Mikrobiologia/Wstęp

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>plwikibooks</dbname>
    <base>https://pl.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Strona_g%C5%82%C3%B3wna</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalna</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dyskusja</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Wikipedysta</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dyskusja wikipedysty</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dyskusja Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Plik</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dyskusja pliku</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dyskusja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dyskusja szablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dyskusja pomocy</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dyskusja kategorii</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Dyskusja Wikijuniora</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Mikrobiologia/Wstęp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118</id>
    <revision>
      <id>548378</id>
      <parentid>323269</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3258" sha1="3iohc66152p0j5okra85fe6y0uug1tn" xml:space="preserve">&lt;table width=&quot;40%&quot; border=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;
&lt;p&gt;''...ten kto pewną rzecz wykłada przeważnie słabo ją zna, albowiem, jeśli ją studiuje gruntownie nie pozostaje mu zazwyczaj czasu na jej nauczenie.''&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;right&quot;&gt;&lt;small&gt;Arthur Schopenhauer&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

'''Drogi Czytelniku,'''&lt;br&gt;
podręcznik ten ma możliwość być nieustannie poszerzany, uaktualniany i poprawiany, więc jest '''nieustannie w fazie tworzenia'''. Możliwość stworzenia takiego kursu oferuje specyficzne oprogramowanie - oprogramowanie [[W:Wiki|Wiki]]. Pamiętaj, proszę, przeglądając kolejne strony tego Wikibooka, że także Ty możesz uczestniczyć w jego tworzeniu przez wychwytywanie mniejszych lub większych błędów: językowych, ortograficznych, merytorycznych i innych, a także przez uzupełnienia materiału. Jak żartował (nawiązując do Nowych Aten i, na pewno, nie chcąc nikogo obrazić) [[Wikipedysta:Reytan|Reytan]] w [[W:Strona główna|Wikipedii]] ''głupi nie zauważy, a mądry poprawi''.&lt;br&gt;
Podręcznik ten rozpoczęto pisać, jako pierwszy kompletny na Wikibooks, w lipcu 2004 roku z inicjatywy Rantesa i, wspomnianego już, Reytana. Od tego czasu '''wiele rozdziałów zostało już starannie opracowanych, ale jeszcze pozostaje wiele do zrobienia!'''&lt;br&gt;
Przyjęto napisać ten podręcznik w sposób dość ''luźny'', aby był zrozumiały dla szerokiego grona odbiorców. Znajdują się w nim nie tylko tematy, o których wspomina się dopiero na studiach, ale także zagadnienia, które powinien znać przeciętny gimnazjalista. Podręcznik ten kierowany jest więc do wszystkich osób uczących się, osób zainteresowanych mikrobiologią oraz osób, które zdobyły już wykształcenie w tym kierunku, a jedynie chcą sobie przypomnieć, poszerzyć, czy uaktualnić swoją wiedzę. Spis podstawowych tematów znaleźć można [[Mikrobiologia:Kurs uproszczony|tu]].&lt;br&gt;
W podręczniku przyjęto pewną kolejność następujących po sobie lekcji dla zachowania pewnej logiki, co w dalszej perspektywie powinno pozwolić &lt;u&gt;zrozumieć&lt;/u&gt; przedstawiony materiał i sprawić, że czasownik ''zakuwać'' kojarzyć się będzie jedynie z hasłem w [[Wikt:Strona główna|Wikisłowniku]]. Podstawowe pojęcia zostały '''pogrubione''', aby ułatwić ich zapamiętanie, a także powtórkę z tematu. Pewne zagadnienia, co do którym uznaliśmy, że trzeba je przypomnieć, jeszcze raz powtórzyć, czy oddzielić dwa podobne terminy zostały opisane w specjalnej ramce po prawej stronie tekstu. Na końcu znajduje się zazwyczaj link do podobnego hasła w encyklopedii. Zapis hiperłącza ''kursywą'' oznacza, że w chwili pisania tematu (modułu) hasło to jeszcze nie istniało.&lt;br&gt;
W pewnych miejscach podręcznika spotkać można informacje anegdotyczne - autorzy zdecydowali się je umieścić, uznawszy, że czasem lepiej odzwierciedla zagadnienie od naukowego żargonu.&lt;br&gt;
Miejscem do komentowania całej pracy jest [[Mikrobiologia/Dyskusja|Dyskusja]].

'''Powodzenia w uczeniu się mikrobiologii!'''

Podpisano: '''Zespół'''

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Mikrobiologia|
|
[[Mikrobiologia/Czym jest, a czym nie jest mikrobiologia?|Czym jest, a czym nie jest mikrobiologia?]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3iohc66152p0j5okra85fe6y0uug1tn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548441</id>
      <parentid>548378</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Bakałarze|Bakałarze]].</comment>
      <origin>323269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="hy8naly6pm5iqyi2i5py1zrgkabthvs" xml:space="preserve">&lt;table width=&quot;40%&quot; border=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;
&lt;p&gt;''...ten kto pewną rzecz wykłada przeważnie słabo ją zna, albowiem, jeśli ją studiuje gruntownie nie pozostaje mu zazwyczaj czasu na jej nauczenie.''&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;right&quot;&gt;&lt;small&gt;Arthur Schopenhauer&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

'''Drogi Czytelniku,'''&lt;br&gt;
podręcznik ten ma możliwość być nieustannie poszerzany, uaktualniany i poprawiany, więc jest '''nieustannie w fazie tworzenia'''. Możliwość stworzenia takiego kursu oferuje specyficzne oprogramowanie - oprogramowanie [[W:Wiki|Wiki]]. Pamiętaj, proszę, przeglądając kolejne strony tego Wikibooka, że także Ty możesz uczestniczyć w jego tworzeniu przez wychwytywanie mniejszych lub większych błędów: językowych, ortograficznych, merytorycznych i innych, a także przez uzupełnienia materiału. Jak żartował (nawiązując do Nowych Aten i, na pewno, nie chcąc nikogo obrazić) [[Wikipedysta:Reytan|Reytan]] na [[W:Strona główna|Wikipedii]] ''głupi nie zauważy, a mądry poprawi''.&lt;br&gt;
Podręcznik ten rozpoczęto pisać, jako pierwszy kompletny na Wikibooks, w lipcu 2004 roku z inicjatywy Rantesa i, wspomnianego już, Reytana. Od tego czasu '''wiele rozdziałów zostało już starannie opracowanych, ale jeszcze pozostaje wiele do zrobienia!'''&lt;br&gt;
Przyjęto napisać ten podręcznik w sposób dość ''luźny'', aby był zrozumiały dla szerokiego grona odbiorców. Znajdują się w nim nie tylko tematy, o których wspomina się dopiero na studiach, ale także zagadnienia, które powinien znać przeciętny gimnazjalista. Podręcznik ten kierowany jest więc do wszystkich osób uczących się, osób zainteresowanych mikrobiologią oraz osób, które zdobyły już wykształcenie w tym kierunku, a jedynie chcą sobie przypomnieć, poszerzyć, czy uaktualnić swoją wiedzę. Spis podstawowych tematów znaleźć można [[Mikrobiologia:Kurs uproszczony|tu]].&lt;br&gt;
W podręczniku przyjęto pewną kolejność następujących po sobie lekcji dla zachowania pewnej logiki, co w dalszej perspektywie powinno pozwolić &lt;u&gt;zrozumieć&lt;/u&gt; przedstawiony materiał i sprawić, że czasownik ''zakuwać'' kojarzyć się będzie jedynie z hasłem w [[Wikt:Strona główna|Wikisłowniku]]. Podstawowe pojęcia zostały '''pogrubione''', aby ułatwić ich zapamiętanie, a także powtórkę z tematu. Pewne zagadnienia, co do którym uznaliśmy, że trzeba je przypomnieć, jeszcze raz powtórzyć, czy oddzielić dwa podobne terminy zostały opisane w specjalnej ramce po prawej stronie tekstu. Na końcu znajduje się zazwyczaj link do podobnego hasła w encyklopedii. Zapis hiperłącza ''kursywą'' oznacza, że w chwili pisania tematu (modułu) hasło to jeszcze nie istniało.&lt;br&gt;
W pewnych miejscach podręcznika spotkać można informacje anegdotyczne - autorzy zdecydowali się je umieścić, uznawszy, że czasem lepiej odzwierciedla zagadnienie od naukowego żargonu.&lt;br&gt;
Miejscem do komentowania całej pracy jest [[Mikrobiologia/Dyskusja|Dyskusja]].

'''Powodzenia w uczeniu się mikrobiologii!'''

Podpisano: '''Zespół'''

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Mikrobiologia|
|
[[Mikrobiologia/Czym jest, a czym nie jest mikrobiologia?|Czym jest, a czym nie jest mikrobiologia?]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hy8naly6pm5iqyi2i5py1zrgkabthvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548484</id>
      <parentid>548441</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3258" sha1="3iohc66152p0j5okra85fe6y0uug1tn" xml:space="preserve">&lt;table width=&quot;40%&quot; border=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;
&lt;p&gt;''...ten kto pewną rzecz wykłada przeważnie słabo ją zna, albowiem, jeśli ją studiuje gruntownie nie pozostaje mu zazwyczaj czasu na jej nauczenie.''&lt;/p&gt;
&lt;p align=&quot;right&quot;&gt;&lt;small&gt;Arthur Schopenhauer&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;br clear=&quot;all&quot;&gt;

'''Drogi Czytelniku,'''&lt;br&gt;
podręcznik ten ma możliwość być nieustannie poszerzany, uaktualniany i poprawiany, więc jest '''nieustannie w fazie tworzenia'''. Możliwość stworzenia takiego kursu oferuje specyficzne oprogramowanie - oprogramowanie [[W:Wiki|Wiki]]. Pamiętaj, proszę, przeglądając kolejne strony tego Wikibooka, że także Ty możesz uczestniczyć w jego tworzeniu przez wychwytywanie mniejszych lub większych błędów: językowych, ortograficznych, merytorycznych i innych, a także przez uzupełnienia materiału. Jak żartował (nawiązując do Nowych Aten i, na pewno, nie chcąc nikogo obrazić) [[Wikipedysta:Reytan|Reytan]] w [[W:Strona główna|Wikipedii]] ''głupi nie zauważy, a mądry poprawi''.&lt;br&gt;
Podręcznik ten rozpoczęto pisać, jako pierwszy kompletny na Wikibooks, w lipcu 2004 roku z inicjatywy Rantesa i, wspomnianego już, Reytana. Od tego czasu '''wiele rozdziałów zostało już starannie opracowanych, ale jeszcze pozostaje wiele do zrobienia!'''&lt;br&gt;
Przyjęto napisać ten podręcznik w sposób dość ''luźny'', aby był zrozumiały dla szerokiego grona odbiorców. Znajdują się w nim nie tylko tematy, o których wspomina się dopiero na studiach, ale także zagadnienia, które powinien znać przeciętny gimnazjalista. Podręcznik ten kierowany jest więc do wszystkich osób uczących się, osób zainteresowanych mikrobiologią oraz osób, które zdobyły już wykształcenie w tym kierunku, a jedynie chcą sobie przypomnieć, poszerzyć, czy uaktualnić swoją wiedzę. Spis podstawowych tematów znaleźć można [[Mikrobiologia:Kurs uproszczony|tu]].&lt;br&gt;
W podręczniku przyjęto pewną kolejność następujących po sobie lekcji dla zachowania pewnej logiki, co w dalszej perspektywie powinno pozwolić &lt;u&gt;zrozumieć&lt;/u&gt; przedstawiony materiał i sprawić, że czasownik ''zakuwać'' kojarzyć się będzie jedynie z hasłem w [[Wikt:Strona główna|Wikisłowniku]]. Podstawowe pojęcia zostały '''pogrubione''', aby ułatwić ich zapamiętanie, a także powtórkę z tematu. Pewne zagadnienia, co do którym uznaliśmy, że trzeba je przypomnieć, jeszcze raz powtórzyć, czy oddzielić dwa podobne terminy zostały opisane w specjalnej ramce po prawej stronie tekstu. Na końcu znajduje się zazwyczaj link do podobnego hasła w encyklopedii. Zapis hiperłącza ''kursywą'' oznacza, że w chwili pisania tematu (modułu) hasło to jeszcze nie istniało.&lt;br&gt;
W pewnych miejscach podręcznika spotkać można informacje anegdotyczne - autorzy zdecydowali się je umieścić, uznawszy, że czasem lepiej odzwierciedla zagadnienie od naukowego żargonu.&lt;br&gt;
Miejscem do komentowania całej pracy jest [[Mikrobiologia/Dyskusja|Dyskusja]].

'''Powodzenia w uczeniu się mikrobiologii!'''

Podpisano: '''Zespół'''

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Mikrobiologia|
|
[[Mikrobiologia/Czym jest, a czym nie jest mikrobiologia?|Czym jest, a czym nie jest mikrobiologia?]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3iohc66152p0j5okra85fe6y0uug1tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Japoński/Odnośniki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288</id>
    <revision>
      <id>548375</id>
      <parentid>160853</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="450" sha1="ie3tisz0uaiur9c985zyak5lf4h6xxd" xml:space="preserve">== Odnośniki ==

=== Wiki ===

* [[w:Język_japoński|Język japoński w Wikipedii]]
* [[:en:Japanese|Angielska wersja wikibooka do nauki języka japońskiego]]
* [[wikt:Kategoria:Język japoński|Wikisłownik polsko-japoński]]
* [[wikt:ja:メインページ|Wikisłownik japońsko-japoński]]

=== Zewnętrzne ===
* [http://www.jansze.republika.pl/gj/spis.htm Gramatyka języka japońskiego]
* [http://brng.jp/50renshuu.pdf Wykonywanie pisma kana]</text>
      <sha1>ie3tisz0uaiur9c985zyak5lf4h6xxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548444</id>
      <parentid>548375</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Karol Dąbrowski|Karol Dąbrowski]].</comment>
      <origin>160853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="nvgnn86ytej8mj3cd6ia9vyboot5al5" xml:space="preserve">== Odnośniki ==

=== Wiki ===

* [[w:Język_japoński|Język japoński na Wikipedii]]
* [[:en:Japanese|Angielska wersja wikibooka do nauki języka japońskiego]]
* [[wikt:Kategoria:Język japoński|Wikisłownik polsko-japoński]]
* [[wikt:ja:メインページ|Wikisłownik japońsko-japoński]]

=== Zewnętrzne ===
* [http://www.jansze.republika.pl/gj/spis.htm Gramatyka języka japońskiego]
* [http://brng.jp/50renshuu.pdf Wykonywanie pisma kana]</text>
      <sha1>nvgnn86ytej8mj3cd6ia9vyboot5al5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548503</id>
      <parentid>548444</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Persino|Persino]] ([[User talk:Persino|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Wcalenieja|Wcalenieja]].</comment>
      <origin>548375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="450" sha1="ie3tisz0uaiur9c985zyak5lf4h6xxd" xml:space="preserve">== Odnośniki ==

=== Wiki ===

* [[w:Język_japoński|Język japoński w Wikipedii]]
* [[:en:Japanese|Angielska wersja wikibooka do nauki języka japońskiego]]
* [[wikt:Kategoria:Język japoński|Wikisłownik polsko-japoński]]
* [[wikt:ja:メインページ|Wikisłownik japońsko-japoński]]

=== Zewnętrzne ===
* [http://www.jansze.republika.pl/gj/spis.htm Gramatyka języka japońskiego]
* [http://brng.jp/50renshuu.pdf Wykonywanie pisma kana]</text>
      <sha1>ie3tisz0uaiur9c985zyak5lf4h6xxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>C/Czego potrzebujesz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2863</id>
    <revision>
      <id>548376</id>
      <parentid>514900</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:06:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7151" sha1="hc37xz3r5rn9h04jsvus0g22x53p1ce" xml:space="preserve">Wbrew powszechnej opinii nauczenie się któregoś z języków programowania (w tym języka C) nie jest takie trudne. Do nauki wystarczą Ci:

== Sprzęt ==
Język C jest bardzo przenośny, więc będzie działał właściwie na każdej platformie sprzętowej i w każdym nowoczesnym systemie operacyjnym. &lt;br&gt;
Potrzebny będzie komputer z dowolnym [[w:system operacyjny|systemem operacyjnym]], takim jak [[w:FreeBSD|FreeBSD]], [[w:Linux|Linux]], [[w:Windows|Windows]].

== Wymagane programy ==

=== [[w:kompilator|Kompilator]] języka C ===
* Kompilator języka C jest programem który tłumaczy kod źródłowy napisany przez nas do języka asembler, a następnie do postaci zrozumiałej dla komputera (maszyny cyfrowej), czyli do postaci ciągu zer i jedynek które sterują pracą poszczególnych elementów komputera. Kompilator języka C można dostać za darmo. 

Przykładem są: 
* '''[[Programowanie_w_systemie_UNIX/gcc|gcc]]''' pod systemy uniksowe, 
** '''[[Programowanie_w_systemie_UNIX/Kompilacja|gcc - kompilacja]]''' pod systemy uniksowe, 
* '''[[w:DJGPP|DJGPP]]''' pod systemy DOS, 
* '''[[w:MinGW|MinGW]]'''  
* '''lcc''' pod systemy typu Windows, 
* [https://github.com/skeeto/w64devkit w64devkit: Portable C and C++ Development Kit for x64 Windows by Portable C and C++ Development Kit for x64 Windows]
* wieloplatformowy [[w:Clang|Clang]] (część pakietu [[w:LLVM|LLVM]])
* Oracle Studio 

Jako kompilator C  może dobrze służyć kompilator języka [[w:C plus plus|C++]]  (różnice między tymi językami przy pisaniu prostych programów są nieistotne). Spokojnie możesz więc użyć na przykład Microsoft Visual C++® lub [[Borland C++ Compiler|kompilatorów firmy Borland]]. Jeśli lubisz eksperymentować, wypróbuj [[w:Tiny C Compiler|Tiny C Compiler]], bardzo szybki kompilator o ciekawych funkcjach. Możesz ponadto wypróbować interpreter języka C. Więcej informacji w [[w:Ch (język programowania)|Wikipedii]].
* [[w:linker|Linker]] - najczęściej dostarczany jest razem z kompilatorem. Jest to program uruchamiany po etapie kompilacji jednego lub kilku plików źródłowych (pliki z rozszerzeniem *.c, *.cpp lub innym), po procesie kompilacji. Linker łączy wszystkie skompilowane pliki źródłowe i inne funkcje bibliotek (np. printf, scanf) które były użyte (dołączone do naszego programu poprzez użycie dyrektywy ''#include'') w naszym programie, a nie były zdefiniowane w naszych plikach źródłowych. Wywoływany jest on na ogół automatycznie przez kompilator, przez co nie musimy się martwić jego obsługą.

=== Edytor tekstowy ===
: Systemy uniksowe oferują wiele edytorów przydatnych dla programisty, jak choćby [[w:Vim|vim]] i [[w:Emacs|Emacs]] w trybie tekstowym, [[w:Kate|Kate]] w KDE czy [[w:Gedit|gedit]] w GNOME. Zwykły notatnik Windowsa wystarcza do pisania prostych programów w C, choć dla wygody można spróbować poszukać w Internecie innych, wygodniejszych narzędzi, takich jak np. [[w:Notepad++|Notepad++]]. Odpowiednikiem Notepad++ w systemie uniksowym jest [[w:SciTE|SciTE]]. Narzędziami oferującymi więcej niż edytor tekstu są [[C/Zintegrowane_środowisko_programistyczne|IDE (zintegrowane środowiska programistyczne, opisane niżej)]].

== Dodatkowe narzędzia ==
* [[:w:Strace|strace]] &lt;ref&gt;[https://www.bezkompilatora.pl/co-skrywa-przed-toba-program-hello-world-poznaj-jego-tajemnice/ Co skrywa przed Tobą program „Hello World!”? Poznaj jego tajemnice.  Dodane przez Robert Bałdyga 29 kwietnia, 2018 w kategorii Linux]&lt;/ref&gt;=  narzędzie do analizy kodu badające interakcję programu z jądrem systemu operacyjnego. Śledzi wywołania systemowe oraz sygnały w procesie.


=== [[w:debuger|Debuger]] (opcjonalnie, wg potrzeb) ===
Debugger jest to program, który umożliwia prześledzenie (poznanie wartości poszczególnych zmiennych na kolejnych etapach wykonywania programu) linijka po linijce wykonywania naszej aplikacji. Używa się go w celu określenia czemu nasz program nie działa po naszej myśli lub aby zbadać okoliczności występowania błędów. Aby użyć debuggera kompilator musi dołączyć dodatkowe informacje do skompilowanego programu. Przykładowymi debuggerami są: ''gdb'' pod Linuksem, lub debugger wchodzący w skład MS Visual Studio.

=== Zintegrowane środowiska programistyczne ===
Zamiast osobnego kompilatora i edytora, możesz wybrać [[C/Zintegrowane_środowisko_programistyczne|zintegrowane środowisko programistyczne]] (integrated development environment, IDE). Zawiera ono wszystkie potrzebne narzędzia w jednym: debuger, analizer kodu, podświetlanie składni i - najważniejsze - kompilator oraz linker. Jeśli pisalibyśmy tylko w zwykłym edytorze tekstowym, to:
# Utrudnione jest wychwycenie błędów – wszystko wygląda jednostajnie. Pamiętajmy, że nawet drobna literówka składniowa może spowodować, że program po prostu się nie skompiluje. IDE zazwyczaj po nieudanej kompilacji pokazuje gdzie powstał błąd, który poprawiamy i ponownie kompilujemy
# Edytor tekstu nie zawiera kompilatora (tak samo notepad++ i inne wzbogacone o podświetlanie składni), więc żeby uruchomić program będziemy musieli zaopatrzyć się w jakieś IDE
# Pomimo dużej liczby opcji, IDE nadaje się zarówno dla początkujących jak i zaawansowanych programistów.

=== Analiza kodu ===
==== Dynamiczna analiza kodu ====
Wśród narzędzi które nie są niezbędne, ale zasługują na uwagę, można wymienić '''Valgrind'''a&lt;ref&gt;[http://valgrind.org/ Valgrind]&lt;/ref&gt; &amp;ndash; specjalnego rodzaju debugger. Valgrind kontroluje wykonanie programu i wykrywa nieprawidłowe operacje w pamięci oraz [[C/Wskaźniki#Obsługa pamięci|wycieki pamięci]]. Użycie Valgrinda jest proste - kompilujemy program, jak do debugowania, następnie podajemy jako argument Valgrindowi.&lt;ref&gt; [http://valgrind.org/docs/manual/quick-start.html#quick-start.prepare Manual jak używać Valgrinda ]&lt;/ref&gt; Istnieje wersja z gui dla Gnome : Alleyoop&lt;ref&gt;[http://alleyoop.sourceforge.net/ alleyoop - okienkowa wersja Valgrinda]&lt;/ref&gt;

==== Statyczna analiza kodu ====
Istnieją również specjalistyczne programy do analizy kodu, np.:&lt;ref&gt;[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_tools_for_static_code_analysis#C List of tools for static code analysis]&lt;/ref&gt;
* Lint (obecnie już nie używane)
* Splint - rozszerzona wersja Linta&lt;ref&gt;[http://www.splint.org/ splint - strona domowa]&lt;/ref&gt;
* Frama C&lt;ref&gt;[http://frama-c.com/ frama-c - is an extensible and collaborative platform dedicated to source-code analysis of C software. It is Open Source software. It works on Windows and Unix (Linux, Mac OS X,…)]&lt;/ref&gt;

===Formatowanie  kodu===
* [https://formatter.org/ formatter.org]
* [https://codebeautify.org/c-formatter-beautifier codebeautify]
===c-reduce===
* [https://embed.cs.utah.edu/creduce/ c-reduce ] to narzędzie redukujące ilość kodu c,c++ lub OpenCl w przypadku raportowania błędów kompilacji

{{Przypisy}}

&lt;noinclude&gt;{{Nawigacja|C|
  [[../O języku C/]]|
  [[../Używanie kompilatora/]]|
}}

[[en:C Programming/What you need before you can learn]]
&lt;/noinclude&gt;

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{Wolumin}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hc37xz3r5rn9h04jsvus0g22x53p1ce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548443</id>
      <parentid>548376</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>514900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7152" sha1="9dbmybx0ah2ixoxchv37v35l2ccnlle" xml:space="preserve">Wbrew powszechnej opinii nauczenie się któregoś z języków programowania (w tym języka C) nie jest takie trudne. Do nauki wystarczą Ci:

== Sprzęt ==
Język C jest bardzo przenośny, więc będzie działał właściwie na każdej platformie sprzętowej i w każdym nowoczesnym systemie operacyjnym. &lt;br&gt;
Potrzebny będzie komputer z dowolnym [[w:system operacyjny|systemem operacyjnym]], takim jak [[w:FreeBSD|FreeBSD]], [[w:Linux|Linux]], [[w:Windows|Windows]].

== Wymagane programy ==

=== [[w:kompilator|Kompilator]] języka C ===
* Kompilator języka C jest programem który tłumaczy kod źródłowy napisany przez nas do języka asembler, a następnie do postaci zrozumiałej dla komputera (maszyny cyfrowej), czyli do postaci ciągu zer i jedynek które sterują pracą poszczególnych elementów komputera. Kompilator języka C można dostać za darmo. 

Przykładem są: 
* '''[[Programowanie_w_systemie_UNIX/gcc|gcc]]''' pod systemy uniksowe, 
** '''[[Programowanie_w_systemie_UNIX/Kompilacja|gcc - kompilacja]]''' pod systemy uniksowe, 
* '''[[w:DJGPP|DJGPP]]''' pod systemy DOS, 
* '''[[w:MinGW|MinGW]]'''  
* '''lcc''' pod systemy typu Windows, 
* [https://github.com/skeeto/w64devkit w64devkit: Portable C and C++ Development Kit for x64 Windows by Portable C and C++ Development Kit for x64 Windows]
* wieloplatformowy [[w:Clang|Clang]] (część pakietu [[w:LLVM|LLVM]])
* Oracle Studio 

Jako kompilator C  może dobrze służyć kompilator języka [[w:C plus plus|C++]]  (różnice między tymi językami przy pisaniu prostych programów są nieistotne). Spokojnie możesz więc użyć na przykład Microsoft Visual C++® lub [[Borland C++ Compiler|kompilatorów firmy Borland]]. Jeśli lubisz eksperymentować, wypróbuj [[w:Tiny C Compiler|Tiny C Compiler]], bardzo szybki kompilator o ciekawych funkcjach. Możesz ponadto wypróbować interpreter języka C. Więcej informacji na [[w:Ch (język programowania)|Wikipedii]].
* [[w:linker|Linker]] - najczęściej dostarczany jest razem z kompilatorem. Jest to program uruchamiany po etapie kompilacji jednego lub kilku plików źródłowych (pliki z rozszerzeniem *.c, *.cpp lub innym), po procesie kompilacji. Linker łączy wszystkie skompilowane pliki źródłowe i inne funkcje bibliotek (np. printf, scanf) które były użyte (dołączone do naszego programu poprzez użycie dyrektywy ''#include'') w naszym programie, a nie były zdefiniowane w naszych plikach źródłowych. Wywoływany jest on na ogół automatycznie przez kompilator, przez co nie musimy się martwić jego obsługą.

=== Edytor tekstowy ===
: Systemy uniksowe oferują wiele edytorów przydatnych dla programisty, jak choćby [[w:Vim|vim]] i [[w:Emacs|Emacs]] w trybie tekstowym, [[w:Kate|Kate]] w KDE czy [[w:Gedit|gedit]] w GNOME. Zwykły notatnik Windowsa wystarcza do pisania prostych programów w C, choć dla wygody można spróbować poszukać w Internecie innych, wygodniejszych narzędzi, takich jak np. [[w:Notepad++|Notepad++]]. Odpowiednikiem Notepad++ w systemie uniksowym jest [[w:SciTE|SciTE]]. Narzędziami oferującymi więcej niż edytor tekstu są [[C/Zintegrowane_środowisko_programistyczne|IDE (zintegrowane środowiska programistyczne, opisane niżej)]].

== Dodatkowe narzędzia ==
* [[:w:Strace|strace]] &lt;ref&gt;[https://www.bezkompilatora.pl/co-skrywa-przed-toba-program-hello-world-poznaj-jego-tajemnice/ Co skrywa przed Tobą program „Hello World!”? Poznaj jego tajemnice.  Dodane przez Robert Bałdyga 29 kwietnia, 2018 w kategorii Linux]&lt;/ref&gt;=  narzędzie do analizy kodu badające interakcję programu z jądrem systemu operacyjnego. Śledzi wywołania systemowe oraz sygnały w procesie.


=== [[w:debuger|Debuger]] (opcjonalnie, wg potrzeb) ===
Debugger jest to program, który umożliwia prześledzenie (poznanie wartości poszczególnych zmiennych na kolejnych etapach wykonywania programu) linijka po linijce wykonywania naszej aplikacji. Używa się go w celu określenia czemu nasz program nie działa po naszej myśli lub aby zbadać okoliczności występowania błędów. Aby użyć debuggera kompilator musi dołączyć dodatkowe informacje do skompilowanego programu. Przykładowymi debuggerami są: ''gdb'' pod Linuksem, lub debugger wchodzący w skład MS Visual Studio.

=== Zintegrowane środowiska programistyczne ===
Zamiast osobnego kompilatora i edytora, możesz wybrać [[C/Zintegrowane_środowisko_programistyczne|zintegrowane środowisko programistyczne]] (integrated development environment, IDE). Zawiera ono wszystkie potrzebne narzędzia w jednym: debuger, analizer kodu, podświetlanie składni i - najważniejsze - kompilator oraz linker. Jeśli pisalibyśmy tylko w zwykłym edytorze tekstowym, to:
# Utrudnione jest wychwycenie błędów – wszystko wygląda jednostajnie. Pamiętajmy, że nawet drobna literówka składniowa może spowodować, że program po prostu się nie skompiluje. IDE zazwyczaj po nieudanej kompilacji pokazuje gdzie powstał błąd, który poprawiamy i ponownie kompilujemy
# Edytor tekstu nie zawiera kompilatora (tak samo notepad++ i inne wzbogacone o podświetlanie składni), więc żeby uruchomić program będziemy musieli zaopatrzyć się w jakieś IDE
# Pomimo dużej liczby opcji, IDE nadaje się zarówno dla początkujących jak i zaawansowanych programistów.

=== Analiza kodu ===
==== Dynamiczna analiza kodu ====
Wśród narzędzi które nie są niezbędne, ale zasługują na uwagę, można wymienić '''Valgrind'''a&lt;ref&gt;[http://valgrind.org/ Valgrind]&lt;/ref&gt; &amp;ndash; specjalnego rodzaju debugger. Valgrind kontroluje wykonanie programu i wykrywa nieprawidłowe operacje w pamięci oraz [[C/Wskaźniki#Obsługa pamięci|wycieki pamięci]]. Użycie Valgrinda jest proste - kompilujemy program, jak do debugowania, następnie podajemy jako argument Valgrindowi.&lt;ref&gt; [http://valgrind.org/docs/manual/quick-start.html#quick-start.prepare Manual jak używać Valgrinda ]&lt;/ref&gt; Istnieje wersja z gui dla Gnome : Alleyoop&lt;ref&gt;[http://alleyoop.sourceforge.net/ alleyoop - okienkowa wersja Valgrinda]&lt;/ref&gt;

==== Statyczna analiza kodu ====
Istnieją również specjalistyczne programy do analizy kodu, np.:&lt;ref&gt;[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_tools_for_static_code_analysis#C List of tools for static code analysis]&lt;/ref&gt;
* Lint (obecnie już nie używane)
* Splint - rozszerzona wersja Linta&lt;ref&gt;[http://www.splint.org/ splint - strona domowa]&lt;/ref&gt;
* Frama C&lt;ref&gt;[http://frama-c.com/ frama-c - is an extensible and collaborative platform dedicated to source-code analysis of C software. It is Open Source software. It works on Windows and Unix (Linux, Mac OS X,…)]&lt;/ref&gt;

===Formatowanie  kodu===
* [https://formatter.org/ formatter.org]
* [https://codebeautify.org/c-formatter-beautifier codebeautify]
===c-reduce===
* [https://embed.cs.utah.edu/creduce/ c-reduce ] to narzędzie redukujące ilość kodu c,c++ lub OpenCl w przypadku raportowania błędów kompilacji

{{Przypisy}}

&lt;noinclude&gt;{{Nawigacja|C|
  [[../O języku C/]]|
  [[../Używanie kompilatora/]]|
}}

[[en:C Programming/What you need before you can learn]]
&lt;/noinclude&gt;

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{Wolumin}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9dbmybx0ah2ixoxchv37v35l2ccnlle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548486</id>
      <parentid>548443</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7151" sha1="hc37xz3r5rn9h04jsvus0g22x53p1ce" xml:space="preserve">Wbrew powszechnej opinii nauczenie się któregoś z języków programowania (w tym języka C) nie jest takie trudne. Do nauki wystarczą Ci:

== Sprzęt ==
Język C jest bardzo przenośny, więc będzie działał właściwie na każdej platformie sprzętowej i w każdym nowoczesnym systemie operacyjnym. &lt;br&gt;
Potrzebny będzie komputer z dowolnym [[w:system operacyjny|systemem operacyjnym]], takim jak [[w:FreeBSD|FreeBSD]], [[w:Linux|Linux]], [[w:Windows|Windows]].

== Wymagane programy ==

=== [[w:kompilator|Kompilator]] języka C ===
* Kompilator języka C jest programem który tłumaczy kod źródłowy napisany przez nas do języka asembler, a następnie do postaci zrozumiałej dla komputera (maszyny cyfrowej), czyli do postaci ciągu zer i jedynek które sterują pracą poszczególnych elementów komputera. Kompilator języka C można dostać za darmo. 

Przykładem są: 
* '''[[Programowanie_w_systemie_UNIX/gcc|gcc]]''' pod systemy uniksowe, 
** '''[[Programowanie_w_systemie_UNIX/Kompilacja|gcc - kompilacja]]''' pod systemy uniksowe, 
* '''[[w:DJGPP|DJGPP]]''' pod systemy DOS, 
* '''[[w:MinGW|MinGW]]'''  
* '''lcc''' pod systemy typu Windows, 
* [https://github.com/skeeto/w64devkit w64devkit: Portable C and C++ Development Kit for x64 Windows by Portable C and C++ Development Kit for x64 Windows]
* wieloplatformowy [[w:Clang|Clang]] (część pakietu [[w:LLVM|LLVM]])
* Oracle Studio 

Jako kompilator C  może dobrze służyć kompilator języka [[w:C plus plus|C++]]  (różnice między tymi językami przy pisaniu prostych programów są nieistotne). Spokojnie możesz więc użyć na przykład Microsoft Visual C++® lub [[Borland C++ Compiler|kompilatorów firmy Borland]]. Jeśli lubisz eksperymentować, wypróbuj [[w:Tiny C Compiler|Tiny C Compiler]], bardzo szybki kompilator o ciekawych funkcjach. Możesz ponadto wypróbować interpreter języka C. Więcej informacji w [[w:Ch (język programowania)|Wikipedii]].
* [[w:linker|Linker]] - najczęściej dostarczany jest razem z kompilatorem. Jest to program uruchamiany po etapie kompilacji jednego lub kilku plików źródłowych (pliki z rozszerzeniem *.c, *.cpp lub innym), po procesie kompilacji. Linker łączy wszystkie skompilowane pliki źródłowe i inne funkcje bibliotek (np. printf, scanf) które były użyte (dołączone do naszego programu poprzez użycie dyrektywy ''#include'') w naszym programie, a nie były zdefiniowane w naszych plikach źródłowych. Wywoływany jest on na ogół automatycznie przez kompilator, przez co nie musimy się martwić jego obsługą.

=== Edytor tekstowy ===
: Systemy uniksowe oferują wiele edytorów przydatnych dla programisty, jak choćby [[w:Vim|vim]] i [[w:Emacs|Emacs]] w trybie tekstowym, [[w:Kate|Kate]] w KDE czy [[w:Gedit|gedit]] w GNOME. Zwykły notatnik Windowsa wystarcza do pisania prostych programów w C, choć dla wygody można spróbować poszukać w Internecie innych, wygodniejszych narzędzi, takich jak np. [[w:Notepad++|Notepad++]]. Odpowiednikiem Notepad++ w systemie uniksowym jest [[w:SciTE|SciTE]]. Narzędziami oferującymi więcej niż edytor tekstu są [[C/Zintegrowane_środowisko_programistyczne|IDE (zintegrowane środowiska programistyczne, opisane niżej)]].

== Dodatkowe narzędzia ==
* [[:w:Strace|strace]] &lt;ref&gt;[https://www.bezkompilatora.pl/co-skrywa-przed-toba-program-hello-world-poznaj-jego-tajemnice/ Co skrywa przed Tobą program „Hello World!”? Poznaj jego tajemnice.  Dodane przez Robert Bałdyga 29 kwietnia, 2018 w kategorii Linux]&lt;/ref&gt;=  narzędzie do analizy kodu badające interakcję programu z jądrem systemu operacyjnego. Śledzi wywołania systemowe oraz sygnały w procesie.


=== [[w:debuger|Debuger]] (opcjonalnie, wg potrzeb) ===
Debugger jest to program, który umożliwia prześledzenie (poznanie wartości poszczególnych zmiennych na kolejnych etapach wykonywania programu) linijka po linijce wykonywania naszej aplikacji. Używa się go w celu określenia czemu nasz program nie działa po naszej myśli lub aby zbadać okoliczności występowania błędów. Aby użyć debuggera kompilator musi dołączyć dodatkowe informacje do skompilowanego programu. Przykładowymi debuggerami są: ''gdb'' pod Linuksem, lub debugger wchodzący w skład MS Visual Studio.

=== Zintegrowane środowiska programistyczne ===
Zamiast osobnego kompilatora i edytora, możesz wybrać [[C/Zintegrowane_środowisko_programistyczne|zintegrowane środowisko programistyczne]] (integrated development environment, IDE). Zawiera ono wszystkie potrzebne narzędzia w jednym: debuger, analizer kodu, podświetlanie składni i - najważniejsze - kompilator oraz linker. Jeśli pisalibyśmy tylko w zwykłym edytorze tekstowym, to:
# Utrudnione jest wychwycenie błędów – wszystko wygląda jednostajnie. Pamiętajmy, że nawet drobna literówka składniowa może spowodować, że program po prostu się nie skompiluje. IDE zazwyczaj po nieudanej kompilacji pokazuje gdzie powstał błąd, który poprawiamy i ponownie kompilujemy
# Edytor tekstu nie zawiera kompilatora (tak samo notepad++ i inne wzbogacone o podświetlanie składni), więc żeby uruchomić program będziemy musieli zaopatrzyć się w jakieś IDE
# Pomimo dużej liczby opcji, IDE nadaje się zarówno dla początkujących jak i zaawansowanych programistów.

=== Analiza kodu ===
==== Dynamiczna analiza kodu ====
Wśród narzędzi które nie są niezbędne, ale zasługują na uwagę, można wymienić '''Valgrind'''a&lt;ref&gt;[http://valgrind.org/ Valgrind]&lt;/ref&gt; &amp;ndash; specjalnego rodzaju debugger. Valgrind kontroluje wykonanie programu i wykrywa nieprawidłowe operacje w pamięci oraz [[C/Wskaźniki#Obsługa pamięci|wycieki pamięci]]. Użycie Valgrinda jest proste - kompilujemy program, jak do debugowania, następnie podajemy jako argument Valgrindowi.&lt;ref&gt; [http://valgrind.org/docs/manual/quick-start.html#quick-start.prepare Manual jak używać Valgrinda ]&lt;/ref&gt; Istnieje wersja z gui dla Gnome : Alleyoop&lt;ref&gt;[http://alleyoop.sourceforge.net/ alleyoop - okienkowa wersja Valgrinda]&lt;/ref&gt;

==== Statyczna analiza kodu ====
Istnieją również specjalistyczne programy do analizy kodu, np.:&lt;ref&gt;[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_tools_for_static_code_analysis#C List of tools for static code analysis]&lt;/ref&gt;
* Lint (obecnie już nie używane)
* Splint - rozszerzona wersja Linta&lt;ref&gt;[http://www.splint.org/ splint - strona domowa]&lt;/ref&gt;
* Frama C&lt;ref&gt;[http://frama-c.com/ frama-c - is an extensible and collaborative platform dedicated to source-code analysis of C software. It is Open Source software. It works on Windows and Unix (Linux, Mac OS X,…)]&lt;/ref&gt;

===Formatowanie  kodu===
* [https://formatter.org/ formatter.org]
* [https://codebeautify.org/c-formatter-beautifier codebeautify]
===c-reduce===
* [https://embed.cs.utah.edu/creduce/ c-reduce ] to narzędzie redukujące ilość kodu c,c++ lub OpenCl w przypadku raportowania błędów kompilacji

{{Przypisy}}

&lt;noinclude&gt;{{Nawigacja|C|
  [[../O języku C/]]|
  [[../Używanie kompilatora/]]|
}}

[[en:C Programming/What you need before you can learn]]
&lt;/noinclude&gt;

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{Wolumin}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hc37xz3r5rn9h04jsvus0g22x53p1ce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Matematyka dla liceum/Koordynacja/Informacje dla autorów</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3492</id>
    <revision>
      <id>548388</id>
      <parentid>465766</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6635" sha1="i4t2ui4s92uty9t0gtvjpy8d0g4zqbx" xml:space="preserve">&lt;small&gt;&lt; [[Matematyka dla liceum/Koordynacja|Koordynacja]]&lt;/small&gt;

Niniejsza strona zbiera zalecenia dla autorów i standardy, w jakich pisany będzie podręcznik. Wszelkie uwagi i propozycje powinny być dyskutowane na stronie dyskusji.

{{Infobox|Jeśli chciałbyś pomóc w tworzeniu podręcznika, a nie miałeś jeszcze nigdy doświadczenia z mechanizmem wiki, zajrzyj do [[Pomoc:Spis treści|Pomocy]].
}}
== Ogólne założenia ==
Tytuł podręcznika ''„Matematyka dla liceum”'' wskazuje, że materiał ma być na odpowiednim poziomie, nie ma być to poziom ani za wysoki, ani za niski. Tak więc, nie będziemy uczyć dodawać dwie liczby naturalne czy dokładne omówienie czym jest całka. Ponadto podręcznik ten ma przegotowywać ucznia na przyszłe studia, w tym celu będzie stosował znane, międzynarodowe oznaczenia (opisane dalej). Ponadto wyszczególniamy w drobny sposób materiał rozszerzony.

Na stronie [http://www.cke.edu.pl www.cke.edu.pl] można znaleźć informator maturalny, który informuje, czego się wymaga od ucznia liceum, o aktualnej podstawie programową z matematyki dla liceum można przeczytać także w serwisie [http://eduseek.interklasa.pl/artykuly/artykul/ida/3202/ Interklasa].

Pewne materiały dodatkowe, ponad licealne są dozwolone, ale w formie dodatków, ciekawostek. Do tego celu należy użyć szablonu [[#Szablony|Czy wiesz, że...]]. Oczywiście ciekawostki te muszą się mieścić w pewnych granicach.

Co prawda '''[[w:|Wikipedia]]''' posiada wiele haseł związanych z matematyką, ale '''nie kopiujemy''' ich. Ponadto do Wikipedii, jak i do innych strony, dodajemy odsyłacze w odpowiednich sekcjach (&quot;Linki zewnętrzne&quot;) i ''nie linkujemy'' przy jakiś szczególnych wyrazach.

== Oznaczenia ==
Jak wspomniano wyżej używamy międzynarodowych konwencji. Poniżej znajduje się odpowiednia lista.

=== Zbiory ===
Przyjmujemy międzynarodowe oznaczenia zbioru liczb naturalnych, całkowitych itp. - tak, jak jest to pokazane w [[../../Liczby i ich zbiory/Zbiór liczb rzeczywistych i jego podzbiory/]]. Na przykład, aby uzyskać symbol liczb całkowitych piszemy: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt; \mathbb{Z} &lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; otrzymując &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;:
* &lt;math&gt; \mathbb{N} &lt;/math&gt; &amp;ndash; zbiór liczb naturalnych (włącznie z zerem)
* &lt;math&gt; \mathbb{Z} &lt;/math&gt; &amp;ndash; liczby całkowite
* &lt;math&gt; \mathbb{Q} &lt;/math&gt; &amp;ndash; liczby wymierne
* &lt;math&gt; \mathbb{R} &lt;/math&gt; &amp;ndash; liczby rzeczywiste
* ponieważ zbiór liczb niewymiernych nie posiada ogólnie przyjętego oznaczenia, będziemy go po prostu przedstawiać jako różnicę zbioru liczb rzeczywistych i wymiernych: &lt;math&gt; \mathbb{R} \backslash \mathbb{Q} &lt;/math&gt;.

=== Kwantyfikatory ===
Używamy międzynarodowych oznaczeń kwantyfikatorów
* &lt;math&gt;\forall_{x\in X}&lt;/math&gt; &amp;ndash; kwantyfikator ogólny (dla każdego x)
* &lt;math&gt;\exist_{x\in X}&lt;/math&gt; &amp;ndash; kwantyfikator szczegółowy (istnieje x)

=== Funkcje trygonometryczne ===
Funkcje trygonometryczne: sinus, cosinus, tangens, cotangens, secans i cosecans oznaczamy symbolami: sin, cos, tg, ctg, sec, csc.

== Edycja wzorów matematycznych ==
'''Nie nadsyłamy grafik z równaniami i wzorami.''' Wszystkie wzory powinny być wpisywane z użyciem składni TeX-a. Warto przeczytać [[w:Wikipedia:Edycja wzorów|pomoc w Wikipedii]]. Opis oraz wiele przykładów wykorzystania składni TeXa znajdziesz [http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Formula tutaj]. Proste wzory, symbole matematyczne można zapisać za pomocą HTML używając szablonu {{[[Szablon:math|math]]}}. Przykłady:
 &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt; (a \or b) \iff (p \and q) &lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;

Zobaczymy:
: &lt;math&gt; (a \or b) \iff (p \and q) &lt;/math&gt;

 &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;\frac{1}{2} + \frac{1}{2} = 1&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;
: &lt;math&gt;\frac{1}{2} + \frac{1}{2} = 1&lt;/math&gt;

 &lt;nowiki&gt;{{math|p &amp;or; q}}&lt;/nowiki&gt;
: {{math|p &amp;or; q}}

 &lt;nowiki&gt;{{math|1=r = p + q}}&lt;/nowiki&gt;
: {{math|1=r = p + q}}, musieliśmy użyć ''1='', aby wiki nie potraktowało, że argumentem jest 1.

 &lt;nowiki&gt;{{math|p}}&lt;/nowiki&gt;
: {{math|p}}

== Wykresy i diagramy ==
Wiele wykresów można znaleźć przeszukując Wikimedia Commons, na przykład [[commons:Category:Functions]]. Jeśli na Commons nie ma odpowiednich grafik, można też np. poszukać ich w Wikipedii.

Nie ma specjalnych przeszkód jeśli chodzi o przesyłanie wykresów na Wikibooks. Można je wygenerować z użyciem dowolnego programu, czy będzie to [[w:Gnuplot|Gnuplot]], [[w:Microsoft Excel|Microsoft Excel]] czy [[w:MATLAB|MATLAB]]. Grafiki nie powinny jednak pokazywać części interfejsu komercyjnych zamkniętych programów (takich zrzutów ekranu nie można swobodnie wykorzystywać). Nie można przesyłać skanów z książek. Należy pamiętać o odpowiednim [[Wikibooks:Ilustracja Wikibooks|opisaniu grafiki]].

== Szablony ==

=== Lista zadań ===

Do każdego rozdziału, jeśli czegoś brakuje lub coś trzeba dopowiedzieć, najlepiej wykorzystać szablon [[Szablon:TODO|TODO]], zamiast tylko skończyć na kompletności. Szablon [[Szablon:TODO|TODO]] możemy wykorzystać np. w ten sposób:
 &lt;nowiki&gt; {{TODO|
 * Wykres i własności funkcji liniowej
 * Nierówność liniową z dwiema niewiadomymi
 * Funkcja kwadratowa
 }} &lt;/nowiki&gt;
A otrzymamy:
{{TODO|
* Wykres i własności funkcji liniowej
* Nierówność liniową z dwiema niewiadomymi
* Funkcja kwadratowa
}}

=== Tworzenie definicji ===
Do pisania definicji wykorzystujemy specjalny szablon Mat:Def. Przykład użycia:
 &lt;nowiki&gt; {{Mat:Def|
 '''Liczbę dodatnią''' nazywamy taką liczbę, która jest  większa od 0.
 }} &lt;/nowiki&gt;
A otrzymamy:
{{Mat:Def|
'''Liczbę dodatnią''' nazywamy taką liczbę, która jest  większa od 0.
}}

=== Twierdzenie ===
Do pisania twierdzeń wykorzystujemy szablon Mat:Tw. Działa podobnie jak szablon Mat:Def:

 &lt;nowiki&gt; {{Mat:Tw|
 Jeśli liczba jest '''większa od 0''', to jest '''liczbą dodatnią'''.
 }} &lt;/nowiki&gt;
A otrzymamy:
{{Mat:Tw|
Jeśli liczba jest '''większa od 0''', to jest '''liczbą dodatnią'''.
}}

=== Ciekawostki ===
Do pisania ciekawostek wykorzystujemy szablon Mat:Ciek. Przykład
 &lt;nowiki&gt; {{Mat:Ciek|
 Jeśli liczba jest '''większa od 0''', to nie jest '''liczbą ujemną'''.
 }} &lt;/nowiki&gt;
Otrzymamy:
{{Mat:Ciek|
Jeśli liczba jest '''większa od 0''', to nie jest '''liczbą ujemną'''.
}}

=== Poziom rozszerzony ===
Do oznaczenia, że dana część dotyczy materiału rozszerzonego wykorzystujemy szablon MDL:Rozszerzony (MDL - skrót od matematyka dla liceum) np.
 {{s|MDL:Rozszerzony}}

{{MDL:Rozszerzony}}

=== Dodatkowe informacje ===

Przykłady zastosowania oraz dodatkowe informacje możesz zaczerpnąć na stronie:
http://matma-help.pl</text>
      <sha1>i4t2ui4s92uty9t0gtvjpy8d0g4zqbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548431</id>
      <parentid>548388</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>465766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6637" sha1="3y3pk4p5ilqdfzq9h9lux5ifmlao880" xml:space="preserve">&lt;small&gt;&lt; [[Matematyka dla liceum/Koordynacja|Koordynacja]]&lt;/small&gt;

Niniejsza strona zbiera zalecenia dla autorów i standardy, w jakich pisany będzie podręcznik. Wszelkie uwagi i propozycje powinny być dyskutowane na stronie dyskusji.

{{Infobox|Jeśli chciałbyś pomóc w tworzeniu podręcznika, a nie miałeś jeszcze nigdy doświadczenia z mechanizmem wiki, zajrzyj do [[Pomoc:Spis treści|Pomocy]].
}}
== Ogólne założenia ==
Tytuł podręcznika ''„Matematyka dla liceum”'' wskazuje, że materiał ma być na odpowiednim poziomie, nie ma być to poziom ani za wysoki, ani za niski. Tak więc, nie będziemy uczyć dodawać dwie liczby naturalne czy dokładne omówienie czym jest całka. Ponadto podręcznik ten ma przegotowywać ucznia na przyszłe studia, w tym celu będzie stosował znane, międzynarodowe oznaczenia (opisane dalej). Ponadto wyszczególniamy w drobny sposób materiał rozszerzony.

Na stronie [http://www.cke.edu.pl www.cke.edu.pl] można znaleźć informator maturalny, który informuje, czego się wymaga od ucznia liceum, o aktualnej podstawie programową z matematyki dla liceum można przeczytać także w serwisie [http://eduseek.interklasa.pl/artykuly/artykul/ida/3202/ Interklasa].

Pewne materiały dodatkowe, ponad licealne są dozwolone, ale w formie dodatków, ciekawostek. Do tego celu należy użyć szablonu [[#Szablony|Czy wiesz, że...]]. Oczywiście ciekawostki te muszą się mieścić w pewnych granicach.

Co prawda '''[[w:|Wikipedia]]''' posiada wiele haseł związanych z matematyką, ale '''nie kopiujemy''' ich. Ponadto do Wikipedii, jak i do innych strony, dodajemy odsyłacze w odpowiednich sekcjach (&quot;Linki zewnętrzne&quot;) i ''nie linkujemy'' przy jakiś szczególnych wyrazach.

== Oznaczenia ==
Jak wspomniano wyżej używamy międzynarodowych konwencji. Poniżej znajduje się odpowiednia lista.

=== Zbiory ===
Przyjmujemy międzynarodowe oznaczenia zbioru liczb naturalnych, całkowitych itp. - tak, jak jest to pokazane w [[../../Liczby i ich zbiory/Zbiór liczb rzeczywistych i jego podzbiory/]]. Na przykład, aby uzyskać symbol liczb całkowitych piszemy: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt; \mathbb{Z} &lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; otrzymując &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;:
* &lt;math&gt; \mathbb{N} &lt;/math&gt; &amp;ndash; zbiór liczb naturalnych (włącznie z zerem)
* &lt;math&gt; \mathbb{Z} &lt;/math&gt; &amp;ndash; liczby całkowite
* &lt;math&gt; \mathbb{Q} &lt;/math&gt; &amp;ndash; liczby wymierne
* &lt;math&gt; \mathbb{R} &lt;/math&gt; &amp;ndash; liczby rzeczywiste
* ponieważ zbiór liczb niewymiernych nie posiada ogólnie przyjętego oznaczenia, będziemy go po prostu przedstawiać jako różnicę zbioru liczb rzeczywistych i wymiernych: &lt;math&gt; \mathbb{R} \backslash \mathbb{Q} &lt;/math&gt;.

=== Kwantyfikatory ===
Używamy międzynarodowych oznaczeń kwantyfikatorów
* &lt;math&gt;\forall_{x\in X}&lt;/math&gt; &amp;ndash; kwantyfikator ogólny (dla każdego x)
* &lt;math&gt;\exist_{x\in X}&lt;/math&gt; &amp;ndash; kwantyfikator szczegółowy (istnieje x)

=== Funkcje trygonometryczne ===
Funkcje trygonometryczne: sinus, cosinus, tangens, cotangens, secans i cosecans oznaczamy symbolami: sin, cos, tg, ctg, sec, csc.

== Edycja wzorów matematycznych ==
'''Nie nadsyłamy grafik z równaniami i wzorami.''' Wszystkie wzory powinny być wpisywane z użyciem składni TeX-a. Warto przeczytać [[w:Wikipedia:Edycja wzorów|pomoc na Wikipedii]]. Opis oraz wiele przykładów wykorzystania składni TeXa znajdziesz [http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Formula tutaj]. Proste wzory, symbole matematyczne można zapisać za pomocą HTML używając szablonu {{[[Szablon:math|math]]}}. Przykłady:
 &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt; (a \or b) \iff (p \and q) &lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;

Zobaczymy:
: &lt;math&gt; (a \or b) \iff (p \and q) &lt;/math&gt;

 &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;\frac{1}{2} + \frac{1}{2} = 1&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;
: &lt;math&gt;\frac{1}{2} + \frac{1}{2} = 1&lt;/math&gt;

 &lt;nowiki&gt;{{math|p &amp;or; q}}&lt;/nowiki&gt;
: {{math|p &amp;or; q}}

 &lt;nowiki&gt;{{math|1=r = p + q}}&lt;/nowiki&gt;
: {{math|1=r = p + q}}, musieliśmy użyć ''1='', aby wiki nie potraktowało, że argumentem jest 1.

 &lt;nowiki&gt;{{math|p}}&lt;/nowiki&gt;
: {{math|p}}

== Wykresy i diagramy ==
Wiele wykresów można znaleźć przeszukując Wikimedia Commons, na przykład [[commons:Category:Functions]]. Jeśli na Commons nie ma odpowiednich grafik, można też np. poszukać ich na Wikipedii.

Nie ma specjalnych przeszkód jeśli chodzi o przesyłanie wykresów na Wikibooks. Można je wygenerować z użyciem dowolnego programu, czy będzie to [[w:Gnuplot|Gnuplot]], [[w:Microsoft Excel|Microsoft Excel]] czy [[w:MATLAB|MATLAB]]. Grafiki nie powinny jednak pokazywać części interfejsu komercyjnych zamkniętych programów (takich zrzutów ekranu nie można swobodnie wykorzystywać). Nie można przesyłać skanów z książek. Należy pamiętać o odpowiednim [[Wikibooks:Ilustracja Wikibooks|opisaniu grafiki]].

== Szablony ==

=== Lista zadań ===

Do każdego rozdziału, jeśli czegoś brakuje lub coś trzeba dopowiedzieć, najlepiej wykorzystać szablon [[Szablon:TODO|TODO]], zamiast tylko skończyć na kompletności. Szablon [[Szablon:TODO|TODO]] możemy wykorzystać np. w ten sposób:
 &lt;nowiki&gt; {{TODO|
 * Wykres i własności funkcji liniowej
 * Nierówność liniową z dwiema niewiadomymi
 * Funkcja kwadratowa
 }} &lt;/nowiki&gt;
A otrzymamy:
{{TODO|
* Wykres i własności funkcji liniowej
* Nierówność liniową z dwiema niewiadomymi
* Funkcja kwadratowa
}}

=== Tworzenie definicji ===
Do pisania definicji wykorzystujemy specjalny szablon Mat:Def. Przykład użycia:
 &lt;nowiki&gt; {{Mat:Def|
 '''Liczbę dodatnią''' nazywamy taką liczbę, która jest  większa od 0.
 }} &lt;/nowiki&gt;
A otrzymamy:
{{Mat:Def|
'''Liczbę dodatnią''' nazywamy taką liczbę, która jest  większa od 0.
}}

=== Twierdzenie ===
Do pisania twierdzeń wykorzystujemy szablon Mat:Tw. Działa podobnie jak szablon Mat:Def:

 &lt;nowiki&gt; {{Mat:Tw|
 Jeśli liczba jest '''większa od 0''', to jest '''liczbą dodatnią'''.
 }} &lt;/nowiki&gt;
A otrzymamy:
{{Mat:Tw|
Jeśli liczba jest '''większa od 0''', to jest '''liczbą dodatnią'''.
}}

=== Ciekawostki ===
Do pisania ciekawostek wykorzystujemy szablon Mat:Ciek. Przykład
 &lt;nowiki&gt; {{Mat:Ciek|
 Jeśli liczba jest '''większa od 0''', to nie jest '''liczbą ujemną'''.
 }} &lt;/nowiki&gt;
Otrzymamy:
{{Mat:Ciek|
Jeśli liczba jest '''większa od 0''', to nie jest '''liczbą ujemną'''.
}}

=== Poziom rozszerzony ===
Do oznaczenia, że dana część dotyczy materiału rozszerzonego wykorzystujemy szablon MDL:Rozszerzony (MDL - skrót od matematyka dla liceum) np.
 {{s|MDL:Rozszerzony}}

{{MDL:Rozszerzony}}

=== Dodatkowe informacje ===

Przykłady zastosowania oraz dodatkowe informacje możesz zaczerpnąć na stronie:
http://matma-help.pl</text>
      <sha1>3y3pk4p5ilqdfzq9h9lux5ifmlao880</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548473</id>
      <parentid>548431</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6635" sha1="i4t2ui4s92uty9t0gtvjpy8d0g4zqbx" xml:space="preserve">&lt;small&gt;&lt; [[Matematyka dla liceum/Koordynacja|Koordynacja]]&lt;/small&gt;

Niniejsza strona zbiera zalecenia dla autorów i standardy, w jakich pisany będzie podręcznik. Wszelkie uwagi i propozycje powinny być dyskutowane na stronie dyskusji.

{{Infobox|Jeśli chciałbyś pomóc w tworzeniu podręcznika, a nie miałeś jeszcze nigdy doświadczenia z mechanizmem wiki, zajrzyj do [[Pomoc:Spis treści|Pomocy]].
}}
== Ogólne założenia ==
Tytuł podręcznika ''„Matematyka dla liceum”'' wskazuje, że materiał ma być na odpowiednim poziomie, nie ma być to poziom ani za wysoki, ani za niski. Tak więc, nie będziemy uczyć dodawać dwie liczby naturalne czy dokładne omówienie czym jest całka. Ponadto podręcznik ten ma przegotowywać ucznia na przyszłe studia, w tym celu będzie stosował znane, międzynarodowe oznaczenia (opisane dalej). Ponadto wyszczególniamy w drobny sposób materiał rozszerzony.

Na stronie [http://www.cke.edu.pl www.cke.edu.pl] można znaleźć informator maturalny, który informuje, czego się wymaga od ucznia liceum, o aktualnej podstawie programową z matematyki dla liceum można przeczytać także w serwisie [http://eduseek.interklasa.pl/artykuly/artykul/ida/3202/ Interklasa].

Pewne materiały dodatkowe, ponad licealne są dozwolone, ale w formie dodatków, ciekawostek. Do tego celu należy użyć szablonu [[#Szablony|Czy wiesz, że...]]. Oczywiście ciekawostki te muszą się mieścić w pewnych granicach.

Co prawda '''[[w:|Wikipedia]]''' posiada wiele haseł związanych z matematyką, ale '''nie kopiujemy''' ich. Ponadto do Wikipedii, jak i do innych strony, dodajemy odsyłacze w odpowiednich sekcjach (&quot;Linki zewnętrzne&quot;) i ''nie linkujemy'' przy jakiś szczególnych wyrazach.

== Oznaczenia ==
Jak wspomniano wyżej używamy międzynarodowych konwencji. Poniżej znajduje się odpowiednia lista.

=== Zbiory ===
Przyjmujemy międzynarodowe oznaczenia zbioru liczb naturalnych, całkowitych itp. - tak, jak jest to pokazane w [[../../Liczby i ich zbiory/Zbiór liczb rzeczywistych i jego podzbiory/]]. Na przykład, aby uzyskać symbol liczb całkowitych piszemy: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt; \mathbb{Z} &lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; otrzymując &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;:
* &lt;math&gt; \mathbb{N} &lt;/math&gt; &amp;ndash; zbiór liczb naturalnych (włącznie z zerem)
* &lt;math&gt; \mathbb{Z} &lt;/math&gt; &amp;ndash; liczby całkowite
* &lt;math&gt; \mathbb{Q} &lt;/math&gt; &amp;ndash; liczby wymierne
* &lt;math&gt; \mathbb{R} &lt;/math&gt; &amp;ndash; liczby rzeczywiste
* ponieważ zbiór liczb niewymiernych nie posiada ogólnie przyjętego oznaczenia, będziemy go po prostu przedstawiać jako różnicę zbioru liczb rzeczywistych i wymiernych: &lt;math&gt; \mathbb{R} \backslash \mathbb{Q} &lt;/math&gt;.

=== Kwantyfikatory ===
Używamy międzynarodowych oznaczeń kwantyfikatorów
* &lt;math&gt;\forall_{x\in X}&lt;/math&gt; &amp;ndash; kwantyfikator ogólny (dla każdego x)
* &lt;math&gt;\exist_{x\in X}&lt;/math&gt; &amp;ndash; kwantyfikator szczegółowy (istnieje x)

=== Funkcje trygonometryczne ===
Funkcje trygonometryczne: sinus, cosinus, tangens, cotangens, secans i cosecans oznaczamy symbolami: sin, cos, tg, ctg, sec, csc.

== Edycja wzorów matematycznych ==
'''Nie nadsyłamy grafik z równaniami i wzorami.''' Wszystkie wzory powinny być wpisywane z użyciem składni TeX-a. Warto przeczytać [[w:Wikipedia:Edycja wzorów|pomoc w Wikipedii]]. Opis oraz wiele przykładów wykorzystania składni TeXa znajdziesz [http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Formula tutaj]. Proste wzory, symbole matematyczne można zapisać za pomocą HTML używając szablonu {{[[Szablon:math|math]]}}. Przykłady:
 &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt; (a \or b) \iff (p \and q) &lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;

Zobaczymy:
: &lt;math&gt; (a \or b) \iff (p \and q) &lt;/math&gt;

 &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;\frac{1}{2} + \frac{1}{2} = 1&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;
: &lt;math&gt;\frac{1}{2} + \frac{1}{2} = 1&lt;/math&gt;

 &lt;nowiki&gt;{{math|p &amp;or; q}}&lt;/nowiki&gt;
: {{math|p &amp;or; q}}

 &lt;nowiki&gt;{{math|1=r = p + q}}&lt;/nowiki&gt;
: {{math|1=r = p + q}}, musieliśmy użyć ''1='', aby wiki nie potraktowało, że argumentem jest 1.

 &lt;nowiki&gt;{{math|p}}&lt;/nowiki&gt;
: {{math|p}}

== Wykresy i diagramy ==
Wiele wykresów można znaleźć przeszukując Wikimedia Commons, na przykład [[commons:Category:Functions]]. Jeśli na Commons nie ma odpowiednich grafik, można też np. poszukać ich w Wikipedii.

Nie ma specjalnych przeszkód jeśli chodzi o przesyłanie wykresów na Wikibooks. Można je wygenerować z użyciem dowolnego programu, czy będzie to [[w:Gnuplot|Gnuplot]], [[w:Microsoft Excel|Microsoft Excel]] czy [[w:MATLAB|MATLAB]]. Grafiki nie powinny jednak pokazywać części interfejsu komercyjnych zamkniętych programów (takich zrzutów ekranu nie można swobodnie wykorzystywać). Nie można przesyłać skanów z książek. Należy pamiętać o odpowiednim [[Wikibooks:Ilustracja Wikibooks|opisaniu grafiki]].

== Szablony ==

=== Lista zadań ===

Do każdego rozdziału, jeśli czegoś brakuje lub coś trzeba dopowiedzieć, najlepiej wykorzystać szablon [[Szablon:TODO|TODO]], zamiast tylko skończyć na kompletności. Szablon [[Szablon:TODO|TODO]] możemy wykorzystać np. w ten sposób:
 &lt;nowiki&gt; {{TODO|
 * Wykres i własności funkcji liniowej
 * Nierówność liniową z dwiema niewiadomymi
 * Funkcja kwadratowa
 }} &lt;/nowiki&gt;
A otrzymamy:
{{TODO|
* Wykres i własności funkcji liniowej
* Nierówność liniową z dwiema niewiadomymi
* Funkcja kwadratowa
}}

=== Tworzenie definicji ===
Do pisania definicji wykorzystujemy specjalny szablon Mat:Def. Przykład użycia:
 &lt;nowiki&gt; {{Mat:Def|
 '''Liczbę dodatnią''' nazywamy taką liczbę, która jest  większa od 0.
 }} &lt;/nowiki&gt;
A otrzymamy:
{{Mat:Def|
'''Liczbę dodatnią''' nazywamy taką liczbę, która jest  większa od 0.
}}

=== Twierdzenie ===
Do pisania twierdzeń wykorzystujemy szablon Mat:Tw. Działa podobnie jak szablon Mat:Def:

 &lt;nowiki&gt; {{Mat:Tw|
 Jeśli liczba jest '''większa od 0''', to jest '''liczbą dodatnią'''.
 }} &lt;/nowiki&gt;
A otrzymamy:
{{Mat:Tw|
Jeśli liczba jest '''większa od 0''', to jest '''liczbą dodatnią'''.
}}

=== Ciekawostki ===
Do pisania ciekawostek wykorzystujemy szablon Mat:Ciek. Przykład
 &lt;nowiki&gt; {{Mat:Ciek|
 Jeśli liczba jest '''większa od 0''', to nie jest '''liczbą ujemną'''.
 }} &lt;/nowiki&gt;
Otrzymamy:
{{Mat:Ciek|
Jeśli liczba jest '''większa od 0''', to nie jest '''liczbą ujemną'''.
}}

=== Poziom rozszerzony ===
Do oznaczenia, że dana część dotyczy materiału rozszerzonego wykorzystujemy szablon MDL:Rozszerzony (MDL - skrót od matematyka dla liceum) np.
 {{s|MDL:Rozszerzony}}

{{MDL:Rozszerzony}}

=== Dodatkowe informacje ===

Przykłady zastosowania oraz dodatkowe informacje możesz zaczerpnąć na stronie:
http://matma-help.pl</text>
      <sha1>i4t2ui4s92uty9t0gtvjpy8d0g4zqbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>C/Napisy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4791</id>
    <revision>
      <id>548402</id>
      <parentid>533978</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33977" sha1="pp9jvjclv67rb2hoqqgb166v45nk1ld" xml:space="preserve">W dzisiejszych czasach komputer przestał być narzędziem tylko i wyłącznie do przetwarzania danych. Od programów komputerowych zaczęto wymagać czegoś nowego - program w wyniku swojego działania nie ma zwracać danych, rozumianych tylko przez autora programu, lecz powinien być na tyle komunikatywny, aby przeciętny użytkownik komputera mógł bez problemu tenże komputer obsłużyć. Do przechowywania tychże komunikatów służą tzw. &quot;łańcuchy&quot; (ang. string) czyli ciągi znaków.

Język C nie jest wygodnym narzędziem do manipulacji napisami. Jak się wkrótce przekonamy, zestaw funkcji umożliwiających operacje na napisach w bibliotece standardowej C jest raczej skromny. Dodatkowo, problemem jest sposób, w jaki łańcuchy przechowywane są w pamięci. Zobaczymy także, jak stworzyć łańcuch typu [[wikipedia:Lista|lista połączona]]

{{Uwaga|Napisy w języku C mogą być przyczyną wielu trudnych do wykrycia błędów w programach. Warto dobrze zrozumieć, jak należy operować na łańcuchach znaków i zachować szczególną ostrożność w tych miejscach, gdzie napisów używamy.}}

==Łańcuchy znaków w języku C==
Napis jest zapisywany w kodzie programu jako ciąg znaków zawarty pomiędzy dwoma cudzysłowami.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf (&quot;Napis w języku C&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

W pamięci taki łańcuch jest następującym po sobie ciągiem znaków (char), który kończy się znakiem &quot;null&quot;  zapisywanym jako '\0'.

Jeśli mamy napis, do poszczególnych znaków odwołujemy się jak w tablicy:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 const char *tekst = &quot;Jakiś tam tekst&quot;;
 printf(&quot;%c\n&quot;, &quot;przykład&quot;[0]); /* wypisze p - znaki w napisach są numerowane od zera */
 printf(&quot;%c\n&quot;, tekst[2]);      /* wypisze k */
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Ponieważ napis w pamięci kończy się zerem umieszczonym tuż za jego zawartością, odwołanie się do znaku o indeksie równym długości napisu zwróci zero:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf(&quot;%d&quot;, &quot;test&quot;[4]);       /* wypisze 0 */
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Napisy możemy wczytywać z klawiatury i wypisywać na ekran przy pomocy dobrze znanych funkcji [[C/scanf|scanf]], [[C/printf|printf]] i pokrewnych. Formatem używanym dla napisów jest %s.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf(&quot;%s&quot;, tekst);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Większość funkcji działających na napisach znajduje się w pliku nagłówkowym [[C/Biblioteka standardowa/Indeks tematyczny#string.h|string.h]].


Jeśli łańcuch jest zbyt długi, można zapisać go w kilku linijkach, ale wtedy przechodząc do następnej linii musimy na końcu postawić znak &quot;\&quot;.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf(&quot;Ten napis zajmuje \
 więcej niż jedną linię&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt; &lt;!-- nie zmieniać wcięcia! kod ma zajmować dwie linijki --&gt;

Instrukcja taka wydrukuje:
 Ten napis zajmuje więcej niż jedną linię

Możemy zauważyć, że napis, który w programie zajął więcej niż jedną linię, na ekranie zajął tylko jedną. Jest tak, ponieważ &quot;\&quot; informuje kompilator, że łańcuch będzie kontynuowany w następnej linii kodu - nie ma wpływu na prezentację łańcucha. Aby wydrukować napis w kilku liniach należy wstawić do niego &lt;tt&gt;\n&lt;/tt&gt; (&quot;n&quot; pochodzi tu od &quot;new line&quot;, czyli &quot;nowa linia&quot;).

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf(&quot;Ten napis\nna ekranie\nzajmie więcej niż jedną linię.&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

W wyniku otrzymamy:

 Ten napis
 na ekranie
 zajmie więcej niż jedną linię.

=== Jak komputer przechowuje w pamięci łańcuch? ===
[[Grafika:Merkkijono.svg|thumb|300px|Napis &quot;Merkkijono&quot; przechowywany w pamięci]]
Zmienna, która przechowuje łańcuch znaków, jest tak naprawdę wskaźnikiem do ciągu znaków (bajtów) w pamięci. Możemy też myśleć o napisie jako o tablicy znaków (jak wyjaśnialiśmy wcześniej, [[C/Wskaźniki#Tablice to też wskaźniki|tablice to też wskaźniki]]).

{{BrClear}}
Możemy wygodnie zadeklarować napis:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 const char *tekst  = &quot;Jakiś tam tekst&quot;; /* Umieszcza napis w obszarze danych programu i przypisuje adres */
 char tekst[] = &quot;Jakiś tam tekst&quot;; /* Umieszcza napis w tablicy */
 char tekst[] = {'J','a','k','i','s',' ','t','a','m',' ','t','e','k','s','t','\0'};
                /* Tekst to taka tablica jak każda inna */
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Kompilator automatycznie przydziela wtedy odpowiednią ilość pamięci (tyle bajtów, ile jest liter plus jeden dla kończącego nulla). Jeśli natomiast wiemy, że dany łańcuch powinien przechowywać określoną ilość znaków (nawet, jeśli w deklaracji tego łańcucha podajemy mniej znaków) deklarujemy go w taki sam sposób, jak tablicę jednowymiarową:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char tekst[80] = &quot;Ten tekst musi być krótszy niż 80 znaków&quot;;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Należy cały czas pamiętać, że napis jest tak naprawdę tablicą. Jeśli zarezerwowaliśmy dla napisu 80 znaków, to przypisanie do niego dłuższego napisu spowoduje '''pisanie po pamięci'''.

{{uwaga|1=Deklaracja &lt;tt&gt;const char *tekst = &quot;cokolwiek&quot;;&lt;/tt&gt; oraz &lt;tt&gt;char tekst[] = &quot;cokolwiek&quot;;&lt;/tt&gt; pomimo, że wyglądają bardzo podobnie bardzo się od siebie różnią. W przypadku pierwszej deklaracji próba zmodyfikowania napisu (np. &lt;tt&gt;tekst[0] = 'C';&lt;/tt&gt;) może wyświetlać błąd kompilacji.  Dzieje się tak dlatego, że &lt;tt&gt;const char *tekst = &quot;cokolwiek&quot;;&lt;/tt&gt; deklaruje wskaźnik na '''stały''' obszar pamięci{{r|const}}.}}

Pisanie po pamięci może czasami skończyć się błędem dostępu do pamięci (&quot;segmentation fault&quot; w systemach UNIX) i zamknięciem programu, jednak może zdarzyć się jeszcze gorsza ewentualność - możemy zmienić w ten sposób przypadkowo wartość innych zmiennych. Program zacznie wtedy zachowywać się nieprzewidywalnie - zmienne a nawet stałe, co do których zakładaliśmy, że ich wartość będzie ściśle ustalona, mogą przyjąć taką wartość, jaka absolutnie nie powinna mieć miejsca.

Kluczowy jest też kończący napis znak null. W zasadzie wszystkie funkcje operujące na napisach opierają właśnie na nim. Na przykład, strlen szuka rozmiaru napisu idąc od początku i zliczając znaki, aż nie natrafi na znak o kodzie zero. Jeśli nasz napis nie kończy się znakiem null, funkcja będzie szła dalej po pamięci. Na szczęście, wszystkie operacje podstawienia typu tekst = &quot;Tekst&quot; powodują zakończenie napisu nullem (o ile jest na niego miejsce) {{r|null}}.

=== Znaki specjalne ===
Jak zapewne zauważyłeś w poprzednim przykładzie, w łańcuchu ostatnim znakiem jest znak o wartości zero ('\0')&lt;ref&gt;[[:w:pl:Null_(znak)|wikipedia: Null_(znak)]]&lt;/ref&gt;. Jednak łańcuchy mogą zawierać inne znaki specjalne(sekwencje sterujące)&lt;ref&gt;[[:w:pl:Kod_sterujący|wikipedia: Kod sterujący]]&lt;/ref&gt;, np.:
* &lt;nowiki&gt;'\a' - alarm (sygnał akustyczny terminala)&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\b' - backspace (usuwa poprzedzający znak) &lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\f' - wysuniecie strony (np. w drukarce)&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\r' - powrót kursora (karetki) do początku wiersza&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\n' - znak nowego wiersza&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\&quot;' - cudzysłów&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\'' - apostrof&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\\' - ukośnik wsteczny (backslash)&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\t' - tabulacja pozioma&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\v' - tabulacja pionowa&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\?' - znak zapytania (pytajnik)&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\ooo' - liczba zapisana w systemie oktalnym (ósemkowym), gdzie 'ooo' należy zastąpić trzycyfrową liczbą w tym systemie&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\xhh' - liczba zapisana w systemie heksadecymalnym (szesnastkowym), gdzie 'hh' należy zastąpić dwucyfrową liczbą w tym systemie&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\unnnn' - uniwersalna nazwa znaku, gdzie 'nnnn' należy zastąpić czterocyfrowym identyfikatorem znaku w systemie szesnatkowym. 'nnnn' odpowiada dłuższej formie w postaci '0000nnnn'&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\unnnnnnnn' - uniwersalna nazwa znaku, gdzie 'nnnnnnnn' należy zastąpić ośmiocyfrowym identyfikatorem znaku w systemie szesnatkowym. &lt;/nowiki&gt;

Warto zaznaczyć, że znak nowej linii ('\n') jest w różny sposób przechowywany w różnych systemach operacyjnych. Wiąże się to z pewnymi historycznymi uwarunkowaniami. W niektórych systemach używa się do tego jednego znaku o kodzie 0x0A (Line Feed - nowa linia). Do tej rodziny zaliczamy systemy z rodziny Unix: Linux, *BSD, Mac OS X inne. Drugą konwencją jest zapisywanie '\n' za pomocą dwóch znaków: LF (Line Feed) + CR (Carriage return - powrót karetki). Znak CR reprezentowany jest przez wartość 0x0D. Kombinacji tych dwóch znaków używają m.in.: CP/M, DOS, OS/2, Microsoft Windows. Trzecia grupa systemów używa do tego celu samego znaku CR. Są to systemy działające na komputerach Commodore, Apple II oraz Mac OS do wersji 9. W związku z tym plik utworzony w systemie Linux może prezentować się inaczej pod systemem Windows.

==Operacje na łańcuchach==

===nagłówki===
Większość funkcji operujących na ciągach C jest zadeklarowana w nagłówku string.h (cstring w C++), natomiast funkcje operujące na ciągach C są deklarowane w nagłówku wchar.h

===deklaracja===

&lt;syntaxhighlight lang=c&gt;
// http://www.crasseux.com/books/ctutorial/Initializing-strings.html

#include &lt;stdio.h&gt;
#include &lt;string.h&gt;

int main()
{

  /* Example 1 */
  char string1[] = &quot;A string declared as an array.\n&quot;;

  /* Example 2 */
  const char *string2 = &quot;A string declared as a pointer.\n&quot;;

  /* Example 3 */
  char string3[30];
  strcpy(string3, &quot;A string constant copied in.\n&quot;);

  printf (&quot;%s\n&quot;, string1);
  printf (&quot;%s\n&quot;,string2);
  printf (&quot;%s\n&quot;,string3);

  return 0;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;


=== Porównywanie łańcuchów ===
Napisy to tak naprawdę wskaźniki. Tak więc używając zwykłego operatora porównania ==, otrzymamy wynik porównania adresów a nie tekstów.

