना तु सम्मादिट्ठिया समनुपस्सिता (आम भन्ते) मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सितकाले अपायं गन्तब्बं होति। अधुना सम्मादिट्ठिया मिस्सितकाले वेदनाय पच्छा मग्गो न अनुगच्छति किं (अनुगच्छति भन्ते) सम्मादिट्ठिमग्गङ्गं अनुगच्छति। पुब्बे मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति (आम भन्ते)॥ वेदनाय च अहञ्च मिस्सितकाले (मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति) वेदना मय्हं न होति। अनिच्चन्ति ञ्ञातकाले सम्मादिट्ठिया ञाणं न पापुणाति किं (पापुणाति भन्ते)॥ एवं बुद्धेन देसितं॥ फग्गुणभिक्खु नाम दहारो अगिलानो न होति उपासकभूता ननु (आम भन्ते) अगिलानस्स वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति वुत्ते “उप्पादब्बयं समनुपस्सथ” ति वचनं पूरेत्वा वाचा लब्भति ति उपासकेहि साधुकं धारेतब्बं (आम भन्ते) उप्पादब्बयं असमनुपस्सन्तो वट्टति किं (न वट्टति भन्ते)॥ एतेन हि वेदनं “अत्ततो न समनुपस्सति” वेदना मय्हं न होति। अयं अनिच्चमेव होतीति एवं उपासकेहि समनुपस्सिते वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले उपासकानं कथं होति ति चे। वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले विपस्सनामग्गञाणं लब्भति (आम भन्ते) किदिसं मग्गञाणं लब्भतीति पुच्छितकाले वेदना तु उप्पादब्बयो। मय्हं न होतीति ञाणं तु मग्गो (आम भन्ते)॥ वेदना तु (उप्पादब्बयो भन्ते) मय्हं न होतीति ञाणं तु (मग्गो भन्ते) मय्हं अहोत्वा अनिच्चमेवाति तेन ञ्ञातत्ता तस्स मग्गो न उप्पज्जति किं (उप्पज्जति भन्ते)॥ एतेन हि फग्गुणभिक्खुं वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति अत्थो सुबुद्धो किं (सुबुद्धो भन्ते)॥ बुद्धभगवता सयमेव देसेत्वा वेदनञ्च अत्तानञ्च अमिस्सितनयेन समनुपस्सथाति वुत्तकाले वेदना मय्हं न होति। अनिच्चमेव होतीति वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छति खलु (आम भन्ते)॥ वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छन्तकाले फग्गुणस्स कथं होतीति चे। वेदनानं उप्पादब्बयमेव पस्सन्तस्स ञाणे अतिसयेन बलवन्ते जाते वेदनायो विगच्छन्ति॥ “वेदनानं खयो भिक्खु” ति वुत्तनयेन होतीति वदाम। वेदनानं खयं पापुणितुं सक्कोन्तो दहारभिक्खु होति (आम भन्ते)॥
==वेदनानं खयो भिक्खु==
एवं वेदनं खयं समनुपस्सन्तो भिक्खु कथं होति॥ पुब्बे वेदनाति सङ्खातो। सम्मसन्तो पन अनिच्चंयेव पस्सति॥ वेदना न खीयति किं। खीयतियेव॥ पुब्बे वेदनानं। सम्मसनञाणेन पस्सन्तो किं पस्सति। अनिच्चंयेव पस्सति॥ तं अनिच्चमेव पस्सित्वा विहरन्तस्स फग्गुणस्स पुब्बे विय दुम्मनता न होति॥ वेदना नाम मे अत्ता न होति। पभिन्नाति जानाति॥ पुब्बे तु "दुक्खं वेदना। कथं विहरितब्बं। कथं निसीदितब्बं" ति पुरतो सरन्तो न पच्छानिवत्तति॥ वेदनामत्तेयेव पुरतो गच्छन्तो पच्छा आगच्छन्तो वेदनायं अत्तदिट्ठिं उप्पादेति॥ ततो भगवा अपक्कन्तो॥ अथ आयस्मा फग्गुणो कथं जानाति वेदना नाम अनिच्चायेव। वयधम्मायेवाति जानाति॥ चिरं वेदनं अनिच्चतो पस्सन्तस्स वेदना खीयति॥ वेदनानं खयो होति॥ अनिच्चतो खीणत्ता वेदनाक्खन्धो आरम्मणतो अन्तरधायति॥ खन्धे अन्तरधिते खन्धनिरोधं सच्छिकरोति॥ ततो “वेदनानं खयो भिक्खु” वेदनाक्खयपत्तो भिक्खु होति॥ केन कारणेन खीयति “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो भिक्खु वेदनं उप्पादवयधम्ममत्तन्ति परिञ्ञाय। न वेदना। उप्पादवयधम्मोयेवाति अब्बुतो॥ वेदनं उप्पादवयधम्मन्ति जानन्तस्स “वेदनापच्चया तण्हा” आगच्छति किं (न आगच्छति)। मोहो किं (न आगच्छति)। दिट्ठि किं (न आगच्छति)॥ तस्मा कामासवो। भवासवो। दिट्ठासवो। अविज्जासवोति आसवा खीयन्ति॥ सो भिक्खु वेदनं “अहो। अयं उप्पज्जित्वा निरुद्धधम्मो अञ्ञो नत्थी” ति परिञ्ञाय सम्मसन्तो जानन्तो “दिट्ठेव धम्मे अनासवो” होति॥ वेदनं पच्चया मग्गोयेव उप्पज्जति। तण्हादिट्ठि आगच्छति किं (न आगच्छति)। अविज्जा किं (न आगच्छति)॥
==उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा==
उप्पादब्बयं अजानन्तो अविज्जा। इदानि तु उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा होति। अविज्जासवो आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि उपासका उपासिकायो। इदं तु अम्हेहि उपासकानं खन्धवेदनातो आरब्ब उप्पादब्बयं पस्सन्तानं मग्गङ्गानि न वुच्चन्ति किम्पि॥ (वुच्चन्ति भन्ते)॥ इदं अम्हेहि उपासकानं वेदयिता वेदना खो॥ (आम भन्ते)॥ इतो पस्सन्तं किं होति॥ (मग्गङ्गं भन्ते)॥ मग्गेन जानाति। उपासका। एतं परिञ्ञाय इदं उप्पादब्बयमत्तमेव अञ्ञं न किञ्चि होति ति विभावेत्वा जानितत्ता। वेदना च अहञ्च सम्मिस्सा होन्ति वा॥ (न सम्मिस्सा भन्ते)॥ यदि इदं न आगच्छति। पच्छा अहं अनुगच्छतियेव॥ (आम भन्ते)॥ अहं ति वुत्ते दिट्ठासवो आगच्छति॥ (आम भन्ते)॥ न आगच्छति ननु॥ (आगच्छति भन्ते)॥ वेदना तु उप्पादब्बयमेव ति वुत्तत्ता अविज्जासवोपि आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि पच्छा आसवधम्मा न निरोधन्ति वा॥ (निरोधन्ति भन्ते)॥ कस्मा निरोधन्ति। इमस्स मग्गस्स पविसनत्ता निरोधन्ति॥ (आम भन्ते)॥ वेदनायं निरुद्धे मग्गो पविसतीति सल्लक्खेथ॥ (आम भन्ते)॥
mi23niaa9i8h9svkqmuynz0gaigfnvj
103997
103996
2026-09-09T02:36:58Z
咽頭べさ
6149
103997
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
==वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ==
भगवा महाकरुणानिधि सत्था फग्गुणथेरं "अहं वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेही" ति आह॥ अयं हि भगवा इमं गिलानं पुग्गलं एतदेव देसेसि॥ सब्बेपि अम्हे उपासका च उपासिकायो च मरणधम्मायेव॥ मरन्तापि मयं वेदनं अवस्सं पटिलभिस्साम॥ इमस्मिं संघे एकोपि पुग्गलो अप्पटिलभितुं न सक्कोति॥ तस्मा "मा सम्मिस्सेथ" ति इमस्स अत्थं सुट्ठु पञ्ञापेथ। अत्थं सुविसोधेथ॥ वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ॥ किं पनेतं। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ अम्हे पन इमस्मिं वेदनत्थे ममत्तं आपज्जित्वा आकुलीकरोम॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥ वेदना किं खन्धो। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ वेदनाक्खन्धो नाम वेदनाचेतसिको। एको नामधम्मोयेव॥ "अहं" ति पन एको दिट्ठिधम्मोयेव॥ तुम्हे पन दिट्ठिनामञ्च वेदनानामञ्च मिस्सेथ॥ परमत्थसभावतो तानि अञ्ञमञ्ञं भिन्नानि॥ तुम्हे पन सम्मिस्सानि करोथ॥ न अेतं वत्तब्बं किं। परमत्थसभावेन तानि सम्मिस्सानि किं (न सम्मिस्सानि)॥ तुम्हे पन कथं करोथ (सम्मिस्सानि करोम)॥ तेन हि तुम्हे अतिविय लोकवोहारं अनुवत्तथ॥ अनुवत्तथाति वत्तब्बं न नु (वत्तब्बं)॥ वेदना नाम वेदनाचेतसिको वेदनानामधम्मो। "अहं" ति पन दिट्ठिनामधम्मो॥ केनचि परियायेन तेसं सभावो सम्मिस्सितुं न सक्कोति॥ सम्मिस्सितुं असक्कुणेय्येपि। तुम्हे पन परपत्तियो पुग्गला हुत्वा इमं वेदनंयेव "मम गीवा रुजति। मम उदरं रुजति। मम जङ्घा रुजती" ति आदिना। वेदनाय पादपिट्ठे उप्पन्नायपि। "अहं" ति उदरतो गन्त्वा सम्मिस्सेथ॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥
==वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं==
वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं। अहं कुहिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि (कुच्छिस्मिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि भन्ते) अतिदूरं वत। तुम्हाकं ञातिभावं करोतेतु आकङ्खितुं सक्कोति। मनापितं नु खो (मनापितं भन्ते)॥ दूरता हि न दूरा नु (दूरा भन्ते) वेदना कायद्वारे कायस्मिं उप्पज्जति। मनोद्वारतो गन्त्वा सम्मिस्सेति। गन्त्वा सम्मिस्सितत्ता "अहो मे भवितुं अरहति" आदि होति (आम भन्ते)॥ अत्हे वेदनाय च आतुमना च सम्मिस्सितत्ता अम्हाकं उपासका च उपासिकायो च "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति वत्वा मरणकालेपि दिट्ठि येव उप्पज्जितुं अरहति (आम) "अहो दुक्खं" (आम भन्ते)॥ उपासका च उपासिकायो च केन कारणेन दिट्ठि उप्पज्जति ति चे। कायस्मिं उप्पन्नं वेदनं कुच्छितो दिट्ठिचेतसिको गन्त्वा सकालं "एसा वेदना मम अत्ता" ति सकिं येव दिट्ठि अभिनिविसति। तेन अत्थो नस्सति (आम भन्ते)॥
==अन्तोगतो अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि==
वेदना चिञ्चितुपरि पाकटा होति। अहं पन अन्तोगतो होमि। तस्मा अन्तोगततो चिञ्चितुपरि पाकटं वेदनं अहं न्ति सो अन्तोगतेन अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि (आम भन्ते)। न संमिस्सेसि किं (संमिस्सेसि भन्ते)॥ संमिस्सितकाले वेदनं अहं न्ति मञ्ञमानो "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति कत्वा वेदना अहं अहोसि (आम भन्ते)। अहं अहोसीति किं आगच्छति जु (अहं अिमाय वेदनाय मरिस्सामीति पुन आगच्छतेव भन्ते)॥ इध पि बुद्धो मा संमिस्सेहि। मा संमिस्सेहीति फग्गुणथेरं देसेसि (आम भन्ते)। फग्गुणस्स वेदनञ्च अहं ञ्च किं (मा संमिस्सेहि)। मा संमिस्सेहिति वुत्ते उपासका उपासिकायो दिट्ठिया न संमिस्सन्ति चे। मा संमिस्सेहिति कथनं मुखमत्तं सुकरं (आम भन्ते)। मा संमिस्सेहिति वत्थुं अहं ति इमिना मा संमिस्सेहि (आम भन्ते)॥ एवं असंमिस्सन्तो किं करणीयन्ति चे। वेदना नाम वेदनक्खन्धो। वेदनक्खन्धो हि नाम मिच्छादिट्ठिया असंमिस्सेत्वा सम्मादिट्ठिया परिवत्तेहि॥
==अनिच्चतो समनुपस्सथ==
“वेदना अनिच्चतो समनुपस्सति” वेदनं अनिच्चन्ति समनुपस्सथ (आम भन्ते) रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ एतेन हि पुब्बे मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सिता होति। अधुना तु सम्मादिट्ठिया समनुपस्सिता (आम भन्ते) मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सितकाले अपायं गन्तब्बं होति। अधुना सम्मादिट्ठिया मिस्सितकाले वेदनाय पच्छा मग्गो न अनुगच्छति किं (अनुगच्छति भन्ते) सम्मादिट्ठिमग्गङ्गं अनुगच्छति। पुब्बे मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति (आम भन्ते)॥ वेदनाय च अहञ्च मिस्सितकाले (मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति) वेदना मय्हं न होति। अनिच्चन्ति ञ्ञातकाले सम्मादिट्ठिया ञाणं न पापुणाति किं (पापुणाति भन्ते)॥ एवं बुद्धेन देसितं॥ फग्गुणभिक्खु नाम दहारो अगिलानो न होति उपासकभूता ननु (आम भन्ते) अगिलानस्स वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति वुत्ते “उप्पादब्बयं समनुपस्सथ” ति वचनं पूरेत्वा वाचा लब्भति ति उपासकेहि साधुकं धारेतब्बं (आम भन्ते) उप्पादब्बयं असमनुपस्सन्तो वट्टति किं (न वट्टति भन्ते)॥ एतेन हि वेदनं “अत्ततो न समनुपस्सति” वेदना मय्हं न होति। अयं अनिच्चमेव होतीति एवं उपासकेहि समनुपस्सिते वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले उपासकानं कथं होति ति चे। वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले विपस्सनामग्गञाणं लब्भति (आम भन्ते) किदिसं मग्गञाणं लब्भतीति पुच्छितकाले वेदना तु उप्पादब्बयो। मय्हं न होतीति ञाणं तु मग्गो (आम भन्ते)॥ वेदना तु (उप्पादब्बयो भन्ते) मय्हं न होतीति ञाणं तु (मग्गो भन्ते) मय्हं अहोत्वा अनिच्चमेवाति तेन ञ्ञातत्ता तस्स मग्गो न उप्पज्जति किं (उप्पज्जति भन्ते)॥ एतेन हि फग्गुणभिक्खुं वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति अत्थो सुबुद्धो किं (सुबुद्धो भन्ते)॥ बुद्धभगवता सयमेव देसेत्वा वेदनञ्च अत्तानञ्च अमिस्सितनयेन समनुपस्सथाति वुत्तकाले वेदना मय्हं न होति। अनिच्चमेव होतीति वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छति खलु (आम भन्ते)॥ वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छन्तकाले फग्गुणस्स कथं होतीति चे। वेदनानं उप्पादब्बयमेव पस्सन्तस्स ञाणे अतिसयेन बलवन्ते जाते वेदनायो विगच्छन्ति॥ “वेदनानं खयो भिक्खु” ति वुत्तनयेन होतीति वदाम। वेदनानं खयं पापुणितुं सक्कोन्तो दहारभिक्खु होति (आम भन्ते)॥
==वेदनानं खयो भिक्खु==
एवं वेदनं खयं समनुपस्सन्तो भिक्खु कथं होति॥ पुब्बे वेदनाति सङ्खातो। सम्मसन्तो पन अनिच्चंयेव पस्सति॥ वेदना न खीयति किं। खीयतियेव॥ पुब्बे वेदनानं। सम्मसनञाणेन पस्सन्तो किं पस्सति। अनिच्चंयेव पस्सति॥ तं अनिच्चमेव पस्सित्वा विहरन्तस्स फग्गुणस्स पुब्बे विय दुम्मनता न होति॥ वेदना नाम मे अत्ता न होति। पभिन्नाति जानाति॥ पुब्बे तु "दुक्खं वेदना। कथं विहरितब्बं। कथं निसीदितब्बं" ति पुरतो सरन्तो न पच्छानिवत्तति॥ वेदनामत्तेयेव पुरतो गच्छन्तो पच्छा आगच्छन्तो वेदनायं अत्तदिट्ठिं उप्पादेति॥ ततो भगवा अपक्कन्तो॥ अथ आयस्मा फग्गुणो कथं जानाति वेदना नाम अनिच्चायेव। वयधम्मायेवाति जानाति॥ चिरं वेदनं अनिच्चतो पस्सन्तस्स वेदना खीयति॥ वेदनानं खयो होति॥ अनिच्चतो खीणत्ता वेदनाक्खन्धो आरम्मणतो अन्तरधायति॥ खन्धे अन्तरधिते खन्धनिरोधं सच्छिकरोति॥ ततो “वेदनानं खयो भिक्खु” वेदनाक्खयपत्तो भिक्खु होति॥ केन कारणेन खीयति “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो भिक्खु वेदनं उप्पादवयधम्ममत्तन्ति परिञ्ञाय। न वेदना। उप्पादवयधम्मोयेवाति अब्बुतो॥ वेदनं उप्पादवयधम्मन्ति जानन्तस्स “वेदनापच्चया तण्हा” आगच्छति किं (न आगच्छति)। मोहो किं (न आगच्छति)। दिट्ठि किं (न आगच्छति)॥ तस्मा कामासवो। भवासवो। दिट्ठासवो। अविज्जासवोति आसवा खीयन्ति॥ सो भिक्खु वेदनं “अहो। अयं उप्पज्जित्वा निरुद्धधम्मो अञ्ञो नत्थी” ति परिञ्ञाय सम्मसन्तो जानन्तो “दिट्ठेव धम्मे अनासवो” होति॥ वेदनं पच्चया मग्गोयेव उप्पज्जति। तण्हादिट्ठि आगच्छति किं (न आगच्छति)। अविज्जा किं (न आगच्छति)॥
==उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा==
उप्पादब्बयं अजानन्तो अविज्जा। इदानि तु उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा होति। अविज्जासवो आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि उपासका उपासिकायो। इदं तु अम्हेहि उपासकानं खन्धवेदनातो आरब्ब उप्पादब्बयं पस्सन्तानं मग्गङ्गानि न वुच्चन्ति किम्पि॥ (वुच्चन्ति भन्ते)॥ इदं अम्हेहि उपासकानं वेदयिता वेदना खो॥ (आम भन्ते)॥ इतो पस्सन्तं किं होति॥ (मग्गङ्गं भन्ते)॥ मग्गेन जानाति। उपासका। एतं परिञ्ञाय इदं उप्पादब्बयमत्तमेव अञ्ञं न किञ्चि होति ति विभावेत्वा जानितत्ता। वेदना च अहञ्च सम्मिस्सा होन्ति वा॥ (न सम्मिस्सा भन्ते)॥ यदि इदं न आगच्छति। पच्छा अहं अनुगच्छतियेव॥ (आम भन्ते)॥ अहं ति वुत्ते दिट्ठासवो आगच्छति॥ (आम भन्ते)॥ न आगच्छति ननु॥ (आगच्छति भन्ते)॥ वेदना तु उप्पादब्बयमेव ति वुत्तत्ता अविज्जासवोपि आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि पच्छा आसवधम्मा न निरोधन्ति वा॥ (निरोधन्ति भन्ते)॥ कस्मा निरोधन्ति। इमस्स मग्गस्स पविसनत्ता निरोधन्ति॥ (आम भन्ते)॥ वेदनायं निरुद्धे मग्गो पविसतीति सल्लक्खेथ॥ (आम भन्ते)॥
==दुक्खसच्च परिञ्ञाणं==