Do porównywania dwóch ciągów znaków należy użyć funkcji [[C/strcmp|strcmp]] zadeklarowanej w pliku nagłówkowym string.h. Jako argument przyjmuje ona dwa napisy i zwraca wartość ujemną jeżeli napis pierwszy jest ''mniejszy'' od drugiego, 0 jeżeli napisy są równe lub wartość dodatnią jeżeli napis pierwszy jest ''większy'' od drugiego. Ciągi znaków porównywalne są leksykalnie kody znaków, czyli np. (przyjmując kodowanie ASCII) &lt;tt&gt;&quot;a&quot;&lt;/tt&gt; jest mniejsze od &lt;tt&gt;&quot;b&quot;&lt;/tt&gt;, ale jest większe od &lt;tt&gt;&quot;B&quot;&lt;/tt&gt;. Np.:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main(void) {
   char str1[100] = {'\0'}, str2[100] = {'\0'};
   int cmp;
 
   puts(&quot;Podaj dwa ciagi znakow: &quot;);
   fgets(str1, sizeof str1, stdin);
   fgets(str2, sizeof str2, stdin);
 
   cmp = strcmp(str1, str2);
   if (cmp&lt;0) {
     puts(&quot;Pierwszy napis jest mniejszy.&quot;);
   } else if (cmp&gt;0) {
     puts(&quot;Pierwszy napis jest wiekszy.&quot;);
   } else {
     puts(&quot;Napisy sa takie same.&quot;);
   }
 
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Czasami możemy chcieć porównać tylko fragment napisu, np. sprawdzić czy zaczyna się od jakiegoś ciągu. W takich sytuacjach pomocna jest funkcja [[C/strncmp|strncmp]]. W porównaniu do strcmp() przyjmuje ona jeszcze jeden argument oznaczający maksymalną liczbę znaków do porównania:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main(void) {
   char str[100];
   int cmp;
 
   fputs(&quot;Podaj ciag znakow: &quot;, stdout);
   fgets(str, sizeof str, stdin);
 
   if (!strncmp(str, &quot;foo&quot;, 3)) {
     puts(&quot;Podany ciag zaczyna sie od 'foo'.&quot;);
   }
 
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Kopiowanie napisów ===

Do kopiowania ciągów znaków służy funkcja [[C/strcpy|strcpy]], która kopiuje drugi napis w miejsce pierwszego. Musimy pamiętać, by w pierwszym łańcuchu było wystarczająco dużo miejsca.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char napis[100];
 strcpy(napis, &quot;Ala ma kota.&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Znacznie bezpieczniej jest używać funkcji [[C/strncpy|strncpy]], która kopiuje co najwyżej tyle bajtów ile podano jako trzeci parametr. Uwaga! Jeżeli drugi napis jest za długi funkcja '''nie''' kopiuje znaku null na koniec pierwszego napisu, dlatego zawsze trzeba to robić ręcznie:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char napis[100] = { 0 };
 strncpy(napis, &quot;Ala ma kota.&quot;, sizeof(napis) - 1);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Łączenie napisów ===
Do łączenia napisów służy funkcja [[C/strcat|strcat]], która kopiuje drugi napis do pierwszego. Ponownie jak w przypadku strcpy musimy zagwarantować, by w pierwszym łańcuchu było wystarczająco dużo miejsca.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main(void) {
   char napis1[80] = &quot;hello &quot;;
   const const char *napis2 = &quot;world&quot;;
   strcat(napis1, napis2);
   puts(napis1);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

I ponownie jak w przypadku strcpy istnieje funkcja [[C/strncat|strncat]], która skopiuje co najwyżej tyle bajtów ile podano jako trzeci argument i ''dodatkowo'' dopisze znak null.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main(void) {
   char napis1[80] = &quot;hello &quot;;
   const char *napis2 = &quot;world&quot;;
   strncat(napis1, napis2, 2);
   puts(napis1);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

 hello wo

Możemy też wykorzystać trzeci argument do zapewnienia bezpiecznego wywołania funkcji kopiującej. W przypadku zbyt małej tablicy skopiowany zostanie fragment tylko takie długości, na jaki starczy miejsca (uwzględniając, że na końcu trzeba dodać znak '\0'). Przy podawaniu ilości znaków należy także pamiętać, że łańcuch, do którego kopiujemy nie musi być pusty, a więc część pamięci przeznaczona na niego jest już zajęta, jak w poniższym przykładzie. Dlatego od rozmiaru całego łańcucha do którego kopiujemy należy odjąć długość napisu, który już się w nim znajduje.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
   char napis1[10] = &quot;hello &quot;;
   const char *napis2 = &quot;world&quot;;
   strncat(napis1, napis2, sizeof(napis1)-strlen(napis1)- 1);
   puts(napis1);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

 hello wor


{{uwaga|Osoby, które programowały w językach skryptowych muszą bardzo uważać na łączenie i kopiowanie napisów. Kompilator języka C nie wykryje nadpisania pamięci za zmienną łańcuchową i nie przydzieli dodatkowego obszaru pamięci. Może się zdarzyć, że program pomimo nadpisywania pamięci za łańcuchem będzie nadal działał, co bardzo utrudni wykrywanie tego typu błędów!}}

== Bezpieczeństwo kodu a łańcuchy ==
=== Przepełnienie bufora ===
O co właściwie chodzi z tymi funkcjami strncpy i strncat? Otóż, niewinnie wyglądające łańcuchy mogą okazać się zabójcze dla bezpieczeństwa programu, a przez to nawet dla systemu, w którym ten program działa. Może brzmi to strasznie, lecz jest to prawda. Może pojawić się tutaj pytanie: &quot;w jaki sposób łańcuch może zaszkodzić programowi?&quot;. Otóż może i to całkiem łatwo. Przeanalizujmy następujący kod:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 #include &lt;stdlib.h&gt;
 int main(int argc , const char **argv) {
   char haslo_poprawne = 0;
   char haslo[16];
   
   if (argc!=2) {
     fprintf(stderr, &quot;uzycie: %s haslo&quot;, argv[0]);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   strcpy(haslo, argv[1]); /* tutaj następuje przepełnienie bufora */
   if (!strcmp(haslo, &quot;poprawne&quot;)) {
     haslo_poprawne = 1;
   }
   
   if (!haslo_poprawne) {
     fputs(&quot;Podales bledne haslo.\n&quot;, stderr);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   puts(&quot;Witaj, wprowadziles poprawne haslo.&quot;);
   return EXIT_SUCCESS;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Jest to bardzo prosty program, który wykonuje jakąś akcję, jeżeli podane jako pierwszy argument hasło jest poprawne. Sprawdźmy czy działa:

 $ ./a.out niepoprawne
 Podales bledne haslo.
 $ ./a.out poprawne
 Witaj, wprowadziles poprawne haslo.

Jednak okazuje się, że z powodu użycia funkcji strcpy włamywacz nie musi znać hasła, aby program uznał, że zna hasło, np.:

 $ ./a.out 11111111111111111111111111111111
 Witaj, wprowadziles poprawne haslo.

Co się stało? Podaliśmy ciąg jedynek dłuższy niż miejsce przewidziane na hasło. Funkcja &lt;tt&gt;strcpy()&lt;/tt&gt; kopiując znaki z &lt;tt&gt;argv[1]&lt;/tt&gt; do tablicy (bufora) &lt;tt&gt;haslo&lt;/tt&gt; przekroczyła przewidziane dla niego miejsce i szła dalej - gdzie znajdowała się zmienna &lt;tt&gt;haslo_poprawne&lt;/tt&gt;. &lt;tt&gt;strcpy()&lt;/tt&gt; kopiowała znaki już tam, gdzie znajdowały się inne dane &amp;mdash; między innymi wpisała jedynkę do &lt;tt&gt;haslo_poprawne&lt;/tt&gt;.


Podany przykład może się różnie zachowywać w zależności od kompilatora, jakim został skompilowany, i systemu, na jakim działa, ale ogólnie mamy do czynienia z poważnym niebezpieczeństwem.

{{Uwaga|Taką sytuację nazywamy [[w:Przepełnienie bufora|przepełnieniem bufora]]. Może umożliwić dostęp do komputera osobom nieuprzywilejowanym. Należy wystrzegać się tego typu konstrukcji, a w miejsce niebezpiecznej funkcji strcpy stosować bardziej bezpieczną [[C/strncpy|strncpy]].}}

Oto bezpieczna wersja poprzedniego programu:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 #include &lt;stdlib.h&gt;
 
 int main(int argc, const char **argv) {
   char haslo_poprawne = 0;
   char haslo[16];
   
   if (argc!=2) {
     fprintf(stderr, &quot;uzycie: %s haslo&quot;, argv[0]);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   strncpy(haslo, argv[1], sizeof(haslo) - 1);
   haslo[sizeof haslo - 1] = '\0';
   if (!strcmp(haslo, &quot;poprawne&quot;)) {
     haslo_poprawne = 1;
   }
   
   if (!haslo_poprawne) {
     fputs(&quot;Podales bledne haslo.\n&quot;, stderr);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   puts(&quot;Witaj, wprowadziles poprawne haslo.&quot;);
   return EXIT_SUCCESS;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Bezpiecznymi alternatywami do strcpy i strcat są też funkcje strlcpy oraz strlcat opracowane przez projekt OpenBSD i dostępne do ściągnięcia na wolnej licencji: [ftp://ftp.openbsd.org/pub/OpenBSD/src/lib/libc/string/strlcpy.c strlcpy], [ftp://ftp.openbsd.org/pub/OpenBSD/src/lib/libc/string/strlcat.c strlcat]. strlcpy() działa podobnie do strncpy: &lt;tt&gt;strlcpy (buf, argv[1], sizeof buf);&lt;/tt&gt;, jednak jest szybsza (nie wypełnia pustego miejsca zerami) i zawsze kończy napis nullem (czego nie gwarantuje strncpy). &lt;tt&gt;strlcat(dst, src, size)&lt;/tt&gt; działa natomiast jak &lt;tt&gt;strncat(dst, src, size-1)&lt;/tt&gt;.

Do innych niebezpiecznych funkcji należy np. [[C/gets|gets]] zamiast której należy używać [[C/fgets|fgets]].

Zawsze możemy też alokować napisy [[C/Wskaźniki#Dynamiczna alokacja pamięci|dynamicznie]]:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 #include &lt;stdlib.h&gt;
 
 int main(int argc, const char **argv) {
   char haslo_poprawne = 0;
   const char *haslo;
   
   if (argc!=2) {
     fprintf(stderr, &quot;uzycie: %s haslo&quot;, argv[0]);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   haslo = malloc(strlen(argv[1]) + 1); /* +1 dla znaku null */
   if (!haslo) {
     fputs(&quot;Za malo pamieci.\n&quot;, stderr);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   strcpy(haslo, argv[1]);
   if (!strcmp(haslo, &quot;poprawne&quot;)) {
     haslo_poprawne = 1;
   }
   
   if (!haslo_poprawne) {
     fputs(&quot;Podales bledne haslo.\n&quot;, stderr);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   puts(&quot;Witaj, wprowadziles poprawne haslo.&quot;);
   free(haslo);
   return EXIT_SUCCESS;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;


=== Nadużycia z udziałem ciągów formatujących ===
Jednak to nie koniec kłopotów z napisami. Wielu programistów, nieświadomych zagrożenia często używa tego typu konstrukcji:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 int main (int argc, const char **argv)
 {
   printf (argv[1]);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Z punktu widzenia bezpieczeństwa jest to bardzo poważny błąd programu, który może nieść ze sobą katastrofalne skutki! Prawidłowo napisany kod powinien wyglądać następująco:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 int main (int argc, const char **argv)
 {
   printf (&quot;%s&quot;, argv[1]);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

lub:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 int main (int argc, const char **argv)
 {
   fputs (argv[1], stdout);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Źródło problemu leży w konstrukcji funkcji printf. Przyjmuje ona bowiem za pierwszy parametr łańcuch, który następnie przetwarza. Jeśli w pierwszym parametrze wstawimy jakąś zmienną, to funkcja printf potraktuje ją jako ciąg znaków razem ze znakami formatującymi. Zatem ważne, aby wcześnie wyrobić sobie nawyk stosowania funkcji printf z co najmniej dwoma parametrami, nawet w przypadku wyświetlenia samego tekstu.

== Konwersje ==
Czasami zdarza się, że łańcuch można interpretować nie tylko jako ciąg znaków, lecz np. jako liczbę. Jednak, aby dało się taką liczbę przetworzyć musimy skopiować ją do pewnej zmiennej. Aby ułatwić programistom tego typu zamiany powstał zestaw funkcji bibliotecznych. Należą do nich:
* [[C/atol|atol]], [[C/strtol|strtol]] - zamienia łańcuch na liczbę całkowitą typu long
* [[C/atoi|atoi]] - zamienia łańcuch na liczbę całkowitą typu int
* [[C/atoll|atoll]], [[C/strtoll|strtoll]] - zamienia łańcuch na liczbę całkowitą typu long long (64 bity); dodatkowo istnieje przestarzała funkcja [[C/atoq|atoq]] będąca rozszerzeniem GNU,
* [[C/atof|atof]], [[C/strtod|strtod]] - przekształca łańcuch na liczbę typu double
Ogólnie rzecz ujmując funkcje z serii ato* nie pozwalają na wykrycie błędów przy konwersji i dlatego, gdy jest to potrzebne, należy stosować funkcje strto*.

Czasami przydaje się też konwersja w drugą stronę, tzn. z liczby na łańcuch. Do tego celu może posłużyć funkcja [[C/sprintf|sprintf]] lub [[C/snprintf|snprintf]]. sprintf jest bardzo podobna do printf, tyle, że wyniki jej prac zwracane są do pewnego łańcucha, a nie wyświetlane np. na ekranie monitora. Należy jednak uważać przy jej użyciu (patrz - [[#Bezpieczeństwo kodu a łańcuchy|Bezpieczeństwo kodu a łańcuchy]]). snprintf (zdefiniowana w nowszym standardzie) dodatkowo przyjmuje jako argument wielkość bufora docelowego.

== Operacje na znakach ==
Warto też powiedzieć w tym miejscu o operacjach na samych znakach. Spójrzmy na poniższy program:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;ctype.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main()
 {
   int znak;
   while ((znak = getchar())!=EOF) {
     if( islower(znak) ) {
       znak = toupper(znak);
     } else if( isupper(znak) ) {
       znak = tolower(znak);
     }
     putchar(znak);
   }
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Program ten zmienia we wczytywanym tekście wielkie litery na małe i odwrotnie. Wykorzystujemy funkcje operujące na znakach z pliku nagłówkowego [[C/Biblioteka standardowa/Indeks tematyczny#ctype.h|ctype.h]]. isupper sprawdza, czy znak jest wielką literą, natomiast toupper zmienia znak (o ile jest literą) na wielką literę. Analogicznie jest dla funkcji islower i tolower.

Jako ćwiczenie, możesz tak zmodyfikować program, żeby odczytywał dane z pliku podanego jako argument lub wprowadzonego z klawiatury.

== Częste błędy ==
* pisanie do niezaalokowanego miejsca
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 const char *tekst;
 scanf(&quot;%s&quot;, tekst);
&lt;/syntaxhighlight&gt;
* zapominanie o kończącym napis nullu
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char test[4] = &quot;test&quot;; /* nie zmieścił się null kończący napis */
&lt;/syntaxhighlight&gt;
* nieprawidłowe porównywanie łańcuchów
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char tekst1[] = &quot;jakis tekst&quot;;
 char tekst2[] = &quot;jakis tekst&quot;;
 if( tekst1 == tekst2 ) { /* tu zawsze będzie fałsz bo == porównuje adresy, należy użyć strcmp().  */
    ...
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Takich wad nie ma [[Napisy - własna implementacja|łańcuch typu linked-list]].

== Unicode ==
{{wikipedia|Unicode}}
W dzisiejszych czasach brak obsługi wielu języków praktycznie marginalizowałoby język. Dlatego też C99 wprowadza możliwość zapisu znaków wg norm [[Informatyka dla klas 7-8 szkoły podstawowej/Standard_Unicode|Unicode]].

=== Jaki typ? ===
Do przechowywania znaków zakodowanych w Unicode powinno się korzystać z typu '''wchar_t'''. Jego domyślny rozmiar jest zależny od użytego kompilatora, lecz w większości zaktualizowanych kompilatorów powinny to być 2 bajty. Typ ten jest częścią języka C++, natomiast w C znajduje się w pliku nagłówkowym [[C/Biblioteka standardowa/Indeks tematyczny#stddef.h|stddef.h]].

Alternatywą jest wykorzystanie gotowych bibliotek dla Unicode (większość jest dostępnych jedynie dla C++, nie współpracuje z C), które często mają zdefiniowane własne typy, jednak zmuszeni jesteśmy wtedy do przejścia ze znanych nam już funkcji jak np. strcpy, strcmp na funkcje dostarczane przez bibliotekę, co jest dość niewygodne. My zajmiemy się pierwszym wyjściem.


{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Nazwa !! Opis
|-
|NULL || Macro expanding to the null pointer constant; that is, a constant representing a pointer value which is guaranteed '''not''' to be a valid address of an object in memory.
|-
|wchar_t  || Type used for a code unit in &quot;wide&quot; strings. On Windows, the only platform to use wchar_t extensively, it's defined as 16-bit&lt;ref&gt;{{Cite web |title=c++ - What is the use of wchar_t in general programming? |url=https://stackoverflow.com/questions/13509733/what-is-the-use-of-wchar-t-in-general-programming |access-date=2022-08-01 |website=Stack Overflow |language=en}}&lt;/ref&gt; which '''''was''''' enough to represent any Unicode (UCS-2) character, but is now only enough to represent a UTF-16 code unit, which can be half a code point. On other platforms it is defined as 32-bit and a Unicode code point always fits. The C standard only requires that wchar_t be wide enough to hold the widest character set among the supported system locales&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pubs.opengroup.org/onlinepubs/007908775/xsh/stddef.h.html |title=stddef.h - standard type definitions |publisher=The Open Group |access-date=2017-01-28 }}&lt;/ref&gt; and be greater or equal in size to char,&lt;ref&gt;{{cite book |title=Unicode Demystified: A Practical Programmer's Guide to the Encoding Standard |first=Richard |last=Gillam |url=https://books.google.com/books?id=wn5sXG8bEAcC&amp;pg=PA714 |page=714 |publisher=Addison-Wesley Professional |year=2003|isbn=9780201700527 }}&lt;/ref&gt;
|-
|wint_t || Integer type that can hold any value of a wchar_t as well as the value of the macro WEOF. This type is unchanged by integral promotions. Usually a 32 bit signed value.
|-
| char8_t&lt;ref&gt;{{Cite web |title=char, wchar_t, char8_t, char16_t, char32_t |url=https://docs.microsoft.com/en-us/cpp/cpp/char-wchar-t-char16-t-char32-t |access-date=2022-08-01 |website=docs.microsoft.com |language=en-us}}&lt;/ref&gt;
|| Part of the C standard since C23, in &lt;uchar.h&gt;, a type that is suitable for storing UTF-8 characters.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/c/string/multibyte/char8_t|title=char8_t}}&lt;/ref&gt;
|-
| char16_t&lt;ref name=&quot;uchar&quot;&gt;{{Cite web|title =&amp;lt;cuchar&amp;gt; (uchar.h)|url=https://cplusplus.com/reference/cuchar/|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
|| Part of the C standard since [[C11 (C standard revision)|C11]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/c/string/multibyte/char16_t|title=char16_t}}&lt;/ref&gt; in &lt;uchar.h&gt;, a type capable of holding 16 bits even if wchar_t is another size. If the macro &lt;code&gt;__STDC_UTF_16__&lt;/code&gt; is defined as ''1'', the type is used for UTF-16 on that system. This is always the case in C23.&lt;ref name=&quot;utfchar&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/c/preprocessor/replace#Predefined_macros|title=Replacing text macros}}&lt;/ref&gt; C++ does not define such a macro, but the type is always used for UTF-16 in that language.&lt;ref name=&quot;cppchar16/32t&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/cpp/language/types#Character_types|title=Fundamental types}}&lt;/ref&gt;
|-
| char32_t&lt;ref name=&quot;uchar&quot; /&gt;
|| Part of the C standard since C11,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/c/string/multibyte/char32_t|title=char32_t}}&lt;/ref&gt; in &lt;uchar.h&gt;, a type capable of holding 32 bits even if wchar_t is another size. If the macro &lt;code&gt;__STDC_UTF_32__&lt;/code&gt; is defined as ''1'', the type is used for UTF-32 on that system. This is always the case in C23. &lt;ref name=&quot;utfchar&quot; /&gt; C++ does not define such a macro, but the type is always used for UTF-32 in that language.&lt;ref name=&quot;cppchar16/32t&quot; /&gt;
|-
|mbstate_t || Contains all the information about the conversion state required from one call to a function to the other.
|}


===Biblioteki===
* [[C/wchar.h|wchar.h]]
* gotowe bibliotek dla Unicode (większość jest dostępnych jedynie dla C++, nie współpracuje z C), które często mają zdefiniowane własne typy, jednak zmuszeni jesteśmy wtedy do przejścia ze znanych nam już funkcji jak np. strcpy, strcmp na funkcje dostarczane przez bibliotekę, co jest dość niewygodne.

=== Jaki rozmiar i jakie kodowanie? ===
Unicode &lt;ref&gt;[http://unicodebook.readthedocs.org/en/latest/programming_languages.html#c c i unicode]&lt;/ref&gt;określa jedynie jakiej liczbie odpowiada jaki znak, nie mówi zaś nic o sposobie dekodowania (tzn. jaka sekwencja znaków odpowiada jakiemu znaku/znakom). Jako że Unicode obejmuje 918 tys. znaków, zmienna zdolna pomieścić go w całości musi mieć przynajmniej 3 bajty. Niestety procesory nie funkcjonują na zmiennych o tym rozmiarze, pracują jedynie na zmiennych o wielkościach: 1, 2, 4 oraz 8 bajtów (kolejne potęgi liczby 2). Dlatego też jeśli wciąż uparcie chcemy być dokładni i zastosować przejrzyste kodowanie musimy skorzystać ze zmiennej 4-bajtowej (32 bity). Tak do sprawy podeszli twórcy kodowania Unicode nazwanego UTF-32/UCS-4.
{{wikipedia|UTF-32}}
Ten typ kodowania po prostu przydziela każdemu znakowi Unicode kolejne liczby. Jest to najbardziej intuicyjny i wygodny typ kodowania, ale jak widać ciągi znaków zakodowane w nim są bardzo obszerne, co zajmuje dostępną pamięć, spowalnia działanie programu oraz drastycznie pogarsza wydajność podczas transferu przez sieć.
Poza UTF-32 istnieje jeszcze wiele innych kodowań. Najpopularniejsze z nich to:
* UTF-8 - od 1 do 6 bajtów (dla znaków poniżej 65536 do 3 bajtów) na znak przez co jest skrajnie niewygodny, gdy chcemy przeprowadzać jakiekolwiek operacje na tekście bez korzystania z gotowych funkcji
* UTF-16 - 2 lub 4 bajty na znak; ręczne modyfikacje łańcucha są bardziej skomplikowane niż przy UTF-32
* UCS-2 - 2 bajty na znak przez co znaki z numerami powyżej 65 535 nie są uwzględnione; równie wygodny w użytkowaniu co UTF-32.
Ręczne operacje na ciągach zakodowanych w UTF-8 i UTF-16 są utrudnione, ponieważ w przeciwieństwie do UTF-32, gdzie można określić, iż powiedzmy 2. znak ciągu zajmuje bajty od 4. do 7. (gdyż z góry wiemy, że 1. znak zajął bajty od 0. do 3.), w tych kodowaniach musimy najpierw określić rozmiar 1. znaku. Ponadto, gdy korzystamy z nich nie działają wtedy funkcje udostępniane przez biblioteki C do operowania na ciągach znaków.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Priorytet
! Proponowane kodowania
|----
| mały rozmiar
| UTF-8
|----
| łatwa i wydajna edycja
| UTF-32 lub UCS-2
|----
| przenośność
| UTF-8{{r|unicode}}
|----
| ogólna szybkość
| UCS-2 lub UTF-8
|}

Co należy zrobić, by zacząć korzystać z kodowania UCS-2 (domyślne kodowanie dla C):
* powinniśmy korzystać z typu wchar_t (ang. &quot;wide character&quot;), jednak jeśli chcemy udostępniać kod źródłowy programu do kompilacji na innych platformach, powinniśmy ustawić odpowiednie parametry dla kompilatorów, by rozmiar był identyczny niezależnie od platformy.
* korzystamy z odpowiedników funkcji operujących na typie char pracujących na wchar_t (z reguły składnia jest identyczna z tą różnicą, że w nazwach funkcji zastępujemy &quot;str&quot; na &quot;wcs&quot; np. strcpy - wcscpy; strcmp - wcscmp)
* jeśli przyzwyczajeni jesteśmy do korzystania z klasy string (tylko C++), powinniśmy zamiast niej korzystać z wstring, która posiada zbliżoną składnię, ale pracuje na typie wchar_t.

Co należy zrobić, by zacząć korzystać z Unicode:
* gdy korzystamy z kodowań innych niż UTF-16 i UCS-2, powinniśmy zdefiniować własny typ
* w wykorzystywanych przez nas bibliotekach podajemy typ wykorzystanego kodowania.
* gdy chcemy ręcznie modyfikować ciąg '''musimy''' przeczytać specyfikację danego kodowania; są one wyczerpująco opisane w siostrzanym projekcie Wikibooks - Wikipedii.

Przykład użycia kodowania UCS-2:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
#include &lt;stddef.h&gt; /* jeśli używamy C++, możemy opuścić tę linijkę */
#include &lt;stdio.h&gt;
#include &lt;string.h&gt;

int main() {
  wchar_t* wcs1 = L&quot;Ala ma kota.&quot;;
  wchar_t* wcs2 = L&quot;Kot ma Ale.&quot;;
  wchar_t calosc[25];
  
  wcscpy(calosc, wcs1);
  *(calosc + wcslen(wcs1)) = L' ';
  wcscpy(calosc + wcslen(wcs1) + 1, wcs2);
  
  printf(&quot;lancuch wyjsciowy: %ls\n&quot;, calosc);
  return 0;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Zobacz też ==
* [[C/Napisy - własna implementacja|Napisy - własna implementacja]]
* [[Programowanie_w_systemie_UNIX/Kodowanie#BOM|BOM]]
* [https://rosettacode.org/wiki/Binary_strings#C Napisy binarne ( ang. Binary strings in C)]
* [http://0x80.pl/articles/string_h.html Implementacje funkcji ze string.h Autor:	Wojciech Muła]
* [https://www-igm.univ-mlv.fr/~lecroq/string/index.html EXACT STRING MATCHING ALGORITHMS by Christian Charras - Thierry Lecroq]

{{Przypisy|
{{o|n=const|r=Można się zatem zastanawiać czemu kompilator dopuszcza przypisanie do zwykłego wskaźnika wskazania na stały obszar, skoro kod {{Tt|const int *foo; int *bar = foo;}} generuje ostrzeżenie lub wręcz się nie kompiluje. Jest to pewna zaszłość historyczna wynikająca, z faktu, że słówko const zostało wprowadzone do języka, gdy już był on w powszechnym użyciu.}}
{{o|n=null|r=Nie należy mylić znaku null (czyli znaku o kodzie zero) ze wskaźnikiem null (czy też NULL).}}
{{o|n=unicode|r=niektóre popularne biblioteki akceptują jedynie UTF-8 np. GTK 2.0 (które z kolei jest wykorzystywane przez np. popularne wxWidgets przy kompilacji na platformę Linuksową)}}
}}

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|C|
  [[../Wskaźniki/]]|
  [[../Typy złożone/]]|
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pp9jvjclv67rb2hoqqgb166v45nk1ld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548419</id>
      <parentid>548402</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>533978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33978" sha1="gw205hl6rrh37pxoajouyqntv6lgdor" xml:space="preserve">W dzisiejszych czasach komputer przestał być narzędziem tylko i wyłącznie do przetwarzania danych. Od programów komputerowych zaczęto wymagać czegoś nowego - program w wyniku swojego działania nie ma zwracać danych, rozumianych tylko przez autora programu, lecz powinien być na tyle komunikatywny, aby przeciętny użytkownik komputera mógł bez problemu tenże komputer obsłużyć. Do przechowywania tychże komunikatów służą tzw. &quot;łańcuchy&quot; (ang. string) czyli ciągi znaków.

Język C nie jest wygodnym narzędziem do manipulacji napisami. Jak się wkrótce przekonamy, zestaw funkcji umożliwiających operacje na napisach w bibliotece standardowej C jest raczej skromny. Dodatkowo, problemem jest sposób, w jaki łańcuchy przechowywane są w pamięci. Zobaczymy także, jak stworzyć łańcuch typu [[wikipedia:Lista|lista połączona]]

{{Uwaga|Napisy w języku C mogą być przyczyną wielu trudnych do wykrycia błędów w programach. Warto dobrze zrozumieć, jak należy operować na łańcuchach znaków i zachować szczególną ostrożność w tych miejscach, gdzie napisów używamy.}}

==Łańcuchy znaków w języku C==
Napis jest zapisywany w kodzie programu jako ciąg znaków zawarty pomiędzy dwoma cudzysłowami.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf (&quot;Napis w języku C&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

W pamięci taki łańcuch jest następującym po sobie ciągiem znaków (char), który kończy się znakiem &quot;null&quot;  zapisywanym jako '\0'.

Jeśli mamy napis, do poszczególnych znaków odwołujemy się jak w tablicy:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 const char *tekst = &quot;Jakiś tam tekst&quot;;
 printf(&quot;%c\n&quot;, &quot;przykład&quot;[0]); /* wypisze p - znaki w napisach są numerowane od zera */
 printf(&quot;%c\n&quot;, tekst[2]);      /* wypisze k */
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Ponieważ napis w pamięci kończy się zerem umieszczonym tuż za jego zawartością, odwołanie się do znaku o indeksie równym długości napisu zwróci zero:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf(&quot;%d&quot;, &quot;test&quot;[4]);       /* wypisze 0 */
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Napisy możemy wczytywać z klawiatury i wypisywać na ekran przy pomocy dobrze znanych funkcji [[C/scanf|scanf]], [[C/printf|printf]] i pokrewnych. Formatem używanym dla napisów jest %s.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf(&quot;%s&quot;, tekst);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Większość funkcji działających na napisach znajduje się w pliku nagłówkowym [[C/Biblioteka standardowa/Indeks tematyczny#string.h|string.h]].


Jeśli łańcuch jest zbyt długi, można zapisać go w kilku linijkach, ale wtedy przechodząc do następnej linii musimy na końcu postawić znak &quot;\&quot;.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf(&quot;Ten napis zajmuje \
 więcej niż jedną linię&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt; &lt;!-- nie zmieniać wcięcia! kod ma zajmować dwie linijki --&gt;

Instrukcja taka wydrukuje:
 Ten napis zajmuje więcej niż jedną linię

Możemy zauważyć, że napis, który w programie zajął więcej niż jedną linię, na ekranie zajął tylko jedną. Jest tak, ponieważ &quot;\&quot; informuje kompilator, że łańcuch będzie kontynuowany w następnej linii kodu - nie ma wpływu na prezentację łańcucha. Aby wydrukować napis w kilku liniach należy wstawić do niego &lt;tt&gt;\n&lt;/tt&gt; (&quot;n&quot; pochodzi tu od &quot;new line&quot;, czyli &quot;nowa linia&quot;).

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf(&quot;Ten napis\nna ekranie\nzajmie więcej niż jedną linię.&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

W wyniku otrzymamy:

 Ten napis
 na ekranie
 zajmie więcej niż jedną linię.

=== Jak komputer przechowuje w pamięci łańcuch? ===
[[Grafika:Merkkijono.svg|thumb|300px|Napis &quot;Merkkijono&quot; przechowywany w pamięci]]
Zmienna, która przechowuje łańcuch znaków, jest tak naprawdę wskaźnikiem do ciągu znaków (bajtów) w pamięci. Możemy też myśleć o napisie jako o tablicy znaków (jak wyjaśnialiśmy wcześniej, [[C/Wskaźniki#Tablice to też wskaźniki|tablice to też wskaźniki]]).

{{BrClear}}
Możemy wygodnie zadeklarować napis:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 const char *tekst  = &quot;Jakiś tam tekst&quot;; /* Umieszcza napis w obszarze danych programu i przypisuje adres */
 char tekst[] = &quot;Jakiś tam tekst&quot;; /* Umieszcza napis w tablicy */
 char tekst[] = {'J','a','k','i','s',' ','t','a','m',' ','t','e','k','s','t','\0'};
                /* Tekst to taka tablica jak każda inna */
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Kompilator automatycznie przydziela wtedy odpowiednią ilość pamięci (tyle bajtów, ile jest liter plus jeden dla kończącego nulla). Jeśli natomiast wiemy, że dany łańcuch powinien przechowywać określoną ilość znaków (nawet, jeśli w deklaracji tego łańcucha podajemy mniej znaków) deklarujemy go w taki sam sposób, jak tablicę jednowymiarową:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char tekst[80] = &quot;Ten tekst musi być krótszy niż 80 znaków&quot;;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Należy cały czas pamiętać, że napis jest tak naprawdę tablicą. Jeśli zarezerwowaliśmy dla napisu 80 znaków, to przypisanie do niego dłuższego napisu spowoduje '''pisanie po pamięci'''.

{{uwaga|1=Deklaracja &lt;tt&gt;const char *tekst = &quot;cokolwiek&quot;;&lt;/tt&gt; oraz &lt;tt&gt;char tekst[] = &quot;cokolwiek&quot;;&lt;/tt&gt; pomimo, że wyglądają bardzo podobnie bardzo się od siebie różnią. W przypadku pierwszej deklaracji próba zmodyfikowania napisu (np. &lt;tt&gt;tekst[0] = 'C';&lt;/tt&gt;) może wyświetlać błąd kompilacji.  Dzieje się tak dlatego, że &lt;tt&gt;const char *tekst = &quot;cokolwiek&quot;;&lt;/tt&gt; deklaruje wskaźnik na '''stały''' obszar pamięci{{r|const}}.}}

Pisanie po pamięci może czasami skończyć się błędem dostępu do pamięci (&quot;segmentation fault&quot; w systemach UNIX) i zamknięciem programu, jednak może zdarzyć się jeszcze gorsza ewentualność - możemy zmienić w ten sposób przypadkowo wartość innych zmiennych. Program zacznie wtedy zachowywać się nieprzewidywalnie - zmienne a nawet stałe, co do których zakładaliśmy, że ich wartość będzie ściśle ustalona, mogą przyjąć taką wartość, jaka absolutnie nie powinna mieć miejsca.

Kluczowy jest też kończący napis znak null. W zasadzie wszystkie funkcje operujące na napisach opierają właśnie na nim. Na przykład, strlen szuka rozmiaru napisu idąc od początku i zliczając znaki, aż nie natrafi na znak o kodzie zero. Jeśli nasz napis nie kończy się znakiem null, funkcja będzie szła dalej po pamięci. Na szczęście, wszystkie operacje podstawienia typu tekst = &quot;Tekst&quot; powodują zakończenie napisu nullem (o ile jest na niego miejsce) {{r|null}}.

=== Znaki specjalne ===
Jak zapewne zauważyłeś w poprzednim przykładzie, w łańcuchu ostatnim znakiem jest znak o wartości zero ('\0')&lt;ref&gt;[[:w:pl:Null_(znak)|wikipedia: Null_(znak)]]&lt;/ref&gt;. Jednak łańcuchy mogą zawierać inne znaki specjalne(sekwencje sterujące)&lt;ref&gt;[[:w:pl:Kod_sterujący|wikipedia: Kod sterujący]]&lt;/ref&gt;, np.:
* &lt;nowiki&gt;'\a' - alarm (sygnał akustyczny terminala)&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\b' - backspace (usuwa poprzedzający znak) &lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\f' - wysuniecie strony (np. w drukarce)&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\r' - powrót kursora (karetki) do początku wiersza&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\n' - znak nowego wiersza&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\&quot;' - cudzysłów&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\'' - apostrof&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\\' - ukośnik wsteczny (backslash)&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\t' - tabulacja pozioma&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\v' - tabulacja pionowa&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\?' - znak zapytania (pytajnik)&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\ooo' - liczba zapisana w systemie oktalnym (ósemkowym), gdzie 'ooo' należy zastąpić trzycyfrową liczbą w tym systemie&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\xhh' - liczba zapisana w systemie heksadecymalnym (szesnastkowym), gdzie 'hh' należy zastąpić dwucyfrową liczbą w tym systemie&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\unnnn' - uniwersalna nazwa znaku, gdzie 'nnnn' należy zastąpić czterocyfrowym identyfikatorem znaku w systemie szesnatkowym. 'nnnn' odpowiada dłuższej formie w postaci '0000nnnn'&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\unnnnnnnn' - uniwersalna nazwa znaku, gdzie 'nnnnnnnn' należy zastąpić ośmiocyfrowym identyfikatorem znaku w systemie szesnatkowym. &lt;/nowiki&gt;

Warto zaznaczyć, że znak nowej linii ('\n') jest w różny sposób przechowywany w różnych systemach operacyjnych. Wiąże się to z pewnymi historycznymi uwarunkowaniami. W niektórych systemach używa się do tego jednego znaku o kodzie 0x0A (Line Feed - nowa linia). Do tej rodziny zaliczamy systemy z rodziny Unix: Linux, *BSD, Mac OS X inne. Drugą konwencją jest zapisywanie '\n' za pomocą dwóch znaków: LF (Line Feed) + CR (Carriage return - powrót karetki). Znak CR reprezentowany jest przez wartość 0x0D. Kombinacji tych dwóch znaków używają m.in.: CP/M, DOS, OS/2, Microsoft Windows. Trzecia grupa systemów używa do tego celu samego znaku CR. Są to systemy działające na komputerach Commodore, Apple II oraz Mac OS do wersji 9. W związku z tym plik utworzony w systemie Linux może prezentować się inaczej pod systemem Windows.

==Operacje na łańcuchach==

===nagłówki===
Większość funkcji operujących na ciągach C jest zadeklarowana w nagłówku string.h (cstring w C++), natomiast funkcje operujące na ciągach C są deklarowane w nagłówku wchar.h

===deklaracja===

&lt;syntaxhighlight lang=c&gt;
// http://www.crasseux.com/books/ctutorial/Initializing-strings.html

#include &lt;stdio.h&gt;
#include &lt;string.h&gt;

int main()
{

  /* Example 1 */
  char string1[] = &quot;A string declared as an array.\n&quot;;

  /* Example 2 */
  const char *string2 = &quot;A string declared as a pointer.\n&quot;;

  /* Example 3 */
  char string3[30];
  strcpy(string3, &quot;A string constant copied in.\n&quot;);

  printf (&quot;%s\n&quot;, string1);
  printf (&quot;%s\n&quot;,string2);
  printf (&quot;%s\n&quot;,string3);

  return 0;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;


=== Porównywanie łańcuchów ===
Napisy to tak naprawdę wskaźniki. Tak więc używając zwykłego operatora porównania ==, otrzymamy wynik porównania adresów a nie tekstów.

Do porównywania dwóch ciągów znaków należy użyć funkcji [[C/strcmp|strcmp]] zadeklarowanej w pliku nagłówkowym string.h. Jako argument przyjmuje ona dwa napisy i zwraca wartość ujemną jeżeli napis pierwszy jest ''mniejszy'' od drugiego, 0 jeżeli napisy są równe lub wartość dodatnią jeżeli napis pierwszy jest ''większy'' od drugiego. Ciągi znaków porównywalne są leksykalnie kody znaków, czyli np. (przyjmując kodowanie ASCII) &lt;tt&gt;&quot;a&quot;&lt;/tt&gt; jest mniejsze od &lt;tt&gt;&quot;b&quot;&lt;/tt&gt;, ale jest większe od &lt;tt&gt;&quot;B&quot;&lt;/tt&gt;. Np.:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main(void) {
   char str1[100] = {'\0'}, str2[100] = {'\0'};
   int cmp;
 
   puts(&quot;Podaj dwa ciagi znakow: &quot;);
   fgets(str1, sizeof str1, stdin);
   fgets(str2, sizeof str2, stdin);
 
   cmp = strcmp(str1, str2);
   if (cmp&lt;0) {
     puts(&quot;Pierwszy napis jest mniejszy.&quot;);
   } else if (cmp&gt;0) {
     puts(&quot;Pierwszy napis jest wiekszy.&quot;);
   } else {
     puts(&quot;Napisy sa takie same.&quot;);
   }
 
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Czasami możemy chcieć porównać tylko fragment napisu, np. sprawdzić czy zaczyna się od jakiegoś ciągu. W takich sytuacjach pomocna jest funkcja [[C/strncmp|strncmp]]. W porównaniu do strcmp() przyjmuje ona jeszcze jeden argument oznaczający maksymalną liczbę znaków do porównania:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main(void) {
   char str[100];
   int cmp;
 
   fputs(&quot;Podaj ciag znakow: &quot;, stdout);
   fgets(str, sizeof str, stdin);
 
   if (!strncmp(str, &quot;foo&quot;, 3)) {
     puts(&quot;Podany ciag zaczyna sie od 'foo'.&quot;);
   }
 
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Kopiowanie napisów ===

Do kopiowania ciągów znaków służy funkcja [[C/strcpy|strcpy]], która kopiuje drugi napis w miejsce pierwszego. Musimy pamiętać, by w pierwszym łańcuchu było wystarczająco dużo miejsca.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char napis[100];
 strcpy(napis, &quot;Ala ma kota.&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Znacznie bezpieczniej jest używać funkcji [[C/strncpy|strncpy]], która kopiuje co najwyżej tyle bajtów ile podano jako trzeci parametr. Uwaga! Jeżeli drugi napis jest za długi funkcja '''nie''' kopiuje znaku null na koniec pierwszego napisu, dlatego zawsze trzeba to robić ręcznie:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char napis[100] = { 0 };
 strncpy(napis, &quot;Ala ma kota.&quot;, sizeof(napis) - 1);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Łączenie napisów ===
Do łączenia napisów służy funkcja [[C/strcat|strcat]], która kopiuje drugi napis do pierwszego. Ponownie jak w przypadku strcpy musimy zagwarantować, by w pierwszym łańcuchu było wystarczająco dużo miejsca.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main(void) {
   char napis1[80] = &quot;hello &quot;;
   const const char *napis2 = &quot;world&quot;;
   strcat(napis1, napis2);
   puts(napis1);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

I ponownie jak w przypadku strcpy istnieje funkcja [[C/strncat|strncat]], która skopiuje co najwyżej tyle bajtów ile podano jako trzeci argument i ''dodatkowo'' dopisze znak null.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main(void) {
   char napis1[80] = &quot;hello &quot;;
   const char *napis2 = &quot;world&quot;;
   strncat(napis1, napis2, 2);
   puts(napis1);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

 hello wo

Możemy też wykorzystać trzeci argument do zapewnienia bezpiecznego wywołania funkcji kopiującej. W przypadku zbyt małej tablicy skopiowany zostanie fragment tylko takie długości, na jaki starczy miejsca (uwzględniając, że na końcu trzeba dodać znak '\0'). Przy podawaniu ilości znaków należy także pamiętać, że łańcuch, do którego kopiujemy nie musi być pusty, a więc część pamięci przeznaczona na niego jest już zajęta, jak w poniższym przykładzie. Dlatego od rozmiaru całego łańcucha do którego kopiujemy należy odjąć długość napisu, który już się w nim znajduje.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
   char napis1[10] = &quot;hello &quot;;
   const char *napis2 = &quot;world&quot;;
   strncat(napis1, napis2, sizeof(napis1)-strlen(napis1)- 1);
   puts(napis1);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

 hello wor


{{uwaga|Osoby, które programowały w językach skryptowych muszą bardzo uważać na łączenie i kopiowanie napisów. Kompilator języka C nie wykryje nadpisania pamięci za zmienną łańcuchową i nie przydzieli dodatkowego obszaru pamięci. Może się zdarzyć, że program pomimo nadpisywania pamięci za łańcuchem będzie nadal działał, co bardzo utrudni wykrywanie tego typu błędów!}}

== Bezpieczeństwo kodu a łańcuchy ==
=== Przepełnienie bufora ===
O co właściwie chodzi z tymi funkcjami strncpy i strncat? Otóż, niewinnie wyglądające łańcuchy mogą okazać się zabójcze dla bezpieczeństwa programu, a przez to nawet dla systemu, w którym ten program działa. Może brzmi to strasznie, lecz jest to prawda. Może pojawić się tutaj pytanie: &quot;w jaki sposób łańcuch może zaszkodzić programowi?&quot;. Otóż może i to całkiem łatwo. Przeanalizujmy następujący kod:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 #include &lt;stdlib.h&gt;
 int main(int argc , const char **argv) {
   char haslo_poprawne = 0;
   char haslo[16];
   
   if (argc!=2) {
     fprintf(stderr, &quot;uzycie: %s haslo&quot;, argv[0]);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   strcpy(haslo, argv[1]); /* tutaj następuje przepełnienie bufora */
   if (!strcmp(haslo, &quot;poprawne&quot;)) {
     haslo_poprawne = 1;
   }
   
   if (!haslo_poprawne) {
     fputs(&quot;Podales bledne haslo.\n&quot;, stderr);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   puts(&quot;Witaj, wprowadziles poprawne haslo.&quot;);
   return EXIT_SUCCESS;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Jest to bardzo prosty program, który wykonuje jakąś akcję, jeżeli podane jako pierwszy argument hasło jest poprawne. Sprawdźmy czy działa:

 $ ./a.out niepoprawne
 Podales bledne haslo.
 $ ./a.out poprawne
 Witaj, wprowadziles poprawne haslo.

Jednak okazuje się, że z powodu użycia funkcji strcpy włamywacz nie musi znać hasła, aby program uznał, że zna hasło, np.:

 $ ./a.out 11111111111111111111111111111111
 Witaj, wprowadziles poprawne haslo.

Co się stało? Podaliśmy ciąg jedynek dłuższy niż miejsce przewidziane na hasło. Funkcja &lt;tt&gt;strcpy()&lt;/tt&gt; kopiując znaki z &lt;tt&gt;argv[1]&lt;/tt&gt; do tablicy (bufora) &lt;tt&gt;haslo&lt;/tt&gt; przekroczyła przewidziane dla niego miejsce i szła dalej - gdzie znajdowała się zmienna &lt;tt&gt;haslo_poprawne&lt;/tt&gt;. &lt;tt&gt;strcpy()&lt;/tt&gt; kopiowała znaki już tam, gdzie znajdowały się inne dane &amp;mdash; między innymi wpisała jedynkę do &lt;tt&gt;haslo_poprawne&lt;/tt&gt;.


Podany przykład może się różnie zachowywać w zależności od kompilatora, jakim został skompilowany, i systemu, na jakim działa, ale ogólnie mamy do czynienia z poważnym niebezpieczeństwem.

{{Uwaga|Taką sytuację nazywamy [[w:Przepełnienie bufora|przepełnieniem bufora]]. Może umożliwić dostęp do komputera osobom nieuprzywilejowanym. Należy wystrzegać się tego typu konstrukcji, a w miejsce niebezpiecznej funkcji strcpy stosować bardziej bezpieczną [[C/strncpy|strncpy]].}}

Oto bezpieczna wersja poprzedniego programu:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 #include &lt;stdlib.h&gt;
 
 int main(int argc, const char **argv) {
   char haslo_poprawne = 0;
   char haslo[16];
   
   if (argc!=2) {
     fprintf(stderr, &quot;uzycie: %s haslo&quot;, argv[0]);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   strncpy(haslo, argv[1], sizeof(haslo) - 1);
   haslo[sizeof haslo - 1] = '\0';
   if (!strcmp(haslo, &quot;poprawne&quot;)) {
     haslo_poprawne = 1;
   }
   
   if (!haslo_poprawne) {
     fputs(&quot;Podales bledne haslo.\n&quot;, stderr);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   puts(&quot;Witaj, wprowadziles poprawne haslo.&quot;);
   return EXIT_SUCCESS;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Bezpiecznymi alternatywami do strcpy i strcat są też funkcje strlcpy oraz strlcat opracowane przez projekt OpenBSD i dostępne do ściągnięcia na wolnej licencji: [ftp://ftp.openbsd.org/pub/OpenBSD/src/lib/libc/string/strlcpy.c strlcpy], [ftp://ftp.openbsd.org/pub/OpenBSD/src/lib/libc/string/strlcat.c strlcat]. strlcpy() działa podobnie do strncpy: &lt;tt&gt;strlcpy (buf, argv[1], sizeof buf);&lt;/tt&gt;, jednak jest szybsza (nie wypełnia pustego miejsca zerami) i zawsze kończy napis nullem (czego nie gwarantuje strncpy). &lt;tt&gt;strlcat(dst, src, size)&lt;/tt&gt; działa natomiast jak &lt;tt&gt;strncat(dst, src, size-1)&lt;/tt&gt;.

Do innych niebezpiecznych funkcji należy np. [[C/gets|gets]] zamiast której należy używać [[C/fgets|fgets]].

Zawsze możemy też alokować napisy [[C/Wskaźniki#Dynamiczna alokacja pamięci|dynamicznie]]:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 #include &lt;stdlib.h&gt;
 
 int main(int argc, const char **argv) {
   char haslo_poprawne = 0;
   const char *haslo;
   
   if (argc!=2) {
     fprintf(stderr, &quot;uzycie: %s haslo&quot;, argv[0]);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   haslo = malloc(strlen(argv[1]) + 1); /* +1 dla znaku null */
   if (!haslo) {
     fputs(&quot;Za malo pamieci.\n&quot;, stderr);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   strcpy(haslo, argv[1]);
   if (!strcmp(haslo, &quot;poprawne&quot;)) {
     haslo_poprawne = 1;
   }
   
   if (!haslo_poprawne) {
     fputs(&quot;Podales bledne haslo.\n&quot;, stderr);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   puts(&quot;Witaj, wprowadziles poprawne haslo.&quot;);
   free(haslo);
   return EXIT_SUCCESS;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;


=== Nadużycia z udziałem ciągów formatujących ===
Jednak to nie koniec kłopotów z napisami. Wielu programistów, nieświadomych zagrożenia często używa tego typu konstrukcji:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 int main (int argc, const char **argv)
 {
   printf (argv[1]);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Z punktu widzenia bezpieczeństwa jest to bardzo poważny błąd programu, który może nieść ze sobą katastrofalne skutki! Prawidłowo napisany kod powinien wyglądać następująco:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 int main (int argc, const char **argv)
 {
   printf (&quot;%s&quot;, argv[1]);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

lub:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 int main (int argc, const char **argv)
 {
   fputs (argv[1], stdout);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Źródło problemu leży w konstrukcji funkcji printf. Przyjmuje ona bowiem za pierwszy parametr łańcuch, który następnie przetwarza. Jeśli w pierwszym parametrze wstawimy jakąś zmienną, to funkcja printf potraktuje ją jako ciąg znaków razem ze znakami formatującymi. Zatem ważne, aby wcześnie wyrobić sobie nawyk stosowania funkcji printf z co najmniej dwoma parametrami, nawet w przypadku wyświetlenia samego tekstu.

== Konwersje ==
Czasami zdarza się, że łańcuch można interpretować nie tylko jako ciąg znaków, lecz np. jako liczbę. Jednak, aby dało się taką liczbę przetworzyć musimy skopiować ją do pewnej zmiennej. Aby ułatwić programistom tego typu zamiany powstał zestaw funkcji bibliotecznych. Należą do nich:
* [[C/atol|atol]], [[C/strtol|strtol]] - zamienia łańcuch na liczbę całkowitą typu long
* [[C/atoi|atoi]] - zamienia łańcuch na liczbę całkowitą typu int
* [[C/atoll|atoll]], [[C/strtoll|strtoll]] - zamienia łańcuch na liczbę całkowitą typu long long (64 bity); dodatkowo istnieje przestarzała funkcja [[C/atoq|atoq]] będąca rozszerzeniem GNU,
* [[C/atof|atof]], [[C/strtod|strtod]] - przekształca łańcuch na liczbę typu double
Ogólnie rzecz ujmując funkcje z serii ato* nie pozwalają na wykrycie błędów przy konwersji i dlatego, gdy jest to potrzebne, należy stosować funkcje strto*.

Czasami przydaje się też konwersja w drugą stronę, tzn. z liczby na łańcuch. Do tego celu może posłużyć funkcja [[C/sprintf|sprintf]] lub [[C/snprintf|snprintf]]. sprintf jest bardzo podobna do printf, tyle, że wyniki jej prac zwracane są do pewnego łańcucha, a nie wyświetlane np. na ekranie monitora. Należy jednak uważać przy jej użyciu (patrz - [[#Bezpieczeństwo kodu a łańcuchy|Bezpieczeństwo kodu a łańcuchy]]). snprintf (zdefiniowana w nowszym standardzie) dodatkowo przyjmuje jako argument wielkość bufora docelowego.

== Operacje na znakach ==
Warto też powiedzieć w tym miejscu o operacjach na samych znakach. Spójrzmy na poniższy program:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;ctype.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main()
 {
   int znak;
   while ((znak = getchar())!=EOF) {
     if( islower(znak) ) {
       znak = toupper(znak);
     } else if( isupper(znak) ) {
       znak = tolower(znak);
     }
     putchar(znak);
   }
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Program ten zmienia we wczytywanym tekście wielkie litery na małe i odwrotnie. Wykorzystujemy funkcje operujące na znakach z pliku nagłówkowego [[C/Biblioteka standardowa/Indeks tematyczny#ctype.h|ctype.h]]. isupper sprawdza, czy znak jest wielką literą, natomiast toupper zmienia znak (o ile jest literą) na wielką literę. Analogicznie jest dla funkcji islower i tolower.

Jako ćwiczenie, możesz tak zmodyfikować program, żeby odczytywał dane z pliku podanego jako argument lub wprowadzonego z klawiatury.

== Częste błędy ==
* pisanie do niezaalokowanego miejsca
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 const char *tekst;
 scanf(&quot;%s&quot;, tekst);
&lt;/syntaxhighlight&gt;
* zapominanie o kończącym napis nullu
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char test[4] = &quot;test&quot;; /* nie zmieścił się null kończący napis */
&lt;/syntaxhighlight&gt;
* nieprawidłowe porównywanie łańcuchów
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char tekst1[] = &quot;jakis tekst&quot;;
 char tekst2[] = &quot;jakis tekst&quot;;
 if( tekst1 == tekst2 ) { /* tu zawsze będzie fałsz bo == porównuje adresy, należy użyć strcmp().  */
    ...
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Takich wad nie ma [[Napisy - własna implementacja|łańcuch typu linked-list]].

== Unicode ==
{{wikipedia|Unicode}}
W dzisiejszych czasach brak obsługi wielu języków praktycznie marginalizowałoby język. Dlatego też C99 wprowadza możliwość zapisu znaków wg norm [[Informatyka dla klas 7-8 szkoły podstawowej/Standard_Unicode|Unicode]].

=== Jaki typ? ===
Do przechowywania znaków zakodowanych w Unicode powinno się korzystać z typu '''wchar_t'''. Jego domyślny rozmiar jest zależny od użytego kompilatora, lecz w większości zaktualizowanych kompilatorów powinny to być 2 bajty. Typ ten jest częścią języka C++, natomiast w C znajduje się w pliku nagłówkowym [[C/Biblioteka standardowa/Indeks tematyczny#stddef.h|stddef.h]].

Alternatywą jest wykorzystanie gotowych bibliotek dla Unicode (większość jest dostępnych jedynie dla C++, nie współpracuje z C), które często mają zdefiniowane własne typy, jednak zmuszeni jesteśmy wtedy do przejścia ze znanych nam już funkcji jak np. strcpy, strcmp na funkcje dostarczane przez bibliotekę, co jest dość niewygodne. My zajmiemy się pierwszym wyjściem.


{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Nazwa !! Opis
|-
|NULL || Macro expanding to the null pointer constant; that is, a constant representing a pointer value which is guaranteed '''not''' to be a valid address of an object in memory.
|-
|wchar_t  || Type used for a code unit in &quot;wide&quot; strings. On Windows, the only platform to use wchar_t extensively, it's defined as 16-bit&lt;ref&gt;{{Cite web |title=c++ - What is the use of wchar_t in general programming? |url=https://stackoverflow.com/questions/13509733/what-is-the-use-of-wchar-t-in-general-programming |access-date=2022-08-01 |website=Stack Overflow |language=en}}&lt;/ref&gt; which '''''was''''' enough to represent any Unicode (UCS-2) character, but is now only enough to represent a UTF-16 code unit, which can be half a code point. On other platforms it is defined as 32-bit and a Unicode code point always fits. The C standard only requires that wchar_t be wide enough to hold the widest character set among the supported system locales&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pubs.opengroup.org/onlinepubs/007908775/xsh/stddef.h.html |title=stddef.h - standard type definitions |publisher=The Open Group |access-date=2017-01-28 }}&lt;/ref&gt; and be greater or equal in size to char,&lt;ref&gt;{{cite book |title=Unicode Demystified: A Practical Programmer's Guide to the Encoding Standard |first=Richard |last=Gillam |url=https://books.google.com/books?id=wn5sXG8bEAcC&amp;pg=PA714 |page=714 |publisher=Addison-Wesley Professional |year=2003|isbn=9780201700527 }}&lt;/ref&gt;
|-
|wint_t || Integer type that can hold any value of a wchar_t as well as the value of the macro WEOF. This type is unchanged by integral promotions. Usually a 32 bit signed value.
|-
| char8_t&lt;ref&gt;{{Cite web |title=char, wchar_t, char8_t, char16_t, char32_t |url=https://docs.microsoft.com/en-us/cpp/cpp/char-wchar-t-char16-t-char32-t |access-date=2022-08-01 |website=docs.microsoft.com |language=en-us}}&lt;/ref&gt;
|| Part of the C standard since C23, in &lt;uchar.h&gt;, a type that is suitable for storing UTF-8 characters.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/c/string/multibyte/char8_t|title=char8_t}}&lt;/ref&gt;
|-
| char16_t&lt;ref name=&quot;uchar&quot;&gt;{{Cite web|title =&amp;lt;cuchar&amp;gt; (uchar.h)|url=https://cplusplus.com/reference/cuchar/|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
|| Part of the C standard since [[C11 (C standard revision)|C11]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/c/string/multibyte/char16_t|title=char16_t}}&lt;/ref&gt; in &lt;uchar.h&gt;, a type capable of holding 16 bits even if wchar_t is another size. If the macro &lt;code&gt;__STDC_UTF_16__&lt;/code&gt; is defined as ''1'', the type is used for UTF-16 on that system. This is always the case in C23.&lt;ref name=&quot;utfchar&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/c/preprocessor/replace#Predefined_macros|title=Replacing text macros}}&lt;/ref&gt; C++ does not define such a macro, but the type is always used for UTF-16 in that language.&lt;ref name=&quot;cppchar16/32t&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/cpp/language/types#Character_types|title=Fundamental types}}&lt;/ref&gt;
|-
| char32_t&lt;ref name=&quot;uchar&quot; /&gt;
|| Part of the C standard since C11,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/c/string/multibyte/char32_t|title=char32_t}}&lt;/ref&gt; in &lt;uchar.h&gt;, a type capable of holding 32 bits even if wchar_t is another size. If the macro &lt;code&gt;__STDC_UTF_32__&lt;/code&gt; is defined as ''1'', the type is used for UTF-32 on that system. This is always the case in C23. &lt;ref name=&quot;utfchar&quot; /&gt; C++ does not define such a macro, but the type is always used for UTF-32 in that language.&lt;ref name=&quot;cppchar16/32t&quot; /&gt;
|-
|mbstate_t || Contains all the information about the conversion state required from one call to a function to the other.
|}


===Biblioteki===
* [[C/wchar.h|wchar.h]]
* gotowe bibliotek dla Unicode (większość jest dostępnych jedynie dla C++, nie współpracuje z C), które często mają zdefiniowane własne typy, jednak zmuszeni jesteśmy wtedy do przejścia ze znanych nam już funkcji jak np. strcpy, strcmp na funkcje dostarczane przez bibliotekę, co jest dość niewygodne.

=== Jaki rozmiar i jakie kodowanie? ===
Unicode &lt;ref&gt;[http://unicodebook.readthedocs.org/en/latest/programming_languages.html#c c i unicode]&lt;/ref&gt;określa jedynie jakiej liczbie odpowiada jaki znak, nie mówi zaś nic o sposobie dekodowania (tzn. jaka sekwencja znaków odpowiada jakiemu znaku/znakom). Jako że Unicode obejmuje 918 tys. znaków, zmienna zdolna pomieścić go w całości musi mieć przynajmniej 3 bajty. Niestety procesory nie funkcjonują na zmiennych o tym rozmiarze, pracują jedynie na zmiennych o wielkościach: 1, 2, 4 oraz 8 bajtów (kolejne potęgi liczby 2). Dlatego też jeśli wciąż uparcie chcemy być dokładni i zastosować przejrzyste kodowanie musimy skorzystać ze zmiennej 4-bajtowej (32 bity). Tak do sprawy podeszli twórcy kodowania Unicode nazwanego UTF-32/UCS-4.
{{wikipedia|UTF-32}}
Ten typ kodowania po prostu przydziela każdemu znakowi Unicode kolejne liczby. Jest to najbardziej intuicyjny i wygodny typ kodowania, ale jak widać ciągi znaków zakodowane w nim są bardzo obszerne, co zajmuje dostępną pamięć, spowalnia działanie programu oraz drastycznie pogarsza wydajność podczas transferu przez sieć.
Poza UTF-32 istnieje jeszcze wiele innych kodowań. Najpopularniejsze z nich to:
* UTF-8 - od 1 do 6 bajtów (dla znaków poniżej 65536 do 3 bajtów) na znak przez co jest skrajnie niewygodny, gdy chcemy przeprowadzać jakiekolwiek operacje na tekście bez korzystania z gotowych funkcji
* UTF-16 - 2 lub 4 bajty na znak; ręczne modyfikacje łańcucha są bardziej skomplikowane niż przy UTF-32
* UCS-2 - 2 bajty na znak przez co znaki z numerami powyżej 65 535 nie są uwzględnione; równie wygodny w użytkowaniu co UTF-32.
Ręczne operacje na ciągach zakodowanych w UTF-8 i UTF-16 są utrudnione, ponieważ w przeciwieństwie do UTF-32, gdzie można określić, iż powiedzmy 2. znak ciągu zajmuje bajty od 4. do 7. (gdyż z góry wiemy, że 1. znak zajął bajty od 0. do 3.), w tych kodowaniach musimy najpierw określić rozmiar 1. znaku. Ponadto, gdy korzystamy z nich nie działają wtedy funkcje udostępniane przez biblioteki C do operowania na ciągach znaków.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Priorytet
! Proponowane kodowania
|----
| mały rozmiar
| UTF-8
|----
| łatwa i wydajna edycja
| UTF-32 lub UCS-2
|----
| przenośność
| UTF-8{{r|unicode}}
|----
| ogólna szybkość
| UCS-2 lub UTF-8
|}

Co należy zrobić, by zacząć korzystać z kodowania UCS-2 (domyślne kodowanie dla C):
* powinniśmy korzystać z typu wchar_t (ang. &quot;wide character&quot;), jednak jeśli chcemy udostępniać kod źródłowy programu do kompilacji na innych platformach, powinniśmy ustawić odpowiednie parametry dla kompilatorów, by rozmiar był identyczny niezależnie od platformy.
* korzystamy z odpowiedników funkcji operujących na typie char pracujących na wchar_t (z reguły składnia jest identyczna z tą różnicą, że w nazwach funkcji zastępujemy &quot;str&quot; na &quot;wcs&quot; np. strcpy - wcscpy; strcmp - wcscmp)
* jeśli przyzwyczajeni jesteśmy do korzystania z klasy string (tylko C++), powinniśmy zamiast niej korzystać z wstring, która posiada zbliżoną składnię, ale pracuje na typie wchar_t.

Co należy zrobić, by zacząć korzystać z Unicode:
* gdy korzystamy z kodowań innych niż UTF-16 i UCS-2, powinniśmy zdefiniować własny typ
* w wykorzystywanych przez nas bibliotekach podajemy typ wykorzystanego kodowania.
* gdy chcemy ręcznie modyfikować ciąg '''musimy''' przeczytać specyfikację danego kodowania; są one wyczerpująco opisane na siostrzanym projekcie Wikibooks - Wikipedii.

Przykład użycia kodowania UCS-2:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
#include &lt;stddef.h&gt; /* jeśli używamy C++, możemy opuścić tę linijkę */
#include &lt;stdio.h&gt;
#include &lt;string.h&gt;

int main() {
  wchar_t* wcs1 = L&quot;Ala ma kota.&quot;;
  wchar_t* wcs2 = L&quot;Kot ma Ale.&quot;;
  wchar_t calosc[25];
  
  wcscpy(calosc, wcs1);
  *(calosc + wcslen(wcs1)) = L' ';
  wcscpy(calosc + wcslen(wcs1) + 1, wcs2);
  
  printf(&quot;lancuch wyjsciowy: %ls\n&quot;, calosc);
  return 0;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Zobacz też ==
* [[C/Napisy - własna implementacja|Napisy - własna implementacja]]
* [[Programowanie_w_systemie_UNIX/Kodowanie#BOM|BOM]]
* [https://rosettacode.org/wiki/Binary_strings#C Napisy binarne ( ang. Binary strings in C)]
* [http://0x80.pl/articles/string_h.html Implementacje funkcji ze string.h Autor:	Wojciech Muła]
* [https://www-igm.univ-mlv.fr/~lecroq/string/index.html EXACT STRING MATCHING ALGORITHMS by Christian Charras - Thierry Lecroq]

{{Przypisy|
{{o|n=const|r=Można się zatem zastanawiać czemu kompilator dopuszcza przypisanie do zwykłego wskaźnika wskazania na stały obszar, skoro kod {{Tt|const int *foo; int *bar = foo;}} generuje ostrzeżenie lub wręcz się nie kompiluje. Jest to pewna zaszłość historyczna wynikająca, z faktu, że słówko const zostało wprowadzone do języka, gdy już był on w powszechnym użyciu.}}
{{o|n=null|r=Nie należy mylić znaku null (czyli znaku o kodzie zero) ze wskaźnikiem null (czy też NULL).}}
{{o|n=unicode|r=niektóre popularne biblioteki akceptują jedynie UTF-8 np. GTK 2.0 (które z kolei jest wykorzystywane przez np. popularne wxWidgets przy kompilacji na platformę Linuksową)}}
}}

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|C|
  [[../Wskaźniki/]]|
  [[../Typy złożone/]]|
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gw205hl6rrh37pxoajouyqntv6lgdor</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548461</id>
      <parentid>548419</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33977" sha1="pp9jvjclv67rb2hoqqgb166v45nk1ld" xml:space="preserve">W dzisiejszych czasach komputer przestał być narzędziem tylko i wyłącznie do przetwarzania danych. Od programów komputerowych zaczęto wymagać czegoś nowego - program w wyniku swojego działania nie ma zwracać danych, rozumianych tylko przez autora programu, lecz powinien być na tyle komunikatywny, aby przeciętny użytkownik komputera mógł bez problemu tenże komputer obsłużyć. Do przechowywania tychże komunikatów służą tzw. &quot;łańcuchy&quot; (ang. string) czyli ciągi znaków.

Język C nie jest wygodnym narzędziem do manipulacji napisami. Jak się wkrótce przekonamy, zestaw funkcji umożliwiających operacje na napisach w bibliotece standardowej C jest raczej skromny. Dodatkowo, problemem jest sposób, w jaki łańcuchy przechowywane są w pamięci. Zobaczymy także, jak stworzyć łańcuch typu [[wikipedia:Lista|lista połączona]]

{{Uwaga|Napisy w języku C mogą być przyczyną wielu trudnych do wykrycia błędów w programach. Warto dobrze zrozumieć, jak należy operować na łańcuchach znaków i zachować szczególną ostrożność w tych miejscach, gdzie napisów używamy.}}

==Łańcuchy znaków w języku C==
Napis jest zapisywany w kodzie programu jako ciąg znaków zawarty pomiędzy dwoma cudzysłowami.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf (&quot;Napis w języku C&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

W pamięci taki łańcuch jest następującym po sobie ciągiem znaków (char), który kończy się znakiem &quot;null&quot;  zapisywanym jako '\0'.

Jeśli mamy napis, do poszczególnych znaków odwołujemy się jak w tablicy:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 const char *tekst = &quot;Jakiś tam tekst&quot;;
 printf(&quot;%c\n&quot;, &quot;przykład&quot;[0]); /* wypisze p - znaki w napisach są numerowane od zera */
 printf(&quot;%c\n&quot;, tekst[2]);      /* wypisze k */
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Ponieważ napis w pamięci kończy się zerem umieszczonym tuż za jego zawartością, odwołanie się do znaku o indeksie równym długości napisu zwróci zero:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf(&quot;%d&quot;, &quot;test&quot;[4]);       /* wypisze 0 */
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Napisy możemy wczytywać z klawiatury i wypisywać na ekran przy pomocy dobrze znanych funkcji [[C/scanf|scanf]], [[C/printf|printf]] i pokrewnych. Formatem używanym dla napisów jest %s.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf(&quot;%s&quot;, tekst);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Większość funkcji działających na napisach znajduje się w pliku nagłówkowym [[C/Biblioteka standardowa/Indeks tematyczny#string.h|string.h]].


Jeśli łańcuch jest zbyt długi, można zapisać go w kilku linijkach, ale wtedy przechodząc do następnej linii musimy na końcu postawić znak &quot;\&quot;.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf(&quot;Ten napis zajmuje \
 więcej niż jedną linię&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt; &lt;!-- nie zmieniać wcięcia! kod ma zajmować dwie linijki --&gt;

Instrukcja taka wydrukuje:
 Ten napis zajmuje więcej niż jedną linię

Możemy zauważyć, że napis, który w programie zajął więcej niż jedną linię, na ekranie zajął tylko jedną. Jest tak, ponieważ &quot;\&quot; informuje kompilator, że łańcuch będzie kontynuowany w następnej linii kodu - nie ma wpływu na prezentację łańcucha. Aby wydrukować napis w kilku liniach należy wstawić do niego &lt;tt&gt;\n&lt;/tt&gt; (&quot;n&quot; pochodzi tu od &quot;new line&quot;, czyli &quot;nowa linia&quot;).

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 printf(&quot;Ten napis\nna ekranie\nzajmie więcej niż jedną linię.&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

W wyniku otrzymamy:

 Ten napis
 na ekranie
 zajmie więcej niż jedną linię.

=== Jak komputer przechowuje w pamięci łańcuch? ===
[[Grafika:Merkkijono.svg|thumb|300px|Napis &quot;Merkkijono&quot; przechowywany w pamięci]]
Zmienna, która przechowuje łańcuch znaków, jest tak naprawdę wskaźnikiem do ciągu znaków (bajtów) w pamięci. Możemy też myśleć o napisie jako o tablicy znaków (jak wyjaśnialiśmy wcześniej, [[C/Wskaźniki#Tablice to też wskaźniki|tablice to też wskaźniki]]).

{{BrClear}}
Możemy wygodnie zadeklarować napis:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 const char *tekst  = &quot;Jakiś tam tekst&quot;; /* Umieszcza napis w obszarze danych programu i przypisuje adres */
 char tekst[] = &quot;Jakiś tam tekst&quot;; /* Umieszcza napis w tablicy */
 char tekst[] = {'J','a','k','i','s',' ','t','a','m',' ','t','e','k','s','t','\0'};
                /* Tekst to taka tablica jak każda inna */
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Kompilator automatycznie przydziela wtedy odpowiednią ilość pamięci (tyle bajtów, ile jest liter plus jeden dla kończącego nulla). Jeśli natomiast wiemy, że dany łańcuch powinien przechowywać określoną ilość znaków (nawet, jeśli w deklaracji tego łańcucha podajemy mniej znaków) deklarujemy go w taki sam sposób, jak tablicę jednowymiarową:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char tekst[80] = &quot;Ten tekst musi być krótszy niż 80 znaków&quot;;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Należy cały czas pamiętać, że napis jest tak naprawdę tablicą. Jeśli zarezerwowaliśmy dla napisu 80 znaków, to przypisanie do niego dłuższego napisu spowoduje '''pisanie po pamięci'''.

{{uwaga|1=Deklaracja &lt;tt&gt;const char *tekst = &quot;cokolwiek&quot;;&lt;/tt&gt; oraz &lt;tt&gt;char tekst[] = &quot;cokolwiek&quot;;&lt;/tt&gt; pomimo, że wyglądają bardzo podobnie bardzo się od siebie różnią. W przypadku pierwszej deklaracji próba zmodyfikowania napisu (np. &lt;tt&gt;tekst[0] = 'C';&lt;/tt&gt;) może wyświetlać błąd kompilacji.  Dzieje się tak dlatego, że &lt;tt&gt;const char *tekst = &quot;cokolwiek&quot;;&lt;/tt&gt; deklaruje wskaźnik na '''stały''' obszar pamięci{{r|const}}.}}

Pisanie po pamięci może czasami skończyć się błędem dostępu do pamięci (&quot;segmentation fault&quot; w systemach UNIX) i zamknięciem programu, jednak może zdarzyć się jeszcze gorsza ewentualność - możemy zmienić w ten sposób przypadkowo wartość innych zmiennych. Program zacznie wtedy zachowywać się nieprzewidywalnie - zmienne a nawet stałe, co do których zakładaliśmy, że ich wartość będzie ściśle ustalona, mogą przyjąć taką wartość, jaka absolutnie nie powinna mieć miejsca.

Kluczowy jest też kończący napis znak null. W zasadzie wszystkie funkcje operujące na napisach opierają właśnie na nim. Na przykład, strlen szuka rozmiaru napisu idąc od początku i zliczając znaki, aż nie natrafi na znak o kodzie zero. Jeśli nasz napis nie kończy się znakiem null, funkcja będzie szła dalej po pamięci. Na szczęście, wszystkie operacje podstawienia typu tekst = &quot;Tekst&quot; powodują zakończenie napisu nullem (o ile jest na niego miejsce) {{r|null}}.

=== Znaki specjalne ===
Jak zapewne zauważyłeś w poprzednim przykładzie, w łańcuchu ostatnim znakiem jest znak o wartości zero ('\0')&lt;ref&gt;[[:w:pl:Null_(znak)|wikipedia: Null_(znak)]]&lt;/ref&gt;. Jednak łańcuchy mogą zawierać inne znaki specjalne(sekwencje sterujące)&lt;ref&gt;[[:w:pl:Kod_sterujący|wikipedia: Kod sterujący]]&lt;/ref&gt;, np.:
* &lt;nowiki&gt;'\a' - alarm (sygnał akustyczny terminala)&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\b' - backspace (usuwa poprzedzający znak) &lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\f' - wysuniecie strony (np. w drukarce)&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\r' - powrót kursora (karetki) do początku wiersza&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\n' - znak nowego wiersza&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\&quot;' - cudzysłów&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\'' - apostrof&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\\' - ukośnik wsteczny (backslash)&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\t' - tabulacja pozioma&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\v' - tabulacja pionowa&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\?' - znak zapytania (pytajnik)&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\ooo' - liczba zapisana w systemie oktalnym (ósemkowym), gdzie 'ooo' należy zastąpić trzycyfrową liczbą w tym systemie&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\xhh' - liczba zapisana w systemie heksadecymalnym (szesnastkowym), gdzie 'hh' należy zastąpić dwucyfrową liczbą w tym systemie&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\unnnn' - uniwersalna nazwa znaku, gdzie 'nnnn' należy zastąpić czterocyfrowym identyfikatorem znaku w systemie szesnatkowym. 'nnnn' odpowiada dłuższej formie w postaci '0000nnnn'&lt;/nowiki&gt;
* &lt;nowiki&gt;'\unnnnnnnn' - uniwersalna nazwa znaku, gdzie 'nnnnnnnn' należy zastąpić ośmiocyfrowym identyfikatorem znaku w systemie szesnatkowym. &lt;/nowiki&gt;

Warto zaznaczyć, że znak nowej linii ('\n') jest w różny sposób przechowywany w różnych systemach operacyjnych. Wiąże się to z pewnymi historycznymi uwarunkowaniami. W niektórych systemach używa się do tego jednego znaku o kodzie 0x0A (Line Feed - nowa linia). Do tej rodziny zaliczamy systemy z rodziny Unix: Linux, *BSD, Mac OS X inne. Drugą konwencją jest zapisywanie '\n' za pomocą dwóch znaków: LF (Line Feed) + CR (Carriage return - powrót karetki). Znak CR reprezentowany jest przez wartość 0x0D. Kombinacji tych dwóch znaków używają m.in.: CP/M, DOS, OS/2, Microsoft Windows. Trzecia grupa systemów używa do tego celu samego znaku CR. Są to systemy działające na komputerach Commodore, Apple II oraz Mac OS do wersji 9. W związku z tym plik utworzony w systemie Linux może prezentować się inaczej pod systemem Windows.

==Operacje na łańcuchach==

===nagłówki===
Większość funkcji operujących na ciągach C jest zadeklarowana w nagłówku string.h (cstring w C++), natomiast funkcje operujące na ciągach C są deklarowane w nagłówku wchar.h

===deklaracja===

&lt;syntaxhighlight lang=c&gt;
// http://www.crasseux.com/books/ctutorial/Initializing-strings.html

#include &lt;stdio.h&gt;
#include &lt;string.h&gt;

int main()
{

  /* Example 1 */
  char string1[] = &quot;A string declared as an array.\n&quot;;

  /* Example 2 */
  const char *string2 = &quot;A string declared as a pointer.\n&quot;;

  /* Example 3 */
  char string3[30];
  strcpy(string3, &quot;A string constant copied in.\n&quot;);

  printf (&quot;%s\n&quot;, string1);
  printf (&quot;%s\n&quot;,string2);
  printf (&quot;%s\n&quot;,string3);

  return 0;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;


=== Porównywanie łańcuchów ===
Napisy to tak naprawdę wskaźniki. Tak więc używając zwykłego operatora porównania ==, otrzymamy wynik porównania adresów a nie tekstów.

Do porównywania dwóch ciągów znaków należy użyć funkcji [[C/strcmp|strcmp]] zadeklarowanej w pliku nagłówkowym string.h. Jako argument przyjmuje ona dwa napisy i zwraca wartość ujemną jeżeli napis pierwszy jest ''mniejszy'' od drugiego, 0 jeżeli napisy są równe lub wartość dodatnią jeżeli napis pierwszy jest ''większy'' od drugiego. Ciągi znaków porównywalne są leksykalnie kody znaków, czyli np. (przyjmując kodowanie ASCII) &lt;tt&gt;&quot;a&quot;&lt;/tt&gt; jest mniejsze od &lt;tt&gt;&quot;b&quot;&lt;/tt&gt;, ale jest większe od &lt;tt&gt;&quot;B&quot;&lt;/tt&gt;. Np.:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main(void) {
   char str1[100] = {'\0'}, str2[100] = {'\0'};
   int cmp;
 
   puts(&quot;Podaj dwa ciagi znakow: &quot;);
   fgets(str1, sizeof str1, stdin);
   fgets(str2, sizeof str2, stdin);
 
   cmp = strcmp(str1, str2);
   if (cmp&lt;0) {
     puts(&quot;Pierwszy napis jest mniejszy.&quot;);
   } else if (cmp&gt;0) {
     puts(&quot;Pierwszy napis jest wiekszy.&quot;);
   } else {
     puts(&quot;Napisy sa takie same.&quot;);
   }
 
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Czasami możemy chcieć porównać tylko fragment napisu, np. sprawdzić czy zaczyna się od jakiegoś ciągu. W takich sytuacjach pomocna jest funkcja [[C/strncmp|strncmp]]. W porównaniu do strcmp() przyjmuje ona jeszcze jeden argument oznaczający maksymalną liczbę znaków do porównania:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main(void) {
   char str[100];
   int cmp;
 
   fputs(&quot;Podaj ciag znakow: &quot;, stdout);
   fgets(str, sizeof str, stdin);
 
   if (!strncmp(str, &quot;foo&quot;, 3)) {
     puts(&quot;Podany ciag zaczyna sie od 'foo'.&quot;);
   }
 
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Kopiowanie napisów ===

Do kopiowania ciągów znaków służy funkcja [[C/strcpy|strcpy]], która kopiuje drugi napis w miejsce pierwszego. Musimy pamiętać, by w pierwszym łańcuchu było wystarczająco dużo miejsca.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char napis[100];
 strcpy(napis, &quot;Ala ma kota.&quot;);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Znacznie bezpieczniej jest używać funkcji [[C/strncpy|strncpy]], która kopiuje co najwyżej tyle bajtów ile podano jako trzeci parametr. Uwaga! Jeżeli drugi napis jest za długi funkcja '''nie''' kopiuje znaku null na koniec pierwszego napisu, dlatego zawsze trzeba to robić ręcznie:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char napis[100] = { 0 };
 strncpy(napis, &quot;Ala ma kota.&quot;, sizeof(napis) - 1);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Łączenie napisów ===
Do łączenia napisów służy funkcja [[C/strcat|strcat]], która kopiuje drugi napis do pierwszego. Ponownie jak w przypadku strcpy musimy zagwarantować, by w pierwszym łańcuchu było wystarczająco dużo miejsca.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main(void) {
   char napis1[80] = &quot;hello &quot;;
   const const char *napis2 = &quot;world&quot;;
   strcat(napis1, napis2);
   puts(napis1);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

I ponownie jak w przypadku strcpy istnieje funkcja [[C/strncat|strncat]], która skopiuje co najwyżej tyle bajtów ile podano jako trzeci argument i ''dodatkowo'' dopisze znak null.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main(void) {
   char napis1[80] = &quot;hello &quot;;
   const char *napis2 = &quot;world&quot;;
   strncat(napis1, napis2, 2);
   puts(napis1);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

 hello wo

Możemy też wykorzystać trzeci argument do zapewnienia bezpiecznego wywołania funkcji kopiującej. W przypadku zbyt małej tablicy skopiowany zostanie fragment tylko takie długości, na jaki starczy miejsca (uwzględniając, że na końcu trzeba dodać znak '\0'). Przy podawaniu ilości znaków należy także pamiętać, że łańcuch, do którego kopiujemy nie musi być pusty, a więc część pamięci przeznaczona na niego jest już zajęta, jak w poniższym przykładzie. Dlatego od rozmiaru całego łańcucha do którego kopiujemy należy odjąć długość napisu, który już się w nim znajduje.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
   char napis1[10] = &quot;hello &quot;;
   const char *napis2 = &quot;world&quot;;
   strncat(napis1, napis2, sizeof(napis1)-strlen(napis1)- 1);
   puts(napis1);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

 hello wor


{{uwaga|Osoby, które programowały w językach skryptowych muszą bardzo uważać na łączenie i kopiowanie napisów. Kompilator języka C nie wykryje nadpisania pamięci za zmienną łańcuchową i nie przydzieli dodatkowego obszaru pamięci. Może się zdarzyć, że program pomimo nadpisywania pamięci za łańcuchem będzie nadal działał, co bardzo utrudni wykrywanie tego typu błędów!}}

== Bezpieczeństwo kodu a łańcuchy ==
=== Przepełnienie bufora ===
O co właściwie chodzi z tymi funkcjami strncpy i strncat? Otóż, niewinnie wyglądające łańcuchy mogą okazać się zabójcze dla bezpieczeństwa programu, a przez to nawet dla systemu, w którym ten program działa. Może brzmi to strasznie, lecz jest to prawda. Może pojawić się tutaj pytanie: &quot;w jaki sposób łańcuch może zaszkodzić programowi?&quot;. Otóż może i to całkiem łatwo. Przeanalizujmy następujący kod:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 #include &lt;stdlib.h&gt;
 int main(int argc , const char **argv) {
   char haslo_poprawne = 0;
   char haslo[16];
   
   if (argc!=2) {
     fprintf(stderr, &quot;uzycie: %s haslo&quot;, argv[0]);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   strcpy(haslo, argv[1]); /* tutaj następuje przepełnienie bufora */
   if (!strcmp(haslo, &quot;poprawne&quot;)) {
     haslo_poprawne = 1;
   }
   
   if (!haslo_poprawne) {
     fputs(&quot;Podales bledne haslo.\n&quot;, stderr);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   puts(&quot;Witaj, wprowadziles poprawne haslo.&quot;);
   return EXIT_SUCCESS;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Jest to bardzo prosty program, który wykonuje jakąś akcję, jeżeli podane jako pierwszy argument hasło jest poprawne. Sprawdźmy czy działa:

 $ ./a.out niepoprawne
 Podales bledne haslo.
 $ ./a.out poprawne
 Witaj, wprowadziles poprawne haslo.

Jednak okazuje się, że z powodu użycia funkcji strcpy włamywacz nie musi znać hasła, aby program uznał, że zna hasło, np.:

 $ ./a.out 11111111111111111111111111111111
 Witaj, wprowadziles poprawne haslo.

Co się stało? Podaliśmy ciąg jedynek dłuższy niż miejsce przewidziane na hasło. Funkcja &lt;tt&gt;strcpy()&lt;/tt&gt; kopiując znaki z &lt;tt&gt;argv[1]&lt;/tt&gt; do tablicy (bufora) &lt;tt&gt;haslo&lt;/tt&gt; przekroczyła przewidziane dla niego miejsce i szła dalej - gdzie znajdowała się zmienna &lt;tt&gt;haslo_poprawne&lt;/tt&gt;. &lt;tt&gt;strcpy()&lt;/tt&gt; kopiowała znaki już tam, gdzie znajdowały się inne dane &amp;mdash; między innymi wpisała jedynkę do &lt;tt&gt;haslo_poprawne&lt;/tt&gt;.


Podany przykład może się różnie zachowywać w zależności od kompilatora, jakim został skompilowany, i systemu, na jakim działa, ale ogólnie mamy do czynienia z poważnym niebezpieczeństwem.

{{Uwaga|Taką sytuację nazywamy [[w:Przepełnienie bufora|przepełnieniem bufora]]. Może umożliwić dostęp do komputera osobom nieuprzywilejowanym. Należy wystrzegać się tego typu konstrukcji, a w miejsce niebezpiecznej funkcji strcpy stosować bardziej bezpieczną [[C/strncpy|strncpy]].}}

Oto bezpieczna wersja poprzedniego programu:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 #include &lt;stdlib.h&gt;
 
 int main(int argc, const char **argv) {
   char haslo_poprawne = 0;
   char haslo[16];
   
   if (argc!=2) {
     fprintf(stderr, &quot;uzycie: %s haslo&quot;, argv[0]);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   strncpy(haslo, argv[1], sizeof(haslo) - 1);
   haslo[sizeof haslo - 1] = '\0';
   if (!strcmp(haslo, &quot;poprawne&quot;)) {
     haslo_poprawne = 1;
   }
   
   if (!haslo_poprawne) {
     fputs(&quot;Podales bledne haslo.\n&quot;, stderr);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   puts(&quot;Witaj, wprowadziles poprawne haslo.&quot;);
   return EXIT_SUCCESS;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Bezpiecznymi alternatywami do strcpy i strcat są też funkcje strlcpy oraz strlcat opracowane przez projekt OpenBSD i dostępne do ściągnięcia na wolnej licencji: [ftp://ftp.openbsd.org/pub/OpenBSD/src/lib/libc/string/strlcpy.c strlcpy], [ftp://ftp.openbsd.org/pub/OpenBSD/src/lib/libc/string/strlcat.c strlcat]. strlcpy() działa podobnie do strncpy: &lt;tt&gt;strlcpy (buf, argv[1], sizeof buf);&lt;/tt&gt;, jednak jest szybsza (nie wypełnia pustego miejsca zerami) i zawsze kończy napis nullem (czego nie gwarantuje strncpy). &lt;tt&gt;strlcat(dst, src, size)&lt;/tt&gt; działa natomiast jak &lt;tt&gt;strncat(dst, src, size-1)&lt;/tt&gt;.

Do innych niebezpiecznych funkcji należy np. [[C/gets|gets]] zamiast której należy używać [[C/fgets|fgets]].

Zawsze możemy też alokować napisy [[C/Wskaźniki#Dynamiczna alokacja pamięci|dynamicznie]]:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 #include &lt;stdlib.h&gt;
 
 int main(int argc, const char **argv) {
   char haslo_poprawne = 0;
   const char *haslo;
   
   if (argc!=2) {
     fprintf(stderr, &quot;uzycie: %s haslo&quot;, argv[0]);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   haslo = malloc(strlen(argv[1]) + 1); /* +1 dla znaku null */
   if (!haslo) {
     fputs(&quot;Za malo pamieci.\n&quot;, stderr);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   
   strcpy(haslo, argv[1]);
   if (!strcmp(haslo, &quot;poprawne&quot;)) {
     haslo_poprawne = 1;
   }
   
   if (!haslo_poprawne) {
     fputs(&quot;Podales bledne haslo.\n&quot;, stderr);
     return EXIT_FAILURE;
   }
   puts(&quot;Witaj, wprowadziles poprawne haslo.&quot;);
   free(haslo);
   return EXIT_SUCCESS;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;


=== Nadużycia z udziałem ciągów formatujących ===
Jednak to nie koniec kłopotów z napisami. Wielu programistów, nieświadomych zagrożenia często używa tego typu konstrukcji:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 int main (int argc, const char **argv)
 {
   printf (argv[1]);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Z punktu widzenia bezpieczeństwa jest to bardzo poważny błąd programu, który może nieść ze sobą katastrofalne skutki! Prawidłowo napisany kod powinien wyglądać następująco:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 int main (int argc, const char **argv)
 {
   printf (&quot;%s&quot;, argv[1]);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

lub:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 int main (int argc, const char **argv)
 {
   fputs (argv[1], stdout);
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Źródło problemu leży w konstrukcji funkcji printf. Przyjmuje ona bowiem za pierwszy parametr łańcuch, który następnie przetwarza. Jeśli w pierwszym parametrze wstawimy jakąś zmienną, to funkcja printf potraktuje ją jako ciąg znaków razem ze znakami formatującymi. Zatem ważne, aby wcześnie wyrobić sobie nawyk stosowania funkcji printf z co najmniej dwoma parametrami, nawet w przypadku wyświetlenia samego tekstu.

== Konwersje ==
Czasami zdarza się, że łańcuch można interpretować nie tylko jako ciąg znaków, lecz np. jako liczbę. Jednak, aby dało się taką liczbę przetworzyć musimy skopiować ją do pewnej zmiennej. Aby ułatwić programistom tego typu zamiany powstał zestaw funkcji bibliotecznych. Należą do nich:
* [[C/atol|atol]], [[C/strtol|strtol]] - zamienia łańcuch na liczbę całkowitą typu long
* [[C/atoi|atoi]] - zamienia łańcuch na liczbę całkowitą typu int
* [[C/atoll|atoll]], [[C/strtoll|strtoll]] - zamienia łańcuch na liczbę całkowitą typu long long (64 bity); dodatkowo istnieje przestarzała funkcja [[C/atoq|atoq]] będąca rozszerzeniem GNU,
* [[C/atof|atof]], [[C/strtod|strtod]] - przekształca łańcuch na liczbę typu double
Ogólnie rzecz ujmując funkcje z serii ato* nie pozwalają na wykrycie błędów przy konwersji i dlatego, gdy jest to potrzebne, należy stosować funkcje strto*.

Czasami przydaje się też konwersja w drugą stronę, tzn. z liczby na łańcuch. Do tego celu może posłużyć funkcja [[C/sprintf|sprintf]] lub [[C/snprintf|snprintf]]. sprintf jest bardzo podobna do printf, tyle, że wyniki jej prac zwracane są do pewnego łańcucha, a nie wyświetlane np. na ekranie monitora. Należy jednak uważać przy jej użyciu (patrz - [[#Bezpieczeństwo kodu a łańcuchy|Bezpieczeństwo kodu a łańcuchy]]). snprintf (zdefiniowana w nowszym standardzie) dodatkowo przyjmuje jako argument wielkość bufora docelowego.

== Operacje na znakach ==
Warto też powiedzieć w tym miejscu o operacjach na samych znakach. Spójrzmy na poniższy program:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 #include &lt;stdio.h&gt;
 #include &lt;ctype.h&gt;
 #include &lt;string.h&gt;
 
 int main()
 {
   int znak;
   while ((znak = getchar())!=EOF) {
     if( islower(znak) ) {
       znak = toupper(znak);
     } else if( isupper(znak) ) {
       znak = tolower(znak);
     }
     putchar(znak);
   }
   return 0;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Program ten zmienia we wczytywanym tekście wielkie litery na małe i odwrotnie. Wykorzystujemy funkcje operujące na znakach z pliku nagłówkowego [[C/Biblioteka standardowa/Indeks tematyczny#ctype.h|ctype.h]]. isupper sprawdza, czy znak jest wielką literą, natomiast toupper zmienia znak (o ile jest literą) na wielką literę. Analogicznie jest dla funkcji islower i tolower.

Jako ćwiczenie, możesz tak zmodyfikować program, żeby odczytywał dane z pliku podanego jako argument lub wprowadzonego z klawiatury.

== Częste błędy ==
* pisanie do niezaalokowanego miejsca
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 const char *tekst;
 scanf(&quot;%s&quot;, tekst);
&lt;/syntaxhighlight&gt;
* zapominanie o kończącym napis nullu
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char test[4] = &quot;test&quot;; /* nie zmieścił się null kończący napis */
&lt;/syntaxhighlight&gt;
* nieprawidłowe porównywanie łańcuchów
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
 char tekst1[] = &quot;jakis tekst&quot;;
 char tekst2[] = &quot;jakis tekst&quot;;
 if( tekst1 == tekst2 ) { /* tu zawsze będzie fałsz bo == porównuje adresy, należy użyć strcmp().  */
    ...
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Takich wad nie ma [[Napisy - własna implementacja|łańcuch typu linked-list]].

== Unicode ==
{{wikipedia|Unicode}}
W dzisiejszych czasach brak obsługi wielu języków praktycznie marginalizowałoby język. Dlatego też C99 wprowadza możliwość zapisu znaków wg norm [[Informatyka dla klas 7-8 szkoły podstawowej/Standard_Unicode|Unicode]].

=== Jaki typ? ===
Do przechowywania znaków zakodowanych w Unicode powinno się korzystać z typu '''wchar_t'''. Jego domyślny rozmiar jest zależny od użytego kompilatora, lecz w większości zaktualizowanych kompilatorów powinny to być 2 bajty. Typ ten jest częścią języka C++, natomiast w C znajduje się w pliku nagłówkowym [[C/Biblioteka standardowa/Indeks tematyczny#stddef.h|stddef.h]].

Alternatywą jest wykorzystanie gotowych bibliotek dla Unicode (większość jest dostępnych jedynie dla C++, nie współpracuje z C), które często mają zdefiniowane własne typy, jednak zmuszeni jesteśmy wtedy do przejścia ze znanych nam już funkcji jak np. strcpy, strcmp na funkcje dostarczane przez bibliotekę, co jest dość niewygodne. My zajmiemy się pierwszym wyjściem.


{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Nazwa !! Opis
|-
|NULL || Macro expanding to the null pointer constant; that is, a constant representing a pointer value which is guaranteed '''not''' to be a valid address of an object in memory.
|-
|wchar_t  || Type used for a code unit in &quot;wide&quot; strings. On Windows, the only platform to use wchar_t extensively, it's defined as 16-bit&lt;ref&gt;{{Cite web |title=c++ - What is the use of wchar_t in general programming? |url=https://stackoverflow.com/questions/13509733/what-is-the-use-of-wchar-t-in-general-programming |access-date=2022-08-01 |website=Stack Overflow |language=en}}&lt;/ref&gt; which '''''was''''' enough to represent any Unicode (UCS-2) character, but is now only enough to represent a UTF-16 code unit, which can be half a code point. On other platforms it is defined as 32-bit and a Unicode code point always fits. The C standard only requires that wchar_t be wide enough to hold the widest character set among the supported system locales&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pubs.opengroup.org/onlinepubs/007908775/xsh/stddef.h.html |title=stddef.h - standard type definitions |publisher=The Open Group |access-date=2017-01-28 }}&lt;/ref&gt; and be greater or equal in size to char,&lt;ref&gt;{{cite book |title=Unicode Demystified: A Practical Programmer's Guide to the Encoding Standard |first=Richard |last=Gillam |url=https://books.google.com/books?id=wn5sXG8bEAcC&amp;pg=PA714 |page=714 |publisher=Addison-Wesley Professional |year=2003|isbn=9780201700527 }}&lt;/ref&gt;
|-
|wint_t || Integer type that can hold any value of a wchar_t as well as the value of the macro WEOF. This type is unchanged by integral promotions. Usually a 32 bit signed value.
|-
| char8_t&lt;ref&gt;{{Cite web |title=char, wchar_t, char8_t, char16_t, char32_t |url=https://docs.microsoft.com/en-us/cpp/cpp/char-wchar-t-char16-t-char32-t |access-date=2022-08-01 |website=docs.microsoft.com |language=en-us}}&lt;/ref&gt;
|| Part of the C standard since C23, in &lt;uchar.h&gt;, a type that is suitable for storing UTF-8 characters.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/c/string/multibyte/char8_t|title=char8_t}}&lt;/ref&gt;
|-
| char16_t&lt;ref name=&quot;uchar&quot;&gt;{{Cite web|title =&amp;lt;cuchar&amp;gt; (uchar.h)|url=https://cplusplus.com/reference/cuchar/|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
|| Part of the C standard since [[C11 (C standard revision)|C11]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/c/string/multibyte/char16_t|title=char16_t}}&lt;/ref&gt; in &lt;uchar.h&gt;, a type capable of holding 16 bits even if wchar_t is another size. If the macro &lt;code&gt;__STDC_UTF_16__&lt;/code&gt; is defined as ''1'', the type is used for UTF-16 on that system. This is always the case in C23.&lt;ref name=&quot;utfchar&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/c/preprocessor/replace#Predefined_macros|title=Replacing text macros}}&lt;/ref&gt; C++ does not define such a macro, but the type is always used for UTF-16 in that language.&lt;ref name=&quot;cppchar16/32t&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/cpp/language/types#Character_types|title=Fundamental types}}&lt;/ref&gt;
|-
| char32_t&lt;ref name=&quot;uchar&quot; /&gt;
|| Part of the C standard since C11,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.cppreference.com/w/c/string/multibyte/char32_t|title=char32_t}}&lt;/ref&gt; in &lt;uchar.h&gt;, a type capable of holding 32 bits even if wchar_t is another size. If the macro &lt;code&gt;__STDC_UTF_32__&lt;/code&gt; is defined as ''1'', the type is used for UTF-32 on that system. This is always the case in C23. &lt;ref name=&quot;utfchar&quot; /&gt; C++ does not define such a macro, but the type is always used for UTF-32 in that language.&lt;ref name=&quot;cppchar16/32t&quot; /&gt;
|-
|mbstate_t || Contains all the information about the conversion state required from one call to a function to the other.
|}


===Biblioteki===
* [[C/wchar.h|wchar.h]]
* gotowe bibliotek dla Unicode (większość jest dostępnych jedynie dla C++, nie współpracuje z C), które często mają zdefiniowane własne typy, jednak zmuszeni jesteśmy wtedy do przejścia ze znanych nam już funkcji jak np. strcpy, strcmp na funkcje dostarczane przez bibliotekę, co jest dość niewygodne.

=== Jaki rozmiar i jakie kodowanie? ===
Unicode &lt;ref&gt;[http://unicodebook.readthedocs.org/en/latest/programming_languages.html#c c i unicode]&lt;/ref&gt;określa jedynie jakiej liczbie odpowiada jaki znak, nie mówi zaś nic o sposobie dekodowania (tzn. jaka sekwencja znaków odpowiada jakiemu znaku/znakom). Jako że Unicode obejmuje 918 tys. znaków, zmienna zdolna pomieścić go w całości musi mieć przynajmniej 3 bajty. Niestety procesory nie funkcjonują na zmiennych o tym rozmiarze, pracują jedynie na zmiennych o wielkościach: 1, 2, 4 oraz 8 bajtów (kolejne potęgi liczby 2). Dlatego też jeśli wciąż uparcie chcemy być dokładni i zastosować przejrzyste kodowanie musimy skorzystać ze zmiennej 4-bajtowej (32 bity). Tak do sprawy podeszli twórcy kodowania Unicode nazwanego UTF-32/UCS-4.
{{wikipedia|UTF-32}}
Ten typ kodowania po prostu przydziela każdemu znakowi Unicode kolejne liczby. Jest to najbardziej intuicyjny i wygodny typ kodowania, ale jak widać ciągi znaków zakodowane w nim są bardzo obszerne, co zajmuje dostępną pamięć, spowalnia działanie programu oraz drastycznie pogarsza wydajność podczas transferu przez sieć.
Poza UTF-32 istnieje jeszcze wiele innych kodowań. Najpopularniejsze z nich to:
* UTF-8 - od 1 do 6 bajtów (dla znaków poniżej 65536 do 3 bajtów) na znak przez co jest skrajnie niewygodny, gdy chcemy przeprowadzać jakiekolwiek operacje na tekście bez korzystania z gotowych funkcji
* UTF-16 - 2 lub 4 bajty na znak; ręczne modyfikacje łańcucha są bardziej skomplikowane niż przy UTF-32
* UCS-2 - 2 bajty na znak przez co znaki z numerami powyżej 65 535 nie są uwzględnione; równie wygodny w użytkowaniu co UTF-32.
Ręczne operacje na ciągach zakodowanych w UTF-8 i UTF-16 są utrudnione, ponieważ w przeciwieństwie do UTF-32, gdzie można określić, iż powiedzmy 2. znak ciągu zajmuje bajty od 4. do 7. (gdyż z góry wiemy, że 1. znak zajął bajty od 0. do 3.), w tych kodowaniach musimy najpierw określić rozmiar 1. znaku. Ponadto, gdy korzystamy z nich nie działają wtedy funkcje udostępniane przez biblioteki C do operowania na ciągach znaków.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Priorytet
! Proponowane kodowania
|----
| mały rozmiar
| UTF-8
|----
| łatwa i wydajna edycja
| UTF-32 lub UCS-2
|----
| przenośność
| UTF-8{{r|unicode}}
|----
| ogólna szybkość
| UCS-2 lub UTF-8
|}

Co należy zrobić, by zacząć korzystać z kodowania UCS-2 (domyślne kodowanie dla C):
* powinniśmy korzystać z typu wchar_t (ang. &quot;wide character&quot;), jednak jeśli chcemy udostępniać kod źródłowy programu do kompilacji na innych platformach, powinniśmy ustawić odpowiednie parametry dla kompilatorów, by rozmiar był identyczny niezależnie od platformy.
* korzystamy z odpowiedników funkcji operujących na typie char pracujących na wchar_t (z reguły składnia jest identyczna z tą różnicą, że w nazwach funkcji zastępujemy &quot;str&quot; na &quot;wcs&quot; np. strcpy - wcscpy; strcmp - wcscmp)
* jeśli przyzwyczajeni jesteśmy do korzystania z klasy string (tylko C++), powinniśmy zamiast niej korzystać z wstring, która posiada zbliżoną składnię, ale pracuje na typie wchar_t.

Co należy zrobić, by zacząć korzystać z Unicode:
* gdy korzystamy z kodowań innych niż UTF-16 i UCS-2, powinniśmy zdefiniować własny typ
* w wykorzystywanych przez nas bibliotekach podajemy typ wykorzystanego kodowania.
* gdy chcemy ręcznie modyfikować ciąg '''musimy''' przeczytać specyfikację danego kodowania; są one wyczerpująco opisane w siostrzanym projekcie Wikibooks - Wikipedii.

Przykład użycia kodowania UCS-2:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
#include &lt;stddef.h&gt; /* jeśli używamy C++, możemy opuścić tę linijkę */
#include &lt;stdio.h&gt;
#include &lt;string.h&gt;

int main() {
  wchar_t* wcs1 = L&quot;Ala ma kota.&quot;;
  wchar_t* wcs2 = L&quot;Kot ma Ale.&quot;;
  wchar_t calosc[25];
  
  wcscpy(calosc, wcs1);
  *(calosc + wcslen(wcs1)) = L' ';
  wcscpy(calosc + wcslen(wcs1) + 1, wcs2);
  
  printf(&quot;lancuch wyjsciowy: %ls\n&quot;, calosc);
  return 0;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Zobacz też ==
* [[C/Napisy - własna implementacja|Napisy - własna implementacja]]
* [[Programowanie_w_systemie_UNIX/Kodowanie#BOM|BOM]]
* [https://rosettacode.org/wiki/Binary_strings#C Napisy binarne ( ang. Binary strings in C)]
* [http://0x80.pl/articles/string_h.html Implementacje funkcji ze string.h Autor:	Wojciech Muła]
* [https://www-igm.univ-mlv.fr/~lecroq/string/index.html EXACT STRING MATCHING ALGORITHMS by Christian Charras - Thierry Lecroq]

{{Przypisy|
{{o|n=const|r=Można się zatem zastanawiać czemu kompilator dopuszcza przypisanie do zwykłego wskaźnika wskazania na stały obszar, skoro kod {{Tt|const int *foo; int *bar = foo;}} generuje ostrzeżenie lub wręcz się nie kompiluje. Jest to pewna zaszłość historyczna wynikająca, z faktu, że słówko const zostało wprowadzone do języka, gdy już był on w powszechnym użyciu.}}
{{o|n=null|r=Nie należy mylić znaku null (czyli znaku o kodzie zero) ze wskaźnikiem null (czy też NULL).}}
{{o|n=unicode|r=niektóre popularne biblioteki akceptują jedynie UTF-8 np. GTK 2.0 (które z kolei jest wykorzystywane przez np. popularne wxWidgets przy kompilacji na platformę Linuksową)}}
}}

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|C|
  [[../Wskaźniki/]]|
  [[../Typy złożone/]]|
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pp9jvjclv67rb2hoqqgb166v45nk1ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esperanto/Rzeczownik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5728</id>
    <revision>
      <id>548521</id>
      <parentid>469054</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4843" sha1="qktu5jcfwtuuymihz5ohizw3nrsmw5i" xml:space="preserve">W esperanto rzeczowniki kończą się na literę '''-o'''. Końcówkę rzeczownika można opuścić i zaznaczyć to apostrofem, ale zabieg ten charakterystyczny jest raczej dla języka artystycznego (np. poezja) niż potocznego.
*''domo'' (''dom''') - dom
*''homo'' (''hom''') - człowiek
*''viro'' (''vir''') - mężczyzna
*''hundo'' (''hund''') - pies

== Liczba mnoga ==
Rzeczownik może występować w dwóch (jak np. w języku polskim) liczbach: pojedynczej i mnogiej. Liczbę mnogą tworzymy, dodając do liczby pojedynczej końcówkę '''-j''', np.:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!l. pojedyncza
!l. mnoga
|-
|''domo'' - dom
|''domo'''j''' '' - domy
|-
|''homo'' - człowiek
|''homo'''j''' '' - ludzie
|-
|''viro'' - mężczyzna
|''viro'''j''' '' - mężczyźni
|-
|''hundo'' - pies
|''hundo'''j''' '' - psy
|}

==Rodzaj==
W esperanto nie ma rodzaju gramatycznego, jak w języku polskim czy niemieckim. Występuje za to rodzaj naturalny (tak jak w angielskim):
# r. męski - rzeczowniki określające mężczyzn
# r. żeński - rzeczowniki określające kobiety
# r. nijaki - pozostałe
Rodzaj rzeczownika ma znaczenie tylko wtedy, gdy chcemy dany rzeczownik zastąpić zaimkiem osobowym lub dzierżawczym – np. zamiast ''viro'' (mężczyzna) możemy powiedzieć ''li'' (on).

Można tworzyć rodzaj żeński poprzez dodanie końcówki '''-ino''' zamiast standardowej końcówki rzeczownika '''-o''':
{| class=&quot;wikitable&quot;
|vir'''o''' - mężczyzna || vir'''ino''' - kobieta
|-
|edz'''o''' - mąż || edz'''ino''' - żona
|-
|kat'''o''' - kot || kat'''ino''' - kotka
|}

== Odmiana przez przypadki ==
W esperanto rzeczownik odmienia się przez przypadki. Jednak nie jest ich wiele, bo tylko trzy:
#''Mianownik'' - z końcówką '''-o'''
#''Biernik'' - z końcówką '''-on'''
# Przyimkowy - z przyimkiem i końcówką '''-o''' (tak jak w mianowniku).
Najbardziej popularnym przypadkiem jest przypadek przyimkowy, gdyż jeżeli już w zdaniu występuje jakiś przyimek przed rzeczownikiem to niejako ten przyimek określa właściwy przypadek (trochę podobnie np.: do języka angielskiego, hiszpańskiego, włoskiego czy francuskiego). Czyli generalnie nie trzeba się zastanawiać nad właściwym przypadkiem, bo jest on określony przez przyimek. Ale co ze zdaniami w języku polskim, w których nie ma przyimka przed rzeczownikiem a rzeczownik występuje w jakimś przypadku? Wtedy z pomocą może przyjść poniższa tabela, która podpowiada jaki przyimek wtedy wybrać:
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Polski przypadek
! ''domo'' - dom
! ''domoj'' - domy
|--
| Mianownik (kto? co?)
| ''domo''
| ''domoj''
|--
| Dopełniacz (kogo? czego?)
| '''de''' ''domo''
| '''de''' ''domoj''
|-----
| Celownik (komu? czemu?)
| '''al''' ''domo''
| '''al''' ''domoj''
|- style=&quot;background-color:PaleGreen&quot;
| '''Biernik (kogo? co?)'''
| ''domo'''n''' ''
| ''domoj'''n''' ''
|------
| Narzędnik (kim?, czym?)
| '''per''' ''domo''
| '''per''' ''domoj''
|}
Jeszcze raz należy podkreślić, że przyimki z powyższej tabeli stosujemy dopiero wtedy, jeśli nie ma w (polskim) zdaniu przyimka, który można by przetłumaczyć i który określi funkcję składniową. Drugą ważną sprawą jest to, by pamiętać pytania o biernik (kogo? co?), który dość często występuje.

:'''Uwaga:''' czasownik '''esti''' (''być'') mimo że w języku polskim często łączy się z narzędnikiem, w języku esperanto wymaga mianownika. Np. Jestem ''(kim? czym?)'' lekarzem ⇒ '''Mi estas kuracisto''', a nie: &lt;s&gt;''mi estas per kuracisto''&lt;/s&gt;.

Podsumowując: w pierwszej kolejności szukamy przyimka, następnie sprawdzamy, czy występuje biernik, potem ewentualnie poszukujemy odpowiedniego przyimka w tabelce. „Służbowe” przyimki mają swoje znaczenie i tak: '''de''' znaczy od, z; '''al''' – do, w kierunku czegoś; '''per''' – za pomocą czegoś. Więcej o przyimkach w rozdziale im poświęconym.

:'''Uwaga:''' należy pamiętać, że także wyraz taki jak '''kio''' (''co'') również ulega odmianie (także przez biernik), więc np. zdanie: ''co robisz?'' należy tłumaczyć jako: '''kion vi faras?''', a nie: &lt;s&gt;''kio vi faras?''&lt;/s&gt;. Wynika to z faktu, że w języku polskim pytanie '''co?''' jest używane zarówno w mianowniku, jak i w bierniku. Natomiast w j. esperanto jest to '''kio?''' w mianowniku i '''kion?''' w bierniku. Właśnie dlatego na j. polskim wbijają do głowy, by zadawać oba pytania, tj. kto? co? dla mianownika i kogo? co? dla biernika.

=== Przykłady ===
*Mi iras '''kun''' amiko. (nie: &lt;s&gt;mi iras per amiko&lt;/s&gt;) - Idę z kolegą.
*Mi vidas amiko'''n'''. - Widzę kolegę.
*Li estas stiristo. (nie: &lt;s&gt;li estas per stiristo&lt;/s&gt;) - On jest kierowcą.
*Mi zorgas pri avino. - Opiekuję się babcią. / Troszczę się o babcię.

{{Nawigacja|Esperanto
|[[Esperanto/Przedimek|Przedimek]]
|[[Esperanto/Przymiotnik|Przymiotnik]]
}}</text>
      <sha1>qktu5jcfwtuuymihz5ohizw3nrsmw5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Grochówka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6257</id>
    <revision>
      <id>548497</id>
      <parentid>385383</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2011" sha1="7hd9ijytdt00skmi4cslidl632253n6" xml:space="preserve">== Grochówka wiejska ==
[[Plik:Grochowa.jpg|thumb|200px]]

=== Składniki ===
* ''1/2 kg żółtego suchego grochu''
* ''15 dag wędzonki''
* ''majeranek''
* ''1 cebula''
* ''1/2 kg ziemniaków''
* ''pieprz''
* ''sól''

=== Przygotowanie ===
Groch zalać wodą, dodać 2/3 wędzonki i gotować, aż groch się zupełnie rozgotuje. Wówczas dodać pokrojone w kostkę ziemniaki. Resztę boczku stopić na patelni na skwarki, dodać posiekaną cebulę, podrumienić i dodać do zupy. Doprawić do smaku solą, pieprzem i majerankiem.

== Grochówka tradycyjna ==

=== Składniki ===
* ''30 dag grochu'' 
* ''15 dag boczku wędzonego''
* ''marchewka (12 dag)'' 
* ''1 pietruszka (7 dag)'' 
* ''cząstka selera (3 dag)'' 
* ''biała część pora (3 dag)'' 
* ''1 cebula (7 dag)'' 
* ''2 ząbki czosnku, łyżka masła'' 
* ''zielona pietruszka, majeranek, sól i pieprz'' 

=== Przygotowanie ===
Groch przebrać, opłukać, zalać trzema szklankami przegotowanej zimnej wody i odstawić na noc. Rano boczek umyć; marchewkę, pietruszkę, seler i por oczyścić i umyć. Przygotowane warzywa zalać czterema szklankami wody i gotować 25 min. Groch gotować ok. 30 min w wodzie, w której się moczył. Dodać boczek i gotować jeszcze godzinę. Miękki boczek wyjąć, pokroić w małą kostkę i podsmażyć na maśle. Groch zmiksować; warzywa wyjąć z wywaru. Marchewkę pokroić w paski i wraz z wywarem oraz boczkiem dodać do grochu. Cebulę obrać, pokroić w kostkę, lekko zrumienić na tłuszczu od smażenia boczku i połączyć z zupą. Doprawić majerankiem i pieprzem. Czosnek obrać, rozetrzeć z solą i dodać do zupy.

Grochówkę podawać z grzankami z bułki pokrojonej w kostkę; posypać natką pietruszki. 

{{Wikiźródła|365 obiadów za 5 złotych/Zupa grochowa|Zupa grochowa w ''365 obiadów za 5 złotych''}}

{{DEFAULTSORT:Grochówka}}
[[Kategoria:Zupy]]
[[Kategoria:Groch]]
[[Kategoria:Książka kucharska/Spis alfabetyczny/G]]
[[Kategoria:Książka kucharska/Wszystkie przepisy]]</text>
      <sha1>7hd9ijytdt00skmi4cslidl632253n6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548502</id>
      <parentid>548497</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1906" sha1="5vmfciw7jz2ntu46277i9407x4g6f7u" xml:space="preserve">== Grochówka wiejska ==
[[Plik:Grochowa.jpg|thumb|200px]]

=== Składniki ===
* ''1/2 kg żółtego suchego grochu''
* ''15 dag wędzonki''
* ''majeranek''
* ''1 cebula''
* ''1/2 kg ziemniaków''
* ''pieprz''
* ''sól''

=== Przygotowanie ===
Groch zalać wodą, dodać 2/3 wędzonki i gotować, aż groch się zupełnie rozgotuje. Wówczas dodać pokrojone w kostkę ziemniaki. Resztę boczku stopić na patelni na skwarki, dodać posiekaną cebulę, podrumienić i dodać do zupy. Doprawić do smaku solą, pieprzem i majerankiem.

== Grochówka tradycyjna ==

=== Składniki ===
* ''30 dag grochu'' 
* ''15 dag boczku wędzonego''
* ''marchewka (12 dag)'' 
* ''1 pietruszka (7 dag)'' 
* ''cząstka selera (3 dag)'' 
* ''biała część pora (3 dag)'' 
* ''1 cebula (7 dag)'' 
* ''2 ząbki czosnku, łyżka masła'' 
* ''zielona pietruszka, majeranek, sól i pieprz'' 

=== Przygotowanie ===
Groch przebrać, opłukać, zalać trzema szklankami przegotowanej zimnej wody i odstawić na noc. Rano boczek umyć; marchewkę, pietruszkę, seler i por oczyścić i umyć. Przygotowane warzywa zalać czterema szklankami wody i gotować 25 min. Groch gotować ok. 30 min w wodzie, w której się moczył. Dodać boczek i gotować jeszcze godzinę. Miękki boczek wyjąć, pokroić w małą kostkę i podsmażyć na maśle. Groch zmiksować; warzywa wyjąć z wywaru. Marchewkę pokroić w paski i wraz z wywarem oraz boczkiem dodać do grochu. Cebulę obrać, pokroić w kostkę, lekko zrumienić na tłuszczu od smażenia boczku i połączyć z zupą. Doprawić majerankiem i pieprzem. Czosnek obrać, rozetrzeć z solą i dodać do zupy.

Grochówkę podawać z grzankami z bułki pokrojonej w kostkę; posypać natką pietruszki. 

{{Wikiźródła|365 obiadów za 5 złotych/Zupa grochowa|Zupa grochowa w ''365 obiadów za 5 złotych''}}

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Zupy|Groch}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5vmfciw7jz2ntu46277i9407x4g6f7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Matematyka dla liceum/Zaczynamy/Zbiory</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6856</id>
    <revision>
      <id>548373</id>
      <parentid>487985</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9202" sha1="88hno11fao3m8734mmbl5m68ojvyap2" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;= Zbiory =&lt;/includeonly&gt;
{{Indeksuj|pojęcie zbioru, zbiór}}
=== Pojęcie zbioru ===
'''Zbiór''' jest jednym z podstawowych pojęć matematycznych. Pojęcia tego nie definiujemy – jest ono ''pojęciem pierwotnym''. Czasami, zamiast „zbiór” możemy powiedzieć „rodzina”, „przestrzeń” czy „kolekcja”. Zbiór będziemy intuicyjnie rozumieć jako pewną całość złożoną z wielu obiektów, które będziemy nazywać ''elementami'' tego zbioru. Jeszcze bardziej obrazowo, zbiór można przedstawić jako worek, wypełniony przedmiotami, które są elementami zbioru.

Popatrzmy na przykłady:
* zbiór ciastek,
* zbiór liczb całkowitych nieparzystych,
* zbiór uczniów w klasie.

Wyobraźmy sobie, że trzymamy w ręce cztery cukierki – jeden o smaku cytrynowym, drugi o smaku truskawkowym, trzeci o smaku jabłkowym, a czwarty o smaku waniliowym. '''Zbiory''' są oznaczane zazwyczaj '''wielkimi literami''' alfabetu, np. {{math|A}}, {{math|B}}, {{math|C}}, {{math|D}}. Możemy nasz zbiór cukierków nazwać literą {{math|C}} (oczywiście, od słowa ''„cukierki”'').

'''Element''' (przedmiot), który należy do pewnego zbioru, najczęściej oznaczamy '''małą literą''', np. {{math|x}}, {{math|y}}, {{math|z}}. W związku z tym, oznaczmy cukierek cytrynowy jako {{math|c}}, truskawkowy jako {{math|t}}, jabłkowy jako {{math|j}}, a waniliowy jako {{math|w}}. 

Jeśli element {{math|a}} należy do zbioru {{math|A}}, zapisujemy to &lt;math&gt; a \in A \;&lt;/math&gt; i czytamy „element {{math|a}} należy do zbioru {{math|A}}”. Możemy zapisać, używając naszych oznaczeń, że cukierek truskawkowy {{math|t}} należy do naszego zbioru cukierków {{math|C}} jako &lt;math&gt; t \in C \;&lt;/math&gt;. 

Podobnie, aby zaznaczyć, że dany element '''nie należy do zbioru''', użyjemy zapisu &lt;math&gt; a \notin A \;&lt;/math&gt; -czyli {{math|a}} nie należy do zbioru {{math|A}}. Ponieważ nie posiadamy cukierka pomarańczowego {{math|p}}, cukierek {{math|p}} nie należy do naszego zbioru cukierków {{math|C}}, co zapiszemy: &lt;math&gt; p \notin C \;&lt;/math&gt;.

Aby oznaczyć, że wymieniane elementy tworzą razem zbiór (lub odwrotnie, że zbiór składa się z danych elementów), umieszczamy je w '''nawiasach klamrowych'''. Nasz zbiór {{math|C}} składa się z cukierka cytrynowego {{math|c}}, truskawkowego {{math|t}}, jabłkowego {{math|j}} i waniliowego {{math|w}}, więc możemy zapisać &lt;math&gt; C=\{c,t,j,w\}\ \;&lt;/math&gt;.

'''Liczbę elementów''' zbioru {{math|'''A'''}} oznaczamy &lt;math&gt;|A|\ \;&lt;/math&gt; i nazywamy '''mocą''' zbioru {{math|A}}. W przykładzie z cukierkami powiemy, że moc zbioru cukierków {{math|C}} wynosi {{math|4}}, co zapiszemy &lt;math&gt; |C| = 4\ \;&lt;/math&gt;.

Ze względu na liczbę elementów w zbiorze, wyróżniamy '''zbiory skończone''', np. nasz zbiór cukierków, oraz '''zbiory nieskończone''', np. zbiór liczb rzeczywistych.

Szczególnym przypadkiem zbioru jest '''zbiór pusty''', do którego nie należy żaden element. Oznaczamy go &lt;math&gt; \varnothing \;&lt;/math&gt; lub &lt;math&gt; \emptyset \;&lt;/math&gt;.

=== Zbiory liczb ===
Wyróżniamy pewne zbiory liczb, które odgrywają istotną rolę w matematyce; do najważniejszych zaliczamy:
* zbiór liczb naturalnych,
* zbiór liczb całkowitych,
* zbiór liczb wymiernych,
* zbiór liczb niewymiernych,
* zbiór liczb rzeczywistych.

Przyjrzymy się teraz pokrótce każdemu z nich. Przedstawionych niżej opisów nie można traktować jako definicji tych zbiorów, ale raczej jako luźne wytłumaczenie tych pojęć, które może zawierać pewne nieścisłości.

==== Zbiór liczb naturalnych ====
Liczba naturalna to każda z liczb, do której możemy doliczyć, startując od {{math|0}} (co może trwać bardzo długo...). '''Zbiór liczb naturalnych''' jest więc zbiorem wszystkich takich liczb. Liczbą naturalną jest więc {{math|4}}, {{math|1001}} i {{math|100000000000}}. Liczbą naturalną nie jest natomiast {{math|-5}} ani {{math|2,5}}, ani też {{math|&amp;pi;}}.

W matematyce zbiór liczb naturalnych jest z reguły oznaczany przez &lt;math&gt; \mathbb{N} \;&lt;/math&gt;. Ponieważ początkowe liczby naturalne to {{math|0}}, {{math|1}}, {{math|2}}, {{math|3}} itd., zbiór liczb naturalnych jest to
: &lt;math&gt; \mathbb{N} = \{0, 1, 2, 3, 4, \ldots\} \;&lt;/math&gt;.

Należy dodać, że czasami przyjmuje się, że {{math|0}} nie należy do naturalnych. Dla jednoznaczności niektórzy autorzy stosują wówczas symbol &lt;math&gt; \mathbb{N}^+ \;&lt;/math&gt;:
: &lt;math&gt; \mathbb{N}^+ = \{1, 2, 3, 4, \ldots\} \;&lt;/math&gt;.

==== Zbiór liczb całkowitych ====
Co to znaczy, że liczba jest całkowita? Liczba całkowita, to liczba postaci {{math|-1}}, {{math|-5}}, {{math|1000}}, czyli liczby całkowite różnią się od naturalnych tym, że mogą być ''ujemne''. Liczbą całkowitą znowu nie będzie {{math|&amp;pi;}}, jako że {{math|1=&amp;pi; = 3,14...}}, więc ma jakąś niezerową ''część ułamkową''.

Zbiór liczb całkowitych będziemy oznaczać przez &lt;math&gt; \mathbb{Z} \;&lt;/math&gt;. Widzimy, że
: &lt;math&gt; \mathbb{Z} = \{\ldots, -4, -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, 4, \ldots\} \;&lt;/math&gt;.

* Ciekawostka
*: Mała dygresja dla bardziej spostrzegawczych. Niektórzy może zarzucą, dlaczego &lt;math&gt; \mathbb{Z} \;&lt;/math&gt;, a nie &lt;math&gt; \mathbb{C} \;&lt;/math&gt;. To prawda, że w wielu podręcznikach szkolnych używa się literki ''C'' do oznaczania zbioru liczb całkowitych, jednak w rzeczywistości, większość podręczników dotyczących matematyki zawiera oznaczenie &lt;math&gt; \mathbb{Z} \;&lt;/math&gt;. Są to jednocześnie oznaczenia międzynarodowe, ponadto, używane są na uczelniach wyższych. Z podobnych względów oznaczymy zbiór liczb wymiernych literką &lt;math&gt;\mathbb{Q}\;&lt;/math&gt;.

==== Zbiór liczb wymiernych ====
'''Liczba wymierna''' to taka liczba, którą można zapisać w postaci '''ułamka zwykłego''', gdzie ''licznik''  i ''mianownik''  będą '''liczbami całkowitymi''' przy czym mianownik będzie różny od zera. Liczbami wymiernymi będą: {{math|1}}, {{math|2}}, &lt;math&gt; \tfrac{-3}{5} \;&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\tfrac{10\,000}{-99\,999\,999}\;&lt;/math&gt;, czy też {{math|2,7563}}. Czy będzie nią liczba {{math|&amp;pi;}}? Okazuje się, że nie - ponieważ liczba {{math|&amp;pi;}} jest na tyle skomplikowana, że nie da się jej zapisać w postaci ułamka zwykłego.

Zbiór liczb wymiernych w matematyce oznaczamy przez &lt;math&gt; \mathbb{Q} \;&lt;/math&gt;.

==== Zbiór liczb rzeczywistych ====
Jest to &quot;uniwersalny worek&quot;, ponieważ wszystkie liczby (których będziemy używać w liceum) są liczbami rzeczywistymi. Wszystkie zbiory liczb, opisane wyżej, możemy do tego &quot;worka&quot; włożyć. Tak więc.. przykładem może być każda liczba, jaka przyjdzie do głowy.

Czym charakteryzują się liczby rzeczywiste? Otóż posiadają one w zapisie dziesiętnym cyfry od {{math|0}} do {{math|9}}, mogą posiadać znak minus i część ułamkową po przecinku, ale nic więcej. Można by zapytać: jaka liczba nie spełnia tych warunków? Istnieje, na przykład, pewien zbiór (jest on jednakże w programie uczelni wyższych) liczb zespolonych &lt;ref&gt;Więcej o liczbach zespolonych można znaleźć np. w [[w:liczby zespolone|Wikipedii]].&lt;/ref&gt; (oznaczenie: &lt;math&gt; \mathbb{C} \;&lt;/math&gt;).

Zbiór liczb rzeczywistych oznaczamy przez &lt;math&gt; \mathbb{R} \;&lt;/math&gt;.

==== Zbiór liczb niewymiernych ====
Jest to dopełnienie zbioru liczb wymiernych. Oznacza to, że każda liczba rzeczywista, która nie jest liczbą wymierną, jest liczbą niewymierną (i żadna inna). Są to wszystkie liczby rzeczywiste, których '''nie można''' zapisać w postaci ''ułamka zwykłego'', gdzie ''licznik'' i ''mianownik'' są ''liczbami całkowitymi''. Tu też znajdzie się liczba {{math|&amp;pi;}} i pierwiastki takie jak np. pierwiastek z trzech czy pięciu, ale nie z czterech, gdyż wynosi on 2. Z kolei, nie będą już liczbami niewymiernymi:{{math|1}}, {{math|2}}, &lt;math&gt; \tfrac{-3}{5} \;&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\tfrac{10\,000}{-99\,999\,999}\;&lt;/math&gt; (do niewymiernych należą te liczby rzeczywiste, które '''nie''' są wymiernymi).

Zbiór liczb niewymiernych będziemy oznaczać przez &lt;math&gt; \mathbb{R} \setminus \mathbb{Q} \;&lt;/math&gt; (co można tłumaczyć jako &quot;zbiór liczb rzeczywistych &lt;math&gt; \mathbb{R} \;&lt;/math&gt; bez liczb wymiernych &lt;math&gt; \mathbb{Q} \;&lt;/math&gt;&quot;, symbol &lt;math&gt;\setminus\;&lt;/math&gt; oznacza różnicę zbiorów).

{{Infobox| Zbiory liczb '''wymiernych''' (w szkołach) zapisuje się jako &lt;math&gt; \mathbb{W} \;&lt;/math&gt;, '''całkowitych''' jako &lt;math&gt; \mathbb{C}\;&lt;/math&gt;, a '''niewymiernych''' - &lt;math&gt; \mathbb{NW}\;&lt;/math&gt;. Można też używać 'zwykłych' liter, zamiast tych z podwójną linią. - po prostu jako 'N', 'C' 'NW' }}

== Zbiory - więcej==

*liczba '''0.9999...''' - czy całkowita? więcej w [[Matematyka_dla_liceum/Liczby_i_ich_zbiory/Zbi%C3%B3r_liczb_rzeczywistych_i_jego_podzbiory#Rozwinięcie_dziesiętne|Rozwinięcie dziesiętne danej liczby]], 

*więcej o tej tematyce - [[Matematyka_dla_liceum/Liczby_i_ich_zbiory/Poj%C4%99cie_zbioru|Liczby i ich zbiory: pojęcie zbioru]].


&lt;references/&gt;

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Matematyka dla liceum|
[[Matematyka dla liceum/Wstęp/Alfabet grecki|Alfabet grecki (Wstęp)]]|
[[Matematyka dla liceum/Zaczynamy/Działania arytmetyczne|Działania arytmetyczne]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>88hno11fao3m8734mmbl5m68ojvyap2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548446</id>
      <parentid>548373</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Pavroo|Pavroo]].</comment>
      <origin>418989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9203" sha1="ikve225tneji1ldcz5qpeqj0wk01w50" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;= Zbiory =&lt;/includeonly&gt;
{{Indeksuj|pojęcie zbioru, zbiór}}
=== Pojęcie zbioru ===
'''Zbiór''' jest jednym z podstawowych pojęć matematycznych. Pojęcia tego nie definiujemy – jest ono ''pojęciem pierwotnym''. Czasami, zamiast „zbiór” możemy powiedzieć „rodzina”, „przestrzeń” czy „kolekcja”. Zbiór będziemy intuicyjnie rozumieć jako pewną całość złożoną z wielu obiektów, które będziemy nazywać ''elementami'' tego zbioru. Jeszcze bardziej obrazowo, zbiór można przedstawić jako worek, wypełniony przedmiotami, które są elementami zbioru.

Popatrzmy na przykłady:
* zbiór ciastek,
* zbiór liczb całkowitych nieparzystych,
* zbiór uczniów w klasie.

Wyobraźmy sobie, że trzymamy w ręce cztery cukierki – jeden o smaku cytrynowym, drugi o smaku truskawkowym, trzeci o smaku jabłkowym, a czwarty o smaku waniliowym. '''Zbiory''' są oznaczane zazwyczaj '''wielkimi literami''' alfabetu, np. {{math|A}}, {{math|B}}, {{math|C}}, {{math|D}}. Możemy nasz zbiór cukierków nazwać literą {{math|C}} (oczywiście, od słowa ''„cukierki”'').

'''Element''' (przedmiot), który należy do pewnego zbioru, najczęściej oznaczamy '''małą literą''', np. {{math|x}}, {{math|y}}, {{math|z}}. W związku z tym, oznaczmy cukierek cytrynowy jako {{math|c}}, truskawkowy jako {{math|t}}, jabłkowy jako {{math|j}}, a waniliowy jako {{math|w}}. 

Jeśli element {{math|a}} należy do zbioru {{math|A}}, zapisujemy to &lt;math&gt; a \in A \;&lt;/math&gt; i czytamy „element {{math|a}} należy do zbioru {{math|A}}”. Możemy zapisać, używając naszych oznaczeń, że cukierek truskawkowy {{math|t}} należy do naszego zbioru cukierków {{math|C}} jako &lt;math&gt; t \in C \;&lt;/math&gt;. 

Podobnie, aby zaznaczyć, że dany element '''nie należy do zbioru''', użyjemy zapisu &lt;math&gt; a \notin A \;&lt;/math&gt; -czyli {{math|a}} nie należy do zbioru {{math|A}}. Ponieważ nie posiadamy cukierka pomarańczowego {{math|p}}, cukierek {{math|p}} nie należy do naszego zbioru cukierków {{math|C}}, co zapiszemy: &lt;math&gt; p \notin C \;&lt;/math&gt;.

Aby oznaczyć, że wymieniane elementy tworzą razem zbiór (lub odwrotnie, że zbiór składa się z danych elementów), umieszczamy je w '''nawiasach klamrowych'''. Nasz zbiór {{math|C}} składa się z cukierka cytrynowego {{math|c}}, truskawkowego {{math|t}}, jabłkowego {{math|j}} i waniliowego {{math|w}}, więc możemy zapisać &lt;math&gt; C=\{c,t,j,w\}\ \;&lt;/math&gt;.

'''Liczbę elementów''' zbioru {{math|'''A'''}} oznaczamy &lt;math&gt;|A|\ \;&lt;/math&gt; i nazywamy '''mocą''' zbioru {{math|A}}. W przykładzie z cukierkami powiemy, że moc zbioru cukierków {{math|C}} wynosi {{math|4}}, co zapiszemy &lt;math&gt; |C| = 4\ \;&lt;/math&gt;.

Ze względu na liczbę elementów w zbiorze, wyróżniamy '''zbiory skończone''', np. nasz zbiór cukierków, oraz '''zbiory nieskończone''', np. zbiór liczb rzeczywistych.

Szczególnym przypadkiem zbioru jest '''zbiór pusty''', do którego nie należy żaden element. Oznaczamy go &lt;math&gt; \varnothing \;&lt;/math&gt; lub &lt;math&gt; \emptyset \;&lt;/math&gt;.

=== Zbiory liczb ===
Wyróżniamy pewne zbiory liczb, które odgrywają istotną rolę w matematyce; do najważniejszych zaliczamy:
* zbiór liczb naturalnych,
* zbiór liczb całkowitych,
* zbiór liczb wymiernych,
* zbiór liczb niewymiernych,
* zbiór liczb rzeczywistych.

Przyjrzymy się teraz pokrótce każdemu z nich. Przedstawionych niżej opisów nie można traktować jako definicji tych zbiorów, ale raczej jako luźne wytłumaczenie tych pojęć, które może zawierać pewne nieścisłości.

==== Zbiór liczb naturalnych ====
Liczba naturalna to każda z liczb, do której możemy doliczyć, startując od {{math|0}} (co może trwać bardzo długo...). '''Zbiór liczb naturalnych''' jest więc zbiorem wszystkich takich liczb. Liczbą naturalną jest więc {{math|4}}, {{math|1001}} i {{math|100000000000}}. Liczbą naturalną nie jest natomiast {{math|-5}} ani {{math|2,5}}, ani też {{math|&amp;pi;}}.

W matematyce zbiór liczb naturalnych jest z reguły oznaczany przez &lt;math&gt; \mathbb{N} \;&lt;/math&gt;. Ponieważ początkowe liczby naturalne to {{math|0}}, {{math|1}}, {{math|2}}, {{math|3}} itd., zbiór liczb naturalnych jest to
: &lt;math&gt; \mathbb{N} = \{0, 1, 2, 3, 4, \ldots\} \;&lt;/math&gt;.

Należy dodać, że czasami przyjmuje się, że {{math|0}} nie należy do naturalnych. Dla jednoznaczności niektórzy autorzy stosują wówczas symbol &lt;math&gt; \mathbb{N}^+ \;&lt;/math&gt;:
: &lt;math&gt; \mathbb{N}^+ = \{1, 2, 3, 4, \ldots\} \;&lt;/math&gt;.

==== Zbiór liczb całkowitych ====
Co to znaczy, że liczba jest całkowita? Liczba całkowita, to liczba postaci {{math|-1}}, {{math|-5}}, {{math|1000}}, czyli liczby całkowite różnią się od naturalnych tym, że mogą być ''ujemne''. Liczbą całkowitą znowu nie będzie {{math|&amp;pi;}}, jako że {{math|1=&amp;pi; = 3,14...}}, więc ma jakąś niezerową ''część ułamkową''.

Zbiór liczb całkowitych będziemy oznaczać przez &lt;math&gt; \mathbb{Z} \;&lt;/math&gt;. Widzimy, że
: &lt;math&gt; \mathbb{Z} = \{\ldots, -4, -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, 4, \ldots\} \;&lt;/math&gt;.

* Ciekawostka
*: Mała dygresja dla bardziej spostrzegawczych. Niektórzy może zarzucą, dlaczego &lt;math&gt; \mathbb{Z} \;&lt;/math&gt;, a nie &lt;math&gt; \mathbb{C} \;&lt;/math&gt;. To prawda, że w wielu podręcznikach szkolnych używa się literki ''C'' do oznaczania zbioru liczb całkowitych, jednak w rzeczywistości, większość podręczników dotyczących matematyki zawiera oznaczenie &lt;math&gt; \mathbb{Z} \;&lt;/math&gt;. Są to jednocześnie oznaczenia międzynarodowe, ponadto, używane są na uczelniach wyższych. Z podobnych względów oznaczymy zbiór liczb wymiernych literką &lt;math&gt;\mathbb{Q}\;&lt;/math&gt;.

==== Zbiór liczb wymiernych ====
'''Liczba wymierna''' to taka liczba, którą można zapisać w postaci '''ułamka zwykłego''', gdzie ''licznik''  i ''mianownik''  będą '''liczbami całkowitymi''' przy czym mianownik będzie różny od zera. Liczbami wymiernymi będą: {{math|1}}, {{math|2}}, &lt;math&gt; \tfrac{-3}{5} \;&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\tfrac{10\,000}{-99\,999\,999}\;&lt;/math&gt;, czy też {{math|2,7563}}. Czy będzie nią liczba {{math|&amp;pi;}}? Okazuje się, że nie - ponieważ liczba {{math|&amp;pi;}} jest na tyle skomplikowana, że nie da się jej zapisać w postaci ułamka zwykłego.

Zbiór liczb wymiernych w matematyce oznaczamy przez &lt;math&gt; \mathbb{Q} \;&lt;/math&gt;.

==== Zbiór liczb rzeczywistych ====
Jest to &quot;uniwersalny worek&quot;, ponieważ wszystkie liczby (których będziemy używać w liceum) są liczbami rzeczywistymi. Wszystkie zbiory liczb, opisane wyżej, możemy do tego &quot;worka&quot; włożyć. Tak więc.. przykładem może być każda liczba, jaka przyjdzie do głowy.

Czym charakteryzują się liczby rzeczywiste? Otóż posiadają one w zapisie dziesiętnym cyfry od {{math|0}} do {{math|9}}, mogą posiadać znak minus i część ułamkową po przecinku, ale nic więcej. Można by zapytać: jaka liczba nie spełnia tych warunków? Istnieje, na przykład, pewien zbiór (jest on jednakże w programie uczelni wyższych) liczb zespolonych &lt;ref&gt;Więcej o liczbach zespolonych można znaleźć np. na [[w:liczby zespolone|Wikipedii]].&lt;/ref&gt; (oznaczenie: &lt;math&gt; \mathbb{C} \;&lt;/math&gt;).

Zbiór liczb rzeczywistych oznaczamy przez &lt;math&gt; \mathbb{R} \;&lt;/math&gt;.

==== Zbiór liczb niewymiernych ====
Jest to dopełnienie zbioru liczb wymiernych. Oznacza to, że każda liczba rzeczywista, która nie jest liczbą wymierną, jest liczbą niewymierną (i żadna inna). Są to wszystkie liczby rzeczywiste, których '''nie można''' zapisać w postaci ''ułamka zwykłego'', gdzie ''licznik'' i ''mianownik'' są ''liczbami całkowitymi''. Tu też znajdzie się liczba {{math|&amp;pi;}} i pierwiastki takie jak np. pierwiastek z trzech czy pięciu, ale nie z czterech, gdyż wynosi on 2. Z kolei, nie będą już liczbami niewymiernymi:{{math|1}}, {{math|2}}, &lt;math&gt; \tfrac{-3}{5} \;&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\tfrac{10\,000}{-99\,999\,999}\;&lt;/math&gt; (do niewymiernych należą te liczby rzeczywiste, które '''nie''' są wymiernymi).

Zbiór liczb niewymiernych będziemy oznaczać przez &lt;math&gt; \mathbb{R} \setminus \mathbb{Q} \;&lt;/math&gt; (co można tłumaczyć jako &quot;zbiór liczb rzeczywistych &lt;math&gt; \mathbb{R} \;&lt;/math&gt; bez liczb wymiernych &lt;math&gt; \mathbb{Q} \;&lt;/math&gt;&quot;, symbol &lt;math&gt;\setminus\;&lt;/math&gt; oznacza różnicę zbiorów).

{{Infobox| Zbiory liczb '''wymiernych''' (w szkołach) zapisuje się jako &lt;math&gt; \mathbb{W} \;&lt;/math&gt;, '''całkowitych''' jako &lt;math&gt; \mathbb{C}\;&lt;/math&gt;, a '''niewymiernych''' - &lt;math&gt; \mathbb{NW}\;&lt;/math&gt;. Można też używać 'zwykłych' liter, zamiast tych z podwójną linią. - po prostu jako 'N', 'C' 'NW' }}

== Zbiory - więcej==

*liczba '''0.9999...''' - czy całkowita? więcej w [[Matematyka_dla_liceum/Liczby_i_ich_zbiory/Zbi%C3%B3r_liczb_rzeczywistych_i_jego_podzbiory#Rozwinięcie_dziesiętne|Rozwinięcie dziesiętne danej liczby]], 

*więcej o tej tematyce - [[Matematyka_dla_liceum/Liczby_i_ich_zbiory/Poj%C4%99cie_zbioru|Liczby i ich zbiory: pojęcie zbioru]].


&lt;references/&gt;

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Matematyka dla liceum|
[[Matematyka dla liceum/Wstęp/Alfabet grecki|Alfabet grecki (Wstęp)]]|
[[Matematyka dla liceum/Zaczynamy/Działania arytmetyczne|Działania arytmetyczne]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikve225tneji1ldcz5qpeqj0wk01w50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548489</id>
      <parentid>548446</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9202" sha1="88hno11fao3m8734mmbl5m68ojvyap2" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;= Zbiory =&lt;/includeonly&gt;
{{Indeksuj|pojęcie zbioru, zbiór}}
=== Pojęcie zbioru ===
'''Zbiór''' jest jednym z podstawowych pojęć matematycznych. Pojęcia tego nie definiujemy – jest ono ''pojęciem pierwotnym''. Czasami, zamiast „zbiór” możemy powiedzieć „rodzina”, „przestrzeń” czy „kolekcja”. Zbiór będziemy intuicyjnie rozumieć jako pewną całość złożoną z wielu obiektów, które będziemy nazywać ''elementami'' tego zbioru. Jeszcze bardziej obrazowo, zbiór można przedstawić jako worek, wypełniony przedmiotami, które są elementami zbioru.

Popatrzmy na przykłady:
* zbiór ciastek,
* zbiór liczb całkowitych nieparzystych,
* zbiór uczniów w klasie.

Wyobraźmy sobie, że trzymamy w ręce cztery cukierki – jeden o smaku cytrynowym, drugi o smaku truskawkowym, trzeci o smaku jabłkowym, a czwarty o smaku waniliowym. '''Zbiory''' są oznaczane zazwyczaj '''wielkimi literami''' alfabetu, np. {{math|A}}, {{math|B}}, {{math|C}}, {{math|D}}. Możemy nasz zbiór cukierków nazwać literą {{math|C}} (oczywiście, od słowa ''„cukierki”'').

'''Element''' (przedmiot), który należy do pewnego zbioru, najczęściej oznaczamy '''małą literą''', np. {{math|x}}, {{math|y}}, {{math|z}}. W związku z tym, oznaczmy cukierek cytrynowy jako {{math|c}}, truskawkowy jako {{math|t}}, jabłkowy jako {{math|j}}, a waniliowy jako {{math|w}}. 

Jeśli element {{math|a}} należy do zbioru {{math|A}}, zapisujemy to &lt;math&gt; a \in A \;&lt;/math&gt; i czytamy „element {{math|a}} należy do zbioru {{math|A}}”. Możemy zapisać, używając naszych oznaczeń, że cukierek truskawkowy {{math|t}} należy do naszego zbioru cukierków {{math|C}} jako &lt;math&gt; t \in C \;&lt;/math&gt;. 

Podobnie, aby zaznaczyć, że dany element '''nie należy do zbioru''', użyjemy zapisu &lt;math&gt; a \notin A \;&lt;/math&gt; -czyli {{math|a}} nie należy do zbioru {{math|A}}. Ponieważ nie posiadamy cukierka pomarańczowego {{math|p}}, cukierek {{math|p}} nie należy do naszego zbioru cukierków {{math|C}}, co zapiszemy: &lt;math&gt; p \notin C \;&lt;/math&gt;.

Aby oznaczyć, że wymieniane elementy tworzą razem zbiór (lub odwrotnie, że zbiór składa się z danych elementów), umieszczamy je w '''nawiasach klamrowych'''. Nasz zbiór {{math|C}} składa się z cukierka cytrynowego {{math|c}}, truskawkowego {{math|t}}, jabłkowego {{math|j}} i waniliowego {{math|w}}, więc możemy zapisać &lt;math&gt; C=\{c,t,j,w\}\ \;&lt;/math&gt;.

'''Liczbę elementów''' zbioru {{math|'''A'''}} oznaczamy &lt;math&gt;|A|\ \;&lt;/math&gt; i nazywamy '''mocą''' zbioru {{math|A}}. W przykładzie z cukierkami powiemy, że moc zbioru cukierków {{math|C}} wynosi {{math|4}}, co zapiszemy &lt;math&gt; |C| = 4\ \;&lt;/math&gt;.

Ze względu na liczbę elementów w zbiorze, wyróżniamy '''zbiory skończone''', np. nasz zbiór cukierków, oraz '''zbiory nieskończone''', np. zbiór liczb rzeczywistych.

Szczególnym przypadkiem zbioru jest '''zbiór pusty''', do którego nie należy żaden element. Oznaczamy go &lt;math&gt; \varnothing \;&lt;/math&gt; lub &lt;math&gt; \emptyset \;&lt;/math&gt;.

=== Zbiory liczb ===
Wyróżniamy pewne zbiory liczb, które odgrywają istotną rolę w matematyce; do najważniejszych zaliczamy:
* zbiór liczb naturalnych,
* zbiór liczb całkowitych,
* zbiór liczb wymiernych,
* zbiór liczb niewymiernych,
* zbiór liczb rzeczywistych.

Przyjrzymy się teraz pokrótce każdemu z nich. Przedstawionych niżej opisów nie można traktować jako definicji tych zbiorów, ale raczej jako luźne wytłumaczenie tych pojęć, które może zawierać pewne nieścisłości.

==== Zbiór liczb naturalnych ====
Liczba naturalna to każda z liczb, do której możemy doliczyć, startując od {{math|0}} (co może trwać bardzo długo...). '''Zbiór liczb naturalnych''' jest więc zbiorem wszystkich takich liczb. Liczbą naturalną jest więc {{math|4}}, {{math|1001}} i {{math|100000000000}}. Liczbą naturalną nie jest natomiast {{math|-5}} ani {{math|2,5}}, ani też {{math|&amp;pi;}}.

W matematyce zbiór liczb naturalnych jest z reguły oznaczany przez &lt;math&gt; \mathbb{N} \;&lt;/math&gt;. Ponieważ początkowe liczby naturalne to {{math|0}}, {{math|1}}, {{math|2}}, {{math|3}} itd., zbiór liczb naturalnych jest to
: &lt;math&gt; \mathbb{N} = \{0, 1, 2, 3, 4, \ldots\} \;&lt;/math&gt;.

Należy dodać, że czasami przyjmuje się, że {{math|0}} nie należy do naturalnych. Dla jednoznaczności niektórzy autorzy stosują wówczas symbol &lt;math&gt; \mathbb{N}^+ \;&lt;/math&gt;:
: &lt;math&gt; \mathbb{N}^+ = \{1, 2, 3, 4, \ldots\} \;&lt;/math&gt;.

==== Zbiór liczb całkowitych ====
Co to znaczy, że liczba jest całkowita? Liczba całkowita, to liczba postaci {{math|-1}}, {{math|-5}}, {{math|1000}}, czyli liczby całkowite różnią się od naturalnych tym, że mogą być ''ujemne''. Liczbą całkowitą znowu nie będzie {{math|&amp;pi;}}, jako że {{math|1=&amp;pi; = 3,14...}}, więc ma jakąś niezerową ''część ułamkową''.

Zbiór liczb całkowitych będziemy oznaczać przez &lt;math&gt; \mathbb{Z} \;&lt;/math&gt;. Widzimy, że
: &lt;math&gt; \mathbb{Z} = \{\ldots, -4, -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, 4, \ldots\} \;&lt;/math&gt;.

* Ciekawostka
*: Mała dygresja dla bardziej spostrzegawczych. Niektórzy może zarzucą, dlaczego &lt;math&gt; \mathbb{Z} \;&lt;/math&gt;, a nie &lt;math&gt; \mathbb{C} \;&lt;/math&gt;. To prawda, że w wielu podręcznikach szkolnych używa się literki ''C'' do oznaczania zbioru liczb całkowitych, jednak w rzeczywistości, większość podręczników dotyczących matematyki zawiera oznaczenie &lt;math&gt; \mathbb{Z} \;&lt;/math&gt;. Są to jednocześnie oznaczenia międzynarodowe, ponadto, używane są na uczelniach wyższych. Z podobnych względów oznaczymy zbiór liczb wymiernych literką &lt;math&gt;\mathbb{Q}\;&lt;/math&gt;.

==== Zbiór liczb wymiernych ====
'''Liczba wymierna''' to taka liczba, którą można zapisać w postaci '''ułamka zwykłego''', gdzie ''licznik''  i ''mianownik''  będą '''liczbami całkowitymi''' przy czym mianownik będzie różny od zera. Liczbami wymiernymi będą: {{math|1}}, {{math|2}}, &lt;math&gt; \tfrac{-3}{5} \;&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\tfrac{10\,000}{-99\,999\,999}\;&lt;/math&gt;, czy też {{math|2,7563}}. Czy będzie nią liczba {{math|&amp;pi;}}? Okazuje się, że nie - ponieważ liczba {{math|&amp;pi;}} jest na tyle skomplikowana, że nie da się jej zapisać w postaci ułamka zwykłego.

Zbiór liczb wymiernych w matematyce oznaczamy przez &lt;math&gt; \mathbb{Q} \;&lt;/math&gt;.

==== Zbiór liczb rzeczywistych ====
Jest to &quot;uniwersalny worek&quot;, ponieważ wszystkie liczby (których będziemy używać w liceum) są liczbami rzeczywistymi. Wszystkie zbiory liczb, opisane wyżej, możemy do tego &quot;worka&quot; włożyć. Tak więc.. przykładem może być każda liczba, jaka przyjdzie do głowy.

Czym charakteryzują się liczby rzeczywiste? Otóż posiadają one w zapisie dziesiętnym cyfry od {{math|0}} do {{math|9}}, mogą posiadać znak minus i część ułamkową po przecinku, ale nic więcej. Można by zapytać: jaka liczba nie spełnia tych warunków? Istnieje, na przykład, pewien zbiór (jest on jednakże w programie uczelni wyższych) liczb zespolonych &lt;ref&gt;Więcej o liczbach zespolonych można znaleźć np. w [[w:liczby zespolone|Wikipedii]].&lt;/ref&gt; (oznaczenie: &lt;math&gt; \mathbb{C} \;&lt;/math&gt;).

Zbiór liczb rzeczywistych oznaczamy przez &lt;math&gt; \mathbb{R} \;&lt;/math&gt;.

==== Zbiór liczb niewymiernych ====
Jest to dopełnienie zbioru liczb wymiernych. Oznacza to, że każda liczba rzeczywista, która nie jest liczbą wymierną, jest liczbą niewymierną (i żadna inna). Są to wszystkie liczby rzeczywiste, których '''nie można''' zapisać w postaci ''ułamka zwykłego'', gdzie ''licznik'' i ''mianownik'' są ''liczbami całkowitymi''. Tu też znajdzie się liczba {{math|&amp;pi;}} i pierwiastki takie jak np. pierwiastek z trzech czy pięciu, ale nie z czterech, gdyż wynosi on 2. Z kolei, nie będą już liczbami niewymiernymi:{{math|1}}, {{math|2}}, &lt;math&gt; \tfrac{-3}{5} \;&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\tfrac{10\,000}{-99\,999\,999}\;&lt;/math&gt; (do niewymiernych należą te liczby rzeczywiste, które '''nie''' są wymiernymi).

Zbiór liczb niewymiernych będziemy oznaczać przez &lt;math&gt; \mathbb{R} \setminus \mathbb{Q} \;&lt;/math&gt; (co można tłumaczyć jako &quot;zbiór liczb rzeczywistych &lt;math&gt; \mathbb{R} \;&lt;/math&gt; bez liczb wymiernych &lt;math&gt; \mathbb{Q} \;&lt;/math&gt;&quot;, symbol &lt;math&gt;\setminus\;&lt;/math&gt; oznacza różnicę zbiorów).

{{Infobox| Zbiory liczb '''wymiernych''' (w szkołach) zapisuje się jako &lt;math&gt; \mathbb{W} \;&lt;/math&gt;, '''całkowitych''' jako &lt;math&gt; \mathbb{C}\;&lt;/math&gt;, a '''niewymiernych''' - &lt;math&gt; \mathbb{NW}\;&lt;/math&gt;. Można też używać 'zwykłych' liter, zamiast tych z podwójną linią. - po prostu jako 'N', 'C' 'NW' }}

== Zbiory - więcej==

*liczba '''0.9999...''' - czy całkowita? więcej w [[Matematyka_dla_liceum/Liczby_i_ich_zbiory/Zbi%C3%B3r_liczb_rzeczywistych_i_jego_podzbiory#Rozwinięcie_dziesiętne|Rozwinięcie dziesiętne danej liczby]], 

*więcej o tej tematyce - [[Matematyka_dla_liceum/Liczby_i_ich_zbiory/Poj%C4%99cie_zbioru|Liczby i ich zbiory: pojęcie zbioru]].


&lt;references/&gt;

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Matematyka dla liceum|
[[Matematyka dla liceum/Wstęp/Alfabet grecki|Alfabet grecki (Wstęp)]]|
[[Matematyka dla liceum/Zaczynamy/Działania arytmetyczne|Działania arytmetyczne]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>88hno11fao3m8734mmbl5m68ojvyap2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>D/Zmienne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9440</id>
    <revision>
      <id>548390</id>
      <parentid>371708</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38048" sha1="8w6ql99pfgzw0brfxj70gywug6j9xzk" xml:space="preserve">== Zmienne i stałe ==
Komputery operują na danych umieszczonych w pamięci. Pamięć jest podzielona na wiele komórek o stałym rozmiarze (bajtów) do których można odwoływać się poprzez adres, numer komórki.

Zmienne są fragmentem pamięci komputera o określonym rozmiarze do którego możemy się łatwo odwoływać poprzez nazwę, inaczej identyfikator.

=== Identyfikatory ===
Identyfikatory w języku D buduję się z liter, cyfr oraz znaku podkreślenia. Pierwszy znak identyfikatora nie może być cyfrą. W D można używać znaków narodowych dla identyfikatorów, jednak jeśli kod będzie edytowany przez ludzi z różnych krajów nie jest to najlepszy pomysł. (Znaki narodowe mogą się przydać natomiast przy nauce języka, u młodych uczniów).

Przykłady poprawnych identyfikatorów:

 v
 x3
 prędkość
 sc_d2
 p55
 V                  // UWAGA: patrz opis poniżej
 _syscall           //          j.w.

nie są poprawne następujące identyfikatory:

 4ped               // BŁĄD: zaczyna się od cyfry
 ilosc.znakow       // BŁĄD: zawiera kropkę

Język D rozróżnia małe i duże litery (ang. case sensitive) w identyfikatorach, tak więc identyfikator v jest inny niż V. Należy również zaznaczyć, iż identyfikatorów zaczynających się od podkreślenia nie powinno się używać w programach, ponieważ są one używane przez biblioteki oraz kompilator do specjalnych celów, co może powodować konflikty.

{{Infobox|W języku D identyfikatory to ciągi liter, cyfr oraz znaku podkreślenia. Identyfikator nie może rozpoczynać się cyfrą.}}

Przy wybieraniu identyfikatora (nazwy) staraj się aby była ona samowyjaśniająca się, tzn. odpowiadała temu czemu służy i nie wprowadzała w błąd. Dobrze aby nie była zbyt długa (lepiej opisać jej znaczenie w komentarzu), ani zbyt krótka (jako trudny do odszyfrowania skrót). Zwykle dobrymi nazwami są pojedyncze litery jako nazwy zmiennych (o ile nie używa się ich w dużej ilość w jednym miejscu), w szczególności są pewne konwencje co do pojedynczych liter. Dobre są również pojedyncze słowa. Przykłady

 a, c, d   // parametry
 x, y, z   // szukana niewiadoma
 i, j, k   // indeks pętli
 tekst     // tekst
 wyświetl  // funkcja wyświetlająca
 xgg1      // NIEDOBRZE: co to jest?
 f         // NIEDOBRZE: funkcja, która nie wiadomo co robi,
           //            chyba że to jakaś ogólna funkcja
 zapisz    // jeśli zapisz jest funkcją, która wykonuje coś innego
           // niż zapisywanie, NIE JEST TO DOBRA nazwa


{{Infobox|Używaj treściwych identyfikatorów, opisujących ich znaczenie. Nie używaj identyfikatorów rozpoczynających się od podkreślenia.}}

Część nazw jest zarezerwowana jako słowa kluczowa i nie można ich używać jako identyfikatorów. Słów kluczowych jest kilkadziesiąt i poznamy wszystkie w toku całego podręcznika, jednak juz tutaj podamy ich część (bez wyjaśnienia) ponieważ może Ci przyjść pomysł użycia ich jako identyfikatorów, a nie jest to dozwolone (o czym zapewne poinformowałby kompilator):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 in, out, body, double, do, this, version, super,
 new, function, default, debug, alias, auto
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Uwaga|Nie możesz używać identyfikatorów będących słowami kluczowymi.}}

=== Deklarowanie zmiennych ===
Zmienne w języku D deklaruje się używając następującej składni:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 typ nazwa_zmiennej;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

jeśli chcemy zaś zadeklarować naraz więcej zmiennych tego samego typu można to zrobić wypisując zmienne po przecinku:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 typ zmienna1, zmienna2, zmienna3;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Zmienne w języku D mogą być deklarowane praktycznie w dowolnym miejscu programu, jednak muszą się one pojawić przed użyciem (wyjątkiem są zmienne globalne).