मग्गेन पन उप्पादब्बयंयेव याथावतो सम्मा दायका परिजाननमेव (आम भन्ते)। वेदनां याथावतो सम्मा परिजाननं नाम दुक्खसच्चं परिजाननमेव (आम भन्ते)॥ "दिट्ठेव धम्मे अनासवो" ति। विपस्सन्तकालेयेव आसवो न होति॥ इतो परं अत्थि सेसा (नत्थि भन्ते)। पच्छा सुट्ठु सल्लक्खेन्तस्स किं अत्थि सेसा (नत्थि भन्ते)॥ वेदनापच्चया तण्हापि आगच्छति वा (न आगच्छति भन्ते)॥ तण्हाय आगताय कामासवो होति। वेदनं "ममा" ति गण्हन्तस्स दिट्ठासवो होति (आम भन्ते)। आगच्छति वा (न आगच्छति भन्ते)॥ को आगच्छति (मग्गो आगच्छति भन्ते)॥ मग्गस्स आगमनमेव अत्थि। मग्गे अनागच्छन्ते ते आगच्छेय्युं (आम भन्ते)। रुच्चति वा (रुच्चति भन्ते)॥ एवं सन्ते आसवधम्मा न खीयन्ति किं (खीयन्ति भन्ते)॥ देन फग्गुणथेरोपि एवमेव विपस्सतीति वदाम (आम भन्ते)। "वेदना उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेवा" ति वेदनाय उप्पन्नकालेयेव इतो परिच्छिन्दित्वा जानाति। याथावतो सम्मा जानाति (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते वेदनाय उप्पन्नकालेयेव उप्पादब्बयं याथावतो सम्मा जाननत्ता पच्छतो आसवो न आगच्छेय्य (आम भन्ते)। पाकटं वा (पाकटं भन्ते)॥ पच्छतो किं (आसवो न आगच्छति भन्ते)॥ आसवो न आगच्छतीति दायकेहि चिन्तेतब्बं खलु॥
t5hym58p1u6bld1nqa732nh8nms21ia
103998
103997
2026-09-09T03:15:28Z
咽頭べさ
6149
103998
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
==वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ==
भगवा महाकरुणानिधि सत्था फग्गुणथेरं "अहं वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेही" ति आह॥ अयं हि भगवा इमं गिलानं पुग्गलं एतदेव देसेसि॥ सब्बेपि अम्हे उपासका च उपासिकायो च मरणधम्मायेव॥ मरन्तापि मयं वेदनं अवस्सं पटिलभिस्साम॥ इमस्मिं संघे एकोपि पुग्गलो अप्पटिलभितुं न सक्कोति॥ तस्मा "मा सम्मिस्सेथ" ति इमस्स अत्थं सुट्ठु पञ्ञापेथ। अत्थं सुविसोधेथ॥ वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ॥ किं पनेतं। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ अम्हे पन इमस्मिं वेदनत्थे ममत्तं आपज्जित्वा आकुलीकरोम॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥ वेदना किं खन्धो। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ वेदनाक्खन्धो नाम वेदनाचेतसिको। एको नामधम्मोयेव॥ "अहं" ति पन एको दिट्ठिधम्मोयेव॥ तुम्हे पन दिट्ठिनामञ्च वेदनानामञ्च मिस्सेथ॥ परमत्थसभावतो तानि अञ्ञमञ्ञं भिन्नानि॥ तुम्हे पन सम्मिस्सानि करोथ॥ न अेतं वत्तब्बं किं। परमत्थसभावेन तानि सम्मिस्सानि किं (न सम्मिस्सानि)॥ तुम्हे पन कथं करोथ (सम्मिस्सानि करोम)॥ तेन हि तुम्हे अतिविय लोकवोहारं अनुवत्तथ॥ अनुवत्तथाति वत्तब्बं न नु (वत्तब्बं)॥ वेदना नाम वेदनाचेतसिको वेदनानामधम्मो। "अहं" ति पन दिट्ठिनामधम्मो॥ केनचि परियायेन तेसं सभावो सम्मिस्सितुं न सक्कोति॥ सम्मिस्सितुं असक्कुणेय्येपि। तुम्हे पन परपत्तियो पुग्गला हुत्वा इमं वेदनंयेव "मम गीवा रुजति। मम उदरं रुजति। मम जङ्घा रुजती" ति आदिना। वेदनाय पादपिट्ठे उप्पन्नायपि। "अहं" ति उदरतो गन्त्वा सम्मिस्सेथ॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥
==वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं==
वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं। अहं कुहिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि (कुच्छिस्मिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि भन्ते) अतिदूरं वत। तुम्हाकं ञातिभावं करोतेतु आकङ्खितुं सक्कोति। मनापितं नु खो (मनापितं भन्ते)॥ दूरता हि न दूरा नु (दूरा भन्ते) वेदना कायद्वारे कायस्मिं उप्पज्जति। मनोद्वारतो गन्त्वा सम्मिस्सेति। गन्त्वा सम्मिस्सितत्ता "अहो मे भवितुं अरहति" आदि होति (आम भन्ते)॥ अत्हे वेदनाय च आतुमना च सम्मिस्सितत्ता अम्हाकं उपासका च उपासिकायो च "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति वत्वा मरणकालेपि दिट्ठि येव उप्पज्जितुं अरहति (आम) "अहो दुक्खं" (आम भन्ते)॥ उपासका च उपासिकायो च केन कारणेन दिट्ठि उप्पज्जति ति चे। कायस्मिं उप्पन्नं वेदनं कुच्छितो दिट्ठिचेतसिको गन्त्वा सकालं "एसा वेदना मम अत्ता" ति सकिं येव दिट्ठि अभिनिविसति। तेन अत्थो नस्सति (आम भन्ते)॥
==अन्तोगतो अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि==
वेदना चिञ्चितुपरि पाकटा होति। अहं पन अन्तोगतो होमि। तस्मा अन्तोगततो चिञ्चितुपरि पाकटं वेदनं अहं न्ति सो अन्तोगतेन अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि (आम भन्ते)। न संमिस्सेसि किं (संमिस्सेसि भन्ते)॥ संमिस्सितकाले वेदनं अहं न्ति मञ्ञमानो "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति कत्वा वेदना अहं अहोसि (आम भन्ते)। अहं अहोसीति किं आगच्छति जु (अहं अिमाय वेदनाय मरिस्सामीति पुन आगच्छतेव भन्ते)॥ इध पि बुद्धो मा संमिस्सेहि। मा संमिस्सेहीति फग्गुणथेरं देसेसि (आम भन्ते)। फग्गुणस्स वेदनञ्च अहं ञ्च किं (मा संमिस्सेहि)। मा संमिस्सेहिति वुत्ते उपासका उपासिकायो दिट्ठिया न संमिस्सन्ति चे। मा संमिस्सेहिति कथनं मुखमत्तं सुकरं (आम भन्ते)। मा संमिस्सेहिति वत्थुं अहं ति इमिना मा संमिस्सेहि (आम भन्ते)॥ एवं असंमिस्सन्तो किं करणीयन्ति चे। वेदना नाम वेदनक्खन्धो। वेदनक्खन्धो हि नाम मिच्छादिट्ठिया असंमिस्सेत्वा सम्मादिट्ठिया परिवत्तेहि॥
==अनिच्चतो समनुपस्सथ==
“वेदना अनिच्चतो समनुपस्सति” वेदनं अनिच्चन्ति समनुपस्सथ (आम भन्ते) रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ एतेन हि पुब्बे मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सिता होति। अधुना तु सम्मादिट्ठिया समनुपस्सिता (आम भन्ते) मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सितकाले अपायं गन्तब्बं होति। अधुना सम्मादिट्ठिया मिस्सितकाले वेदनाय पच्छा मग्गो न अनुगच्छति किं (अनुगच्छति भन्ते) सम्मादिट्ठिमग्गङ्गं अनुगच्छति। पुब्बे मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति (आम भन्ते)॥ वेदनाय च अहञ्च मिस्सितकाले (मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति) वेदना मय्हं न होति। अनिच्चन्ति ञ्ञातकाले सम्मादिट्ठिया ञाणं न पापुणाति किं (पापुणाति भन्ते)॥ एवं बुद्धेन देसितं॥ फग्गुणभिक्खु नाम दहारो अगिलानो न होति उपासकभूता ननु (आम भन्ते) अगिलानस्स वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति वुत्ते “उप्पादब्बयं समनुपस्सथ” ति वचनं पूरेत्वा वाचा लब्भति ति उपासकेहि साधुकं धारेतब्बं (आम भन्ते) उप्पादब्बयं असमनुपस्सन्तो वट्टति किं (न वट्टति भन्ते)॥ एतेन हि वेदनं “अत्ततो न समनुपस्सति” वेदना मय्हं न होति। अयं अनिच्चमेव होतीति एवं उपासकेहि समनुपस्सिते वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले उपासकानं कथं होति ति चे। वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले विपस्सनामग्गञाणं लब्भति (आम भन्ते) किदिसं मग्गञाणं लब्भतीति पुच्छितकाले वेदना तु उप्पादब्बयो। मय्हं न होतीति ञाणं तु मग्गो (आम भन्ते)॥ वेदना तु (उप्पादब्बयो भन्ते) मय्हं न होतीति ञाणं तु (मग्गो भन्ते) मय्हं अहोत्वा अनिच्चमेवाति तेन ञ्ञातत्ता तस्स मग्गो न उप्पज्जति किं (उप्पज्जति भन्ते)॥ एतेन हि फग्गुणभिक्खुं वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति अत्थो सुबुद्धो किं (सुबुद्धो भन्ते)॥ बुद्धभगवता सयमेव देसेत्वा वेदनञ्च अत्तानञ्च अमिस्सितनयेन समनुपस्सथाति वुत्तकाले वेदना मय्हं न होति। अनिच्चमेव होतीति वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छति खलु (आम भन्ते)॥ वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छन्तकाले फग्गुणस्स कथं होतीति चे। वेदनानं उप्पादब्बयमेव पस्सन्तस्स ञाणे अतिसयेन बलवन्ते जाते वेदनायो विगच्छन्ति॥ “वेदनानं खयो भिक्खु” ति वुत्तनयेन होतीति वदाम। वेदनानं खयं पापुणितुं सक्कोन्तो दहारभिक्खु होति (आम भन्ते)॥
==वेदनानं खयो भिक्खु==
एवं वेदनं खयं समनुपस्सन्तो भिक्खु कथं होति॥ पुब्बे वेदनाति सङ्खातो। सम्मसन्तो पन अनिच्चंयेव पस्सति॥ वेदना न खीयति किं। खीयतियेव॥ पुब्बे वेदनानं। सम्मसनञाणेन पस्सन्तो किं पस्सति। अनिच्चंयेव पस्सति॥ तं अनिच्चमेव पस्सित्वा विहरन्तस्स फग्गुणस्स पुब्बे विय दुम्मनता न होति॥ वेदना नाम मे अत्ता न होति। पभिन्नाति जानाति॥ पुब्बे तु "दुक्खं वेदना। कथं विहरितब्बं। कथं निसीदितब्बं" ति पुरतो सरन्तो न पच्छानिवत्तति॥ वेदनामत्तेयेव पुरतो गच्छन्तो पच्छा आगच्छन्तो वेदनायं अत्तदिट्ठिं उप्पादेति॥ ततो भगवा अपक्कन्तो॥ अथ आयस्मा फग्गुणो कथं जानाति वेदना नाम अनिच्चायेव। वयधम्मायेवाति जानाति॥ चिरं वेदनं अनिच्चतो पस्सन्तस्स वेदना खीयति॥ वेदनानं खयो होति॥ अनिच्चतो खीणत्ता वेदनाक्खन्धो आरम्मणतो अन्तरधायति॥ खन्धे अन्तरधिते खन्धनिरोधं सच्छिकरोति॥ ततो “वेदनानं खयो भिक्खु” वेदनाक्खयपत्तो भिक्खु होति॥ केन कारणेन खीयति “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो भिक्खु वेदनं उप्पादवयधम्ममत्तन्ति परिञ्ञाय। न वेदना। उप्पादवयधम्मोयेवाति अब्बुतो॥ वेदनं उप्पादवयधम्मन्ति जानन्तस्स “वेदनापच्चया तण्हा” आगच्छति किं (न आगच्छति)। मोहो किं (न आगच्छति)। दिट्ठि किं (न आगच्छति)॥ तस्मा कामासवो। भवासवो। दिट्ठासवो। अविज्जासवोति आसवा खीयन्ति॥ सो भिक्खु वेदनं “अहो। अयं उप्पज्जित्वा निरुद्धधम्मो अञ्ञो नत्थी” ति परिञ्ञाय सम्मसन्तो जानन्तो “दिट्ठेव धम्मे अनासवो” होति॥ वेदनं पच्चया मग्गोयेव उप्पज्जति। तण्हादिट्ठि आगच्छति किं (न आगच्छति)। अविज्जा किं (न आगच्छति)॥
==उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा==
उप्पादब्बयं अजानन्तो अविज्जा। इदानि तु उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा होति। अविज्जासवो आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि उपासका उपासिकायो। इदं तु अम्हेहि उपासकानं खन्धवेदनातो आरब्ब उप्पादब्बयं पस्सन्तानं मग्गङ्गानि न वुच्चन्ति किम्पि॥ (वुच्चन्ति भन्ते)॥ इदं अम्हेहि उपासकानं वेदयिता वेदना खो॥ (आम भन्ते)॥ इतो पस्सन्तं किं होति॥ (मग्गङ्गं भन्ते)॥ मग्गेन जानाति। उपासका। एतं परिञ्ञाय इदं उप्पादब्बयमत्तमेव अञ्ञं न किञ्चि होति ति विभावेत्वा जानितत्ता। वेदना च अहञ्च सम्मिस्सा होन्ति वा॥ (न सम्मिस्सा भन्ते)॥ यदि इदं न आगच्छति। पच्छा अहं अनुगच्छतियेव॥ (आम भन्ते)॥ अहं ति वुत्ते दिट्ठासवो आगच्छति॥ (आम भन्ते)॥ न आगच्छति ननु॥ (आगच्छति भन्ते)॥ वेदना तु उप्पादब्बयमेव ति वुत्तत्ता अविज्जासवोपि आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि पच्छा आसवधम्मा न निरोधन्ति वा॥ (निरोधन्ति भन्ते)॥ कस्मा निरोधन्ति। इमस्स मग्गस्स पविसनत्ता निरोधन्ति॥ (आम भन्ते)॥ वेदनायं निरुद्धे मग्गो पविसतीति सल्लक्खेथ॥ (आम भन्ते)॥
==दुक्खसच्च परिञ्ञाणं==
मग्गेन पन उप्पादब्बयंयेव याथावतो सम्मा दायका परिजाननमेव (आम भन्ते)। वेदनां याथावतो सम्मा परिजाननं नाम दुक्खसच्चं परिजाननमेव (आम भन्ते)॥ "दिट्ठेव धम्मे अनासवो" ति। विपस्सन्तकालेयेव आसवो न होति॥ इतो परं अत्थि सेसा (नत्थि भन्ते)। पच्छा सुट्ठु सल्लक्खेन्तस्स किं अत्थि सेसा (नत्थि भन्ते)॥ वेदनापच्चया तण्हापि आगच्छति वा (न आगच्छति भन्ते)॥ तण्हाय आगताय कामासवो होति। वेदनं "ममा" ति गण्हन्तस्स दिट्ठासवो होति (आम भन्ते)। आगच्छति वा (न आगच्छति भन्ते)॥ को आगच्छति (मग्गो आगच्छति भन्ते)॥ मग्गस्स आगमनमेव अत्थि। मग्गे अनागच्छन्ते ते आगच्छेय्युं (आम भन्ते)। रुच्चति वा (रुच्चति भन्ते)॥ एवं सन्ते आसवधम्मा न खीयन्ति किं (खीयन्ति भन्ते)॥ देन फग्गुणथेरोपि एवमेव विपस्सतीति वदाम (आम भन्ते)। "वेदना उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेवा" ति वेदनाय उप्पन्नकालेयेव इतो परिच्छिन्दित्वा जानाति। याथावतो सम्मा जानाति (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते वेदनाय उप्पन्नकालेयेव उप्पादब्बयं याथावतो सम्मा जाननत्ता पच्छतो आसवो न आगच्छेय्य (आम भन्ते)। पाकटं वा (पाकटं भन्ते)॥ पच्छतो किं (आसवो न आगच्छति भन्ते)॥ आसवो न आगच्छतीति दायकेहि चिन्तेतब्बं खलु॥
==मग्गेन परिञ्ञाय==
कामासवो ति वुच्चते चे। लोभो भवितब्बो। लोभो ति वुच्चते चे। तण्हा। उपादानं, कम्मं आगमिस्सति (आम भन्ते) न आगमिस्सति किं (आगमिस्सति भन्ते)॥ दिट्ठासवो ति वुच्चते चे। दिट्ठिपि लोभो एव। तण्हा। उपादानं। कम्मं एव न आगमिस्सति किं (आगमिस्सति भन्ते) अविज्जासवो आगच्छति चे। अविज्जा सङ्खारा विञ्ञाणं याव पापुणनत्था परभवा न सन्तता भविस्सन्ति किं (सन्तता भविस्सन्ति भन्ते) हन्द इमानि आगच्छन्ति अज्जापि किं (न आगच्छन्ति भन्ते) केन कारणेन न आगच्छन्ति ति चे। वेदनाय परिञ्ञातत्ता (आम भन्ते)॥ कथं वदिस्साम (वेदनं परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) केन परिञ्ञातत्ता (मग्गेन परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) मग्गेन परिच्छिन्दित्वा वेदनाका किसुकं उप्पादवयवन्ता भवन्ती ति जानाति। तं परिञ्ञातं एव (आम भन्ते)॥ वेदनाका किसुकं कथं तिट्ठति (उप्पादवयवन्ता तिट्ठति भन्ते) उप्पादवयवन्ता तिट्ठती ति इमस्मिं ठाने मग्गो सुस्सु जानाति (आम भन्ते) सभावो एस रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते) मग्गोकथं जानाति (सुस्सु जानाति भन्ते) सुस्सु जानाती ति एकंसेन निच्छयं करोथ (आम भन्ते) एते दायका सन्तुट्ठा किं (सन्तुट्ठा भन्ते)॥ खन्धसन्ताने तत्थ उप्पादवयेन च इध सुस्सु जाननेन मग्गेन च एते दायका इमानि द्वे एव अवसिट्ठानि भवन्ति। आसवो कथं तिट्ठति (निरुज्झति भन्ते)॥ “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो थो॥ वेदनं। वेदनं॥ परिञ्ञाय। उप्पादवयन्ति सुस्सु जानित्वा॥ दिट्ठेव धम्मे। इमस्मिं मच्चुकाले एव॥ अनासवो। आसवक्खयो होति (आम भन्ते) उपासका उपासिकायो सुट्ठु विञ्ञाता किं (विञ्ञाता भन्ते)॥ इदं पुब्बभागे सरणदायकं धम्ममेव अत्थि उपासका उपासिकायो (आम भन्ते)॥ एतस्मा वेदनाय उप्पन्नाय उप्पन्नाय उप्पादवयो एव ति जानाति चे। पच्छा आसवा सुट्ठु खीयितुं सक्कोन्ति (आम भन्ते)॥ आसवो खीयतु ति थेरो पुरतो निद्दिसति। तुम्हाकं मेत्ताय मग्गं अनुगच्छन्ति॥ एतस्मिं खयत्थाय आचरियेन सद्धिं समागमो होतु ति यथा वुत्तो। अधुनापि खयो न सुनिच्छितो किं (सुनिच्छितो भन्ते) भावेथ एव। सुट्ठु खीयति॥ (आम भन्ते)॥ सो वेदनं परिञ्ञाय ति यथा वुत्तो वेदनाय मग्गेन च परिच्छिन्दित्वा जाननत्ता। अनासवो। आसवक्खयो होती ति यथा वुत्तो किम्पि हेतुना किं उपासका उपासिकायो (मग्गेन परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) मग्गेन च वेदनं उप्पादवयन्ति सुस्सु जाननत्ता (आम भन्ते)॥
8wfd94ydsegq6us2wumkb87ul6pjoeo
103999
103998
2026-09-09T04:17:40Z
咽頭べさ
6149
103999
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
==वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ==
भगवा महाकरुणानिधि सत्था फग्गुणथेरं "अहं वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेही" ति आह॥ अयं हि भगवा इमं गिलानं पुग्गलं एतदेव देसेसि॥ सब्बेपि अम्हे उपासका च उपासिकायो च मरणधम्मायेव॥ मरन्तापि मयं वेदनं अवस्सं पटिलभिस्साम॥ इमस्मिं संघे एकोपि पुग्गलो अप्पटिलभितुं न सक्कोति॥ तस्मा "मा सम्मिस्सेथ" ति इमस्स अत्थं सुट्ठु पञ्ञापेथ। अत्थं सुविसोधेथ॥ वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ॥ किं पनेतं। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ अम्हे पन इमस्मिं वेदनत्थे ममत्तं आपज्जित्वा आकुलीकरोम॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥ वेदना किं खन्धो। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ वेदनाक्खन्धो नाम वेदनाचेतसिको। एको नामधम्मोयेव॥ "अहं" ति पन एको दिट्ठिधम्मोयेव॥ तुम्हे पन दिट्ठिनामञ्च वेदनानामञ्च मिस्सेथ॥ परमत्थसभावतो तानि अञ्ञमञ्ञं भिन्नानि॥ तुम्हे पन सम्मिस्सानि करोथ॥ न अेतं वत्तब्बं किं। परमत्थसभावेन तानि सम्मिस्सानि किं (न सम्मिस्सानि)॥ तुम्हे पन कथं करोथ (सम्मिस्सानि करोम)॥ तेन हि तुम्हे अतिविय लोकवोहारं अनुवत्तथ॥ अनुवत्तथाति वत्तब्बं न नु (वत्तब्बं)॥ वेदना नाम वेदनाचेतसिको वेदनानामधम्मो। "अहं" ति पन दिट्ठिनामधम्मो॥ केनचि परियायेन तेसं सभावो सम्मिस्सितुं न सक्कोति॥ सम्मिस्सितुं असक्कुणेय्येपि। तुम्हे पन परपत्तियो पुग्गला हुत्वा इमं वेदनंयेव "मम गीवा रुजति। मम उदरं रुजति। मम जङ्घा रुजती" ति आदिना। वेदनाय पादपिट्ठे उप्पन्नायपि। "अहं" ति उदरतो गन्त्वा सम्मिस्सेथ॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥
==वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं==
वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं। अहं कुहिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि (कुच्छिस्मिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि भन्ते) अतिदूरं वत। तुम्हाकं ञातिभावं करोतेतु आकङ्खितुं सक्कोति। मनापितं नु खो (मनापितं भन्ते)॥ दूरता हि न दूरा नु (दूरा भन्ते) वेदना कायद्वारे कायस्मिं उप्पज्जति। मनोद्वारतो गन्त्वा सम्मिस्सेति। गन्त्वा सम्मिस्सितत्ता "अहो मे भवितुं अरहति" आदि होति (आम भन्ते)॥ अत्हे वेदनाय च आतुमना च सम्मिस्सितत्ता अम्हाकं उपासका च उपासिकायो च "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति वत्वा मरणकालेपि दिट्ठि येव उप्पज्जितुं अरहति (आम) "अहो दुक्खं" (आम भन्ते)॥ उपासका च उपासिकायो च केन कारणेन दिट्ठि उप्पज्जति ति चे। कायस्मिं उप्पन्नं वेदनं कुच्छितो दिट्ठिचेतसिको गन्त्वा सकालं "एसा वेदना मम अत्ता" ति सकिं येव दिट्ठि अभिनिविसति। तेन अत्थो नस्सति (आम भन्ते)॥
==अन्तोगतो अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि==
वेदना चिञ्चितुपरि पाकटा होति। अहं पन अन्तोगतो होमि। तस्मा अन्तोगततो चिञ्चितुपरि पाकटं वेदनं अहं न्ति सो अन्तोगतेन अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि (आम भन्ते)। न संमिस्सेसि किं (संमिस्सेसि भन्ते)॥ संमिस्सितकाले वेदनं अहं न्ति मञ्ञमानो "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति कत्वा वेदना अहं अहोसि (आम भन्ते)। अहं अहोसीति किं आगच्छति जु (अहं अिमाय वेदनाय मरिस्सामीति पुन आगच्छतेव भन्ते)॥ इध पि बुद्धो मा संमिस्सेहि। मा संमिस्सेहीति फग्गुणथेरं देसेसि (आम भन्ते)। फग्गुणस्स वेदनञ्च अहं ञ्च किं (मा संमिस्सेहि)। मा संमिस्सेहिति वुत्ते उपासका उपासिकायो दिट्ठिया न संमिस्सन्ति चे। मा संमिस्सेहिति कथनं मुखमत्तं सुकरं (आम भन्ते)। मा संमिस्सेहिति वत्थुं अहं ति इमिना मा संमिस्सेहि (आम भन्ते)॥ एवं असंमिस्सन्तो किं करणीयन्ति चे। वेदना नाम वेदनक्खन्धो। वेदनक्खन्धो हि नाम मिच्छादिट्ठिया असंमिस्सेत्वा सम्मादिट्ठिया परिवत्तेहि॥
==अनिच्चतो समनुपस्सथ==
“वेदना अनिच्चतो समनुपस्सति” वेदनं अनिच्चन्ति समनुपस्सथ (आम भन्ते) रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ एतेन हि पुब्बे मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सिता होति। अधुना तु सम्मादिट्ठिया समनुपस्सिता (आम भन्ते) मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सितकाले अपायं गन्तब्बं होति। अधुना सम्मादिट्ठिया मिस्सितकाले वेदनाय पच्छा मग्गो न अनुगच्छति किं (अनुगच्छति भन्ते) सम्मादिट्ठिमग्गङ्गं अनुगच्छति। पुब्बे मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति (आम भन्ते)॥ वेदनाय च अहञ्च मिस्सितकाले (मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति) वेदना मय्हं न होति। अनिच्चन्ति ञ्ञातकाले सम्मादिट्ठिया ञाणं न पापुणाति किं (पापुणाति भन्ते)॥ एवं बुद्धेन देसितं॥ फग्गुणभिक्खु नाम दहारो अगिलानो न होति उपासकभूता ननु (आम भन्ते) अगिलानस्स वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति वुत्ते “उप्पादब्बयं समनुपस्सथ” ति वचनं पूरेत्वा वाचा लब्भति ति उपासकेहि साधुकं धारेतब्बं (आम भन्ते) उप्पादब्बयं असमनुपस्सन्तो वट्टति किं (न वट्टति भन्ते)॥ एतेन हि वेदनं “अत्ततो न समनुपस्सति” वेदना मय्हं न होति। अयं अनिच्चमेव होतीति एवं उपासकेहि समनुपस्सिते वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले उपासकानं कथं होति ति चे। वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले विपस्सनामग्गञाणं लब्भति (आम भन्ते) किदिसं मग्गञाणं लब्भतीति पुच्छितकाले वेदना तु उप्पादब्बयो। मय्हं न होतीति ञाणं तु मग्गो (आम भन्ते)॥ वेदना तु (उप्पादब्बयो भन्ते) मय्हं न होतीति ञाणं तु (मग्गो भन्ते) मय्हं अहोत्वा अनिच्चमेवाति तेन ञ्ञातत्ता तस्स मग्गो न उप्पज्जति किं (उप्पज्जति भन्ते)॥ एतेन हि फग्गुणभिक्खुं वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति अत्थो सुबुद्धो किं (सुबुद्धो भन्ते)॥ बुद्धभगवता सयमेव देसेत्वा वेदनञ्च अत्तानञ्च अमिस्सितनयेन समनुपस्सथाति वुत्तकाले वेदना मय्हं न होति। अनिच्चमेव होतीति वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छति खलु (आम भन्ते)॥ वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छन्तकाले फग्गुणस्स कथं होतीति चे। वेदनानं उप्पादब्बयमेव पस्सन्तस्स ञाणे अतिसयेन बलवन्ते जाते वेदनायो विगच्छन्ति॥ “वेदनानं खयो भिक्खु” ति वुत्तनयेन होतीति वदाम। वेदनानं खयं पापुणितुं सक्कोन्तो दहारभिक्खु होति (आम भन्ते)॥
==वेदनानं खयो भिक्खु==
एवं वेदनं खयं समनुपस्सन्तो भिक्खु कथं होति॥ पुब्बे वेदनाति सङ्खातो। सम्मसन्तो पन अनिच्चंयेव पस्सति॥ वेदना न खीयति किं। खीयतियेव॥ पुब्बे वेदनानं। सम्मसनञाणेन पस्सन्तो किं पस्सति। अनिच्चंयेव पस्सति॥ तं अनिच्चमेव पस्सित्वा विहरन्तस्स फग्गुणस्स पुब्बे विय दुम्मनता न होति॥ वेदना नाम मे अत्ता न होति। पभिन्नाति जानाति॥ पुब्बे तु "दुक्खं वेदना। कथं विहरितब्बं। कथं निसीदितब्बं" ति पुरतो सरन्तो न पच्छानिवत्तति॥ वेदनामत्तेयेव पुरतो गच्छन्तो पच्छा आगच्छन्तो वेदनायं अत्तदिट्ठिं उप्पादेति॥ ततो भगवा अपक्कन्तो॥ अथ आयस्मा फग्गुणो कथं जानाति वेदना नाम अनिच्चायेव। वयधम्मायेवाति जानाति॥ चिरं वेदनं अनिच्चतो पस्सन्तस्स वेदना खीयति॥ वेदनानं खयो होति॥ अनिच्चतो खीणत्ता वेदनाक्खन्धो आरम्मणतो अन्तरधायति॥ खन्धे अन्तरधिते खन्धनिरोधं सच्छिकरोति॥ ततो “वेदनानं खयो भिक्खु” वेदनाक्खयपत्तो भिक्खु होति॥ केन कारणेन खीयति “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो भिक्खु वेदनं उप्पादवयधम्ममत्तन्ति परिञ्ञाय। न वेदना। उप्पादवयधम्मोयेवाति अब्बुतो॥ वेदनं उप्पादवयधम्मन्ति जानन्तस्स “वेदनापच्चया तण्हा” आगच्छति किं (न आगच्छति)। मोहो किं (न आगच्छति)। दिट्ठि किं (न आगच्छति)॥ तस्मा कामासवो। भवासवो। दिट्ठासवो। अविज्जासवोति आसवा खीयन्ति॥ सो भिक्खु वेदनं “अहो। अयं उप्पज्जित्वा निरुद्धधम्मो अञ्ञो नत्थी” ति परिञ्ञाय सम्मसन्तो जानन्तो “दिट्ठेव धम्मे अनासवो” होति॥ वेदनं पच्चया मग्गोयेव उप्पज्जति। तण्हादिट्ठि आगच्छति किं (न आगच्छति)। अविज्जा किं (न आगच्छति)॥
==उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा==
उप्पादब्बयं अजानन्तो अविज्जा। इदानि तु उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा होति। अविज्जासवो आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि उपासका उपासिकायो। इदं तु अम्हेहि उपासकानं खन्धवेदनातो आरब्ब उप्पादब्बयं पस्सन्तानं मग्गङ्गानि न वुच्चन्ति किम्पि॥ (वुच्चन्ति भन्ते)॥ इदं अम्हेहि उपासकानं वेदयिता वेदना खो॥ (आम भन्ते)॥ इतो पस्सन्तं किं होति॥ (मग्गङ्गं भन्ते)॥ मग्गेन जानाति। उपासका। एतं परिञ्ञाय इदं उप्पादब्बयमत्तमेव अञ्ञं न किञ्चि होति ति विभावेत्वा जानितत्ता। वेदना च अहञ्च सम्मिस्सा होन्ति वा॥ (न सम्मिस्सा भन्ते)॥ यदि इदं न आगच्छति। पच्छा अहं अनुगच्छतियेव॥ (आम भन्ते)॥ अहं ति वुत्ते दिट्ठासवो आगच्छति॥ (आम भन्ते)॥ न आगच्छति ननु॥ (आगच्छति भन्ते)॥ वेदना तु उप्पादब्बयमेव ति वुत्तत्ता अविज्जासवोपि आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि पच्छा आसवधम्मा न निरोधन्ति वा॥ (निरोधन्ति भन्ते)॥ कस्मा निरोधन्ति। इमस्स मग्गस्स पविसनत्ता निरोधन्ति॥ (आम भन्ते)॥ वेदनायं निरुद्धे मग्गो पविसतीति सल्लक्खेथ॥ (आम भन्ते)॥
==दुक्खसच्च परिञ्ञाणं==
मग्गेन पन उप्पादब्बयंयेव याथावतो सम्मा दायका परिजाननमेव (आम भन्ते)। वेदनां याथावतो सम्मा परिजाननं नाम दुक्खसच्चं परिजाननमेव (आम भन्ते)॥ "दिट्ठेव धम्मे अनासवो" ति। विपस्सन्तकालेयेव आसवो न होति॥ इतो परं अत्थि सेसा (नत्थि भन्ते)। पच्छा सुट्ठु सल्लक्खेन्तस्स किं अत्थि सेसा (नत्थि भन्ते)॥ वेदनापच्चया तण्हापि आगच्छति वा (न आगच्छति भन्ते)॥ तण्हाय आगताय कामासवो होति। वेदनं "ममा" ति गण्हन्तस्स दिट्ठासवो होति (आम भन्ते)। आगच्छति वा (न आगच्छति भन्ते)॥ को आगच्छति (मग्गो आगच्छति भन्ते)॥ मग्गस्स आगमनमेव अत्थि। मग्गे अनागच्छन्ते ते आगच्छेय्युं (आम भन्ते)। रुच्चति वा (रुच्चति भन्ते)॥ एवं सन्ते आसवधम्मा न खीयन्ति किं (खीयन्ति भन्ते)॥ देन फग्गुणथेरोपि एवमेव विपस्सतीति वदाम (आम भन्ते)। "वेदना उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेवा" ति वेदनाय उप्पन्नकालेयेव इतो परिच्छिन्दित्वा जानाति। याथावतो सम्मा जानाति (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते वेदनाय उप्पन्नकालेयेव उप्पादब्बयं याथावतो सम्मा जाननत्ता पच्छतो आसवो न आगच्छेय्य (आम भन्ते)। पाकटं वा (पाकटं भन्ते)॥ पच्छतो किं (आसवो न आगच्छति भन्ते)॥ आसवो न आगच्छतीति दायकेहि चिन्तेतब्बं खलु॥
==मग्गेन परिञ्ञाय==
कामासवो ति वुच्चते चे। लोभो भवितब्बो। लोभो ति वुच्चते चे। तण्हा। उपादानं, कम्मं आगमिस्सति (आम भन्ते) न आगमिस्सति किं (आगमिस्सति भन्ते)॥ दिट्ठासवो ति वुच्चते चे। दिट्ठिपि लोभो एव। तण्हा। उपादानं। कम्मं एव न आगमिस्सति किं (आगमिस्सति भन्ते) अविज्जासवो आगच्छति चे। अविज्जा सङ्खारा विञ्ञाणं याव पापुणनत्था परभवा न सन्तता भविस्सन्ति किं (सन्तता भविस्सन्ति भन्ते) हन्द इमानि आगच्छन्ति अज्जापि किं (न आगच्छन्ति भन्ते) केन कारणेन न आगच्छन्ति ति चे। वेदनाय परिञ्ञातत्ता (आम भन्ते)॥ कथं वदिस्साम (वेदनं परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) केन परिञ्ञातत्ता (मग्गेन परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) मग्गेन परिच्छिन्दित्वा वेदनाका किसुकं उप्पादवयवन्ता भवन्ती ति जानाति। तं परिञ्ञातं एव (आम भन्ते)॥ वेदनाका किसुकं कथं तिट्ठति (उप्पादवयवन्ता तिट्ठति भन्ते) उप्पादवयवन्ता तिट्ठती ति इमस्मिं ठाने मग्गो सुस्सु जानाति (आम भन्ते) सभावो एस रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते) मग्गोकथं जानाति (सुस्सु जानाति भन्ते) सुस्सु जानाती ति एकंसेन निच्छयं करोथ (आम भन्ते) एते दायका सन्तुट्ठा किं (सन्तुट्ठा भन्ते)॥ खन्धसन्ताने तत्थ उप्पादवयेन च इध सुस्सु जाननेन मग्गेन च एते दायका इमानि द्वे एव अवसिट्ठानि भवन्ति। आसवो कथं तिट्ठति (निरुज्झति भन्ते)॥ “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो थो॥ वेदनं। वेदनं॥ परिञ्ञाय। उप्पादवयन्ति सुस्सु जानित्वा॥ दिट्ठेव धम्मे। इमस्मिं मच्चुकाले एव॥ अनासवो। आसवक्खयो होति (आम भन्ते) उपासका उपासिकायो सुट्ठु विञ्ञाता किं (विञ्ञाता भन्ते)॥ इदं पुब्बभागे सरणदायकं धम्ममेव अत्थि उपासका उपासिकायो (आम भन्ते)॥ एतस्मा वेदनाय उप्पन्नाय उप्पन्नाय उप्पादवयो एव ति जानाति चे। पच्छा आसवा सुट्ठु खीयितुं सक्कोन्ति (आम भन्ते)॥ आसवो खीयतु ति थेरो पुरतो निद्दिसति। तुम्हाकं मेत्ताय मग्गं अनुगच्छन्ति॥ एतस्मिं खयत्थाय आचरियेन सद्धिं समागमो होतु ति यथा वुत्तो। अधुनापि खयो न सुनिच्छितो किं (सुनिच्छितो भन्ते) भावेथ एव। सुट्ठु खीयति॥ (आम भन्ते)॥ सो वेदनं परिञ्ञाय ति यथा वुत्तो वेदनाय मग्गेन च परिच्छिन्दित्वा जाननत्ता। अनासवो। आसवक्खयो होती ति यथा वुत्तो किम्पि हेतुना किं उपासका उपासिकायो (मग्गेन परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) मग्गेन च वेदनं उप्पादवयन्ति सुस्सु जाननत्ता (आम भन्ते)॥
==एवं परिञ्ञातात्ता==
"एस दहरो न मय्हं। न परस्स। उप्पज्जित्वा निरुज्झनको अनिच्चोयेवा" ति एवं परिञ्ञातात्ता। दिट्ठेव धम्मे अनासवो॥ एतरहि पच्चुप्पन्नबवेयेव आसवा किलिट्ठा म होन्ति। सुट्ठु रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ इतो आसवधम्मा आगच्छन्ति किं (न आगच्छन्ति भन्ते)॥ अम्हाकं पत्थनापूरितो अयं खन्धो सुसानं गच्छति। गच्छन्तो पि वेदनाय सद्धिंयेव गच्छति (आम भन्ते)॥ मारकवेदना च मारियमानो खन्धो च सद्धिंयेव (आम भन्ते) न गच्छन्ति किं (गच्छन्ति भन्ते)॥ तस्मा इमं वेदनं अम्हाहि परिञ्ञातब्बं (आम भन्ते)॥ "त्वं मारेतुं आगच्छसि किं उदाहु त्वं अनिच्चोयेव किं" ति अम्हाहि पुनप्पुनं पुच्छित्वा परिञ्ञातं कातब्बं (आम भन्ते)॥ परिञ्ञातं करोन्तानं "एस तु उप्पज्जित्वा निरुज्झनको अनिच्चोयेवा" ति ञाणस्मिं न सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ तेन हि वेदनं परिञ्ञातात्ता। दिट्ठेव धम्मे। एतरहि पच्चक्खबवेयेव॥ अनासवो। आसवक्खयो॥ होति। भवति॥ इतो आसवा किलिट्ठा म होन्ति॥ इमिना मग्गेन (आम भन्ते)॥ इमं मग्गं अनागच्छन्तं किं होति (न किलिट्ठा म होन्ति भन्ते)॥ भयं वा तासं वा होति चे। दिट्ठासवा च अविज्जासवा च न आगच्छन्ति किं (आगच्छन्ति भन्ते)॥ एतं कित्तकं महन्तं अत्थाय भासितन्ति जानन्ति किं (जानन्ति भन्ते)॥ कस्मा आचरियथेरो एत्तकं मरणट्ठानं महन्तं ञात्वा होसति किं ति चे। अहो यदि तुम्हाकं खन्धो विस्समति चे सुहोतु (आम भन्ते)॥ यदि तुम्हाकं खन्धो सुसानं अगच्छन्तो विस्समितुं तिट्ठितुं सक्कोति चे सुहोतु (आम भन्ते)॥ एवं सुणन्ता सुणन्ता एकदा इतो च अमुतो च चित्ते गते धम्मं सुणितुकामा अहोन्ति। तं पि अन्तरा लब्भति (आम भन्ते)॥ सुसानं गच्छन्तस्स तु अन्तरा न अत्थि॥ अन्तरा चित्ते आगते पि सो तिट्ठतियेव (आम भन्ते)॥ सुट्ठु रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ तस्मा अम्हाकं वट्टदुक्खितानं इमं पत्थनापूरितकम्मं पुन न पूरणत्थाय कातब्बं। पुन न पूरितुकामा भासितं॥ तुम्हे पन "भवे भवे इमिना पुत्तेन इमिस्सा धीताय सद्धिं न विना भवेय्यं "ति पत्थेन्ता "भवे भवे सुसानं गच्छेय्यं" ति अन्तोगधं होति। सुकरं किं (न सुकरं भन्ते)॥ अपराधो खुद्दको वा महन्तो वा (महन्तो भन्ते)॥ महन्ते सु तुम्हे "अमुस्मिं भवे अमुकेहि पुत्तधीताहि सद्धिं न विना भवेय्यं" ति॥ इमस्मिं भवे पन (इमस्मिं भवे पुत्तधीताहि सद्धिं न विना भवेय्यं भन्ते)॥ तेन हि पुत्तधीतानं परिमाणं कित्तकं महन्तं अहोसि (असङ्ख्येय्यं भन्ते)॥ तेन हि न विना भवितुकामता पि सकललोके न विना भवितुकामतायेव (आम भन्ते)॥ सब्बे सम्मा निब्बानं गच्छन्ति चे न कदाचि गन्तुं सक्कोन्ति (आम भन्ते)॥ गन्तुं सक्कोन्ति ति पस्सन्ति किं (न पस्सन्ति भन्ते)॥ तुम्हेहि सारितवादो न सेय्यो महन्तोयेव महन्तो (आम भन्ते)॥ सुट्ठु रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ तेन हि उपासका च उपासिका च अयं धम्मो भासितब्बो वा न भासितब्बो वा (भासितब्बो भन्ते)॥ सज्जु आसवक्खयो होतुं सक्कोतीति उपासक बातङ्गो सुट्ठु तुस्सति किं (तुस्सति भन्ते)॥ उप्पादब्बयं पस्सित्वा किलिट्ठा म होन्ति खलु (आम भन्ते)॥ उप्पादब्बयं पस्सित्वा चे, उप्पादब्बयं पस्सित्वा चे। उपासका च उपासिका च सुट्ठु एस उप्पादब्बयो दुक्खसच्चन्ति परिञ्ञातो चे। अट्ठङ्गिको मग्गो इमस्मिं ठाने उप्पन्नोति धारेथ (आम भन्ते)। सुबुद्धं नु (सुबुद्धं भन्ते)॥ "कायस्स भेदा" ति॥ कायस्स। इमस्स खन्धस्स॥ भेदा। परम्मरणा॥ सो। सो पुग्गलो॥ धम्मो। निब्बाने तिट्ठति॥ होति। भवति॥ उपासका च उपासिका च एकवारेन निब्बानं पापुणातियेव (आम भन्ते)॥ इतानि पुब्बे दुक्खानि निरोधेत्वा पापुणाति (आम भन्ते) सुबुद्धं नु (सुबुद्धं भन्ते)॥ आसवक्खयो च इतो उप्पादब्बयअन्तो च एकक्खणेयेव (आम भन्ते)॥ तेन हि फग्गुणभिक्खु सोतापन्नो सकदागामी अनागामी होतुं मरणकाले अभियुञ्जितुं सक्कोतीति उपासका च उपासिका च धारेतब्बं (आम भन्ते)॥ इति पि भगवा "तस्स अधोसंसारं नेन्ता आसवा किलिट्ठा खीणा" ति वत्वा भगवा विहारं पच्चागच्छि (आम भन्ते)॥ आयस्मा आनन्दो पन अवसिस्सि॥ अवसिस्सन्ते तस्स पुरतो फग्गुणो नाम दहरभिक्खु सीसं दक्खिणदिसं नामेत्वा चुतिचित्तं उप्पज्जि (आम भन्ते)॥ चुतिचित्ते उप्पन्ने आयस्मा आनन्दो सल्लक्खेसि। चक्खुं पस्सन्तो पि मतचक्खून सदिसं। सोतं पस्सन्तो पि परेसं विय विनतं न होति। मतमनुस्सेहि न सदिसं। घानं पस्सन्तो पि न निमुग्गं न उस्सन्नं। जीवन्तमनुस्सकायो वियेव (आम भन्ते)॥