Aby wyjaśnić lepiej mechanizm działania zmiennych skupimy się na typie int (od ang. ''integer'' - liczba całkowita), jest to typ liczb całkowitych, a zmienna zadeklarowana z takim typem może zmieścić dowolną liczbę w zakresie od ok. -2 mld. do +2 mld. Typ ten zajmuje 4 bajty (32 bity) pamięci. Za chwilę poznamy dokładnie wszystkie wbudowane typy oraz ich zastosowania.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Definiuje to zmienną o nazwie x oraz typie int. Zmienna ta zostanie zainicjalizowana liczbą 0 (jest to wartość stałej int.init). Możemy również zainicjalizować tą liczbą inną wartością, np. 100:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = 100;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

albo kazać kompilatorowi jej nie inicjalizować:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = void;         // UWAGA: zmienna x może wtedy zawierać śmieci i mieć przypadkową wartość
&lt;/syntaxhighlight&gt;

w języku D wartość którą inicjalizujemy może być pewnym wyrażeniem (np. wyrażeniem matematycznym), na przykład:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = 24*60*60;     // prawidłowo zainicjalizuje się jako 86400
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Inicjalizację można przeprowadzić używając dowolnych wyrażeń o ile jest to wykonywane w bloku funkcyjnym, na przykład:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int s = 6;
 int x = 2*s;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Inicializacja zmiennych globalnych jest też możliwa w podobny sposób, ale zwykle musi być wykonywalna na etapie kompilacji.

Jak już widzisz, zmiennych typu int używa się jak zmiennych w matematyce. Można na nich wykonywać podstawowe operacje matematyczne, oraz podstawiać wyniki tych operacji do innych (albo tych samych!) zmiennych. Na przykład, nasz pierwszy program używający zmiennych może wyglądać tak:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 void main() {
  int a = 6;          // utworzenie zmiennej o nazwie a i wartości początkowej 6
  int b = 7;          // analogicznie o nazwie b i wartości 7
  int c;              // utworzenie zmiennej c i inicjalizacja przy pomocy 0
  c = a+b;            // przypisanie zmiennej c wartości będącej sumą zmiennej a i b
  writefln(c);        // wyświetlenie wyniku
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Przykład powyżej można napisać na kilka różnych sposobów. Wypiszemy tutaj kilka wariantów, aby oswoić się ze składnią.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 void main() {
   int a = 6, b = 7;   // utworzenie dwóch zmiennych: a, b
   int c = a+b;        // utworzenie zmiennej c z wartością początkową równą a+b
   writefln(c);
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

albo po prostu:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 void main() {
   int a = 6, b = 7;
   writefln(a+b);         // wynik dodawania nie zostanie zapisany do zmiennej
                          // tylko od razu przekazany funkcji writefln
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Stałe i niezmienniki ===
==== Stałe ====
Stałe to zmienne, których nie możemy w sposób jawny modyfikować. Mimo paradoksalnej nazwy, przyjeło się je nadal określać jako zmienne, ponieważ zachowują się one praktycznie tak jak zmienne z punktu widzenia języka. Używanie stałych ma dwojaki cel: ustrzega nas przed ewentualnym błędem, który byśmy popełnili zmieniając zawartość takiej zmiennej oraz pozwala lepiej i łatwiej zoptymalizować kod.

Stałe deklaruje się dopisując modyfikator (''atrybut'' zmiennej) '''const''':
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 const int n = 10;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

możemy teraz używać zmiennej n jak każdej innej zmiennej, jednak nie możemy jej zmienić:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 writefln(5*n); // wypisz 50
 n = 20;        // BŁĄD: kompilator się na to nie zgodzi!
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Nawet próba zmiana zmiennej na tą samą wartość jest błędem:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 const int n = 10;
 n = 10;       // BŁĄD
 n = n;        // też BŁĄD
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Ważne jest, aby stałą zainicjalizować w momencie deklaracji, ponieważ bardzo podobna konstrukcja jest nie poprawna:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 const int n;       // stwórz stałą
 n = 10;            // przypisz jej wartość 10
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Kompilator zaprotestuje w obu linijkach. W pierwszej ponieważ nie zainicjalizowaliśmy stałej, a w drugiej ponieważ zmieniamy stałą (która mogła bybyć równa 0, gdyby inicjalizować ją podobnie jak zwykłe zmienne int).

Przykładem stałych mogą być np. pi, e (podstawa logarytmów naturalnych), wielkość zbioru danych na którym operuje program, czy jakieś parametry ustalone przez użytkownika, które w czasie wykonania programu się nie zmieniają.

Nazwę typu możemy pominąć, jeśli wyrażenie inicjalizujące po prawej stronie znaku przypisania jest znanego typu:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 const n = 10; // równoważne const int n = 10;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
n zostanie stworzona jako typu int, ponieważ 10 ma typ int. Jest to tak zwane automatyczne wnioskowanie (ang. ''inference'') typu. Więcej o tej cennej własności opowiemy na końcu tego rozdziału.

Stałe mogą być też inicjalizowane dynamicznie, co ma szczególnie zastosowanie w funkcjach (i metodach):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
auto f(int a, int b) {
 const s = a + b;
 // s = 3;  // BŁĄD.
 return s * s;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Tutaj użyliśmy '''const''' jako tymczasowe miejsce do przechowania jakieś wartości w funkcji, której nie chcemy zmieniać do końca wywołania tej funkcji. Ułatwia to też często czytanie i analizowaniu kodu, ponieważ nawet przy długiej funkcji, wiemy od razu, że taka zmienna nie będzie zmieniała swojej wartości (nigdzie w funkcji nie ma instrukcji która by nadpisywała wartość tej funkcji).

==== Niezmienniki ====
Niezmienniki są to dane, które nie mogą zostać w żaden sposób zmienione. Różnica pomiędzy stałymi a niezmiennikami jest taka, że stałe mogą zostać zmienione z innej referencji nieoznaczonej słowem ''const'', a niezmienniki nie.

Do oznaczania danych jako niezmienniki służy słowo kluczowe '''immutable'''.

Domyślnie niezmiennikami są na przykład ciągi znaków. Ten fakt może z początku sprawić problem, ponieważ kompilacja poniższego kodu skończy się błędem:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot;&gt;
 char[] x = &quot;tekst&quot;;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Kompilator poinformuje nas wtedy o niemożności konwersji typu immutable(char[]) do char[]. W takim przypadku należy użyć własności tablic '''dup''', która zwróci zwykłe dane (nie ''immutable''):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot;&gt;
  char[] x = &quot;tekst&quot;.dup;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Inną opcją rozwiązania tego problemu jest użycie typu string zamiast char[].

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot;&gt;
 string x = &quot;tekst&quot;;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Dzięki temu jeśli będziemy potrzebowali stałej, której na 100% nikt nie zmieni bo informuje o czymś elementarnym i poprawność tych danych ma wpływ na działanie całego programu, np. wbudowany w program klucz do szyfrowania/deszyfrowania danych (to tylko przykład - rzadko dobre rozwiązanie) będziemy mogli użyć niezmiennika i nie martwić się o te dane.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot;&gt;
 immutable char[] klucz_128bit = &quot;0123456789abcdef&quot;;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Dodatkowym udogodnieniem jest to, że definiując niezmiennik typu &lt;i&gt;char[]&lt;/i&gt; nie musimy dodawać &lt;i&gt;.dup&lt;/i&gt; na końcu ciągu.

=== Zasięg i czas życia ===
Zmienne mogą się znajdować poza funkcjami, wtedy nazywam je zmiennymi globalnymi (poprawniej zmienne o zasięgu bieżącego modułu). Są dostępne ze wszystkich funkcji. Na przykład

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 
 void func() {     // tworzymy własną funkcję o nazwie func
   a = 5;          // zmieniającą zmienną o nazwie a ustawiając ją na 5
 }
 
 int a = 6;        // utworzenie zmiennej globalnej o nazwie a i wartości 6
 
 void main() {   // tu program rozpoczyna działanie
   writefln(a);    // wyświetli 6
   a = 7;          // zmieniamy wartość
   writefln(a);    // wyświetli 7
   func();         // wywołujemy naszą funkcję (która modyfikuje a)
   writefln(a);    // wyświetli 5
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Należy zauważyć, iż w funkcji func użyliśmy zmiennej a zanim w kodzie źródłowym pojawiła się informacja o tej zmiennej (ang. forward reference). W D jest to dozwolone. Tak samo, mogli byśmy napisać funkcje func za funkcją main (na samym dole; patrz następny przykład), i użyć identyfikatora func w funkcji main. Jest to znaczący postęp w stosunku do języka C w którym przed użyciem wszystkie identyfikatory muszą być znane.

Zmienne które definiuje się na &quot;prywatne&quot; potrzeby funkcji nazywamy zmiennymi lokalnymi i nie są dostępne z innych funkcji. A w przypadku gdy istnieje zmienna globalna o takiej samej nazwie zostanie ona &quot;zasłonięta&quot; (ang. shadowing).

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 
 int a = 5;       // zmienna globalnej
 
 void main() {
   int a = 6;    // zmienna lokalna (zasłania globalne a)
   writefln(a);  // wyświetli 6 (a nie 5)
   func();
   writefln(a);  // wyświetli 6 (ponieważ func modyfikuje zmienną globalną, a nie lokalną)
   a = 8;
   writefln(a);  // wyświetli 8
   func2();      // wyświetli 11
   writefln(.a); // wyświetli 11 (kropka służy do dostępu do zmiennych 
                 // globalnych w przypadku ich zasłonięcia)
 }
 
 void func() {
  a = 11;        // modyfikacja zmiennej globalnej (bo jedynie takie a &quot;zna&quot;)
 }
 
 void func2() {
  writefln(a);  // wyświetli zmienną globalna
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Fragment kodu źródłowego w którym zmienna jest dostępna nazywamy zasięgiem (ang. scope) zmiennej. I tak np. zmienna a zdefiniowana w funkcji ma zasięg ograniczony do funkcji main. Natomiast zasięg zmiennej globalnej rozciąga się na cały plik (moduł).

Zasięg zwykle jest zdefiniowany przez strukturę blokową - zmienna jest dostępna w bloku w którym została zadeklarowana oraz w blokach wewnętrznych. W blokach wewnętrznych można zasłaniać zmienne spoza funkcji w której zostały zadeklarowane (np. zmienne globalne):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 
 int d = 1;
 
 void main() {
  int a = 6;                  // zmienna lokalna
  int c = 7;                  // j.w.
 
  { // tworzymy nowy blok
    int b = 11;               // nowa zmienna lokalna, w bloku wewnętrznym
    //int c = 12;             // j.w. + zasłonięcie - BŁĄÐ: nie wolno
    int d = 13;               // j.w., ale zasłaniamy zmienną globalną (spoza funkcji main)
    writefln(a, &quot; &quot;, b, &quot; &quot;, d);      // wyświetli &quot;6 11 13&quot;
    a = 100;
    //c = 101;
    d = 102;
  } // koniec bloku. Tu zmienna b staje się już niedostępna (kończy się jej czas życia)
 
  writefln(a);                // wyświetli 100
  writefln(c);                // wyświetli 7         // (a nie 101!)
  writefln(d);                // wyświetli 1 (a nie 102!)
  //writefln(b);              // BŁĄD. zmienna b jest niedostępna
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Zmienne o ograniczonym zasięgu, można tworzyć również w wyrażeniach warunkowych oraz pętlach. Ich zasięg będzie ograniczony zawartością bloku warunkowego czy też treści pętli.

=== Typy zmiennych wbudowanych ===
Język D posiada kilkanaście typów wbudowanych. Przedstawimy tutaj po kolei ich cechy i zastosowania.

==== Typ logiczny ====
Typ bool jest typem przeznaczonym do przechowywania zmiennych boolowskich, są to zmienne logiczne o wartościach prawda (ang. true) lub fałsz (ang. false).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 bool czyZapisywac = true;
 bool blokada = false;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Zmienne typu bool są używane w instrukcjach warunkowych, oraz są wynikiem działania operatorów relacji oraz operatorów logicznych. Operatorów logicznych jest kilka:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 bool a, b;
 bool a_i_b = a &amp;&amp; b;    // logiczny operator &amp;&amp; - logiczne i (ang. and)
 bool a_lub_b = a || b;  // logiczny operator || - logiczne lub (ang. or)
 bool nie_a = ! a;       // jednoargumentowy operator ! - logiczne nie (ang. not)
 bool a_albo_b = a ^ b;  // logiczny (i bitowy) operator ^ - alternatywa wykluczająca (ang. xor - exclusive or)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Wartość odpowiedniego wyrażenia, będzie zgodna z znanymi z logiki regułami. a_i_b będzie miało wartość true, jeśli a i b, mają równocześnie wartość true, w przeciwnym razie będzie miało wartość false (jedna, lub obie wartości były false). a_lub_b będzie miało wartość true, jeśli a lub b (lub obie zmienne), ma wartość true, w przeciwnym wypadku będzie miało wartość false (obie zmienne miały wartość false). Natomiast, nie_a będzie mieć wartość true, jeśli a miało wartość false, w przeciwnym wypadku odwrotnie, nie_a będzie mieć wartość false, jeśli miało wartość true. a_albo_b będzie miało wartość true, jeśli a i b, mają różne wartości, tzn. true i false, albo false i true, w przeciwnym wypadku będzie mieć wartość false (oznaczające że obie zmienne miały taką samą wartość, tzn. true i true, albo false i false).

Na przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 bool a = true;
 bool b = false;
 bool c = a &amp;&amp; b;        // c będzie miało wartość false
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Operatory and, or, not oraz xor, można również używać na zmiennych typów całkowitych, lecz mają one trochę inne znaczenie, oraz inny zapis.

==== Typy całkowite  ====
Do typów całkowitych (''integer'') zalicza się następujące typy:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! typy
! rozmiar (typ.sizeof)
|-
| byte, ubyte
| zmienne o rozmiarze 1 bajta
|-
| short, ushort
| zmienne o rozmiarze 2 bajtów
|-
| int, uint
| zmienne o rozmiarze 4 bajtów
|-
| long, ulong
| zmienne o rozmiarze 8 bajtów
|-
| cent, ucent
| zmienne o rozmiarze 16 bajtów (zarezerwowane na przyszłość)
|}

Czasami również zalicza się tutaj typy:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! typy
! rozmiar (typ.sizeof)
|-
| char
| 1 bajt
|-
| wchar, dchar
| 2 oraz 4 bajty
|}

jednak ponieważ służą one do przechowywania znaków, a nie liczb, zajmiemy się w następnym podpunkcie.

Jak widać ilość typów zmiennych jest bardzo duża, różnią się one wielkością oraz każdy typ ma typ o identycznym rozmiarze tylko z dopisanym u. Z racji różnic w wielkości zmiennych mogą one przechowywać wartości całkowite z różnych zakresów, oraz zajmować więcej lub mniej miejsca w pamięci komputera. Wybór typu zmiennej jest ważny z kilku powodów. Po pierwszej jeśli zmiennych danego typu będzie bardzo dużo, to najlepiej wybrać typ możliwie najmniejszych który spełni swoje zadania celem redukcji zużycia pamięci. Po drugie typy o mniejszym rozmiarze zwykle są szybsze (zarówno ich przesyłanie z pamięci do procesora jak i wykonywanie operacji na nich).

Kiedy już wybierzemy typ należy uważać, aby nie przekroczyć dozwolonego zakresu - nastąpi tzw. przekręcenie, na przykład dla zmiennej typu ubyte największa możliwa wartość zmiennej to 255, jeśli dodamy do zmiennej z wartością 200 inną zmienną z wartością 60 to kompilator zapewne nas ostrzeże ponieważ wynik 260 nie jest możliwy do zapisania w takiej zmiennej, a dla procesora będzie to naprawdę oznaczać liczbę 0 (początek zakresu). W przypadku int taki koniec jest o wiele większy jednak w takim wypadku kompilator nie ostrzeże nas o tym.

Zmienne standardowo są zmiennymi ze znakiem, i w przybliżeniu potrafią reprezentować tyle samo liczb ujemnych co dodatnich.

Zmienne z dopisanym &quot;u&quot; na początku są to zmienne bez znaku (ang. ''unsigned'', ang. ''sign'' - znak). Zmienne takie mogą reprezentować dwa razy więcej liczb dodatnich niż zmienne bez znaku, ale równocześnie nie mogą reprezentować liczb ujemnych.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! typ
! rozmiar (typ.sizeof)
! zakres (typ.min .. typ.max)
! typ.init
|- 
| byte
| 1 bajt (8 bitów)
| -128..127
| 0
|-
| ubyte
| 1 bajt (8 bitów)
| 0..255
| 0
|-
| short
| 2 bajty (16 bitów)
| -32768..32767
| 0
|-
| ushort
| 2 bajty (16 bitów)
| 0..65535
| 0
|-
| int
| 4 bajty (32 bitów)
| -2147483648..2147483647
| 0
|-
| uint
| 4 bajty (32 bitów)
| 0..4294967295
| 0
|-
| long
| 8 bajtów (64 bitów)
| -9223372036854775808..9223372036854775807
| 0L
|-
| ulong
| 8 bajtów (64 bitów)
| 0..18446744073709551615
| 0L
|-
|-
| cent
| 16 bajtów (128 bitów)
| -2^127..2^127-1
| 0
|-
| ucent
| 16 bajtów (128 bitów)
| 0 .. 2^128-1
| 0
|}

{{Infobox|Typy cent i ucent na razie nie są dostępne, ale słowa kluczowe zostały zarezerwowane na przyszłość.}}

W większości naszych programów, nie będziemy przykładać większej wagi do typów całkowitych, i dla wygody będziemy używać standardowo typu int, który jest bardzo uniwersalny.

Często w programie będziemy musieli użyć konkretnej wartości liczbowej, używamy do tego literałów.

Literały całkowite zapisujemy jako ciąg cyfr dziesiętnych, poprzedzonych opcjonalnym znakiem minusa (negacji). Literały domyślnie są typu int:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = -817263;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Jeśli chcemy aby literał był typu long należy dopisać literę L na samym końcu:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 long y = 172387618726L;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Jeśli chcemy literał o typie bez znaku, należy dopisać dodatkowo literę u.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ulong z = 172387618726Lu;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Literały można wprowadzać również w systemie dwójkowy (ang. ''binary''), ósemkowym (ang. ''octal'') oraz szesnastkowym (ang. ''hexadecimal''). W systemie ósemkowym możemy wykorzystywać cyfry 0..7, a całą liczbę poprzedzić zerem, np.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int trzynaście = 015          // 1*8 + 5 = 13
&lt;/syntaxhighlight&gt;
W sysetmie szesnastkowym możemy wykorzystywać cyfry 0..9, oraz litery a..f (lub A..F) jako cyfry 10..15, a całą liczbę należy poprzedzić dwoma znakami, mianowicie 0x (lub 0X).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int pięćset = 0x01f4;         // 1*(16*16) + 15*16 + 4 = 256 + 4 + 240 = 500
&lt;/syntaxhighlight&gt;
W systemie dwójkowym możemy wykorzystywać jedynie cyfry 0 i 1, a liczbę należy poprzedzić dwoma znakami: 0b (lub 0B):
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ushort d = 0b1000011010100101
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Przy wprowadzaniu długich literałów wygodnie może być rozdzielić kolejne tysiące, albo czwórki w systemie dwójkowym czy szesnastkowym. Służy temu znak podkreślenia, np.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = -817_263;
 ulong y = 172_387_618_726L;
 ushort d = 0b_1000_0110_1010_0101
 uint kod = 0xA_D___E0__1522;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Dzięki temu można poprawić czytelność liczb, ale czasami również utrudnić, należy więc używać tej cechy z rozwagą.

==== Typy zmiennoprzecinkowe ====

Poza liczbami całkowitymi wielokrotnie będziemy chcieli wykonywać obliczenia na liczbach rzeczywistych. Standardowo komputery używają tak zwanych liczb zmiennoprzecinkowych (ang. floating point numbers, floats), do przybliżenia liczb rzeczywistych. Są one przybliżone, i mogą reprezentować tylko pewien skończony podzbiór wszystkich liczb rzeczywistych (podobnie jak typy całkowite), ale w większości zastosowań, jest to przybliżenie wystarczające w praktycznych zastosowaniach.

Język D posiada kilka typów zmiennoprzecinkowych. W większości przypadków używa się typu ''double'', ponieważ jest on dużo dokładniejszy niż float.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! typy
! opis (wg IEEE 754 oraz specyfikacji D)
! rozmiar (typ.sizeof)
! bity
! mantysa
! cecha
! znak
! typ.init
! dokładność dziesiętna
|-
| float
| Liczba zmiennoprzecinkowa pojedynczej precyzji 
| 4
| 32
| 23
| 8
| 1
| float.nan
| ok. 7 cyfr znaczących
|-
| double
| Liczba zmiennoprzecinkowa podwójnej precyzji
| 8
| 64
| 52
| 11
| 1
| double.nan
| ok. 16 cyfr znaczących
|-
| real
| Największa dostępna precyzja na danej architekturze (np. extended double)
| 10/12
| 80
| ?
| ?
| ?
| real.nan
| około 20, gwarantowane około 16
|}

W przeciwieństwie do liczb całkowitych, liczby zmienne zmiennoprzecinkowe (i zespolone) nie są inicjalizowane zerem, tylko wartością NaN (ang. Not a Number - nie liczba). Jest to wartość, która nie ma sensu. Ma ona tą cechę, że jeśli się użyje jej w jakiejkolwiek operacji, wynik będzie również miał wartość NaN (ponieważ przynajmniej jeden argument był NaN) - mówimy, że NaN się propaguje. Wartości NaN powstaje czasami kiedy obliczamy wyrażenia nie zawierające NaN. Na przykład 0.0/0.0, daje w wyniku NaN, ponieważ wyrażenie to matematycznie nie jest określone, podobnie obliczenie pierwiastka z liczby ujemnej, czy obliczenie funkcji odwrotnej do sinusa, dla argumentu większego niż 1.
Z powodu propagacji NaN-ów, wystarczy jeden taki błąd w trakcie obliczeń, a i tak pojawi się on zapewne w wynikach. Tak więc obecność NaN w wynikach świadczy albo o błędach w algorytmie, nie uwzględnianiu problemów związanych ze skończoną dokładnością, albo brakiem inicjalizacji zmiennych. W przypadku zmiennych rzeczywistych, język D zakłada, że lepiej pozostawić to programiście.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 float a;        // a ma wartość NaN
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Literały zmiennoprzecinkowe można zapisywać na kilka sposobów:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 double a = 1.0;      // normalnie: 1.0
 double b = 1.;       //            1.0
 double c = .5;       //            0.5
 double d = 1.0e3;    // styl naukowy: 1.0 * 10^3 = 1000.0
 double e = -5.1e-5;  //               -0.000051
 double f = 5e11;     //               dużo
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Podobnie jak literały całkowite, literały zmiennoprzecinkowe mogą używać znaku _ do rozdzielania różnych części:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 double f = 1_000_000_000_000.0;   // 1 bilion, 1.0e12;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Standardowo literały są typu double. Jeśli chcemy aby literał był typu float należy dopisać małą lub dużą literę f na końcu, a aby był typu real to należy dopisać dużą literę L.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 float z = 1.0f;
 real x = 1.213172387162837162876178362L;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Literały rzeczywiste mogą być wprowadzane w systemie szesnastkowym, podobnie jak literały całkowite. Używa się do tego na początku 0x, a do wpisania eksponenty używa się małej lub dużej litery p (ponieważ litera e należy do zbioru liczb szesnastkowych).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 double p = 0x1.07F1EEA12ADA6p512; // wykładnik jest dziesiętny!
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Jeśli chcemy użyć wartości NaN bezpośrednio, bez przypisywania tworzenia nowej zmiennej, możemy użyć atrybutu nan każdego z powyższych typów, np
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
  import std.math : sin;
  
  /* Reszta kodu */

  float y = sin(float.nan);
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Zmienna y, będzie zawierać też wartość float.nan, ponieważ funkcja sin propaguje tą wartość.

==== Typy urojone i zespolone ====
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ifloat, idouble, ireal       // urojone (ang. imaginary)
 cfloat, cdouble, creal       // zespolone (ang. complex)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

D zawiera wbudowane w język zmienne urojone i zespolone. Jeśli nie wiesz czym są liczby urojone i zespolone, możesz zignorować ten podpunkt, ale zachęcamy do poczytania o [[w:Liczby zespolone|liczbach zespolonych]] w Wikipedii, lub podręczniku do matematyki.

Typy urojone mają analogiczną dokładność, jak typy rzeczywiste, ale reprezentują liczby na osi urojone, a nie rzeczywistej. Typy zespolone to para zmiennej rzeczywistej i urojonej o danych precyzjach, a więc zajmują dwa razy więcej miejsca w pamięci. W przypadku zmiennych zespolonych, dostęp do części rzeczywistej i urojonej odbywa się przez dopisanie, .re lub .im na końcu. 

Literały urojone powstają podobnie jak literały rzeczywiste, z tym że na samym końcu dopisujemy literę i. Literały zespolone to suma literału rzeczywistego oraz urojonego rozdzielone znakiem + albo -. Na przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ifloat a = 3.1i;
 cfloat b = 1.0 - 2.0i;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Przykłady prostych obliczeń:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 float a = 4.2;
 ifloat b = 2.0i;
 ifloat c = a*b;        // 8.2i
 cfloat d = 2.0 + 4.0i;
 cfloat e = d*c;        // -32.8 + 16.4i
 float f = e.re;        // -32.8
 float g = e.im;        // 16.4;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Podobnie jak liczby zmiennoprzecinkowe zmienne urojone są inicjalizowane wartością NaN (np. ifloat.init = float.init * 1.0fi), a zmienne zespolone otrzymują taką wartość dla obu części (np. cdouble.init = double.init + double.init * 1.0i).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ifloat a;          // Re(a) ma wartość NaN
 cfloat b;          // b.re i b.im mają wartość NaN
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== Typ void ====
Typ void (ang. pustka), to tak naprawdę brak typu.

Używa się go na przykład do wskazania, że funkcja nie zwraca żadnych rezultatów (czyli jest formalnie procedurą), albo jako void*, może służyć jako wskaźnik do bliżej nie określonych danych. Użycie void* nie jest zalecane. Więcej o wskaźnikach w kolejnych rozdziałach.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 void odswiez() {            // procedura, która coś robi,
                             // lecz nie zwraca wyników;
    ...                      // więcej o funkcjach w odpowiednim rozdziale
 }

 void* s = VideoMemmoryAddress();    // wskaźnik na &quot;coś&quot; w pamięci -
                                     // dosyć niebezpieczna konstrukcja!
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Typu void można również użyć do wykonania operacji arytmetycznych bez zapisywania jej do jakiejkolwiek zmiennej poprzez rzutowanie, na przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 1+2;             // BŁĄD: 1+2 powinno zostać zapisane do jakiejś zmiennej
                  //       lub przekazane do funkcji
 cast(void)(1+2); // OK
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Więcej o rzutowaniach (bardziej sensownych) na końcu rozdziału.

=== Modyfikatory ===
Innymi ważnymi modyfikatorami stałych poza const są modyfikatory volatile, static, auto oraz extern.

==== auto ====
Modyfikator auto służy do automatycznego wnioskowania typu, na przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int a = 5;
 auto x = a+4;   // tworzy zmienną typu int, ponieważ a+5 (int+int) jest typu int
&lt;/syntaxhighlight&gt;

 auto y = x/2.0; // tworzy zmienną typu double ponieważ x/2.0 (int/double) jest typu double
modyfikator ten niezmiernie się przydaje kiedy wyrażenie po prawej stronie jest skomplikowanego typu (w typach czasami można się pogubić), i kłopotliwe było by ich jawne wypisywanie (również ponieważ ewentualna modyfikacja typów zmusza do zmiany wszystkich ich wystąpienia oraz wiedzy jaki to ma być typ). Modyfikator ten w żaden sposób nie wpływa na szybkość wykonywania kodu, ponieważ typy są wnioskowane w czasie kompilacji (D jest językiem [[w:Statyczna typizacja|statycznie typowanym]])

==== scoped ====
Niegdyś w D istniał modyfikator scope, na dzień dzisiejszy jego zadanie przejął szablon std.typecons.scoped, dalej scoped.

{{Uwaga|scoped działa &lt;b&gt;tylko i wyłącznie&lt;/b&gt; dla klas}}
{{Uwaga|zamiast szablonu scoped można użyć modyfikatora scope, jednak jest to wysoce odradzane, ponieważ utrudnia pracę garbage collectora i wymuszanie usunięcia obiektu ma sens tylko dla klas}}

Ponieważ w języku D obsługa pamięci jest zazwyczaj automatyczna i jest wykonywana przez tzw. garbage collector (ang. odśmiecacz pamięci), to po wyjściu z zasięgu zmienna jest &quot;zapominana&quot; przez program, lecz nadal istnieje (nie jest już dostępna). Garbage collector cyklicznie sprawdza pamięć w poszukiwaniu takich zmiennych i je usuwa. Czasami jednak chcemy aby zmienna została zniszczona w momencie wyjścia z zasięgu w sposób automatyczny (zmienne te są tworzone zwykle na stosie), a w przypadku obiektów został wywołany natychmiast destruktor - a nie jak w przypadku garbage collectora, w bliżej nie określonej przyszłości. Służy temu właśnie szablon scoped. Przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.typecons;
 // ...
 void moja_funkcja() {
   auto x = new scoped!X(); // utworzenie zmiennej x będąc obiektem typu X
   // ...
 } // zniszczenie zmiennej x i wywołanie destruktora
&lt;/syntaxhighlight&gt;
przy braku szablonu scoped zmienna stała by się niedostępna, jednak nadal by istniała w pamięci, a jej destruktor nie został by wywołany.

==== static ====
Modyfikator static oznacza wiele różnych rzeczy w zależności od kontekstu, i co innego, niż w językach C czy C++.

Tutaj tylko napiszemy, że w kontekście zmiennej wewnątrz funkcji, modyfikator static, powoduje że mimo wyjścia z zasięgu zmienna nie jest niszczona, i przy następnym wejściu w dany zasięg, zmienna będzie posiadała poprzednią wartość.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 void kwadrat(int x) {
   static int ilosc_wykonan = 0; // lub poprostu static int ilosc_wykonan; albo static ilosc_wykonan = 0;
   ilosc_wykonan = ilosc_wykonan + 1;
   writefln(&quot;Funkcja kwadrat została wykonana &quot;, ilosc_wykonan, &quot; razy do tej pory&quot;).
   int k = x*x;
   return k;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Powyższa funkcja, przy pierwszy wykonaniu, zaincjalizuje zmienna ilosc_wykonan wartością 0. Następnie powiększy ją o jeden, do wartości 1, i wyświetli jej wartość. Przy następnym wykonaniu, inicjalizacja zostanie pominięta, a powiększenie o jeden, spowoduje przypisanie wartości 2. Tak więc zmienna ilosc_wykonan służy tutaj za prosty licznik ilości wywołań funkcji kwadrat. Zmienna k, będzie za każdym razem inicjalizowana na nowo, ponieważ nie jest statyczna.

Słowo static, może być ponadto użyte przed metodami, funkcjami, importami modułów, i pętlami oraz wyrażeniami warunkowymi. Są to zastosowania specjalne, o których wspomnimy dalej w podręczniku.

==== extern ====
Modyfikator extern (z ang. zewnętrzny) w D ma rzadkie zastosowanie. Służy on do poinformowania kompilatora o istnieniu danego identyfikatora i jego typu, ponieważ na przykład znajduje się w bibliotece o której kompilator nie wie. Ponieważ jednak język D ma rozbudowany system modułów oraz umożliwia użycie symboli przed ich definicją/deklaracją w większości przypadków nie trzeba stosować tego modyfikatora (zwykle jest to potrzebne w C, przy używaniu bibliotek i plików nagłówkowych). Modyfikator ten przydaje się przy współpracy z innymi językami programowania (umożliwia on zmian tzw. konwencji wywołań funkcji). W rozdziale [[D/Łączenie z innymi językami|Łączenie z innymi językami]] poznamy jego zastosowania.

Nadmienić należy jedynie, że zastosowanie modyfikatora extern nie powoduje alokacji pamięci dla zmiennej, a jedynie poinformowanie kompilatora. Taka konstrukcja jest więc jedynie deklaracją, nie zaś definicją. W D deklaracja i definicja to jedno i to samo, ponieważ odbywa się w tej samej linii - z tego powodu w całym tym rozdziale odwoływaliśmy się do tego faktu jako deklaracja. Formalnie poprawniej było by nazwać wszystkie konstrukcje z tego rozdziału właśnie definicjami. Definicja konstruuje zmienną (zajmuje miejsce i przydziela jakąś wartość), natomiast deklaracja jedynie mówi o typie. Oczywiście definicja jest jednocześnie deklaracją, lecz nie odwrotnie.

{{Infobox|W języku D używa się jedynie definicji. Deklaracje są z natury niepotrzebne, ponieważ system modułów umożliwia kompilatorowi poznanie wszystkich potrzebnych identyfikatorów.}}

==== volatile ====
Czasami się zdarza, że kompilator optymalizując kod widzi, iż w kilku kolejnych instrukcjach zmienna jest często wykorzystywana, więc ma taką samą wartości można ją trzymać w rejestrze (który jest szybszy niż pamięć), bo się przyda w fragmencie kodu który jest często wywoływany (np. pętla). Dodatkowo kompilator może założyć, że zmienna się nie zmienia poza miejscami w których do niej zapisujemy. Jednak takie założenie może być błędne, np. jeśli zmienna może być modyfikowana przez inny proces (w aplikacji wielowątkowej, albo znajduje się w pamięci współdzielonej) czy też jest to wartość odczytywana  z jakiegoś portu urządzenia. Modyfikator volatile (ang. ulotny) nakaże za każdym razem odczyt tej zmiennej z pamięci.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 volatile int temperatura_z_czujnika;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== register ====
W języku D nie ma modyfikatora register.

W językach takich jak C czy C++ to słowo kluczowe jest wskazówką dla kompilatora, aby umieścić zmienna w rejestrze procesora, który jest dużo szybszy od pamięci. W języku D zadanie optymalnego ułożenia zmiennych jest pozostawiona kompilatorowi. Jest ku temu kilka powodów: aktualnie dostępne algorytmy przydziału rejestrów są wystarczająco dobre, w językach C/C++ słowo to i tak było często ignorowane ponieważ nie zawsze jest możliwe spełnienie żądań programisty, aktualne procesory maja coraz więcej rejestrów, zawsze można napisać ręcznie kod asemblerowy w wydajnościowo krytycznej sekcji kodu.

=== Rzutowania jawne i niejawne ===
Rzutowanie polega na zmianie zmiennej jednego typu na drugiego. Może być ono jawne lub niejawne w zależności od tego czy programista zapisze jakiś fragment kodu zajmujący się tym, czy też wszystko obsłuży kompilator. Rzutowanie niejawne ma bardzo prostą postać:
 int a = 2;
 double d = a; //d = 2, przypisaliśmy do typu zmiennoprzecinkowego wartość całkowitą, ale kompilator się tym zajął.

Rzutowanie jawne jest za to niezbędne przy konwersji double → int, dzięki temu programista musi świadomie potwierdzić że wie o utracie części ułamkowej:
 double d = 2.9;
 int a = cast(int) d; //a = 2

{{Infobox|Informacje o rzutowaniu instancji klas itd. będą opisane w rozdziale o obiektach w D.}}

{{Nawigacja|D|
  [[D/Podstawy|Poprzedni]]|
  [[D/Podstawowe procedury wejścia i wyjścia|Następny]]|
}}</text>
      <sha1>8w6ql99pfgzw0brfxj70gywug6j9xzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548429</id>
      <parentid>548390</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:81.6.34.172|81.6.34.172]].</comment>
      <origin>371708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38049" sha1="0rxyqss3sum3n8akn1o9xp9rl8vujlv" xml:space="preserve">== Zmienne i stałe ==
Komputery operują na danych umieszczonych w pamięci. Pamięć jest podzielona na wiele komórek o stałym rozmiarze (bajtów) do których można odwoływać się poprzez adres, numer komórki.

Zmienne są fragmentem pamięci komputera o określonym rozmiarze do którego możemy się łatwo odwoływać poprzez nazwę, inaczej identyfikator.

=== Identyfikatory ===
Identyfikatory w języku D buduję się z liter, cyfr oraz znaku podkreślenia. Pierwszy znak identyfikatora nie może być cyfrą. W D można używać znaków narodowych dla identyfikatorów, jednak jeśli kod będzie edytowany przez ludzi z różnych krajów nie jest to najlepszy pomysł. (Znaki narodowe mogą się przydać natomiast przy nauce języka, u młodych uczniów).

Przykłady poprawnych identyfikatorów:

 v
 x3
 prędkość
 sc_d2
 p55
 V                  // UWAGA: patrz opis poniżej
 _syscall           //          j.w.

nie są poprawne następujące identyfikatory:

 4ped               // BŁĄD: zaczyna się od cyfry
 ilosc.znakow       // BŁĄD: zawiera kropkę

Język D rozróżnia małe i duże litery (ang. case sensitive) w identyfikatorach, tak więc identyfikator v jest inny niż V. Należy również zaznaczyć, iż identyfikatorów zaczynających się od podkreślenia nie powinno się używać w programach, ponieważ są one używane przez biblioteki oraz kompilator do specjalnych celów, co może powodować konflikty.

{{Infobox|W języku D identyfikatory to ciągi liter, cyfr oraz znaku podkreślenia. Identyfikator nie może rozpoczynać się cyfrą.}}

Przy wybieraniu identyfikatora (nazwy) staraj się aby była ona samowyjaśniająca się, tzn. odpowiadała temu czemu służy i nie wprowadzała w błąd. Dobrze aby nie była zbyt długa (lepiej opisać jej znaczenie w komentarzu), ani zbyt krótka (jako trudny do odszyfrowania skrót). Zwykle dobrymi nazwami są pojedyncze litery jako nazwy zmiennych (o ile nie używa się ich w dużej ilość w jednym miejscu), w szczególności są pewne konwencje co do pojedynczych liter. Dobre są również pojedyncze słowa. Przykłady

 a, c, d   // parametry
 x, y, z   // szukana niewiadoma
 i, j, k   // indeks pętli
 tekst     // tekst
 wyświetl  // funkcja wyświetlająca
 xgg1      // NIEDOBRZE: co to jest?
 f         // NIEDOBRZE: funkcja, która nie wiadomo co robi,
           //            chyba że to jakaś ogólna funkcja
 zapisz    // jeśli zapisz jest funkcją, która wykonuje coś innego
           // niż zapisywanie, NIE JEST TO DOBRA nazwa


{{Infobox|Używaj treściwych identyfikatorów, opisujących ich znaczenie. Nie używaj identyfikatorów rozpoczynających się od podkreślenia.}}

Część nazw jest zarezerwowana jako słowa kluczowa i nie można ich używać jako identyfikatorów. Słów kluczowych jest kilkadziesiąt i poznamy wszystkie w toku całego podręcznika, jednak juz tutaj podamy ich część (bez wyjaśnienia) ponieważ może Ci przyjść pomysł użycia ich jako identyfikatorów, a nie jest to dozwolone (o czym zapewne poinformowałby kompilator):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 in, out, body, double, do, this, version, super,
 new, function, default, debug, alias, auto
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Uwaga|Nie możesz używać identyfikatorów będących słowami kluczowymi.}}

=== Deklarowanie zmiennych ===
Zmienne w języku D deklaruje się używając następującej składni:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 typ nazwa_zmiennej;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

jeśli chcemy zaś zadeklarować naraz więcej zmiennych tego samego typu można to zrobić wypisując zmienne po przecinku:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 typ zmienna1, zmienna2, zmienna3;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Zmienne w języku D mogą być deklarowane praktycznie w dowolnym miejscu programu, jednak muszą się one pojawić przed użyciem (wyjątkiem są zmienne globalne).

Aby wyjaśnić lepiej mechanizm działania zmiennych skupimy się na typie int (od ang. ''integer'' - liczba całkowita), jest to typ liczb całkowitych, a zmienna zadeklarowana z takim typem może zmieścić dowolną liczbę w zakresie od ok. -2 mld. do +2 mld. Typ ten zajmuje 4 bajty (32 bity) pamięci. Za chwilę poznamy dokładnie wszystkie wbudowane typy oraz ich zastosowania.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Definiuje to zmienną o nazwie x oraz typie int. Zmienna ta zostanie zainicjalizowana liczbą 0 (jest to wartość stałej int.init). Możemy również zainicjalizować tą liczbą inną wartością, np. 100:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = 100;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

albo kazać kompilatorowi jej nie inicjalizować:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = void;         // UWAGA: zmienna x może wtedy zawierać śmieci i mieć przypadkową wartość
&lt;/syntaxhighlight&gt;

w języku D wartość którą inicjalizujemy może być pewnym wyrażeniem (np. wyrażeniem matematycznym), na przykład:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = 24*60*60;     // prawidłowo zainicjalizuje się jako 86400
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Inicjalizację można przeprowadzić używając dowolnych wyrażeń o ile jest to wykonywane w bloku funkcyjnym, na przykład:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int s = 6;
 int x = 2*s;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Inicializacja zmiennych globalnych jest też możliwa w podobny sposób, ale zwykle musi być wykonywalna na etapie kompilacji.

Jak już widzisz, zmiennych typu int używa się jak zmiennych w matematyce. Można na nich wykonywać podstawowe operacje matematyczne, oraz podstawiać wyniki tych operacji do innych (albo tych samych!) zmiennych. Na przykład, nasz pierwszy program używający zmiennych może wyglądać tak:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 void main() {
  int a = 6;          // utworzenie zmiennej o nazwie a i wartości początkowej 6
  int b = 7;          // analogicznie o nazwie b i wartości 7
  int c;              // utworzenie zmiennej c i inicjalizacja przy pomocy 0
  c = a+b;            // przypisanie zmiennej c wartości będącej sumą zmiennej a i b
  writefln(c);        // wyświetlenie wyniku
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Przykład powyżej można napisać na kilka różnych sposobów. Wypiszemy tutaj kilka wariantów, aby oswoić się ze składnią.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 void main() {
   int a = 6, b = 7;   // utworzenie dwóch zmiennych: a, b
   int c = a+b;        // utworzenie zmiennej c z wartością początkową równą a+b
   writefln(c);
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

albo po prostu:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 void main() {
   int a = 6, b = 7;
   writefln(a+b);         // wynik dodawania nie zostanie zapisany do zmiennej
                          // tylko od razu przekazany funkcji writefln
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Stałe i niezmienniki ===
==== Stałe ====
Stałe to zmienne, których nie możemy w sposób jawny modyfikować. Mimo paradoksalnej nazwy, przyjeło się je nadal określać jako zmienne, ponieważ zachowują się one praktycznie tak jak zmienne z punktu widzenia języka. Używanie stałych ma dwojaki cel: ustrzega nas przed ewentualnym błędem, który byśmy popełnili zmieniając zawartość takiej zmiennej oraz pozwala lepiej i łatwiej zoptymalizować kod.

Stałe deklaruje się dopisując modyfikator (''atrybut'' zmiennej) '''const''':
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 const int n = 10;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

możemy teraz używać zmiennej n jak każdej innej zmiennej, jednak nie możemy jej zmienić:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 writefln(5*n); // wypisz 50
 n = 20;        // BŁĄD: kompilator się na to nie zgodzi!
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Nawet próba zmiana zmiennej na tą samą wartość jest błędem:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 const int n = 10;
 n = 10;       // BŁĄD
 n = n;        // też BŁĄD
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Ważne jest, aby stałą zainicjalizować w momencie deklaracji, ponieważ bardzo podobna konstrukcja jest nie poprawna:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 const int n;       // stwórz stałą
 n = 10;            // przypisz jej wartość 10
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Kompilator zaprotestuje w obu linijkach. W pierwszej ponieważ nie zainicjalizowaliśmy stałej, a w drugiej ponieważ zmieniamy stałą (która mogła bybyć równa 0, gdyby inicjalizować ją podobnie jak zwykłe zmienne int).

Przykładem stałych mogą być np. pi, e (podstawa logarytmów naturalnych), wielkość zbioru danych na którym operuje program, czy jakieś parametry ustalone przez użytkownika, które w czasie wykonania programu się nie zmieniają.

Nazwę typu możemy pominąć, jeśli wyrażenie inicjalizujące po prawej stronie znaku przypisania jest znanego typu:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 const n = 10; // równoważne const int n = 10;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
n zostanie stworzona jako typu int, ponieważ 10 ma typ int. Jest to tak zwane automatyczne wnioskowanie (ang. ''inference'') typu. Więcej o tej cennej własności opowiemy na końcu tego rozdziału.

Stałe mogą być też inicjalizowane dynamicznie, co ma szczególnie zastosowanie w funkcjach (i metodach):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
auto f(int a, int b) {
 const s = a + b;
 // s = 3;  // BŁĄD.
 return s * s;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Tutaj użyliśmy '''const''' jako tymczasowe miejsce do przechowania jakieś wartości w funkcji, której nie chcemy zmieniać do końca wywołania tej funkcji. Ułatwia to też często czytanie i analizowaniu kodu, ponieważ nawet przy długiej funkcji, wiemy od razu, że taka zmienna nie będzie zmieniała swojej wartości (nigdzie w funkcji nie ma instrukcji która by nadpisywała wartość tej funkcji).

==== Niezmienniki ====
Niezmienniki są to dane, które nie mogą zostać w żaden sposób zmienione. Różnica pomiędzy stałymi a niezmiennikami jest taka, że stałe mogą zostać zmienione z innej referencji nieoznaczonej słowem ''const'', a niezmienniki nie.

Do oznaczania danych jako niezmienniki służy słowo kluczowe '''immutable'''.

Domyślnie niezmiennikami są na przykład ciągi znaków. Ten fakt może z początku sprawić problem, ponieważ kompilacja poniższego kodu skończy się błędem:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot;&gt;
 char[] x = &quot;tekst&quot;;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Kompilator poinformuje nas wtedy o niemożności konwersji typu immutable(char[]) do char[]. W takim przypadku należy użyć własności tablic '''dup''', która zwróci zwykłe dane (nie ''immutable''):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot;&gt;
  char[] x = &quot;tekst&quot;.dup;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Inną opcją rozwiązania tego problemu jest użycie typu string zamiast char[].

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot;&gt;
 string x = &quot;tekst&quot;;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Dzięki temu jeśli będziemy potrzebowali stałej, której na 100% nikt nie zmieni bo informuje o czymś elementarnym i poprawność tych danych ma wpływ na działanie całego programu, np. wbudowany w program klucz do szyfrowania/deszyfrowania danych (to tylko przykład - rzadko dobre rozwiązanie) będziemy mogli użyć niezmiennika i nie martwić się o te dane.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot;&gt;
 immutable char[] klucz_128bit = &quot;0123456789abcdef&quot;;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Dodatkowym udogodnieniem jest to, że definiując niezmiennik typu &lt;i&gt;char[]&lt;/i&gt; nie musimy dodawać &lt;i&gt;.dup&lt;/i&gt; na końcu ciągu.

=== Zasięg i czas życia ===
Zmienne mogą się znajdować poza funkcjami, wtedy nazywam je zmiennymi globalnymi (poprawniej zmienne o zasięgu bieżącego modułu). Są dostępne ze wszystkich funkcji. Na przykład

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 
 void func() {     // tworzymy własną funkcję o nazwie func
   a = 5;          // zmieniającą zmienną o nazwie a ustawiając ją na 5
 }
 
 int a = 6;        // utworzenie zmiennej globalnej o nazwie a i wartości 6
 
 void main() {   // tu program rozpoczyna działanie
   writefln(a);    // wyświetli 6
   a = 7;          // zmieniamy wartość
   writefln(a);    // wyświetli 7
   func();         // wywołujemy naszą funkcję (która modyfikuje a)
   writefln(a);    // wyświetli 5
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Należy zauważyć, iż w funkcji func użyliśmy zmiennej a zanim w kodzie źródłowym pojawiła się informacja o tej zmiennej (ang. forward reference). W D jest to dozwolone. Tak samo, mogli byśmy napisać funkcje func za funkcją main (na samym dole; patrz następny przykład), i użyć identyfikatora func w funkcji main. Jest to znaczący postęp w stosunku do języka C w którym przed użyciem wszystkie identyfikatory muszą być znane.

Zmienne które definiuje się na &quot;prywatne&quot; potrzeby funkcji nazywamy zmiennymi lokalnymi i nie są dostępne z innych funkcji. A w przypadku gdy istnieje zmienna globalna o takiej samej nazwie zostanie ona &quot;zasłonięta&quot; (ang. shadowing).

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 
 int a = 5;       // zmienna globalnej
 
 void main() {
   int a = 6;    // zmienna lokalna (zasłania globalne a)
   writefln(a);  // wyświetli 6 (a nie 5)
   func();
   writefln(a);  // wyświetli 6 (ponieważ func modyfikuje zmienną globalną, a nie lokalną)
   a = 8;
   writefln(a);  // wyświetli 8
   func2();      // wyświetli 11
   writefln(.a); // wyświetli 11 (kropka służy do dostępu do zmiennych 
                 // globalnych w przypadku ich zasłonięcia)
 }
 
 void func() {
  a = 11;        // modyfikacja zmiennej globalnej (bo jedynie takie a &quot;zna&quot;)
 }
 
 void func2() {
  writefln(a);  // wyświetli zmienną globalna
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Fragment kodu źródłowego w którym zmienna jest dostępna nazywamy zasięgiem (ang. scope) zmiennej. I tak np. zmienna a zdefiniowana w funkcji ma zasięg ograniczony do funkcji main. Natomiast zasięg zmiennej globalnej rozciąga się na cały plik (moduł).

Zasięg zwykle jest zdefiniowany przez strukturę blokową - zmienna jest dostępna w bloku w którym została zadeklarowana oraz w blokach wewnętrznych. W blokach wewnętrznych można zasłaniać zmienne spoza funkcji w której zostały zadeklarowane (np. zmienne globalne):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 
 int d = 1;
 
 void main() {
  int a = 6;                  // zmienna lokalna
  int c = 7;                  // j.w.
 
  { // tworzymy nowy blok
    int b = 11;               // nowa zmienna lokalna, w bloku wewnętrznym
    //int c = 12;             // j.w. + zasłonięcie - BŁĄÐ: nie wolno
    int d = 13;               // j.w., ale zasłaniamy zmienną globalną (spoza funkcji main)
    writefln(a, &quot; &quot;, b, &quot; &quot;, d);      // wyświetli &quot;6 11 13&quot;
    a = 100;
    //c = 101;
    d = 102;
  } // koniec bloku. Tu zmienna b staje się już niedostępna (kończy się jej czas życia)
 
  writefln(a);                // wyświetli 100
  writefln(c);                // wyświetli 7         // (a nie 101!)
  writefln(d);                // wyświetli 1 (a nie 102!)
  //writefln(b);              // BŁĄD. zmienna b jest niedostępna
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Zmienne o ograniczonym zasięgu, można tworzyć również w wyrażeniach warunkowych oraz pętlach. Ich zasięg będzie ograniczony zawartością bloku warunkowego czy też treści pętli.

=== Typy zmiennych wbudowanych ===
Język D posiada kilkanaście typów wbudowanych. Przedstawimy tutaj po kolei ich cechy i zastosowania.

==== Typ logiczny ====
Typ bool jest typem przeznaczonym do przechowywania zmiennych boolowskich, są to zmienne logiczne o wartościach prawda (ang. true) lub fałsz (ang. false).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 bool czyZapisywac = true;
 bool blokada = false;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Zmienne typu bool są używane w instrukcjach warunkowych, oraz są wynikiem działania operatorów relacji oraz operatorów logicznych. Operatorów logicznych jest kilka:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 bool a, b;
 bool a_i_b = a &amp;&amp; b;    // logiczny operator &amp;&amp; - logiczne i (ang. and)
 bool a_lub_b = a || b;  // logiczny operator || - logiczne lub (ang. or)
 bool nie_a = ! a;       // jednoargumentowy operator ! - logiczne nie (ang. not)
 bool a_albo_b = a ^ b;  // logiczny (i bitowy) operator ^ - alternatywa wykluczająca (ang. xor - exclusive or)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Wartość odpowiedniego wyrażenia, będzie zgodna z znanymi z logiki regułami. a_i_b będzie miało wartość true, jeśli a i b, mają równocześnie wartość true, w przeciwnym razie będzie miało wartość false (jedna, lub obie wartości były false). a_lub_b będzie miało wartość true, jeśli a lub b (lub obie zmienne), ma wartość true, w przeciwnym wypadku będzie miało wartość false (obie zmienne miały wartość false). Natomiast, nie_a będzie mieć wartość true, jeśli a miało wartość false, w przeciwnym wypadku odwrotnie, nie_a będzie mieć wartość false, jeśli miało wartość true. a_albo_b będzie miało wartość true, jeśli a i b, mają różne wartości, tzn. true i false, albo false i true, w przeciwnym wypadku będzie mieć wartość false (oznaczające że obie zmienne miały taką samą wartość, tzn. true i true, albo false i false).

Na przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 bool a = true;
 bool b = false;
 bool c = a &amp;&amp; b;        // c będzie miało wartość false
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Operatory and, or, not oraz xor, można również używać na zmiennych typów całkowitych, lecz mają one trochę inne znaczenie, oraz inny zapis.

==== Typy całkowite  ====
Do typów całkowitych (''integer'') zalicza się następujące typy:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! typy
! rozmiar (typ.sizeof)
|-
| byte, ubyte
| zmienne o rozmiarze 1 bajta
|-
| short, ushort
| zmienne o rozmiarze 2 bajtów
|-
| int, uint
| zmienne o rozmiarze 4 bajtów
|-
| long, ulong
| zmienne o rozmiarze 8 bajtów
|-
| cent, ucent
| zmienne o rozmiarze 16 bajtów (zarezerwowane na przyszłość)
|}

Czasami również zalicza się tutaj typy:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! typy
! rozmiar (typ.sizeof)
|-
| char
| 1 bajt
|-
| wchar, dchar
| 2 oraz 4 bajty
|}

jednak ponieważ służą one do przechowywania znaków, a nie liczb, zajmiemy się w następnym podpunkcie.

Jak widać ilość typów zmiennych jest bardzo duża, różnią się one wielkością oraz każdy typ ma typ o identycznym rozmiarze tylko z dopisanym u. Z racji różnic w wielkości zmiennych mogą one przechowywać wartości całkowite z różnych zakresów, oraz zajmować więcej lub mniej miejsca w pamięci komputera. Wybór typu zmiennej jest ważny z kilku powodów. Po pierwszej jeśli zmiennych danego typu będzie bardzo dużo, to najlepiej wybrać typ możliwie najmniejszych który spełni swoje zadania celem redukcji zużycia pamięci. Po drugie typy o mniejszym rozmiarze zwykle są szybsze (zarówno ich przesyłanie z pamięci do procesora jak i wykonywanie operacji na nich).

Kiedy już wybierzemy typ należy uważać, aby nie przekroczyć dozwolonego zakresu - nastąpi tzw. przekręcenie, na przykład dla zmiennej typu ubyte największa możliwa wartość zmiennej to 255, jeśli dodamy do zmiennej z wartością 200 inną zmienną z wartością 60 to kompilator zapewne nas ostrzeże ponieważ wynik 260 nie jest możliwy do zapisania w takiej zmiennej, a dla procesora będzie to naprawdę oznaczać liczbę 0 (początek zakresu). W przypadku int taki koniec jest o wiele większy jednak w takim wypadku kompilator nie ostrzeże nas o tym.

Zmienne standardowo są zmiennymi ze znakiem, i w przybliżeniu potrafią reprezentować tyle samo liczb ujemnych co dodatnich.

Zmienne z dopisanym &quot;u&quot; na początku są to zmienne bez znaku (ang. ''unsigned'', ang. ''sign'' - znak). Zmienne takie mogą reprezentować dwa razy więcej liczb dodatnich niż zmienne bez znaku, ale równocześnie nie mogą reprezentować liczb ujemnych.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! typ
! rozmiar (typ.sizeof)
! zakres (typ.min .. typ.max)
! typ.init
|- 
| byte
| 1 bajt (8 bitów)
| -128..127
| 0
|-
| ubyte
| 1 bajt (8 bitów)
| 0..255
| 0
|-
| short
| 2 bajty (16 bitów)
| -32768..32767
| 0
|-
| ushort
| 2 bajty (16 bitów)
| 0..65535
| 0
|-
| int
| 4 bajty (32 bitów)
| -2147483648..2147483647
| 0
|-
| uint
| 4 bajty (32 bitów)
| 0..4294967295
| 0
|-
| long
| 8 bajtów (64 bitów)
| -9223372036854775808..9223372036854775807
| 0L
|-
| ulong
| 8 bajtów (64 bitów)
| 0..18446744073709551615
| 0L
|-
|-
| cent
| 16 bajtów (128 bitów)
| -2^127..2^127-1
| 0
|-
| ucent
| 16 bajtów (128 bitów)
| 0 .. 2^128-1
| 0
|}

{{Infobox|Typy cent i ucent na razie nie są dostępne, ale słowa kluczowe zostały zarezerwowane na przyszłość.}}

W większości naszych programów, nie będziemy przykładać większej wagi do typów całkowitych, i dla wygody będziemy używać standardowo typu int, który jest bardzo uniwersalny.

Często w programie będziemy musieli użyć konkretnej wartości liczbowej, używamy do tego literałów.

Literały całkowite zapisujemy jako ciąg cyfr dziesiętnych, poprzedzonych opcjonalnym znakiem minusa (negacji). Literały domyślnie są typu int:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = -817263;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Jeśli chcemy aby literał był typu long należy dopisać literę L na samym końcu:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 long y = 172387618726L;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Jeśli chcemy literał o typie bez znaku, należy dopisać dodatkowo literę u.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ulong z = 172387618726Lu;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Literały można wprowadzać również w systemie dwójkowy (ang. ''binary''), ósemkowym (ang. ''octal'') oraz szesnastkowym (ang. ''hexadecimal''). W systemie ósemkowym możemy wykorzystywać cyfry 0..7, a całą liczbę poprzedzić zerem, np.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int trzynaście = 015          // 1*8 + 5 = 13
&lt;/syntaxhighlight&gt;
W sysetmie szesnastkowym możemy wykorzystywać cyfry 0..9, oraz litery a..f (lub A..F) jako cyfry 10..15, a całą liczbę należy poprzedzić dwoma znakami, mianowicie 0x (lub 0X).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int pięćset = 0x01f4;         // 1*(16*16) + 15*16 + 4 = 256 + 4 + 240 = 500
&lt;/syntaxhighlight&gt;
W systemie dwójkowym możemy wykorzystywać jedynie cyfry 0 i 1, a liczbę należy poprzedzić dwoma znakami: 0b (lub 0B):
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ushort d = 0b1000011010100101
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Przy wprowadzaniu długich literałów wygodnie może być rozdzielić kolejne tysiące, albo czwórki w systemie dwójkowym czy szesnastkowym. Służy temu znak podkreślenia, np.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = -817_263;
 ulong y = 172_387_618_726L;
 ushort d = 0b_1000_0110_1010_0101
 uint kod = 0xA_D___E0__1522;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Dzięki temu można poprawić czytelność liczb, ale czasami również utrudnić, należy więc używać tej cechy z rozwagą.

==== Typy zmiennoprzecinkowe ====

Poza liczbami całkowitymi wielokrotnie będziemy chcieli wykonywać obliczenia na liczbach rzeczywistych. Standardowo komputery używają tak zwanych liczb zmiennoprzecinkowych (ang. floating point numbers, floats), do przybliżenia liczb rzeczywistych. Są one przybliżone, i mogą reprezentować tylko pewien skończony podzbiór wszystkich liczb rzeczywistych (podobnie jak typy całkowite), ale w większości zastosowań, jest to przybliżenie wystarczające w praktycznych zastosowaniach.

Język D posiada kilka typów zmiennoprzecinkowych. W większości przypadków używa się typu ''double'', ponieważ jest on dużo dokładniejszy niż float.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! typy
! opis (wg IEEE 754 oraz specyfikacji D)
! rozmiar (typ.sizeof)
! bity
! mantysa
! cecha
! znak
! typ.init
! dokładność dziesiętna
|-
| float
| Liczba zmiennoprzecinkowa pojedynczej precyzji 
| 4
| 32
| 23
| 8
| 1
| float.nan
| ok. 7 cyfr znaczących
|-
| double
| Liczba zmiennoprzecinkowa podwójnej precyzji
| 8
| 64
| 52
| 11
| 1
| double.nan
| ok. 16 cyfr znaczących
|-
| real
| Największa dostępna precyzja na danej architekturze (np. extended double)
| 10/12
| 80
| ?
| ?
| ?
| real.nan
| około 20, gwarantowane około 16
|}

W przeciwieństwie do liczb całkowitych, liczby zmienne zmiennoprzecinkowe (i zespolone) nie są inicjalizowane zerem, tylko wartością NaN (ang. Not a Number - nie liczba). Jest to wartość, która nie ma sensu. Ma ona tą cechę, że jeśli się użyje jej w jakiejkolwiek operacji, wynik będzie również miał wartość NaN (ponieważ przynajmniej jeden argument był NaN) - mówimy, że NaN się propaguje. Wartości NaN powstaje czasami kiedy obliczamy wyrażenia nie zawierające NaN. Na przykład 0.0/0.0, daje w wyniku NaN, ponieważ wyrażenie to matematycznie nie jest określone, podobnie obliczenie pierwiastka z liczby ujemnej, czy obliczenie funkcji odwrotnej do sinusa, dla argumentu większego niż 1.
Z powodu propagacji NaN-ów, wystarczy jeden taki błąd w trakcie obliczeń, a i tak pojawi się on zapewne w wynikach. Tak więc obecność NaN w wynikach świadczy albo o błędach w algorytmie, nie uwzględnianiu problemów związanych ze skończoną dokładnością, albo brakiem inicjalizacji zmiennych. W przypadku zmiennych rzeczywistych, język D zakłada, że lepiej pozostawić to programiście.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 float a;        // a ma wartość NaN
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Literały zmiennoprzecinkowe można zapisywać na kilka sposobów:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 double a = 1.0;      // normalnie: 1.0
 double b = 1.;       //            1.0
 double c = .5;       //            0.5
 double d = 1.0e3;    // styl naukowy: 1.0 * 10^3 = 1000.0
 double e = -5.1e-5;  //               -0.000051
 double f = 5e11;     //               dużo
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Podobnie jak literały całkowite, literały zmiennoprzecinkowe mogą używać znaku _ do rozdzielania różnych części:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 double f = 1_000_000_000_000.0;   // 1 bilion, 1.0e12;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Standardowo literały są typu double. Jeśli chcemy aby literał był typu float należy dopisać małą lub dużą literę f na końcu, a aby był typu real to należy dopisać dużą literę L.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 float z = 1.0f;
 real x = 1.213172387162837162876178362L;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Literały rzeczywiste mogą być wprowadzane w systemie szesnastkowym, podobnie jak literały całkowite. Używa się do tego na początku 0x, a do wpisania eksponenty używa się małej lub dużej litery p (ponieważ litera e należy do zbioru liczb szesnastkowych).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 double p = 0x1.07F1EEA12ADA6p512; // wykładnik jest dziesiętny!
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Jeśli chcemy użyć wartości NaN bezpośrednio, bez przypisywania tworzenia nowej zmiennej, możemy użyć atrybutu nan każdego z powyższych typów, np
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
  import std.math : sin;
  
  /* Reszta kodu */

  float y = sin(float.nan);
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Zmienna y, będzie zawierać też wartość float.nan, ponieważ funkcja sin propaguje tą wartość.

==== Typy urojone i zespolone ====
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ifloat, idouble, ireal       // urojone (ang. imaginary)
 cfloat, cdouble, creal       // zespolone (ang. complex)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

D zawiera wbudowane w język zmienne urojone i zespolone. Jeśli nie wiesz czym są liczby urojone i zespolone, możesz zignorować ten podpunkt, ale zachęcamy do poczytania o [[w:Liczby zespolone|liczbach zespolonych]] na Wikipedii, lub podręczniku do matematyki.

Typy urojone mają analogiczną dokładność, jak typy rzeczywiste, ale reprezentują liczby na osi urojone, a nie rzeczywistej. Typy zespolone to para zmiennej rzeczywistej i urojonej o danych precyzjach, a więc zajmują dwa razy więcej miejsca w pamięci. W przypadku zmiennych zespolonych, dostęp do części rzeczywistej i urojonej odbywa się przez dopisanie, .re lub .im na końcu. 

Literały urojone powstają podobnie jak literały rzeczywiste, z tym że na samym końcu dopisujemy literę i. Literały zespolone to suma literału rzeczywistego oraz urojonego rozdzielone znakiem + albo -. Na przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ifloat a = 3.1i;
 cfloat b = 1.0 - 2.0i;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Przykłady prostych obliczeń:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 float a = 4.2;
 ifloat b = 2.0i;
 ifloat c = a*b;        // 8.2i
 cfloat d = 2.0 + 4.0i;
 cfloat e = d*c;        // -32.8 + 16.4i
 float f = e.re;        // -32.8
 float g = e.im;        // 16.4;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Podobnie jak liczby zmiennoprzecinkowe zmienne urojone są inicjalizowane wartością NaN (np. ifloat.init = float.init * 1.0fi), a zmienne zespolone otrzymują taką wartość dla obu części (np. cdouble.init = double.init + double.init * 1.0i).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ifloat a;          // Re(a) ma wartość NaN
 cfloat b;          // b.re i b.im mają wartość NaN
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== Typ void ====
Typ void (ang. pustka), to tak naprawdę brak typu.

Używa się go na przykład do wskazania, że funkcja nie zwraca żadnych rezultatów (czyli jest formalnie procedurą), albo jako void*, może służyć jako wskaźnik do bliżej nie określonych danych. Użycie void* nie jest zalecane. Więcej o wskaźnikach w kolejnych rozdziałach.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 void odswiez() {            // procedura, która coś robi,
                             // lecz nie zwraca wyników;
    ...                      // więcej o funkcjach w odpowiednim rozdziale
 }

 void* s = VideoMemmoryAddress();    // wskaźnik na &quot;coś&quot; w pamięci -
                                     // dosyć niebezpieczna konstrukcja!
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Typu void można również użyć do wykonania operacji arytmetycznych bez zapisywania jej do jakiejkolwiek zmiennej poprzez rzutowanie, na przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 1+2;             // BŁĄD: 1+2 powinno zostać zapisane do jakiejś zmiennej
                  //       lub przekazane do funkcji
 cast(void)(1+2); // OK
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Więcej o rzutowaniach (bardziej sensownych) na końcu rozdziału.

=== Modyfikatory ===
Innymi ważnymi modyfikatorami stałych poza const są modyfikatory volatile, static, auto oraz extern.

==== auto ====
Modyfikator auto służy do automatycznego wnioskowania typu, na przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int a = 5;
 auto x = a+4;   // tworzy zmienną typu int, ponieważ a+5 (int+int) jest typu int
&lt;/syntaxhighlight&gt;

 auto y = x/2.0; // tworzy zmienną typu double ponieważ x/2.0 (int/double) jest typu double
modyfikator ten niezmiernie się przydaje kiedy wyrażenie po prawej stronie jest skomplikowanego typu (w typach czasami można się pogubić), i kłopotliwe było by ich jawne wypisywanie (również ponieważ ewentualna modyfikacja typów zmusza do zmiany wszystkich ich wystąpienia oraz wiedzy jaki to ma być typ). Modyfikator ten w żaden sposób nie wpływa na szybkość wykonywania kodu, ponieważ typy są wnioskowane w czasie kompilacji (D jest językiem [[w:Statyczna typizacja|statycznie typowanym]])

==== scoped ====
Niegdyś w D istniał modyfikator scope, na dzień dzisiejszy jego zadanie przejął szablon std.typecons.scoped, dalej scoped.

{{Uwaga|scoped działa &lt;b&gt;tylko i wyłącznie&lt;/b&gt; dla klas}}
{{Uwaga|zamiast szablonu scoped można użyć modyfikatora scope, jednak jest to wysoce odradzane, ponieważ utrudnia pracę garbage collectora i wymuszanie usunięcia obiektu ma sens tylko dla klas}}

Ponieważ w języku D obsługa pamięci jest zazwyczaj automatyczna i jest wykonywana przez tzw. garbage collector (ang. odśmiecacz pamięci), to po wyjściu z zasięgu zmienna jest &quot;zapominana&quot; przez program, lecz nadal istnieje (nie jest już dostępna). Garbage collector cyklicznie sprawdza pamięć w poszukiwaniu takich zmiennych i je usuwa. Czasami jednak chcemy aby zmienna została zniszczona w momencie wyjścia z zasięgu w sposób automatyczny (zmienne te są tworzone zwykle na stosie), a w przypadku obiektów został wywołany natychmiast destruktor - a nie jak w przypadku garbage collectora, w bliżej nie określonej przyszłości. Służy temu właśnie szablon scoped. Przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.typecons;
 // ...
 void moja_funkcja() {
   auto x = new scoped!X(); // utworzenie zmiennej x będąc obiektem typu X
   // ...
 } // zniszczenie zmiennej x i wywołanie destruktora
&lt;/syntaxhighlight&gt;
przy braku szablonu scoped zmienna stała by się niedostępna, jednak nadal by istniała w pamięci, a jej destruktor nie został by wywołany.

==== static ====
Modyfikator static oznacza wiele różnych rzeczy w zależności od kontekstu, i co innego, niż w językach C czy C++.

Tutaj tylko napiszemy, że w kontekście zmiennej wewnątrz funkcji, modyfikator static, powoduje że mimo wyjścia z zasięgu zmienna nie jest niszczona, i przy następnym wejściu w dany zasięg, zmienna będzie posiadała poprzednią wartość.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 void kwadrat(int x) {
   static int ilosc_wykonan = 0; // lub poprostu static int ilosc_wykonan; albo static ilosc_wykonan = 0;
   ilosc_wykonan = ilosc_wykonan + 1;
   writefln(&quot;Funkcja kwadrat została wykonana &quot;, ilosc_wykonan, &quot; razy do tej pory&quot;).
   int k = x*x;
   return k;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Powyższa funkcja, przy pierwszy wykonaniu, zaincjalizuje zmienna ilosc_wykonan wartością 0. Następnie powiększy ją o jeden, do wartości 1, i wyświetli jej wartość. Przy następnym wykonaniu, inicjalizacja zostanie pominięta, a powiększenie o jeden, spowoduje przypisanie wartości 2. Tak więc zmienna ilosc_wykonan służy tutaj za prosty licznik ilości wywołań funkcji kwadrat. Zmienna k, będzie za każdym razem inicjalizowana na nowo, ponieważ nie jest statyczna.

Słowo static, może być ponadto użyte przed metodami, funkcjami, importami modułów, i pętlami oraz wyrażeniami warunkowymi. Są to zastosowania specjalne, o których wspomnimy dalej w podręczniku.

==== extern ====
Modyfikator extern (z ang. zewnętrzny) w D ma rzadkie zastosowanie. Służy on do poinformowania kompilatora o istnieniu danego identyfikatora i jego typu, ponieważ na przykład znajduje się w bibliotece o której kompilator nie wie. Ponieważ jednak język D ma rozbudowany system modułów oraz umożliwia użycie symboli przed ich definicją/deklaracją w większości przypadków nie trzeba stosować tego modyfikatora (zwykle jest to potrzebne w C, przy używaniu bibliotek i plików nagłówkowych). Modyfikator ten przydaje się przy współpracy z innymi językami programowania (umożliwia on zmian tzw. konwencji wywołań funkcji). W rozdziale [[D/Łączenie z innymi językami|Łączenie z innymi językami]] poznamy jego zastosowania.

Nadmienić należy jedynie, że zastosowanie modyfikatora extern nie powoduje alokacji pamięci dla zmiennej, a jedynie poinformowanie kompilatora. Taka konstrukcja jest więc jedynie deklaracją, nie zaś definicją. W D deklaracja i definicja to jedno i to samo, ponieważ odbywa się w tej samej linii - z tego powodu w całym tym rozdziale odwoływaliśmy się do tego faktu jako deklaracja. Formalnie poprawniej było by nazwać wszystkie konstrukcje z tego rozdziału właśnie definicjami. Definicja konstruuje zmienną (zajmuje miejsce i przydziela jakąś wartość), natomiast deklaracja jedynie mówi o typie. Oczywiście definicja jest jednocześnie deklaracją, lecz nie odwrotnie.

{{Infobox|W języku D używa się jedynie definicji. Deklaracje są z natury niepotrzebne, ponieważ system modułów umożliwia kompilatorowi poznanie wszystkich potrzebnych identyfikatorów.}}

==== volatile ====
Czasami się zdarza, że kompilator optymalizując kod widzi, iż w kilku kolejnych instrukcjach zmienna jest często wykorzystywana, więc ma taką samą wartości można ją trzymać w rejestrze (który jest szybszy niż pamięć), bo się przyda w fragmencie kodu który jest często wywoływany (np. pętla). Dodatkowo kompilator może założyć, że zmienna się nie zmienia poza miejscami w których do niej zapisujemy. Jednak takie założenie może być błędne, np. jeśli zmienna może być modyfikowana przez inny proces (w aplikacji wielowątkowej, albo znajduje się w pamięci współdzielonej) czy też jest to wartość odczytywana  z jakiegoś portu urządzenia. Modyfikator volatile (ang. ulotny) nakaże za każdym razem odczyt tej zmiennej z pamięci.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 volatile int temperatura_z_czujnika;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== register ====
W języku D nie ma modyfikatora register.

W językach takich jak C czy C++ to słowo kluczowe jest wskazówką dla kompilatora, aby umieścić zmienna w rejestrze procesora, który jest dużo szybszy od pamięci. W języku D zadanie optymalnego ułożenia zmiennych jest pozostawiona kompilatorowi. Jest ku temu kilka powodów: aktualnie dostępne algorytmy przydziału rejestrów są wystarczająco dobre, w językach C/C++ słowo to i tak było często ignorowane ponieważ nie zawsze jest możliwe spełnienie żądań programisty, aktualne procesory maja coraz więcej rejestrów, zawsze można napisać ręcznie kod asemblerowy w wydajnościowo krytycznej sekcji kodu.

=== Rzutowania jawne i niejawne ===
Rzutowanie polega na zmianie zmiennej jednego typu na drugiego. Może być ono jawne lub niejawne w zależności od tego czy programista zapisze jakiś fragment kodu zajmujący się tym, czy też wszystko obsłuży kompilator. Rzutowanie niejawne ma bardzo prostą postać:
 int a = 2;
 double d = a; //d = 2, przypisaliśmy do typu zmiennoprzecinkowego wartość całkowitą, ale kompilator się tym zajął.

Rzutowanie jawne jest za to niezbędne przy konwersji double → int, dzięki temu programista musi świadomie potwierdzić że wie o utracie części ułamkowej:
 double d = 2.9;
 int a = cast(int) d; //a = 2

{{Infobox|Informacje o rzutowaniu instancji klas itd. będą opisane w rozdziale o obiektach w D.}}

{{Nawigacja|D|
  [[D/Podstawy|Poprzedni]]|
  [[D/Podstawowe procedury wejścia i wyjścia|Następny]]|
}}</text>
      <sha1>0rxyqss3sum3n8akn1o9xp9rl8vujlv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548472</id>
      <parentid>548429</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38048" sha1="8w6ql99pfgzw0brfxj70gywug6j9xzk" xml:space="preserve">== Zmienne i stałe ==
Komputery operują na danych umieszczonych w pamięci. Pamięć jest podzielona na wiele komórek o stałym rozmiarze (bajtów) do których można odwoływać się poprzez adres, numer komórki.

Zmienne są fragmentem pamięci komputera o określonym rozmiarze do którego możemy się łatwo odwoływać poprzez nazwę, inaczej identyfikator.

=== Identyfikatory ===
Identyfikatory w języku D buduję się z liter, cyfr oraz znaku podkreślenia. Pierwszy znak identyfikatora nie może być cyfrą. W D można używać znaków narodowych dla identyfikatorów, jednak jeśli kod będzie edytowany przez ludzi z różnych krajów nie jest to najlepszy pomysł. (Znaki narodowe mogą się przydać natomiast przy nauce języka, u młodych uczniów).

Przykłady poprawnych identyfikatorów:

 v
 x3
 prędkość
 sc_d2
 p55
 V                  // UWAGA: patrz opis poniżej
 _syscall           //          j.w.

nie są poprawne następujące identyfikatory:

 4ped               // BŁĄD: zaczyna się od cyfry
 ilosc.znakow       // BŁĄD: zawiera kropkę

Język D rozróżnia małe i duże litery (ang. case sensitive) w identyfikatorach, tak więc identyfikator v jest inny niż V. Należy również zaznaczyć, iż identyfikatorów zaczynających się od podkreślenia nie powinno się używać w programach, ponieważ są one używane przez biblioteki oraz kompilator do specjalnych celów, co może powodować konflikty.

{{Infobox|W języku D identyfikatory to ciągi liter, cyfr oraz znaku podkreślenia. Identyfikator nie może rozpoczynać się cyfrą.}}

Przy wybieraniu identyfikatora (nazwy) staraj się aby była ona samowyjaśniająca się, tzn. odpowiadała temu czemu służy i nie wprowadzała w błąd. Dobrze aby nie była zbyt długa (lepiej opisać jej znaczenie w komentarzu), ani zbyt krótka (jako trudny do odszyfrowania skrót). Zwykle dobrymi nazwami są pojedyncze litery jako nazwy zmiennych (o ile nie używa się ich w dużej ilość w jednym miejscu), w szczególności są pewne konwencje co do pojedynczych liter. Dobre są również pojedyncze słowa. Przykłady

 a, c, d   // parametry
 x, y, z   // szukana niewiadoma
 i, j, k   // indeks pętli
 tekst     // tekst
 wyświetl  // funkcja wyświetlająca
 xgg1      // NIEDOBRZE: co to jest?
 f         // NIEDOBRZE: funkcja, która nie wiadomo co robi,
           //            chyba że to jakaś ogólna funkcja
 zapisz    // jeśli zapisz jest funkcją, która wykonuje coś innego
           // niż zapisywanie, NIE JEST TO DOBRA nazwa


{{Infobox|Używaj treściwych identyfikatorów, opisujących ich znaczenie. Nie używaj identyfikatorów rozpoczynających się od podkreślenia.}}

Część nazw jest zarezerwowana jako słowa kluczowa i nie można ich używać jako identyfikatorów. Słów kluczowych jest kilkadziesiąt i poznamy wszystkie w toku całego podręcznika, jednak juz tutaj podamy ich część (bez wyjaśnienia) ponieważ może Ci przyjść pomysł użycia ich jako identyfikatorów, a nie jest to dozwolone (o czym zapewne poinformowałby kompilator):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 in, out, body, double, do, this, version, super,
 new, function, default, debug, alias, auto
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Uwaga|Nie możesz używać identyfikatorów będących słowami kluczowymi.}}

=== Deklarowanie zmiennych ===
Zmienne w języku D deklaruje się używając następującej składni:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 typ nazwa_zmiennej;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

jeśli chcemy zaś zadeklarować naraz więcej zmiennych tego samego typu można to zrobić wypisując zmienne po przecinku:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 typ zmienna1, zmienna2, zmienna3;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Zmienne w języku D mogą być deklarowane praktycznie w dowolnym miejscu programu, jednak muszą się one pojawić przed użyciem (wyjątkiem są zmienne globalne).

Aby wyjaśnić lepiej mechanizm działania zmiennych skupimy się na typie int (od ang. ''integer'' - liczba całkowita), jest to typ liczb całkowitych, a zmienna zadeklarowana z takim typem może zmieścić dowolną liczbę w zakresie od ok. -2 mld. do +2 mld. Typ ten zajmuje 4 bajty (32 bity) pamięci. Za chwilę poznamy dokładnie wszystkie wbudowane typy oraz ich zastosowania.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Definiuje to zmienną o nazwie x oraz typie int. Zmienna ta zostanie zainicjalizowana liczbą 0 (jest to wartość stałej int.init). Możemy również zainicjalizować tą liczbą inną wartością, np. 100:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = 100;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

albo kazać kompilatorowi jej nie inicjalizować:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = void;         // UWAGA: zmienna x może wtedy zawierać śmieci i mieć przypadkową wartość
&lt;/syntaxhighlight&gt;

w języku D wartość którą inicjalizujemy może być pewnym wyrażeniem (np. wyrażeniem matematycznym), na przykład:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = 24*60*60;     // prawidłowo zainicjalizuje się jako 86400
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Inicjalizację można przeprowadzić używając dowolnych wyrażeń o ile jest to wykonywane w bloku funkcyjnym, na przykład:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int s = 6;
 int x = 2*s;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Inicializacja zmiennych globalnych jest też możliwa w podobny sposób, ale zwykle musi być wykonywalna na etapie kompilacji.

Jak już widzisz, zmiennych typu int używa się jak zmiennych w matematyce. Można na nich wykonywać podstawowe operacje matematyczne, oraz podstawiać wyniki tych operacji do innych (albo tych samych!) zmiennych. Na przykład, nasz pierwszy program używający zmiennych może wyglądać tak:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 void main() {
  int a = 6;          // utworzenie zmiennej o nazwie a i wartości początkowej 6
  int b = 7;          // analogicznie o nazwie b i wartości 7
  int c;              // utworzenie zmiennej c i inicjalizacja przy pomocy 0
  c = a+b;            // przypisanie zmiennej c wartości będącej sumą zmiennej a i b
  writefln(c);        // wyświetlenie wyniku
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Przykład powyżej można napisać na kilka różnych sposobów. Wypiszemy tutaj kilka wariantów, aby oswoić się ze składnią.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 void main() {
   int a = 6, b = 7;   // utworzenie dwóch zmiennych: a, b
   int c = a+b;        // utworzenie zmiennej c z wartością początkową równą a+b
   writefln(c);
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

albo po prostu:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 void main() {
   int a = 6, b = 7;
   writefln(a+b);         // wynik dodawania nie zostanie zapisany do zmiennej
                          // tylko od razu przekazany funkcji writefln
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Stałe i niezmienniki ===
==== Stałe ====
Stałe to zmienne, których nie możemy w sposób jawny modyfikować. Mimo paradoksalnej nazwy, przyjeło się je nadal określać jako zmienne, ponieważ zachowują się one praktycznie tak jak zmienne z punktu widzenia języka. Używanie stałych ma dwojaki cel: ustrzega nas przed ewentualnym błędem, który byśmy popełnili zmieniając zawartość takiej zmiennej oraz pozwala lepiej i łatwiej zoptymalizować kod.

Stałe deklaruje się dopisując modyfikator (''atrybut'' zmiennej) '''const''':
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 const int n = 10;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

możemy teraz używać zmiennej n jak każdej innej zmiennej, jednak nie możemy jej zmienić:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 writefln(5*n); // wypisz 50
 n = 20;        // BŁĄD: kompilator się na to nie zgodzi!
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Nawet próba zmiana zmiennej na tą samą wartość jest błędem:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 const int n = 10;
 n = 10;       // BŁĄD
 n = n;        // też BŁĄD
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Ważne jest, aby stałą zainicjalizować w momencie deklaracji, ponieważ bardzo podobna konstrukcja jest nie poprawna:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 const int n;       // stwórz stałą
 n = 10;            // przypisz jej wartość 10
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Kompilator zaprotestuje w obu linijkach. W pierwszej ponieważ nie zainicjalizowaliśmy stałej, a w drugiej ponieważ zmieniamy stałą (która mogła bybyć równa 0, gdyby inicjalizować ją podobnie jak zwykłe zmienne int).

Przykładem stałych mogą być np. pi, e (podstawa logarytmów naturalnych), wielkość zbioru danych na którym operuje program, czy jakieś parametry ustalone przez użytkownika, które w czasie wykonania programu się nie zmieniają.

Nazwę typu możemy pominąć, jeśli wyrażenie inicjalizujące po prawej stronie znaku przypisania jest znanego typu:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 const n = 10; // równoważne const int n = 10;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
n zostanie stworzona jako typu int, ponieważ 10 ma typ int. Jest to tak zwane automatyczne wnioskowanie (ang. ''inference'') typu. Więcej o tej cennej własności opowiemy na końcu tego rozdziału.

Stałe mogą być też inicjalizowane dynamicznie, co ma szczególnie zastosowanie w funkcjach (i metodach):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
auto f(int a, int b) {
 const s = a + b;
 // s = 3;  // BŁĄD.
 return s * s;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Tutaj użyliśmy '''const''' jako tymczasowe miejsce do przechowania jakieś wartości w funkcji, której nie chcemy zmieniać do końca wywołania tej funkcji. Ułatwia to też często czytanie i analizowaniu kodu, ponieważ nawet przy długiej funkcji, wiemy od razu, że taka zmienna nie będzie zmieniała swojej wartości (nigdzie w funkcji nie ma instrukcji która by nadpisywała wartość tej funkcji).

==== Niezmienniki ====
Niezmienniki są to dane, które nie mogą zostać w żaden sposób zmienione. Różnica pomiędzy stałymi a niezmiennikami jest taka, że stałe mogą zostać zmienione z innej referencji nieoznaczonej słowem ''const'', a niezmienniki nie.

Do oznaczania danych jako niezmienniki służy słowo kluczowe '''immutable'''.

Domyślnie niezmiennikami są na przykład ciągi znaków. Ten fakt może z początku sprawić problem, ponieważ kompilacja poniższego kodu skończy się błędem:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot;&gt;
 char[] x = &quot;tekst&quot;;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Kompilator poinformuje nas wtedy o niemożności konwersji typu immutable(char[]) do char[]. W takim przypadku należy użyć własności tablic '''dup''', która zwróci zwykłe dane (nie ''immutable''):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot;&gt;
  char[] x = &quot;tekst&quot;.dup;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Inną opcją rozwiązania tego problemu jest użycie typu string zamiast char[].

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot;&gt;
 string x = &quot;tekst&quot;;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Dzięki temu jeśli będziemy potrzebowali stałej, której na 100% nikt nie zmieni bo informuje o czymś elementarnym i poprawność tych danych ma wpływ na działanie całego programu, np. wbudowany w program klucz do szyfrowania/deszyfrowania danych (to tylko przykład - rzadko dobre rozwiązanie) będziemy mogli użyć niezmiennika i nie martwić się o te dane.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot;&gt;
 immutable char[] klucz_128bit = &quot;0123456789abcdef&quot;;
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Dodatkowym udogodnieniem jest to, że definiując niezmiennik typu &lt;i&gt;char[]&lt;/i&gt; nie musimy dodawać &lt;i&gt;.dup&lt;/i&gt; na końcu ciągu.

=== Zasięg i czas życia ===
Zmienne mogą się znajdować poza funkcjami, wtedy nazywam je zmiennymi globalnymi (poprawniej zmienne o zasięgu bieżącego modułu). Są dostępne ze wszystkich funkcji. Na przykład

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 
 void func() {     // tworzymy własną funkcję o nazwie func
   a = 5;          // zmieniającą zmienną o nazwie a ustawiając ją na 5
 }
 
 int a = 6;        // utworzenie zmiennej globalnej o nazwie a i wartości 6
 
 void main() {   // tu program rozpoczyna działanie
   writefln(a);    // wyświetli 6
   a = 7;          // zmieniamy wartość
   writefln(a);    // wyświetli 7
   func();         // wywołujemy naszą funkcję (która modyfikuje a)
   writefln(a);    // wyświetli 5
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Należy zauważyć, iż w funkcji func użyliśmy zmiennej a zanim w kodzie źródłowym pojawiła się informacja o tej zmiennej (ang. forward reference). W D jest to dozwolone. Tak samo, mogli byśmy napisać funkcje func za funkcją main (na samym dole; patrz następny przykład), i użyć identyfikatora func w funkcji main. Jest to znaczący postęp w stosunku do języka C w którym przed użyciem wszystkie identyfikatory muszą być znane.

Zmienne które definiuje się na &quot;prywatne&quot; potrzeby funkcji nazywamy zmiennymi lokalnymi i nie są dostępne z innych funkcji. A w przypadku gdy istnieje zmienna globalna o takiej samej nazwie zostanie ona &quot;zasłonięta&quot; (ang. shadowing).

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 
 int a = 5;       // zmienna globalnej
 
 void main() {
   int a = 6;    // zmienna lokalna (zasłania globalne a)
   writefln(a);  // wyświetli 6 (a nie 5)
   func();
   writefln(a);  // wyświetli 6 (ponieważ func modyfikuje zmienną globalną, a nie lokalną)
   a = 8;
   writefln(a);  // wyświetli 8
   func2();      // wyświetli 11
   writefln(.a); // wyświetli 11 (kropka służy do dostępu do zmiennych 
                 // globalnych w przypadku ich zasłonięcia)
 }
 
 void func() {
  a = 11;        // modyfikacja zmiennej globalnej (bo jedynie takie a &quot;zna&quot;)
 }
 
 void func2() {
  writefln(a);  // wyświetli zmienną globalna
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Fragment kodu źródłowego w którym zmienna jest dostępna nazywamy zasięgiem (ang. scope) zmiennej. I tak np. zmienna a zdefiniowana w funkcji ma zasięg ograniczony do funkcji main. Natomiast zasięg zmiennej globalnej rozciąga się na cały plik (moduł).

Zasięg zwykle jest zdefiniowany przez strukturę blokową - zmienna jest dostępna w bloku w którym została zadeklarowana oraz w blokach wewnętrznych. W blokach wewnętrznych można zasłaniać zmienne spoza funkcji w której zostały zadeklarowane (np. zmienne globalne):

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.stdio;
 
 int d = 1;
 
 void main() {
  int a = 6;                  // zmienna lokalna
  int c = 7;                  // j.w.
 
  { // tworzymy nowy blok
    int b = 11;               // nowa zmienna lokalna, w bloku wewnętrznym
    //int c = 12;             // j.w. + zasłonięcie - BŁĄÐ: nie wolno
    int d = 13;               // j.w., ale zasłaniamy zmienną globalną (spoza funkcji main)
    writefln(a, &quot; &quot;, b, &quot; &quot;, d);      // wyświetli &quot;6 11 13&quot;
    a = 100;
    //c = 101;
    d = 102;
  } // koniec bloku. Tu zmienna b staje się już niedostępna (kończy się jej czas życia)
 
  writefln(a);                // wyświetli 100
  writefln(c);                // wyświetli 7         // (a nie 101!)
  writefln(d);                // wyświetli 1 (a nie 102!)
  //writefln(b);              // BŁĄD. zmienna b jest niedostępna
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Zmienne o ograniczonym zasięgu, można tworzyć również w wyrażeniach warunkowych oraz pętlach. Ich zasięg będzie ograniczony zawartością bloku warunkowego czy też treści pętli.

=== Typy zmiennych wbudowanych ===
Język D posiada kilkanaście typów wbudowanych. Przedstawimy tutaj po kolei ich cechy i zastosowania.

==== Typ logiczny ====
Typ bool jest typem przeznaczonym do przechowywania zmiennych boolowskich, są to zmienne logiczne o wartościach prawda (ang. true) lub fałsz (ang. false).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 bool czyZapisywac = true;
 bool blokada = false;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Zmienne typu bool są używane w instrukcjach warunkowych, oraz są wynikiem działania operatorów relacji oraz operatorów logicznych. Operatorów logicznych jest kilka:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 bool a, b;
 bool a_i_b = a &amp;&amp; b;    // logiczny operator &amp;&amp; - logiczne i (ang. and)
 bool a_lub_b = a || b;  // logiczny operator || - logiczne lub (ang. or)
 bool nie_a = ! a;       // jednoargumentowy operator ! - logiczne nie (ang. not)
 bool a_albo_b = a ^ b;  // logiczny (i bitowy) operator ^ - alternatywa wykluczająca (ang. xor - exclusive or)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Wartość odpowiedniego wyrażenia, będzie zgodna z znanymi z logiki regułami. a_i_b będzie miało wartość true, jeśli a i b, mają równocześnie wartość true, w przeciwnym razie będzie miało wartość false (jedna, lub obie wartości były false). a_lub_b będzie miało wartość true, jeśli a lub b (lub obie zmienne), ma wartość true, w przeciwnym wypadku będzie miało wartość false (obie zmienne miały wartość false). Natomiast, nie_a będzie mieć wartość true, jeśli a miało wartość false, w przeciwnym wypadku odwrotnie, nie_a będzie mieć wartość false, jeśli miało wartość true. a_albo_b będzie miało wartość true, jeśli a i b, mają różne wartości, tzn. true i false, albo false i true, w przeciwnym wypadku będzie mieć wartość false (oznaczające że obie zmienne miały taką samą wartość, tzn. true i true, albo false i false).

Na przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 bool a = true;
 bool b = false;
 bool c = a &amp;&amp; b;        // c będzie miało wartość false
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Operatory and, or, not oraz xor, można również używać na zmiennych typów całkowitych, lecz mają one trochę inne znaczenie, oraz inny zapis.

==== Typy całkowite  ====
Do typów całkowitych (''integer'') zalicza się następujące typy:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! typy
! rozmiar (typ.sizeof)
|-
| byte, ubyte
| zmienne o rozmiarze 1 bajta
|-
| short, ushort
| zmienne o rozmiarze 2 bajtów
|-
| int, uint
| zmienne o rozmiarze 4 bajtów
|-
| long, ulong
| zmienne o rozmiarze 8 bajtów
|-
| cent, ucent
| zmienne o rozmiarze 16 bajtów (zarezerwowane na przyszłość)
|}

Czasami również zalicza się tutaj typy:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! typy
! rozmiar (typ.sizeof)
|-
| char
| 1 bajt
|-
| wchar, dchar
| 2 oraz 4 bajty
|}

jednak ponieważ służą one do przechowywania znaków, a nie liczb, zajmiemy się w następnym podpunkcie.

Jak widać ilość typów zmiennych jest bardzo duża, różnią się one wielkością oraz każdy typ ma typ o identycznym rozmiarze tylko z dopisanym u. Z racji różnic w wielkości zmiennych mogą one przechowywać wartości całkowite z różnych zakresów, oraz zajmować więcej lub mniej miejsca w pamięci komputera. Wybór typu zmiennej jest ważny z kilku powodów. Po pierwszej jeśli zmiennych danego typu będzie bardzo dużo, to najlepiej wybrać typ możliwie najmniejszych który spełni swoje zadania celem redukcji zużycia pamięci. Po drugie typy o mniejszym rozmiarze zwykle są szybsze (zarówno ich przesyłanie z pamięci do procesora jak i wykonywanie operacji na nich).

Kiedy już wybierzemy typ należy uważać, aby nie przekroczyć dozwolonego zakresu - nastąpi tzw. przekręcenie, na przykład dla zmiennej typu ubyte największa możliwa wartość zmiennej to 255, jeśli dodamy do zmiennej z wartością 200 inną zmienną z wartością 60 to kompilator zapewne nas ostrzeże ponieważ wynik 260 nie jest możliwy do zapisania w takiej zmiennej, a dla procesora będzie to naprawdę oznaczać liczbę 0 (początek zakresu). W przypadku int taki koniec jest o wiele większy jednak w takim wypadku kompilator nie ostrzeże nas o tym.

Zmienne standardowo są zmiennymi ze znakiem, i w przybliżeniu potrafią reprezentować tyle samo liczb ujemnych co dodatnich.

Zmienne z dopisanym &quot;u&quot; na początku są to zmienne bez znaku (ang. ''unsigned'', ang. ''sign'' - znak). Zmienne takie mogą reprezentować dwa razy więcej liczb dodatnich niż zmienne bez znaku, ale równocześnie nie mogą reprezentować liczb ujemnych.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! typ
! rozmiar (typ.sizeof)
! zakres (typ.min .. typ.max)
! typ.init
|- 
| byte
| 1 bajt (8 bitów)
| -128..127
| 0
|-
| ubyte
| 1 bajt (8 bitów)
| 0..255
| 0
|-
| short
| 2 bajty (16 bitów)
| -32768..32767
| 0
|-
| ushort
| 2 bajty (16 bitów)
| 0..65535
| 0
|-
| int
| 4 bajty (32 bitów)
| -2147483648..2147483647
| 0
|-
| uint
| 4 bajty (32 bitów)
| 0..4294967295
| 0
|-
| long
| 8 bajtów (64 bitów)
| -9223372036854775808..9223372036854775807
| 0L
|-
| ulong
| 8 bajtów (64 bitów)
| 0..18446744073709551615
| 0L
|-
|-
| cent
| 16 bajtów (128 bitów)
| -2^127..2^127-1
| 0
|-
| ucent
| 16 bajtów (128 bitów)
| 0 .. 2^128-1
| 0
|}

{{Infobox|Typy cent i ucent na razie nie są dostępne, ale słowa kluczowe zostały zarezerwowane na przyszłość.}}

W większości naszych programów, nie będziemy przykładać większej wagi do typów całkowitych, i dla wygody będziemy używać standardowo typu int, który jest bardzo uniwersalny.

Często w programie będziemy musieli użyć konkretnej wartości liczbowej, używamy do tego literałów.

Literały całkowite zapisujemy jako ciąg cyfr dziesiętnych, poprzedzonych opcjonalnym znakiem minusa (negacji). Literały domyślnie są typu int:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = -817263;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Jeśli chcemy aby literał był typu long należy dopisać literę L na samym końcu:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 long y = 172387618726L;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Jeśli chcemy literał o typie bez znaku, należy dopisać dodatkowo literę u.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ulong z = 172387618726Lu;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Literały można wprowadzać również w systemie dwójkowy (ang. ''binary''), ósemkowym (ang. ''octal'') oraz szesnastkowym (ang. ''hexadecimal''). W systemie ósemkowym możemy wykorzystywać cyfry 0..7, a całą liczbę poprzedzić zerem, np.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int trzynaście = 015          // 1*8 + 5 = 13
&lt;/syntaxhighlight&gt;
W sysetmie szesnastkowym możemy wykorzystywać cyfry 0..9, oraz litery a..f (lub A..F) jako cyfry 10..15, a całą liczbę należy poprzedzić dwoma znakami, mianowicie 0x (lub 0X).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int pięćset = 0x01f4;         // 1*(16*16) + 15*16 + 4 = 256 + 4 + 240 = 500
&lt;/syntaxhighlight&gt;
W systemie dwójkowym możemy wykorzystywać jedynie cyfry 0 i 1, a liczbę należy poprzedzić dwoma znakami: 0b (lub 0B):
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ushort d = 0b1000011010100101
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Przy wprowadzaniu długich literałów wygodnie może być rozdzielić kolejne tysiące, albo czwórki w systemie dwójkowym czy szesnastkowym. Służy temu znak podkreślenia, np.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int x = -817_263;
 ulong y = 172_387_618_726L;
 ushort d = 0b_1000_0110_1010_0101
 uint kod = 0xA_D___E0__1522;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Dzięki temu można poprawić czytelność liczb, ale czasami również utrudnić, należy więc używać tej cechy z rozwagą.

==== Typy zmiennoprzecinkowe ====

Poza liczbami całkowitymi wielokrotnie będziemy chcieli wykonywać obliczenia na liczbach rzeczywistych. Standardowo komputery używają tak zwanych liczb zmiennoprzecinkowych (ang. floating point numbers, floats), do przybliżenia liczb rzeczywistych. Są one przybliżone, i mogą reprezentować tylko pewien skończony podzbiór wszystkich liczb rzeczywistych (podobnie jak typy całkowite), ale w większości zastosowań, jest to przybliżenie wystarczające w praktycznych zastosowaniach.

Język D posiada kilka typów zmiennoprzecinkowych. W większości przypadków używa się typu ''double'', ponieważ jest on dużo dokładniejszy niż float.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! typy
! opis (wg IEEE 754 oraz specyfikacji D)
! rozmiar (typ.sizeof)
! bity
! mantysa
! cecha
! znak
! typ.init
! dokładność dziesiętna
|-
| float
| Liczba zmiennoprzecinkowa pojedynczej precyzji 
| 4
| 32
| 23
| 8
| 1
| float.nan
| ok. 7 cyfr znaczących
|-
| double
| Liczba zmiennoprzecinkowa podwójnej precyzji
| 8
| 64
| 52
| 11
| 1
| double.nan
| ok. 16 cyfr znaczących
|-
| real
| Największa dostępna precyzja na danej architekturze (np. extended double)
| 10/12
| 80
| ?
| ?
| ?
| real.nan
| około 20, gwarantowane około 16
|}

W przeciwieństwie do liczb całkowitych, liczby zmienne zmiennoprzecinkowe (i zespolone) nie są inicjalizowane zerem, tylko wartością NaN (ang. Not a Number - nie liczba). Jest to wartość, która nie ma sensu. Ma ona tą cechę, że jeśli się użyje jej w jakiejkolwiek operacji, wynik będzie również miał wartość NaN (ponieważ przynajmniej jeden argument był NaN) - mówimy, że NaN się propaguje. Wartości NaN powstaje czasami kiedy obliczamy wyrażenia nie zawierające NaN. Na przykład 0.0/0.0, daje w wyniku NaN, ponieważ wyrażenie to matematycznie nie jest określone, podobnie obliczenie pierwiastka z liczby ujemnej, czy obliczenie funkcji odwrotnej do sinusa, dla argumentu większego niż 1.
Z powodu propagacji NaN-ów, wystarczy jeden taki błąd w trakcie obliczeń, a i tak pojawi się on zapewne w wynikach. Tak więc obecność NaN w wynikach świadczy albo o błędach w algorytmie, nie uwzględnianiu problemów związanych ze skończoną dokładnością, albo brakiem inicjalizacji zmiennych. W przypadku zmiennych rzeczywistych, język D zakłada, że lepiej pozostawić to programiście.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 float a;        // a ma wartość NaN
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Literały zmiennoprzecinkowe można zapisywać na kilka sposobów:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 double a = 1.0;      // normalnie: 1.0
 double b = 1.;       //            1.0
 double c = .5;       //            0.5
 double d = 1.0e3;    // styl naukowy: 1.0 * 10^3 = 1000.0
 double e = -5.1e-5;  //               -0.000051
 double f = 5e11;     //               dużo
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Podobnie jak literały całkowite, literały zmiennoprzecinkowe mogą używać znaku _ do rozdzielania różnych części:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 double f = 1_000_000_000_000.0;   // 1 bilion, 1.0e12;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Standardowo literały są typu double. Jeśli chcemy aby literał był typu float należy dopisać małą lub dużą literę f na końcu, a aby był typu real to należy dopisać dużą literę L.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 float z = 1.0f;
 real x = 1.213172387162837162876178362L;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Literały rzeczywiste mogą być wprowadzane w systemie szesnastkowym, podobnie jak literały całkowite. Używa się do tego na początku 0x, a do wpisania eksponenty używa się małej lub dużej litery p (ponieważ litera e należy do zbioru liczb szesnastkowych).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 double p = 0x1.07F1EEA12ADA6p512; // wykładnik jest dziesiętny!
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Jeśli chcemy użyć wartości NaN bezpośrednio, bez przypisywania tworzenia nowej zmiennej, możemy użyć atrybutu nan każdego z powyższych typów, np
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
  import std.math : sin;
  
  /* Reszta kodu */

  float y = sin(float.nan);
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Zmienna y, będzie zawierać też wartość float.nan, ponieważ funkcja sin propaguje tą wartość.

==== Typy urojone i zespolone ====
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ifloat, idouble, ireal       // urojone (ang. imaginary)
 cfloat, cdouble, creal       // zespolone (ang. complex)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

D zawiera wbudowane w język zmienne urojone i zespolone. Jeśli nie wiesz czym są liczby urojone i zespolone, możesz zignorować ten podpunkt, ale zachęcamy do poczytania o [[w:Liczby zespolone|liczbach zespolonych]] w Wikipedii, lub podręczniku do matematyki.

Typy urojone mają analogiczną dokładność, jak typy rzeczywiste, ale reprezentują liczby na osi urojone, a nie rzeczywistej. Typy zespolone to para zmiennej rzeczywistej i urojonej o danych precyzjach, a więc zajmują dwa razy więcej miejsca w pamięci. W przypadku zmiennych zespolonych, dostęp do części rzeczywistej i urojonej odbywa się przez dopisanie, .re lub .im na końcu. 

Literały urojone powstają podobnie jak literały rzeczywiste, z tym że na samym końcu dopisujemy literę i. Literały zespolone to suma literału rzeczywistego oraz urojonego rozdzielone znakiem + albo -. Na przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ifloat a = 3.1i;
 cfloat b = 1.0 - 2.0i;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Przykłady prostych obliczeń:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 float a = 4.2;
 ifloat b = 2.0i;
 ifloat c = a*b;        // 8.2i
 cfloat d = 2.0 + 4.0i;
 cfloat e = d*c;        // -32.8 + 16.4i
 float f = e.re;        // -32.8
 float g = e.im;        // 16.4;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Podobnie jak liczby zmiennoprzecinkowe zmienne urojone są inicjalizowane wartością NaN (np. ifloat.init = float.init * 1.0fi), a zmienne zespolone otrzymują taką wartość dla obu części (np. cdouble.init = double.init + double.init * 1.0i).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 ifloat a;          // Re(a) ma wartość NaN
 cfloat b;          // b.re i b.im mają wartość NaN
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== Typ void ====
Typ void (ang. pustka), to tak naprawdę brak typu.

Używa się go na przykład do wskazania, że funkcja nie zwraca żadnych rezultatów (czyli jest formalnie procedurą), albo jako void*, może służyć jako wskaźnik do bliżej nie określonych danych. Użycie void* nie jest zalecane. Więcej o wskaźnikach w kolejnych rozdziałach.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 void odswiez() {            // procedura, która coś robi,
                             // lecz nie zwraca wyników;
    ...                      // więcej o funkcjach w odpowiednim rozdziale
 }

 void* s = VideoMemmoryAddress();    // wskaźnik na &quot;coś&quot; w pamięci -
                                     // dosyć niebezpieczna konstrukcja!
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Typu void można również użyć do wykonania operacji arytmetycznych bez zapisywania jej do jakiejkolwiek zmiennej poprzez rzutowanie, na przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 1+2;             // BŁĄD: 1+2 powinno zostać zapisane do jakiejś zmiennej
                  //       lub przekazane do funkcji
 cast(void)(1+2); // OK
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Więcej o rzutowaniach (bardziej sensownych) na końcu rozdziału.

=== Modyfikatory ===
Innymi ważnymi modyfikatorami stałych poza const są modyfikatory volatile, static, auto oraz extern.

==== auto ====
Modyfikator auto służy do automatycznego wnioskowania typu, na przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 int a = 5;
 auto x = a+4;   // tworzy zmienną typu int, ponieważ a+5 (int+int) jest typu int
&lt;/syntaxhighlight&gt;

 auto y = x/2.0; // tworzy zmienną typu double ponieważ x/2.0 (int/double) jest typu double
modyfikator ten niezmiernie się przydaje kiedy wyrażenie po prawej stronie jest skomplikowanego typu (w typach czasami można się pogubić), i kłopotliwe było by ich jawne wypisywanie (również ponieważ ewentualna modyfikacja typów zmusza do zmiany wszystkich ich wystąpienia oraz wiedzy jaki to ma być typ). Modyfikator ten w żaden sposób nie wpływa na szybkość wykonywania kodu, ponieważ typy są wnioskowane w czasie kompilacji (D jest językiem [[w:Statyczna typizacja|statycznie typowanym]])

==== scoped ====
Niegdyś w D istniał modyfikator scope, na dzień dzisiejszy jego zadanie przejął szablon std.typecons.scoped, dalej scoped.

{{Uwaga|scoped działa &lt;b&gt;tylko i wyłącznie&lt;/b&gt; dla klas}}
{{Uwaga|zamiast szablonu scoped można użyć modyfikatora scope, jednak jest to wysoce odradzane, ponieważ utrudnia pracę garbage collectora i wymuszanie usunięcia obiektu ma sens tylko dla klas}}

Ponieważ w języku D obsługa pamięci jest zazwyczaj automatyczna i jest wykonywana przez tzw. garbage collector (ang. odśmiecacz pamięci), to po wyjściu z zasięgu zmienna jest &quot;zapominana&quot; przez program, lecz nadal istnieje (nie jest już dostępna). Garbage collector cyklicznie sprawdza pamięć w poszukiwaniu takich zmiennych i je usuwa. Czasami jednak chcemy aby zmienna została zniszczona w momencie wyjścia z zasięgu w sposób automatyczny (zmienne te są tworzone zwykle na stosie), a w przypadku obiektów został wywołany natychmiast destruktor - a nie jak w przypadku garbage collectora, w bliżej nie określonej przyszłości. Służy temu właśnie szablon scoped. Przykład:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 import std.typecons;
 // ...
 void moja_funkcja() {
   auto x = new scoped!X(); // utworzenie zmiennej x będąc obiektem typu X
   // ...
 } // zniszczenie zmiennej x i wywołanie destruktora
&lt;/syntaxhighlight&gt;
przy braku szablonu scoped zmienna stała by się niedostępna, jednak nadal by istniała w pamięci, a jej destruktor nie został by wywołany.

==== static ====
Modyfikator static oznacza wiele różnych rzeczy w zależności od kontekstu, i co innego, niż w językach C czy C++.

Tutaj tylko napiszemy, że w kontekście zmiennej wewnątrz funkcji, modyfikator static, powoduje że mimo wyjścia z zasięgu zmienna nie jest niszczona, i przy następnym wejściu w dany zasięg, zmienna będzie posiadała poprzednią wartość.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 void kwadrat(int x) {
   static int ilosc_wykonan = 0; // lub poprostu static int ilosc_wykonan; albo static ilosc_wykonan = 0;
   ilosc_wykonan = ilosc_wykonan + 1;
   writefln(&quot;Funkcja kwadrat została wykonana &quot;, ilosc_wykonan, &quot; razy do tej pory&quot;).
   int k = x*x;
   return k;
 }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Powyższa funkcja, przy pierwszy wykonaniu, zaincjalizuje zmienna ilosc_wykonan wartością 0. Następnie powiększy ją o jeden, do wartości 1, i wyświetli jej wartość. Przy następnym wykonaniu, inicjalizacja zostanie pominięta, a powiększenie o jeden, spowoduje przypisanie wartości 2. Tak więc zmienna ilosc_wykonan służy tutaj za prosty licznik ilości wywołań funkcji kwadrat. Zmienna k, będzie za każdym razem inicjalizowana na nowo, ponieważ nie jest statyczna.

Słowo static, może być ponadto użyte przed metodami, funkcjami, importami modułów, i pętlami oraz wyrażeniami warunkowymi. Są to zastosowania specjalne, o których wspomnimy dalej w podręczniku.

==== extern ====
Modyfikator extern (z ang. zewnętrzny) w D ma rzadkie zastosowanie. Służy on do poinformowania kompilatora o istnieniu danego identyfikatora i jego typu, ponieważ na przykład znajduje się w bibliotece o której kompilator nie wie. Ponieważ jednak język D ma rozbudowany system modułów oraz umożliwia użycie symboli przed ich definicją/deklaracją w większości przypadków nie trzeba stosować tego modyfikatora (zwykle jest to potrzebne w C, przy używaniu bibliotek i plików nagłówkowych). Modyfikator ten przydaje się przy współpracy z innymi językami programowania (umożliwia on zmian tzw. konwencji wywołań funkcji). W rozdziale [[D/Łączenie z innymi językami|Łączenie z innymi językami]] poznamy jego zastosowania.

Nadmienić należy jedynie, że zastosowanie modyfikatora extern nie powoduje alokacji pamięci dla zmiennej, a jedynie poinformowanie kompilatora. Taka konstrukcja jest więc jedynie deklaracją, nie zaś definicją. W D deklaracja i definicja to jedno i to samo, ponieważ odbywa się w tej samej linii - z tego powodu w całym tym rozdziale odwoływaliśmy się do tego faktu jako deklaracja. Formalnie poprawniej było by nazwać wszystkie konstrukcje z tego rozdziału właśnie definicjami. Definicja konstruuje zmienną (zajmuje miejsce i przydziela jakąś wartość), natomiast deklaracja jedynie mówi o typie. Oczywiście definicja jest jednocześnie deklaracją, lecz nie odwrotnie.

{{Infobox|W języku D używa się jedynie definicji. Deklaracje są z natury niepotrzebne, ponieważ system modułów umożliwia kompilatorowi poznanie wszystkich potrzebnych identyfikatorów.}}

==== volatile ====
Czasami się zdarza, że kompilator optymalizując kod widzi, iż w kilku kolejnych instrukcjach zmienna jest często wykorzystywana, więc ma taką samą wartości można ją trzymać w rejestrze (który jest szybszy niż pamięć), bo się przyda w fragmencie kodu który jest często wywoływany (np. pętla). Dodatkowo kompilator może założyć, że zmienna się nie zmienia poza miejscami w których do niej zapisujemy. Jednak takie założenie może być błędne, np. jeśli zmienna może być modyfikowana przez inny proces (w aplikacji wielowątkowej, albo znajduje się w pamięci współdzielonej) czy też jest to wartość odczytywana  z jakiegoś portu urządzenia. Modyfikator volatile (ang. ulotny) nakaże za każdym razem odczyt tej zmiennej z pamięci.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;d&quot; line=&quot;1&quot;&gt;
 volatile int temperatura_z_czujnika;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== register ====
W języku D nie ma modyfikatora register.

W językach takich jak C czy C++ to słowo kluczowe jest wskazówką dla kompilatora, aby umieścić zmienna w rejestrze procesora, który jest dużo szybszy od pamięci. W języku D zadanie optymalnego ułożenia zmiennych jest pozostawiona kompilatorowi. Jest ku temu kilka powodów: aktualnie dostępne algorytmy przydziału rejestrów są wystarczająco dobre, w językach C/C++ słowo to i tak było często ignorowane ponieważ nie zawsze jest możliwe spełnienie żądań programisty, aktualne procesory maja coraz więcej rejestrów, zawsze można napisać ręcznie kod asemblerowy w wydajnościowo krytycznej sekcji kodu.

=== Rzutowania jawne i niejawne ===
Rzutowanie polega na zmianie zmiennej jednego typu na drugiego. Może być ono jawne lub niejawne w zależności od tego czy programista zapisze jakiś fragment kodu zajmujący się tym, czy też wszystko obsłuży kompilator. Rzutowanie niejawne ma bardzo prostą postać:
 int a = 2;
 double d = a; //d = 2, przypisaliśmy do typu zmiennoprzecinkowego wartość całkowitą, ale kompilator się tym zajął.

Rzutowanie jawne jest za to niezbędne przy konwersji double → int, dzięki temu programista musi świadomie potwierdzić że wie o utracie części ułamkowej:
 double d = 2.9;
 int a = cast(int) d; //a = 2

{{Infobox|Informacje o rzutowaniu instancji klas itd. będą opisane w rozdziale o obiektach w D.}}

{{Nawigacja|D|
  [[D/Podstawy|Poprzedni]]|
  [[D/Podstawowe procedury wejścia i wyjścia|Następny]]|
}}</text>
      <sha1>8w6ql99pfgzw0brfxj70gywug6j9xzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Angielski/Częste błędy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9621</id>
    <revision>
      <id>548398</id>
      <parentid>202865</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5225" sha1="k61jwrghomxf1aseh8k8qv6i1krj3vl" xml:space="preserve">
=Podobne słowa ale inne znaczenie=
Do częstszych błędów, jakie popełniają obcokrajowcy uczący się języka, jest błędne użycie słów, które choć brzmią podobnie do słów języka ojczystego, mają odmienne znaczenie.

{|  class=&quot;wikitable&quot;
! Polskie słowo
! Znaczenie
! Podobne angielskie słowo
! Znaczenie
! Uwagi
|- 
| aktualny
| current
| actual
| rzeczywisty
| 
|- 
| aleja
| avenue
| alley
| zaułek, uliczka
| 
|-
| antena
| aerial
| antenna
| czułek
| 
|-
| audycja
| broadcast
| audition
| próba, przesłuchanie
| 
|- 
| audytorium
| audience, group of listeners
| auditorium
| sala wykładowa, miejsce zebrań publicznych
| 
|- 
| bilion
| trillion
| billion
| miliard
| W języku angielskim, zwłaszcza w USA, obowiązuje inne nazewnictwo dużych liczb (patrz: [[w:Nazwy dużych liczb|Nazwy dużych liczb]] w [[w:Strona główna|Wikipedii]])
|- 
| ewentualnie
| possibly
| eventually
| w końcu
| 
|- 
| demoralizować
| deprave
| demoralise
| zniechęcać
| 
|- 
| deska
| wooden plank
| desk
| biurko, pulpit
| 
|- 
| ewidencja
| record
| evidence
| dowód
| 
|- 
| fizyk
| physicist
| physician
| lekarz
| 
|- 
| kit
| putty
| kit
| zestaw
| 
|- 
| klozet
| toilet
| closet
| szafa ścienna
| 
|- 
| klej
| glue
| clay
| glina, glinka, fajans
| 
|- 
| konfekcja
| clothing
| confection
| wyrób cukierniczy
| 
|- 
| konkurencja
| rivalry, competition
| concurrence
| współpraca, zgodność
| 
|- 
| konsekwentny
| consistent
| consequent
| wynikający
| 
|- 
| konwenans
| custom
| convenience
| wygoda
| 
|- 
| kreatura
| scoundrel, contemptible person
| creature
| stworzenie, istota żywa
| 
|- 
| kwota
| amount
| quota
| limit, udział
| Ostatnio media tłumaczą terminy prawa europejskiego typu ''milk quota'' na ''kwota mleczna'' itp.
|- 
| lektura
| reading matter
| lecture
| wykład
| 
|- 
| lunatyk
| sleepwalker
| lunatic
| szaleniec
| 
|- 
| mizeria
| cucumber salad
| misery
| nieszczęście
| 
|- 
| mól (''owad'')
| moth
| mole
| kret
| W chemicznym znaczeniu ''mole'' to ''mol''
|- 
| ordynarny
| vulgar, obscene, raunchy
| ordinary
| zwyczajny
| 
|- 
| pasta
| paste
| pasta
| makaron
| Angielski odpowiednik to również ''macaroni''
|- 
| patetyczny
| pompous
| pathetic
| żałosny
| 
|- 
| paragon
| receipt
| paragon
| ideał, archetyp
| 
|- 
| pensja
| salary, wages
| pension
| emerytura
| 
|- 
| polityka
| politics
| policy
| plan działania, zasady
| 
|- 
| post
| fasting
| post
| poczta, posterunek
| 
|- 
| prezerwatywa
| condom
| preservative
| środek konserwujący
| 
|- 
| rejs
| cruise, voyage
| race
| rasa; wyścig; bieg
| 
|- 
| renta
| pension
| rent
| wynajem
| 
|- 
| sukcesywny
| gradual
| successful
| zakończony powodzeniem
| Istnieje też słowo ''successive'' oznaczające ''kolejny, następujący''
|- 
| sympatia
| liking
| sympathy
| współczucie, zrozumienie
| Przykład: ''You have my sympathy'' oznacza ''Składam Ci kondolencje''
|- 
| szkoła publiczna
| tuition-free school
| public school (''brytyjskie'')
| szkoła prywatna
| Amerykańskie ''public school'' i ''private school'' znaczą odpowiednio: ''szkoła publiczna'' i ''szkoła prywatna''
|}


Terminy o częściowo pokrywającym się znaczeniu:
{|  class=&quot;wikitable&quot; 
! Polskie słowo
! Angielskie słowo
! Wspólne znaczenie
! Tylko polskie
|- 
| adapter
| adapter
| urządzenie przenoszące sygnał między dwoma rodzajami przewodów (lub ogólnie jakieś urządzenie umożliwiające połączenie dwóch różnych standardów)
| gramofon (tylko elektryczny)
|- 
| but
| boot
| kozak
| dowolne obuwie
|- 
| mandat
| mandate
| Upoważnienie
| Kara pieniężna
|- 
| narkotyk
| narcotic
| Środek znieczulający (np. [[w:morfina|morfina]])
| Dowolny środek psychotropowy lub uzależniający
|- 
| torpedować
| to torpedo
| Atakować za pomocą torped
| przeciwdziałać udanemu zakończeniu czegoś
|}


{|  class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%&quot; 
! Polskie słowo
! Angielskie słowo
! Wspólne znaczenie
! Tylko angielskie
|- 
| adresować
| to address
| kierować do kogoś, umieszczać adres
| zająć się jakąś kwestią
|- 
| afera
| affair
| skandal
| sprawa, wydarzenie, romans
|- 
| areszt
| arrest
| zatrzymanie przez policję
| dowolne zatrzymanie, np. ''cardiac arrest'' to ustanie akcji serca
|- 
| audiencja
| audience
| posłuchanie udzielone przez oficjalną osobistość
| grupa słuchaczy wykładu lub przemówienia
|- 
| garaż
| garage
| pomieszczenie lub budynek na samochody
| warsztat samochodowy
|- 
| impresja
| impression
| wrażenie
| odcisk; odbitka
|- 
| kamera
| camera
| urządzenie do nagrywania filmów (''video camera'', ''motion picture camera'')
| aparat fotograficzny (''still camera'')
|- 
| minister
| minister
| wysoki urzędnik państwowy
| ksiądz/pastor
|- 
| order
| order
| wysokie odznaczenie, medal
| porządek, zamówienie, zakon
|- 
| papier
| paper
| materiał uzyskiwany z drewna
| praca naukowa, gazeta
|- 
| projekt
| project
| plan, zamiar
| przedsięwzięcie, budynki dla ubogich (USA)
|- 
| student
| student
| uczeń szkoły wyższej
| uczeń dowolnej szkoły
|- 
| tabela
| table
| informacja ustawiona w kolumnach i rzędach
| stół
|}

=Wymowa=
[[Angielski/Wymowa_i_fonetyka#Trudne_s.C5.82owa|Błędy wymowy]]</text>
      <sha1>k61jwrghomxf1aseh8k8qv6i1krj3vl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548423</id>
      <parentid>548398</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Soul windsurfer|Soul windsurfer]].</comment>
      <origin>202865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5226" sha1="812fopxzhatrp65x9e1d829lxmg6vzp" xml:space="preserve">
=Podobne słowa ale inne znaczenie=
Do częstszych błędów, jakie popełniają obcokrajowcy uczący się języka, jest błędne użycie słów, które choć brzmią podobnie do słów języka ojczystego, mają odmienne znaczenie.

{|  class=&quot;wikitable&quot;
! Polskie słowo
! Znaczenie
! Podobne angielskie słowo
! Znaczenie
! Uwagi
|- 
| aktualny
| current
| actual
| rzeczywisty
| 
|- 
| aleja
| avenue
| alley
| zaułek, uliczka
| 
|-
| antena
| aerial
| antenna
| czułek
| 
|-
| audycja
| broadcast
| audition
| próba, przesłuchanie
| 
|- 
| audytorium
| audience, group of listeners
| auditorium
| sala wykładowa, miejsce zebrań publicznych
| 
|- 
| bilion
| trillion
| billion
| miliard
| W języku angielskim, zwłaszcza w USA, obowiązuje inne nazewnictwo dużych liczb (patrz: [[w:Nazwy dużych liczb|Nazwy dużych liczb]] na [[w:Strona główna|Wikipedii]])
|- 
| ewentualnie
| possibly
| eventually
| w końcu
| 
|- 
| demoralizować
| deprave
| demoralise
| zniechęcać
| 
|- 
| deska
| wooden plank
| desk
| biurko, pulpit
| 
|- 
| ewidencja
| record
| evidence
| dowód
| 
|- 
| fizyk
| physicist
| physician
| lekarz
| 
|- 
| kit
| putty
| kit
| zestaw
| 
|- 
| klozet
| toilet
| closet
| szafa ścienna
| 
|- 
| klej
| glue
| clay
| glina, glinka, fajans
| 
|- 
| konfekcja
| clothing
| confection
| wyrób cukierniczy
| 
|- 
| konkurencja
| rivalry, competition
| concurrence
| współpraca, zgodność
| 
|- 
| konsekwentny
| consistent
| consequent
| wynikający
| 
|- 
| konwenans
| custom
| convenience
| wygoda
| 
|- 
| kreatura
| scoundrel, contemptible person
| creature
| stworzenie, istota żywa
| 
|- 
| kwota
| amount
| quota
| limit, udział
| Ostatnio media tłumaczą terminy prawa europejskiego typu ''milk quota'' na ''kwota mleczna'' itp.
|- 
| lektura
| reading matter
| lecture
| wykład
| 
|- 
| lunatyk
| sleepwalker
| lunatic
| szaleniec
| 
|- 
| mizeria
| cucumber salad
| misery
| nieszczęście
| 
|- 
| mól (''owad'')
| moth
| mole
| kret
| W chemicznym znaczeniu ''mole'' to ''mol''
|- 
| ordynarny
| vulgar, obscene, raunchy
| ordinary
| zwyczajny
| 
|- 
| pasta
| paste
| pasta
| makaron
| Angielski odpowiednik to również ''macaroni''
|- 
| patetyczny
| pompous
| pathetic
| żałosny
| 
|- 
| paragon
| receipt
| paragon
| ideał, archetyp
| 
|- 
| pensja
| salary, wages
| pension
| emerytura
| 
|- 
| polityka
| politics
| policy
| plan działania, zasady
| 
|- 
| post
| fasting
| post
| poczta, posterunek
| 
|- 
| prezerwatywa
| condom
| preservative
| środek konserwujący
| 
|- 
| rejs
| cruise, voyage
| race
| rasa; wyścig; bieg
| 
|- 
| renta
| pension
| rent
| wynajem
| 
|- 
| sukcesywny
| gradual
| successful
| zakończony powodzeniem
| Istnieje też słowo ''successive'' oznaczające ''kolejny, następujący''
|- 
| sympatia
| liking
| sympathy
| współczucie, zrozumienie
| Przykład: ''You have my sympathy'' oznacza ''Składam Ci kondolencje''
|- 
| szkoła publiczna
| tuition-free school
| public school (''brytyjskie'')
| szkoła prywatna
| Amerykańskie ''public school'' i ''private school'' znaczą odpowiednio: ''szkoła publiczna'' i ''szkoła prywatna''
|}


Terminy o częściowo pokrywającym się znaczeniu:
{|  class=&quot;wikitable&quot; 
! Polskie słowo
! Angielskie słowo
! Wspólne znaczenie
! Tylko polskie
|- 
| adapter
| adapter
| urządzenie przenoszące sygnał między dwoma rodzajami przewodów (lub ogólnie jakieś urządzenie umożliwiające połączenie dwóch różnych standardów)
| gramofon (tylko elektryczny)
|- 
| but
| boot
| kozak
| dowolne obuwie
|- 
| mandat
| mandate
| Upoważnienie
| Kara pieniężna
|- 
| narkotyk
| narcotic
| Środek znieczulający (np. [[w:morfina|morfina]])
| Dowolny środek psychotropowy lub uzależniający
|- 
| torpedować
| to torpedo
| Atakować za pomocą torped
| przeciwdziałać udanemu zakończeniu czegoś
|}


{|  class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%&quot; 
! Polskie słowo
! Angielskie słowo
! Wspólne znaczenie
! Tylko angielskie
|- 
| adresować
| to address
| kierować do kogoś, umieszczać adres
| zająć się jakąś kwestią
|- 
| afera
| affair
| skandal
| sprawa, wydarzenie, romans
|- 
| areszt
| arrest
| zatrzymanie przez policję
| dowolne zatrzymanie, np. ''cardiac arrest'' to ustanie akcji serca
|- 
| audiencja
| audience
| posłuchanie udzielone przez oficjalną osobistość
| grupa słuchaczy wykładu lub przemówienia
|- 
| garaż
| garage
| pomieszczenie lub budynek na samochody
| warsztat samochodowy
|- 
| impresja
| impression
| wrażenie
| odcisk; odbitka
|- 
| kamera
| camera
| urządzenie do nagrywania filmów (''video camera'', ''motion picture camera'')
| aparat fotograficzny (''still camera'')
|- 
| minister
| minister
| wysoki urzędnik państwowy
| ksiądz/pastor
|- 
| order
| order
| wysokie odznaczenie, medal
| porządek, zamówienie, zakon
|- 
| papier
| paper
| materiał uzyskiwany z drewna
| praca naukowa, gazeta
|- 
| projekt
| project
| plan, zamiar
| przedsięwzięcie, budynki dla ubogich (USA)
|- 
| student
| student
| uczeń szkoły wyższej
| uczeń dowolnej szkoły
|- 
| tabela
| table
| informacja ustawiona w kolumnach i rzędach
| stół
|}

=Wymowa=
[[Angielski/Wymowa_i_fonetyka#Trudne_s.C5.82owa|Błędy wymowy]]</text>
      <sha1>812fopxzhatrp65x9e1d829lxmg6vzp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548465</id>
      <parentid>548423</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5225" sha1="k61jwrghomxf1aseh8k8qv6i1krj3vl" xml:space="preserve">
=Podobne słowa ale inne znaczenie=
Do częstszych błędów, jakie popełniają obcokrajowcy uczący się języka, jest błędne użycie słów, które choć brzmią podobnie do słów języka ojczystego, mają odmienne znaczenie.

{|  class=&quot;wikitable&quot;
! Polskie słowo
! Znaczenie
! Podobne angielskie słowo
! Znaczenie
! Uwagi
|- 
| aktualny
| current
| actual
| rzeczywisty
| 
|- 
| aleja
| avenue
| alley
| zaułek, uliczka
| 
|-
| antena
| aerial
| antenna
| czułek
| 
|-
| audycja
| broadcast
| audition
| próba, przesłuchanie
| 
|- 
| audytorium
| audience, group of listeners
| auditorium
| sala wykładowa, miejsce zebrań publicznych
| 
|- 
| bilion
| trillion
| billion
| miliard
| W języku angielskim, zwłaszcza w USA, obowiązuje inne nazewnictwo dużych liczb (patrz: [[w:Nazwy dużych liczb|Nazwy dużych liczb]] w [[w:Strona główna|Wikipedii]])
|- 
| ewentualnie
| possibly
| eventually
| w końcu
| 
|- 
| demoralizować
| deprave
| demoralise
| zniechęcać
| 
|- 
| deska
| wooden plank
| desk
| biurko, pulpit
| 
|- 
| ewidencja
| record
| evidence
| dowód
| 
|- 
| fizyk
| physicist
| physician
| lekarz
| 
|- 
| kit
| putty
| kit
| zestaw
| 
|- 
| klozet
| toilet
| closet
| szafa ścienna
| 
|- 
| klej
| glue
| clay
| glina, glinka, fajans
| 
|- 
| konfekcja
| clothing
| confection
| wyrób cukierniczy
| 
|- 
| konkurencja
| rivalry, competition
| concurrence
| współpraca, zgodność
| 
|- 
| konsekwentny
| consistent
| consequent
| wynikający
| 
|- 
| konwenans
| custom
| convenience
| wygoda
| 
|- 
| kreatura
| scoundrel, contemptible person
| creature
| stworzenie, istota żywa
| 
|- 
| kwota
| amount
| quota
| limit, udział
| Ostatnio media tłumaczą terminy prawa europejskiego typu ''milk quota'' na ''kwota mleczna'' itp.
|- 
| lektura
| reading matter
| lecture
| wykład
| 
|- 
| lunatyk
| sleepwalker
| lunatic
| szaleniec
| 
|- 
| mizeria
| cucumber salad
| misery
| nieszczęście
| 
|- 
| mól (''owad'')
| moth
| mole
| kret
| W chemicznym znaczeniu ''mole'' to ''mol''
|- 
| ordynarny
| vulgar, obscene, raunchy
| ordinary
| zwyczajny
| 
|- 
| pasta
| paste
| pasta
| makaron
| Angielski odpowiednik to również ''macaroni''
|- 
| patetyczny
| pompous
| pathetic
| żałosny
| 
|- 
| paragon
| receipt
| paragon
| ideał, archetyp
| 
|- 
| pensja
| salary, wages
| pension
| emerytura
| 
|- 
| polityka
| politics
| policy
| plan działania, zasady
| 
|- 
| post
| fasting
| post
| poczta, posterunek
| 
|- 
| prezerwatywa
| condom
| preservative
| środek konserwujący
| 
|- 
| rejs
| cruise, voyage
| race
| rasa; wyścig; bieg
| 
|- 
| renta
| pension
| rent
| wynajem
| 
|- 
| sukcesywny
| gradual
| successful
| zakończony powodzeniem
| Istnieje też słowo ''successive'' oznaczające ''kolejny, następujący''
|- 
| sympatia
| liking
| sympathy
| współczucie, zrozumienie
| Przykład: ''You have my sympathy'' oznacza ''Składam Ci kondolencje''
|- 
| szkoła publiczna
| tuition-free school
| public school (''brytyjskie'')
| szkoła prywatna
| Amerykańskie ''public school'' i ''private school'' znaczą odpowiednio: ''szkoła publiczna'' i ''szkoła prywatna''
|}


Terminy o częściowo pokrywającym się znaczeniu:
{|  class=&quot;wikitable&quot; 
! Polskie słowo
! Angielskie słowo
! Wspólne znaczenie
! Tylko polskie
|- 
| adapter
| adapter
| urządzenie przenoszące sygnał między dwoma rodzajami przewodów (lub ogólnie jakieś urządzenie umożliwiające połączenie dwóch różnych standardów)
| gramofon (tylko elektryczny)
|- 
| but
| boot
| kozak
| dowolne obuwie
|- 
| mandat
| mandate
| Upoważnienie
| Kara pieniężna
|- 
| narkotyk
| narcotic
| Środek znieczulający (np. [[w:morfina|morfina]])
| Dowolny środek psychotropowy lub uzależniający
|- 
| torpedować
| to torpedo
| Atakować za pomocą torped
| przeciwdziałać udanemu zakończeniu czegoś
|}


{|  class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%&quot; 
! Polskie słowo
! Angielskie słowo
! Wspólne znaczenie
! Tylko angielskie
|- 
| adresować
| to address
| kierować do kogoś, umieszczać adres
| zająć się jakąś kwestią
|- 
| afera
| affair
| skandal
| sprawa, wydarzenie, romans
|- 
| areszt
| arrest
| zatrzymanie przez policję
| dowolne zatrzymanie, np. ''cardiac arrest'' to ustanie akcji serca
|- 
| audiencja
| audience
| posłuchanie udzielone przez oficjalną osobistość
| grupa słuchaczy wykładu lub przemówienia
|- 
| garaż
| garage
| pomieszczenie lub budynek na samochody
| warsztat samochodowy
|- 
| impresja
| impression
| wrażenie
| odcisk; odbitka
|- 
| kamera
| camera
| urządzenie do nagrywania filmów (''video camera'', ''motion picture camera'')
| aparat fotograficzny (''still camera'')
|- 
| minister
| minister
| wysoki urzędnik państwowy
| ksiądz/pastor
|- 
| order
| order
| wysokie odznaczenie, medal
| porządek, zamówienie, zakon
|- 
| papier
| paper
| materiał uzyskiwany z drewna
| praca naukowa, gazeta
|- 
| projekt
| project
| plan, zamiar
| przedsięwzięcie, budynki dla ubogich (USA)
|- 
| student
| student
| uczeń szkoły wyższej
| uczeń dowolnej szkoły
|- 
| tabela
| table
| informacja ustawiona w kolumnach i rzędach
| stół
|}

=Wymowa=
[[Angielski/Wymowa_i_fonetyka#Trudne_s.C5.82owa|Błędy wymowy]]</text>
      <sha1>k61jwrghomxf1aseh8k8qv6i1krj3vl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Darmowe oprogramowanie/Wprowadzenie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9776</id>
    <revision>
      <id>548384</id>
      <parentid>123560</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2442" sha1="pqcuhvcu2w6d20lootdglwkp34hvq2q" xml:space="preserve">===Jak korzystać z przewodnika===
Poszczególne kategorie zawierają tabele z przykładami darmowych programów: 

{| class=&quot;prettytable&quot; |
|-
!Nazwa
!Opis
!Język
!Open source
|-
|[http://www.7-zip.org 7zip]
|Program obsługuje takie formaty archiwum jak ZIP, CAB, RAR, ARJ, gzip, Bzip2, tar, cpio, RPM, DEB, ponadto swój własny, 7z, obecnie najbardziej skuteczny; umożliwia także dostęp do zawartości obrazów płyt ISO. [[w:7-Zip|więcej...]]
|[[grafika: Flag of Poland 2.svg|35px]]&lt;p&gt;[[grafika: Flag of the United Kingdom.svg|35px]]
|[[grafika: Gnu-color-reiss-head.jpg|50px]]
|-
|}

* Nazwa programu jest jednocześnie linkiem do jego strony domowej lub miejsca, z którego można go pobrać;
* Opis powinno stanowić możliwie zwięzłe przedstawienie podstawowych funkcji i możliwości programu, opis opcjonalnie zawiera także link do informacji dotyczących programu zawartych w Wikipedii lub Wikibooks;
* Jeżeli chodzi o język programu, to najbardziej interesuje nas jego polska wersja: flaga oznacza dostępność polskiej wersji językowej programu;
* Jeżeli chodzi o licencję, to uwzględniamy jedynie, czy dany program ma otwarty kod źródłowy: [[grafika: Gnu-color-reiss-head.jpg|50px]]

===Nasze cele===
Głównym zadaniem niniejszego przewodnika jest przedstawienie alternatywnych, darmowych wersji oprogramowania dla Windows. Przedstawione tutaj programy powinny być funkcjonalne i najlepsze zdaniem autorów,  stanowić powinny czołówkę z całej gamy darmowego oprogramowania dostępnego w sieci. Wybór ich naturalnie nie będzie pozbawiony subiektywnego spojrzenia. 

{{Uwaga|Celem przewodnika nie jest przedstawienie pełnej listy darmowego oprogramowania:
* w danej kategorii powinny się znaleźć '''2-3''' programy, maksymalnie 5
* dodawajmy kategorie, jeżeli istniejące nie wyczerpują wszystkich możliwości
* przed umieszczeniem nowego programu na liście, możemy poddać go ocenie na stronie dyskusji odpowiedniej kategorii. }}

===Skąd pobrać darmowe programy?===
Każdy opisany program posiada link do swojej macierzystej strony, z której można pobrać jego wersję instalacyjną. Początkującym użytkownikom komputera polecam jednak od razu przejść do rozdziału [[Darmowe oprogramowanie/Programy na CD|Darmowe CD z programami]], gdzie można się dowiedzieć, jak pobrać darmową płytę z wieloma programami.

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Darmowe oprogramowanie|
|
|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pqcuhvcu2w6d20lootdglwkp34hvq2q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548435</id>
      <parentid>548384</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:58:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Pedros.lol|Pedros.lol]].</comment>
      <origin>123560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2443" sha1="8pnkmt5e93xlm1fzl8grsuvbw9v2esn" xml:space="preserve">===Jak korzystać z przewodnika===
Poszczególne kategorie zawierają tabele z przykładami darmowych programów: 

{| class=&quot;prettytable&quot; |
|-
!Nazwa
!Opis
!Język
!Open source
|-
|[http://www.7-zip.org 7zip]
|Program obsługuje takie formaty archiwum jak ZIP, CAB, RAR, ARJ, gzip, Bzip2, tar, cpio, RPM, DEB, ponadto swój własny, 7z, obecnie najbardziej skuteczny; umożliwia także dostęp do zawartości obrazów płyt ISO. [[w:7-Zip|więcej...]]
|[[grafika: Flag of Poland 2.svg|35px]]&lt;p&gt;[[grafika: Flag of the United Kingdom.svg|35px]]
|[[grafika: Gnu-color-reiss-head.jpg|50px]]
|-
|}

* Nazwa programu jest jednocześnie linkiem do jego strony domowej lub miejsca, z którego można go pobrać;
* Opis powinno stanowić możliwie zwięzłe przedstawienie podstawowych funkcji i możliwości programu, opis opcjonalnie zawiera także link do informacji dotyczących programu zawartych na Wikipedii lub Wikibooks;
* Jeżeli chodzi o język programu, to najbardziej interesuje nas jego polska wersja: flaga oznacza dostępność polskiej wersji językowej programu;
* Jeżeli chodzi o licencję, to uwzględniamy jedynie, czy dany program ma otwarty kod źródłowy: [[grafika: Gnu-color-reiss-head.jpg|50px]]

===Nasze cele===
Głównym zadaniem niniejszego przewodnika jest przedstawienie alternatywnych, darmowych wersji oprogramowania dla Windows. Przedstawione tutaj programy powinny być funkcjonalne i najlepsze zdaniem autorów,  stanowić powinny czołówkę z całej gamy darmowego oprogramowania dostępnego w sieci. Wybór ich naturalnie nie będzie pozbawiony subiektywnego spojrzenia. 

{{Uwaga|Celem przewodnika nie jest przedstawienie pełnej listy darmowego oprogramowania:
* w danej kategorii powinny się znaleźć '''2-3''' programy, maksymalnie 5
* dodawajmy kategorie, jeżeli istniejące nie wyczerpują wszystkich możliwości
* przed umieszczeniem nowego programu na liście, możemy poddać go ocenie na stronie dyskusji odpowiedniej kategorii. }}

===Skąd pobrać darmowe programy?===
Każdy opisany program posiada link do swojej macierzystej strony, z której można pobrać jego wersję instalacyjną. Początkującym użytkownikom komputera polecam jednak od razu przejść do rozdziału [[Darmowe oprogramowanie/Programy na CD|Darmowe CD z programami]], gdzie można się dowiedzieć, jak pobrać darmową płytę z wieloma programami.

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Darmowe oprogramowanie|
|
|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8pnkmt5e93xlm1fzl8grsuvbw9v2esn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548478</id>
      <parentid>548435</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:41:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2442" sha1="pqcuhvcu2w6d20lootdglwkp34hvq2q" xml:space="preserve">===Jak korzystać z przewodnika===
Poszczególne kategorie zawierają tabele z przykładami darmowych programów: 

{| class=&quot;prettytable&quot; |
|-
!Nazwa
!Opis
!Język
!Open source
|-
|[http://www.7-zip.org 7zip]
|Program obsługuje takie formaty archiwum jak ZIP, CAB, RAR, ARJ, gzip, Bzip2, tar, cpio, RPM, DEB, ponadto swój własny, 7z, obecnie najbardziej skuteczny; umożliwia także dostęp do zawartości obrazów płyt ISO. [[w:7-Zip|więcej...]]
|[[grafika: Flag of Poland 2.svg|35px]]&lt;p&gt;[[grafika: Flag of the United Kingdom.svg|35px]]
|[[grafika: Gnu-color-reiss-head.jpg|50px]]
|-
|}

* Nazwa programu jest jednocześnie linkiem do jego strony domowej lub miejsca, z którego można go pobrać;
* Opis powinno stanowić możliwie zwięzłe przedstawienie podstawowych funkcji i możliwości programu, opis opcjonalnie zawiera także link do informacji dotyczących programu zawartych w Wikipedii lub Wikibooks;
* Jeżeli chodzi o język programu, to najbardziej interesuje nas jego polska wersja: flaga oznacza dostępność polskiej wersji językowej programu;
* Jeżeli chodzi o licencję, to uwzględniamy jedynie, czy dany program ma otwarty kod źródłowy: [[grafika: Gnu-color-reiss-head.jpg|50px]]

===Nasze cele===
Głównym zadaniem niniejszego przewodnika jest przedstawienie alternatywnych, darmowych wersji oprogramowania dla Windows. Przedstawione tutaj programy powinny być funkcjonalne i najlepsze zdaniem autorów,  stanowić powinny czołówkę z całej gamy darmowego oprogramowania dostępnego w sieci. Wybór ich naturalnie nie będzie pozbawiony subiektywnego spojrzenia. 

{{Uwaga|Celem przewodnika nie jest przedstawienie pełnej listy darmowego oprogramowania:
* w danej kategorii powinny się znaleźć '''2-3''' programy, maksymalnie 5
* dodawajmy kategorie, jeżeli istniejące nie wyczerpują wszystkich możliwości
* przed umieszczeniem nowego programu na liście, możemy poddać go ocenie na stronie dyskusji odpowiedniej kategorii. }}

===Skąd pobrać darmowe programy?===
Każdy opisany program posiada link do swojej macierzystej strony, z której można pobrać jego wersję instalacyjną. Początkującym użytkownikom komputera polecam jednak od razu przejść do rozdziału [[Darmowe oprogramowanie/Programy na CD|Darmowe CD z programami]], gdzie można się dowiedzieć, jak pobrać darmową płytę z wieloma programami.

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Darmowe oprogramowanie|
|
|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pqcuhvcu2w6d20lootdglwkp34hvq2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Topologia ogólna/Wstęp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10511</id>
    <revision>
      <id>548383</id>
      <parentid>70507</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2373" sha1="tl4agbac4y3qlgytjbkij82vsmc3h7o" xml:space="preserve">= Wstęp =
== Struktura podręcznika ==
Podręcznik rozpoczyna się od krótkiego, powierzchownego przedstawienia przestrzeni metrycznych. Wprowadzenie to ma na celu umożliwienie wykazania, że przestrzenie topologicznę stanowią uogólnienie przestrzeni z odległością, a także dostarczenie istotnych przykładów przestrzeni topologicznych. Nie jest to natomiast dokładne omówienie własności przestrzeni metrycznych; niektóre z tych własności są opisane w dalszej części książki. W rozdziale 2. definiowana jest przestrzeń topologiczna i wprowadzane są podstawowe pojęcia z nią związane. Rozdział 3. poświęcony jest omówieniu podstawowych własności przekształceń ciągłych oraz konstrukcji przestrzeni produktowej i ilorazowej. Rozdziały od 4. do 7. dotyczą pewnych istotnych własności przestrzeni topologicznych oraz ich zachowania przy odwzorowaniach ciągłych i konstruowaniu nowych przestrzeni z już danych.

Definiowane w tekście pojęcia oznaczono ''tekstem pochylonym''.

Wsytępujące w tekście nazwiska matematyków są [[w:Hiperłącze|odnośnikami]] do dotyczących ich artykułów w polskiej Wikipedii.

W następujący sposób: &quot;'''Ćwiczenie:'''&quot; oznaczono ćwiczenia dla Czytelnika. Mogą one być wykonywane na bieżąco, podczas czytania podręcznika. Ich wykonanie wymaga jedynie wiedzy zawartej we wcześniejszych fragmentach książki i niekiedy pewnego zasobu ogólnej wiedzy matematycznej. W większości ćwiczenia nie są trudne; często polegają na przeprowadzeniu dowodów podobnych do już przedstawionych.

Do każdego rozdziału ułożone zostały zadania o różnym poziomie trudności. Mają one na celu sprawdzenie stopinia opanowania materiału zawartego w danym (i wcześniejszych) rozdziałach, a często również poszerzenie wykładu o dodatkowe pojęcia. Do części zadań dostępne są rozwiązania.

Jako dodatki do podręcznika zamieszczone zostały: spis odnośników do dotyczących topologii stron internetowych, literatura przedmiotu (docelowo z krótkimi opisami) oraz graf zależności pomiędzy własnościami przestrzeni topologicznych.

''(można dać jakieś odnośniki przy nowych definicjach i istotnych twierdzeniach do artykułów w Wikipedii)''

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Topologia ogólna|
|
[[Topologia ogólna/Przestrzenie metryczne|Przestrzenie metryczne]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tl4agbac4y3qlgytjbkij82vsmc3h7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548436</id>
      <parentid>548383</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Lethern|Lethern]].</comment>
      <origin>70507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2374" sha1="exv5b9h5sozsod64d2sle0dalbe2oow" xml:space="preserve">= Wstęp =
== Struktura podręcznika ==
Podręcznik rozpoczyna się od krótkiego, powierzchownego przedstawienia przestrzeni metrycznych. Wprowadzenie to ma na celu umożliwienie wykazania, że przestrzenie topologicznę stanowią uogólnienie przestrzeni z odległością, a także dostarczenie istotnych przykładów przestrzeni topologicznych. Nie jest to natomiast dokładne omówienie własności przestrzeni metrycznych; niektóre z tych własności są opisane w dalszej części książki. W rozdziale 2. definiowana jest przestrzeń topologiczna i wprowadzane są podstawowe pojęcia z nią związane. Rozdział 3. poświęcony jest omówieniu podstawowych własności przekształceń ciągłych oraz konstrukcji przestrzeni produktowej i ilorazowej. Rozdziały od 4. do 7. dotyczą pewnych istotnych własności przestrzeni topologicznych oraz ich zachowania przy odwzorowaniach ciągłych i konstruowaniu nowych przestrzeni z już danych.

Definiowane w tekście pojęcia oznaczono ''tekstem pochylonym''.

Wsytępujące w tekście nazwiska matematyków są [[w:Hiperłącze|odnośnikami]] do dotyczących ich artykułów w polskiej Wikipedii.

W następujący sposób: &quot;'''Ćwiczenie:'''&quot; oznaczono ćwiczenia dla Czytelnika. Mogą one być wykonywane na bieżąco, podczas czytania podręcznika. Ich wykonanie wymaga jedynie wiedzy zawartej we wcześniejszych fragmentach książki i niekiedy pewnego zasobu ogólnej wiedzy matematycznej. W większości ćwiczenia nie są trudne; często polegają na przeprowadzeniu dowodów podobnych do już przedstawionych.

Do każdego rozdziału ułożone zostały zadania o różnym poziomie trudności. Mają one na celu sprawdzenie stopinia opanowania materiału zawartego w danym (i wcześniejszych) rozdziałach, a często również poszerzenie wykładu o dodatkowe pojęcia. Do części zadań dostępne są rozwiązania.

Jako dodatki do podręcznika zamieszczone zostały: spis odnośników do dotyczących topologii stron internetowych, literatura przedmiotu (docelowo z krótkimi opisami) oraz graf zależności pomiędzy własnościami przestrzeni topologicznych.

''(można dać jakieś odnośniki przy nowych definicjach i istotnych twierdzeniach do artykułów na Wikipedii)''

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Topologia ogólna|
|
[[Topologia ogólna/Przestrzenie metryczne|Przestrzenie metryczne]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>exv5b9h5sozsod64d2sle0dalbe2oow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548480</id>
      <parentid>548436</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2373" sha1="tl4agbac4y3qlgytjbkij82vsmc3h7o" xml:space="preserve">= Wstęp =
== Struktura podręcznika ==
Podręcznik rozpoczyna się od krótkiego, powierzchownego przedstawienia przestrzeni metrycznych. Wprowadzenie to ma na celu umożliwienie wykazania, że przestrzenie topologicznę stanowią uogólnienie przestrzeni z odległością, a także dostarczenie istotnych przykładów przestrzeni topologicznych. Nie jest to natomiast dokładne omówienie własności przestrzeni metrycznych; niektóre z tych własności są opisane w dalszej części książki. W rozdziale 2. definiowana jest przestrzeń topologiczna i wprowadzane są podstawowe pojęcia z nią związane. Rozdział 3. poświęcony jest omówieniu podstawowych własności przekształceń ciągłych oraz konstrukcji przestrzeni produktowej i ilorazowej. Rozdziały od 4. do 7. dotyczą pewnych istotnych własności przestrzeni topologicznych oraz ich zachowania przy odwzorowaniach ciągłych i konstruowaniu nowych przestrzeni z już danych.

Definiowane w tekście pojęcia oznaczono ''tekstem pochylonym''.

Wsytępujące w tekście nazwiska matematyków są [[w:Hiperłącze|odnośnikami]] do dotyczących ich artykułów w polskiej Wikipedii.

W następujący sposób: &quot;'''Ćwiczenie:'''&quot; oznaczono ćwiczenia dla Czytelnika. Mogą one być wykonywane na bieżąco, podczas czytania podręcznika. Ich wykonanie wymaga jedynie wiedzy zawartej we wcześniejszych fragmentach książki i niekiedy pewnego zasobu ogólnej wiedzy matematycznej. W większości ćwiczenia nie są trudne; często polegają na przeprowadzeniu dowodów podobnych do już przedstawionych.

Do każdego rozdziału ułożone zostały zadania o różnym poziomie trudności. Mają one na celu sprawdzenie stopinia opanowania materiału zawartego w danym (i wcześniejszych) rozdziałach, a często również poszerzenie wykładu o dodatkowe pojęcia. Do części zadań dostępne są rozwiązania.

Jako dodatki do podręcznika zamieszczone zostały: spis odnośników do dotyczących topologii stron internetowych, literatura przedmiotu (docelowo z krótkimi opisami) oraz graf zależności pomiędzy własnościami przestrzeni topologicznych.

''(można dać jakieś odnośniki przy nowych definicjach i istotnych twierdzeniach do artykułów w Wikipedii)''

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|Topologia ogólna|
|
[[Topologia ogólna/Przestrzenie metryczne|Przestrzenie metryczne]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tl4agbac4y3qlgytjbkij82vsmc3h7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zanurkuj w Pythonie/Przetwarzanie XML-a</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10909</id>
    <revision>
      <id>548379</id>
      <parentid>485257</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16314" sha1="678r4du1jewsh8qnv6qfmy5qttr6c48" xml:space="preserve">== Nurkujemy ==
Kolejne dwa rozdziały są na temat przetwarzania XML-a w Pythonie. Będzie to przydatne, jeśli już wiesz, jak wyglądają dokumenty XML, a które są wykonane ze strukturalnych znaczników określających hierarchię elementów itp. Jeśli nic z tego nie rozumiesz, możesz przeczytać coś na ten temat w [[w:XML|Wikipedii]].

Nawet jeśli nie interesuje Ciebie temat XML-a i tak dobrze by było przeczytać te rozdziały, ponieważ omawiają one wiele ważnych tematów jak pakiety, argumenty linii poleceń, a także jak wykorzystywać &lt;code&gt;getattr&lt;/code&gt; jako pośrednik metod.

Bycie magistrem filozofii nie jest wymagane, chociaż jeśli kiedyś spotkaliśmy się z tekstami napisanymi przez Immanuel Kanta, lepiej zrozumiemy przykładowy program.

Mamy dwa sposoby pracy z XML-em. Jeden jest nazywany SAX (''Simple API for XML''), który działa w ten sposób, że czyta przez chwilę dokument XML i wywołuje dla każdego odnalezionego elementu odpowiednie metody. (Jeśli przeczytaliśmy [[../Przetwarzanie HTML-a|rozdział 8]], powinno to wyglądać znajomo, ponieważ w taki sposób pracuje moduł &lt;code&gt;sgmllib&lt;/code&gt;.) Inny jest nazywany DOM (''Document Object Model''), a pracuje w ten sposób, że jednorazowo czyta cały dokument XML i tworzy wewnętrzną reprezentację, wykorzystując klasy Pythona powiązane w strukturę drzewa. Python posiada standardowe moduły do obydwu sposobów parsowania, ale rozdział ten opisze tylko, jak wykorzystywać DOM.

Poniżej znajduje się kompletny program Pythona, który generuje pseudolosowe wyjście oparte na gramatyce bezkontekstowej zdefiniowanej w formacie XML. Nie przejmujmy się, jeśli nie zrozumieliśmy, co to znaczy. Będziemy głębiej badać zarówno wejście programu, jak i jego wyjście w tym i następnym rozdziale.