a1jztvrdy52l17ph4as03m1cl3nnh9h
104000
103999
2026-09-09T04:54:01Z
咽頭べさ
6149
104000
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
==वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ==
भगवा महाकरुणानिधि सत्था फग्गुणथेरं "अहं वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेही" ति आह॥ अयं हि भगवा इमं गिलानं पुग्गलं एतदेव देसेसि॥ सब्बेपि अम्हे उपासका च उपासिकायो च मरणधम्मायेव॥ मरन्तापि मयं वेदनं अवस्सं पटिलभिस्साम॥ इमस्मिं संघे एकोपि पुग्गलो अप्पटिलभितुं न सक्कोति॥ तस्मा "मा सम्मिस्सेथ" ति इमस्स अत्थं सुट्ठु पञ्ञापेथ। अत्थं सुविसोधेथ॥ वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ॥ किं पनेतं। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ अम्हे पन इमस्मिं वेदनत्थे ममत्तं आपज्जित्वा आकुलीकरोम॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥ वेदना किं खन्धो। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ वेदनाक्खन्धो नाम वेदनाचेतसिको। एको नामधम्मोयेव॥ "अहं" ति पन एको दिट्ठिधम्मोयेव॥ तुम्हे पन दिट्ठिनामञ्च वेदनानामञ्च मिस्सेथ॥ परमत्थसभावतो तानि अञ्ञमञ्ञं भिन्नानि॥ तुम्हे पन सम्मिस्सानि करोथ॥ न अेतं वत्तब्बं किं। परमत्थसभावेन तानि सम्मिस्सानि किं (न सम्मिस्सानि)॥ तुम्हे पन कथं करोथ (सम्मिस्सानि करोम)॥ तेन हि तुम्हे अतिविय लोकवोहारं अनुवत्तथ॥ अनुवत्तथाति वत्तब्बं न नु (वत्तब्बं)॥ वेदना नाम वेदनाचेतसिको वेदनानामधम्मो। "अहं" ति पन दिट्ठिनामधम्मो॥ केनचि परियायेन तेसं सभावो सम्मिस्सितुं न सक्कोति॥ सम्मिस्सितुं असक्कुणेय्येपि। तुम्हे पन परपत्तियो पुग्गला हुत्वा इमं वेदनंयेव "मम गीवा रुजति। मम उदरं रुजति। मम जङ्घा रुजती" ति आदिना। वेदनाय पादपिट्ठे उप्पन्नायपि। "अहं" ति उदरतो गन्त्वा सम्मिस्सेथ॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥
==वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं==
वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं। अहं कुहिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि (कुच्छिस्मिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि भन्ते) अतिदूरं वत। तुम्हाकं ञातिभावं करोतेतु आकङ्खितुं सक्कोति। मनापितं नु खो (मनापितं भन्ते)॥ दूरता हि न दूरा नु (दूरा भन्ते) वेदना कायद्वारे कायस्मिं उप्पज्जति। मनोद्वारतो गन्त्वा सम्मिस्सेति। गन्त्वा सम्मिस्सितत्ता "अहो मे भवितुं अरहति" आदि होति (आम भन्ते)॥ अत्हे वेदनाय च आतुमना च सम्मिस्सितत्ता अम्हाकं उपासका च उपासिकायो च "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति वत्वा मरणकालेपि दिट्ठि येव उप्पज्जितुं अरहति (आम) "अहो दुक्खं" (आम भन्ते)॥ उपासका च उपासिकायो च केन कारणेन दिट्ठि उप्पज्जति ति चे। कायस्मिं उप्पन्नं वेदनं कुच्छितो दिट्ठिचेतसिको गन्त्वा सकालं "एसा वेदना मम अत्ता" ति सकिं येव दिट्ठि अभिनिविसति। तेन अत्थो नस्सति (आम भन्ते)॥
==अन्तोगतो अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि==
वेदना चिञ्चितुपरि पाकटा होति। अहं पन अन्तोगतो होमि। तस्मा अन्तोगततो चिञ्चितुपरि पाकटं वेदनं अहं न्ति सो अन्तोगतेन अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि (आम भन्ते)। न संमिस्सेसि किं (संमिस्सेसि भन्ते)॥ संमिस्सितकाले वेदनं अहं न्ति मञ्ञमानो "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति कत्वा वेदना अहं अहोसि (आम भन्ते)। अहं अहोसीति किं आगच्छति जु (अहं अिमाय वेदनाय मरिस्सामीति पुन आगच्छतेव भन्ते)॥ इध पि बुद्धो मा संमिस्सेहि। मा संमिस्सेहीति फग्गुणथेरं देसेसि (आम भन्ते)। फग्गुणस्स वेदनञ्च अहं ञ्च किं (मा संमिस्सेहि)। मा संमिस्सेहिति वुत्ते उपासका उपासिकायो दिट्ठिया न संमिस्सन्ति चे। मा संमिस्सेहिति कथनं मुखमत्तं सुकरं (आम भन्ते)। मा संमिस्सेहिति वत्थुं अहं ति इमिना मा संमिस्सेहि (आम भन्ते)॥ एवं असंमिस्सन्तो किं करणीयन्ति चे। वेदना नाम वेदनक्खन्धो। वेदनक्खन्धो हि नाम मिच्छादिट्ठिया असंमिस्सेत्वा सम्मादिट्ठिया परिवत्तेहि॥
==अनिच्चतो समनुपस्सथ==
“वेदना अनिच्चतो समनुपस्सति” वेदनं अनिच्चन्ति समनुपस्सथ (आम भन्ते) रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ एतेन हि पुब्बे मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सिता होति। अधुना तु सम्मादिट्ठिया समनुपस्सिता (आम भन्ते) मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सितकाले अपायं गन्तब्बं होति। अधुना सम्मादिट्ठिया मिस्सितकाले वेदनाय पच्छा मग्गो न अनुगच्छति किं (अनुगच्छति भन्ते) सम्मादिट्ठिमग्गङ्गं अनुगच्छति। पुब्बे मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति (आम भन्ते)॥ वेदनाय च अहञ्च मिस्सितकाले (मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति) वेदना मय्हं न होति। अनिच्चन्ति ञ्ञातकाले सम्मादिट्ठिया ञाणं न पापुणाति किं (पापुणाति भन्ते)॥ एवं बुद्धेन देसितं॥ फग्गुणभिक्खु नाम दहारो अगिलानो न होति उपासकभूता ननु (आम भन्ते) अगिलानस्स वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति वुत्ते “उप्पादब्बयं समनुपस्सथ” ति वचनं पूरेत्वा वाचा लब्भति ति उपासकेहि साधुकं धारेतब्बं (आम भन्ते) उप्पादब्बयं असमनुपस्सन्तो वट्टति किं (न वट्टति भन्ते)॥ एतेन हि वेदनं “अत्ततो न समनुपस्सति” वेदना मय्हं न होति। अयं अनिच्चमेव होतीति एवं उपासकेहि समनुपस्सिते वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले उपासकानं कथं होति ति चे। वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले विपस्सनामग्गञाणं लब्भति (आम भन्ते) किदिसं मग्गञाणं लब्भतीति पुच्छितकाले वेदना तु उप्पादब्बयो। मय्हं न होतीति ञाणं तु मग्गो (आम भन्ते)॥ वेदना तु (उप्पादब्बयो भन्ते) मय्हं न होतीति ञाणं तु (मग्गो भन्ते) मय्हं अहोत्वा अनिच्चमेवाति तेन ञ्ञातत्ता तस्स मग्गो न उप्पज्जति किं (उप्पज्जति भन्ते)॥ एतेन हि फग्गुणभिक्खुं वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति अत्थो सुबुद्धो किं (सुबुद्धो भन्ते)॥ बुद्धभगवता सयमेव देसेत्वा वेदनञ्च अत्तानञ्च अमिस्सितनयेन समनुपस्सथाति वुत्तकाले वेदना मय्हं न होति। अनिच्चमेव होतीति वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छति खलु (आम भन्ते)॥ वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छन्तकाले फग्गुणस्स कथं होतीति चे। वेदनानं उप्पादब्बयमेव पस्सन्तस्स ञाणे अतिसयेन बलवन्ते जाते वेदनायो विगच्छन्ति॥ “वेदनानं खयो भिक्खु” ति वुत्तनयेन होतीति वदाम। वेदनानं खयं पापुणितुं सक्कोन्तो दहारभिक्खु होति (आम भन्ते)॥
==वेदनानं खयो भिक्खु==
एवं वेदनं खयं समनुपस्सन्तो भिक्खु कथं होति॥ पुब्बे वेदनाति सङ्खातो। सम्मसन्तो पन अनिच्चंयेव पस्सति॥ वेदना न खीयति किं। खीयतियेव॥ पुब्बे वेदनानं। सम्मसनञाणेन पस्सन्तो किं पस्सति। अनिच्चंयेव पस्सति॥ तं अनिच्चमेव पस्सित्वा विहरन्तस्स फग्गुणस्स पुब्बे विय दुम्मनता न होति॥ वेदना नाम मे अत्ता न होति। पभिन्नाति जानाति॥ पुब्बे तु "दुक्खं वेदना। कथं विहरितब्बं। कथं निसीदितब्बं" ति पुरतो सरन्तो न पच्छानिवत्तति॥ वेदनामत्तेयेव पुरतो गच्छन्तो पच्छा आगच्छन्तो वेदनायं अत्तदिट्ठिं उप्पादेति॥ ततो भगवा अपक्कन्तो॥ अथ आयस्मा फग्गुणो कथं जानाति वेदना नाम अनिच्चायेव। वयधम्मायेवाति जानाति॥ चिरं वेदनं अनिच्चतो पस्सन्तस्स वेदना खीयति॥ वेदनानं खयो होति॥ अनिच्चतो खीणत्ता वेदनाक्खन्धो आरम्मणतो अन्तरधायति॥ खन्धे अन्तरधिते खन्धनिरोधं सच्छिकरोति॥ ततो “वेदनानं खयो भिक्खु” वेदनाक्खयपत्तो भिक्खु होति॥ केन कारणेन खीयति “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो भिक्खु वेदनं उप्पादवयधम्ममत्तन्ति परिञ्ञाय। न वेदना। उप्पादवयधम्मोयेवाति अब्बुतो॥ वेदनं उप्पादवयधम्मन्ति जानन्तस्स “वेदनापच्चया तण्हा” आगच्छति किं (न आगच्छति)। मोहो किं (न आगच्छति)। दिट्ठि किं (न आगच्छति)॥ तस्मा कामासवो। भवासवो। दिट्ठासवो। अविज्जासवोति आसवा खीयन्ति॥ सो भिक्खु वेदनं “अहो। अयं उप्पज्जित्वा निरुद्धधम्मो अञ्ञो नत्थी” ति परिञ्ञाय सम्मसन्तो जानन्तो “दिट्ठेव धम्मे अनासवो” होति॥ वेदनं पच्चया मग्गोयेव उप्पज्जति। तण्हादिट्ठि आगच्छति किं (न आगच्छति)। अविज्जा किं (न आगच्छति)॥
==उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा==
उप्पादब्बयं अजानन्तो अविज्जा। इदानि तु उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा होति। अविज्जासवो आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि उपासका उपासिकायो। इदं तु अम्हेहि उपासकानं खन्धवेदनातो आरब्ब उप्पादब्बयं पस्सन्तानं मग्गङ्गानि न वुच्चन्ति किम्पि॥ (वुच्चन्ति भन्ते)॥ इदं अम्हेहि उपासकानं वेदयिता वेदना खो॥ (आम भन्ते)॥ इतो पस्सन्तं किं होति॥ (मग्गङ्गं भन्ते)॥ मग्गेन जानाति। उपासका। एतं परिञ्ञाय इदं उप्पादब्बयमत्तमेव अञ्ञं न किञ्चि होति ति विभावेत्वा जानितत्ता। वेदना च अहञ्च सम्मिस्सा होन्ति वा॥ (न सम्मिस्सा भन्ते)॥ यदि इदं न आगच्छति। पच्छा अहं अनुगच्छतियेव॥ (आम भन्ते)॥ अहं ति वुत्ते दिट्ठासवो आगच्छति॥ (आम भन्ते)॥ न आगच्छति ननु॥ (आगच्छति भन्ते)॥ वेदना तु उप्पादब्बयमेव ति वुत्तत्ता अविज्जासवोपि आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि पच्छा आसवधम्मा न निरोधन्ति वा॥ (निरोधन्ति भन्ते)॥ कस्मा निरोधन्ति। इमस्स मग्गस्स पविसनत्ता निरोधन्ति॥ (आम भन्ते)॥ वेदनायं निरुद्धे मग्गो पविसतीति सल्लक्खेथ॥ (आम भन्ते)॥
==दुक्खसच्च परिञ्ञाणं==
मग्गेन पन उप्पादब्बयंयेव याथावतो सम्मा दायका परिजाननमेव (आम भन्ते)। वेदनां याथावतो सम्मा परिजाननं नाम दुक्खसच्चं परिजाननमेव (आम भन्ते)॥ "दिट्ठेव धम्मे अनासवो" ति। विपस्सन्तकालेयेव आसवो न होति॥ इतो परं अत्थि सेसा (नत्थि भन्ते)। पच्छा सुट्ठु सल्लक्खेन्तस्स किं अत्थि सेसा (नत्थि भन्ते)॥ वेदनापच्चया तण्हापि आगच्छति वा (न आगच्छति भन्ते)॥ तण्हाय आगताय कामासवो होति। वेदनं "ममा" ति गण्हन्तस्स दिट्ठासवो होति (आम भन्ते)। आगच्छति वा (न आगच्छति भन्ते)॥ को आगच्छति (मग्गो आगच्छति भन्ते)॥ मग्गस्स आगमनमेव अत्थि। मग्गे अनागच्छन्ते ते आगच्छेय्युं (आम भन्ते)। रुच्चति वा (रुच्चति भन्ते)॥ एवं सन्ते आसवधम्मा न खीयन्ति किं (खीयन्ति भन्ते)॥ देन फग्गुणथेरोपि एवमेव विपस्सतीति वदाम (आम भन्ते)। "वेदना उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेवा" ति वेदनाय उप्पन्नकालेयेव इतो परिच्छिन्दित्वा जानाति। याथावतो सम्मा जानाति (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते वेदनाय उप्पन्नकालेयेव उप्पादब्बयं याथावतो सम्मा जाननत्ता पच्छतो आसवो न आगच्छेय्य (आम भन्ते)। पाकटं वा (पाकटं भन्ते)॥ पच्छतो किं (आसवो न आगच्छति भन्ते)॥ आसवो न आगच्छतीति दायकेहि चिन्तेतब्बं खलु॥
==मग्गेन परिञ्ञाय==
कामासवो ति वुच्चते चे। लोभो भवितब्बो। लोभो ति वुच्चते चे। तण्हा। उपादानं, कम्मं आगमिस्सति (आम भन्ते) न आगमिस्सति किं (आगमिस्सति भन्ते)॥ दिट्ठासवो ति वुच्चते चे। दिट्ठिपि लोभो एव। तण्हा। उपादानं। कम्मं एव न आगमिस्सति किं (आगमिस्सति भन्ते) अविज्जासवो आगच्छति चे। अविज्जा सङ्खारा विञ्ञाणं याव पापुणनत्था परभवा न सन्तता भविस्सन्ति किं (सन्तता भविस्सन्ति भन्ते) हन्द इमानि आगच्छन्ति अज्जापि किं (न आगच्छन्ति भन्ते) केन कारणेन न आगच्छन्ति ति चे। वेदनाय परिञ्ञातत्ता (आम भन्ते)॥ कथं वदिस्साम (वेदनं परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) केन परिञ्ञातत्ता (मग्गेन परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) मग्गेन परिच्छिन्दित्वा वेदनाका किसुकं उप्पादवयवन्ता भवन्ती ति जानाति। तं परिञ्ञातं एव (आम भन्ते)॥ वेदनाका किसुकं कथं तिट्ठति (उप्पादवयवन्ता तिट्ठति भन्ते) उप्पादवयवन्ता तिट्ठती ति इमस्मिं ठाने मग्गो सुस्सु जानाति (आम भन्ते) सभावो एस रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते) मग्गोकथं जानाति (सुस्सु जानाति भन्ते) सुस्सु जानाती ति एकंसेन निच्छयं करोथ (आम भन्ते) एते दायका सन्तुट्ठा किं (सन्तुट्ठा भन्ते)॥ खन्धसन्ताने तत्थ उप्पादवयेन च इध सुस्सु जाननेन मग्गेन च एते दायका इमानि द्वे एव अवसिट्ठानि भवन्ति। आसवो कथं तिट्ठति (निरुज्झति भन्ते)॥ “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो थो॥ वेदनं। वेदनं॥ परिञ्ञाय। उप्पादवयन्ति सुस्सु जानित्वा॥ दिट्ठेव धम्मे। इमस्मिं मच्चुकाले एव॥ अनासवो। आसवक्खयो होति (आम भन्ते) उपासका उपासिकायो सुट्ठु विञ्ञाता किं (विञ्ञाता भन्ते)॥ इदं पुब्बभागे सरणदायकं धम्ममेव अत्थि उपासका उपासिकायो (आम भन्ते)॥ एतस्मा वेदनाय उप्पन्नाय उप्पन्नाय उप्पादवयो एव ति जानाति चे। पच्छा आसवा सुट्ठु खीयितुं सक्कोन्ति (आम भन्ते)॥ आसवो खीयतु ति थेरो पुरतो निद्दिसति। तुम्हाकं मेत्ताय मग्गं अनुगच्छन्ति॥ एतस्मिं खयत्थाय आचरियेन सद्धिं समागमो होतु ति यथा वुत्तो। अधुनापि खयो न सुनिच्छितो किं (सुनिच्छितो भन्ते) भावेथ एव। सुट्ठु खीयति॥ (आम भन्ते)॥ सो वेदनं परिञ्ञाय ति यथा वुत्तो वेदनाय मग्गेन च परिच्छिन्दित्वा जाननत्ता। अनासवो। आसवक्खयो होती ति यथा वुत्तो किम्पि हेतुना किं उपासका उपासिकायो (मग्गेन परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) मग्गेन च वेदनं उप्पादवयन्ति सुस्सु जाननत्ता (आम भन्ते)॥
==एवं परिञ्ञातात्ता==
"एस दहरो न मय्हं। न परस्स। उप्पज्जित्वा निरुज्झनको अनिच्चोयेवा" ति एवं परिञ्ञातात्ता। दिट्ठेव धम्मे अनासवो॥ एतरहि पच्चुप्पन्नबवेयेव आसवा किलिट्ठा म होन्ति। सुट्ठु रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ इतो आसवधम्मा आगच्छन्ति किं (न आगच्छन्ति भन्ते)॥ अम्हाकं पत्थनापूरितो अयं खन्धो सुसानं गच्छति। गच्छन्तो पि वेदनाय सद्धिंयेव गच्छति (आम भन्ते)॥ मारकवेदना च मारियमानो खन्धो च सद्धिंयेव (आम भन्ते) न गच्छन्ति किं (गच्छन्ति भन्ते)॥ तस्मा इमं वेदनं अम्हाहि परिञ्ञातब्बं (आम भन्ते)॥ "त्वं मारेतुं आगच्छसि किं उदाहु त्वं अनिच्चोयेव किं" ति अम्हाहि पुनप्पुनं पुच्छित्वा परिञ्ञातं कातब्बं (आम भन्ते)॥ परिञ्ञातं करोन्तानं "एस तु उप्पज्जित्वा निरुज्झनको अनिच्चोयेवा" ति ञाणस्मिं न सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ तेन हि वेदनं परिञ्ञातात्ता। दिट्ठेव धम्मे। एतरहि पच्चक्खबवेयेव॥ अनासवो। आसवक्खयो॥ होति। भवति॥ इतो आसवा किलिट्ठा म होन्ति॥ इमिना मग्गेन (आम भन्ते)॥ इमं मग्गं अनागच्छन्तं किं होति (न किलिट्ठा म होन्ति भन्ते)॥ भयं वा तासं वा होति चे। दिट्ठासवा च अविज्जासवा च न आगच्छन्ति किं (आगच्छन्ति भन्ते)॥ एतं कित्तकं महन्तं अत्थाय भासितन्ति जानन्ति किं (जानन्ति भन्ते)॥ कस्मा आचरियथेरो एत्तकं मरणट्ठानं महन्तं ञात्वा होसति किं ति चे। अहो यदि तुम्हाकं खन्धो विस्समति चे सुहोतु (आम भन्ते)॥ यदि तुम्हाकं खन्धो सुसानं अगच्छन्तो विस्समितुं तिट्ठितुं सक्कोति चे सुहोतु (आम भन्ते)॥ एवं सुणन्ता सुणन्ता एकदा इतो च अमुतो च चित्ते गते धम्मं सुणितुकामा अहोन्ति। तं पि अन्तरा लब्भति (आम भन्ते)॥ सुसानं गच्छन्तस्स तु अन्तरा न अत्थि॥ अन्तरा चित्ते आगते पि सो तिट्ठतियेव (आम भन्ते)॥ सुट्ठु रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ तस्मा अम्हाकं वट्टदुक्खितानं इमं पत्थनापूरितकम्मं पुन न पूरणत्थाय कातब्बं। पुन न पूरितुकामा भासितं॥ तुम्हे पन "भवे भवे इमिना पुत्तेन इमिस्सा धीताय सद्धिं न विना भवेय्यं "ति पत्थेन्ता "भवे भवे सुसानं गच्छेय्यं" ति अन्तोगधं होति। सुकरं किं (न सुकरं भन्ते)॥ अपराधो खुद्दको वा महन्तो वा (महन्तो भन्ते)॥ महन्ते सु तुम्हे "अमुस्मिं भवे अमुकेहि पुत्तधीताहि सद्धिं न विना भवेय्यं" ति॥ इमस्मिं भवे पन (इमस्मिं भवे पुत्तधीताहि सद्धिं न विना भवेय्यं भन्ते)॥ तेन हि पुत्तधीतानं परिमाणं कित्तकं महन्तं अहोसि (असङ्ख्येय्यं भन्ते)॥ तेन हि न विना भवितुकामता पि सकललोके न विना भवितुकामतायेव (आम भन्ते)॥ सब्बे सम्मा निब्बानं गच्छन्ति चे न कदाचि गन्तुं सक्कोन्ति (आम भन्ते)॥ गन्तुं सक्कोन्ति ति पस्सन्ति किं (न पस्सन्ति भन्ते)॥ तुम्हेहि सारितवादो न सेय्यो महन्तोयेव महन्तो (आम भन्ते)॥ सुट्ठु रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ तेन हि उपासका च उपासिका च अयं धम्मो भासितब्बो वा न भासितब्बो वा (भासितब्बो भन्ते)॥ सज्जु आसवक्खयो होतुं सक्कोतीति उपासक बातङ्गो सुट्ठु तुस्सति किं (तुस्सति भन्ते)॥ उप्पादब्बयं पस्सित्वा किलिट्ठा म होन्ति खलु (आम भन्ते)॥ उप्पादब्बयं पस्सित्वा चे, उप्पादब्बयं पस्सित्वा चे। उपासका च उपासिका च सुट्ठु एस उप्पादब्बयो दुक्खसच्चन्ति परिञ्ञातो चे। अट्ठङ्गिको मग्गो इमस्मिं ठाने उप्पन्नोति धारेथ (आम भन्ते)। सुबुद्धं नु (सुबुद्धं भन्ते)॥ "कायस्स भेदा" ति॥ कायस्स। इमस्स खन्धस्स॥ भेदा। परम्मरणा॥ सो। सो पुग्गलो॥ धम्मो। निब्बाने तिट्ठति॥ होति। भवति॥ उपासका च उपासिका च एकवारेन निब्बानं पापुणातियेव (आम भन्ते)॥ इतानि पुब्बे दुक्खानि निरोधेत्वा पापुणाति (आम भन्ते) सुबुद्धं नु (सुबुद्धं भन्ते)॥ आसवक्खयो च इतो उप्पादब्बयअन्तो च एकक्खणेयेव (आम भन्ते)॥ तेन हि फग्गुणभिक्खु सोतापन्नो सकदागामी अनागामी होतुं मरणकाले अभियुञ्जितुं सक्कोतीति उपासका च उपासिका च धारेतब्बं (आम भन्ते)॥ इति पि भगवा "तस्स अधोसंसारं नेन्ता आसवा किलिट्ठा खीणा" ति वत्वा भगवा विहारं पच्चागच्छि (आम भन्ते)॥ आयस्मा आनन्दो पन अवसिस्सि॥ अवसिस्सन्ते तस्स पुरतो फग्गुणो नाम दहरभिक्खु सीसं दक्खिणदिसं नामेत्वा चुतिचित्तं उप्पज्जि (आम भन्ते)॥ चुतिचित्ते उप्पन्ने आयस्मा आनन्दो सल्लक्खेसि। चक्खुं पस्सन्तो पि मतचक्खून सदिसं। सोतं पस्सन्तो पि परेसं विय विनतं न होति। मतमनुस्सेहि न सदिसं। घानं पस्सन्तो पि न निमुग्गं न उस्सन्नं। जीवन्तमनुस्सकायो वियेव (आम भन्ते)॥
==फग्गुण अब्भुतं वत==
अत्तनो सरीरं ओलोकेत्वा पुन दिस्वा पि सल्लहुकं सोभनं (आम भन्ते)। अहो फग्गुण अब्भुतं वत। अञ्ञेसं मतकेन न सदिसं (आम भन्ते)॥ विञ्ञाणं ताव निरुद्धं। तथापि अक्खीनि ओलोकेन्तो पि (पाकतिक मनुस्सो विय)। नासं ओलोकेन्तो पि (पाकतिक मनुस्सो विय)। सरीरं ओलोकेन्तो पि (पाकतिक मनुस्सो विय)। सब्बं पाकतिक मनुस्सो विय होति। तस्मा अब्भुतं होति। ततो आयस्मा आनन्दो धम्मराजस्स बुद्धस्स सन्तिकं पुन गच्छति (आम भन्ते)॥ बुद्धस्स सन्तिकं गन्त्वा आरोचेति। "भन्ते फग्गुणो मतो। मतो पि अञ्ञेसं मरणेन न सदिसं। सीसं पि दक्खिण पस्सेन निपन्नं। चक्खु सोत घान जिव्हा इन्द्रियानि पि न मीलायन्ति भन्ते" ति आरोचेसि। ततो बुद्धो "आनन्द। मरणकाले वेदनानुपस्सनं पस्सित्वा वेदनाय सुपरिञ्ञातत्ता अधोसंसारं गच्छन्ते आसवे खपयित्वा मतो अनागामी मतो" ति ब्याकासि (आम भन्ते)। जानाथ नु (जानाम भन्ते)॥ अनागामी होति (आम भन्ते)। इदं मरणकालम्हि पत्तं (आम भन्ते)। अनागामी ति वुत्ते उपासका लोकुत्तर खेमपत्ता मा नाम (आम भन्ते)॥ अनागामी नाम एकादस कामभूमिं इमं मनुस्सलोकञ्च देवलोकञ्च पुन नागच्छति। ब्रह्मलोकतो परिनिब्बायिस्सति (आम भन्ते)। पस्सथ नु (पस्साम भन्ते)॥ सो कथं गतो। वेदनाय सुपरिञ्ञातत्ता (आम भन्ते)। अनिच्चन्ति सुपरिञ्ञातत्ता उपासका अमता पुब्बे एव अधोसंसार पवत्तके आसवे खपेसि। मरणकाले अञ्ञेसं रूपेन सदिसो होति नु (न सदिसो भन्ते)॥ तं फग्गुणवत्थु अङ्गुत्तरनिकाये आगतं। उपासका बुद्धेन सयं एव देसितं (आम भन्ते)॥ इमं कारणं मूलं कत्वा फग्गुणो सोतापन्नो सकदागामी अनागामी ति सुपतिट्ठितो। तस्मा उपासका कञ्चि किङ्ख न करोथ (आम भन्ते)॥ तन पुब्बे बुद्धे अनुप्पत्ते ताव "इध रुज्जति भन्ते। इध दुक्खं भन्ते" ति वेदना पुरतो एव वड्डति। पच्छा न निवत्तति भन्ते ति वेदनाय घनसञ्ञिनो होन्ति (आम भन्ते)। सद्धिं वेदनाय अत्तानं मिस्सेन्ति (आम भन्ते)॥ इदानि तु पच्छिमकाले सम्मासम्बुद्धेन देसितत्ता "वेदनाय अत्तानं मा मिस्सेथ। मिच्छादिट्ठिया मा मिस्सेथ (आम भन्ते)। सम्मादिट्ठिया ओलोकेथ" ति वुत्ते उप्पादञ्च वयञ्च एव पस्सति (आम भन्ते)। इमानि पस्सित्वा इमानि भावेत्वा मरणं पत्तो तयो मग्गे लभति। तयो मग्गे तयो फले लभति (आम भन्ते)॥ ततो आयस्मा आनन्दो बुद्धस्स सन्तिकं गन्त्वा आरोचेसि। बुद्धो "फग्गुणो अनागामिफलं पत्तो" ति सब्बञ्ञुतञाणेन सच्चापेसि (आम भन्ते)॥ ततो बुद्धो फग्गुणं आरब्ब कारणस्स उप्पन्नत्ता संघञ्च परिसञ्च सन्निपातेतु आणापेसि। मरणुप्पत्ति विधिं सिक्खापेतुत्ताय (आम भन्ते)॥
omiig10ek9x8izght7k04j2ispzlk8a
104001
104000
2026-09-09T05:00:11Z
咽頭べさ
6149
104001
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
==वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ==
भगवा महाकरुणानिधि सत्था फग्गुणथेरं "अहं वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेही" ति आह॥ अयं हि भगवा इमं गिलानं पुग्गलं एतदेव देसेसि॥ सब्बेपि अम्हे उपासका च उपासिकायो च मरणधम्मायेव॥ मरन्तापि मयं वेदनं अवस्सं पटिलभिस्साम॥ इमस्मिं संघे एकोपि पुग्गलो अप्पटिलभितुं न सक्कोति॥ तस्मा "मा सम्मिस्सेथ" ति इमस्स अत्थं सुट्ठु पञ्ञापेथ। अत्थं सुविसोधेथ॥ वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ॥ किं पनेतं। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ अम्हे पन इमस्मिं वेदनत्थे ममत्तं आपज्जित्वा आकुलीकरोम॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥ वेदना किं खन्धो। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ वेदनाक्खन्धो नाम वेदनाचेतसिको। एको नामधम्मोयेव॥ "अहं" ति पन एको दिट्ठिधम्मोयेव॥ तुम्हे पन दिट्ठिनामञ्च वेदनानामञ्च मिस्सेथ॥ परमत्थसभावतो तानि अञ्ञमञ्ञं भिन्नानि॥ तुम्हे पन सम्मिस्सानि करोथ॥ न अेतं वत्तब्बं किं। परमत्थसभावेन तानि सम्मिस्सानि किं (न सम्मिस्सानि)॥ तुम्हे पन कथं करोथ (सम्मिस्सानि करोम)॥ तेन हि तुम्हे अतिविय लोकवोहारं अनुवत्तथ॥ अनुवत्तथाति वत्तब्बं न नु (वत्तब्बं)॥ वेदना नाम वेदनाचेतसिको वेदनानामधम्मो। "अहं" ति पन दिट्ठिनामधम्मो॥ केनचि परियायेन तेसं सभावो सम्मिस्सितुं न सक्कोति॥ सम्मिस्सितुं असक्कुणेय्येपि। तुम्हे पन परपत्तियो पुग्गला हुत्वा इमं वेदनंयेव "मम गीवा रुजति। मम उदरं रुजति। मम जङ्घा रुजती" ति आदिना। वेदनाय पादपिट्ठे उप्पन्नायपि। "अहं" ति उदरतो गन्त्वा सम्मिस्सेथ॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥
==वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं==
वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं। अहं कुहिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि (कुच्छिस्मिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि भन्ते) अतिदूरं वत। तुम्हाकं ञातिभावं करोतेतु आकङ्खितुं सक्कोति। मनापितं नु खो (मनापितं भन्ते)॥ दूरता हि न दूरा नु (दूरा भन्ते) वेदना कायद्वारे कायस्मिं उप्पज्जति। मनोद्वारतो गन्त्वा सम्मिस्सेति। गन्त्वा सम्मिस्सितत्ता "अहो मे भवितुं अरहति" आदि होति (आम भन्ते)॥ अत्हे वेदनाय च आतुमना च सम्मिस्सितत्ता अम्हाकं उपासका च उपासिकायो च "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति वत्वा मरणकालेपि दिट्ठि येव उप्पज्जितुं अरहति (आम) "अहो दुक्खं" (आम भन्ते)॥ उपासका च उपासिकायो च केन कारणेन दिट्ठि उप्पज्जति ति चे। कायस्मिं उप्पन्नं वेदनं कुच्छितो दिट्ठिचेतसिको गन्त्वा सकालं "एसा वेदना मम अत्ता" ति सकिं येव दिट्ठि अभिनिविसति। तेन अत्थो नस्सति (आम भन्ते)॥
==अन्तोगतो अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि==
वेदना चिञ्चितुपरि पाकटा होति। अहं पन अन्तोगतो होमि। तस्मा अन्तोगततो चिञ्चितुपरि पाकटं वेदनं अहं न्ति सो अन्तोगतेन अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि (आम भन्ते)। न संमिस्सेसि किं (संमिस्सेसि भन्ते)॥ संमिस्सितकाले वेदनं अहं न्ति मञ्ञमानो "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति कत्वा वेदना अहं अहोसि (आम भन्ते)। अहं अहोसीति किं आगच्छति जु (अहं अिमाय वेदनाय मरिस्सामीति पुन आगच्छतेव भन्ते)॥ इध पि बुद्धो मा संमिस्सेहि। मा संमिस्सेहीति फग्गुणथेरं देसेसि (आम भन्ते)। फग्गुणस्स वेदनञ्च अहं ञ्च किं (मा संमिस्सेहि)। मा संमिस्सेहिति वुत्ते उपासका उपासिकायो दिट्ठिया न संमिस्सन्ति चे। मा संमिस्सेहिति कथनं मुखमत्तं सुकरं (आम भन्ते)। मा संमिस्सेहिति वत्थुं अहं ति इमिना मा संमिस्सेहि (आम भन्ते)॥ एवं असंमिस्सन्तो किं करणीयन्ति चे। वेदना नाम वेदनक्खन्धो। वेदनक्खन्धो हि नाम मिच्छादिट्ठिया असंमिस्सेत्वा सम्मादिट्ठिया परिवत्तेहि॥
==अनिच्चतो समनुपस्सथ==
“वेदना अनिच्चतो समनुपस्सति” वेदनं अनिच्चन्ति समनुपस्सथ (आम भन्ते) रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ एतेन हि पुब्बे मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सिता होति। अधुना तु सम्मादिट्ठिया समनुपस्सिता (आम भन्ते) मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सितकाले अपायं गन्तब्बं होति। अधुना सम्मादिट्ठिया मिस्सितकाले वेदनाय पच्छा मग्गो न अनुगच्छति किं (अनुगच्छति भन्ते) सम्मादिट्ठिमग्गङ्गं अनुगच्छति। पुब्बे मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति (आम भन्ते)॥ वेदनाय च अहञ्च मिस्सितकाले (मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति) वेदना मय्हं न होति। अनिच्चन्ति ञ्ञातकाले सम्मादिट्ठिया ञाणं न पापुणाति किं (पापुणाति भन्ते)॥ एवं बुद्धेन देसितं॥ फग्गुणभिक्खु नाम दहारो अगिलानो न होति उपासकभूता ननु (आम भन्ते) अगिलानस्स वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति वुत्ते “उप्पादब्बयं समनुपस्सथ” ति वचनं पूरेत्वा वाचा लब्भति ति उपासकेहि साधुकं धारेतब्बं (आम भन्ते) उप्पादब्बयं असमनुपस्सन्तो वट्टति किं (न वट्टति भन्ते)॥ एतेन हि वेदनं “अत्ततो न समनुपस्सति” वेदना मय्हं न होति। अयं अनिच्चमेव होतीति एवं उपासकेहि समनुपस्सिते वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले उपासकानं कथं होति ति चे। वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले विपस्सनामग्गञाणं लब्भति (आम भन्ते) किदिसं मग्गञाणं लब्भतीति पुच्छितकाले वेदना तु उप्पादब्बयो। मय्हं न होतीति ञाणं तु मग्गो (आम भन्ते)॥ वेदना तु (उप्पादब्बयो भन्ते) मय्हं न होतीति ञाणं तु (मग्गो भन्ते) मय्हं अहोत्वा अनिच्चमेवाति तेन ञ्ञातत्ता तस्स मग्गो न उप्पज्जति किं (उप्पज्जति भन्ते)॥ एतेन हि फग्गुणभिक्खुं वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति अत्थो सुबुद्धो किं (सुबुद्धो भन्ते)॥ बुद्धभगवता सयमेव देसेत्वा वेदनञ्च अत्तानञ्च अमिस्सितनयेन समनुपस्सथाति वुत्तकाले वेदना मय्हं न होति। अनिच्चमेव होतीति वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छति खलु (आम भन्ते)॥ वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छन्तकाले फग्गुणस्स कथं होतीति चे। वेदनानं उप्पादब्बयमेव पस्सन्तस्स ञाणे अतिसयेन बलवन्ते जाते वेदनायो विगच्छन्ति॥ “वेदनानं खयो भिक्खु” ति वुत्तनयेन होतीति वदाम। वेदनानं खयं पापुणितुं सक्कोन्तो दहारभिक्खु होति (आम भन्ते)॥
==वेदनानं खयो भिक्खु==
एवं वेदनं खयं समनुपस्सन्तो भिक्खु कथं होति॥ पुब्बे वेदनाति सङ्खातो। सम्मसन्तो पन अनिच्चंयेव पस्सति॥ वेदना न खीयति किं। खीयतियेव॥ पुब्बे वेदनानं। सम्मसनञाणेन पस्सन्तो किं पस्सति। अनिच्चंयेव पस्सति॥ तं अनिच्चमेव पस्सित्वा विहरन्तस्स फग्गुणस्स पुब्बे विय दुम्मनता न होति॥ वेदना नाम मे अत्ता न होति। पभिन्नाति जानाति॥ पुब्बे तु "दुक्खं वेदना। कथं विहरितब्बं। कथं निसीदितब्बं" ति पुरतो सरन्तो न पच्छानिवत्तति॥ वेदनामत्तेयेव पुरतो गच्छन्तो पच्छा आगच्छन्तो वेदनायं अत्तदिट्ठिं उप्पादेति॥ ततो भगवा अपक्कन्तो॥ अथ आयस्मा फग्गुणो कथं जानाति वेदना नाम अनिच्चायेव। वयधम्मायेवाति जानाति॥ चिरं वेदनं अनिच्चतो पस्सन्तस्स वेदना खीयति॥ वेदनानं खयो होति॥ अनिच्चतो खीणत्ता वेदनाक्खन्धो आरम्मणतो अन्तरधायति॥ खन्धे अन्तरधिते खन्धनिरोधं सच्छिकरोति॥ ततो “वेदनानं खयो भिक्खु” वेदनाक्खयपत्तो भिक्खु होति॥ केन कारणेन खीयति “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो भिक्खु वेदनं उप्पादवयधम्ममत्तन्ति परिञ्ञाय। न वेदना। उप्पादवयधम्मोयेवाति अब्बुतो॥ वेदनं उप्पादवयधम्मन्ति जानन्तस्स “वेदनापच्चया तण्हा” आगच्छति किं (न आगच्छति)। मोहो किं (न आगच्छति)। दिट्ठि किं (न आगच्छति)॥ तस्मा कामासवो। भवासवो। दिट्ठासवो। अविज्जासवोति आसवा खीयन्ति॥ सो भिक्खु वेदनं “अहो। अयं उप्पज्जित्वा निरुद्धधम्मो अञ्ञो नत्थी” ति परिञ्ञाय सम्मसन्तो जानन्तो “दिट्ठेव धम्मे अनासवो” होति॥ वेदनं पच्चया मग्गोयेव उप्पज्जति। तण्हादिट्ठि आगच्छति किं (न आगच्छति)। अविज्जा किं (न आगच्छति)॥
==उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा==