{{T|Python/Przykład
|9.1|{{Q|Python/Src|kgp/kgp.py|kgp.py}}
|tekst=
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;python&quot;&gt;
u&quot;&quot;&quot;Generator Kanta dla Pythona

Generuje pseudofilozofię opartą na gramatyce bezkontekstowej

Użycie: python kgp.py [options] [source]

Opcje:
  -g ..., --grammar=...   używa określonego pliku gramatyki lub adres URL
  -h, --help              wyświetla ten komunikat pomocy
  -d                      wyświetla informacje debugowania podczas parsowania

Przykłady:
  kgp.py                  generuje kilka akapitów z filozofią Kanta
  kgp.py -g husserl.xml   generuje kilka akapitów z filozofią Husserla
  kpg.py &quot;&lt;xref id='paragraph'/&gt;&quot;  generuje akapit Kanta
  kgp.py template.xml     czyta template.xml, aby określić, co ma generować
 &quot;&quot;&quot;

from xml.dom import minidom
import random
import toolbox
import sys
import getopt

_debug = 0

class NoSourceError(Exception): pass

class KantGenerator(object):
    u&quot;&quot;&quot;generuje pseudofilozofię opartą na gramatyce bezkontekstowej&quot;&quot;&quot;
    
    def __init__(self, grammar, source=None):
        self.loadGrammar(grammar)
        self.loadSource(source and source or self.getDefaultSource())
        self.refresh()

    def _load(self, source):
        u&quot;&quot;&quot;wczytuje XML-owe źródło wejścia, zwraca sparsowany dokument XML

        - adres URL z plikiem XML (&quot;http://diveintopython.org/kant.xml&quot;)
        - nazwę lokalnego pliku XML (&quot;~/diveintopython/common/py/kant.xml&quot;)
        - standardowe wejście (&quot;-&quot;)
        - bieżący dokument XML w postaci łańcucha znaków
        &quot;&quot;&quot;
        sock = toolbox.openAnything(source)
        xmldoc = minidom.parse(sock).documentElement
        sock.close()
        return xmldoc

    def loadGrammar(self, grammar):
        u&quot;&quot;&quot;wczytuje gramatykę bezkontekstową&quot;&quot;&quot;
        self.grammar = self._load(grammar)
        self.refs = {}
        for ref in self.grammar.getElementsByTagName(&quot;ref&quot;):
            self.refs[ref.attributes[&quot;id&quot;].value] = ref
        
    def loadSource(self, source):
        u&quot;&quot;&quot;wczytuje źródło source&quot;&quot;&quot;
        self.source = self._load(source)

    def getDefaultSource(self):
        u&quot;&quot;&quot;zgaduje domyślne źródło bieżącej gramatyki
        
        Domyślnym źródłem będzie jeden z &lt;ref&gt;-ów, do którego nic się
        nie odwołuje. Może brzmi to skomplikowanie, ale tak naprawdę nie jest.
        Przykład: Domyślnym źródłem dla kant.xml jest
        &quot;&lt;ref id='section'/&gt;&quot;, ponieważ 'section' jest jednym &lt;ref&gt;-em, który
        nie jest nigdzie &lt;xref&gt;-em w gramatyce.
        W wielu gramatykach, domyślne źródło będzie tworzyło
        najdłuższe (i najbardziej interesujące) wyjście.
        &quot;&quot;&quot;
        xrefs = {}
        for xref in self.grammar.getElementsByTagName(&quot;xref&quot;):
            xrefs[xref.attributes[&quot;id&quot;].value] = 1
        xrefs = xrefs.keys()
        standaloneXrefs = [e for e in self.refs.keys() if e not in xrefs]
        if not standaloneXrefs:
            raise NoSourceError, &quot;can't guess source, and no source specified&quot;
        return '&lt;xref id=&quot;%s&quot;/&gt;' % random.choice(standaloneXrefs)
        
    def reset(self):
        u&quot;&quot;&quot;resetuje parser&quot;&quot;&quot;
        self.pieces = []
        self.capitalizeNextWord = 0

    def refresh(self):
        u&quot;&quot;&quot;resetuje bufor wyjściowy, ponownie parsuje cały plik źródłowy i zwraca wyjście
        
        Ponieważ parsowanie dosyć dużo korzysta z przypadkowości, jest to
        łatwy sposób, aby otrzymać nowe wyjście bez potrzeby ponownego wczytywania
        pliku gramatyki.
        &quot;&quot;&quot;
        self.reset()
        self.parse(self.source)
        return self.output()

    def output(self):
        u&quot;&quot;&quot;wyjściowy, wygenerowany tekst&quot;&quot;&quot;
        return &quot;&quot;.join(self.pieces)

    def randomChildElement(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;wybiera przypadkowy potomek węzła
        
        Jest to użyteczna funkcja wykorzystywana w do_xref i do_choice.
        &quot;&quot;&quot;
        choices = [e for e in node.childNodes
                   if e.nodeType == e.ELEMENT_NODE]
        chosen = random.choice(choices)
        if _debug:
            sys.stderr.write('%s available choices: %s\n' % \
                (len(choices), [e.toxml() for e in choices]))
            sys.stderr.write('Chosen: %s\n' % chosen.toxml())
        return chosen

    def parse(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje pojedynczy węzeł XML
        
        Parsowany dokument XML (from minidom.parse) jest drzewem węzłów
        złożonym z różnych typów.  Każdy węzeł reprezentuje instancję
        odpowiadającej jej klasy Pythona (Element dla znacznika, Text 
        dla danych tekstowych, Document dla dokumentu).  Poniższe wyrażenie
        konstruuje nazwę klasy opartej na typie węzła, który parsujemy
        (&quot;parse_Element&quot; dla węzła o typie Element,
        &quot;parse_Text&quot; dla węzła o typie Text itp.), a następnie wywołuje te metody.
        &quot;&quot;&quot;
        parseMethod = getattr(self, &quot;parse_%s&quot; % node.__class__.__name__)
        parseMethod(node)

    def parse_Document(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje węzeł dokumentu
        
        Węzeł dokument sam w sobie nie jest interesujący (przynajmniej dla nas), ale
        jego jedyne dziecko, node.documentElement jest głównym węzłem gramatyki.
        &quot;&quot;&quot;
        self.parse(node.documentElement)

    def parse_Text(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje węzeł tekstowy
        
        Tekst węzła tekstowego jest zazwyczaj dodawany bez zmiany do wyjściowego bufora. 
        Jedynym wyjątkiem jest to, że &lt;p class='sentence'&gt; ustawia flagę, aby
        pierwsza litera następnego słowa była wielka. Jeśli ta flaga jest ustawiona,
        pierwszą literę tekstu robimy wielką i resetujemy tę flagę.
        &quot;&quot;&quot;
        text = node.data
        if self.capitalizeNextWord:
            self.pieces.append(text[0].upper())
            self.pieces.append(text[1:])
            self.capitalizeNextWord = 0
        else:
            self.pieces.append(text)

    def parse_Element(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje element
        
        XML-owy element odpowiada bieżącemu znacznikowi źródła:
        &lt;xref id='...'&gt;, &lt;p chance='...'&gt;, &lt;choice&gt; itp.
        Każdy typ elementu jest obsługiwany za pomocą odpowiedniej, własnej metody. 
        Podobnie jak to robiliśmy w parse(), konstruujemy nazwę metody
        opartej na nazwie elementu (&quot;do_xref&quot; dla znacznika &lt;xref&gt; itp.), a potem
        wywołujemy tę metodę.
        &quot;&quot;&quot;
        handlerMethod = getattr(self, &quot;do_%s&quot; % node.tagName)
        handlerMethod(node)

    def parse_Comment(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje komentarz
        
        Gramatyka może zawierać komentarze XML, ale my je pominiemy
        &quot;&quot;&quot;
        pass
    
    def do_xref(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;obsługuje znacznik &lt;xref id='...'&gt;
        
        Znacznik &lt;xref id='...'&gt; jest odwołaniem do znacznika &lt;ref id='...'&gt;.
        Znacznik &lt;xref id='sentence'/&gt; powoduje to, że zostaje wybrany w przypadkowy sposób
        potomek znacznika &lt;ref id='sentence'&gt;.
        &quot;&quot;&quot;
        id = node.attributes[&quot;id&quot;].value
        self.parse(self.randomChildElement(self.refs[id]))

    def do_p(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;obsługuje znacznik &lt;p&gt;
        
        Znacznik &lt;p&gt; jest jądrem gramatyki. Może zawierać niemal
        wszystko: tekst w dowolnej formie, znaczniki &lt;choice&gt;, znaczniki &lt;xref&gt;, a nawet
        inne znaczniki &lt;p&gt;. Jeśli atrybut &quot;class='sentence'&quot; zostanie znaleziony, flaga
        zostaje ustawiona i następne słowo będzie zapisane dużą literą.  Jeśli zostanie
        znaleziony atrybut &quot;chance='X'&quot;, to mamy X% szansy, że znacznik zostanie wykorzystany
        (i mamy (100-X)% szansy, że zostanie całkowicie pominięty)
        &quot;&quot;&quot;
        keys = node.attributes.keys()
        if &quot;class&quot; in keys:
            if node.attributes[&quot;class&quot;].value == &quot;sentence&quot;:
                self.capitalizeNextWord = 1
        if &quot;chance&quot; in keys:
            chance = int(node.attributes[&quot;chance&quot;].value)
            doit = (chance &gt; random.randrange(100))
        else:
            doit = 1
        if doit:
            for child in node.childNodes: self.parse(child)

    def do_choice(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;obsługuje znacznik &lt;choice&gt;
        
        Znacznik &lt;choice&gt; zawiera jeden lub więcej znaczników &lt;p&gt;. Jeden znacznik &lt;p&gt;
        zostaje wybrany przypadkowo i jest następnie wykorzystywany do generowania
        tekstu wyjściowego.
        &quot;&quot;&quot;
        self.parse(self.randomChildElement(node))

def usage():
    print __doc__

def main(argv):
    grammar = &quot;kant.xml&quot;
    try:
        opts, args = getopt.getopt(argv, &quot;hg:d&quot;, [&quot;help&quot;, &quot;grammar=&quot;])
    except getopt.GetoptError:
        usage()
        sys.exit(2)
    for opt, arg in opts:
        if opt in (&quot;-h&quot;, &quot;--help&quot;):
            usage()
            sys.exit()
        elif opt == '-d':
            global _debug
            _debug = 1
        elif opt in (&quot;-g&quot;, &quot;--grammar&quot;):
            grammar = arg
    
    source = &quot;&quot;.join(args)
    k = KantGenerator(grammar, source)
    print k.output()

if __name__ == &quot;__main__&quot;:
    main(sys.argv[1:])
 &lt;/syntaxhighlight&gt;
}}

{{T|Python/Przykład
|9.2|{{Q|Python/Src|kgp/toolbox.py|toolbox.py}}
|tekst= &lt;syntaxhighlight lang=&quot;python&quot;&gt;
u&quot;&quot;&quot;Różnorodne użyteczne funkcje&quot;&quot;&quot;

def openAnything(source):
    u&quot;&quot;&quot;URI, nazwa pliku lub łańcuch znaków --&gt; strumień

    Funkcja ta pozwala zdefiniować parser, który przyjmuje dowolne źródło wejścia
    (URL, ścieżkę do lokalnego pliku lub znajdującego się gdzieś w sieci, 
    czy też bieżące dane w postaci łańcucha znaków)
    i traktuje je w odpowiedni sposób. Zwracany obiekt będzie zawierał
    wszystkie podstawowe metody odczytu (read, readline, readlines).
    Kiedy już obiekt nie będzie potrzebny, należy go 
    zamknąć za pomocą metody .close().
    
    Przykłady:
    &gt;&gt;&gt; from xml.dom import minidom
    &gt;&gt;&gt; sock = openAnything(&quot;http://localhost/kant.xml&quot;)
    &gt;&gt;&gt; doc = minidom.parse(sock)
    &gt;&gt;&gt; sock.close()
    &gt;&gt;&gt; sock = openAnything(&quot;c:\\inetpub\\wwwroot\\kant.xml&quot;)
    &gt;&gt;&gt; doc = minidom.parse(sock)
    &gt;&gt;&gt; sock.close()
    &gt;&gt;&gt; sock = openAnything(&quot;&lt;ref id='conjunction'&gt;&lt;text&gt;and&lt;/text&gt;&lt;text&gt;or&lt;/text&gt;&lt;/ref&gt;&quot;)
    &gt;&gt;&gt; doc = minidom.parse(sock)
    &gt;&gt;&gt; sock.close()
    &quot;&quot;&quot;

    if hasattr(source, &quot;read&quot;):
        return source
    
    if source == &quot;-&quot;:
        import sys
        return sys.stdin

    # próbuje otworzyć za pomocą modułu urllib (gdy source jest plikiem dostępnym z http,
    # ftp lub URL-a)
    import urllib
    try:
        return urllib.urlopen(source)
    except (IOError, OSError):
        pass
    
    # próbuje otworzyć za pomocą wbudowanej funkcji open (jeśli source jest ścieżką
    # do lokalnego pliku)
    try:
        return open(source)
    except (IOError, OSError):
        pass
    
    # traktuje source jako łańcuch znaków
    import StringIO
    return StringIO.StringIO(str(source))&lt;/syntaxhighlight&gt;
}}

Uruchom sam program &lt;code&gt;kgp.py&lt;/code&gt;, który będzie parsował domyślną, opartą na XML gramatykę w {{Q|Python/Src|kgp/kant.xml|kant.xml}}, a następnie wypisze kilka filozoficznych akapitów w stylu Immanuela Kanta.

{{T|Python/Przykład
|9.3|Przykładowe wyjście {{Q|Python/Src|kgp/kgp.py|kgp.py}}
|tekst=
 [you@localhost kgp]$ python kgp.py
 {{samp|    As is shown in the writings of Hume, our a priori concepts, in
 reference to ends, abstract from all content of knowledge; in the study
 of space, the discipline of human reason, in accordance with the
 principles of philosophy, is the clue to the discovery of the
 Transcendental Deduction.  The transcendental aesthetic, in all
 theoretical sciences, occupies part of the sphere of human reason
 concerning the existence of our ideas in general; still, the
 never-ending regress in the series of empirical conditions constitutes
 the whole content for the transcendental unity of apperception.  What
 we have alone been able to show is that, even as this relates to the
 architectonic of human reason, the Ideal may not contradict itself, but
 it is still possible that it may be in contradictions with the
 employment of the pure employment of our hypothetical judgements, but
 natural causes (and I assert that this is the case) prove the validity
 of the discipline of pure reason.  As we have already seen, time (and
 it is obvious that this is true) proves the validity of time, and the
 architectonic of human reason, in the full sense of these terms,
 abstracts from all content of knowledge.  I assert, in the case of the
 discipline of practical reason, that the Antinomies are just as
 necessary as natural causes, since knowledge of the phenomena is a
 posteriori.
     The discipline of human reason, as I have elsewhere shown, is by
 its very nature contradictory, but our ideas exclude the possibility of
 the Antinomies.  We can deduce that, on the contrary, the pure
 employment of philosophy, on the contrary, is by its very nature
 contradictory, but our sense perceptions are a representation of, in
 the case of space, metaphysics.  The thing in itself is a
 representation of philosophy.  Applied logic is the clue to the
 discovery of natural causes.  However, what we have alone been able to
 show is that our ideas, in other words, should only be used as a canon
 for the Ideal, because of our necessary ignorance of the conditions.
 
 [...ciach...]}}
}}

Jest to oczywiście kompletny bełkot. No dobra, nie całkowity bełkot. Jest składniowo i gramatycznie poprawny (chociaż bardzo wielomówny). Niektóre fragmenty mogą być rzeczywiście prawdą (lub przy najmniej z niektórymi Kant by się zgodził), a niektóre są ewidentnie nieprawdziwe, a wiele fragmentów jest po prostu niespójnych. Lecz wszystko jest w stylu Immanuela Kanta.

Interesującą rzeczą w tym programie jest to, że nie ma tu nic, co określa Kanta. Cała zawartość poprzedniego przykładu pochodzi z pliku gramatyki, {{Q|Python/Src|kgp/kant.xml|kant.xml}}. Jeśli każemy programowi wykorzystać inny plik gramatyki (który możemy określić z linii poleceń), wyjście będzie kompletnie różne.

{{T|Python/Przykład
|9.4|Proste wyjście {{Q|Python/Src|kgp/kgp.py|kgp.py}}
|tekst=
 [you@localhost kgp]$ python kgp.py -g binary.xml
 {{samp|00101001}}
 [you@localhost kgp]$ python kgp.py -g binary.xml
 {{samp|10110100}}
}}

&lt;noinclude&gt;{{Nawigacja|Zanurkuj w Pythonie|
  [[../Przetwarzanie HTML-a - podsumowanie|Podsumowanie]]|
  [[../Pakiety/]]|
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>678r4du1jewsh8qnv6qfmy5qttr6c48</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548440</id>
      <parentid>548379</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>485257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16315" sha1="k8ncjgw316f0sdirya7ofj4mkf9tgvd" xml:space="preserve">== Nurkujemy ==
Kolejne dwa rozdziały są na temat przetwarzania XML-a w Pythonie. Będzie to przydatne, jeśli już wiesz, jak wyglądają dokumenty XML, a które są wykonane ze strukturalnych znaczników określających hierarchię elementów itp. Jeśli nic z tego nie rozumiesz, możesz przeczytać coś na ten temat na [[w:XML|Wikipedii]].

Nawet jeśli nie interesuje Ciebie temat XML-a i tak dobrze by było przeczytać te rozdziały, ponieważ omawiają one wiele ważnych tematów jak pakiety, argumenty linii poleceń, a także jak wykorzystywać &lt;code&gt;getattr&lt;/code&gt; jako pośrednik metod.

Bycie magistrem filozofii nie jest wymagane, chociaż jeśli kiedyś spotkaliśmy się z tekstami napisanymi przez Immanuel Kanta, lepiej zrozumiemy przykładowy program.

Mamy dwa sposoby pracy z XML-em. Jeden jest nazywany SAX (''Simple API for XML''), który działa w ten sposób, że czyta przez chwilę dokument XML i wywołuje dla każdego odnalezionego elementu odpowiednie metody. (Jeśli przeczytaliśmy [[../Przetwarzanie HTML-a|rozdział 8]], powinno to wyglądać znajomo, ponieważ w taki sposób pracuje moduł &lt;code&gt;sgmllib&lt;/code&gt;.) Inny jest nazywany DOM (''Document Object Model''), a pracuje w ten sposób, że jednorazowo czyta cały dokument XML i tworzy wewnętrzną reprezentację, wykorzystując klasy Pythona powiązane w strukturę drzewa. Python posiada standardowe moduły do obydwu sposobów parsowania, ale rozdział ten opisze tylko, jak wykorzystywać DOM.

Poniżej znajduje się kompletny program Pythona, który generuje pseudolosowe wyjście oparte na gramatyce bezkontekstowej zdefiniowanej w formacie XML. Nie przejmujmy się, jeśli nie zrozumieliśmy, co to znaczy. Będziemy głębiej badać zarówno wejście programu, jak i jego wyjście w tym i następnym rozdziale.

{{T|Python/Przykład
|9.1|{{Q|Python/Src|kgp/kgp.py|kgp.py}}
|tekst=
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;python&quot;&gt;
u&quot;&quot;&quot;Generator Kanta dla Pythona

Generuje pseudofilozofię opartą na gramatyce bezkontekstowej

Użycie: python kgp.py [options] [source]

Opcje:
  -g ..., --grammar=...   używa określonego pliku gramatyki lub adres URL
  -h, --help              wyświetla ten komunikat pomocy
  -d                      wyświetla informacje debugowania podczas parsowania

Przykłady:
  kgp.py                  generuje kilka akapitów z filozofią Kanta
  kgp.py -g husserl.xml   generuje kilka akapitów z filozofią Husserla
  kpg.py &quot;&lt;xref id='paragraph'/&gt;&quot;  generuje akapit Kanta
  kgp.py template.xml     czyta template.xml, aby określić, co ma generować
 &quot;&quot;&quot;

from xml.dom import minidom
import random
import toolbox
import sys
import getopt

_debug = 0

class NoSourceError(Exception): pass

class KantGenerator(object):
    u&quot;&quot;&quot;generuje pseudofilozofię opartą na gramatyce bezkontekstowej&quot;&quot;&quot;
    
    def __init__(self, grammar, source=None):
        self.loadGrammar(grammar)
        self.loadSource(source and source or self.getDefaultSource())
        self.refresh()

    def _load(self, source):
        u&quot;&quot;&quot;wczytuje XML-owe źródło wejścia, zwraca sparsowany dokument XML

        - adres URL z plikiem XML (&quot;http://diveintopython.org/kant.xml&quot;)
        - nazwę lokalnego pliku XML (&quot;~/diveintopython/common/py/kant.xml&quot;)
        - standardowe wejście (&quot;-&quot;)
        - bieżący dokument XML w postaci łańcucha znaków
        &quot;&quot;&quot;
        sock = toolbox.openAnything(source)
        xmldoc = minidom.parse(sock).documentElement
        sock.close()
        return xmldoc

    def loadGrammar(self, grammar):
        u&quot;&quot;&quot;wczytuje gramatykę bezkontekstową&quot;&quot;&quot;
        self.grammar = self._load(grammar)
        self.refs = {}
        for ref in self.grammar.getElementsByTagName(&quot;ref&quot;):
            self.refs[ref.attributes[&quot;id&quot;].value] = ref
        
    def loadSource(self, source):
        u&quot;&quot;&quot;wczytuje źródło source&quot;&quot;&quot;
        self.source = self._load(source)

    def getDefaultSource(self):
        u&quot;&quot;&quot;zgaduje domyślne źródło bieżącej gramatyki
        
        Domyślnym źródłem będzie jeden z &lt;ref&gt;-ów, do którego nic się
        nie odwołuje. Może brzmi to skomplikowanie, ale tak naprawdę nie jest.
        Przykład: Domyślnym źródłem dla kant.xml jest
        &quot;&lt;ref id='section'/&gt;&quot;, ponieważ 'section' jest jednym &lt;ref&gt;-em, który
        nie jest nigdzie &lt;xref&gt;-em w gramatyce.
        W wielu gramatykach, domyślne źródło będzie tworzyło
        najdłuższe (i najbardziej interesujące) wyjście.
        &quot;&quot;&quot;
        xrefs = {}
        for xref in self.grammar.getElementsByTagName(&quot;xref&quot;):
            xrefs[xref.attributes[&quot;id&quot;].value] = 1
        xrefs = xrefs.keys()
        standaloneXrefs = [e for e in self.refs.keys() if e not in xrefs]
        if not standaloneXrefs:
            raise NoSourceError, &quot;can't guess source, and no source specified&quot;
        return '&lt;xref id=&quot;%s&quot;/&gt;' % random.choice(standaloneXrefs)
        
    def reset(self):
        u&quot;&quot;&quot;resetuje parser&quot;&quot;&quot;
        self.pieces = []
        self.capitalizeNextWord = 0

    def refresh(self):
        u&quot;&quot;&quot;resetuje bufor wyjściowy, ponownie parsuje cały plik źródłowy i zwraca wyjście
        
        Ponieważ parsowanie dosyć dużo korzysta z przypadkowości, jest to
        łatwy sposób, aby otrzymać nowe wyjście bez potrzeby ponownego wczytywania
        pliku gramatyki.
        &quot;&quot;&quot;
        self.reset()
        self.parse(self.source)
        return self.output()

    def output(self):
        u&quot;&quot;&quot;wyjściowy, wygenerowany tekst&quot;&quot;&quot;
        return &quot;&quot;.join(self.pieces)

    def randomChildElement(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;wybiera przypadkowy potomek węzła
        
        Jest to użyteczna funkcja wykorzystywana w do_xref i do_choice.
        &quot;&quot;&quot;
        choices = [e for e in node.childNodes
                   if e.nodeType == e.ELEMENT_NODE]
        chosen = random.choice(choices)
        if _debug:
            sys.stderr.write('%s available choices: %s\n' % \
                (len(choices), [e.toxml() for e in choices]))
            sys.stderr.write('Chosen: %s\n' % chosen.toxml())
        return chosen

    def parse(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje pojedynczy węzeł XML
        
        Parsowany dokument XML (from minidom.parse) jest drzewem węzłów
        złożonym z różnych typów.  Każdy węzeł reprezentuje instancję
        odpowiadającej jej klasy Pythona (Element dla znacznika, Text 
        dla danych tekstowych, Document dla dokumentu).  Poniższe wyrażenie
        konstruuje nazwę klasy opartej na typie węzła, który parsujemy
        (&quot;parse_Element&quot; dla węzła o typie Element,
        &quot;parse_Text&quot; dla węzła o typie Text itp.), a następnie wywołuje te metody.
        &quot;&quot;&quot;
        parseMethod = getattr(self, &quot;parse_%s&quot; % node.__class__.__name__)
        parseMethod(node)

    def parse_Document(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje węzeł dokumentu
        
        Węzeł dokument sam w sobie nie jest interesujący (przynajmniej dla nas), ale
        jego jedyne dziecko, node.documentElement jest głównym węzłem gramatyki.
        &quot;&quot;&quot;
        self.parse(node.documentElement)

    def parse_Text(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje węzeł tekstowy
        
        Tekst węzła tekstowego jest zazwyczaj dodawany bez zmiany do wyjściowego bufora. 
        Jedynym wyjątkiem jest to, że &lt;p class='sentence'&gt; ustawia flagę, aby
        pierwsza litera następnego słowa była wielka. Jeśli ta flaga jest ustawiona,
        pierwszą literę tekstu robimy wielką i resetujemy tę flagę.
        &quot;&quot;&quot;
        text = node.data
        if self.capitalizeNextWord:
            self.pieces.append(text[0].upper())
            self.pieces.append(text[1:])
            self.capitalizeNextWord = 0
        else:
            self.pieces.append(text)

    def parse_Element(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje element
        
        XML-owy element odpowiada bieżącemu znacznikowi źródła:
        &lt;xref id='...'&gt;, &lt;p chance='...'&gt;, &lt;choice&gt; itp.
        Każdy typ elementu jest obsługiwany za pomocą odpowiedniej, własnej metody. 
        Podobnie jak to robiliśmy w parse(), konstruujemy nazwę metody
        opartej na nazwie elementu (&quot;do_xref&quot; dla znacznika &lt;xref&gt; itp.), a potem
        wywołujemy tę metodę.
        &quot;&quot;&quot;
        handlerMethod = getattr(self, &quot;do_%s&quot; % node.tagName)
        handlerMethod(node)

    def parse_Comment(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje komentarz
        
        Gramatyka może zawierać komentarze XML, ale my je pominiemy
        &quot;&quot;&quot;
        pass
    
    def do_xref(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;obsługuje znacznik &lt;xref id='...'&gt;
        
        Znacznik &lt;xref id='...'&gt; jest odwołaniem do znacznika &lt;ref id='...'&gt;.
        Znacznik &lt;xref id='sentence'/&gt; powoduje to, że zostaje wybrany w przypadkowy sposób
        potomek znacznika &lt;ref id='sentence'&gt;.
        &quot;&quot;&quot;
        id = node.attributes[&quot;id&quot;].value
        self.parse(self.randomChildElement(self.refs[id]))

    def do_p(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;obsługuje znacznik &lt;p&gt;
        
        Znacznik &lt;p&gt; jest jądrem gramatyki. Może zawierać niemal
        wszystko: tekst w dowolnej formie, znaczniki &lt;choice&gt;, znaczniki &lt;xref&gt;, a nawet
        inne znaczniki &lt;p&gt;. Jeśli atrybut &quot;class='sentence'&quot; zostanie znaleziony, flaga
        zostaje ustawiona i następne słowo będzie zapisane dużą literą.  Jeśli zostanie
        znaleziony atrybut &quot;chance='X'&quot;, to mamy X% szansy, że znacznik zostanie wykorzystany
        (i mamy (100-X)% szansy, że zostanie całkowicie pominięty)
        &quot;&quot;&quot;
        keys = node.attributes.keys()
        if &quot;class&quot; in keys:
            if node.attributes[&quot;class&quot;].value == &quot;sentence&quot;:
                self.capitalizeNextWord = 1
        if &quot;chance&quot; in keys:
            chance = int(node.attributes[&quot;chance&quot;].value)
            doit = (chance &gt; random.randrange(100))
        else:
            doit = 1
        if doit:
            for child in node.childNodes: self.parse(child)

    def do_choice(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;obsługuje znacznik &lt;choice&gt;
        
        Znacznik &lt;choice&gt; zawiera jeden lub więcej znaczników &lt;p&gt;. Jeden znacznik &lt;p&gt;
        zostaje wybrany przypadkowo i jest następnie wykorzystywany do generowania
        tekstu wyjściowego.
        &quot;&quot;&quot;
        self.parse(self.randomChildElement(node))

def usage():
    print __doc__

def main(argv):
    grammar = &quot;kant.xml&quot;
    try:
        opts, args = getopt.getopt(argv, &quot;hg:d&quot;, [&quot;help&quot;, &quot;grammar=&quot;])
    except getopt.GetoptError:
        usage()
        sys.exit(2)
    for opt, arg in opts:
        if opt in (&quot;-h&quot;, &quot;--help&quot;):
            usage()
            sys.exit()
        elif opt == '-d':
            global _debug
            _debug = 1
        elif opt in (&quot;-g&quot;, &quot;--grammar&quot;):
            grammar = arg
    
    source = &quot;&quot;.join(args)
    k = KantGenerator(grammar, source)
    print k.output()

if __name__ == &quot;__main__&quot;:
    main(sys.argv[1:])
 &lt;/syntaxhighlight&gt;
}}

{{T|Python/Przykład
|9.2|{{Q|Python/Src|kgp/toolbox.py|toolbox.py}}
|tekst= &lt;syntaxhighlight lang=&quot;python&quot;&gt;
u&quot;&quot;&quot;Różnorodne użyteczne funkcje&quot;&quot;&quot;

def openAnything(source):
    u&quot;&quot;&quot;URI, nazwa pliku lub łańcuch znaków --&gt; strumień

    Funkcja ta pozwala zdefiniować parser, który przyjmuje dowolne źródło wejścia
    (URL, ścieżkę do lokalnego pliku lub znajdującego się gdzieś w sieci, 
    czy też bieżące dane w postaci łańcucha znaków)
    i traktuje je w odpowiedni sposób. Zwracany obiekt będzie zawierał
    wszystkie podstawowe metody odczytu (read, readline, readlines).
    Kiedy już obiekt nie będzie potrzebny, należy go 
    zamknąć za pomocą metody .close().
    
    Przykłady:
    &gt;&gt;&gt; from xml.dom import minidom
    &gt;&gt;&gt; sock = openAnything(&quot;http://localhost/kant.xml&quot;)
    &gt;&gt;&gt; doc = minidom.parse(sock)
    &gt;&gt;&gt; sock.close()
    &gt;&gt;&gt; sock = openAnything(&quot;c:\\inetpub\\wwwroot\\kant.xml&quot;)
    &gt;&gt;&gt; doc = minidom.parse(sock)
    &gt;&gt;&gt; sock.close()
    &gt;&gt;&gt; sock = openAnything(&quot;&lt;ref id='conjunction'&gt;&lt;text&gt;and&lt;/text&gt;&lt;text&gt;or&lt;/text&gt;&lt;/ref&gt;&quot;)
    &gt;&gt;&gt; doc = minidom.parse(sock)
    &gt;&gt;&gt; sock.close()
    &quot;&quot;&quot;

    if hasattr(source, &quot;read&quot;):
        return source
    
    if source == &quot;-&quot;:
        import sys
        return sys.stdin

    # próbuje otworzyć za pomocą modułu urllib (gdy source jest plikiem dostępnym z http,
    # ftp lub URL-a)
    import urllib
    try:
        return urllib.urlopen(source)
    except (IOError, OSError):
        pass
    
    # próbuje otworzyć za pomocą wbudowanej funkcji open (jeśli source jest ścieżką
    # do lokalnego pliku)
    try:
        return open(source)
    except (IOError, OSError):
        pass
    
    # traktuje source jako łańcuch znaków
    import StringIO
    return StringIO.StringIO(str(source))&lt;/syntaxhighlight&gt;
}}

Uruchom sam program &lt;code&gt;kgp.py&lt;/code&gt;, który będzie parsował domyślną, opartą na XML gramatykę w {{Q|Python/Src|kgp/kant.xml|kant.xml}}, a następnie wypisze kilka filozoficznych akapitów w stylu Immanuela Kanta.

{{T|Python/Przykład
|9.3|Przykładowe wyjście {{Q|Python/Src|kgp/kgp.py|kgp.py}}
|tekst=
 [you@localhost kgp]$ python kgp.py
 {{samp|    As is shown in the writings of Hume, our a priori concepts, in
 reference to ends, abstract from all content of knowledge; in the study
 of space, the discipline of human reason, in accordance with the
 principles of philosophy, is the clue to the discovery of the
 Transcendental Deduction.  The transcendental aesthetic, in all
 theoretical sciences, occupies part of the sphere of human reason
 concerning the existence of our ideas in general; still, the
 never-ending regress in the series of empirical conditions constitutes
 the whole content for the transcendental unity of apperception.  What
 we have alone been able to show is that, even as this relates to the
 architectonic of human reason, the Ideal may not contradict itself, but
 it is still possible that it may be in contradictions with the
 employment of the pure employment of our hypothetical judgements, but
 natural causes (and I assert that this is the case) prove the validity
 of the discipline of pure reason.  As we have already seen, time (and
 it is obvious that this is true) proves the validity of time, and the
 architectonic of human reason, in the full sense of these terms,
 abstracts from all content of knowledge.  I assert, in the case of the
 discipline of practical reason, that the Antinomies are just as
 necessary as natural causes, since knowledge of the phenomena is a
 posteriori.
     The discipline of human reason, as I have elsewhere shown, is by
 its very nature contradictory, but our ideas exclude the possibility of
 the Antinomies.  We can deduce that, on the contrary, the pure
 employment of philosophy, on the contrary, is by its very nature
 contradictory, but our sense perceptions are a representation of, in
 the case of space, metaphysics.  The thing in itself is a
 representation of philosophy.  Applied logic is the clue to the
 discovery of natural causes.  However, what we have alone been able to
 show is that our ideas, in other words, should only be used as a canon
 for the Ideal, because of our necessary ignorance of the conditions.
 
 [...ciach...]}}
}}

Jest to oczywiście kompletny bełkot. No dobra, nie całkowity bełkot. Jest składniowo i gramatycznie poprawny (chociaż bardzo wielomówny). Niektóre fragmenty mogą być rzeczywiście prawdą (lub przy najmniej z niektórymi Kant by się zgodził), a niektóre są ewidentnie nieprawdziwe, a wiele fragmentów jest po prostu niespójnych. Lecz wszystko jest w stylu Immanuela Kanta.

Interesującą rzeczą w tym programie jest to, że nie ma tu nic, co określa Kanta. Cała zawartość poprzedniego przykładu pochodzi z pliku gramatyki, {{Q|Python/Src|kgp/kant.xml|kant.xml}}. Jeśli każemy programowi wykorzystać inny plik gramatyki (który możemy określić z linii poleceń), wyjście będzie kompletnie różne.

{{T|Python/Przykład
|9.4|Proste wyjście {{Q|Python/Src|kgp/kgp.py|kgp.py}}
|tekst=
 [you@localhost kgp]$ python kgp.py -g binary.xml
 {{samp|00101001}}
 [you@localhost kgp]$ python kgp.py -g binary.xml
 {{samp|10110100}}
}}

&lt;noinclude&gt;{{Nawigacja|Zanurkuj w Pythonie|
  [[../Przetwarzanie HTML-a - podsumowanie|Podsumowanie]]|
  [[../Pakiety/]]|
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k8ncjgw316f0sdirya7ofj4mkf9tgvd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548485</id>
      <parentid>548440</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16314" sha1="678r4du1jewsh8qnv6qfmy5qttr6c48" xml:space="preserve">== Nurkujemy ==
Kolejne dwa rozdziały są na temat przetwarzania XML-a w Pythonie. Będzie to przydatne, jeśli już wiesz, jak wyglądają dokumenty XML, a które są wykonane ze strukturalnych znaczników określających hierarchię elementów itp. Jeśli nic z tego nie rozumiesz, możesz przeczytać coś na ten temat w [[w:XML|Wikipedii]].

Nawet jeśli nie interesuje Ciebie temat XML-a i tak dobrze by było przeczytać te rozdziały, ponieważ omawiają one wiele ważnych tematów jak pakiety, argumenty linii poleceń, a także jak wykorzystywać &lt;code&gt;getattr&lt;/code&gt; jako pośrednik metod.

Bycie magistrem filozofii nie jest wymagane, chociaż jeśli kiedyś spotkaliśmy się z tekstami napisanymi przez Immanuel Kanta, lepiej zrozumiemy przykładowy program.

Mamy dwa sposoby pracy z XML-em. Jeden jest nazywany SAX (''Simple API for XML''), który działa w ten sposób, że czyta przez chwilę dokument XML i wywołuje dla każdego odnalezionego elementu odpowiednie metody. (Jeśli przeczytaliśmy [[../Przetwarzanie HTML-a|rozdział 8]], powinno to wyglądać znajomo, ponieważ w taki sposób pracuje moduł &lt;code&gt;sgmllib&lt;/code&gt;.) Inny jest nazywany DOM (''Document Object Model''), a pracuje w ten sposób, że jednorazowo czyta cały dokument XML i tworzy wewnętrzną reprezentację, wykorzystując klasy Pythona powiązane w strukturę drzewa. Python posiada standardowe moduły do obydwu sposobów parsowania, ale rozdział ten opisze tylko, jak wykorzystywać DOM.

Poniżej znajduje się kompletny program Pythona, który generuje pseudolosowe wyjście oparte na gramatyce bezkontekstowej zdefiniowanej w formacie XML. Nie przejmujmy się, jeśli nie zrozumieliśmy, co to znaczy. Będziemy głębiej badać zarówno wejście programu, jak i jego wyjście w tym i następnym rozdziale.

{{T|Python/Przykład
|9.1|{{Q|Python/Src|kgp/kgp.py|kgp.py}}
|tekst=
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;python&quot;&gt;
u&quot;&quot;&quot;Generator Kanta dla Pythona

Generuje pseudofilozofię opartą na gramatyce bezkontekstowej

Użycie: python kgp.py [options] [source]

Opcje:
  -g ..., --grammar=...   używa określonego pliku gramatyki lub adres URL
  -h, --help              wyświetla ten komunikat pomocy
  -d                      wyświetla informacje debugowania podczas parsowania

Przykłady:
  kgp.py                  generuje kilka akapitów z filozofią Kanta
  kgp.py -g husserl.xml   generuje kilka akapitów z filozofią Husserla
  kpg.py &quot;&lt;xref id='paragraph'/&gt;&quot;  generuje akapit Kanta
  kgp.py template.xml     czyta template.xml, aby określić, co ma generować
 &quot;&quot;&quot;

from xml.dom import minidom
import random
import toolbox
import sys
import getopt

_debug = 0

class NoSourceError(Exception): pass

class KantGenerator(object):
    u&quot;&quot;&quot;generuje pseudofilozofię opartą na gramatyce bezkontekstowej&quot;&quot;&quot;
    
    def __init__(self, grammar, source=None):
        self.loadGrammar(grammar)
        self.loadSource(source and source or self.getDefaultSource())
        self.refresh()

    def _load(self, source):
        u&quot;&quot;&quot;wczytuje XML-owe źródło wejścia, zwraca sparsowany dokument XML

        - adres URL z plikiem XML (&quot;http://diveintopython.org/kant.xml&quot;)
        - nazwę lokalnego pliku XML (&quot;~/diveintopython/common/py/kant.xml&quot;)
        - standardowe wejście (&quot;-&quot;)
        - bieżący dokument XML w postaci łańcucha znaków
        &quot;&quot;&quot;
        sock = toolbox.openAnything(source)
        xmldoc = minidom.parse(sock).documentElement
        sock.close()
        return xmldoc

    def loadGrammar(self, grammar):
        u&quot;&quot;&quot;wczytuje gramatykę bezkontekstową&quot;&quot;&quot;
        self.grammar = self._load(grammar)
        self.refs = {}
        for ref in self.grammar.getElementsByTagName(&quot;ref&quot;):
            self.refs[ref.attributes[&quot;id&quot;].value] = ref
        
    def loadSource(self, source):
        u&quot;&quot;&quot;wczytuje źródło source&quot;&quot;&quot;
        self.source = self._load(source)

    def getDefaultSource(self):
        u&quot;&quot;&quot;zgaduje domyślne źródło bieżącej gramatyki
        
        Domyślnym źródłem będzie jeden z &lt;ref&gt;-ów, do którego nic się
        nie odwołuje. Może brzmi to skomplikowanie, ale tak naprawdę nie jest.
        Przykład: Domyślnym źródłem dla kant.xml jest
        &quot;&lt;ref id='section'/&gt;&quot;, ponieważ 'section' jest jednym &lt;ref&gt;-em, który
        nie jest nigdzie &lt;xref&gt;-em w gramatyce.
        W wielu gramatykach, domyślne źródło będzie tworzyło
        najdłuższe (i najbardziej interesujące) wyjście.
        &quot;&quot;&quot;
        xrefs = {}
        for xref in self.grammar.getElementsByTagName(&quot;xref&quot;):
            xrefs[xref.attributes[&quot;id&quot;].value] = 1
        xrefs = xrefs.keys()
        standaloneXrefs = [e for e in self.refs.keys() if e not in xrefs]
        if not standaloneXrefs:
            raise NoSourceError, &quot;can't guess source, and no source specified&quot;
        return '&lt;xref id=&quot;%s&quot;/&gt;' % random.choice(standaloneXrefs)
        
    def reset(self):
        u&quot;&quot;&quot;resetuje parser&quot;&quot;&quot;
        self.pieces = []
        self.capitalizeNextWord = 0

    def refresh(self):
        u&quot;&quot;&quot;resetuje bufor wyjściowy, ponownie parsuje cały plik źródłowy i zwraca wyjście
        
        Ponieważ parsowanie dosyć dużo korzysta z przypadkowości, jest to
        łatwy sposób, aby otrzymać nowe wyjście bez potrzeby ponownego wczytywania
        pliku gramatyki.
        &quot;&quot;&quot;
        self.reset()
        self.parse(self.source)
        return self.output()

    def output(self):
        u&quot;&quot;&quot;wyjściowy, wygenerowany tekst&quot;&quot;&quot;
        return &quot;&quot;.join(self.pieces)

    def randomChildElement(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;wybiera przypadkowy potomek węzła
        
        Jest to użyteczna funkcja wykorzystywana w do_xref i do_choice.
        &quot;&quot;&quot;
        choices = [e for e in node.childNodes
                   if e.nodeType == e.ELEMENT_NODE]
        chosen = random.choice(choices)
        if _debug:
            sys.stderr.write('%s available choices: %s\n' % \
                (len(choices), [e.toxml() for e in choices]))
            sys.stderr.write('Chosen: %s\n' % chosen.toxml())
        return chosen

    def parse(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje pojedynczy węzeł XML
        
        Parsowany dokument XML (from minidom.parse) jest drzewem węzłów
        złożonym z różnych typów.  Każdy węzeł reprezentuje instancję
        odpowiadającej jej klasy Pythona (Element dla znacznika, Text 
        dla danych tekstowych, Document dla dokumentu).  Poniższe wyrażenie
        konstruuje nazwę klasy opartej na typie węzła, który parsujemy
        (&quot;parse_Element&quot; dla węzła o typie Element,
        &quot;parse_Text&quot; dla węzła o typie Text itp.), a następnie wywołuje te metody.
        &quot;&quot;&quot;
        parseMethod = getattr(self, &quot;parse_%s&quot; % node.__class__.__name__)
        parseMethod(node)

    def parse_Document(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje węzeł dokumentu
        
        Węzeł dokument sam w sobie nie jest interesujący (przynajmniej dla nas), ale
        jego jedyne dziecko, node.documentElement jest głównym węzłem gramatyki.
        &quot;&quot;&quot;
        self.parse(node.documentElement)

    def parse_Text(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje węzeł tekstowy
        
        Tekst węzła tekstowego jest zazwyczaj dodawany bez zmiany do wyjściowego bufora. 
        Jedynym wyjątkiem jest to, że &lt;p class='sentence'&gt; ustawia flagę, aby
        pierwsza litera następnego słowa była wielka. Jeśli ta flaga jest ustawiona,
        pierwszą literę tekstu robimy wielką i resetujemy tę flagę.
        &quot;&quot;&quot;
        text = node.data
        if self.capitalizeNextWord:
            self.pieces.append(text[0].upper())
            self.pieces.append(text[1:])
            self.capitalizeNextWord = 0
        else:
            self.pieces.append(text)

    def parse_Element(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje element
        
        XML-owy element odpowiada bieżącemu znacznikowi źródła:
        &lt;xref id='...'&gt;, &lt;p chance='...'&gt;, &lt;choice&gt; itp.
        Każdy typ elementu jest obsługiwany za pomocą odpowiedniej, własnej metody. 
        Podobnie jak to robiliśmy w parse(), konstruujemy nazwę metody
        opartej na nazwie elementu (&quot;do_xref&quot; dla znacznika &lt;xref&gt; itp.), a potem
        wywołujemy tę metodę.
        &quot;&quot;&quot;
        handlerMethod = getattr(self, &quot;do_%s&quot; % node.tagName)
        handlerMethod(node)

    def parse_Comment(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;parsuje komentarz
        
        Gramatyka może zawierać komentarze XML, ale my je pominiemy
        &quot;&quot;&quot;
        pass
    
    def do_xref(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;obsługuje znacznik &lt;xref id='...'&gt;
        
        Znacznik &lt;xref id='...'&gt; jest odwołaniem do znacznika &lt;ref id='...'&gt;.
        Znacznik &lt;xref id='sentence'/&gt; powoduje to, że zostaje wybrany w przypadkowy sposób
        potomek znacznika &lt;ref id='sentence'&gt;.
        &quot;&quot;&quot;
        id = node.attributes[&quot;id&quot;].value
        self.parse(self.randomChildElement(self.refs[id]))

    def do_p(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;obsługuje znacznik &lt;p&gt;
        
        Znacznik &lt;p&gt; jest jądrem gramatyki. Może zawierać niemal
        wszystko: tekst w dowolnej formie, znaczniki &lt;choice&gt;, znaczniki &lt;xref&gt;, a nawet
        inne znaczniki &lt;p&gt;. Jeśli atrybut &quot;class='sentence'&quot; zostanie znaleziony, flaga
        zostaje ustawiona i następne słowo będzie zapisane dużą literą.  Jeśli zostanie
        znaleziony atrybut &quot;chance='X'&quot;, to mamy X% szansy, że znacznik zostanie wykorzystany
        (i mamy (100-X)% szansy, że zostanie całkowicie pominięty)
        &quot;&quot;&quot;
        keys = node.attributes.keys()
        if &quot;class&quot; in keys:
            if node.attributes[&quot;class&quot;].value == &quot;sentence&quot;:
                self.capitalizeNextWord = 1
        if &quot;chance&quot; in keys:
            chance = int(node.attributes[&quot;chance&quot;].value)
            doit = (chance &gt; random.randrange(100))
        else:
            doit = 1
        if doit:
            for child in node.childNodes: self.parse(child)

    def do_choice(self, node):
        u&quot;&quot;&quot;obsługuje znacznik &lt;choice&gt;
        
        Znacznik &lt;choice&gt; zawiera jeden lub więcej znaczników &lt;p&gt;. Jeden znacznik &lt;p&gt;
        zostaje wybrany przypadkowo i jest następnie wykorzystywany do generowania
        tekstu wyjściowego.
        &quot;&quot;&quot;
        self.parse(self.randomChildElement(node))

def usage():
    print __doc__

def main(argv):
    grammar = &quot;kant.xml&quot;
    try:
        opts, args = getopt.getopt(argv, &quot;hg:d&quot;, [&quot;help&quot;, &quot;grammar=&quot;])
    except getopt.GetoptError:
        usage()
        sys.exit(2)
    for opt, arg in opts:
        if opt in (&quot;-h&quot;, &quot;--help&quot;):
            usage()
            sys.exit()
        elif opt == '-d':
            global _debug
            _debug = 1
        elif opt in (&quot;-g&quot;, &quot;--grammar&quot;):
            grammar = arg
    
    source = &quot;&quot;.join(args)
    k = KantGenerator(grammar, source)
    print k.output()

if __name__ == &quot;__main__&quot;:
    main(sys.argv[1:])
 &lt;/syntaxhighlight&gt;
}}

{{T|Python/Przykład
|9.2|{{Q|Python/Src|kgp/toolbox.py|toolbox.py}}
|tekst= &lt;syntaxhighlight lang=&quot;python&quot;&gt;
u&quot;&quot;&quot;Różnorodne użyteczne funkcje&quot;&quot;&quot;

def openAnything(source):
    u&quot;&quot;&quot;URI, nazwa pliku lub łańcuch znaków --&gt; strumień

    Funkcja ta pozwala zdefiniować parser, który przyjmuje dowolne źródło wejścia
    (URL, ścieżkę do lokalnego pliku lub znajdującego się gdzieś w sieci, 
    czy też bieżące dane w postaci łańcucha znaków)
    i traktuje je w odpowiedni sposób. Zwracany obiekt będzie zawierał
    wszystkie podstawowe metody odczytu (read, readline, readlines).
    Kiedy już obiekt nie będzie potrzebny, należy go 
    zamknąć za pomocą metody .close().
    
    Przykłady:
    &gt;&gt;&gt; from xml.dom import minidom
    &gt;&gt;&gt; sock = openAnything(&quot;http://localhost/kant.xml&quot;)
    &gt;&gt;&gt; doc = minidom.parse(sock)
    &gt;&gt;&gt; sock.close()
    &gt;&gt;&gt; sock = openAnything(&quot;c:\\inetpub\\wwwroot\\kant.xml&quot;)
    &gt;&gt;&gt; doc = minidom.parse(sock)
    &gt;&gt;&gt; sock.close()
    &gt;&gt;&gt; sock = openAnything(&quot;&lt;ref id='conjunction'&gt;&lt;text&gt;and&lt;/text&gt;&lt;text&gt;or&lt;/text&gt;&lt;/ref&gt;&quot;)
    &gt;&gt;&gt; doc = minidom.parse(sock)
    &gt;&gt;&gt; sock.close()
    &quot;&quot;&quot;

    if hasattr(source, &quot;read&quot;):
        return source
    
    if source == &quot;-&quot;:
        import sys
        return sys.stdin

    # próbuje otworzyć za pomocą modułu urllib (gdy source jest plikiem dostępnym z http,
    # ftp lub URL-a)
    import urllib
    try:
        return urllib.urlopen(source)
    except (IOError, OSError):
        pass
    
    # próbuje otworzyć za pomocą wbudowanej funkcji open (jeśli source jest ścieżką
    # do lokalnego pliku)
    try:
        return open(source)
    except (IOError, OSError):
        pass
    
    # traktuje source jako łańcuch znaków
    import StringIO
    return StringIO.StringIO(str(source))&lt;/syntaxhighlight&gt;
}}

Uruchom sam program &lt;code&gt;kgp.py&lt;/code&gt;, który będzie parsował domyślną, opartą na XML gramatykę w {{Q|Python/Src|kgp/kant.xml|kant.xml}}, a następnie wypisze kilka filozoficznych akapitów w stylu Immanuela Kanta.

{{T|Python/Przykład
|9.3|Przykładowe wyjście {{Q|Python/Src|kgp/kgp.py|kgp.py}}
|tekst=
 [you@localhost kgp]$ python kgp.py
 {{samp|    As is shown in the writings of Hume, our a priori concepts, in
 reference to ends, abstract from all content of knowledge; in the study
 of space, the discipline of human reason, in accordance with the
 principles of philosophy, is the clue to the discovery of the
 Transcendental Deduction.  The transcendental aesthetic, in all
 theoretical sciences, occupies part of the sphere of human reason
 concerning the existence of our ideas in general; still, the
 never-ending regress in the series of empirical conditions constitutes
 the whole content for the transcendental unity of apperception.  What
 we have alone been able to show is that, even as this relates to the
 architectonic of human reason, the Ideal may not contradict itself, but
 it is still possible that it may be in contradictions with the
 employment of the pure employment of our hypothetical judgements, but
 natural causes (and I assert that this is the case) prove the validity
 of the discipline of pure reason.  As we have already seen, time (and
 it is obvious that this is true) proves the validity of time, and the
 architectonic of human reason, in the full sense of these terms,
 abstracts from all content of knowledge.  I assert, in the case of the
 discipline of practical reason, that the Antinomies are just as
 necessary as natural causes, since knowledge of the phenomena is a
 posteriori.
     The discipline of human reason, as I have elsewhere shown, is by
 its very nature contradictory, but our ideas exclude the possibility of
 the Antinomies.  We can deduce that, on the contrary, the pure
 employment of philosophy, on the contrary, is by its very nature
 contradictory, but our sense perceptions are a representation of, in
 the case of space, metaphysics.  The thing in itself is a
 representation of philosophy.  Applied logic is the clue to the
 discovery of natural causes.  However, what we have alone been able to
 show is that our ideas, in other words, should only be used as a canon
 for the Ideal, because of our necessary ignorance of the conditions.
 
 [...ciach...]}}
}}

Jest to oczywiście kompletny bełkot. No dobra, nie całkowity bełkot. Jest składniowo i gramatycznie poprawny (chociaż bardzo wielomówny). Niektóre fragmenty mogą być rzeczywiście prawdą (lub przy najmniej z niektórymi Kant by się zgodził), a niektóre są ewidentnie nieprawdziwe, a wiele fragmentów jest po prostu niespójnych. Lecz wszystko jest w stylu Immanuela Kanta.

Interesującą rzeczą w tym programie jest to, że nie ma tu nic, co określa Kanta. Cała zawartość poprzedniego przykładu pochodzi z pliku gramatyki, {{Q|Python/Src|kgp/kant.xml|kant.xml}}. Jeśli każemy programowi wykorzystać inny plik gramatyki (który możemy określić z linii poleceń), wyjście będzie kompletnie różne.

{{T|Python/Przykład
|9.4|Proste wyjście {{Q|Python/Src|kgp/kgp.py|kgp.py}}
|tekst=
 [you@localhost kgp]$ python kgp.py -g binary.xml
 {{samp|00101001}}
 [you@localhost kgp]$ python kgp.py -g binary.xml
 {{samp|10110100}}
}}

&lt;noinclude&gt;{{Nawigacja|Zanurkuj w Pythonie|
  [[../Przetwarzanie HTML-a - podsumowanie|Podsumowanie]]|
  [[../Pakiety/]]|
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>678r4du1jewsh8qnv6qfmy5qttr6c48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hindi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13686</id>
    <revision>
      <id>548508</id>
      <parentid>525722</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T10:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="ib1yonvy8hkd3wy6lj748qnwqjz2eeq" xml:space="preserve">{{status|-50%|Języki|język=indoeuropejskie}}
&lt;small&gt;&lt; [[/Okładka|Okładka]]&lt;/small&gt;
{{Rozdział|Podręcznik|Język hindi}}
[[Plik:Hindi.svg|mały|]]
''Witamy w podręczniku do nauki języka hindi w polskojęzycznym serwisie [[Wikibooks:Czym jest Wikibooks|Wikibooks!]]''

== Spis treści ==
{{wikipedia|Język hindi}}
{{wikisłownik|Kategoria:Hindi|słownik języka hindi}}
# [[/Wprowadzenie/]]
# [[/Nauka czytania liter/]]
# [[/Rzeczownik/]]
## [[/Rzeczowniki rodzaju męskiego|rzeczowniki rodzaju męskiego]]
## [[/Rzeczowniki rodzaju żeńskiego|rzeczowniki rodzaju żeńskiego]]
# [[/Czasownik/]]
## [[/Przykładowe czasowniki|przykładowe czasowniki]]
## [[/Czas teraźniejszy ciągły|czas teraźniejszy ciągły]]
## [[/Czas przeszły|czas przeszły]]
## [[/Czas przyszły|czas przyszły]]
## [[/Tryb rozkazujący|Tryb rozkazujący]]
# [[/Zaimek/]]
## [[/Przypadki/]]
# [[/Przymiotnik/]]
## [[/stopniowanie przymiotnika/]]
## [[/przykładowe przymiotniki/]]
# [[/Budowa zdania/]]
# [[/Zdania podrzędnie złożone/]]
## [[/Zdania dopełnieniowe/]]
## [[/Zdania przydawkowe/]]
## [[/Zdania okolicznikowe czasu/]]
## [[/Zdania okolicznikowe miejsca/]]
## [[/Zdania okolicznikowe przyczyny/]]
# [[/Przedstawianie się/]]
# [[/Odmiana czasownika „być”/]]
# [[/Liczymy do dwudziestu/]] 
## [[/Nauka liczenia od 21 do 100/]]
## [[/Liczby powyżej 100/]]
# [[/Kolory/]]
# [[/Dni tygodnia/]]
# [[/Kalendarz/]]
# [[/Rodzina/]]
## [[/Niektóre zawody/]]
# [[/Użycie w, na, od, do, z... w zwrotach/]]
# [[/Podstawowe zwroty i słowa/]]
# [[/Która jest godzina?/]]
# [[/postpozycje/]]
## [[/postpozycja &quot;का&quot; (ka)/]]
## [[/postpozycja &quot;को&quot; (ko)/]]</text>
      <sha1>ib1yonvy8hkd3wy6lj748qnwqjz2eeq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548511</id>
      <parentid>548508</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T10:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="511wx8s630uw4tfpfi8gs0fwkwqy0e3" xml:space="preserve">{{status|-50%|Języki|język=indoeuropejskie}}
&lt;small&gt;&lt; [[/Okładka|Okładka]]&lt;/small&gt;
{{Rozdział|Podręcznik|Język hindi}}
[[Plik:Hindi.svg|mały|]]
''Witamy w podręczniku do nauki języka hindi w polskojęzycznym serwisie [[Wikibooks:Czym jest Wikibooks|Wikibooks!]]''

== Spis treści ==
{{wikipedia|Język hindi}}
{{wikisłownik|Kategoria:Hindi|słownik języka hindi}}
# [[/Wprowadzenie/]]
# [[/Nauka czytania liter/]]
# [[/Rzeczownik/]]
## [[/Rzeczowniki rodzaju męskiego|rzeczowniki rodzaju męskiego]]
## [[/Rzeczowniki rodzaju żeńskiego|rzeczowniki rodzaju żeńskiego]]
# [[/Czasownik/]]
## [[/Przykładowe czasowniki|przykładowe czasowniki]]
## [[/Czas teraźniejszy ciągły|czas teraźniejszy ciągły]]
## [[/Czas przeszły|czas przeszły]]
## [[/Czas przyszły|czas przyszły]]
## [[/Tryb rozkazujący|Tryb rozkazujący]]
# [[/Zaimek/]]
## [[/Przypadki/]]
# [[/Przymiotnik/]]
## [[/stopniowanie przymiotnika/]]
## [[/przykładowe przymiotniki/]]
# [[/Budowa zdania/]]
# [[/Zdania podrzędnie złożone/]]
## [[/Zdania dopełnieniowe/]]
## [[/Zdania przydawkowe/]]
## [[/Zdania okolicznikowe czasu/]]
## [[/Zdania okolicznikowe miejsca/]]
## [[/Zdania okolicznikowe przyczyny/]]
# [[/Przedstawianie się/]]
# [[/Odmiana czasownika „być”/]]
# [[/Liczymy do dwudziestu/]] 
## [[/Nauka liczenia od 21 do 100/]]
## [[/Liczby powyżej 100/]]
# [[/Kolory/]]
# [[/Dni tygodnia/]]
# [[/Kalendarz/]]
# [[/Rodzina/]]
## [[/Niektóre zawody/]]
# [[/Użycie w, na, od, do, z... w zwrotach/]]
# [[/Podstawowe zwroty i słowa/]]
# [[/Która jest godzina?/]]
# [[/Postpozycje/]]
## [[/Postpozycja &quot;का&quot; (ka)/]]
## [[/Postpozycja &quot;को&quot; (ko)/]]</text>
      <sha1>511wx8s630uw4tfpfi8gs0fwkwqy0e3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548514</id>
      <parentid>548511</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="mappo3ofw5qdk4z77rlzylglazyp0lp" xml:space="preserve">{{status|-50%|Języki|język=indoeuropejskie}}
&lt;small&gt;&lt; [[/Okładka|Okładka]]&lt;/small&gt;
{{Rozdział|Podręcznik|Język hindi}}
[[Plik:Hindi.svg|mały|]]
''Witamy w podręczniku do nauki języka hindi w polskojęzycznym serwisie [[Wikibooks:Czym jest Wikibooks|Wikibooks!]]''

== Spis treści ==
{{wikipedia|Język hindi}}
{{wikisłownik|Kategoria:Hindi|słownik języka hindi}}
# [[/Wprowadzenie/]]
# [[/Nauka czytania liter/]]
# [[/Rzeczownik/]]
## [[/Rzeczowniki rodzaju męskiego|rzeczowniki rodzaju męskiego]]
## [[/Rzeczowniki rodzaju żeńskiego|rzeczowniki rodzaju żeńskiego]]
# [[/Czasownik/]]
## [[/Przykładowe czasowniki|przykładowe czasowniki]]
## [[/Czas teraźniejszy ciągły|czas teraźniejszy ciągły]]
## [[/Czas przeszły|czas przeszły]]
## [[/Czas przyszły|czas przyszły]]
## [[/Tryb rozkazujący|Tryb rozkazujący]]
# [[/Zaimek/]]
## [[/Przypadki/]]
# [[/Przymiotnik/]]
## [[/Stopniowanie przymiotnika/]]
## [[/przykładowe przymiotniki/]]
# [[/Budowa zdania/]]
# [[/Zdania podrzędnie złożone/]]
## [[/Zdania dopełnieniowe/]]
## [[/Zdania przydawkowe/]]
## [[/Zdania okolicznikowe czasu/]]
## [[/Zdania okolicznikowe miejsca/]]
## [[/Zdania okolicznikowe przyczyny/]]
# [[/Przedstawianie się/]]
# [[/Odmiana czasownika „być”/]]
# [[/Liczymy do dwudziestu/]] 
## [[/Nauka liczenia od 21 do 100/]]
## [[/Liczby powyżej 100/]]
# [[/Kolory/]]
# [[/Dni tygodnia/]]
# [[/Kalendarz/]]
# [[/Rodzina/]]
## [[/Niektóre zawody/]]
# [[/Użycie w, na, od, do, z... w zwrotach/]]
# [[/Podstawowe zwroty i słowa/]]
# [[/Która jest godzina?/]]
# [[/Postpozycje/]]
## [[/Postpozycja &quot;का&quot; (ka)/]]
## [[/Postpozycja &quot;को&quot; (ko)/]]</text>
      <sha1>mappo3ofw5qdk4z77rlzylglazyp0lp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548516</id>
      <parentid>548514</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="krp470fzv5ab67lwq446m7oc4llhi42" xml:space="preserve">{{status|-50%|Języki|język=indoeuropejskie}}
&lt;small&gt;&lt; [[/Okładka|Okładka]]&lt;/small&gt;
{{Rozdział|Podręcznik|Język hindi}}
[[Plik:Hindi.svg|mały|]]
''Witamy w podręczniku do nauki języka hindi w polskojęzycznym serwisie [[Wikibooks:Czym jest Wikibooks|Wikibooks!]]''

== Spis treści ==
{{wikipedia|Język hindi}}
{{wikisłownik|Kategoria:Hindi|słownik języka hindi}}
# [[/Wprowadzenie/]]
# [[/Nauka czytania liter/]]
# [[/Rzeczownik/]]
## [[/Rzeczowniki rodzaju męskiego|rzeczowniki rodzaju męskiego]]
## [[/Rzeczowniki rodzaju żeńskiego|rzeczowniki rodzaju żeńskiego]]
# [[/Czasownik/]]
## [[/Przykładowe czasowniki|przykładowe czasowniki]]
## [[/Czas teraźniejszy ciągły|czas teraźniejszy ciągły]]
## [[/Czas przeszły|czas przeszły]]
## [[/Czas przyszły|czas przyszły]]
## [[/Tryb rozkazujący|Tryb rozkazujący]]
# [[/Zaimek/]]
## [[/Przypadki/]]
# [[/Przymiotnik/]]
## [[/Stopniowanie przymiotnika/]]
## [[/Przykładowe przymiotniki/]]
# [[/Budowa zdania/]]
# [[/Zdania podrzędnie złożone/]]
## [[/Zdania dopełnieniowe/]]
## [[/Zdania przydawkowe/]]
## [[/Zdania okolicznikowe czasu/]]
## [[/Zdania okolicznikowe miejsca/]]
## [[/Zdania okolicznikowe przyczyny/]]
# [[/Przedstawianie się/]]
# [[/Odmiana czasownika „być”/]]
# [[/Liczymy do dwudziestu/]] 
## [[/Nauka liczenia od 21 do 100/]]
## [[/Liczby powyżej 100/]]
# [[/Kolory/]]
# [[/Dni tygodnia/]]
# [[/Kalendarz/]]
# [[/Rodzina/]]
## [[/Niektóre zawody/]]
# [[/Użycie w, na, od, do, z... w zwrotach/]]
# [[/Podstawowe zwroty i słowa/]]
# [[/Która jest godzina?/]]
# [[/Postpozycje/]]
## [[/Postpozycja &quot;का&quot; (ka)/]]
## [[/Postpozycja &quot;को&quot; (ko)/]]</text>
      <sha1>krp470fzv5ab67lwq446m7oc4llhi42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hindi/Nauka czytania liter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13692</id>
    <revision>
      <id>548504</id>
      <parentid>468127</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Esperantysta Druhomił|Esperantysta Druhomił]] ([[User talk:Esperantysta Druhomił|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:159.205.192.211|159.205.192.211]].</comment>
      <origin>384580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6630" sha1="h0mv5nx30xr6xtzy5yaoxigoyvp591d" xml:space="preserve">Alfabet indyjski zawiera '''samogłoski krótkie''', do których zaliczamy: ''a, i, u'', oraz '''długie''': ''ā, ī, ū, e, o, ai, au'',&lt;br /&gt;
oraz '''spółgłoski''', które dzielą się na '''podstawowe''': ''p, b, f, m, t, d, s, z, n, l, r, k, g, ś, ć'' (jak w wyrazie ''ćma''), ''dź'' (jak w wyrazie ''dźga''), ''ń'' (jak w wyrazie ''leń''), ''j'' (''jak''), ''n'' odpowiada polskiemu tylnojęzykowemu ''n'' (jak w wyrazie ''bank''), ''w'', poza tym w wygłosie wyrazów po długim ''ā'' często w przekształca się w ''o'', oraz spółgłoski '''cerebralne''': ''t, th, d, dh, n, r, rh''. 

Spółgłoska ''h'' jest zawsze dźwięczna. 

Spółgłoski ''f, z, q, x, g'' występują tylko w wyrazach zapożyczonych.

Do zapisu języka hindi używa się pisma '''dewanagari'''. Jest to dzisiaj najbardziej rozpowszechnione pismo północnych Indii. Dewanagari jest to pismo sylabiczne, polegające na tym, że każdy znak w wariancie podstawowym zawiera samogłoskę ''a''. Sylaby zawierające inne samogłoski niż ''a'' tworzy się przez kombinację znaku spółgłoski z odpowiednim znakiem samogłoski.

ह
	to jest litera ''h'' tak jak w wyrazie ''hindi'' 

न
	to jest litera ''n''. 

Teraz połączmy te dwie litery. 

हन 	z pierwszego wejrzenia te dwie litery wyglądają jak ''hn'' i tak właśnie jest, ale – tak jak wcześniej wspomniano – każda litera wymawiana jest jako sylaba z ''a'', tak więc czytamy ten wyraz jako ''hana'', jednak jest tu jeszcze jedno ale, w nowoczesnym hindi ostatnie ''a&quot;'' nie jest wymawiane.

नह 	to jest oczywiście ''nah'' 

द 	to jest ''d'' tak jak ''hinDi''. Jest jeszcze jedno ''d'', które wymawia się prawie jak ''r'' i ma ono brzmienie pomiędzy ''d'' i ''r''.

म 	to jest ''m'' tak jak w wyrazie ''mama'', jeśli napiszemy dwa ''m'', razem to otrzymamy angielski wyraz ''mom'' (mama) मम

र 	''r'' jak w wyrazie ''rolka''

क 	''k'' jak ''kot''

ा   A
	to jest samogłoska  ''a'' – prosta pionowa linia – zwykle wymawiana trochę dłużej (''aa''). Kółko obok litery jest po to, by pokazać, w jaki sposób pisana jest dana litera, w jego miejscu znajduje się jakaś litera, np.: हा

ि
	I 	to jest krótkie  ''i'', jak w angielskim ''hit''.	Najważniejsze' aby pamiętać, że pisze się je zawsze przed kolejną literą, a czyta się dopiero po niej

ी
	I 	to jest dłuższa wersja  ''i'' (''ee''), wymawiana jak w angielskim ''ee'' w ''see''. Jest pisana za znakiem 	ही

ो
	O 	''O'' jak  w angielskim  ''domain''.	हो

ौ
	AU 	''Au'' brzmi w zasadzie jak ''o'', ale wymawiana jest inaczej, jej brzmienie jest podobne do ''u'' i trochę dłuższe हौ

ु 	U 	to jest długie ''u'' jak w angielskim  ''cool''... हु

ू 	U 	to jest krótkie ''u'' jak w angielskim ''look''. 	हू

े 	E 	to jest ''e'' wymawiane jak w angielskim słowie ''helm''.  	हे&lt;br /&gt;
ै 	AI 	 to też jest ''e'', ma ono podobne relacje tak jak ''au'' do ''o'', jest to ''e'' o trochę innym brzmieniu	है&lt;br /&gt;

Jeszcze jedna ważna uwaga, kropka nad literą powoduje nosalizację. Wygląda ona tak: &lt;br /&gt;

ं&lt;br /&gt;
	ta litera (kropka) nosalizuje ją, czyli daje brzmienie ''-n'' lub ''-ng''&lt;br /&gt;
हिंदी – w końcu możemy napisać ''HINDI''. Teraz przyjrzyjmy się temu wyrazowi bliżej. Najpierw widzimy literę ''i'', ale to jest krótkie ''i'', więc jest czytane po następnej literze. Patrzymy zatem na następną literę, ''h''. Tak więc mamy &quot;HI&quot;, następnie widzimy kropkę, która nosalizuje litery -HIN,  czytamy litery D i długie I.  Możemy już więc przeczytać cały wyraz HINDI.&lt;br /&gt;

'''Samogłoski:'''


अ  A to jest litera A&lt;br /&gt;
आ 	AA 	ekwiwalent  ा – wymawiany w ten sam sposób &lt;br /&gt;
इ 	I 	tak samo jak krótkie ''I'' 	&lt;br /&gt;
ई 	I 	tak samo jak długie ''I''&lt;br /&gt; 	
ओ 	O 	tak samo jak ''O''&lt;br /&gt;
औ 	AU 	tak samo jak ''OU''&lt;br /&gt;
ऊ 	U 	jak długie ''U'' &lt;br /&gt;	
उ 	U 	tak samo jak krótkie ''U''&lt;br /&gt;
ए 	E 	tak jak ''E''&lt;br /&gt;	
ऐ 	AI 	tak jak ''AI''


'''Spółgłoski:'''

&lt;br /&gt;
Tylnojęzykowe (brzmienie wychodzi z tyłu gardła)&lt;br /&gt;
क 	ख 	ग 	घ 	&lt;br /&gt;		
K 	KH 	G 	GH 	&lt;br /&gt;		
						
Średniojęzykowe (tył języka dotyka podniebienia)&lt;br /&gt;
च 	छ 	ज 	झ 	&lt;br /&gt;		
CH 	CCH 	J 	JH 	&lt;br /&gt;		
						
Cerebralne (inaczej retrofleksyjne) (zwijając język w rurkę)&lt;br /&gt;
ट 	ठ 	ड 	ढ 	&lt;br /&gt;		
T 	TH 	D 	DH 	&lt;br /&gt;		
						
Zębowe (język dotyka zębów)&lt;br /&gt;
त 	थ 	द 	ध 	न 	&lt;br /&gt;	
T' 	TH' 	D' 	DH' 	N 	&lt;br /&gt;	
						
Wargowe (brzmienie wychodzi przez prawie zamknięte lub zamknięte usta)&lt;br /&gt;
प 	फ 	ब 	भ 	म 	&lt;br /&gt;	
P 	F 	B 	BH 	M 	&lt;br /&gt;	
						
Półsamogłoski (wymawiane przez otwarte usta i gardłowo)&lt;br /&gt;
य 	र 	ल 	व 	ज़ 		&lt;br /&gt;
Y 	R 	L 	V/W 	Z 		&lt;br /&gt;

Syczące (Wymawiane niemal identycznie jak polskie : Ś, SZ, S)&lt;br /&gt;
श 	ष 	स 	 &lt;br /&gt;		
SH 	SSH 	S 	&lt;br /&gt;Krtaniowe

ह

H		
						
inne&lt;br /&gt;
क्ष 	त्र 	ज्ञ 	श्र 	ऋ 	&lt;br /&gt;	
KSH 	T'R 	GY 	SHR 	RI&lt;br /&gt;
litery podwójne&lt;br /&gt;
क्क  	ट्ट  	ठ्ठ  	त्त  	न्न  	ड्ड  	द्द&lt;br /&gt;
KK 	TT 	TTH 	T'T' 	NN (*podobna pisownia do TR) 	DD 	D'D'&lt;br /&gt;
Jeszcze jedna bardzo ważna rzecz: &quot;virama&quot;&lt;br /&gt;
टम = T + M = TAM&lt;br /&gt;
ट्म = T + virama + M = TM&lt;br /&gt;
a także pół litery:&lt;br /&gt;
सस = S + S = SAS&lt;br /&gt;
सक = S + K = SAK&lt;br /&gt;
स्स = Half S + S = SS&lt;br /&gt;
स्क = Half S + K = SK&lt;br /&gt;

pół-litery + N:&lt;br /&gt;
(znakt + virama + n)&lt;br /&gt;

ब् + न = ब्न&lt;br /&gt;
ह् + न = ह्न&lt;br /&gt;
ग् + न = ग्न&lt;br /&gt;
द् + न = द्न&lt;br /&gt;
प् + न = प्न&lt;br /&gt;
र् + न = र्न  &lt;br /&gt;
क् + न = क्न&lt;br /&gt;
त् + न = त्न&lt;br /&gt;
म् + न = म्न&lt;br /&gt;
व् + न = व्न&lt;br /&gt;
स् + न = स्न&lt;br /&gt;

Half Letter + R:&lt;br /&gt;

ब् + र = ब्र&lt;br /&gt;
ह् + र = ह्र&lt;br /&gt;
ग् + र = ग्र&lt;br /&gt;
द् + र = द्र&lt;br /&gt;
ज् + र = ज्र&lt;br /&gt;
ड् + र = ड्र&lt;br /&gt;
प् + र = प्र&lt;br /&gt;
र् + र = र्र&lt;br /&gt;
क् + र = क्र&lt;br /&gt;
त् + र = त्र&lt;br /&gt;
च् + र = च्र&lt;br /&gt;
ट् + र = ट्र&lt;br /&gt;
म् + र = न्र&lt;br /&gt;
न् + र = न्र&lt;br /&gt;
व् + र = व्र&lt;br /&gt;
ल् + र = ल्र&lt;br /&gt;
स् + र = स्र&lt;br /&gt;
य् + र = य्र &lt;br /&gt;

PÓŁ-R + znak:&lt;br /&gt;
र्ह, र्स, र्म, र्न, र्ज, र्द, र्ट, र्त&lt;br /&gt;
znaczenie&lt;br /&gt;
RH, RS, RM, RN, RJ, RD, RT, RT'&lt;br /&gt;</text>
      <sha1>h0mv5nx30xr6xtzy5yaoxigoyvp591d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hindi/Przykładowe przymiotniki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13937</id>
    <revision>
      <id>548515</id>
      <parentid>307672</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Konto Persino przeniosło stronę [[Hindi/przykładowe przymiotniki]] do [[Hindi/Przykładowe przymiotniki]], bez pozostawienia przekierowania pod starym tytułem</comment>
      <origin>307672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="724" sha1="kur21rluyv57am4irbjvo4r2gq5wdr9" xml:space="preserve">छोटा = mały&lt;br&gt;अच्छ = dobry&lt;br&gt;बडा (bara) = duży&lt;br&gt;लम्बा (lamba) = długi, wysoki&lt;br&gt;महंगा (mahnga) = drogi&lt;br&gt;सस्ता (sasta) = tani&lt;br&gt;साफ (saf) = czysty&lt;br&gt;गान्दा (gandha) = brudny&lt;br&gt;ठण्डा (thanda) = zimny&lt;br&gt;गर्म (garam) = gorący&lt;br&gt;

यह बडा घर है. (Yeh bara ghar hai) = To jest duży dom.

यह घर बडा है. (Yeh ghar bara hai) = Ten dom jest duży. 

लडकी अच्छी रोटी खाती है. (larki acchi roti khati hai) = Dziewczyna je smaczny chleb.

मैं ठण्डा पानी पी रहा हूँ. (mai thanda pani pi raha hu) = Ja piję zimną wodę.</text>
      <sha1>kur21rluyv57am4irbjvo4r2gq5wdr9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548517</id>
      <parentid>548515</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="735" sha1="pvelex3xiczzhd2psmafgsesbns4xv0" xml:space="preserve">छोटा = mały&lt;br&gt;
अच्छ = dobry&lt;br&gt;
बडा (bara) = duży&lt;br&gt;
लम्बा (lamba) = długi, wysoki&lt;br&gt;
महंगा (mahnga) = drogi&lt;br&gt;
सस्ता(sasta) = tani&lt;br&gt;
साफ (saf) = czysty&lt;br&gt;
गान्दा(gandha) = brudny&lt;br&gt;
ठण्डा(thanda) = zimny&lt;br&gt;
गर्म (garam) = gorący&lt;br&gt;

यह बडा घर है. (Yeh bara ghar hai. ) = To jest duży dom.

यह घर बडा है. (Yeh ghar bara hai.) = Ten dom jest duży. 

लडकी अच्छी रोटी खाती है. (larki acchi roti khati hai) = Dziewczyna je smaczny chleb.

मैं ठण्डा पानी पी रहा हूँ. (mai~ thanda pani pi raha hu~) = Ja piję zimną wodę.</text>
      <sha1>pvelex3xiczzhd2psmafgsesbns4xv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548518</id>
      <parentid>548517</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="734" sha1="rmyemjkj6282ezngxcojbxvc7mi2z7y" xml:space="preserve">छोटा = mały&lt;br&gt;
अच्छ = dobry&lt;br&gt;
बडा (bara) = duży&lt;br&gt;
लम्बा (lamba) = długi, wysoki&lt;br&gt;
महंगा (mahnga) = drogi&lt;br&gt;
सस्ता(sasta) = tani&lt;br&gt;
साफ (saf) = czysty&lt;br&gt;
गान्दा(gandha) = brudny&lt;br&gt;
ठण्डा(thanda) = zimny&lt;br&gt;
गर्म (garam) = gorący&lt;br&gt;

यह बडा घर है. (Yeh bara ghar hai.) = To jest duży dom.

यह घर बडा है. (Yeh ghar bara hai.) = Ten dom jest duży. 

लडकी अच्छी रोटी खाती है. (larki acchi roti khati hai) = Dziewczyna je smaczny chleb.

मैं ठण्डा पानी पी रहा हूँ. (mai~ thanda pani pi raha hu~) = Ja piję zimną wodę.</text>
      <sha1>rmyemjkj6282ezngxcojbxvc7mi2z7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hindi/Stopniowanie przymiotnika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13939</id>
    <revision>
      <id>548513</id>
      <parentid>467705</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Konto Persino przeniosło stronę [[Hindi/stopniowanie przymiotnika]] do [[Hindi/Stopniowanie przymiotnika]], bez pozostawienia przekierowania pod starym tytułem</comment>
      <origin>467705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="am1jiv7l4m57mrj0tld0s15m3me4utl" xml:space="preserve">Stopień wyższy i najwyższy w przymiotnikach w języku hindi możemy utworzyć przez dodanie odpowiednich przysłówków lub za pomocą konstrukcji zdaniowej z użyciem odpowiednich postpozycji. Można go również utworzyć poprzez dodanie odpowiedniego sufiksu do przymiotnika. Jednak ostatni sposób jest niepraktyczny ze względu na ograniczoną liczbę przymiotników pochodzenia sanskryckiego i perskiego, do których się odnosi.

'''Stopień wyższy''':
Jeżeli przymiotnik występuje samodzielnie albo w zdaniu, które nie stanowi porównania, stopień wyższy tworzymy przez umieszczenie przed nim przysłówków: ज़्यादा [zyaada], अधिक [adhik], और [aur] (więcej, bardziej).&lt;br&gt;Nasz kraj jest cieplejszy - हमारा देश ज़्यादा गरम है [hamaara desh zyaada garam hai]&lt;br&gt;Pańska łazienka jest większa.&lt;br&gt;

Analogicznie tworzy się również stopień niższy, przy czym przed przymiotnikiem pojawia się przysłówek कम (mniej). &lt;br&gt;Ta praca jest mniej trudna (łatwiejsza) - यह काम कम कठीन है  [yah kaam kam kathin hai]&lt;br&gt;

Jeżeli w zdaniu występuje porównanie, stopień wyższy tworzymy za pomocą „postpozycji”: में, से lub ''kee tulana mein'', ''ke muquabale mein'', ''kee aapekha'' umieszczonej po rzeczowniku lub zaimku, do którego coś porównujemy. &lt;br&gt;Ten pokój jest większy od tamtego pokoju - यह कमरा उस कमरे से बड़ा है [yah kamra us kamre se bada hai]&lt;br&gt;

Przymiotniki, które są zapożyczone z sanskrytu mogą tworzyć stopień wyższy lub niższy poprzez dodanie sufiksu pochodzącego z sanskrytu -तर [-tar], np. ऊंचतर [oonchtar] - wyższy

'''Stopień najwyższy''':
Stopień najwyższy tworzy się na trzy sposoby: &lt;br&gt;
# przez użycie złożenia zaimka '''सब''' [sab] (wszyscy) i postpozycji '''से''' [se] umieszczonych przed przymiotnikiem.
# przez umieszczenie zaimka '''सब''' [sab] przed rzeczownikiem, do którego coś porównujemy, a po nim postpozycji '''से''' [se] lub '''में''' [mein]
# przez powtórzenie przymiotnika z postpozycją '''से''' [se], która takie powtórzenie rozdziela, np. Daj im najlepsze ciastka - उनको अच्छे से अच्छे कुकी दो [unko achchhe se achchhe kukee do]

Tworząc stopień najwyższy przymiotników pochodzenia sanskryckiego, można także utworzyć w sposób poprzez dodanie sufiksu -तम [-tam], np. ऊंचतम [oonchtam], a tworząc stopień najwyższy przymiotników pochodzenia perskiego, dodajemy -तरीन [-tareen].</text>
      <sha1>am1jiv7l4m57mrj0tld0s15m3me4utl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hindi/Postpozycje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13986</id>
    <revision>
      <id>548509</id>
      <parentid>467714</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T10:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3983" sha1="gqu6a35sew2o5fy6d3b7v4nmme0gt7y" xml:space="preserve">Postpozycja jest to umieszczenie wyrazu pomocniczego po rzeczownikach lub zaimkach. W języku hindi mamy do czynienia z wieloma postpozycjami. Postpozycje w tym języku stanowią odrębną klasę wyrazów, jednak nie stosuje się ich samodzielnie - połączenie takie zazwyczaj odpowiada formom deklinacyjnym języka polskiego lub wyrażeniom przyimkowym. Postpozycje dzielimy na proste i złożone.