उप्पादब्बयं अजानन्तो अविज्जा। इदानि तु उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा होति। अविज्जासवो आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि उपासका उपासिकायो। इदं तु अम्हेहि उपासकानं खन्धवेदनातो आरब्ब उप्पादब्बयं पस्सन्तानं मग्गङ्गानि न वुच्चन्ति किम्पि॥ (वुच्चन्ति भन्ते)॥ इदं अम्हेहि उपासकानं वेदयिता वेदना खो॥ (आम भन्ते)॥ इतो पस्सन्तं किं होति॥ (मग्गङ्गं भन्ते)॥ मग्गेन जानाति। उपासका। एतं परिञ्ञाय इदं उप्पादब्बयमत्तमेव अञ्ञं न किञ्चि होति ति विभावेत्वा जानितत्ता। वेदना च अहञ्च सम्मिस्सा होन्ति वा॥ (न सम्मिस्सा भन्ते)॥ यदि इदं न आगच्छति। पच्छा अहं अनुगच्छतियेव॥ (आम भन्ते)॥ अहं ति वुत्ते दिट्ठासवो आगच्छति॥ (आम भन्ते)॥ न आगच्छति ननु॥ (आगच्छति भन्ते)॥ वेदना तु उप्पादब्बयमेव ति वुत्तत्ता अविज्जासवोपि आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि पच्छा आसवधम्मा न निरोधन्ति वा॥ (निरोधन्ति भन्ते)॥ कस्मा निरोधन्ति। इमस्स मग्गस्स पविसनत्ता निरोधन्ति॥ (आम भन्ते)॥ वेदनायं निरुद्धे मग्गो पविसतीति सल्लक्खेथ॥ (आम भन्ते)॥
==दुक्खसच्च परिञ्ञाणं==
मग्गेन पन उप्पादब्बयंयेव याथावतो सम्मा दायका परिजाननमेव (आम भन्ते)। वेदनां याथावतो सम्मा परिजाननं नाम दुक्खसच्चं परिजाननमेव (आम भन्ते)॥ "दिट्ठेव धम्मे अनासवो" ति। विपस्सन्तकालेयेव आसवो न होति॥ इतो परं अत्थि सेसा (नत्थि भन्ते)। पच्छा सुट्ठु सल्लक्खेन्तस्स किं अत्थि सेसा (नत्थि भन्ते)॥ वेदनापच्चया तण्हापि आगच्छति वा (न आगच्छति भन्ते)॥ तण्हाय आगताय कामासवो होति। वेदनं "ममा" ति गण्हन्तस्स दिट्ठासवो होति (आम भन्ते)। आगच्छति वा (न आगच्छति भन्ते)॥ को आगच्छति (मग्गो आगच्छति भन्ते)॥ मग्गस्स आगमनमेव अत्थि। मग्गे अनागच्छन्ते ते आगच्छेय्युं (आम भन्ते)। रुच्चति वा (रुच्चति भन्ते)॥ एवं सन्ते आसवधम्मा न खीयन्ति किं (खीयन्ति भन्ते)॥ देन फग्गुणथेरोपि एवमेव विपस्सतीति वदाम (आम भन्ते)। "वेदना उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेवा" ति वेदनाय उप्पन्नकालेयेव इतो परिच्छिन्दित्वा जानाति। याथावतो सम्मा जानाति (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते वेदनाय उप्पन्नकालेयेव उप्पादब्बयं याथावतो सम्मा जाननत्ता पच्छतो आसवो न आगच्छेय्य (आम भन्ते)। पाकटं वा (पाकटं भन्ते)॥ पच्छतो किं (आसवो न आगच्छति भन्ते)॥ आसवो न आगच्छतीति दायकेहि चिन्तेतब्बं खलु॥
==मग्गेन परिञ्ञाय==
कामासवो ति वुच्चते चे। लोभो भवितब्बो। लोभो ति वुच्चते चे। तण्हा। उपादानं, कम्मं आगमिस्सति (आम भन्ते) न आगमिस्सति किं (आगमिस्सति भन्ते)॥ दिट्ठासवो ति वुच्चते चे। दिट्ठिपि लोभो एव। तण्हा। उपादानं। कम्मं एव न आगमिस्सति किं (आगमिस्सति भन्ते) अविज्जासवो आगच्छति चे। अविज्जा सङ्खारा विञ्ञाणं याव पापुणनत्था परभवा न सन्तता भविस्सन्ति किं (सन्तता भविस्सन्ति भन्ते) हन्द इमानि आगच्छन्ति अज्जापि किं (न आगच्छन्ति भन्ते) केन कारणेन न आगच्छन्ति ति चे। वेदनाय परिञ्ञातत्ता (आम भन्ते)॥ कथं वदिस्साम (वेदनं परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) केन परिञ्ञातत्ता (मग्गेन परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) मग्गेन परिच्छिन्दित्वा वेदनाका किसुकं उप्पादवयवन्ता भवन्ती ति जानाति। तं परिञ्ञातं एव (आम भन्ते)॥ वेदनाका किसुकं कथं तिट्ठति (उप्पादवयवन्ता तिट्ठति भन्ते) उप्पादवयवन्ता तिट्ठती ति इमस्मिं ठाने मग्गो सुस्सु जानाति (आम भन्ते) सभावो एस रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते) मग्गोकथं जानाति (सुस्सु जानाति भन्ते) सुस्सु जानाती ति एकंसेन निच्छयं करोथ (आम भन्ते) एते दायका सन्तुट्ठा किं (सन्तुट्ठा भन्ते)॥ खन्धसन्ताने तत्थ उप्पादवयेन च इध सुस्सु जाननेन मग्गेन च एते दायका इमानि द्वे एव अवसिट्ठानि भवन्ति। आसवो कथं तिट्ठति (निरुज्झति भन्ते)॥ “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो थो॥ वेदनं। वेदनं॥ परिञ्ञाय। उप्पादवयन्ति सुस्सु जानित्वा॥ दिट्ठेव धम्मे। इमस्मिं मच्चुकाले एव॥ अनासवो। आसवक्खयो होति (आम भन्ते) उपासका उपासिकायो सुट्ठु विञ्ञाता किं (विञ्ञाता भन्ते)॥ इदं पुब्बभागे सरणदायकं धम्ममेव अत्थि उपासका उपासिकायो (आम भन्ते)॥ एतस्मा वेदनाय उप्पन्नाय उप्पन्नाय उप्पादवयो एव ति जानाति चे। पच्छा आसवा सुट्ठु खीयितुं सक्कोन्ति (आम भन्ते)॥ आसवो खीयतु ति थेरो पुरतो निद्दिसति। तुम्हाकं मेत्ताय मग्गं अनुगच्छन्ति॥ एतस्मिं खयत्थाय आचरियेन सद्धिं समागमो होतु ति यथा वुत्तो। अधुनापि खयो न सुनिच्छितो किं (सुनिच्छितो भन्ते) भावेथ एव। सुट्ठु खीयति॥ (आम भन्ते)॥ सो वेदनं परिञ्ञाय ति यथा वुत्तो वेदनाय मग्गेन च परिच्छिन्दित्वा जाननत्ता। अनासवो। आसवक्खयो होती ति यथा वुत्तो किम्पि हेतुना किं उपासका उपासिकायो (मग्गेन परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) मग्गेन च वेदनं उप्पादवयन्ति सुस्सु जाननत्ता (आम भन्ते)॥
==एवं परिञ्ञातात्ता==
"एस दहरो न मय्हं। न परस्स। उप्पज्जित्वा निरुज्झनको अनिच्चोयेवा" ति एवं परिञ्ञातात्ता। दिट्ठेव धम्मे अनासवो॥ एतरहि पच्चुप्पन्नबवेयेव आसवा किलिट्ठा म होन्ति। सुट्ठु रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ इतो आसवधम्मा आगच्छन्ति किं (न आगच्छन्ति भन्ते)॥ अम्हाकं पत्थनापूरितो अयं खन्धो सुसानं गच्छति। गच्छन्तो पि वेदनाय सद्धिंयेव गच्छति (आम भन्ते)॥ मारकवेदना च मारियमानो खन्धो च सद्धिंयेव (आम भन्ते) न गच्छन्ति किं (गच्छन्ति भन्ते)॥ तस्मा इमं वेदनं अम्हाहि परिञ्ञातब्बं (आम भन्ते)॥ "त्वं मारेतुं आगच्छसि किं उदाहु त्वं अनिच्चोयेव किं" ति अम्हाहि पुनप्पुनं पुच्छित्वा परिञ्ञातं कातब्बं (आम भन्ते)॥ परिञ्ञातं करोन्तानं "एस तु उप्पज्जित्वा निरुज्झनको अनिच्चोयेवा" ति ञाणस्मिं न सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ तेन हि वेदनं परिञ्ञातात्ता। दिट्ठेव धम्मे। एतरहि पच्चक्खबवेयेव॥ अनासवो। आसवक्खयो॥ होति। भवति॥ इतो आसवा किलिट्ठा म होन्ति॥ इमिना मग्गेन (आम भन्ते)॥ इमं मग्गं अनागच्छन्तं किं होति (न किलिट्ठा म होन्ति भन्ते)॥ भयं वा तासं वा होति चे। दिट्ठासवा च अविज्जासवा च न आगच्छन्ति किं (आगच्छन्ति भन्ते)॥ एतं कित्तकं महन्तं अत्थाय भासितन्ति जानन्ति किं (जानन्ति भन्ते)॥ कस्मा आचरियथेरो एत्तकं मरणट्ठानं महन्तं ञात्वा होसति किं ति चे। अहो यदि तुम्हाकं खन्धो विस्समति चे सुहोतु (आम भन्ते)॥ यदि तुम्हाकं खन्धो सुसानं अगच्छन्तो विस्समितुं तिट्ठितुं सक्कोति चे सुहोतु (आम भन्ते)॥ एवं सुणन्ता सुणन्ता एकदा इतो च अमुतो च चित्ते गते धम्मं सुणितुकामा अहोन्ति। तं पि अन्तरा लब्भति (आम भन्ते)॥ सुसानं गच्छन्तस्स तु अन्तरा न अत्थि॥ अन्तरा चित्ते आगते पि सो तिट्ठतियेव (आम भन्ते)॥ सुट्ठु रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ तस्मा अम्हाकं वट्टदुक्खितानं इमं पत्थनापूरितकम्मं पुन न पूरणत्थाय कातब्बं। पुन न पूरितुकामा भासितं॥ तुम्हे पन "भवे भवे इमिना पुत्तेन इमिस्सा धीताय सद्धिं न विना भवेय्यं "ति पत्थेन्ता "भवे भवे सुसानं गच्छेय्यं" ति अन्तोगधं होति। सुकरं किं (न सुकरं भन्ते)॥ अपराधो खुद्दको वा महन्तो वा (महन्तो भन्ते)॥ महन्ते सु तुम्हे "अमुस्मिं भवे अमुकेहि पुत्तधीताहि सद्धिं न विना भवेय्यं" ति॥ इमस्मिं भवे पन (इमस्मिं भवे पुत्तधीताहि सद्धिं न विना भवेय्यं भन्ते)॥ तेन हि पुत्तधीतानं परिमाणं कित्तकं महन्तं अहोसि (असङ्ख्येय्यं भन्ते)॥ तेन हि न विना भवितुकामता पि सकललोके न विना भवितुकामतायेव (आम भन्ते)॥ सब्बे सम्मा निब्बानं गच्छन्ति चे न कदाचि गन्तुं सक्कोन्ति (आम भन्ते)॥ गन्तुं सक्कोन्ति ति पस्सन्ति किं (न पस्सन्ति भन्ते)॥ तुम्हेहि सारितवादो न सेय्यो महन्तोयेव महन्तो (आम भन्ते)॥ सुट्ठु रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ तेन हि उपासका च उपासिका च अयं धम्मो भासितब्बो वा न भासितब्बो वा (भासितब्बो भन्ते)॥ सज्जु आसवक्खयो होतुं सक्कोतीति उपासक बातङ्गो सुट्ठु तुस्सति किं (तुस्सति भन्ते)॥ उप्पादब्बयं पस्सित्वा किलिट्ठा म होन्ति खलु (आम भन्ते)॥ उप्पादब्बयं पस्सित्वा चे, उप्पादब्बयं पस्सित्वा चे। उपासका च उपासिका च सुट्ठु एस उप्पादब्बयो दुक्खसच्चन्ति परिञ्ञातो चे। अट्ठङ्गिको मग्गो इमस्मिं ठाने उप्पन्नोति धारेथ (आम भन्ते)। सुबुद्धं नु (सुबुद्धं भन्ते)॥ "कायस्स भेदा" ति॥ कायस्स। इमस्स खन्धस्स॥ भेदा। परम्मरणा॥ सो। सो पुग्गलो॥ धम्मो। निब्बाने तिट्ठति॥ होति। भवति॥ उपासका च उपासिका च एकवारेन निब्बानं पापुणातियेव (आम भन्ते)॥ इतानि पुब्बे दुक्खानि निरोधेत्वा पापुणाति (आम भन्ते) सुबुद्धं नु (सुबुद्धं भन्ते)॥ आसवक्खयो च इतो उप्पादब्बयअन्तो च एकक्खणेयेव (आम भन्ते)॥ तेन हि फग्गुणभिक्खु सोतापन्नो सकदागामी अनागामी होतुं मरणकाले अभियुञ्जितुं सक्कोतीति उपासका च उपासिका च धारेतब्बं (आम भन्ते)॥ इति पि भगवा "तस्स अधोसंसारं नेन्ता आसवा किलिट्ठा खीणा" ति वत्वा भगवा विहारं पच्चागच्छि (आम भन्ते)॥ आयस्मा आनन्दो पन अवसिस्सि॥ अवसिस्सन्ते तस्स पुरतो फग्गुणो नाम दहरभिक्खु सीसं दक्खिणदिसं नामेत्वा चुतिचित्तं उप्पज्जि (आम भन्ते)॥ चुतिचित्ते उप्पन्ने आयस्मा आनन्दो सल्लक्खेसि। चक्खुं पस्सन्तो पि मतचक्खून सदिसं। सोतं पस्सन्तो पि परेसं विय विनतं न होति। मतमनुस्सेहि न सदिसं। घानं पस्सन्तो पि न निमुग्गं न उस्सन्नं। जीवन्तमनुस्सकायो वियेव (आम भन्ते)॥
==फग्गुण अब्भुतं वत==
अत्तनो सरीरं ओलोकेत्वा पुन दिस्वा पि सल्लहुकं सोभनं (आम भन्ते)। अहो फग्गुण अब्भुतं वत। अञ्ञेसं मतकेन न सदिसं (आम भन्ते)॥ विञ्ञाणं ताव निरुद्धं। तथापि अक्खीनि ओलोकेन्तो पि (पाकतिक मनुस्सो विय)। नासं ओलोकेन्तो पि (पाकतिक मनुस्सो विय)। सरीरं ओलोकेन्तो पि (पाकतिक मनुस्सो विय)। सब्बं पाकतिक मनुस्सो विय होति। तस्मा अब्भुतं होति। ततो आयस्मा आनन्दो धम्मराजस्स बुद्धस्स सन्तिकं पुन गच्छति (आम भन्ते)॥ बुद्धस्स सन्तिकं गन्त्वा आरोचेति। "भन्ते फग्गुणो मतो। मतो पि अञ्ञेसं मरणेन न सदिसं। सीसं पि दक्खिण पस्सेन निपन्नं। चक्खु सोत घान जिव्हा इन्द्रियानि पि न मीलायन्ति भन्ते" ति आरोचेसि। ततो बुद्धो "आनन्द। मरणकाले वेदनानुपस्सनं पस्सित्वा वेदनाय सुपरिञ्ञातत्ता अधोसंसारं गच्छन्ते आसवे खपयित्वा मतो अनागामी मतो" ति ब्याकासि (आम भन्ते)। जानाथ नु (जानाम भन्ते)॥ अनागामी होति (आम भन्ते)। इदं मरणकालम्हि पत्तं (आम भन्ते)। अनागामी ति वुत्ते उपासका लोकुत्तर खेमपत्ता मा नाम (आम भन्ते)॥ अनागामी नाम एकादस कामभूमिं इमं मनुस्सलोकञ्च देवलोकञ्च पुन नागच्छति। ब्रह्मलोकतो परिनिब्बायिस्सति (आम भन्ते)। पस्सथ नु (पस्साम भन्ते)॥ सो कथं गतो। वेदनाय सुपरिञ्ञातत्ता (आम भन्ते)। अनिच्चन्ति सुपरिञ्ञातत्ता उपासका अमता पुब्बे एव अधोसंसार पवत्तके आसवे खपेसि। मरणकाले अञ्ञेसं रूपेन सदिसो होति नु (न सदिसो भन्ते)॥ तं फग्गुणवत्थु अङ्गुत्तरनिकाये आगतं। उपासका बुद्धेन सयं एव देसितं (आम भन्ते)॥ इमं कारणं मूलं कत्वा फग्गुणो सोतापन्नो सकदागामी अनागामी ति सुपतिट्ठितो। तस्मा उपासका कञ्चि किङ्ख न करोथ (आम भन्ते)॥ तन पुब्बे बुद्धे अनुप्पत्ते ताव "इध रुज्जति भन्ते। इध दुक्खं भन्ते" ति वेदना पुरतो एव वड्डति। पच्छा न निवत्तति भन्ते ति वेदनाय घनसञ्ञिनो होन्ति (आम भन्ते)। सद्धिं वेदनाय अत्तानं मिस्सेन्ति (आम भन्ते)॥ इदानि तु पच्छिमकाले सम्मासम्बुद्धेन देसितत्ता "वेदनाय अत्तानं मा मिस्सेथ। मिच्छादिट्ठिया मा मिस्सेथ (आम भन्ते)। सम्मादिट्ठिया ओलोकेथ" ति वुत्ते उप्पादञ्च वयञ्च एव पस्सति (आम भन्ते)। इमानि पस्सित्वा इमानि भावेत्वा मरणं पत्तो तयो मग्गे लभति। तयो मग्गे तयो फले लभति (आम भन्ते)॥ ततो आयस्मा आनन्दो बुद्धस्स सन्तिकं गन्त्वा आरोचेसि। बुद्धो "फग्गुणो अनागामिफलं पत्तो" ति सब्बञ्ञुतञाणेन सच्चापेसि (आम भन्ते)॥ ततो बुद्धो फग्गुणं आरब्ब कारणस्स उप्पन्नत्ता संघञ्च परिसञ्च सन्निपातेतु आणापेसि। मरणुप्पत्ति विधिं सिक्खापेतुत्ताय (आम भन्ते)॥
==मरणनयसिक्खापनं==
उपासक उपासिकायो। किं सिक्खापेतब्बं (मरणनयं सिक्खापेतब्बं भन्ते)॥ मरणनयमेव भन्ते। मुखं विवरित्वा मरणं होतेव॥ किं पुन सिक्खितब्बन्ति चे। तं तु उम्मत्तकजाननेन ञ्ञातं (आम भन्ते)॥ सल्लक्खितं वा (सल्लक्खितं भन्ते)॥ तादिसं मरणनयं न होति। उपासकउपासिकायो। मरणकाले अनागामी होन्तो नयं। मरणकाले अरहा होतुं सक्कोन्तो नयं। अिमं सिक्खापेस्सामीति वदामि (आम भन्ते)॥ सल्लक्खितं वा (सल्लक्खितं भन्ते)॥ मरणं नाम उदकं ओतरित्वा मरणं होतीति पवेधितं मा मञ्ञित्थ (आम भन्ते)॥
lecldkm0chaordatx58mddvjynnwqea
104002
104001
2026-09-09T10:55:52Z
咽頭べさ
6149
104002
wikitext
text/x-wiki
{{बुद्धभासा}}
'''(खन्धेन मरणं गच्छन्तरूपं)''' इमं खन्धं लभित्वाति सब्बेव खन्धं लभन्ति॥ इदानि केन सद्धिं वसन्तीति पुच्छिते पञ्चक्खन्धेहि सद्धिं वसन्तीति वत्तब्बमेव। इमे पञ्चक्खन्धा इदानि कूहिं याथावतो गच्छन्तीति पुच्छिते मरणट्ठानं गच्छन्तीति वत्तब्बमेव (सच्चं भन्ते)॥
==एस रूपक्खन्धस्स अविपरीतो मग्गो==
एतस्स रूपक्खन्धस्स अविपरीतं मग्गं वदेहीति वुत्ते कथं वदेय्यासि (मरणं पापुणनत्थाय गच्छति। भन्ते)॥ अिमं मग्गं पन निसिन्नोपि देवा। निसज्जितोपि गच्छतियेव (आम। भन्ते)॥ निद्दायन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ भोजनं भुञ्जन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानं पिवन्तोपि (गच्छति। भन्ते)॥ धूमपानस्स पठमधूमपानतो दुतियधूमपानं उपादाय उपासका। मरणस्स अच्चन्तं सन्तिकं होतीति वत्तब्बं न होति (न होति। भन्ते)॥
एवं सन्ते अिमं खन्धं लभितस्स पुग्गलस्स किच्चं मरणत्थाय गमनकिच्चंयेव सद्दा किच्चं (आम। भन्ते)॥ वाणिज्जकम्मं पन तावकालिकरम्मणं (आम। भन्ते)॥ सद्दा किच्चं पन (मरणत्थाय गमनकिच्चं। भन्ते)॥ एवं सल्लक्खेत्वा अहो। खन्धानं लाभाय उस्साहं करोन्ता पुग्गला मरणत्थाय गमनं न निब्बिन्दन्ति। तस्मा दुतियभवं सञ्चिच्छन्तीति ते आरोपेतब्बा (आम। भन्ते)॥ किं न आरोपेतब्बा (आरोपेतब्बा। भन्ते)॥ पुन खन्धं पत्थेन्तो पुग्गलो मनुस्सखन्धं। देवखन्धं। ब्रह्मखन्धं वा पत्थेन्तो। यं यं खन्धं इच्छति। तं तं पत्थेन्तो सब्बोपि पुग्गलो मरणत्थाय गमनकिच्चं न निब्बिन्दतियेव (आम। भन्ते)॥ एवमेव वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥ मरणत्थाय गमनकिच्चं अभिण्हं कातब्बं न निब्बिन्दितुं सक्कोन्तो सयं कातुमिच्छतियेवाति इमं खन्धं पत्थेतीति एवं वत्तब्बं (आम। भन्ते)॥
तेन हि उपासका। अयं खन्धो सयं कातुमिच्छितेन कारितो नु खोति पुच्छितब्बो होति (आम। भन्ते)॥ इमस्मिं खन्धे सिनेहं करोन्तो पुग्गलो सिनेहेन अिमं खन्धं लभति (आम। भन्ते)॥ सिनेहसभावेन अयं खन्धो पातुभवति। सिनेहसभावो असति न (न पातुभवति। भन्ते)॥ तेन हि अिमस्मिं सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने। उपासका। मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सति (आम। भन्ते)॥ सिनेहकिच्चे अनुपच्छिन्ने मरणत्थाय गमनकिच्चं न पटिनिवत्तिस्सतीति सुट्ठु सल्लक्खेथ॥ सब्बो जानाति मञ्ञे (जानाम। भन्ते)॥ तस्मा इतो पुब्बभागे अहं सारणीयं दातुमिच्छामि॥ अहो। उपासका। मग्गे पन अनुगच्छन्ता पटिसंखातुं न सक्कोन्ति (आम। भन्ते)॥ खन्धं पत्थेत्वा आगतत्ता। खन्धं लाभाय पत्थेत्वा आगतत्ता मरणत्थाय गमनकिच्चं पटिनिवत्तेतुं सक्कोन्ति नु खो (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥
इदानि अत्तनो अत्थं नस्सतीति ञात्वापि न सक्कोन्तियेव (आम। भन्ते)॥ किञ्चि सक्कोन्तं कारणं पस्सथ नु खो (न पस्साम। भन्ते)॥ अत्तनो किच्चं कुहिं रज्जूहि गच्छति (मरणंयेव रज्जूहि गच्छति। भन्ते)॥ गन्तब्बमेव। जराय नुन्नत्ता (आम। भन्ते)॥ जराय दिवसे दिवसे नुन्नत्ता ब्याधिं पापुणाति॥ जरानामक नानाविधं नुन्नत्ता ब्याधिनामक सयनकिच्चं पापुणिस्सति (आम। भन्ते)॥ तस्मिं ब्याधिनामके सयनकिच्चे पापुणिते। हत्थपादे चालेतुं असक्कोन्तो मरणनामकेन धम्मेन यथा संविहितं अधिवासेतब्बमेवाति सुनिच्चितं होति (सुनिच्चितं। भन्ते)॥ तेन हि उपासका। अयं खन्धो पुब्बे अज्झासयस्स विपन्नत्ता इदानि लाभो पन विपन्नोयेव होति॥ न नु वत्तब्बं (वत्तब्बं। भन्ते)॥ एत्तकं विपन्नं संसोधेतुं पन सक्कोन्ति नु खोति पुच्छिते (न सक्कोन्ति। भन्ते)॥ मरणत्थाय गच्छन्तस्स पुग्गलस्स न सक्का (आम। भन्ते)॥ बुद्धेन देसितनयेन मय्हं सक्कोन्तं पन पुन अगमनायेव सक्कोति (आम। भन्ते)॥ इदानि अगमनत्थाय किच्चं पन केनचि नयेन न सक्कोति (आम। भन्ते)॥ पुन अिमिस्सा पदवीया च अिमस्स मग्गस्स च असम्पापुणनत्थाय सक्कोन्तो नयो अत्थि। एवं पन सल्लक्खेथ (आम। भन्ते)॥
तेन हि इदानि कस्मा न सक्कोतीति उपासक बातङ्गो पुच्छितुं वट्टति (आम। भन्ते)॥ उपासका। तुम्हेहि सयमेव गहितत्ता न सक्कोतीति पटिवचनं दातब्बमेव (आम। भन्ते)॥ कथं पटिवचनं दास्सथ (अम्हाकं सयमेव गहितत्ता न सक्कोम। भन्ते)॥ तुम्हे अमुञ्चितुमिच्छत्ता (आम। भन्ते)॥ अमुञ्चितुमिच्छाय सद्दा दळ्हं गहितत्ता केनचि नयेन अिदं न लब्भा॥ उपादानेन संविहितं महन्तं किच्चं खो (आम। भन्ते)॥ तेन हि सक्कोन्तो नयो अप्पमत्तको पुब्बभागे दास्सामि। अिमं सुट्ठु सतिमन्तो होथ (आम। भन्ते)॥ सक्कोन्तं नयमेव दास्सामि॥ इमस्मिं भवे पन तुम्हाकं पत्थना समिद्धत्ता वारेतुं न सक्का। पुन अनुपापुणननयं अिमंयेव गहेत्वा वायमेतुं गरुकं होति (गरुकं। भन्ते)॥
==फग्गुणसुत्तं==
एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे॥ तेन खो पन समयेन आयस्मा फग्गुणो आबाधिको होति दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो आबाधिको दुक्खितो बाळ्हगिलानो॥ साधु। भन्ते। भगवा येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादाया" ति॥ अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन॥ अथ खो भगवा सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन आयस्मा फग्गुणो तेनुपसङ्कमि॥ अद्दसा खो आयस्मा फग्गुणो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं॥ दिस्वान मञ्चके समिञ्चि॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच "अलं। फग्गुण। मा त्वं मञ्चके समिञ्चि॥ सन्तिमानि आसनानि पञ्ञत्तानि। तत्थाहं निसीदिस्सामी" ति॥ निसीदि भगवा पञ्ञत्ते आसने॥ निसज्ज खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं एतदवोच॥ "कच्चि ते। फग्गुण। खमनीयं। कच्चि यापनीयं कच्चि दुक्खा वेदना पटिक्कमन्ति। नो अभिक्कमन्ति पटिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो अभिक्कमो" ति॥ न मे। भन्ते, खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो तिण्हेन सिखरेन मुद्धनि अभिमत्थेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता मुद्धनि उपहनन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। बलवा पुरिसो दळ्हेन वरत्तखण्डेन सीसे सीसवेठं ददेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता सीसे सीसवेदना॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो॥ सेय्यथापि। भन्ते। दक्खो गोघातको वा गोघातकन्तेवासी वा तिण्हेन गोविकन्तनेन कुच्छिं परिकन्तेय्य। एवमेव खो। भन्ते। अधिमत्ता वाता कुच्छिं परिकन्तन्ति॥ न मे। भन्ते। खमनीयं। न यापनीयं॥ बाळ्हा मे दुक्खा वेदना अभिक्कमन्ति। नो पटिक्कमन्ति॥ अभिक्कमो सानं पञ्ञायति। नो पटिक्कमो ति॥ अथ खो भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि॥ अथ खो आयस्मा फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालमकासि॥ तम्हिउ्च समये मरणकाले अिन्द्रियानि विप्पसीदिंसु॥ अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसङ्कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि॥ एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच॥ "आयस्मा। भन्ते। फग्गुणो अचिरपक्कन्तस्स भगवतो कालङ्कतो॥ तस्स मरणकाले अिन्द्रियानि परिसुद्धानि होन्ति परियोदातानि॥ तस्स का गति। को अभिसम्परायो" ति॥ "किं हिस्स। आनन्द। अिन्द्रियानि न विप्पसीदिस्सन्ति फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं अप्पहीनं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ फग्गुणस्स। आनन्द। भिक्खुनो अनोपहतं चित्तं अहोसि॥ तस्स तं धम्मदेसनं सुत्वा पञ्चन्नं ओरम्भागियानं संयोजनानं चित्तं पहीनं॥ ओपपातिको तत्थ परिनिब्बायी अनावत्तिधम्मो तस्मा लोका" ति॥
==मरणक्खममग्गो==
मरणक्खममग्गे अयं मरणमग्गो सुन्दरोति उपासकाञ्च उपासिकानञ्च पुब्बभागे ञापेतुं इच्छन्तो कथेमि (आम भन्ते)॥ भगवा आयस्मन्तं फग्गुणं वेदना नाम वेदनाक्खन्धो वे ति अवोच। तव सरीरन्तरे अमुस्मिं ठानोप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठानोप्पज्जाति। तत्र अहो अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदना। अमुस्मिं ठानस्मिम्पि मम वेदनाति ममत्तं गहेत्वा मा मिस्सेहि। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ वेदना तु सब्बठानेसु अमुस्मिं ठानोप्पन्ना अमुस्मिं ठानोप्पन्ना न रुज्जति किं (रुज्जति भन्ते)॥ तं उपासका च उपासिका च अहो मय्हमेव दुक्खं उप्पन्नन्ति बाहुस्मिं रुज्जन्तेपि ममेव। मम बाहु पुन रुज्जति। मम गलन्तरं रुज्जति। मम उरो रुज्जतीति आदीहि मयञ्च अहञ्च ताय वेदनाय सह अभिन्नं संसज्जाम (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ केन सह अभिन्नं संसज्जाम (मयेहि च अहेहि च सह अभिन्नं संसज्जाम भन्ते)॥ वेदनाय सह मयञ्च अहञ्च अभिन्नं संसज्जित्वा "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" वेदनं वेदनं। अत्ततो अत्ताति। समनुपस्सति समनुपस्सति। तस्मा ममेव उप्पन्नन्ति कत्वा वेदनाय सह अहं मिस्सेमि (आम भन्ते)। सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ वेदनाय सह मिस्सेति ननु (आम भन्ते)। तं गिलानपुग्गलो नाम मिस्सेतुं सम्भावेति (आम भन्ते)। वेदना च अहञ्च कथं तिट्ठाम (मिस्सेतुं सम्भावेति भन्ते)॥ तस्मा चिन्तेथ। मम वेदनाति वत्तब्बेपि अहञ्च अञ्ञो। वेदना च अञ्ञा। अहन्ति विज्जमानोपि न होति (आम भन्ते)। किं सम्बन्धो होति (न सम्बन्धो होति भन्ते)। न सम्बन्धो होति॥ तस्मा वेदना नाम वेदनाक्खन्धो होति। वेदनाक्खन्धो अनिच्चो वे (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते गिलानपुग्गलो ञाणेन अहो सब्बे इमस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा इमस्मिं ठाने वेदना निरुज्झति। अमुस्मिं ठाने वेदना उप्पज्जित्वा अमुस्मिं ठाने वेदना निरुज्झतीति एवं ञाणेन अनुगच्छथ। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)। वेदनाय उप्पन्नठानं उप्पादब्बयं अनुगच्छथाति सरणं ददाति (आम भन्ते)॥ सधेय्यं मनसि करोथ॥ वेदना तु सब्बट्ठानेसु उप्पज्जिस्सति॥ कतो रुज्जति। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जति (आम भन्ते)। केवलकप्पा सरीरतो रुज्जन्तेपि तिब्बट्ठानं उप्पादब्बयं सम्मसापयेहि (आम भन्ते)। रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥
==वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ==
भगवा महाकरुणानिधि सत्था फग्गुणथेरं "अहं वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेही" ति आह॥ अयं हि भगवा इमं गिलानं पुग्गलं एतदेव देसेसि॥ सब्बेपि अम्हे उपासका च उपासिकायो च मरणधम्मायेव॥ मरन्तापि मयं वेदनं अवस्सं पटिलभिस्साम॥ इमस्मिं संघे एकोपि पुग्गलो अप्पटिलभितुं न सक्कोति॥ तस्मा "मा सम्मिस्सेथ" ति इमस्स अत्थं सुट्ठु पञ्ञापेथ। अत्थं सुविसोधेथ॥ वेदनाञ्च मंञ्च मा सम्मिस्सेथ॥ किं पनेतं। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ अम्हे पन इमस्मिं वेदनत्थे ममत्तं आपज्जित्वा आकुलीकरोम॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥ वेदना किं खन्धो। वेदना नाम वेदनाक्खन्धोयेव॥ वेदनाक्खन्धो नाम वेदनाचेतसिको। एको नामधम्मोयेव॥ "अहं" ति पन एको दिट्ठिधम्मोयेव॥ तुम्हे पन दिट्ठिनामञ्च वेदनानामञ्च मिस्सेथ॥ परमत्थसभावतो तानि अञ्ञमञ्ञं भिन्नानि॥ तुम्हे पन सम्मिस्सानि करोथ॥ न अेतं वत्तब्बं किं। परमत्थसभावेन तानि सम्मिस्सानि किं (न सम्मिस्सानि)॥ तुम्हे पन कथं करोथ (सम्मिस्सानि करोम)॥ तेन हि तुम्हे अतिविय लोकवोहारं अनुवत्तथ॥ अनुवत्तथाति वत्तब्बं न नु (वत्तब्बं)॥ वेदना नाम वेदनाचेतसिको वेदनानामधम्मो। "अहं" ति पन दिट्ठिनामधम्मो॥ केनचि परियायेन तेसं सभावो सम्मिस्सितुं न सक्कोति॥ सम्मिस्सितुं असक्कुणेय्येपि। तुम्हे पन परपत्तियो पुग्गला हुत्वा इमं वेदनंयेव "मम गीवा रुजति। मम उदरं रुजति। मम जङ्घा रुजती" ति आदिना। वेदनाय पादपिट्ठे उप्पन्नायपि। "अहं" ति उदरतो गन्त्वा सम्मिस्सेथ॥ अत्थो विञ्ञातो सुहुतु॥
==वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं==
वेदना उप्पज्जति पादपिट्ठिस्मिं। अहं कुहिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि (कुच्छिस्मिं गन्त्वा सम्मिस्सेमि भन्ते) अतिदूरं वत। तुम्हाकं ञातिभावं करोतेतु आकङ्खितुं सक्कोति। मनापितं नु खो (मनापितं भन्ते)॥ दूरता हि न दूरा नु (दूरा भन्ते) वेदना कायद्वारे कायस्मिं उप्पज्जति। मनोद्वारतो गन्त्वा सम्मिस्सेति। गन्त्वा सम्मिस्सितत्ता "अहो मे भवितुं अरहति" आदि होति (आम भन्ते)॥ अत्हे वेदनाय च आतुमना च सम्मिस्सितत्ता अम्हाकं उपासका च उपासिकायो च "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति वत्वा मरणकालेपि दिट्ठि येव उप्पज्जितुं अरहति (आम) "अहो दुक्खं" (आम भन्ते)॥ उपासका च उपासिकायो च केन कारणेन दिट्ठि उप्पज्जति ति चे। कायस्मिं उप्पन्नं वेदनं कुच्छितो दिट्ठिचेतसिको गन्त्वा सकालं "एसा वेदना मम अत्ता" ति सकिं येव दिट्ठि अभिनिविसति। तेन अत्थो नस्सति (आम भन्ते)॥
==अन्तोगतो अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि==
वेदना चिञ्चितुपरि पाकटा होति। अहं पन अन्तोगतो होमि। तस्मा अन्तोगततो चिञ्चितुपरि पाकटं वेदनं अहं न्ति सो अन्तोगतेन अहं ति इमिना सद्धिं संमिस्सेसि (आम भन्ते)। न संमिस्सेसि किं (संमिस्सेसि भन्ते)॥ संमिस्सितकाले वेदनं अहं न्ति मञ्ञमानो "वेदनं अत्ततो समनुपस्सति" ति कत्वा वेदना अहं अहोसि (आम भन्ते)। अहं अहोसीति किं आगच्छति जु (अहं अिमाय वेदनाय मरिस्सामीति पुन आगच्छतेव भन्ते)॥ इध पि बुद्धो मा संमिस्सेहि। मा संमिस्सेहीति फग्गुणथेरं देसेसि (आम भन्ते)। फग्गुणस्स वेदनञ्च अहं ञ्च किं (मा संमिस्सेहि)। मा संमिस्सेहिति वुत्ते उपासका उपासिकायो दिट्ठिया न संमिस्सन्ति चे। मा संमिस्सेहिति कथनं मुखमत्तं सुकरं (आम भन्ते)। मा संमिस्सेहिति वत्थुं अहं ति इमिना मा संमिस्सेहि (आम भन्ते)॥ एवं असंमिस्सन्तो किं करणीयन्ति चे। वेदना नाम वेदनक्खन्धो। वेदनक्खन्धो हि नाम मिच्छादिट्ठिया असंमिस्सेत्वा सम्मादिट्ठिया परिवत्तेहि॥
==अनिच्चतो समनुपस्सथ==
“वेदना अनिच्चतो समनुपस्सति” वेदनं अनिच्चन्ति समनुपस्सथ (आम भन्ते) रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ एतेन हि पुब्बे मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सिता होति। अधुना तु सम्मादिट्ठिया समनुपस्सिता (आम भन्ते) मिच्छादिट्ठिया सद्धिं मिस्सितकाले अपायं गन्तब्बं होति। अधुना सम्मादिट्ठिया मिस्सितकाले वेदनाय पच्छा मग्गो न अनुगच्छति किं (अनुगच्छति भन्ते) सम्मादिट्ठिमग्गङ्गं अनुगच्छति। पुब्बे मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति (आम भन्ते)॥ वेदनाय च अहञ्च मिस्सितकाले (मिच्छादिट्ठि अनुगच्छति) वेदना मय्हं न होति। अनिच्चन्ति ञ्ञातकाले सम्मादिट्ठिया ञाणं न पापुणाति किं (पापुणाति भन्ते)॥ एवं बुद्धेन देसितं॥ फग्गुणभिक्खु नाम दहारो अगिलानो न होति उपासकभूता ननु (आम भन्ते) अगिलानस्स वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति वुत्ते “उप्पादब्बयं समनुपस्सथ” ति वचनं पूरेत्वा वाचा लब्भति ति उपासकेहि साधुकं धारेतब्बं (आम भन्ते) उप्पादब्बयं असमनुपस्सन्तो वट्टति किं (न वट्टति भन्ते)॥ एतेन हि वेदनं “अत्ततो न समनुपस्सति” वेदना मय्हं न होति। अयं अनिच्चमेव होतीति एवं उपासकेहि समनुपस्सिते वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले उपासकानं कथं होति ति चे। वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले विपस्सनामग्गञाणं लब्भति (आम भन्ते) किदिसं मग्गञाणं लब्भतीति पुच्छितकाले वेदना तु उप्पादब्बयो। मय्हं न होतीति ञाणं तु मग्गो (आम भन्ते)॥ वेदना तु (उप्पादब्बयो भन्ते) मय्हं न होतीति ञाणं तु (मग्गो भन्ते) मय्हं अहोत्वा अनिच्चमेवाति तेन ञ्ञातत्ता तस्स मग्गो न उप्पज्जति किं (उप्पज्जति भन्ते)॥ एतेन हि फग्गुणभिक्खुं वेदनं च अहञ्च मा मिस्सेहीति अत्थो सुबुद्धो किं (सुबुद्धो भन्ते)॥ बुद्धभगवता सयमेव देसेत्वा वेदनञ्च अत्तानञ्च अमिस्सितनयेन समनुपस्सथाति वुत्तकाले वेदना मय्हं न होति। अनिच्चमेव होतीति वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छति खलु (आम भन्ते)॥ वेदनाय उप्पन्नकाले उप्पन्नकाले अनुगच्छन्तकाले फग्गुणस्स कथं होतीति चे। वेदनानं उप्पादब्बयमेव पस्सन्तस्स ञाणे अतिसयेन बलवन्ते जाते वेदनायो विगच्छन्ति॥ “वेदनानं खयो भिक्खु” ति वुत्तनयेन होतीति वदाम। वेदनानं खयं पापुणितुं सक्कोन्तो दहारभिक्खु होति (आम भन्ते)॥
==वेदनानं खयो भिक्खु==
एवं वेदनं खयं समनुपस्सन्तो भिक्खु कथं होति॥ पुब्बे वेदनाति सङ्खातो। सम्मसन्तो पन अनिच्चंयेव पस्सति॥ वेदना न खीयति किं। खीयतियेव॥ पुब्बे वेदनानं। सम्मसनञाणेन पस्सन्तो किं पस्सति। अनिच्चंयेव पस्सति॥ तं अनिच्चमेव पस्सित्वा विहरन्तस्स फग्गुणस्स पुब्बे विय दुम्मनता न होति॥ वेदना नाम मे अत्ता न होति। पभिन्नाति जानाति॥ पुब्बे तु "दुक्खं वेदना। कथं विहरितब्बं। कथं निसीदितब्बं" ति पुरतो सरन्तो न पच्छानिवत्तति॥ वेदनामत्तेयेव पुरतो गच्छन्तो पच्छा आगच्छन्तो वेदनायं अत्तदिट्ठिं उप्पादेति॥ ततो भगवा अपक्कन्तो॥ अथ आयस्मा फग्गुणो कथं जानाति वेदना नाम अनिच्चायेव। वयधम्मायेवाति जानाति॥ चिरं वेदनं अनिच्चतो पस्सन्तस्स वेदना खीयति॥ वेदनानं खयो होति॥ अनिच्चतो खीणत्ता वेदनाक्खन्धो आरम्मणतो अन्तरधायति॥ खन्धे अन्तरधिते खन्धनिरोधं सच्छिकरोति॥ ततो “वेदनानं खयो भिक्खु” वेदनाक्खयपत्तो भिक्खु होति॥ केन कारणेन खीयति “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो भिक्खु वेदनं उप्पादवयधम्ममत्तन्ति परिञ्ञाय। न वेदना। उप्पादवयधम्मोयेवाति अब्बुतो॥ वेदनं उप्पादवयधम्मन्ति जानन्तस्स “वेदनापच्चया तण्हा” आगच्छति किं (न आगच्छति)। मोहो किं (न आगच्छति)। दिट्ठि किं (न आगच्छति)॥ तस्मा कामासवो। भवासवो। दिट्ठासवो। अविज्जासवोति आसवा खीयन्ति॥ सो भिक्खु वेदनं “अहो। अयं उप्पज्जित्वा निरुद्धधम्मो अञ्ञो नत्थी” ति परिञ्ञाय सम्मसन्तो जानन्तो “दिट्ठेव धम्मे अनासवो” होति॥ वेदनं पच्चया मग्गोयेव उप्पज्जति। तण्हादिट्ठि आगच्छति किं (न आगच्छति)। अविज्जा किं (न आगच्छति)॥
==उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा==