Postpozycje proste pełnią podwójną funkcję. Z jednej strony pełnią rolę wykładników składniowych, a z drugiej przypominają polskie przyimki (mają swoje odrębne znaczenie).

Postpozycje złożone składają się z dwóch części postpozycji ka lub se oraz rzeczownika, przyimka, przysłówka czy imiesłowu.

Oto tu są postpozycje podstawowe, które nieco pokrywają się z polskimi przypadkami, lecz przeciwnie niż w języku polskim one mają ustalone i bardzo logiczne znaczenia.

==''का'' [ka]==
* oznacza posiadacza lub powiązanie
* odmienia się przez rodzaje; rodzaj i forma zgadzają się z następującym rzeczownikiem.
{|class=&quot;wikitable&quot;
!
!rodzaj męski, liczba pojedyncza
!rodzaj żeński, liczba pojedyncza
!rodzaj męski, liczba mnoga
!rodzaj żeński, liczba mnoga
|-
|mianownik
|का [ka]
|की [kee]
|के [ke]
|की [kee]
|-
|przypadek ukośny
|के [ke]
|के [ke]
|की [kee]
|की [kee]
|}


==''को'' [ko]==
Jest przybliżonym odpowiednikiem polskiego celownika.

Oznacza:
* odbiorcę przedmiotu czynności
* cel lub przeznaczenie
* temat będący przedmiotem czynności
* doświadacza danej emocji lub stanu
* kogoś objętego obowiązkiem (połączone z formą czasownika ''होना'' (być). 

===Przykłady===
* बच्चे '''को''' दो। [bachche ko do] - Daj dziecku.
* पी'''ने''' को कुछ [peene ko kuchh] - coś do picia
* उस'''को''' मैं देखा रहा हूँ। [usko main dekha raha hoon] - Jego/Ją widzę.
* मित्र '''को''' दर्द रहा है। [mitr ko dard raha hai] - Boli przyjacielowi.
* मुझ'''को'''/मुझे जाना है। [mujhko/mujhe jaana hai] - Muszę iść. (Uwaga: zaimki mogą mieć nieco odmienne reguły; zobacz [[Hindi/Przypadki|przypadki]].

==''ने'' [ne]==
Służy do oznaczenia wykonawcy czynności (jeśli czasownik jest przechodni) w czasach perfekt oraz w czasie przeszłym dokonanym.
===Przykłady===
* इस मनुष्य '''ने''' पुस्तक पढ़ा है। [is manushya ne pustak padha hai] (czas teraźniejszy perfekt) - Ten człowiek przeczytał książkę. ''z odniesieniem do teraz''
* इस मनुष्य '''ने''' पुस्तक पढ़ा था। [is manushya ne pustak padha tha] (czas przeszły perfekt; czas zaprzeszły)- Ten człowiek przeczytał był książkę. ''z odniesieniem do późniejszego przeszłym działania/zdarzenia''
* इस मनुष्य '''ने''' पुस्तक पढ़ा होगा। [is manushya ne pustak padha hoga] (czas przyszły perfekt) - Ten człowiek przeczyta książkę. ''z odniesieniem do późniejszego przyszłego działania/zdarzenia.
* इस मनुष्य '''ने''' पुस्तक पढ़ा। [is manushya ne pustak padha] - Ten człowiek przeczytał książkę.

==''में'' [mein]==
Jest przybliżonym odpowiednikiem polskiego przyimka ''w''.

Oznacza:
* położenie wewnątrz
* ogólnie położenie
* ruch do wewnątrz

==''पर''/''पे'' [par]/[pe]==
Jest przybliżonym odpowiednikiem polskiego przyimka ''na''.

Oznacza:
* położenie na powierzchni
* częsty odpowiednik angielskiego ''on''.

==''से'' [se]==
Jest przybliżonym odpowiednikiem polskiego narzędnika lub w większym stopniu łacińskiego ablatywu.

Oznacza:
* narzędzie czynności
* wykonawcę w stronie biernej
* punkt wyjścia
* pochodzenie

==''तक'' [tak]==
Jest odpowiednikiem polskiego ''aż do''.

==''सा'' [sa]==
Służy do wyrażania podobieństwa.</text>
      <sha1>gqu6a35sew2o5fy6d3b7v4nmme0gt7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548510</id>
      <parentid>548509</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T10:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Konto Persino przeniosło stronę [[Hindi/postpozycje]] do [[Hindi/Postpozycje]], bez pozostawienia przekierowania pod starym tytułem</comment>
      <origin>548509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3983" sha1="gqu6a35sew2o5fy6d3b7v4nmme0gt7y" xml:space="preserve">Postpozycja jest to umieszczenie wyrazu pomocniczego po rzeczownikach lub zaimkach. W języku hindi mamy do czynienia z wieloma postpozycjami. Postpozycje w tym języku stanowią odrębną klasę wyrazów, jednak nie stosuje się ich samodzielnie - połączenie takie zazwyczaj odpowiada formom deklinacyjnym języka polskiego lub wyrażeniom przyimkowym. Postpozycje dzielimy na proste i złożone.

Postpozycje proste pełnią podwójną funkcję. Z jednej strony pełnią rolę wykładników składniowych, a z drugiej przypominają polskie przyimki (mają swoje odrębne znaczenie).

Postpozycje złożone składają się z dwóch części postpozycji ka lub se oraz rzeczownika, przyimka, przysłówka czy imiesłowu.

Oto tu są postpozycje podstawowe, które nieco pokrywają się z polskimi przypadkami, lecz przeciwnie niż w języku polskim one mają ustalone i bardzo logiczne znaczenia.

==''का'' [ka]==
* oznacza posiadacza lub powiązanie
* odmienia się przez rodzaje; rodzaj i forma zgadzają się z następującym rzeczownikiem.
{|class=&quot;wikitable&quot;
!
!rodzaj męski, liczba pojedyncza
!rodzaj żeński, liczba pojedyncza
!rodzaj męski, liczba mnoga
!rodzaj żeński, liczba mnoga
|-
|mianownik
|का [ka]
|की [kee]
|के [ke]
|की [kee]
|-
|przypadek ukośny
|के [ke]
|के [ke]
|की [kee]
|की [kee]
|}


==''को'' [ko]==
Jest przybliżonym odpowiednikiem polskiego celownika.

Oznacza:
* odbiorcę przedmiotu czynności
* cel lub przeznaczenie
* temat będący przedmiotem czynności
* doświadacza danej emocji lub stanu
* kogoś objętego obowiązkiem (połączone z formą czasownika ''होना'' (być). 

===Przykłady===
* बच्चे '''को''' दो। [bachche ko do] - Daj dziecku.
* पी'''ने''' को कुछ [peene ko kuchh] - coś do picia
* उस'''को''' मैं देखा रहा हूँ। [usko main dekha raha hoon] - Jego/Ją widzę.
* मित्र '''को''' दर्द रहा है। [mitr ko dard raha hai] - Boli przyjacielowi.
* मुझ'''को'''/मुझे जाना है। [mujhko/mujhe jaana hai] - Muszę iść. (Uwaga: zaimki mogą mieć nieco odmienne reguły; zobacz [[Hindi/Przypadki|przypadki]].

==''ने'' [ne]==
Służy do oznaczenia wykonawcy czynności (jeśli czasownik jest przechodni) w czasach perfekt oraz w czasie przeszłym dokonanym.
===Przykłady===
* इस मनुष्य '''ने''' पुस्तक पढ़ा है। [is manushya ne pustak padha hai] (czas teraźniejszy perfekt) - Ten człowiek przeczytał książkę. ''z odniesieniem do teraz''
* इस मनुष्य '''ने''' पुस्तक पढ़ा था। [is manushya ne pustak padha tha] (czas przeszły perfekt; czas zaprzeszły)- Ten człowiek przeczytał był książkę. ''z odniesieniem do późniejszego przeszłym działania/zdarzenia''
* इस मनुष्य '''ने''' पुस्तक पढ़ा होगा। [is manushya ne pustak padha hoga] (czas przyszły perfekt) - Ten człowiek przeczyta książkę. ''z odniesieniem do późniejszego przyszłego działania/zdarzenia.
* इस मनुष्य '''ने''' पुस्तक पढ़ा। [is manushya ne pustak padha] - Ten człowiek przeczytał książkę.

==''में'' [mein]==
Jest przybliżonym odpowiednikiem polskiego przyimka ''w''.

Oznacza:
* położenie wewnątrz
* ogólnie położenie
* ruch do wewnątrz

==''पर''/''पे'' [par]/[pe]==
Jest przybliżonym odpowiednikiem polskiego przyimka ''na''.

Oznacza:
* położenie na powierzchni
* częsty odpowiednik angielskiego ''on''.

==''से'' [se]==
Jest przybliżonym odpowiednikiem polskiego narzędnika lub w większym stopniu łacińskiego ablatywu.

Oznacza:
* narzędzie czynności
* wykonawcę w stronie biernej
* punkt wyjścia
* pochodzenie

==''तक'' [tak]==
Jest odpowiednikiem polskiego ''aż do''.

==''सा'' [sa]==
Służy do wyrażania podobieństwa.</text>
      <sha1>gqu6a35sew2o5fy6d3b7v4nmme0gt7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548512</id>
      <parentid>548510</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3980" sha1="opirwrpkhyrmsucfl22iroxvz4o1d2v" xml:space="preserve">Postpozycja jest to umieszczenie wyrazu pomocniczego po rzeczownikach lub zaimkach. W języku hindi mamy do czynienia z wieloma postpozycjami. Postpozycje w tym języku stanowią odrębną klasę wyrazów, jednak nie stosuje się ich samodzielnie - połączenie takie zazwyczaj odpowiada formom deklinacyjnym języka polskiego lub wyrażeniom przyimkowym. Postpozycje dzielimy na proste i złożone.

Postpozycje proste pełnią podwójną funkcję. Z jednej strony pełnią rolę wykładników składniowych, a z drugiej przypominają polskie przyimki (mają swoje odrębne znaczenie).

Postpozycje złożone składają się z dwóch części postpozycji ka lub se oraz rzeczownika, przyimka, przysłówka czy imiesłowu.

Oto tu są postpozycje podstawowe, które nieco pokrywają się z polskimi przypadkami, lecz przeciwnie niż w języku polskim one mają ustalone i bardzo logiczne znaczenia.

==''का'' [ka]==
* oznacza posiadacza lub powiązanie
* odmienia się przez rodzaje; rodzaj i forma zgadzają się z następującym rzeczownikiem.
{|class=&quot;wikitable&quot;
!
!rodzaj męski, liczba pojedyncza
!rodzaj żeński, liczba pojedyncza
!rodzaj męski, liczba mnoga
!rodzaj żeński, liczba mnoga
|-
|mianownik
|का [ka]
|की [kee]
|के [ke]
|की [kee]
|-
|przypadek ukośny
|के [ke]
|के [ke]
|की [kee]
|की [kee]
|}


==''को'' [ko]==
Jest przybliżonym odpowiednikiem polskiego celownika.

Oznacza:
* odbiorcę przedmiotu czynności
* cel lub przeznaczenie
* temat będący przedmiotem czynności
* doświadacza danej emocji lub stanu
* kogoś objętego obowiązkiem (połączone z formą czasownika ''होना'' (być). 

===Przykłady===
* बच्चे '''को''' दो। [bachche ko do] - Daj dziecku.
* पी'''ने''' को कुछ [peene ko kuchh] - coś do picia
* उस'''को''' मैं देख रहा हूँ। [usko main dekha raha hoon] - Jego/Ją widzę.
* मित्र '''को''' दर्द रहा है। [mitr ko dard raha hai] - Boli przyjacielowi.
* मुझ'''को'''/मुझे जाना है। [mujhko/mujhe jaana hai] - Muszę iść. (Uwaga: zaimki mogą mieć nieco odmienne reguły; zobacz [[Hindi/Przypadki|przypadki]].

==''ने'' [ne]==
Służy do oznaczenia wykonawcy czynności (jeśli czasownik jest przechodni) w czasach perfekt oraz w czasie przeszłym dokonanym.
===Przykłady===
* इस मनुष्य '''ने''' पुस्तक पढ़ा है। [is manushya ne pustak padha hai] (czas teraźniejszy perfekt) - Ten człowiek przeczytał książkę. ''z odniesieniem do teraz''
* इस मनुष्य '''ने''' पुस्तक पढ़ा था। [is manushya ne pustak padha tha] (czas przeszły perfekt; czas zaprzeszły)- Ten człowiek przeczytał był książkę. ''z odniesieniem do późniejszego przeszłym działania/zdarzenia''
* इस मनुष्य '''ने''' पुस्तक पढ़ा होगा। [is manushya ne pustak padha hoga] (czas przyszły perfekt) - Ten człowiek przeczyta książkę. ''z odniesieniem do późniejszego przyszłego działania/zdarzenia.
* इस मनुष्य '''ने''' पुस्तक पढ़ा। [is manushya ne pustak padha] - Ten człowiek przeczytał książkę.

==''में'' [mein]==
Jest przybliżonym odpowiednikiem polskiego przyimka ''w''.

Oznacza:
* położenie wewnątrz
* ogólnie położenie
* ruch do wewnątrz

==''पर''/''पे'' [par]/[pe]==
Jest przybliżonym odpowiednikiem polskiego przyimka ''na''.

Oznacza:
* położenie na powierzchni
* częsty odpowiednik angielskiego ''on''.

==''से'' [se]==
Jest przybliżonym odpowiednikiem polskiego narzędnika lub w większym stopniu łacińskiego ablatywu.

Oznacza:
* narzędzie czynności
* wykonawcę w stronie biernej
* punkt wyjścia
* pochodzenie

==''तक'' [tak]==
Jest odpowiednikiem polskiego ''aż do''.

==''सा'' [sa]==
Służy do wyrażania podobieństwa.</text>
      <sha1>opirwrpkhyrmsucfl22iroxvz4o1d2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dyskusja wikipedysty:Persino</title>
    <ns>3</ns>
    <id>14016</id>
    <revision>
      <id>548452</id>
      <parentid>547313</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wcalenieja */ nowa sekcja</comment>
      <origin>548452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250073" sha1="gnt3vxmoj7ckczapzs8rundu7d9awg7" xml:space="preserve">{{Witaj}} --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] 12:45, 5 kwi 2008 (CEST)

== [[Ogólne twierdzenia i wnioski o rozkładach statystycznych]] ==
Na Wikibooks piszemy podręczniki, podczas, gdy ten moduł, oraz [[Twierdzenie o rozkładzie normalnym‎]] są co prawda wzorowymi artykułami, jednak nadają się bardzie na Wikipedię niż na Wikibooks. Ciekawym pomysłem mogłoby być połączenie tych artykułów w jeden podręcznik. --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] 12:45, 5 kwi 2008 (CEST)

:Pozwolę sobi dodać swoje zdanie - artykuły nadająsię na Wikibooks, tylko brakuje dla nich jakiejś &quot;wyższej&quot; rodziny, tzn jakiegoś podręcznika, do którego mogłyby należeć (a nie znam się na tym materiale, więc nie umiem zaproponować) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 13:17, 5 kwi 2008 (CEST)

::Witaj. Widzę że zwrócono Ci już uwagę, ale troszeczkę nie ukierunkowano. Wikibooks polega na pisaniu podręczników - dlatego staramy się unikać luźnej formy, spotykanej na Wikipedii. Staramy się aby autorzy zawierali tutaj informacje zwarte w miarę przemyślany sposób. To prawda istnieją tu podręczniki wyglądem przypominające artykuły z Wikipedii (wszystko na jednej stronie) - choćby przykładowo [[Jak żyć oszczędnie]] jest przykładem podręcznika w formie broszurowej. Jednak forma ta obliguje do zawierania wszystkich treści związanych z podręcznikiem na jednej stronie - jest to co prawda uciążliwe dla autorów, szczególnie dużych projektów, jak i obciąża czas ładowania czytelnikowi, choć walorem jest szybki dostęp do wszystkich materiałów. Stąd też powstała idea tworzenia podręczników w formie modułowej (Tytuł/Rozdział). Więcej o tworzeniu podręcznikó znajdziesz w linkach powyżej zamieszczonych wraz z powitaniem. Warto tam zajżeć. Wiąłeś sie za spory projekt, któy zasługiwałby na zebranie w jedną większą całość, bowiem pisząc sam '''podręcznik''' pr. [[Twierdzenie o rozkładzie normalnym]] wypadałoby wspomnieć wcześniej o aspekrach matematycznych i historycznych takiego twierdzenia - tak aby była to ładna pozycja poświęcona tylko temu twierdzeniu. Dlatego też zastanawiam się czy nie lepiej byłoby abyś utworzył podręcznik, przykładowo o tytule [[Statystyka w fizyce]], czy np. [[Statystyka fizyczna]] lub nawet &quot;Ogólne twierdzenia i wnioski o rozkładach statystycznych w fizyce&quot; i zawarł w nim treści wyżej wymienione. Wymagałoby to operacji przeniesienia napisanych już przez Ciebie modułów (przycisk przenieś) pod nowe lokacje podręcznika: przykładowo [[Statystyka w fizyce/Twierdzenie o rozkładzie normalnym]]. Przygotowanie podręcznika z luźnych treści, typu notatki, wymaga oczywiście skonstruowania jakiejś przemyślanej formy, aby wszystko było w miarę spójne, przyjemne w czytaniu i w miarę zrozumiałe. Pozdrawiam i gratuluję pierwszych edycji. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 14:28, 5 kwi 2008 (CEST)

:Persino, jeśli możesz... nie baw się w wycinanie treści, ustal nazwę podręcznika, potem przenoś treść (spróbuj przyciskiem 'przenieś') --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 16:16, 5 kwi 2008 (CEST)

:Dodam, że nazwa podręcznika może być 'prosta', np. &quot;Statystyka wyższa&quot; (bardzo zmyślam), w tym może być nagłówek &quot;Statystyka i matematyka funkcjonalna we współczesnej fizyce&quot; i w nim moduł &quot;Ogólne twierdzenie...&quot;


A gdzie widzicie przycisk 'Przenieś',bo przy wikipedii był a tu nie ma!!!
--[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]]

:Jeśli możesz, używaj częściej przycisku 'podgląd zmian' zamiast 'zapisz' --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 14:26, 6 kwi 2008 (CEST)

:Ponawiam prośbę, przycisk 'przenieś' jest w tym samym miejscu co wikipedia, a przenosząc 'brutalnie' artykuły rozwalasz linki, które się do nich odnosiły (nie ma redirectów); przycisk 'podgląd zmian'.. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:41, 8 kwi 2008 (CEST)

:6 zmian tej samej strony w ciągu 3 minut.. nikt Ci nie zabrania tak robić, ale czy nie mógłbyś się poslugiwac przyciskiem 'podgląd zmian'? z góry dzięki --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:06, 10 kwi 2008 (CEST)

== Brak uprawnień do przenoszenia stron ==
Jak pójdę pod adres http://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Przenieś/Wikipedysta:Persino/brudnopis, to przeglądarka pisze mi: 
&quot;Błędy uprawnień
Nie masz uprawnień do tego działania z następującej przyczyny: 
Nie masz uprawnień do przenoszenia stron na Wikibooks.
&quot;,w takim razie jak mam przenosić strony, jak przeglądarka tego zabrania.
Mirosław Makowiecki

: Zupełnie nowi użytkownicy nie mają chyba uprawnień do przenoszenia stron. Sprawdź jutro, czy dalej masz taki problem. Jeśli tak, daj znać komuś, kto jest aktywny na Ostatnich zmianach. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 23:22, 8 kwi 2008 (CEST)

== Podgląd zmian ==

Hej, mógłbyś korzystać częściej z przycisku &quot;Podgląd zmian&quot;? Zauważyłem, że robisz seriami drobne edycje w tych samych artykułach. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 14:35, 13 kwi 2008 (CEST)

:Derbeth, prosiłem o to już kilkaset edycji temu -.- --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:58, 13 kwi 2008 (CEST)

== 3k, urodziny, ściganie Japonii ==

Witaj pracusiu. Zbliżają się święta. Polskie Wikibooks obchodzi urodziny '''10 lipca''', do tego zbliżamy się do 3 tyś. modułów - to wspaniała szansa na podwójne święto. Ba - w rankingu Wikibooks, Polska jest zaraz za Japonią - różnica ok. 80 rozdziałów książek. Wysuwam więc pomysł z inicjatywą, [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks%3ABar&amp;diff=76448&amp;oldid=76445 jak ta], żeby chwilowo zamrozić licznik. Dzięki temu będziemy mogli za około 2 tygodnie przygotowywać się do potrójnego święta. Na czym polega pomysł i inicjatywa? Licznik zlicza nowe moduły tworzone w głównej przestrzeni nazw - pomysł polega na tym, żeby wszystkie nowe strony (czerwone linki) Wikipedyści tworzyli przez najbliższe kilka tygodni w brudnopisach - na swoich stronach podręcznych &quot;Wikipedysta:Nazwa/strona podręczna&quot;. Następnie za 2 tygodnie przenieśli je &quot;przycisk przenieś&quot; do przestrzeni głównej. Dzięki temu efektowi kumulacji, nie dość że zgromadzimy strony potrzebne do &quot;doskoku i prześcignięcia&quot; Japonii, ale i będziemy mieli potrójne święto Wikibooks. Co myślisz o tej inicjatywie - zapraszam do [[WB:BAR|baru]] do podzielenia się swoją opinią. P.S. Dodatkowo, jest pomysł utworzenia/przetłumaczenia książki urodzinowej, którą moglibyśmy dodatkowo z tej okazji, wspólnie wykonać - potrzebny jest tylko pomysł jakiej ^_^. Gorąco zapraszam. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 02:53, 11 cze 2008 (CEST)
== Odpowiedź,urodziny, ściganie Japonii ==
Jeśli w święta ma być więcej niż 3000 to się zgadzam,nie dość ,że będziemy obchodzić podwójne święto, to będziemy cieszyli że pokonamy Japonię pod tym względem. Jednak warto stworzyć to dla naszej satysfakcji. Wiedząc ,że pokonamy Japonię, to liczba szybkość modów powinna wzrastać szybciej.
&lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:Persino|Persino]]&lt;/tt&gt; 00:29, 13 cze 2008 (CEST)

Można ogłosić częściowy sukces - udało nam się dotrwać do lipca z przymrożonymi edycjami. Jeśli posiadasz jakieś strony w brudnopisie - gorąco zachęcam do uwolnienia ich w nadchodzących dniach (między 5-11 lipca) do przestrzeni głównej [używając przycisku &quot;przenieś&quot; na górze lub dole strony - w zależności od skórki jaką wybrano w profilu]. Zachęcam do dalszego udziału w projekcie i wzmożenia pracy w najbliższych dniach - może uda nam się osiągnąć pułap dodatkowych 100 artykułów i prześcignąć Japonię. ;o) Pozdrawiam [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 22:17, 4 lip 2008 (CEST)

== Kompletność fizyki teoretycznej ==

Mógłbyś mi napisać, na ile procentowo oceniasz stopień kompletności podręcznika? Chciałbym dopisać do Księgozbioru [[Wikibooks:Etapy rozwoju książek|ikonkę kompletności dla twojego podręcznika]]. Przy okazji, jestem pod wrażeniem rozmiaru twojej książki. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 01:22, 10 lip 2008 (CEST)
=== Re:Kompletność fizyki teoretycznej ===
Kompletnośc mojej książki oceniam na 50%
[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]] 02:26, 10  lip 2008 (CEST)

Zerknij proszę tutaj: [[Dyskusja:Statystyka_matematyczna]] [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 23:41, 23 lip 2008 (CEST)

Podoba mi się ta nawigacja:
[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]] 23:47, 23 lip 2008 (CEST)

==Numeracja wzorów==
Czy wikibooks można tak zrobić aby numer rozdziału był numerowny według pewnej reguły,i ściśle określone wzory do należącego rozdziału.
Np. 10.1 rozdział 1
Wzór 10.1.1
Wzór 10.1.2
10.2 Rozdział
Wzór 10.2.1
Chodzi mi o generator.
[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]] 00:19, 2 Sierpnia 2008 (CEST)
:Jedyne co w ramach MediaWiki mogę zaproponować to [[w:Pomoc:Wzory]] i polecany tam szablon &quot;wzór&quot; (niestety zmuszający do ręcznego numerowania).
:{{wzór|&lt;math&gt;c=\sqrt{a^2+b^2}&lt;/math&gt;|10.1|bez automatu=tak}}
:Niestety Wikipedia to nie LaTeX. Na koniec drobna uwaga. Jeśli chcesz zadać komuś pytanie, lub na coś odpowiedzieć to pisz na '''jego''' stronie dyskusji, a jeśli wszystkim wikipedystom to lepiej pytać w &quot;Barze&quot;. (To pytanie znalazłem przypadkiem.) Sugeruję również stosować &lt;math&gt;\langle\cdot\rangle&lt;/math&gt; zamiast &lt;math&gt;&lt;\cdot&gt;&lt;/math&gt;. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 10:03, 5 sie 2008 (CEST)

Jeszcze tak mi się nasunęła taka sugestia by rozważyć użycie symbolu &lt;math&gt;\varepsilon\,&lt;/math&gt; zamiast &lt;math&gt;\epsilon\,&lt;/math&gt;. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 11:13, 6 sie 2008 (CEST)

== Giggs komentarz ==

Ktoś napisał: [[Dyskusja:Fizyka_statystyczna/Zespoły_statystyczne_w_fizyce_statystycznej_klasycznej|w tej dyskusji]] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 09:59, 8 sie 2008 (CEST)

== spis treści ==

&quot;jak wstawić spis treści&quot; - nie da się tego zrobić automatycznie, bo spis treści powstaje na podstawie nagłówków w artykule, więc w &quot;innym module o innych nagłówkach&quot; nie zrobi się taki sam spis. Można go zrobić ręcznie, napisz który i gdzie skopiować, mogę spróbować --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:04, 3 lis 2008 (CET)
===Re:spis treści===
Co to znaczy ręcznie?

[[Persino|Persino]]19:11 3 lis 2008

:To znaczy napisać ten spis i dodać linki, tak jak np. spis modułów na stronie Fizyka.../Artykuły --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 20:45, 7 lis 2008 (CET)


''Wstawiłeś (przez użycie &quot;wstawiania stron&quot; &quot;{: ... }&quot; ) spis treści z Statystyki matematycznej do podręcznika fizyki. Poprawiłem link, bo w poprzednim była stara strona z ustawionym EK. Na stronie [[Statystyka_matematyczna]] dodałem tagi &quot;noinclude&quot;, dzięki nim tekst między nimi nie pojawi się w miejscu gdzie kopiujesz ten moduł w podręczniku Fizyki. Jak coś to pytaj (najlepiej na mojej stronie dyskusji, łatwiej mi zobaczyć że piszesz) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 14:36, 15 lis 2008 (CET)''

:Sprostowanie... był konflikt edycji, cofnąłem swoje, powyższe nie ma już znaczenia

== Wstawianie kategorii &quot;Ekspresowe kasowanie&quot; ==

Nie rozumiem, co robisz wykonując [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_teoretyczna/Równania_różniczkowe_zwyczajne_rzędu_drugiego_sprowadzane_do_równań_rzędu_pierwszego&amp;diff=85470&amp;oldid=85443 takie edycje]. Jeśli chcesz, żeby jakaś strona była skasowana, powinieneś wstawić szablon ek i napisać, dlaczego stronę należy skasować (np. że treść została gdzieś przeniesiona). Nie mam czasu biegać po podręczniku i prowadzić dochodzenie, czy stronę kasować, czy nie. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 13:49, 6 lis 2008 (CET)

:Dodam, że chodzi o wstawienie: &lt;nowiki&gt;{{ek|tu wpisz tlumaczenie}}&lt;/nowiki&gt; --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 20:45, 7 lis 2008 (CET)
== podręcznik ==

Nie wiem czy dostrzegłeś - ktoś się wpisał tu [[Dyskusja:Statystyka matematyczna/Metoda najmniejszych kwadratów]]. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 13:11, 10 gru 2008 (CET)

== Urodziny Wikibooks ==
Cześć. 24 stycznia polskim Wikibooksom stuknie 5 latek. Trochę byłoby szkoda, gdyby to przeszło bez echa - [http://stats.wikimedia.org/wikibooks/PL/ChartsWikipediaPL.htm podczas wakacyjnej akcji] przybyło w końcu nieco modułów :). W [[Wikibooks:Bar#Urodziny Wikibooks|kawiarence]] dałem kilka propozycji, co można by na takie urodziny zrobić. Na jesień udało mi się przez wykop rozpropagować jakoś podręcznik fotografii (i też na statsach fajnie widać październik ;) Jeśli masz inne propozycje, też je dorzuć. Wiem, że na booksach jest tak, że każdy swoją działkę pieli, ale jeśli sami się nie rozpropagujemy, to niewiele osób będzie tu trafiało. Pozdrawiam [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 14:09, 18 sty 2009 (CET)

== Spis treści fizyki teoretycznej ==
Zrobiłem trochę &quot;ukruconą&quot; wersję spisu treści do podręcznika, w [[Wikipedysta:Lethern/Fizyka teoretyczna]]. Usunąłem wszystkie podpunktu poziomu ###, #### itd., wypadło ponad 200 podpunktów. Nie jest to na pewno idealny spis, ale daję przykład, że można go zrobić bardziej czytelnym, żeby pomóc przeglądać ten spis użytkownikom (pewnie można wywalić wiele podpunktów typu ## oraz powinno się zostawić niektóre poziomu ###, ale nie bawiłem się w szczegóły). Myślę, że można by taki spis treści (mniejszy) wstawić na jakąś poboczną stronę (oddzielny moduł) lub odwrotnie, aktualny spis wstawić na oddzielny moduł. Co sądzisz? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 13:11, 4 lut 2009 (CET)
=== Spis treści fizyki teoretycznej ===
Zrobiłem spis treści by był on szczegółowy, bo czytelnik korzystający z mniej szczegółowego spisu treści, patrzy, nie ma, a już rzeczywiście jest. Temu mój służy spis treści.
'''Widziałem gorsze spisy treści''' w drukowalnych książkach, nie na '''wikibooks'''.

Ja bym tak zrobił w jednym pliku &quot;Fizyka teoretyczna&quot; umieścił bym jednym pliku wszystko z parserami, oto psełdokod;
-----------------------------------------------------------------------------
//Fizyka teoretyczna
  if((Tom==&quot;Matematyka statystyczna&quot;)or(Tom==&quot;&quot;)){
      //Spis streści Matematyki statystycznej
    }
  if((Tom==&quot;Statystyka Fizyczna&quot;)or(Tom==&quot;&quot;){
       //Spis treści statystyka fizyczna
    }
      pozodstały spis streści
  &lt;nowiki&gt;[[Kategoria:Fizyka]]&lt;/nowiki&gt;
-----------------------------------------------------------------------------

Następnie należy stworzyć plik np. &quot;Matematyka statystyczna&quot;, a w nim, a oto psełdokod:
 &lt;nowiki&gt;{{:Fizyka_teoretyczna|Tom=Matematyka statystyczna}}&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;[[Kategoria:Fizyka]]&lt;/nowiki&gt;

-----------------------------------------------------------------------------

Aby moja książka była bardziej przejrzysta, temu służy podział mojej książki na pliki w katalogu '''Fizyka''', które korzystają z pliku '''Fizyka teoretyczna''' by stworzyć spis treści.
Czy mógłbyś to stworzyć na swoim katalogu domowym, jeśli by mnie się podobało, to prosił bym byś to zrobić to dla każdego z rozdziału z osobna.
[[Wikipedysta:Persino|Persino]] 16:41, 4 lut 2009 (CET)

=== &quot;Szablon&quot; do spisu treści ===
[[Wikipedysta:Lethern/Fizyka_spis]]
Wykorzystanie, np.:
 Wikipedysta:Lethern/Fizyka_spis|1|||4|
czy np.
 Wikipedysta:Lethern/Fizyka_spis|.|.|||

Każde niepuste pole (np.&quot;1&quot;) oznacza użycie danego rozdziału, puste oznacza pominięcie. Pierwsze pole to pierwszy rozdział, i tak dalej.

Uwaga: &quot;szablon&quot; (choć nie jest szablonem), nie może być na głównej stronie, tylko w jakimś module podrzędnym. Główna strona musi z niego korzystać. Nie wiem, czy to idzie obejść. Na głównej stronie jest po prostu:
 Wikipedysta:Lethern/Fizyka_spis|a|a|a|a


*Przykład wykorzystania - [[Wikipedysta:Lethern/Fizyka_strona]]
--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 01:56, 2 mar 2009 (CET)

== Linki do wzorów ==

Jest już pewien szablon, spróbuj z niego skorzystać:
*link do użycia:
: &lt;nowiki&gt;[[podręcznik/moduł#wzór1|Tekst opisu]]&lt;/nowiki&gt;

*tam gdzie wzór, szablon:
: &lt;nowiki&gt;{{Indeksuj|wzór1}}&lt;math&gt;x=y&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;

*wygląda to tak (bez zmian):
: {{Indeksuj|wzór1}}&lt;math&gt;x=y&lt;/math&gt;

Swoją drogą, nie zauważyłem tej wypowiedzi w temacie ze spisem treści (mogłem pominąć, a nie jest ona na mojej stronie dyskusji), ale spróbuję to zrobić --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 01:15, 2 mar 2009 (CET)

:W module [[Fizyka teoretyczna/Średnie w matematyce]] zamieniłem linki do nagłówków (np. średnia arytmetyczna) na linki do wzorów. Możesz sprawdzić, jak działa, jeśli niepotrzebnie zamieniałem to cofnij moje edycje ; ) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:07, 2 mar 2009 (CET)

:Moja wiedza nt. wiki mówi mi,że nie ma możliwości użycia żadnego licznika, który by to zautomatyzował. Musisz ręcznie wpisywać 1, 2 itd. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:50, 4 mar 2009 (CET)

== Fizyka teoretyczna/Zbiór rozdziałów ==

Pozostawiłeś ten moduł pusty. Mams go usunąć? W tym celu wstawiaj proszę szablon: {{s|ek}}. P.S. W barze wspominałeś na temat szablonów. Nie rozumim tylko czy to było pytanie czy stwierdzenie? -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 16:25, 7 mar 2009 (CET)

== Fizyka teoretyczna - spis treści ==

Niekoniecznie rozumiem po co Ci tyle zagnieżdżonych szablonów. Ogólnie na Wikibooks źle widziane jest &quot;forkowanie&quot;, w Księgozbiorze nie pojawiają się pozycje [[Statystyka matematyczna]], [[Klasyczna elektrodynamika]], [[Szczególna teoria względności]], [[Rachunek tensorowy]], [[Ogólna teoria względności]] itd. myślę, że wygodniej byłoby podzielić całą książkę zgodnie z nazewnictwem albo na układ taki:
* strona zbiorcza &quot;[[Fizyka teoretyczna]]&quot; dla kilku osobnych podręczników &quot;[[Fizyka teoretyczna cz.I - Statystyka matematyczna]]/podrozdziały&quot; itd...
* lub sugerowałbym powrót 
* w obecnej chwili zanim podjęte zostaną jakiekolwiek decyzje i działania (najprawdopodobniej związane z usunięciem niepotrzebnych spisów treści na nieistniejących podręcznikach, lub migracją podrozdziałów fizyki teoretycznej do właściwych podręczników) - proponuję na stronach &quot;Statystyka matematyczna&quot; i wszystkich innych tego typu w przestrzeni głównej nazw, umieścić szablony informujące, że jest to część z podręcznika [[Fizyka teoretyczna]] - bowiem użytkownicy będą zdezorientowani nagłą zmianą struktury i nazewnictwa - kiedy przeniesieni zostaną z podręcznika &quot;Statystyka matematyczna&quot; czy &quot;Klasycznej elektrodynamiki&quot; do &quot;Fizyki teoretycznej&quot;.
:Ewentualne przeniesienia mogą zostać wykonane botami, o ile będą dostępne. --[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 21:38, 7 mar 2009 (CET)

== Programowanie i CSS w mediawiki ==

MediaWiki oparta jest na cssie więc niejako można tworzyć nowe klasy. Niestety jest to bardzo ograniczone, np. do możliwości tworzenia skinów. Ze względów bezpieczeństwa takie formuły najczęściej ograniczone są tylko do obsługi pojedynczego użytkownika. Ciut więcej możesz poczytać na stronie: http://www.mediawiki.org/wiki/Manual:CSS i jej odnośnikach. Może na precyzyjniejesze pytania będę mógł bardziej szczegółowo odpowiedzieć. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 15:27, 1 kwi 2009 (CEST)

Zapewne chodziło Ci o wyrażenie typu: &lt;nowiki&gt;{{{1|2}}}&lt;/nowiki&gt; (różnica nawiasu) oznacza to, że domyślna wartość pierwszego również domyślnego parametru szablonu, w przypadku pominięcia jego deklaracji przy użyciu szablonu będzie wynosiła 2. Przykładowo dla deklaracji: &lt;nowiki&gt;{{Szablon|blabla|bleble}} wartość parametru {{{1|2}}} wynosiła będzie blabla parametru {{{2}}} bleble. Z kolei zamieszczając {{Szablon}}, parametr {{{1|2}}} równy będzie 2, natomiast parametr {{{2}}} pozostanie pusty.&lt;/nowiki&gt; -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 12:16, 2 kwi 2009 (CEST)

== Liczby zespolone ==

:Część praktyczna podręcznika - tj. dodawanie i odejmowanie nie została napisana przeze mnie, i jest w chwili obecnej troszkę oderwana od podręcznika, i w najbliższym czasie będę starał się ją przeredagować. Co do zapisu &lt;math&gt;i= \sqrt{-1}&lt;/math&gt; w wielu środowiskach jest przedstawiany jako bardziej prawidłowy niż krytykowany przez nie zapis &lt;math&gt;i^2=-1&lt;/math&gt; za mniej dydaktyczny. W podręczniku starałem się zachować pewną wynikowość i skupić się na przystępnym i łagodnym wprowadzeniu do świata liczb urojonych jak również w miarę zrozumiałym opisie liczb zespolonych. W większości podręczników czy skryptów spotykałem się z wrzucaniem czytelników na głęboką wodę, dlatego przyjąłem konwencję wynikową opisu liczb: skoro zakładamy że są narzędziem pozwalającym obliczać pierwiastek liczb ujemnych to musimy stworzyć to narzędzie, następnie możemy na nim operować, a potrafiąc już operować można próbować przedstawiać to na rysunku.
:Zgodzę się że dla matematyków znających przepisy, oczywistym jest przyjęta później konwencja operowania w zapisie &quot;kartezjańskim&quot;, przez podawanie współrzędnych w płaszczyźnie arganda (a,b), jednak wydaje się to dość nienaturalne i usilne promowanie tego typu przedstawienia liczb najczęściej wprowadzało większy zamęt u niezaznajomionych z tematyką. Mimo wszystko uznałem za bardziej naturalny i zrozumiały dla człowieka zapis algebraiczny liczb. Staram się po prostu utrzymać jednolitą konwencję podręcznika i nie mieszać nadto pojęciami między sobą. Ale i objaśniać w łatwy sposób elementy dyskusyjne, które bagatelizowane są często w innych książkach.
:Toteż, co do zapisu &lt;MATH&gt;\sqrt{-1}^2=(\pm i)^2\equiv -1&lt;/MATH&gt; dla nas oczywistym jest zachowanie kolejności działań - bo nieświadomie sposób liczenia uznajemy już za oczywisty. Jednak pamiętać należy, że młodzież jest bardziej dociekliwa i często ich manipulacje cyferkami mogą pokazać, że &lt;MATH&gt;\sqrt{-1}^2=(\pm i)^2\equiv (\pm \sqrt{-1})^2&lt;/math&gt; co daje nam ciekawy efekty jak np. &lt;math&gt; \sqrt{(-1) \cdot (-1)} = \pm 1 &lt;/MATH&gt; p zastosowaniu analizy klasycznej. Jak widać w takiej kolejności wykonywania działań algebraicznych otrzymujemy różne efekty, a wytłumaczenie - &quot;wybierz sobie wynik ujemny&quot; zaczyna zakrawać o zbrodnię na dydaktyce. We &quot;wcześniejszej&quot; analizie takich problemów nie było, a wszyscy przyzwyczajeni byli do przemienności działań mnożenia elementów posiadających ten sam wykładnik. 
:Chyba, że sam posiadasz jakiś fajny pomysł na predstawienie/wytłumaczenie tego problemu w prosty i zrozumiały sposób czytelnikowi który nigdy wcześniej nie miał doczynienia z liczbami zespolonymi, a jego matematyka zakończyła się na standardowej analizie liczb rzeczywistych - bo do takich osób przede wszystkim kierowałem podręcznik. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 11:09, 3 kwi 2009 (CEST)

:Dokładnie. I takie przedstawienie mi chodzi po głowie w dalszych rozdziałach podręcznika. Bowiem z tego co inni wrzucili już do części o działaniach na liczbach zespolonych, widzę raczej brak zrozumienia ich tematyki - standardowy dla zwykłego trybu nauczania 3Z. Chcę by ten podręcznik był inny niż standardy w tej dziedzinie. Muszę tylko skończyć parę projektów, i powrzucam to co mam na Wiki - bo nie lubię nieprzemyślanej roboty. Cieszę się że się rozumiemy w tej sprawie i nie jestem odosobniony w takim podejściu do prezentacji tych liczb. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 23:01, 4 kwi 2009 (CEST)

== O mojej (mam nadzieję) pomocy ==

Witaj, piszę do Ciebie, żebyś nie niepokoił się moimi poprawkami w fizyce teoretycznej. To tak żeby uprzedzić i wyjaśnić.
Nie będę ingerował - a na pewno nie bez pytania! - w tok rozumowania, w strukturę podręcznika, ani nie będę wprowadzał swoich &quot;dodatków&quot;. Chciałbym tylko, na ile starczy mi zapału, pomóc poprawiać język, uzupełniać zgubione indeksy, ujednolicać symbole itp. z zachowaniem ciągu wywodu, który Ty zaproponowałeś. Twój wykład wymaga sporych poprawek językowych, czego chyba masz sam świadomości, prawda? Jak widziałem inni też to już wcześniej zauważyli. Pozdrawiam i... podziwiam rozmach z jakim podręcznik został zaplanowany. [[Wikipedysta:Youandme|Youandme]] 18:40, 3 kwi 2009 (CEST)


== Edycje ==
Witaj Persino. Muszę jeszcze raz o tym napisać - czy mógłbyś spróbować więcej używać przycisku &quot;podgląd zmian&quot;, niż &quot;zapisz&quot;? Jeśli boisz się o stratę dokumentu, zapisuj w notatniku. Może Tobie to nie robi różnicy, ale licznik edycji wikibooks jest sztucznie zawyżany, Ostatnie zmiany są mało czytelne, a Tobie to chyba nie będzie sprawiało wielkiego klopotu? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 12:01, 5 kwi 2009 (CEST)

Obywatelu, zlituj się, przestań robić miliony edycji. Jedna na minutę to za dużo --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 12:36, 18 kwi 2009 (CEST)

== Odp: Wariacja lub wariancja ==

[http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_Wikipedysty:Youandme&amp;diff=96991&amp;oldid=96186 Piszesz]:
: &quot;W książce &quot;Analiza danych&quot; autora &quot;Siegmund Brandt&quot; jest używane słowo '''wariacja''' [...]&quot;.
W jakim kontekście? Na której stronie? Spójrz na miejsce, gdy drugi moment pojawia się w tej książce chyba po raz pierwszy (strona 51) w rozdziale 3.3 o tytule &quot;Funkcje jednej zmiennej losowej, wartość oczekiwana, '''wariancja''', momenty&quot;. Na wspomnianej stronie 52., jest definicja i używa słowa '''wariancja''', później mamy tytuł rozdziału 3.5 &quot;Wartości oczekiwane, '''wariancje''', kowariancje i współczynniki korelacji&quot;, a kolejnych rozdziałach np. 11. &quot;Analiza '''wariancji'''&quot;! Zajrzysz do indeksu i zobaczysz, że:
:'''wariancja''' 51, 76, 248, 688, 690
: - estymatora 254
: - wartości średniej 177, 199, 301
: - z próby 176, 198
: - zmiennej losowej 51
natomiast w indeksie mamy też oczywiście (i zaledwie tylko tyle):
:'''wariacje''' 598
ale dotyczy to pojęcia z kombinatoryki - cytuję ze strony 598: &quot;Takie ustaiwenia obiektów nazywamy ''wariacjami''&quot;.
&lt;br&gt;Tak przynajmniej jest w wydaniu z 1998 roku i śmiem twierdzić, że jeśli gdzieś w tekście pojawiło się słowo '''wariacja''' w znaczeniu drugiego momentu statystycznego, to była to literówka. I podtrzymam twierdzenie, że w polskim drugi moment statystyczny nie jest nazywany wymiennie '''wariacją''' lub '''wariancją'''. [[Wikipedysta:Youandme|Youandme]] 01:23, 11 kwi 2009 (CEST) PS. Przy okazji dam spóźnioną odpowiedź: oczywiście zastosuję się do prośby o używanie szablonów &quot;CentrujWzór&quot; i &quot;CentrujWzór&quot; i cieszę się, że zaakceptowałeś moją propozycję pomocy.

== Wzory ==

Niestety, nie mam pojęcia jak to zautomatyzować, jedynie ręczne wpisywanie widzę jako opcję --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 21:10, 18 kwi 2009 (CEST)

== poprawka Bernoulliego ==

Poprawiłem mniej więcej to, o co prosiłeś. Jeśli nagłówki pozostałe mają być w &quot;podpunktach&quot;, to wystarczy &lt;nowiki&gt;=Twierdzenie o rozkładzie wielomianowym= zmienić na ==Twierdzenie o rozkładzie wielomianowym==&lt;/nowiki&gt; itd. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 09:16, 20 kwi 2009 (CEST)

== rozdziały bez spisu treści ==

Było takie coś (tag h2, h3 itd.), ale niestety już nie działa. Pozostaje nie używać === i robić ręcznie, np. &lt;nowiki&gt; &lt;big&gt;'''nazwa'''&lt;/big&gt; &lt;/nowiki&gt; 

&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''&quot;nazwa&quot;'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
----
Albo przy użyciu formatowania html, --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:15, 28 kwi 2009 (CEST)

== całka ==

1. &lt;MATH&gt;\int_{\overset{a}{\underset{c}{b}}}c(x)dx\;&lt;/MATH&gt;

2. &lt;MATH&gt;\int_{\overset{a}{\underset{c}{\overset{b}{}}}}c(x)dx\;&lt;/MATH&gt;

3.&lt;MATH&gt;\int_{
\begin{matrix}
  a  \\
  b  \\
  c
\end{matrix}
}c(x)dx\;&lt;/MATH&gt;

i jeszcze
4. &lt;math&gt; \int\limits_{\overset{a}{\underset{c}{\overset{b}{}}}}&lt;/math&gt;

Polecam  http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Displaying_a_formula
--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 17:44, 5 maj 2009 (CEST)

* Wprowadziłem zmiany w [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_statystyczna/Przykłady_innych_zespołów_statystycznych_kanonicznych_w_fizyce_klasycznej&amp;curid=15972&amp;diff=99547&amp;oldid=99524 Przykłady innych zespołów statystycznych kanonicznych w fizyce klasycznej‎], tzn. poprawiłemdwie całki. wg tego co napsałem powyżej --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:49, 7 maj 2009 (CEST)

== Rozdziały ==

O ile z wiki można coś poradzić, tak na HTMLu się nie znam. Poczytaj tu: [http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Section#Section_linking Help:Section] (tu masz [http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Contents#For_editors spis]). Niestety nie wiem, co masz na myśli. Jeśli nie poradzisz sobie to napisz dokładnie, jak to ma wyglądać, najlepiej jakieś demo, to może coś pomogę (ew mozna na wikipedii o tym wspomnieć, tam więcej ludzi co się znają) 

Generalnie żeby do pewnego miejsca można było linkować, to coś musi zawierać:
:&lt;nowiki&gt;{{anchor|tekst}}&lt;/nowiki&gt;
(lub)
:&lt;nowiki&gt;&lt;span id=&quot;anchor_name&quot;&gt;some text&lt;/span&gt;. &lt;/nowiki&gt;

Rozdział można też tworzyć poprzez:
:&lt;nowiki&gt;&lt;tt&gt;&lt;h4&gt;tekst&lt;/h4&gt;&lt;/tt&gt; &lt;/nowiki&gt;

--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 22:14, 8 maj 2009 (CEST)

== Doktorat z Wikimedia ==

Hmm. Dość ciekawa propozycja. Choć co prawda nie wiem co do końca masz na myśli z pisaniem doktoratu &quot;z Wikimedia&quot;. Chcesz zająć się &quot;fenomenem&quot; środowiska Wiki, czy po prostu tworzyć kilku osobową publikację pracy doktorskiej? Myślę, że w tym drugim przypadku - głównymi ograniczeniami byłyby wymogi uczelniane, stawiane przez Centralną Komisję oraz prawnie podyktowane ''ustawą o stopniach naukowych'', która tak na marginesie chyba wspominała o możliwości prowadzenia wieloosobowej publikacji (art. 13 pkt 3) - mechanizm Wiki jako taki posiada historię wkładu w podręczniki, więc możesz być utożsamiany w konkretnymi częściami pracy zbiorowej, za jaką można byłoby uważać pojawiające się treści na Wikibooks. Jedynym ograniczeniem byłaby zasada Oryginal Research - co oznacza, że poniekąd &quot;oryginalne rozwiązanie problemu naukowego&quot; (art. 13 - pkt 1) nie mieści się w ramach Wikibooks (i najlepiej aby była rozwiązana poza Wikibooks). Za to cała część &quot;wykazująca ogólną wiedzę teoretyczną w danej dyscyplinie naukowej lub artystycznej&quot;, jako część dedykowana dydaktyce, jak najbardziej może się znajdować na Wikibooks. Jeśli natomiast masz na myśli wykonanie publikacji drukowanej Twojego podręcznika, do puki nie będzie naruszona licencja GFDL (która pozwala nawet na sprzedaż materiałów, byle za podaniem autorów największego wkładu i zamieszczeniem pełnej treści licencji) oraz licencja grafik - osobiście myślę, że nie powinno być problemów. Nie podoba mi się tylko &quot;zmuszanie&quot; do rozwijania podręcznika - nauka powinna być przywilejem, nie karą ;o). -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 21:49, 16 maj 2009 (CEST)

== PHP i wzory ==

Myślę, że warto by porozmawiać z programistami z MediaWiki (na IRCu, propozycjach dodatków, czy Bugzilli) w sprawie opracowania plug-inu do Wikibooks umożliwiającego prowadzenie numeracji wzorów i odwoływanie się do nich. Obecnie Wiki działa w bardzo okrojony sposób i trzeba niejako 'hackować' jej możliwości tak jak zrobiłeś to w {{s|CentrujWzór}} i {{s|LinkWzór}}, istnieją też inne narzędzia odwoławcze np. referencje: szablony: {{s|r}}, {{s|u}}, {{s|o}}, {{s|RN}} i {{s|UN}}, innym rozwiązaniem jest też użycie grup referencji &lt;pre&gt;&lt;references group=&quot;wzór&quot;/&gt;&lt;/pre&gt; - zastanawiam się czy możliwe byłoby utworzenie grupy matematycznej &quot;wzór&quot; i uwzględnienia w odpowiednich css'ach, ale jest to troszeczkę bardziej zaawansowany problem, wykraczający poza moje możliwościowi dostępowe do Wiki (dostęp do plików katalogów który mają programiści MediaWiki). P.S. Czy na pewno chcesz skasować: [[Fizyka teoretyczna/Rozkłady kwantowe w fizyce]]?

== rozkłady ==

Przepraszam, że dopiero dziś odpowiadam. Wydawało mi się po prostu, że tytuły są mylące, bo rozkład statystyczny i rozkład zmiennej losowej to to samo, a tytuły sugerowały, że to co innego. W obecnej wersji jest moim zdaniem całkiem dobrze, pewnie jeszcze lepiej byłoby wszędzie jednolicie pisać &quot;rozkład zmiennej losowej&quot; albo &quot;rozkład statystyczny&quot;, ale to już kosmetyka. Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Olaf|Olaf]] 19:27, 4 cze 2009 (CEST)

== [[Mechanika_teoretyczna/Kinematyka_i_dynamika_klasyczna_opisu_punktu_materialnego#Energia_ciała_w_polu_grawitacyjnym|Energia ciała w polu grawitacyjnym]] ==

Ucząc się do egzaminu czytam Twój podręcznik i nie jestem pewien, czy aby to równanie jest dobrze napisane. W momencie przejścia:
&lt;math&gt;GMm\int\limits^{\infty}_r r^{-2}dr=\lim_{r_0\rightarrow \infty}GMm[-{{1}\over{r}}]^r_{r_0}&lt;/math&gt; 
w niezrozumiały dla mnie sposób zamieniasz granice całkowania (całkujemy od r do nieskończoności, a potem od nieskończoności do r). Czy aby to jest dobrze? Dodam, że wyprowadzając ten wzór &quot;od początku&quot; otrzymuję ten sam wynik tylko z przeciwnym znakiem. Jeśli to jest mój błąd, to oczywiście przepraszam ;-). --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] 23:17, 9 cze 2009 (CEST)

== [[Mechanika_teoretyczna/Kinematyka_i_dynamika_klasyczna_opisu_punktu_materialnego#Empiryczne_Prawa_Keplera|Empiryczne Prawa Keplera]] ==

Witaj, znowu odkryłem drobne błędy w podręczniku i pozwoliłem je sobie poprawić. Oto zmiany (proszę o ich przejrzenie i ew. revert w przypadku mojego błędu): [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Mechanika_teoretyczna/Kinematyka_i_dynamika_klasyczna_opisu_punktu_materialnego#Empiryczne_Prawa_Keplera]. Pozdrawiam --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] 23:39, 12 cze 2009 (CEST)

== EKi ==

Witam, jesteś pewien chęci usunięcia tej strony: [[Fizyka teoretyczna/Elementy zagadnień z klasycznej mechaniki kwantowej]]? P.S. Usunąłem resztę, ale sprawdź jeszcze czy nie zerwało linkujących. Następnym razem jeśli przenosisz strony proszę pozmieniaj adresy w linkujących - zapobiegnie to zrywaniu i powstawaniu czerwonych linków w istniejących już modułach. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 11:58, 14 cze 2009 (CEST)

== poprawianie podręcznika ==

chętnie bym poprawiał, ale nie mam najlepszego dostępu do internetu aktualnie niestety --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 23:50, 3 lip 2009 (CEST)

== Autoindeksowanie ==

Hmm. Raczej nie spotkałem się z takim narzędziem. Mimo wszystko Wiki to nie Office czy TeX. Ale jeżeli koniecznie byłoby Ci coś takiego potrzebne, musiałbyś złożyć request na stronie https://bugzilla.wikimedia.org/ o opracowanie takiego narzędzia. Co prawda zajmie to troszkę czasu, ale może któremuś programiście zachce się stawić czoła temu problemowi. ;) -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 22:43, 1 lip 2009 (CEST)

== wzory w tekście ==

'''(spójrz na źródło tego tekstu)''' &lt;br /&gt;
Możesz zrobić niektóre skróty &quot;mniejsze&quot; niż czcionka Tex'a, tzn.&lt;br /&gt;
&amp;int; &amp;sum; &amp;prod; &amp;radic; &amp;minus; &amp;plusmn; &amp;infin; &lt;br /&gt;
&amp;prop; &amp;equiv; &amp;ne; &amp;le; &amp;ge; &lt;br /&gt;
&amp;times; &amp;middot; &amp;divide; &amp;part; &amp;prime; &amp;Prime; &lt;br /&gt;
&amp;nabla; &amp;permil; &amp;deg; &amp;there4; &amp;Oslash; &amp;oslash; &lt;br /&gt;
&amp;isin; &amp;notin; &amp;cap; &amp;cup; &amp;sub; &amp;sup; &amp;sube; &amp;supe; &lt;br /&gt;
&amp;not; &amp;and; &amp;or; &amp;exist; &amp;forall; &amp;rArr; &amp;hArr; &lt;br /&gt;
&amp;rarr; &amp;harr; &amp;uarr; &amp;alefsym; - &amp;ndash; &amp;mdash; &lt;br /&gt;
&amp;alpha; &amp;beta; &amp;gamma; &amp;delta; &amp;epsilon; &amp;zeta; &amp;eta; &amp;theta; &amp;iota; &amp;kappa; &amp;lambda; &amp;mu; &amp;nu;&lt;br /&gt;
&amp;xi; &amp;omicron; &amp;pi; &amp;rho;  &amp;sigma; &amp;sigmaf; &amp;tau; &amp;upsilon; &amp;phi; &amp;chi; &amp;psi; &amp;omega;&lt;br /&gt;
&amp;Gamma; &amp;Delta; &amp;Theta; &amp;Lambda; &amp;Xi; &amp;Pi; &amp;Sigma; &amp;Phi; &amp;Psi; &amp;Omega;&lt;br /&gt;

Oczywiście, górny i dolny index: x &lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt; + y &lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;

W TeX możesz spróbować zrobić taki trick: &lt; math&gt; _{....} &lt; /math&gt; &lt;br /&gt;
tekst tekst wzór &lt;math&gt;_{x^2+2x+1}\,&lt;/math&gt; teksttekst &amp;nbsp; czy też &amp;nbsp; tekst &lt;math&gt;_{\cos \alpha + \sum_{n=3}{x_n}}\,&lt;/math&gt; tekst tekst &lt;br /&gt;
Problem w tym, że niektórzy muszą sięgnąć po okulary, żeby taki wzór przeczytać :D

--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 23:49, 3 lip 2009 (CEST)

Niektóre symbole są podane na stronie 
[https://web.archive.org/web/20180128055722/http://www.poradnik-webmastera.com:80/artykuly/html/znaki_specjalne_html.php]
[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:44, 29 wrz 2009 (CEST)

== Przenoszenie i usuwanie stron ==

W skrócie: trzeba poprawiać odnośniki, jeśli przeniesiesz stronę.

Zmienianie nazw dla stron powoduje różne problemy z linkami, jak wiesz. Zanim zmienisz nazwę modułu, zajrzyj do lewego panelu, w &quot;narzędzia&quot; znajdziesz &quot;Linkujące&quot; - powinieneś zmienić treść wszystkich tych stron, aby linkowały do nowej strony.

Przykład ze złym odnośnikiem - i nie wiem nawet, jak to poprawić [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Statystyka_matematyczna/Momenty_statystyczne_ciągłe_i_dyskretne przykład zerwania linka] -&gt; 2.48 (problem w tym, że redirect który był został usunięty, i nie wiem nawet gdzie strona została przeniesiona)

--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 10:42, 15 lip 2009 (CEST)

Cóż... widzisz, jeśli wstawisz gdzieś EK, to znaczy że chcesz ten moduł usunąć z bazy wikibooks. Jeśli jest to redirect to usuwasz go. Jeśłi przeniosłeś stronę i na starej wstawiłeś EK, to starej już nie będzie (a mógł być redirect, dzięki czemu stare linki, niepoprawione, ze starą nazwą... można poprawić, bo dojdzie się do redicerta. Jeśli się go usunie, to stare linki są czerwone i nie wiadomo, gdzie prowadzą) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:34, 16 lip 2009 (CEST)

Podsumuję - jeśli strona była długo usuwana, przenosisz ją - wtedy nie ustawiamy EK, ponieważ zrywa się linki np. z google (jeśli jakieś zdążyły powstać), czy z innych stron, oraz z linków wewnętrznych (wzory itd. w innych modułach). Jeśli jednak zmiana była krótko po utworzeniu modułu, sprawdzone są linki i poprawione (nie ma linkujących), to stara strona (z redirectem) może dostać EK. wstawianie tego szablonu nie jest ważne, a do tego sprawia problemy, jak widać --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:39, 16 lip 2009 (CEST)


== Poprawianie ==
Zrobiłem ostatnio poprawki tu: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Statystyka_matematyczna/Momenty_statystyczne_w_działaniu&amp;curid=14030&amp;diff=103990&amp;oldid=102011 Momenty statystyczne], gdzie nie gdzie zmieniałem całe zdania, najlepiej sprawdź czy sens jest zachowany. Jeśli nie, daj znać, wyjaśniając o co w zdaniu chodziło --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 09:37, 17 lip 2009 (CEST)

== Przepełnienie szablonów ==

Wygląda na to że jednak musisz ograniczyć liczbę zawartych szablonów, choćby ze względów czasowych - strony z przesadną ilością szablonów wyświetlają się tragicznie długo. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 20:58, 2 sie 2009 (CEST)

== Zmiana nazwy użytkownika ==

Proszę cię, żebyś na Wikipedii zalogował się jako Persino i odpisał mi na ostatnią wiadomość. Pozdrawiam, --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 11:31, 8 lis 2009 (CET)
: Witam. Sprawdź, czy z globalnym loginem jest wszystko w porządku (trochę niepotrzebnie tworzyłeś tu to konto Persino) i daj mi znać. Jeśli nie będzie problemów, zablokuję konto Persino, żeby ktoś się pod ciebie nie podszywał. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 23:07, 8 lis 2009 (CET)

== kopiowaine ==

Przenoszenie materiału z wikipedii - administrator ma taką możliwość (funkcję) przenieść moduł razem z listą autorów / zmian. Myślę, że wystarczy napisać do jakiegoś aktywnego administratora. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:21, 13 lis 2009 (CET)

== Działania na wektorach ==

Edytowałem moduł [[Metody_matematyczne_fizyki/Działania_na_wektorach|Działania na wektorach]], mniej więcej do połowy przejrzałem. W jednym miejscu zaznaczyłem pochyłą czcionką coś, czego nie mogę rozczytać. Sprawdź, czy moja edycja nie zmieniła sensu tekstu ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 03:30, 16 lis 2009 (CET)

== [[Wikibooks:Strony do usunięcia]] ==
Witaj! cieszę się, że myślimy podobnie :-) Wikibooks, to bardzo specyficzny projekt (w ogóle wiki-projekty nadają się do badań socjologicznych i antropologicznych): mamy mało zarejestrowanych użytkowników, jeszcze mniej administratorów, wiele słomianego zapału i dużo anonimowych szkolnych edycji. Na szczęście - i myślę, że jeszcze przez długi czas - będzie to do opanowania (patrząc choćby po niemieckich Wikibooksach). Tym bardziej biorąc pod uwagę aktywność Panterki :-) Życie na Wikibooksach toczy się wolniej i po roku na Wikipedii, czuję się tutaj, jak na wsi. Ten projekt ma też kolosalną zaletę, której nie ma Wikipedia (o czym już kilkukrotnie rozmawiałem z Przykutą): łatwo odnaleźć pożądaną stronę i nie ma plątaniny meta-stron, stron-pomocy, pod-stron, hiper-stron itp. (jedynie szablony należy moim zdaniem uporządkować). Strony pomocy w Wikipedii to chaos a Wikibooksy nie są &quot;obudowane&quot; całą techniczną i społecznościową otoczką (na szczęście). Wracając do tematu: musimy ustalić konkretne zasady usuwania modułów, pojedynczych stron i całych podręczników. W przeciwnym razie będziemy mieli nadal mało kompletnych podręczników a mnóstwo sporów i wielu zrażonych początkujących użytkowników, którzy mogliby stać się autorami fachowych podręczników. Unikniemy też takich podziałów wśród autorów, jakie są na Wikipedii, gdzie co rusz padają oskarżenia o &quot;układ&quot; i &quot;grupę trzymającą władzę&quot;. Podsumowując: idea Wikibooksów jest genialna a nic tak nie podbudowuje ego, jak pierwsze miejsce podręcznika w wyszukiwarce Google. Nie można więc marnować czasu na spory. Kończę, bo coś się rozgadałem... Pozdr! [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 20:35, 18 lis 2009 (CET)

== [[Metody matematyczne fizyki/Logika matematyczna]] ==

Żadna strona nie linkuje do strony, którą dałem w temacie, umieść ją w jakimś spisie, bo możesz jej nie znaleźć w przyszłości ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 03:39, 20 lis 2009 (CET)

== [[Wikibooks:Przyznawanie uprawnień]] ==
Hej! poparłem Ciebie w głosowaniu (szkoda, że póki co wzięły w nim udział dwie osoby...). Dałem też ogłoszenie na Tablicy ogłoszeń - w końcu kandydat na admina, nie zdarza się często. Powinieneś zorganizować jakiś lobbying albo kampanię wyborczą :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 18:22, 28 lis 2009 (CET)

== pisanie podręczników ==
To dobre poprawki, jeśli chodzi o szablony. Z botem też ciekawy pomysł, jeśli umiałbyś go napisać, to zaoszczędziłby i Tobie dużo czasu, dużo poprawek, i rozwinął Wikibooks. Nie wiem, czy ktoś z zewnątrz by to pochwycił (np. w innych wikibooks), ale wystarczy, że u nas byłby niezłym krokiem do przodu. Ja akurat nie pisałem nigdy 'bota www' ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 19:04, 29 lis 2009 (CET)

== pewna edycja ==
Ktos dokonał takiej edycji: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_statystyczna/Cykle_(obiegi)_termodynamiczne&amp;action=historysubmit&amp;diff=114323&amp;oldid=113019] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:21, 30 lis 2009 (CET)
:Rzecz w tym, że nie mogę cofnąć edycji, jeśli nie wiem czy jest ona poprawna czy jest błędna. Jedyne co mogłem zrobić to zgłosić ten fakt Tobie, żebyś ew. Ty ją cofnął, ponieważ masz większą wiedzę w tej dziedzinie ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 21:03, 30 lis 2009 (CET)

== [[Fizyka teoretyczna]] ==
Stworzyłem taki moduł, [[Fizyka_teoretyczna/Koordynacja]]. Na razie umieściłem tam tylko rzeczy, które mogą się dla mnie przydać. Jeśli chcesz, możesz tam dodać działy według swojego pomysłu i potrzeb --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 21:41, 30 lis 2009 (CET)

== [[Dyskusja_Wikipedysty:79.190.12.155]] ==
Hmm, pomyśl globalnie. Czy ta edycja była wandalizmem, czy nieuwagą? Czy blokada IP &quot;na zawsze&quot; jest dobrą opcją z powodu jednej edycji? Czy wziąłeś pod uwagę, co się stanie, jeśli jest to IP komputera na uczelni? Nie ma potrzeby sięgać po tak drastyczne środki ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 01:53, 1 gru 2009 (CET)

== Administrator ==

Gratuluję, przyznałem Ci uprawnienia administracyjne. [[Wikipedysta:Reytan|Reytan]] 20:51, 11 gru 2009 (CET)
* Pozwolę sobie dołączyć się do powyższych gratulacji :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 23:19, 11 gru 2009 (CET)

== Plik:Wikipedia pl logowanie mam konto.png ==

Cześć. usuniesz mi tą grafikę czy nie? [[Specjalna:Wkład/81.190.246.187|81.190.246.187]] 18:30, 13 gru 2009 (CET)

:Nie wiem, co to za wpis, ale zignoruj go. Grafika jest użyta w 2 modułach. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 14:27, 14 gru 2009 (CET)

== EK ==

Zerknij do tej [[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|kategorii]], bo liczba haseł oczekujących na skasowanie znacząco rośnie. [[Wikipedysta:Viatoro|Viatoro]] 19:09, 28 gru 2009 (CET)

== pozostałości starych modułów Fizyki Teoretycznej ==

Takie moduły znalazłem, które chyba się zapodziały (możliwe że któryś źle skojarzyłem), może Ci się ta lista przyda:
*[[Fizyka_teoretyczna/Pochodne_wektorowe]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Wyznaczniki_funkcjonalne_i_ich_w%C5%82asno%C5%9Bci]]
*[[Fizyka_teoretyczna/R%C3%B3wnania_r%C3%B3%C5%BCniczkowe]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Uk%C5%82ad_wsp%C3%B3%C5%82rz%C4%99dnych]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Obr%C3%B3t_uk%C5%82adu_wsp%C3%B3%C5%82rz%C4%99dnych]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Moment_p%C4%99du]]
*[[Fizyka_teoretyczna/R%C3%B3wnanie_toru_dla_cia%C5%82a_w_polu_si%C5%82_centralnych]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Funkcje_kuliste]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Wielomiany_Legendre%27a]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Operatory_r%C3%B3%C5%BCniczkowe]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Rachunek_tensorowy]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Rozmaito%C5%9Bci_liniowe_i_ich_w%C5%82a%C5%9Bciwo%C5%9Bci]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Funkcje_uwik%C5%82ane]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Kula_zanurzona_w_przestrzeni_n-wymiarowej]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Zespo%C5%82y_statystyczne_w_fizyce_statystycznej_klasycznej]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Przestrze%C5%84_liniowa]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Pola_skalarne_i_wektorowe]]
--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 20:42, 16 sty 2010 (CET)

== po przerwie ==
Miło Ciebie widzieć po dłuższej przerwie. Sprawdź proszę taką dziwną stronę: [[Wikipedysta:Огірко_Ігор_Васильович]], dziś się pojawiła na Wikibooksach, a wygląda jak kopia z Wikipedii [http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedysta:Ohirko_Igor Ohirko Igor] a jednocześnie [http://pl.wikipedia.org/wiki/Igor_Ohirko Igor Ohirko], co wydaje się jakimś nonsensem. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 16:27, 12 lut 2010 (CET)
* wyjaśniłem już wszystko w &quot;Zgłaszalni błędów&quot; na Wikipedii. Uznaliśmy, że skoro chodzi o strony użytkownika, to może on sobie tam wklejać co mu się podoba, nawet bezsensowną kopię artykułu o sobie z Wiki. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 17:11, 12 lut 2010 (CET)

== Fizyka ==

Cały podręcznik do fizyki teoretycznej był reorganizowany, a moduły przenoszone pod nowe adresy. Dotychczasowe dostawały eki i były kasowane. Nie jestem fizykiem i nie wiem, czy moduł ten [http://pl.wikibooks.org/wiki/Fizyka_statystyczna] różni się od tego [http://pl.wikibooks.org/wiki/Fizyka_statystyczna]. Jeśli są to dwa różne tematy, które nie powinny być zintegrowane, to przepraszam.
A tak btw - &quot;moduł&quot; piszemy przez &quot;u&quot;. [[Wikipedysta:Panterka|Panterka]] 22:09, 14 lut 2010 (CET)

== Fizyka teoretyczna ==

Nie wiem, czy nie przeoczysz tego, więc wkleję link: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_teoretyczna%2FFizyka_statystyczna%2FCykle_%28obiegi%29_termodynamiczne&amp;action=historysubmit&amp;diff=119150&amp;oldid=114487 fizyka teoretyczna] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 18:44, 16 lut 2010 (CET)

Hm, przy rozdzielczości 1400x1050 wygląda trochę dziwnie, ale idzie się przyzwyczaić. Chyba zmiana na plus ; ) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 23:52, 18 lut 2010 (CET)

== [[Wikibooks:Strony do usunięcia]] ==

Witaj! mam prośbę do Ciebie jako admina: zerknij proszę na SdU, zrobiłem tam trochę porządków, zarchiwizowałem nieaktualne wpisy, ale przydałoby się, żebyś wypowiedział się w temacie:
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Informatyka_dla_szko.C5.82y_podstawowej.2FGadu-Gadu|Gadu Gadu]] (wg mnie do usunięcia)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Biologia_dla_liceum.2FOrganizmy_najprostsze.2FWirusy|Wirusy]] (kopia z www.sciaga.pl i www.bryk.pl, mimo redakcyjnych poprawek)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Stymulaty|Stymulaty]] (merytoryczna katastrofa, koniecznie do usunięcia)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Tramwaje_w_Krakowie|Tramwaje w Krakowie]] (moim zdaniem do archiwizacji na stronie użytkownika a potem usunięcia. W razie czego chętnie podejmę się archiwizacji tego podręcznika. Będzie z tym co prawda sporo roboty, bo jest tam tych modułów, ale da się zrobić)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Wprowadzenie_do_fizyki_kwantowej|Wprowadzenie do fizyki kwantowej]] (wisi w SdU od dawien dawna i straszy)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Genealogia_Piast.C3.B3w|Genealogia Piastów]] (kompromitujące błędy merytoryczne)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Tatry.2FSzczyty|Tatry]] (moduł nie był kwestionowany w trakcie akcji Sprzątanie Wikibooks, więc dyskusję możnaby ewentualnie uznać za zakończoną i zostawić to tak jak jest). 
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#J.C4.99zyk_.C5.9Bl.C4.85ski|Język śląski]] (dziś to wstawiłem i raczej trzeba należałoby poczekać, aż się Lethern i pozostawli wypowiedzą, co o tym myślą...)
i to by było na tyle. Z góry dzięki za pomoc! [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 22:18, 7 mar 2010 (CET)

== Księgozbiór ==
Jak myślisz, czy dobrym pomysłem byłoby scalenie w księgozbiorze sekcji &quot;Astronomia&quot; i &quot;Fizyka&quot; w jedną &quot;Astronomia i Fizyka&quot;? Podręczniki z tych działów się łączą, a dzięki temu dałoby się trochę odchudzić księgozbiór. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 17:46, 1 kwi 2010 (CEST)
* zrobione, przy okazji ułożyłem sekcje alfabetycznie i dodałem tabelki. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 18:02, 1 kwi 2010 (CEST)

== Wykresy ==
Napisz maila do Kuby Wagnera z Wolnych Podręczników (Kuba.Wagner@wolnepodreczniki.pl), którego znajdziesz na stronie: http://wiki.wolnepodreczniki.pl/Fizyka. Na niemieckich Wikibooks (http://de.wikibooks.org/wiki/Regal:Physik), w sekcji &quot;Fizyka stosowana&quot; (jeśli dobrze tłumaczę) jest coś takiego, jak &quot;Użycie energii atomowej&quot;, ale tam nic nie ma. Jeśli chcesz, to mogę rzucić wątek szukania wykresów na niemieckim Wikiwersytecie (http://de.wikiversity.org/wiki/Fachbereich_Physik). Niestety też nie zauważyłem nic o fizyce jądrowej na niemieckich Wikiźródłach (http://de.wikisource.org/wiki/Kategorie:Physik). Z ciekawości zobacz sobie na &quot;Mechanikę kwantową&quot; (chyba, że znów mylę tłumaczenie): http://de.wikibooks.org/wiki/Quantenmechanik. Chyba, że fizyka jądrowa z Commons coś Tobie pomoże (http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Nuclear_physics) razem z odnośnikami z angielskiej Wiki (http://en.wikipedia.org/wiki/Nuclear_physics) i kategoria fizyka jądrowa (http://en.wikibooks.org/wiki/Category:Nuclear_Physics). To wszystko co mi przyszło do głowy. Pozdrawiam w świątecznym nastroju :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 20:00, 3 kwi 2010 (CEST)

== Zgłoszenie co do podręcznika ==

Zapoznaj się z tym [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_Wikipedysty%3AViatoro&amp;action=historysubmit&amp;diff=123773&amp;oldid=123660]. [[Wikipedysta:Viatoro|Viatoro]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Viatoro|dyskusja]]) 14:27, 16 kwi 2010 (CEST)
:Ależ ja nic nie mówię, tylko zgłaszam co wylądowało w mojej dyskusji :) Robiłem wykład związany z wikibooks i ludzie z innych projektów głównie mnie kojarzą jako osobę kontaktową. [[Wikipedysta:Viatoro|Viatoro]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Viatoro|dyskusja]]) 19:32, 16 kwi 2010 (CEST)

== fizyk teoretyczna==

Moje ostatnie poprawki: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Metody_matematyczne_fizyki/Rachunek_tensorowy&amp;action=historysubmit&amp;diff=124372&amp;oldid=124282 Rachunek_tensorowy]. Poza tym [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_teoretyczna&amp;curid=14032&amp;diff=124370&amp;oldid=124022 strona główna]. Mam nadzieję, że żadnych wadliwych poprawek nie wprowadziłem, jak coś to sprawdź. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 18:15, 16 kwi 2010 (CEST)

== Eki ==

Witaj :) Widzę, że jesteś aktywny, więc pozwolę sobie mieć prośbę - czy mógłbyś sprzątnąć eki? Bardzo dawno nikt ich nie kasował i  całkiem sporo się ich nazbierało. Z góry dzięki i pozdrowienia serdeczne :) [[Wikipedysta:Magalia|Magalia]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Magalia|dyskusja]]) 17:21, 6 maj 2010 (CEST)

== informacja ==

Uważaj trochę co robisz. Skasowałeś moduł [[Matematyka dla liceum/Trygonometria]], który nie miał (wbrew pozorom) ek, jedynie miał moduł który miał ek, ale on sam nie powinien być skasowany. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 17:03, 22 maj 2010 (CEST)

== Szablony: {{s|StronaStart}} i {{s|StronaKoniec}} ==

Już miałem Ciebie informować, że ktoś o anonimowy grzebał przy stworzonych przez Ciebie szablonach, ale zreflektowałem się, że to przecież Ciebie wylogowało i edytowałeś anonimowo :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 22:07, 12 cze 2010 (CEST)

== ekowanie ==

Hej :) Wiem, że sprzątałeś eki, ale proszę jeszcze o skasowanie [[Matematyka dla liceum/Funkcje wymierne/Rozwiązywanie równań powiązanych z funkcją homograficzną|tego]] - wyjątkowo paskudny wandalizm, więc im szybciej poleci, tym lepiej :) Z góry dzięki i pozdrawiam serdecznie, [[Wikipedysta:Magalia|Magalia]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Magalia|dyskusja]]) 20:31, 13 cze 2010 (CEST)

== Szczerę podziękowanie ==

Bardzo dziękuje za posprzątanie kategorii ek. O wiele lepiej teraz to wygląda :). Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 07:59, 1 lip 2010 (CEST)

== Prośba ==

Proszę o przesłanie plików twojego/Pana autorstwa do Wikimedia Commons, gdzie będą w wszelkich projektach Wikimedia. Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 08:05, 1 lip 2010 (CEST)

== Ek ciąg dalszy ==

Można by było posprzątać kategorię? Znalazłem ponad 130 plików, które albo są na Commons, nie są używane lub po prostu są błędne. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 19:35, 1 lip 2010 (CEST)
:Dziękuje za posprzątanie. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 09:26, 3 lip 2010 (CEST)

== Fizyka teoretyczna ==

czemu nie, jak coś będę zmieniać, to dam znać. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 13:52, 13 lip 2010 (CEST)

Na stronie: http://pl.wikibooks.org/wiki/Metody_matematyczne_fizyki w nagłówku proponuję poprawić styl. Jest: &quot;Jest to teoria o polach wektorowych i skalarnych, na które działamy pewnymi operacjami różniczkowymi.&quot; Proponuję zrobić: &quot;... na które oddziałujemy pewnymi operacjami różniczkowymi&quot; lub &quot;na których działamy pewnymi operacjami różniczkowymi&quot;. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 21:49, 14 lip 2010 (CEST)

== redirecty ==

Usuwanie redirectów nie jest potrzebne (wszystkie usunięte strony i tak zostają na serwerze zarchiwizowane), a do tego może narobić problemów. Tak jak już ludzie pisali, jeśli jakaś zewnętrzna strona linkowała, to teraz linkuje do nieistniejącej strony... Podobnie z usuwaniem stron plików, nie wiem czy jest to potrzebne, skoro wszystko na serwerze i tak zostaje. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 19:49, 15 lip 2010 (CEST)

* Proszę, przestań nadużywać przenoszeń stron i usuwania --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 02:42, 7 sie 2010 (CEST)

== Re:Fizyka teoretyczna ==

Mogę pomóc, ale jednocześnie informuje iż chwilowo mam dostęp do komputera, a jeszcze dziś wyjeżdżam na wakacje. Jak wrócę 25 lipca zajmę się tym. Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 07:29, 16 lip 2010 (CEST)

== [[Metody matematyczne fizyki/Rachunek tensorowy]] ==

Dokonałeś zmiany
*nazywamy obiekt który transformuje się ze zmiennych starych, których ilość wynosi ''m''
na
*nazywamy obiekt, który transformuje się ze zmiennych starych, których ilość zmiennych jest ''m''
Cofnąłem tę zmianę, żeby nie było powtórzenia tego samego słowa (ze zmiennych, których ilość zmiennych jest).