उप्पादब्बयं अजानन्तो अविज्जा। इदानि तु उप्पादब्बयं जानन्तो विज्जा होति। अविज्जासवो आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि उपासका उपासिकायो। इदं तु अम्हेहि उपासकानं खन्धवेदनातो आरब्ब उप्पादब्बयं पस्सन्तानं मग्गङ्गानि न वुच्चन्ति किम्पि॥ (वुच्चन्ति भन्ते)॥ इदं अम्हेहि उपासकानं वेदयिता वेदना खो॥ (आम भन्ते)॥ इतो पस्सन्तं किं होति॥ (मग्गङ्गं भन्ते)॥ मग्गेन जानाति। उपासका। एतं परिञ्ञाय इदं उप्पादब्बयमत्तमेव अञ्ञं न किञ्चि होति ति विभावेत्वा जानितत्ता। वेदना च अहञ्च सम्मिस्सा होन्ति वा॥ (न सम्मिस्सा भन्ते)॥ यदि इदं न आगच्छति। पच्छा अहं अनुगच्छतियेव॥ (आम भन्ते)॥ अहं ति वुत्ते दिट्ठासवो आगच्छति॥ (आम भन्ते)॥ न आगच्छति ननु॥ (आगच्छति भन्ते)॥ वेदना तु उप्पादब्बयमेव ति वुत्तत्ता अविज्जासवोपि आगच्छति वा॥ (न आगच्छति भन्ते)॥ एतेन हि पच्छा आसवधम्मा न निरोधन्ति वा॥ (निरोधन्ति भन्ते)॥ कस्मा निरोधन्ति। इमस्स मग्गस्स पविसनत्ता निरोधन्ति॥ (आम भन्ते)॥ वेदनायं निरुद्धे मग्गो पविसतीति सल्लक्खेथ॥ (आम भन्ते)॥
==दुक्खसच्च परिञ्ञाणं==
मग्गेन पन उप्पादब्बयंयेव याथावतो सम्मा दायका परिजाननमेव (आम भन्ते)। वेदनां याथावतो सम्मा परिजाननं नाम दुक्खसच्चं परिजाननमेव (आम भन्ते)॥ "दिट्ठेव धम्मे अनासवो" ति। विपस्सन्तकालेयेव आसवो न होति॥ इतो परं अत्थि सेसा (नत्थि भन्ते)। पच्छा सुट्ठु सल्लक्खेन्तस्स किं अत्थि सेसा (नत्थि भन्ते)॥ वेदनापच्चया तण्हापि आगच्छति वा (न आगच्छति भन्ते)॥ तण्हाय आगताय कामासवो होति। वेदनं "ममा" ति गण्हन्तस्स दिट्ठासवो होति (आम भन्ते)। आगच्छति वा (न आगच्छति भन्ते)॥ को आगच्छति (मग्गो आगच्छति भन्ते)॥ मग्गस्स आगमनमेव अत्थि। मग्गे अनागच्छन्ते ते आगच्छेय्युं (आम भन्ते)। रुच्चति वा (रुच्चति भन्ते)॥ एवं सन्ते आसवधम्मा न खीयन्ति किं (खीयन्ति भन्ते)॥ देन फग्गुणथेरोपि एवमेव विपस्सतीति वदाम (आम भन्ते)। "वेदना उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेव। उप्पादब्बयंयेवा" ति वेदनाय उप्पन्नकालेयेव इतो परिच्छिन्दित्वा जानाति। याथावतो सम्मा जानाति (आम भन्ते)॥ एवं सन्ते वेदनाय उप्पन्नकालेयेव उप्पादब्बयं याथावतो सम्मा जाननत्ता पच्छतो आसवो न आगच्छेय्य (आम भन्ते)। पाकटं वा (पाकटं भन्ते)॥ पच्छतो किं (आसवो न आगच्छति भन्ते)॥ आसवो न आगच्छतीति दायकेहि चिन्तेतब्बं खलु॥
==मग्गेन परिञ्ञाय==
कामासवो ति वुच्चते चे। लोभो भवितब्बो। लोभो ति वुच्चते चे। तण्हा। उपादानं, कम्मं आगमिस्सति (आम भन्ते) न आगमिस्सति किं (आगमिस्सति भन्ते)॥ दिट्ठासवो ति वुच्चते चे। दिट्ठिपि लोभो एव। तण्हा। उपादानं। कम्मं एव न आगमिस्सति किं (आगमिस्सति भन्ते) अविज्जासवो आगच्छति चे। अविज्जा सङ्खारा विञ्ञाणं याव पापुणनत्था परभवा न सन्तता भविस्सन्ति किं (सन्तता भविस्सन्ति भन्ते) हन्द इमानि आगच्छन्ति अज्जापि किं (न आगच्छन्ति भन्ते) केन कारणेन न आगच्छन्ति ति चे। वेदनाय परिञ्ञातत्ता (आम भन्ते)॥ कथं वदिस्साम (वेदनं परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) केन परिञ्ञातत्ता (मग्गेन परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) मग्गेन परिच्छिन्दित्वा वेदनाका किसुकं उप्पादवयवन्ता भवन्ती ति जानाति। तं परिञ्ञातं एव (आम भन्ते)॥ वेदनाका किसुकं कथं तिट्ठति (उप्पादवयवन्ता तिट्ठति भन्ते) उप्पादवयवन्ता तिट्ठती ति इमस्मिं ठाने मग्गो सुस्सु जानाति (आम भन्ते) सभावो एस रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते) मग्गोकथं जानाति (सुस्सु जानाति भन्ते) सुस्सु जानाती ति एकंसेन निच्छयं करोथ (आम भन्ते) एते दायका सन्तुट्ठा किं (सन्तुट्ठा भन्ते)॥ खन्धसन्ताने तत्थ उप्पादवयेन च इध सुस्सु जाननेन मग्गेन च एते दायका इमानि द्वे एव अवसिट्ठानि भवन्ति। आसवो कथं तिट्ठति (निरुज्झति भन्ते)॥ “सो वेदनं परिञ्ञाय” सो थो॥ वेदनं। वेदनं॥ परिञ्ञाय। उप्पादवयन्ति सुस्सु जानित्वा॥ दिट्ठेव धम्मे। इमस्मिं मच्चुकाले एव॥ अनासवो। आसवक्खयो होति (आम भन्ते) उपासका उपासिकायो सुट्ठु विञ्ञाता किं (विञ्ञाता भन्ते)॥ इदं पुब्बभागे सरणदायकं धम्ममेव अत्थि उपासका उपासिकायो (आम भन्ते)॥ एतस्मा वेदनाय उप्पन्नाय उप्पन्नाय उप्पादवयो एव ति जानाति चे। पच्छा आसवा सुट्ठु खीयितुं सक्कोन्ति (आम भन्ते)॥ आसवो खीयतु ति थेरो पुरतो निद्दिसति। तुम्हाकं मेत्ताय मग्गं अनुगच्छन्ति॥ एतस्मिं खयत्थाय आचरियेन सद्धिं समागमो होतु ति यथा वुत्तो। अधुनापि खयो न सुनिच्छितो किं (सुनिच्छितो भन्ते) भावेथ एव। सुट्ठु खीयति॥ (आम भन्ते)॥ सो वेदनं परिञ्ञाय ति यथा वुत्तो वेदनाय मग्गेन च परिच्छिन्दित्वा जाननत्ता। अनासवो। आसवक्खयो होती ति यथा वुत्तो किम्पि हेतुना किं उपासका उपासिकायो (मग्गेन परिञ्ञातत्ता पा भन्ते) मग्गेन च वेदनं उप्पादवयन्ति सुस्सु जाननत्ता (आम भन्ते)॥
==एवं परिञ्ञातात्ता==
"एस दहरो न मय्हं। न परस्स। उप्पज्जित्वा निरुज्झनको अनिच्चोयेवा" ति एवं परिञ्ञातात्ता। दिट्ठेव धम्मे अनासवो॥ एतरहि पच्चुप्पन्नबवेयेव आसवा किलिट्ठा म होन्ति। सुट्ठु रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ इतो आसवधम्मा आगच्छन्ति किं (न आगच्छन्ति भन्ते)॥ अम्हाकं पत्थनापूरितो अयं खन्धो सुसानं गच्छति। गच्छन्तो पि वेदनाय सद्धिंयेव गच्छति (आम भन्ते)॥ मारकवेदना च मारियमानो खन्धो च सद्धिंयेव (आम भन्ते) न गच्छन्ति किं (गच्छन्ति भन्ते)॥ तस्मा इमं वेदनं अम्हाहि परिञ्ञातब्बं (आम भन्ते)॥ "त्वं मारेतुं आगच्छसि किं उदाहु त्वं अनिच्चोयेव किं" ति अम्हाहि पुनप्पुनं पुच्छित्वा परिञ्ञातं कातब्बं (आम भन्ते)॥ परिञ्ञातं करोन्तानं "एस तु उप्पज्जित्वा निरुज्झनको अनिच्चोयेवा" ति ञाणस्मिं न सुबुद्धं किं (सुबुद्धं भन्ते)॥ तेन हि वेदनं परिञ्ञातात्ता। दिट्ठेव धम्मे। एतरहि पच्चक्खबवेयेव॥ अनासवो। आसवक्खयो॥ होति। भवति॥ इतो आसवा किलिट्ठा म होन्ति॥ इमिना मग्गेन (आम भन्ते)॥ इमं मग्गं अनागच्छन्तं किं होति (न किलिट्ठा म होन्ति भन्ते)॥ भयं वा तासं वा होति चे। दिट्ठासवा च अविज्जासवा च न आगच्छन्ति किं (आगच्छन्ति भन्ते)॥ एतं कित्तकं महन्तं अत्थाय भासितन्ति जानन्ति किं (जानन्ति भन्ते)॥ कस्मा आचरियथेरो एत्तकं मरणट्ठानं महन्तं ञात्वा होसति किं ति चे। अहो यदि तुम्हाकं खन्धो विस्समति चे सुहोतु (आम भन्ते)॥ यदि तुम्हाकं खन्धो सुसानं अगच्छन्तो विस्समितुं तिट्ठितुं सक्कोति चे सुहोतु (आम भन्ते)॥ एवं सुणन्ता सुणन्ता एकदा इतो च अमुतो च चित्ते गते धम्मं सुणितुकामा अहोन्ति। तं पि अन्तरा लब्भति (आम भन्ते)॥ सुसानं गच्छन्तस्स तु अन्तरा न अत्थि॥ अन्तरा चित्ते आगते पि सो तिट्ठतियेव (आम भन्ते)॥ सुट्ठु रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ तस्मा अम्हाकं वट्टदुक्खितानं इमं पत्थनापूरितकम्मं पुन न पूरणत्थाय कातब्बं। पुन न पूरितुकामा भासितं॥ तुम्हे पन "भवे भवे इमिना पुत्तेन इमिस्सा धीताय सद्धिं न विना भवेय्यं "ति पत्थेन्ता "भवे भवे सुसानं गच्छेय्यं" ति अन्तोगधं होति। सुकरं किं (न सुकरं भन्ते)॥ अपराधो खुद्दको वा महन्तो वा (महन्तो भन्ते)॥ महन्ते सु तुम्हे "अमुस्मिं भवे अमुकेहि पुत्तधीताहि सद्धिं न विना भवेय्यं" ति॥ इमस्मिं भवे पन (इमस्मिं भवे पुत्तधीताहि सद्धिं न विना भवेय्यं भन्ते)॥ तेन हि पुत्तधीतानं परिमाणं कित्तकं महन्तं अहोसि (असङ्ख्येय्यं भन्ते)॥ तेन हि न विना भवितुकामता पि सकललोके न विना भवितुकामतायेव (आम भन्ते)॥ सब्बे सम्मा निब्बानं गच्छन्ति चे न कदाचि गन्तुं सक्कोन्ति (आम भन्ते)॥ गन्तुं सक्कोन्ति ति पस्सन्ति किं (न पस्सन्ति भन्ते)॥ तुम्हेहि सारितवादो न सेय्यो महन्तोयेव महन्तो (आम भन्ते)॥ सुट्ठु रुच्चति किं (रुच्चति भन्ते)॥ तेन हि उपासका च उपासिका च अयं धम्मो भासितब्बो वा न भासितब्बो वा (भासितब्बो भन्ते)॥ सज्जु आसवक्खयो होतुं सक्कोतीति उपासक बातङ्गो सुट्ठु तुस्सति किं (तुस्सति भन्ते)॥ उप्पादब्बयं पस्सित्वा किलिट्ठा म होन्ति खलु (आम भन्ते)॥ उप्पादब्बयं पस्सित्वा चे, उप्पादब्बयं पस्सित्वा चे। उपासका च उपासिका च सुट्ठु एस उप्पादब्बयो दुक्खसच्चन्ति परिञ्ञातो चे। अट्ठङ्गिको मग्गो इमस्मिं ठाने उप्पन्नोति धारेथ (आम भन्ते)। सुबुद्धं नु (सुबुद्धं भन्ते)॥ "कायस्स भेदा" ति॥ कायस्स। इमस्स खन्धस्स॥ भेदा। परम्मरणा॥ सो। सो पुग्गलो॥ धम्मो। निब्बाने तिट्ठति॥ होति। भवति॥ उपासका च उपासिका च एकवारेन निब्बानं पापुणातियेव (आम भन्ते)॥ इतानि पुब्बे दुक्खानि निरोधेत्वा पापुणाति (आम भन्ते) सुबुद्धं नु (सुबुद्धं भन्ते)॥ आसवक्खयो च इतो उप्पादब्बयअन्तो च एकक्खणेयेव (आम भन्ते)॥ तेन हि फग्गुणभिक्खु सोतापन्नो सकदागामी अनागामी होतुं मरणकाले अभियुञ्जितुं सक्कोतीति उपासका च उपासिका च धारेतब्बं (आम भन्ते)॥ इति पि भगवा "तस्स अधोसंसारं नेन्ता आसवा किलिट्ठा खीणा" ति वत्वा भगवा विहारं पच्चागच्छि (आम भन्ते)॥ आयस्मा आनन्दो पन अवसिस्सि॥ अवसिस्सन्ते तस्स पुरतो फग्गुणो नाम दहरभिक्खु सीसं दक्खिणदिसं नामेत्वा चुतिचित्तं उप्पज्जि (आम भन्ते)॥ चुतिचित्ते उप्पन्ने आयस्मा आनन्दो सल्लक्खेसि। चक्खुं पस्सन्तो पि मतचक्खून सदिसं। सोतं पस्सन्तो पि परेसं विय विनतं न होति। मतमनुस्सेहि न सदिसं। घानं पस्सन्तो पि न निमुग्गं न उस्सन्नं। जीवन्तमनुस्सकायो वियेव (आम भन्ते)॥
==फग्गुण अब्भुतं वत==
अत्तनो सरीरं ओलोकेत्वा पुन दिस्वा पि सल्लहुकं सोभनं (आम भन्ते)। अहो फग्गुण अब्भुतं वत। अञ्ञेसं मतकेन न सदिसं (आम भन्ते)॥ विञ्ञाणं ताव निरुद्धं। तथापि अक्खीनि ओलोकेन्तो पि (पाकतिक मनुस्सो विय)। नासं ओलोकेन्तो पि (पाकतिक मनुस्सो विय)। सरीरं ओलोकेन्तो पि (पाकतिक मनुस्सो विय)। सब्बं पाकतिक मनुस्सो विय होति। तस्मा अब्भुतं होति। ततो आयस्मा आनन्दो धम्मराजस्स बुद्धस्स सन्तिकं पुन गच्छति (आम भन्ते)॥ बुद्धस्स सन्तिकं गन्त्वा आरोचेति। "भन्ते फग्गुणो मतो। मतो पि अञ्ञेसं मरणेन न सदिसं। सीसं पि दक्खिण पस्सेन निपन्नं। चक्खु सोत घान जिव्हा इन्द्रियानि पि न मीलायन्ति भन्ते" ति आरोचेसि। ततो बुद्धो "आनन्द। मरणकाले वेदनानुपस्सनं पस्सित्वा वेदनाय सुपरिञ्ञातत्ता अधोसंसारं गच्छन्ते आसवे खपयित्वा मतो अनागामी मतो" ति ब्याकासि (आम भन्ते)। जानाथ नु (जानाम भन्ते)॥ अनागामी होति (आम भन्ते)। इदं मरणकालम्हि पत्तं (आम भन्ते)। अनागामी ति वुत्ते उपासका लोकुत्तर खेमपत्ता मा नाम (आम भन्ते)॥ अनागामी नाम एकादस कामभूमिं इमं मनुस्सलोकञ्च देवलोकञ्च पुन नागच्छति। ब्रह्मलोकतो परिनिब्बायिस्सति (आम भन्ते)। पस्सथ नु (पस्साम भन्ते)॥ सो कथं गतो। वेदनाय सुपरिञ्ञातत्ता (आम भन्ते)। अनिच्चन्ति सुपरिञ्ञातत्ता उपासका अमता पुब्बे एव अधोसंसार पवत्तके आसवे खपेसि। मरणकाले अञ्ञेसं रूपेन सदिसो होति नु (न सदिसो भन्ते)॥ तं फग्गुणवत्थु अङ्गुत्तरनिकाये आगतं। उपासका बुद्धेन सयं एव देसितं (आम भन्ते)॥ इमं कारणं मूलं कत्वा फग्गुणो सोतापन्नो सकदागामी अनागामी ति सुपतिट्ठितो। तस्मा उपासका कञ्चि किङ्ख न करोथ (आम भन्ते)॥ तन पुब्बे बुद्धे अनुप्पत्ते ताव "इध रुज्जति भन्ते। इध दुक्खं भन्ते" ति वेदना पुरतो एव वड्डति। पच्छा न निवत्तति भन्ते ति वेदनाय घनसञ्ञिनो होन्ति (आम भन्ते)। सद्धिं वेदनाय अत्तानं मिस्सेन्ति (आम भन्ते)॥ इदानि तु पच्छिमकाले सम्मासम्बुद्धेन देसितत्ता "वेदनाय अत्तानं मा मिस्सेथ। मिच्छादिट्ठिया मा मिस्सेथ (आम भन्ते)। सम्मादिट्ठिया ओलोकेथ" ति वुत्ते उप्पादञ्च वयञ्च एव पस्सति (आम भन्ते)। इमानि पस्सित्वा इमानि भावेत्वा मरणं पत्तो तयो मग्गे लभति। तयो मग्गे तयो फले लभति (आम भन्ते)॥ ततो आयस्मा आनन्दो बुद्धस्स सन्तिकं गन्त्वा आरोचेसि। बुद्धो "फग्गुणो अनागामिफलं पत्तो" ति सब्बञ्ञुतञाणेन सच्चापेसि (आम भन्ते)॥ ततो बुद्धो फग्गुणं आरब्ब कारणस्स उप्पन्नत्ता संघञ्च परिसञ्च सन्निपातेतु आणापेसि। मरणुप्पत्ति विधिं सिक्खापेतुत्ताय (आम भन्ते)॥
==मरणनयसिक्खापनं==
उपासक उपासिकायो। किं सिक्खापेतब्बं (मरणनयं सिक्खापेतब्बं भन्ते)॥ मरणनयमेव भन्ते। मुखं विवरित्वा मरणं होतेव॥ किं पुन सिक्खितब्बन्ति चे। तं तु उम्मत्तकजाननेन ञ्ञातं (आम भन्ते)॥ सल्लक्खितं वा (सल्लक्खितं भन्ते)॥ तादिसं मरणनयं न होति। उपासकउपासिकायो। मरणकाले अनागामी होन्तो नयं। मरणकाले अरहा होतुं सक्कोन्तो नयं। अिमं सिक्खापेस्सामीति वदामि (आम भन्ते)॥ सल्लक्खितं वा (सल्लक्खितं भन्ते)॥ मरणं नाम उदकं ओतरित्वा मरणं होतीति पवेधितं मा मञ्ञित्थ (आम भन्ते)॥
==छळ मरणनय==
साधु। एतेन हि उपासका च उपासिकायो च मरणनयं सिक्खिस्सामाति वत्वा बुद्धो भगवा भिक्खू आव्हेत्वा धम्मं देसेसि। छ मरणनया होन्ति॥ (आम भन्ते)॥ उपासका च उपासिकायो च मरणनया कतिविधा होन्ति (छब्बिधा होन्ति भन्ते) पुथुज्जनानं तयो नया। अुपरि अरियपुग्गलानं तयो तयो नया सन्ति॥ सुतेन पन उपबातिनि अुपरि अरियपुग्गलानं तयो नये अहं न देसेमि। तेसं किञ्चि परितस्सनं नत्थि॥ ते किच्चकता होन्ति॥ बुद्धो पन अनवसेसं देसेतब्बो (आम भन्ते) समणा पन उपासकाहि च उपासिकाहि च बहुउपकारानं पुथुज्जन मरणनये तयो देसेस्सन्ति (आम भन्ते)॥ पुथुज्जन मरणनया तयो फग्गुणस्स मता सिता होन्ति। सरीरं ओलोकेतुं गच्छन्ता अिन्द्रियानि कुदाचनं न विनासेन्तीति सिता होन्ति। तस्मा सो पुब्बे सक्कायदिट्ठिं अपहीनेन विहरि। वेदना च अहं च सम्मिस्सा होन्तीति वेदनं अत्ततो समनुपस्सति। सक्कायदिट्ठि पहीना होति किं (न पहीना भन्ते)॥ बुद्धो आगन्त्वा अत्तं विनोदेन्तो अत्ता अनत्ता न होति किं (होति भन्ते)॥ होन्तो तस्स मरणनयो सम्मा होति। वेदनं परिञ्ञाय गच्छन्तो अमते येव तस्स साधारणा अधरआसवा सब्बे खीणा होन्ति। न खीणा किं (खीणा भन्ते)॥ “दिट्ठेव धम्मे (पे) कायस्स भेदा धम्मट्ठो” ति॥ खन्धे जीरन्ते निब्बानं पापुणातीति उपासका च उपासिकायो च अत्थो सुबुद्धो किं (सुबुद्धो भन्ते)॥ इदं सब्बजनस्स असाधारणं न होति किं। साधारणं होति किं (साधारणं होति) सब्बं साधारणं होति। इमस्मिं ओधिं दत्वा कोचि लब्भति किं (न लब्भति भन्ते) लब्भेथ किं (न लब्भेथ भन्ते)॥ तुम्हे वस्ससतं जीवाम आयाचन्ता वस्ससते पूरिते मरणत्थाय येव (आम भन्ते)। वस्ससतं वीसति जीवाम आयाचन्तापि (वस्ससतं वीसति पूरिते मरणत्थाय पापुणाति भन्ते)॥ तस्मा तुम्हेहि आयाचित वरेसु अमरणं अन्तोगधं वरं अत्थि किं (नत्थि भन्ते) किञ्चि होतु आयाचन्ते। अमुकं होतु आयाचन्ते मरणं अन्तोगधमेव होतीति धारेथ (आम भन्ते) किञ्चि अहोतु ठानं पापुणातु आयाचन्ते पन मरणं न अन्तोगधं होति॥ मरणा मुत्तं होति (आम भन्ते)। अत्थो सुबुद्धो किं (सुबुद्धो भन्ते)॥ हन्द तुम्हे किं पुन होतु कामेथ (किञ्चि न होतु कामेम भन्ते) आह। तुम्हे अधुना वेज्जा होथ। पुब्बे अतिविय होतु कामेन्ता जना (आम भन्ते)॥ पुब्बे अतिविय होतु कामेन्ति। इमिना पुत्तेन च इमिस्सा धीतुया च होति किं। सकुणो होन्तो पि एकस्मिं साखायं येव होतु आयाचति ति होति किं। तस्मिं होतु कामे किं अन्तोगधं होतु (मरणं अन्तोगधं होति) होतु कामो अत्थि चे भङ्गो अत्थि (आम भन्ते)॥ होतु कामे किं अन्तोगधं (मरणं अन्तोगधं होति) तं मरणम्पि तुम्हे सब्बभावेसु विपल्लासताय आगतं ति सम्पटिच्छिताय विपल्लत्थता उपासका च उपासिकायो च कित्तकं बहुकं अहोसि (गणेतुं न सक्कोति भन्ते) न सक्कोति। न सक्कुणेतब्बं एकवारमेव विनासेतब्बं ति वुत्ते मग्गं लभित्वा विनासेतुं सक्कोति॥ मग्गं अलभन्तो पन (विनासेतुं न सक्कोति भन्ते)॥
qgv00pgjujrfrfyro4xrxb97nu3xbx8