Nie umiem ocenić ani poprawić poniższych tekstów (i nie wiem, czy są poprawne, może są):
*Dla przykładu podamy jak się transformuje tensor o dwóch wskaźnikach, dla dwóch zmiennych zapisanej w konwencji Einsteina. 
*A transformację tensora z jednych współrzędnych do drugich o dwóch wskaźnikach dla m zmiennych zapisanej w konwencji Einsteina. 
*Dla przykładu podamy jak się transformuje jako tensor o dwóch wskaźnikach, dla dwóch zmiennych zapisanej w konwencji Einsteina: 
*A transformację tensora z jednych współrzędnych do drugich o dwóch wskaźnikach dla m zmiennych zapisanej w konwencji Einsteina piszemy: 

Swoją drogą, zauważyłem że często powtarzasz pewne ważniejsze rzeczy w zdaniu, co czasem owocuje powtórzeniami (jak na początku powyższego wpisu wspomniałem). Mimo wszystko staram się usuwać takie powtórzenia, żeby tekst nie brzmiał jak &quot;Poniżej napiszemy wektory, wzięte ze wzoru abc, które to wektory zapiszemy poniżej&quot;. W razie czego jestem otwarty na dyskusję. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 15:33, 16 lip 2010 (CEST)

== [[Metody matematyczne fizyki/Działania na wektorach]] ==

*&quot;W układzie współrzędnych w przestrzeni n-wymiarowej nazywamy n-prostych, zwanych osiami, przecinających się w jednym punkcie, zwanym punktem zerowym, którego współrzędne są równe (0,0,...,0). &quot;
To zdanie nie ma sensu. &quot;W układzie nazywamy n prostych, zwanych osiami&quot;. Jeśli umiesz, popraw je. Może chodziło o *&quot;W układzie współrzędnych w przestrzeni n-wymiarowej mamy n-prostych, zwanych osiami, przecinających się w jednym punkcie, zwanym punktem zerowym, którego współrzędne są równe (0,0,...,0). &quot;
--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 16:13, 16 lip 2010 (CEST)

* zmieniłem styl w tym zdaniu, mam nadzieję, że na dobry :-) a czy mogę też dodawać linkido Wikipedii? brakuje mi też wyjaśnienia (proponuję w formie przypisu) co to jest &quot;n-wymiarowa baza kanoniczna&quot;, a potem w sekcji &quot;Iloczyn wektorowy&quot; co to jest &quot;układ kartezjański&quot;. Pozdr. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 18:33, 16 lip 2010 (CEST)

== Metody matematyczne fizyki/Rachunek tensorowy ==

* W sekcji &quot;Definicja prostego tensora metrycznego&quot; brakuje mi wyjaśnienia, co to jest &quot;długość infinitezymalna&quot;. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 11:50, 17 lip 2010 (CEST)

* A widzisz, Ty to wiesz, a ja nie; myślę, że gdybyś wstawiał od czasu do czasu takie krótkie, celne wyjaśnienia w formie przypisów, to mogłoby to wzbogacić podręcznik. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 12:05, 17 lip 2010 (CEST)

* W sekcji &quot;Tensor Riemanna-Christoffela (tensor krzywizny) zdefiniowany przy pomocy tensorów metrycznych&quot; coś brzmi dziwnie:

&quot;Do wzoru na czterowskaźnikowy tensor metryczny (2.87) wstawiamy za tensory Christoffela zdefiniowanej wedle wzoru (2.82) i w końcu otrzymujemy wzór zależny tylko od pochodnych cząstkowych tensora metrycznego, co po jego zastosowaniu:&quot;

proponuję zmienić:
&quot;Do wzoru na czterowskaźnikowy tensor metryczny (2.87) wstawiamy za tensory Christoffela zdefiniowane wedle wzoru (2.82)&quot; &lt;br&gt;albo
&quot;Do wzoru na czterowskaźnikowy tensor metryczny (2.87) wstawiamy zamiast tensorów Christoffela zdefiniowanych wedle wzoru (2.82)&quot;&lt;br&gt;
i nie wiem, jak jest prawidłowo bo &quot;za&quot; to nie to samo co &quot;zamiast&quot;.

Zresztą - ta sekcja jest wymiatająca i wymiękłem na niej :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 12:57, 17 lip 2010 (CEST)

== Odp:Fizyka teoretyczna ==

;[{{fullurl:Dyskusja_Wikipedysty:Magalia|oldid=133697}}#Fizyka_teoretyczna Odp:Fizyka teoretyczna]

Hej :) Oczywiście bardzo chętnie pomogę. W miarę możliwości oczywiście, bo obawiam się, że fizyka mnie odrobinę przeraża, więc może być ciężko ;) Ale oczywiście zrobię co w mojej mocy. Pozdrowienia serdeczne. [[Wikipedysta:Magalia|Magalia]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Magalia|dyskusja]]) 23:57, 17 lip 2010 (CEST)

Cześć, niestety brak czasu nie pozwala mi zaangażować się w prace. Powodzenia --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 11:07, 18 lip 2010 (CEST)

* Wydaje mi się, że ewentualna zmiana &quot;na podstawie&quot; na &quot;według&quot; zależy od czyichś preferencji stylistycznych. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 12:59, 25 lip 2010 (CEST)

Dziękuję za zaproszenie, ale obowiązki zawodowo-studenckie uniemożliwiają mi poświęcenie odpowiedniej ilości czasu na ten projekt. Swoją drogą - doskonała robota. Mało tutaj tak ciekawych podręczników na tak wysokim poziomie ;-). Pozdrawiam, --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Kj|dyskusja]]) 22:07, 28 lip 2010 (CEST)

== Metody_matematyczne_fizyki/Układ_współrzędnych ==

Wiesz, brakuje mi, w w/w module wyjaśnienia co to takiego jest &quot;Jakobian&quot;, o którym jest mowa w sekcji &quot;Jakobian przejścia&quot;. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 21:33, 11 sie 2010 (CEST)

* to jakieś czary :-)

* bo to czarna magia, a Ty czarodziej jesteś. A tak na poważnie: myślałeś może, żeby dodać do podręcznika krótkie biogramy fizyków, o których wspominasz?

* raczej chodziło mi o dodanie do istniejących modułów krótkich biogramów. Jak się uwinę ze swoim podręcznikiem, to wstawię z jeden modelowy biogram i zobaczymy, czy to będzie w porządku, ok?

== podręczniki Fizyki teoretycznej ==
Jak Ci się podoba nowy spis treści? Może taki być? [[Fale]] (łatwiej się poruszać z pierwszego spisu treści w ramce, oraz łatwiej widać poziomy drzewka) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 21:01, 13 sie 2010 (CEST)

* Dodałem do wszystkich podręczników nowy spis treści, a także informacje o Bibliografii i Licencji (osobno, w razie czego możesz cofnąć / zmienić). Koordynację też uzupełniłem. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 00:22, 14 sie 2010 (CEST)

* Zastosowałem taką regułę, aby pogrubiać wszystkie linki, które prowadzą do nowych stron (dzięki temu, jeśli ktoś chce otworzyć wszystkie strony, musi kliknąć we wszystkie linki pogrubione). Część z nich jest pogrubiana jako nagłówki, resztę wyróżniłem wewnątrz, np. [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Statystyka_matematyczna&amp;action=historysubmit&amp;diff=136572&amp;oldid=136559 tu ]. Natomiast tu ta sama strona miała 2x pogrubienie, więc jedno usunąłem [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Elektrodynamika_klasyczna&amp;action=historysubmit&amp;diff=136573&amp;oldid=136560 historia]. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 10:50, 14 sie 2010 (CEST)

Nie można przejść obojętnie obok ilości pracy, jaką wkładasz w rozwój podręczników o fizyce i matematyce: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikipedysta%3APersino&amp;action=historysubmit&amp;diff=137194&amp;oldid=114782 diff] :) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 23:34, 17 sie 2010 (CEST)

== Kategoria:Eksporesowe kasowanko ==

[[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|Proszę o posprzątanie kategorii]]. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 16:10, 17 sie 2010 (CEST)
:Dziękuje! [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 18:49, 17 sie 2010 (CEST)

== Fizyka teoretyczna ==

Witaj! Chwilowo, w związku z innymi zobowiązaniami, niestety nie mogę przyłączyć się do projektu. Ale życzę owocnej pracy i pozdrawiam -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 18:41, 22 sie 2010 (CEST)

== Program do grafiki ==

Niestety na grafice nie znam się. Wydaje mi się, że to jakiś program do edycji grafiki wektorowej, może coś wygooglujesz albo znajdziesz tutaj: [http://pl.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Edytory_grafiki_wektorowej], ewentualnie pokaż to i spytaj kogoś znającego się na tym :) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 01:53, 23 sie 2010 (CEST)

== [http://pl.wikibooks.org/wiki/Metody_matematyczne_fizyki/Obrót_układu_współrzędnych Obrót układu współrzędnych] ==

Mam problem z tym zdaniem: &quot;Spróbujmy napisać transformacje obrotu punktu dla przestrzeni dwuwymiarowej odwrotnie ze wskazówkami zegara o kąt α, którego transformacje punktów z układu walcowatego do euklidesowego, którego transformacja współrzędnych układu walcowego na kartezjańskich piszemy wzorami i , to nowe współrzędne powstają, gdy podczas obrotu naszego punktu (x,y) do punktu (x',y'), gdy dokonamy transformacji, które piszemy:&quot;
: jest nieco niegramatyczne i nie wiadomo o co, w nim chodzi. Za dużo w nim wyrazów &quot;który / która / które&quot;. Czy da się je podzielić na krótsze zdania? [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 03:23, 24 sie 2010 (CEST)

== alfabet grecki ==

Tylko tyle widzę w internecie: [[w:Alfabet_grecki#Alfabet_grecki_w_HTML]] - &amp;Phi; &amp;phi;
: Żeby zapisać małe - tzn.? Może użyć jakiegoś tagu zmieniającego wielkość czcionki? Typu &lt; small&gt; albo indeks dolny  --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 00:49, 25 sie 2010 (CEST)

Ewentualnie Unicode: [[s:Unicode/Grecki_i_koptyjski]]; [[s:Unicode/Grecki_rozszerzony]] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 00:53, 25 sie 2010 (CEST)

== Metody_matematyczne_fizyki/Funkcje_Greena ==
[[Metody_matematyczne_fizyki/Funkcje_Greena]]
Nie udało mi się rozczytać w pełni:
*''Rozwiązaniem równania różniczkowego (20.1) są rozwiązania w postaci pełnych funkcji w stosunku (20.6), która jest sumą rozwiązania jako ostatnio wspomnianego i funkcji , która jest iloczynem operatora \hat{O}\;, i funkcji \psi(\underline{x})\;, którego jako całość jest równa zero, co na podstawie tychże rozważań całkowitą nasze rozwiązanie naszego równania różniczkowego jest''
*''W wyrażeniu całkowym (20.7), funkcja \psi_0(x)\; występuje funkcja, która jest rozwiązaniem równania jednorodnego własnego operatora \hat{O}\;, którego przepis''
Zobacz czy inne poprawki są ok --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 01:45, 25 sie 2010 (CEST)

* Musze przyznać, że nie bardzo orientuje się we własnościach intelektualnych. Może spróbuj wygooglować, albo na Wikipedii spytać? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 20:53, 29 sie 2010 (CEST)

== prośba do administratora ==

Czy mógłbyś:
*usunąć stronę [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dinozaury/Ceratopsy&amp;redirect=no]
*usunąć stronę [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikipedysta:Michczu&amp;redirect=no]
Potrzebne to jest, żeby cofnąć przeniesienie stron --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 15:31, 31 sie 2010 (CEST)

== Wzory ==

Wg tego artykułu [http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Displaying_a_formula#Relations] jest to \ll i \gg (&lt;math&gt;\ll i \gg&lt;/math&gt;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 03:09, 5 wrz 2010 (CEST)

&lt;del&gt;Wg np. tej strony [http://barzilai.org/math_sym.htm] nie ma takiego symbolu w HTML --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]).  18:33, 5 wrz 2010 (CEST)&lt;/del&gt;

Zrobiłem [[Wikipedysta:Lethern/Test|tablice symboli html]], interesujące jest: 187: &amp;#187; oraz 171: &amp;#171; (&amp; #187; i &amp; #171;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 18:45, 5 wrz 2010 (CEST)

== ws. wykresu ==

wiesz, nigdy nie robiłem wykresów, więc mogę mieć z tym problem :-( z ciekawością natomiast zaglądam do [[Fizyka teoretyczna/Koordynacja]] i ciągle pamiętam o moim pomyśle dodawania biogramów fizyków. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 01:28, 6 wrz 2010 (CEST)

== Prośba ==

Hej :) Zintegrowałam treść stron [[Książka kucharska/Ciasto naleśnikowe]] i [[Książka kucharska/Naleśniki]]. Czy mógłbyś połączyć historię tych modułów? Ale nie kasuj potem ciasta naleśnikowego - niech zostanie jako redirect, ok? Z góry dzięki i pozdrawiam serdecznie :) [[Wikipedysta:Magalia|Magalia]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Magalia|dyskusja]]) 22:08, 8 wrz 2010 (CEST)

== QuickEdit ==

Przejrzałem [[w:Wikipedia:Kawiarenka/Kwestie_techniczne|Tę stronę]] przy pomocy przeglądarkowej Szukaj &quot;QuickEdit&quot;, i na szybko znalazłem, że może być temu winna skórka Vector (można ją w preferencjach wyłączyć), ale może znajdziesz w tym wątku więcej informacji (dodatkowo jest na niemieckiej wersji QuickEdit [http://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer_Diskussion:ASM ta strona], piszą tam po angielsku) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 20:58, 11 wrz 2010 (CEST)

== Fizyka teoretyczna ponownie ==

Rozumiem, że liczy się dla Ciebie opinia innych, aby pisać jeszcze lepiej i zrozumialej podręczniki. Też tak miałem, gdy pisałem swoje teksty do podręczników dla liceum. Do oceny dobre by były osoby, które próbowały by się nauczyć czytając te moduły. Ja czytałem podręcznik tylko w celu poprawienia zdań, więc nie zastanawiałem się, czy wszystko rozumiem, no i przeczytałem tylko mały kawałek całego materiału. Możesz spróbować uderzyć z propozycją gdzieś do ludzi. Takich, którzy albo a) zapoznają się z częścią, którą poprawialiśmy lub b) będą w stanie czytać podręczniki niepoprawiane. Gdyby udało się kogoś znaleźć, miałbyś pewnie dobrą ocenę, a komentarze i uwagi przydałyby się dodatkowo też mnie i Karolusowi, co byśmy również mogli poprawiać moduły. Gdzie kogoś takiego znaleźć? Może na Wikipedii, na jakimś forum matematycznym (fizycznym), na uczelni ogłoszenie możesz dać.. Problem jest właśnie z językiem, nie zdążyliśmy poprawić więcej jak 5% modułów, więc może to pewną grupę ludzi odstraszać, w przyszłości będzie łatwiej o czytelników. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 09:40, 12 wrz 2010 (CEST)

* Moim zdaniem Twój podręcznik jest pisany przystępnym językiem naukowym, ponieważ masz rzadką umiejętność płynnego przechodzenia w opisach od jednego wzoru do następnego. Dzięki czemu Twój wykład jest logiczny. Budujesz logiczną i przejrzystą strukturę podręcznika. Prowadzisz czytelnika od wzorów prostych do rozbudowanych. Ponadto każdy moduł zamykasz ostatecznym wzorem, który jest ładną puentą tekstu. Dzięki temu każdy podrozdział tworzy zamkniętą całość. Jest to przydatne dla kogoś, kto chce nauczyć się określonego wycinka Fizyki teoretycznej. Jedyne, co można by było dopracować od strony literackiej, to kwestie gramatyki i stylu. Czasem też sygnalizowałem Tobie konieczność wyjaśnienia pewnych terminów, które dla fizyków są oczywiste, jednak objaśnienie ich w formie przypisów nikomu by nie zaszkodziło. Jednakże to możesz sobie zostawić na koniec, gdy już napiszesz wszystkie moduły. Radziłbym wtedy wziąć wiki-urlop (minimum tydzień), wrócić do komputera i przejrzeć na nowo cały tekst. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 15:15, 12 wrz 2010 (CEST)

== Format svg i Openoffice draw ==

Kilka linków: [http://komputery.wip.pl/excel-i-aplikacje-biurowe/rozszerzenie-mozliwosci-openofficeorg-o-obsluge-formatu-svg,95,264155,0,195194,0.html], [http://haumacher.de/svg-import/], linki z [http://wiki.services.openoffice.org/wiki/SVG_Import_Filter#External_implementation] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 10:58, 19 wrz 2010 (CEST)

== [[Szablon:StronaKoniec]] ==

Odnośnie tej edycji: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Szablon%3AStronaKoniec&amp;action=historysubmit&amp;diff=136567&amp;oldid=121717], czy jest ona konieczna? Są utworzone dwie tabelki &quot;spis treści&quot;, dwa razy jest wyraz &quot;pokaż/ukryj&quot;, i trzeba specjalnie kliknąć, aby ten spis był widoczny. Chyba, że to ukrycie było zamierzone. Może w takim razie zrobić dodatkowy argument w szablonie, który pozwala wybrać, czy spis treści ma być normalnie, czy w zwiniętej tabelce, co by pogodziło oba sposoby, bo można sobie wybrać? Jak Ty to widzisz? Pozdrawiam --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 16:47, 19 wrz 2010 (CEST)

* [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Szablon%3AStronaKoniec&amp;action=historysubmit&amp;diff=141163&amp;oldid=136567] wydaje mi się, że to było lepsze. Jeśli czegoś brakuje dla Ciebie, to można próbować dodać wersję zwykłą i alternatywę --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 18:51, 19 wrz 2010 (CEST)

* Szukałem, ale nic nie znalazłem, jak zrobić aby mogło to być domyślnie ukryte. Nie wiem, co z tym zrobić, dodać parametr, żeby obie wersje były dostępne (z tabelką ukrywającą, jak wcześniej, i bez tabelki)? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 20:14, 19 wrz 2010 (CEST)

==Przeniesienia artykułów z historią autorów==
Zerknij na stronę [[Wikibooks:Import stron]] -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 11:51, 24 wrz 2010 (CEST)

== Poprawianie rysunków ==

Przykro mi, nie znam się na tym ani trochę :-( [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 19:19, 24 wrz 2010 (CEST)
* pomyślę, a koło niedzieli popytam ludzi działających na Commonsach. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 19:33, 24 wrz 2010 (CEST)
* dałem wczoraj informację o Twojej propozycji poprawiania rysunków na Tablicy ogłoszeń Wikipedii. Myślę, że tak szybciej znajdą się osoby potrafiące to robić. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 07:28, 28 wrz 2010 (CEST)

:: Hej. :) O jakie konkretnie działania chodzi? Mogę pomóc w przerabianiu wykresów do SVG w Inkscape. -- [[Wikipedysta:CLI|CLI]] ([[Dyskusja Wikipedysty:CLI|dyskusja]]) 09:44, 29 wrz 2010 (CEST)

:Zerknij [http://www.elisanet.fi/~d635415/webroot/Octavesvg/index.html tutaj] - to jest program do wykonywania SVG bezpośrednio z kodu Matlaba/Octave. Jak znajdą się chętni to możesz im polecić to narzędzi - lepiej kreślić funkcje przez matlaba niż w &quot;Paintowy&quot; sposób w InkScape. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 11:45, 29 wrz 2010 (CEST)

:Konwersji można dokonywać albo w GdkPixbuf albo InkScape - ręcznie lub automatem przez otwarcie grafiki PNG i jej wektoryzację (funkcja programu &quot;wektoryzuj bitmapę&quot;) i następnie zapis do pliku SVG - tylko automaty różnie mogą się zachowywać przy cienkich liniach czy wykresach - trzeba eksperymentować, lub ponoć (nie testowałem tego sposobu) po otwarciu PNG i jego wyeksportowaniu do SVG (ale podejrzewam ze to będzie SVG ale nadal z osadzoną grafiką rastrową. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 01:32, 2 paź 2010 (CEST)

== Księgozbiór ==

Mam trochę wątpliwości: &quot;Fizyka teoretyczna&quot; i &quot; Metody numeryczne fizyki&quot; powinny być w tabelce &quot;Niedokończone podręczniki&quot;. Streszczenia bym poprawił pod kątem stylu; czyli np. przy &quot;Szczególnej teoria względności&quot; zamiast: &quot;Jest to dział fizyki zajmujących się przede wszystkim ruchem ciał poruszających się z prędkościami porównywalnymi z prędkością światła w próżni&quot;, to: &quot;Podręcznik opisuje szczególną teorię względności, czyli dział fizyki zajmujący się przede wszystkim ruchem ciał poruszających się z prędkościami porównywalnymi z prędkością światła w próżni&quot;. Spróbuję siąść do tego na tygodniu przed urlopem. No i brakuje obrazków. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 20:22, 26 wrz 2010 (CEST)

* Zerknij na poprawki: [[Wikibooks:Księgozbiór#Nauki_ścisłe_i_przyrodnicze]]. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 08:03, 28 wrz 2010 (CEST)

== Metoda kolejnych poprawek trójmianu kwadratowego - metoda Bairstowa ==

Hej - nie znam tej metody i tylko &quot;na szybko&quot; rzuciłem okiem na 2 pierwsze równania i nie jestem pewien czy dobrze widzę - ale, przyjmując (3.95) za słuszne, już w 2 linijce wzoru (3.96) masz błąd przy wymnażaniu składnika &lt;math&gt;q_i&lt;/math&gt; z nawiasem &lt;MATH&gt;(b_0z^{n-2}+b_1z^{n-3}+...+b_{n-1})&lt;/MATH&gt;. Wyciągasz &lt;math&gt;z&lt;/math&gt; przed nawias, ale nie degradujesz potęgi w wyrażeniu pod nawiasem więc zamiast wyrażenia: &lt;MATH&gt;zq_i(b_0z^{n-3}+b_1z^{n-4}+...+b_{n-2})&lt;/MATH&gt; otrzymałeś &lt;math&gt;zq_i(b_0z^{n-2}+b_1z^{n-3}+...+b_{n-2})&lt;/math&gt;. Następnie grupujesz je według Twojego obliczenia. Sprawdź czy to pojawienie się znikąd tego jednego 'zeta' nie było przyczyną problemu i innego wyniku. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 23:51, 30 wrz 2010 (CEST)

== Mechanika kwantowa ==

Witaj!
Znalazłem pominiętą stronę podręcznika: [[Mechanika_kwantowa/Funkcje_i_równania_falowe/Równanie_Kleina-Gordona]]. Czy będzie przydatna jeszcze? Jeśli nie wstaw szablon EK. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 12:54, 3 paź 2010 (CEST)

== Porzucone grafiki ==

Czy [[:Plik:Schemat_blokowy_licznika_z_komorą_jonizacyjna.png]] oraz [[:Plik:Czynnik Debye'a-Wallera.png]] będą jeszcze potrzebne - czy można je usunąć? -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 16:58, 4 paź 2010 (CEST)

== Prośba ==
Czy możesz usunąć stronę (przekierowanie) [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Lo%C5%BCban/Wymowa&amp;redirect=no]? Z góry dzięki --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 14:42, 7 paź 2010 (CEST)

== Licencja ==

W swoich książkach umieściłeś wzmiankę o licencji GNU. Jednak brzmi to trochę tak, jakby materiał był oparty tylko na licencji GNU, a jednak wszystko co jest na Wikibooks jest także oparte na licencji CC. Czyli Twoje teksty są na dwóch licencjach, jednej dodanej przez Ciebie jako autora i drugiej wynikającej z projektu. I czytelnik może wybrać sobie dowolną z tych dwóch. Choć tekst akapitu &quot;licencja&quot; brzmi trochę tak, jakby tego wyboru nie było i obowiązywała tylko GNU. Może by tak dodać wzmiankę o CC? ([[Wikibooks:Bar#Licencje_i_ok.C5.82adki|w barze]] trochę więcej wyjaśnień o 2 licencjach) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 22:19, 12 paź 2010 (CEST)

== Re: Fizyka teoretyczna ==

Z wielką chęcią, choć jak widać na dacie twojego wątku na mojej dyskusji i tego widać że mam mało czasu, przyłączam się jeśli to aktualne, ale nie licz na systematycznośc! :) [[Wikipedysta:Jantoś|Jantoś]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Jantoś|dyskusja]]) 17:57, 27 paź 2010 (CEST)

: Czy to jest ok? [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Elektrodynamika_klasyczna%2FR%C3%B3%C5%BCniczkowe_i_ca%C5%82kowe_prawa_dla_elektrostatyki&amp;action=historysubmit&amp;diff=147299&amp;oldid=135512] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 20:16, 26 lis 2010 (CET)
* Pośpiesznie wycofałem tę [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Metody_numeryczne_fizyki/Ca%C5%82kowanie_numeryczne_funkcji_interpolacyjnej&amp;diff=next&amp;oldid=147376 edycję], ale gdybyś mógł sprawdzić czy jej ewentualnie nie zostawić.. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 14:15, 27 lis 2010 (CET)

== awaria? ==

Persino wejdź natychmiast na [[Wikibooks:Bar]] i [[Pomoc:Spis treści]]. Wszędzie wyświetla mi się moduł, który właśnie edytujesz. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 21:40, 25 gru 2010 (CET)

anulowałem swoje edycje, musiał wystąpić jakiś dziwny błąd systemu i przy dużej Twojej edycji nałożyła się ona na moje trzy drobne edycje, przywróciłem (mam nadzieję) już to do ładu. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 21:49, 25 gru 2010 (CET)

== eki i blokady ==

wczorajsza awaria już się wyjaśniła. Lethern wziął świąteczny urlop, więc jakbyś miał chwilę, to usuń ek-i oraz odblokuj mi tą stronę: [[Wikibooks:O Wikibooks]]. Pracuję nad stronami pomocy i bardzo mi to ułatwi życie. Z góry dzięki [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 19:19, 26 gru 2010 (CET)

== kolejne ek-i ==

wstawiłem eki-i w starych, nieużywanych i niepotrzebnych szablonach; czy mógłbyś je pousuwać, jak znajdziesz chwilę czasu? [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 09:16, 5 sty 2011 (CET)

P.S. do usunięcia są jeszcze nieużywane pliki
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:Żarówka.png
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:Zwrot_kosztow_szkolen_niepelnosprawnych_2010.jpg
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:B_wikibooks_2.png
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:B_wikibooks_2.png
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:B_wikibooks_3.png
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:B_wikibooks_4.png

P.S. nr 2: i zbędne kategorie:
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Strony_z_błędami_ortograficznymi
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Strony,_w_których_przekroczone_jest_ograniczenie_wielkości_użytych_szablonów
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Grafika_Wikimedia
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Strony_indeksowane

a koniecznie trzeba mi odblokować te strony:
* [[MediaWiki:Recentchangestext]]
* [[Szablon:Recentchanges]]

== c.d. pracy nad meta-stronami ==

hej! usuniesz mi ek-i oraz odblokujesz: [[Szablon:WM/Regulamin]]? z góry dzięki. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 10:43, 17 sty 2011 (CET)

== Talkback ==

Hello Mirosław, you have an unanswered question at [[Commons:User talk:Persino#your_badname_request]].  &amp;nbsp; — &lt;font size=&quot;4&quot;&gt;[[w:en:User:Jeff G.|Jeff]] [[w:en:User:Jeff G./talk|G. ツ]]&lt;/font&gt; 16:32, 30 sty 2011 (CET)

== FUW ==
Zerknij: [http://brain.fuw.edu.pl/edu/Strona_g%C5%82%C3%B3wna na cc-by-sa 3.0]. Może by się przydało? Tylko zassać i podać autorów. [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Przykuta|dyskusja]]) 15:49, 12 lut 2011 (CET)

== Przeniesienie szablonu Podręcznik ==

Witaj, trzeba cofnąć Twoje zmiany, bo nie przenieść tego szablonu w miejsce Szablon:StronaStart, ponieważ z tego szablonu korzysta sporo modułów (razem z Pomocą Wikibooks), a nie korzystają one z szablonu Podręcznik. Zrevertowałem [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Szablon:StronaStart&amp;curid=19820&amp;diff=169244&amp;oldid=159391 zmiane StronaStart], ale wszystkie Twoje zmiany w podręczniku trzeba by też wycofać (usuwające szablon Podręcznik)... Sam pomysł zmieniania tak dużej ilości modułów bez użycia bota jest kiepski, może lepiej poprosić operatora Bota żeby się tym zajął? Miało już miejsce takie masowe zmienianie przez AlohaBOT ([http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Mechanika_teoretyczna/Uk%C5%82ad_cia%C5%82_ograniczonych_wi%C4%99zami&amp;diff=prev&amp;oldid=166738 przykład]). Choć można spróbować poprawić szablon, żeby pasował do nowej wersji podręcznikow matematycznych, jak i do innych modułów w których jest użyty. Co o tym sądzisz? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 17:55, 10 wrz 2011 (CEST)

== Witaj po przerwie ==
Czołem Persino! miło Ciebie wiedzieć po długiej przerwie :) [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 09:31, 11 wrz 2011 (CEST)

== Poradnik Hackhing ==

Witaj. Widzę że jesteś akurat Online, więc pisze do Ciebie.

Znalazłem na wikia projekt informatyki i na stronie głównej coś tam wyczaiłem no i znalazłem [http://informatyka.wikia.com/wiki/Poradnik:Hacking to]. Jak widać, poradnik ten ma na celu przedstawienie zagrożeń ze strony internetu oraz zapobieganie im. (jak można wyczytać)
Nie wiem jeszcze jaką ma licencje, ale skoro jest na wiki to musi być wolna. Związku z tym pytanie: Czy może być opublikowane na Wikibooks?

Pozdrawiam --[[Wikipedysta:Kompowiec2|Marek H.]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 18:57, 24 wrz 2011 (CEST)

== szablony StronaStart i StronaStart ==
Persino, sprawdź proszę, czy w/w szablony działają poprawnie, po ostatnich zmianach przestały pełnić swoją funkcję, zamiast być umiejscowione z boku strony porządkując ją, to wskakują na górę psując wygląd modułów. [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karol Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 10:54, 23 paź 2011 (CEST)
* dlatego, że po pierwsze nie było dobrze, bo było źle; a po drugie, bo lekceważysz sobie użytkowników tych szablonów: [[Wikibooks:Bar#szablony_StronaStart_i_StronaStart]]. [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karol Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 23:15, 8 lis 2011 (CET)

Hej, chciałem założyć temat, ale widzę, że już na mnie czeka :). Jestem świeżo na wikibooks i od razu rzucił mi się na oczy szablon {{s|StronaStart}}. Powiedzmy, że rozumiem koncept tego szablonu, ale:
# U mnie nie działa: [http://awesomescreenshot.com/0e91ikc1c]. Wygląda to strasznie, nie mówiąc o zaśmiecaniu kodu :/
# Taki sam efekt, a nawet lepszy można uzyskać modyfikując swój plik .css użytkownika, już wrzucałem Karolusowi przykłady kodu zrobionego przeze mnie może w pół godziny, a dające przynajmniej możliwość osobom, które nie chcą menu na górze i wielkiej czcionki możliwość czytania domyślnie sformatowanego tekstu. [http://awesomescreenshot.com/0811fe0c8][http://awesomescreenshot.com/0411fe142] [[user:Yarl|Yarl]] [[user talk:Yarl|✉]] 19:49, 13 mar 2012 (CET)

== układy pseudoskalarne ==

Cześć, Persino! Piszesz o trudnych sprawach, ale niezwykle ciekawych, więc zajrzałam. Niestety jest to powyżej moich możliwości (wolę poziom Świata Nauki), a poza tym rzucił mi się w oczy „kwiatek”, który bardzo szpecił piękną całość :(  W kilku miejscach poprawiłam [[Wstęp do fizyki cząstek elementarnych/Wprowadzenie do teorii kwarków i układów kwarkowych (hadrony)#Mezony lekkie jako układy pseudoskalarne|tutaj]] , ale to chyba nie wszystko (np. nazwa ilustracji w Commons). Pozdrawiam Cię serdecznie --[[Wikipedysta:Joanna Kośmider|Joanna Kośmider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Joanna Kośmider|dyskusja]]) 12:53, 22 kwi 2012 (CEST)

== szablon treść ==
magiku od wiki-kodu, dasz radę tak ustawić parametry, żeby szablon zmieniał się co 3 dni? jest na tyle dużo polecanych książek, że akurat wtedy się tak wycyrkluje, że dana treść pojawi się raz w miesiącu. [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karol Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 22:04, 2 lip 2013 (CEST)
== interpolacja ==

Cześć. Dzięki za metody numeryczne fizyku. Ja szukałem funkcji przechodzącej przez dane punkty i znalazłem : http://zunzun.com/ Może cię zainteresuje. Szukam też pomocy w [[en:Fractals/Iterations_in_the_complex_plane/parabolic|dynamice parabolicznej]]. Jeśli jesteś zainteresowany to daj znać. Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Adam majewski|Adam majewski]] ([[Dyskusja wikipedysty:Adam majewski|dyskusja]]) 21:39, 10 lut 2014 (CET)

== {{int:right-upload}}, [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Upload Wizard|{{int:uploadwizard}}]]? ==

[[Image:Commons-logo.svg|right|100px|alt=Wikimedia Commons logo]]
Hello! Sorry for writing in English. As you're an administrator here, please check the message I left on [[MediaWiki talk:Licenses]] and the village pump. Thanks, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 21:22, 18 wrz 2014 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Nemo_bis/Unused_local_uploads&amp;oldid=9923284 --&gt;

== [[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie]] ==

Cześć, wyczyściłbyś tą kategorię? Trochę się w niej nazbierało. [[Wikipedysta:Runab|Runab]] ([[Dyskusja wikipedysty:Runab|dyskusja]]) 18:17, 25 paź 2014 (CEST)

== Odpowiadając ==
nie wiem, ale sądzę, że nie ma. [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karol Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 16:02, 12 cze 2015 (CEST)

== Bots ==

&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
I apologize for sending this message in English.

You are receiving this message because a technical change may affect a bot, gadget, or user script you have been using.  The breaking change involves API calls.  This change has been planned for two years.  The WMF will start making this change on '''30 June 2015'''.  A partial list of affected bots can be seen here:  https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2015-June/081931.html  This includes all bots that are using pywikibot compat.  Some of these bots have already been fixed.  However, if you write user scripts or operate a bot that uses the [[:mw:API|API]], then you should check your code, to make sure that it will not break.

What, exactly, is breaking? The &quot;default continuation mode&quot; for action=query requests to api.php will be changing to be easier for new coders to use correctly.  To find out whether your script or bot may be affected, then search the source code (including any frameworks or libraries) for the string &quot;query-continue&quot;.  If that is not present, then the script or bot is ''not'' affected.  In a few cases, the code will be present but not used.  In that case, the script or bot will continue working.

This change will be part of 1.26wmf12.  It will be deployed to test wikis (including mediawiki.org) on 30 June, to non-Wikipedias (such as Wiktionary) on 1 July, and to all Wikipedias on 2 July 2015.

If your bot or script is receiving the warning about this upcoming change (as seen at https://www.mediawiki.org/w/api.php?action=query&amp;list=allpages ), it's time to fix your code!

* The simple solution is to simply include the &quot;rawcontinue&quot; parameter with your request to continue receiving the raw continuation data (example &lt;https://www.mediawiki.org/w/api.php?action=query&amp;list=allpages&amp;rawcontinue=1&gt;). No other code changes should be necessary.
* Or you could update your code to use the simplified continuation  documented at https://www.mediawiki.org/wiki/API:Query#Continuing_queries (example &lt;https://www.mediawiki.org/w/api.php?action=query&amp;list=allpages&amp;continue=&gt;), which is much easier for clients to implement correctly.

Either of the above solutions may be tested immediately, you'll know it works because you stop seeing the warning.

Do you need help with your own bot or script?  Ask questions in e-mail on the [[mail:mediawiki-api|mediawiki-api]] or [[mail:wikitech-l|wikitech-l]] mailing lists.  Volunteers at [[:m:Tech]] or [[:w:en:WP:Village pump (technical)]] or [[:w:en:Wikipedia:Bot owners' noticeboard]] may also be able to help you.

Are you using someone else's gadgets or user scripts?  Most scripts are not affected.  To find out if a script you use needs to be updated, then post a note at the discussion page for the gadget or the talk page of the user who originally made the script.  [[:w:en:User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[:w:en:User talk:Whatamidoing (WMF)#top|talk]]) 21:03, 17 cze 2015 (CEST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Whatamidoing_(WMF)/Sandbox&amp;oldid=12455250 --&gt;

== tryb życia ==

Jakie przepisy masz na myśli? --[[Wikipedysta:Pedros.lol|Pedros.lol]] ([[Dyskusja wikipedysty:Pedros.lol|dyskusja]]) 18:54, 9 paź 2015 (CEST)
:Jeżeli chodzi Ci o przypisy, to kopiowałem cytowania z Google Scholar, MLA --[[Wikipedysta:Pedros.lol|Pedros.lol]] ([[Dyskusja wikipedysty:Pedros.lol|dyskusja]]) 19:02, 9 paź 2015 (CEST)

== [[s:Kategoria:Tablice matematyczne|Tablice matematyczne]] i [[s:Kategoria:Kody źródłowe|kody źródłowe]] z Wikiźródeł ==

Witaj! W Wikiźródłach mamy problem wyżej wymienionymi kategoriami. Są to przeważnie dawno umieszczone teksty (z lat ok. 2005–2007), które nie pasują do obecnej polityki publikacji projektu (teraz staramy się umieszczać teksty, które można zweryfikować na podstawie skanów). Zamierzam zgłosić je do usunięcia. Do Ciebie jako użytkownika zajmującego się fizyką komputerową i fizyką teoretyczną mam pytanie: czy tego typu tablice lub kody źródłowe mogłyby znaleźć miejsce w projekcie Wikibooks?

Pierwszy z brzegu przykład do rozważenia: [[s:Tablica kwadratów|Tablica kwadratów]], [[s:Tablica kwadratów/kod|Tablica kwadratów/kod]] i [[s:Tablica sześcianów|Tablica sześcianów]].

Czy Twoim zdaniem jakąkolwiek wartość edukacyjną mają:
* same te tablice?
* kod źródłowy zastosowany do ich wygenerowania?
* zamieszczone na dole stron przykłady użycia (odczytywanie dokładnych wyników, interpolacja oraz ekstrapolacja poza zakres uwzględniony w tablicy)?

Czy uważasz, że można/warto umieścić je w Wikibooks jako
* nowy samodzielny podręcznik [[Tablice matematyczne]]?
* aneksy do któregoś z istniejących podręczników do matematyki?
* kody źródłowe — w ogólnym podręczniku [[Programowanie]] lub w podręcznikach do konkretnych języków programowania?

I ostatnie pytanie: czy do przeniesienia tych materiałów na Wikibooks potrzeba znaleźć osobę z uprawnieniami do importu stron, czy można je skopiować ręcznie, podając źródło w opisie zmian? Z kodami źródłowymi może być trudniej, ale tablice matematyczne raczej nie stanowią utworu w rozumieniu prawa autorskiego... 

Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Ashaio|Ashaio]] ([[Dyskusja wikipedysty:Ashaio|dyskusja]]) 13:58, 26 lut 2016 (CET)

== Re: Kasowanie okładek i normalnych stron ==

IPki które niby kasowały i wstawiały ek to też moja robota - naprawdę sądzisz że IPki wykonywałyby operacje porządkowe? ;)

Jest to wynik dawnej dyskusji w której ustalono by skasować wszystkie okładki - gdzieś jest w archiwum baru, pod stertą mułu, poszukam w miarę możliwosci żeby nie było że zmyślam [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 13:54, 8 paź 2016 (CEST)

* Znalazłem, bardzo proszę: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Bar/Archiwum11#problem_ok.C5.82adek Bar] [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 14:04, 8 paź 2016 (CEST)
* Czemu przywracasz okładki? Znasz jakieś zastosowanie dla okładek? [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 10:09, 21 lis 2016 (CET)

Hej, sądzę że okładki mogą zostać dla podręczników, dla których autor sobie życzy okładki, a co do wszystkich pozostałych podręczników (i ich okładek), to powinno być jakieś wspólne ustalenie (nie wiem czy coś się do tej pory zmieniło, ostatnio faktycznie była rezygnacja z okładek). Myślę że nie trzeba narzucać jednego rozwiązania na wszystkie przypadki, tak jak nawigacja: jest w niektórych książkach, a w niektórych nie ma, w zależności czy autor chciał czy nie --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 15:36, 22 lis 2016 (CET)

* Rozumiem. W takim razie ja usuwam ze swoich (bo i też moich książek dotyczyły rewerty) [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 13:02, 25 lis 2016 (CET)

&quot;A to wszystko można zrobić za pomocą języka Lua, tak jak ja zrobiłem spis treści za pomocą szablonu &lt;nowiki&gt;{{SpisTreści}}&lt;/nowiki&gt; i automatyczne numeracje wzorów matematycznych!&quot; - coraz częściej słyszę o tym języku jako recepta na wiele dupereli, chyba się w końcu nim zainteresuję ;) tylko jak miałbym taki skrypt uruchomić na wikibooksach? na jakiejś własnej stronie użytkownika, czy inaczej? [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 13:08, 25 lis 2016 (CET)

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Witaj! Wikimedia Foundation prosi Cię o wyrażenie opinii w ankiecie. Chcemy wiedzieć jak dobrze wspomagamy Twoją pracę na i poza wiki oraz jak możemy zmienić lub ulepszyć różne kwestie w przyszłości.&lt;ref group=survey&gt;Ta ankieta dotyczy głównie opinii na temat bieżących prac Wikimedia Foundation, nie długoterminowej strategii.&lt;/ref&gt; Opinie, którymi się podzielisz, bezpośrednio wpłyną na obecne i przyszłe prace Wikimedia Foundation. Zostałeś losowo wybrany do wzięcia udziału w tej ankiecie, tak, jak chcielibyśmy wysłuchać Twojej społeczności Wikimedia. Aby podziękować Ci za Twój poświęcony czas, rozdamy 20 T-shirtów Wikimedia do losowych uczestników tego badania.&lt;ref group=survey&gt;Kwestie prawne: Nie jest konieczne dokonanie zakupu. Trzeba być pełnoletnim aby uczestniczyć. Sponsorowane przez Wikimedia Foundation, zlokalizowana w 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Koniec 31 stycznia 2017. Nie obowiązuje gdzie zakazano. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Kliknij aby zobaczyć regulamin konkursu]].&lt;/ref&gt; Ta ankieta jest dostępna w różnych językach i zajmie między 20 a 40 minut.


&lt;big&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&amp;Aud=VAE&amp;Src=57VAEOP Weź udział w ankiecie teraz!]'''&lt;/big&gt;


Możesz dowiedzieć się więcej na temat [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|tego projektu]]. Ta ankieta jest hostowana przez zewnętrzny serwis i podlega [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|temu oświadczeniu prywatności]]. Odwiedź naszą [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|stronę z najczęściej zadawanymi pytaniami]], aby znaleźć więcej informacji na temat tego badania. Jeżeli potrzebujesz dodatkowej pomocy lub chcesz wypisać się z przyszłych prób komunikacji, wyślij e-mail na surveys@wikimedia.org.

Dziękujemy!
--[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]]  ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 23:25, 13 sty 2017 (CET)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:EGalvez (WMF)@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/57-VAEOP&amp;oldid=16205400 --&gt;
&lt;references group=survey /&gt;

== Działania administracyjne ==

Cześć, mógłbyś zajrzeć do SdU i EK? Jesteś jedynym obecnie aktywnym tu administratorem, a sprawa SdU wygląda wręcz, jakbyś to ignorował. &lt;span style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;[[Wikipedysta:Kabexxxior|KABEXXX&lt;span style=&quot;color:silver;&quot;&gt;IOR &lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt; ≡ &lt;span style=&quot;text-decoration:none;margin-right:10px;&quot;&gt;[[Dyskusja_wikipedysty:Kabexxxior|DYSKUSJA]] &lt;/span&gt; 01:46, 3 lut 2017 (CET)

== Ek ==

* Czasem zdarza się że zapomnę się zalogować i edytuje z IPka. W sumie jak się zajrzy w historie to po ekowaniu zalogowałem się i połączyłem arty. [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 09:20, 5 wrz 2017 (CEST)

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Witaj! Wikimedia Foundation prosi Cię o wyrażenie opinii w ankiecie. Chcemy wiedzieć jak dobrze wspomagamy Twoją pracę na i poza wiki oraz jak możemy zmienić lub ulepszyć różne kwestie w przyszłości. Opinie, którymi się podzielisz, bezpośrednio wpłyną na obecne i przyszłe prace Wikimedia Foundation. Zostałeś losowo wybrany do wzięcia udziału w tej ankiecie, tak, jak chcielibyśmy wysłuchać Twojej społeczności Wikimedia. Ta ankieta jest dostępna w różnych językach i zajmie między 20 a 40 minut.
 
&lt;big&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=ot&amp;edc=5&amp;prjedc=ot5 Weź udział w ankiecie teraz!]'''&lt;/big&gt;

Możesz dowiedzieć się więcej na temat tej ankiety [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|na stronie projektu]]. Zobacz jak Twoje zdanie pomaga Wikimedia Foundation wspierać edytujących takich jak Ty. Ta ankieta jest hostowana przez zewnętrzny serwis i podlega [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|temu oświadczeniu prywatności]] (po angielsku). Odwiedź naszą [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|stronę z najczęściej zadawanymi pytaniami]], aby znaleźć więcej informacji na temat tego badania. Jeżeli potrzebujesz dodatkowej pomocy lub chcesz wypisać się z przyszłych prób komunikacji, wyślij e-mail poprzez funkcję wysyłania e-maili do użytkownika, do [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]], aby usunął Cię z listy.

Dziękujemy!
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 20:36, 29 mar 2018 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:WMF Surveys@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot5&amp;oldid=17881402 --&gt;

== Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Każda odpowiedź w tej ankiecie może pomóc Wikimedia Foundation ulepszyć Twoje doświadczenia w projektach Wikimedia. Jak dotąd wysłuchaliśmy 29% współautorów projektów Wikimedia. Ankieta jest dostępna w różnych językach i jej wypełnienie może zająć od 20 do 40 minut. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=ot&amp;edc=5&amp;prjedc=ot5  Weź udział w ankiecie.]'''

Jeżeli już wypełniłeś tę ankietę, z góry przepraszamy za to przypomnienie. Tę ankietę stworzyliśmy tak, aby nie dało się zidentyfikować użytkowników, którzy ją wypełnili, więc musimy rozesłać to przypomnienie wszystkim.
&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;Jeżeli chcesz wypisać się z listy adresatów przypomnień i informacji o kolejnych badaniach, wyślij e-mail do [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;.  Możesz też wysyłać do niego zapytania odnośnie tego badania. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Dowiedz się więcej o tej ankiecie na stronie projektu.]] Ta ankieta jest hostowana przez zewnętrzny serwis i podlega [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|temu oświadczeniu prywatności]] Wikimedia Foundation.  Dziękujemy!  
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 03:34, 13 kwi 2018 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:WMF Surveys@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot5&amp;oldid=17888784 --&gt;

== Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Witaj! To jest ostateczne przypomnienie o ankiecie Wikimedia Foundation, która zakończy się '''23 kwietnia 2018 (07:00 UTC)'''.   Ta ankieta jest dostępna w różnych językach i zajmie między 20 a 40 minut. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=ot&amp;edc=5&amp;prjedc=ot5  Weź udział w ankiecie teraz.]'''

'''Jeżeli już wypełniałeś tą ankietę - dziękujemy!''' Tę ankietę stworzyliśmy tak, aby nie dało się zidentyfikować użytkowników, którzy ją wypełnili, więc musimy rozesłać to przypomnienie wszystkim. Aby wypisać się z przyszłych badań, wyślij e-mail poprzez funkcję wysyłania e-mail do [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]].  Na ten e-mail możesz wysłać również zapytania.  [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Dowiedz się więcej o tej ankiecie na stronie projektu.]]  Ta ankieta jest hostowana przez zewnętrzny serwis i podlega [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|temu oświadczeniu Wikimedia Foundation w sprawie prywatności]].
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 02:43, 20 kwi 2018 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:WMF Surveys@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot5&amp;oldid=17888784 --&gt;

== EKi ==

Cześć, widzę że jesteś tu jedynym aktywnym administratorem - mógłbyś usunąć [[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|EKi]]? Wisi spam od prawie tygodnia... Z góry dzięki, [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 22:45, 22 lip 2018 (CEST)

== Ukrywanie ==

Mogę wiedzieć po co ukryłeś wersje w swoim podręczniku? --[[Wikipedysta:Wargo|Wargo]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wargo|dyskusja]]) 11:25, 31 lip 2018 (CEST)
: Kto się na to uskarżał? Moim zdaniem to nadużycie tej funkcji. --[[Wikipedysta:Wargo|Wargo]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wargo|dyskusja]]) 15:42, 31 lip 2018 (CEST)

== Wiele edycji w Szablon:StronaStart ==

Przydatną rzeczą może być formularz &quot;Podgląd strony z tym szablonem&quot; pod oknem edycji, dzięki czemu nie trzeba co chwilę zapisywać, aby zobaczyć jak będzie wyglądała strona z nowym kodem szablonu. --[[Wikipedysta:Wargo|Wargo]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wargo|dyskusja]]) 16:17, 24 sie 2018 (CEST)

== Statystyki oglądalności strony ==

Cześć, piszę do ciebie bo ty jako admin masz możliwość tworzenia i edytowania przestrzeni MediaWiki. Na Wikipedii, w zakładce &quot;historia&quot; jest link do fajnego narzędzia pokazującego statystykę odwiedzin danego artykułu (a także kilka linków do innych narzędzi). Fajnie by było dodać taką funkcję też na Wikibooks. Żeby to zrobić, trzeba utworzyć tę stronę: [[MediaWiki:Histlegend]], kopiując do niej zawartość [[w:MediaWiki:Histlegend|jej odpowiednika na Wikipedii]] (zmieniając oczywiście wszystkie linki z &quot;pl.wikipedia.org&quot; na &quot;pl.wikibooks.org&quot;). Mógłbyś to zrobić? Z góry dziękuję i pozdrawiam, [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 17:17, 29 paź 2018 (CET)
:Dzięki :) [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 21:21, 29 paź 2018 (CET)

== Przypisy ==

Po twojej edycji w szablonie {{s|Przypisy}} przestał on działać tak jak poprzednio - dodając od razu sekcję &lt;nowiki&gt;==Przypisy==&lt;/nowiki&gt;, tym samym wszystkie strony, na których był wcześniej użyty, mają popsute wyświetlanie przypisów (zniknęła sekcja) - przykład: [[Siewki roślin flory Polski/Liliowate]]. Masz zamiar to poprawić? [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 21:10, 3 lis 2018 (CET)
:Do tej pory szablon sam dodawał sekcję; jeżeli dokonujesz zmiany w szablonie, który jest używany na setkach stron, to wypadałoby posprzątać, albo zamiast tego utworzyć nowy szablon, nie dodający sekcji, a ten dodający zostawić na swoim miejscu. W tej chwili po twojej zmianie [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Szablon:Przypisy&amp;namespace=0&amp;limit=500 na ponad 400 stronach] znikła sekcja &quot;Przypisy&quot;. W dodatku w tym momencie opis szablonu jest wprowadzający w błąd, bo wciąż mówi, że dodaje sekcję. [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 16:40, 4 lis 2018 (CET)
::Dzięki! :) [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 18:39, 4 lis 2018 (CET)

== Literówka ==

Na stronie
https://pl.m.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Poczekalnia

w nagłówku, który jest nieedytowalny chyba bez odpowiednich uprawnień, jest urywek o treści:


&quot;Pełna lista stron, co do których przeprowadza się dyskuję, co dalej robić, znajdują się w &quot;

który jest z błędem. Powinno być &quot;znajduje się&quot;

Piszę o tym do Ciebie, bo widzę, że Ty tam działasz.
Pozdrawiam 
 [[Wikipedysta:Lien Shan|Lien Shan]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lien Shan|dyskusja]]) 12:57, 17 lis 2018 (CET)

== Prośba o przywrócenie strony ==

Dzień dobry,

Proszę o przywrócenie strony [[Lożban/Tanru i lujvo]]

-- 17:17 Samuel sob 5 sty 2019 (CEST)
*Na tej stronie nie jest nic merytorycznego napisane! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:27, 5 sty 2019 (CET)

*Bo dopiero ją tworzymy! A teraz zniknęło kilka ważniejszych tłumaczeń! -- 16:42 Samuel sob 5 sty 2019 (CET)
**Odzyskuję na waszą odpowiedzialność! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:46, 5 sty 2019 (CET)
***Dziękuję -- 16:48 Samuel sob 5 sty 2019 (CET)

== Powód blokady? ==

Dlaczego wycofałeś edycje i zablokowałeś użytkownika [[Wikipedysta:Robert Poklek|Robert Poklek]]? Nie widzę, żeby zrobił cokolwiek złego, najwyraźniej miał zamiar zacząć pisać nową książkę, do której utworzył link i kategorię. Możesz wyjaśnić powody blokady i rewertów? Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 19:20, 3 mar 2019 (CET)
:A, faktycznie, nie zauważyłam że dawał linki do zewnętrznych stron internetowych. Widocznie jednak chciał tylko zrobić reklamę. Dzięki za wyjaśnienia. [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 20:02, 3 mar 2019 (CET)

== darknet w praktyce ==

* Witaj, powiedz mi proszę w jaki sposób usunięte przez Pana strony namawiają do łamania prawa. Książka nie jest o piraceniu czy crackingu, tylko opowiada o zachowaniu prywatności przede wszystkim, poprzez hardering. Z tego co wiem w Polsce nie ma obowiązku podawania prawdziwych danych w internecie ani nie zakazują szyfrowania jak w UK. [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 23:54, 20 mar 2019 (CET) strony wisiały od wielu lat, przewinęło się tu wielu adminów do tej pory i żaden nie zwrócił na to uwagi, pozdrawiam.

== Pascha (potrawa) ==

Czy mógłbyś zaimportować artykuł [[w:Pascha (potrawa)|Pascha (potrawa)]] z Wikipedii do podstrony [[Książka kucharska/Pascha]]? Po imporcie dobrze byłoby usunąć wszystkie wersje strony (w trybie usuwania wersji), które nie zawierały przepisu na potrawę, a następnie z najnowszej wersji usunąć (delete) całą treść oprócz przepisu. [[Wikipedysta:Tar Lócesilion|Tar Lócesilion]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tar Lócesilion|queta!]]) 13:56, 19 kwi 2019 (CEST)

== Odp:Na przykład szablon: NPA ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Salicyna|oldid=292347}}#Na_przykład_szablon:_NPA Odp:Na przykład szablon: NPA]

Nie wiem, musiałabym się wczytać uważnie w kod szablonu i przetestować by wiedzieć, czy to coś zmienia. To chyba nie ma znaczenia, zresztą i tak w praktyce tego szablonu się już raczej nie używa, jeśli zauważy się NPA to kasuje się w trybie EK... [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 09:19, 29 cze 2019 (CEST)

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Podziel się swoim doświadczeniem w ankiecie!'''

Cześć {{PAGENAME}},

Fundacja Wikimedia pragnie poprosić cię o Twoją opinię w ankiecie na temat doświadczenia związanego z {{SITENAME}} i fundacją. Celem tego badania jest dowiedzieć się w jaki sposób Fundacja wspiera twoją pracę na wiki i jak możemy to zmienić lub poprawić w przyszłości. Twoje przemyślenia będą miały bezpośredni wpływ na obecną i przyszłą pracę Fundacji Wikimedia.

Poświęć, proszę, 15 do 20 minut na '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(other,act5) wypełnienie tej ankiety]'''. Jest ona dostępna w różnych językach.

Ta ankieta jest udostępniana przez zewnętrzną usługę i [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement podlega następującym postanowieniom dotyczącym prywatności] (w języku angielskim).

Znajdź [[m:Community Insights/Frequent questions|więcej informacji o tym projekcie]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Napisz do nas] jeżeli masz pytania, lub jeśli nie chcesz otrzymywać w przyszłości wiadomości dotyczących tej ankiety.

Z wyrazami szacunku,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 16:34, 9 wrz 2019 (CEST)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:RMaung (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(other,act5)&amp;oldid=19352874 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Podziel się swoim doświadczeniem w ankiecie!'''

Cześć {{PAGENAME}},

Kilka tygodni temu zapraszaliśmy Cię do wypełnienia ankiety Community Insights. Jest to coroczne badanie społeczności na całym świecie, organizowane przez Wikimedia Foundation. Chcemy dowiedzieć się jak bardzo nasza praca wspiera wiki. We are 10% towards our goal for participation. Jeżeli jeszcze nie wypełniłeś naszej ankiety, możesz pomóc nam osiągnąć nasz cel! '''Twój głos ma dla nas znaczenie.'''

Poświęć, proszę, 15 do 20 minut na '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(other,act5) wypełnienie tej ankiety]'''. Jest ona dostępna w różnych językach.

Ta ankieta jest udostępniana przez zewnętrzną usługę i [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement podlega następującym postanowieniom dotyczącym prywatności] (w języku angielskim).

Znajdź [[m:Community Insights/Frequent questions|więcej informacji o tym projekcie]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Napisz do nas] jeżeli masz pytania, lub jeśli nie chcesz otrzymywać w przyszłości wiadomości dotyczących tej ankiety.

Z wyrazami szacunku,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 21:14, 20 wrz 2019 (CEST)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:RMaung (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(other,act5)&amp;oldid=19395141 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Podziel się swoim doświadczeniem w ankiecie!'''

Cześć {{PAGENAME}},

Zostało już tylko kilka tygodni na wypełnienie ankiety Community Insights! We are 30% towards our goal for participation. Jeżeli jeszcze nie wypełniłeś naszej ankiety, możesz pomóc nam osiągnąć nasz cel!
Dzięki tej ankiecie Wikimedia Foundation uzyska opinie na temat tego, jak dobrze wspiera Twoją pracę na wiki. Wypełnienie zajmie tylko 15-25 minut, a ma bezpośredni wpływ na jakość udzielanego przez nas wsparcia.

Poświęć, proszę, 15 do 20 minut na '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(other,act5) wypełnienie tej ankiety]'''. Jest ona dostępna w różnych językach.

Ta ankieta jest udostępniana przez zewnętrzną usługę i [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement podlega następującym postanowieniom dotyczącym prywatności] (w języku angielskim).

Znajdź [[m:Community Insights/Frequent questions|więcej informacji o tym projekcie]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Napisz do nas] jeżeli masz pytania, lub jeśli nie chcesz otrzymywać w przyszłości wiadomości dotyczących tej ankiety.

Z wyrazami szacunku,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 19:04, 4 paź 2019 (CEST)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:RMaung (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(other,act5)&amp;oldid=19435548 --&gt;

== Blocking User:WMFOffice? ==

Can I say that blocking the WMF's office account is a brave move, and probably unwise. Prior to blockingan account like that, can I suggest that you check the user page from meta [[User:WMFOffice]] and/or permissions at CentralAuth [[Special:CentralAuth/WMFOffice]]. [[Wikipedysta:Billinghurst|Billinghurst]] ([[Dyskusja wikipedysty:Billinghurst|dyskusja]]) 22:55, 13 lis 2019 (CET)

== Vandalism ==

Hi, I see that you are an active administrator here. Could you check [[Specjalna:Wk%C5%82ad/83.10.130.131]]'s edits are take appropriate actions if needed? Thanks in advance. [[Wikipedysta:Masumrezarock100|Masumrezarock100]] ([[Dyskusja wikipedysty:Masumrezarock100|dyskusja]]) 13:05, 23 sty 2020 (CET)

== Vandal ==

[https://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Wkład/2A02:A319:C044:B000:AC27:AC07:BA6B:755D] is a vandal. I could find admins noticeboard, so I'm leaving it here. [[Wikipedysta:Sk4mp|Sk4mp]] ([[Dyskusja wikipedysty:Sk4mp|dyskusja]]) 19:59, 5 lut 2020 (CET)

== Terms of Use ==

Hello, Persino

What is this user doing?

https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Podp%C5%82omyki_%C5%9Bwi%C4%99tokrzyskie&amp;action=history

That sort of editing is against [[wmf:Terms of Use]].

Making such edits, mass reverting on ones *own* edits, inserting a dot and then removing it...

I sincerely hope you might consider informing the user in the Polish language.

Hope this helps everybody in question.

Thanks for a reply if you chose to.

Truly yours, -- [[Wikipedysta:Nesmir Kudilovic|Nesmir Kudilovic]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nesmir Kudilovic|dyskusja]]) 17:01, 14 lut 2020 (CET)

== Przenoszone strony ==

Tak. Trzeba je skasować. [[Wikipedysta:Świętokrzyskie3|Świętokrzyskie3]] ([[Dyskusja wikipedysty:Świętokrzyskie3|dyskusja]]) 10:09, 25 kwi 2020 (CEST)

== Kategoria Wikizeszyty ==

Bo to coś innego... To osobny wikiprojekt i musimy kierować pod konkretne zasoby nauczycieli, którzy będą z tego korzystać.
Omówię to z kolegami i koleżankami i zwrócę uwagę na twoją uwagę :) [[Wikipedysta:Klarqa|Klarqa]] ([[Dyskusja wikipedysty:Klarqa|dyskusja]]) 13:09, 12 maj 2020 (CEST)

== Szablon [[Szablon:sr|sr]] ==

Wydaje się w porządku, ale trzeba to potem sprawdzić na jakieś większej książce. Gdy to tworzyłem, to sprawdzałem na
[[VHDL/Spis treści]] i tam to nie powoduje błędów. Trzeba teraz wziąć jakąś książkę z rozdziałami i podrozdziałami i tam
sprawdzić, czy Twoja zmiana ma, że tak powiem, &quot;ręce i nogi&quot;. 

A i jeżeli odpowiadam w złym miejscu, to przepraszam, ale na Wiki to byłem baaaaaardzo dawno temu i już zapominałem jak komunikuje się tu
na stronach dyskusji :(. [[{{ns:user}}:Felix|Felix]] ([[{{ns:user talk}}:Felix|dyskusja]] &lt;small&gt;•&lt;/small&gt; [[Special:Contributions/Felix|edycje]]) 17:00, 22 maj 2020 (CEST)

== Przenosiny ==

Ja jeszcze nie mam takich uprawnień, żeby przenosić artykuły. [[Wikipedysta:Snd125671|Snd125671]] ([[Dyskusja wikipedysty:Snd125671|dyskusja]]) 17:35, 12 cze 2020 (CEST)

== usunięcie [[Książka kucharska/Wuzetki II]] ==

Zapomniałam wstawić szablon zintegrowany. Teraz już [https://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Wuzetki_II linkuje] . [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 16:57, 20 cze 2020 (CEST)
Przyjrzałam się dokładniej tutejszej wersji szablonu {{s|zintegrowany}} i... czy ten szablon został przetłumaczony z automatu i porzucony? Czemu tylko z &quot;siostrzanych projektów Wikibooks lub różnych ich wersji językowych&quot; a nie np. pl.wikibooks.org? Czemu &quot;pochodzi w całości&quot; a nie np. &quot;częściowo&quot;? [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 17:05, 20 cze 2020 (CEST)
* Hej. Widzę, że popełniłam małe ''faux pas''. Nie zauważyłam, że to Ty pracowałeś nad tym szablonem. Mam nadzieję, że Cię jakoś nie uraziłam. Tak więc, teraz jest &quot;Ten artykuł jest efektem integracji z inną jednostką na Wikibooks. Zawarta choćby częściowo tu treść pochodzi w całości z artykułu&quot;. Może drugie zdanie dać takie jak [https://pl.wikipedia.org/wiki/Szablon:Zintegrowany tu]: &quot;Zawarta tu treść pochodzi częściowo z artykułu&quot;. Słowa &quot;jednostka&quot; nie oceniam, bo nie znam tutejszej nomenklatury. [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 18:20, 22 cze 2020 (CEST)
* Dobra, zapowiada się na dłuższą dyskusję:). Proszę o (ewentualne) kontynuowanie jej w Wikibooks - przeniosłam Twoje wpisy na [[Dyskusja_wikipedysty:SpiderMum|moją tutejszą stronę dyskusji]]. Po drugie, ponownie proszę o odtworzenie strony [[Książka kucharska/Wuzetki II]]. Powód: zintegrowałam artykuł [[Książka kucharska/Wuzetki II]] z artykułem [[Książka kucharska/Wuzetki]], w ten spobób, że po pierwszym zostało tylko przekierowanie. Jest to przypadek opisany tu [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pomoc:Integracja&amp;oldid=57143097#Krok_2A._Stary_artyku%C5%82_%C5%BAr%C3%B3d%C5%82owy_pozostaje_jako_przekierowanie Krok 2A. Stary artykuł źródłowy pozostaje jako przekierowanie]. Czy w Wikibooks przyjęliście inny podział na wydzielone/zintegrowane? [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 19:11, 22 cze 2020 (CEST) PS Bardzo Cię przepraszam za ten chaos w edycjach - trochę się spieszę i takie są efekty.
*: Dzięki. [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 17:48, 23 cze 2020 (CEST)

== Linki na stronie głównej ==

Cześć! Poproszę o zmianę linków na stronie głównej. Chodzi o linki do stron Fundacji i Stowarzyszenia. Zmień kod tak samo, jak zrobił to Peter Bowman na Wikisłowniku: [[wikt:Specjalna:Diff/7409893]]. Z góry dziękuję. [[Wikipedysta:Tar Lócesilion|Tar Lócesilion]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tar Lócesilion|queta!]]) 23:45, 28 sie 2020 (CEST)

== Potrzebuję pomocy :) ==

Hej, czy moglbys mi pomoc? Chodzi o ksiazke kucharska.
: 1. Chcialabym dodac nowy rozdzial (cos w rodzaju &quot;Kucharskie Vadamecum&quot;), w ktorym znalazlyby sie praktyczne informacje na temat roznych rzeczy przydatnych przy gotowaniu, np:
::  1.1. Dzial przyprawy, a w nim np. opis bazylii - do jakich potraw sie nadaje, z jakimi innymi przyprawami sie laczy, jak ja prawidlowo przygotowac przyd uzyciem, jak i jak dlugo mozna ja przechowywac itp.
::  1.2. Dzial miesa, a w nim informacje na temat roznych mies, np. wolowina - poszczegolne czesci wolu, jakie czesci do jakich potraw sie nadaja, czy lepiej jest je piec, gotowac, smazyc czy grillowac, czym co przyprawiac itp.
::  1.3. Dzial warzywa, a w nim informacje na temat roznych warzyw, np. pieczarki - jak je prawidlowo smazyc, zeby nie zaczely sie gotowac we wlasnym sosie, do jakich potraw sie nadaja, jakie przyprawy do nich pasuja itp.
::  1.4. ...
: 2. Ponadto na wstepie ksiazki kucharskiej (https://pl.wikibooks.org/wiki/Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska) jest spis tresci, a poszczegolne kategorie sa pisane raz duza raz mala litera - moglbys to jakos poprawic? (np. &quot;dania miesne&quot; vs. &quot;Kuchnia wegetarianska&quot; i inne)
Pozdrawiam serdecznie --[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 12:25, 30 sie 2020 (CEST)

:: Dziekuje za wskazowke! --[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:57, 31 sie 2020 (CEST)

== Proszę sprawdzić email ==

Witaj, {{PAGENAME}}: Proszę sprawdzić email! Temat: &quot;The Community Insights survey is coming!&quot; Jeśli masz jakieś pytania, wyślij e-mail na adres surveys@wikimedia.org.						

(English: Please check your email and spam! Subject is &quot;The Community Insights survey is coming!&quot; If you have questions, email surveys@wikimedia.org.)

Sorry for the inconvenience, [[:pl:Special:Diff/60928651|you can read my explanation here]].

[[Wikipedysta:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Dyskusja wikipedysty:MediaWiki message delivery|dyskusja]]) 18:24, 25 wrz 2020 (CEST)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Samuel (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/pl&amp;oldid=20478443 --&gt;

== Przepisy z numerkami ==
Móc, zapewne mógłbym, ale jak na jednego to duuuża praca, a ja nie wiem, jak długo tu pobędę, na co dzień będąc zaangażowany bardziej w innych projektach wikipedyjnych. Kulinariami zająłem się trochę jako przerywnikiem w dotychczasowej działalności, choć nie kryję, że wypełnianie Książki kucharskiej różnymi ciekawymi daniami obcych kuchni sprawiło mi przyjemność. Nieco tych &quot;numerkowych&quot; poprawiłem pod drodze, ale to spore zadanie, a w sumie wolałbym się tu skoncentrować na merytorycznych tekstach niż na redakcyjnym porządkowaniu. Niemniej, co jeszcze mogę, to zrobię. Pozdrawiam - [[Wikipedysta:Cyborian|Cyborian]] ([[Dyskusja wikipedysty:Cyborian|dyskusja]]) 15:57, 8 lis 2020 (CET)

== odp. Onomastyka ==

Dziekuje!--[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:16, 5 sty 2021 (CET)

== Odp:Książka w przestrzeni nazw Kategoria ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Superjurek|oldid=401614}}#Książka_w_przestrzeni_nazw_Kategoria Odp:Książka w przestrzeni nazw Kategoria]

W odpowiedzi na Twoje pytanie. Ten zabieg, który wzbudził Twoje poważne wątpliwości jest jak najbardziej przemyślany. Zdaję sobie sprawę, że do tworzenia książek służy przestrzeń główna, ale ideą tego podręcznika, jest żeby na wszystkie zadania, które powstaną były katalogowane i automatycznie sortowane według ich odniesień do podstawy programowej. Taką opcję w naturalny sposób zapewniają strony kategorii. W przestrzeni głównej, którą również zamierzam wykorzystać, umieszczam kolejne zadania. Ich kolejność numeryczna ma w tym przypadku wynikać tylko i wyłącznie z ich kolejności powstawania. Za przykład mogę podać [[Zbiór zadań maturalnych/Biologia/Zadania/1|Zadanie 1]]. Kiedy rozwiniesz ramkę z napisem klucz odpowiedzi, to wyskoczy Ci odniesienie do podstawy programowej zarówno pod kątem celów kształcenia i treści nauczania. Podstawa programowa w polskim systemie oświaty ma charakter kaskadowy, z tego też powodu zastosowałem kaskadowe kategorie. Szablony typu &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{PP2017/LO/Biologia/PR/C/III/2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; lub &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{PP2017/LO/Biologia/PR/T/XII/1/4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; są szablonami wypełniającymi w formatce klucza odpowiedzi odpowiednie odniesienie do podstawy programowej i jednocześnie przypisują kaskadowo dla tego zadania odniesienia do kolejnych poziomów podstawy programowej. [[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 09:31, 9 kwi 2021 (CEST)

:Dodam jeszcze, że jest to inicjatywa, którą w takim kształcie chciałbym wykorzystać do wsparcia merytorycznego innych nauczycieli. W tym zbiorze zadań zamierzam tworzyć dla maturzystów autorskie zadania, zachęcać do tego innych nauczycieli i zlecać jako pracę dodatkową licealistom, aby takie zadania próbowali zredagować. Na Wikibooks to jest o tyle dobre, że w razie gdyby zadanie zawierało błędy merytoryczne, będzie można je skorygować. Niekonwencjonalne wykorzystanie kategorii uważam tu za kluczowe element tego podręcznika, bo podstawa programowa przez swój kaskadowy charakter wymaga możliwości sortowania tych zadań. Dzięki temu nauczyciele będą mogli tworzyć własne arkusze próbnych matur albo ćwiczeń na lekcje, wybierając je z odpowiedniej kategorii. Teraz to nie jest jeszcze takie widoczne, ale jak powstanie z 300 lub 600 zadań, to te kategorie będą nieodzowne. Jak widzisz podstawa na powyższych szablonach, tutaj musi być zastosowana chirurgiczna precyzja, zadanie 1 w tym przypadku realizuje:
*&lt;code&gt;PP2017&lt;/code&gt; podstawę programową z roku 2017
:*&lt;code&gt;LO&lt;/code&gt; dla liceum ogólnokształcącego
::*&lt;code&gt;Biologia&lt;/code&gt; z Biologii
:::*&lt;code&gt;PR&lt;/code&gt; z poziomu rozszerzonego
::::*&lt;code&gt;C&lt;/code&gt; z celów kształcenia
:::::*&lt;code&gt;III&lt;/code&gt; rozdziału III
::::::*&lt;code&gt;2&lt;/code&gt; punktu 2
[[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 09:45, 9 kwi 2021 (CEST)
Co do Wikijunior, to w tym przypadku ono również nie ma zastosowania, bo jest inicjatywą przewidzianą dla dzieci do lat 12, a ten zbiór zadań zaadresowany jest do maturzystów.[[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 10:00, 9 kwi 2021 (CEST)

== pytanie o funkcjonalność JavaScriptu do Zbioru zadań maturalnych ==

Cześć, zwracam się z pytaniem o to, co powinienem zrobić, aby zadziałał mi skrypt [[Wikipedysta:Superjurek/common.js]] podczas zapisywania nowego zadania maturalnego? Kod zawarty w tym skrypcie ma wymuszać automatyczne odświeżanie poniższych 2 stron:
*[[Zbiór zadań maturalnych/Biologia]]
*[[Zbiór zadań maturalnych/Biologia/Zadania]]

Pytanie, jak zrobić żeby odświeżał te dwie strony przy zapisaniu nowego zadania?
Jeśli uzyskałbym ten efekt, to przestałoby być konieczne ręczne odświeżanie tych dwóch stron. Myślę tu o tym, żeby skrypt ułatwiał życie innym nauczycielom biologii i licealistom chcących wrzucić kilka zadanek maturalnych. Po opublikowaniu jednego musiałby pamiętać o odświeżeniu, co dla niewprawionych użytkowników chcących tylko wrzucić zadanko może być zniechęcające. Ponadto, jeśli nie odświeży, to licznik będzie przekierowywał następnych do numeru zadania już istniejącego, zamiast do numeru następnego (czyli jeszcze nieistniejącego).

Stąd też mój zamiar postawienia tego skryptu.

Z góry dziękuję za pomoc
[[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 16:29, 29 kwi 2021 (CEST)

:{{Ping|Superjurek}} Już się szykuje skrypt do aktualizowania danej strony i do trybu ciemnego!
:* Aktualizacja strony, skrypt: [[Wikipedysta:Persino/Gadget-StronicowyParser.js/AktualizacjaStron.js]].
:* Tryb ciemny, skrypt: [[Wikipedysta:Persino/Gadget-StronicowyParser.js/Tryb_ciemny.js]]. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:19, 27 maj 2022 (CEST)

== Prośba o pomoc w naprawieniu modułu. ==

Cześć Persino, zwracam się do Ciebie z prośbą o pomoc – bo już nieraz umiałeś wyciągnąć mnie z technicznych tarapatów :) Tym razem nie na Wikibooks, ale na Wikipedii. Chodzi o problem opisany w [[w:Dyskusja modułu:Lewandowska&amp;Malik1991]]. Z góry dziękuję za pomoc! Pozdrawiam [[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 12:58, 29 sie 2021 (CEST)

== Ad:Kategoria:Polecane książki/Terapia zajęciowa ==

;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Kategoria:Polecane_ksi%C4%85%C5%BCki/Terapia_zaj%C4%99ciowa&amp;oldid=407198#bodyContent Ad:Kategoria:Polecane książki/Terapia zajęciowa]

No właśnie nie jestem pewien kategorii. W klasyfikacji zawodów terapeuta jest klasyfikowany jako &quot; inny średni personel do spraw zdrowia&quot; więc może medycyna? Gdzie byłby podręcznik pielęgniarstwa przykładowo? W Wikipedii artykuł mamy w pedagogice specjalnej. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 13:47, 21 paź 2021 (CEST)

:Terapia to jest coś wspomagającego leczenie w medycynie konwencjonalnej, ale nie jest samą medycyną. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:50, 21 paź 2021 (CEST)
::Już poprawiłem na kategorię: Kategoria:Medycyna. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:59, 21 paź 2021 (CEST)

== How we will see unregistered users ==

&lt;section begin=content/&gt;
Cześć!

Otrzymujesz tę wiadomość, ponieważ jesteś administratorem w jednym z projektów Wikimedia.

Obecnie, kiedy ktoś edytuje stronę, nie będąc zalogowanym, w historii wyświetla się jego adres IP. Jak być może już wiesz, nie będziemy mogli tego robić w przyszłości. Jest to decyzja prawników Fundacji Wikimedia, spowodowana zmianami w przepisach o ochronie prywatności w internecie.

Zamiast adresu IP będziemy wyświetlać maskowaną tożsamość. Ty jako administrator{{gender:{{ROOTPAGENAME}}||ka|(-ka)}} '''będziesz nadal {{gender:{{ROOTPAGENAME}}|mógł|mogła|mógł/mogła}} zobaczyć oryginalne IP'''. Utworzymy nowe uprawnienie, przeznaczone dla osób, które potrzebują widzieć pełen adres, aby walczyć z wandalizmami, spamem itp. bez uprawnień administratorskich. Patrolujący będą mogli zobaczyć fragment IP również bez tego uprawnienia. Pracujemy również nad [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|lepszymi narzędziami]], wspierającymi w walce przeciwko nadużyciom.

Jeśli jeszcze o naszych działaniach nie {{gender:{{ROOTPAGENAME}}|czytałeś|oczytałaś|czytałeś(-aś)}}, możesz się z nimi [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|zapoznać na Meta]]. Aby nie przegapić technicznych zmian na wiki, możesz [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|zasubskrybować]] cotygodniowe wydania [[m:Tech/News|Tech News]].

Mamy [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|dwa pomysły]] na implementację maskowania adresów IP. '''Chętnie poznamy twoją opinię'''. Daj nam znać [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|na stronie dyskusji]], co sądzisz na ich temat i tego, który pomysł się sprawdzi lepiej na twojej wiki, teraz i w przyszłości. Możesz napisać w swoim języku. Sugestie są dostępne od października, a ostateczną decyzję podejmiemy po 17 stycznia.

Dziękujemy. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;

19:18, 4 sty 2022 (CET)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Johan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(6)&amp;oldid=22532666 --&gt;

== [[Teoria grup przemiennych]] ==

Zostaje mi tylko podziękować. (-: --[[Wikipedysta:Tarnoob|Tarnoob]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tarnoob|dyskusja]]) 16:07, 11 mar 2022 (CET)

== Nawigacja ==

Tak jak ostatnio, wielkie dzięki. --[[Specjalna:Wkład/2A01:11CF:42F:7A00:81D8:ECCB:3DAE:1303|2A01:11CF:42F:7A00:81D8:ECCB:3DAE:1303]] ([[Dyskusja wikipedysty:2A01:11CF:42F:7A00:81D8:ECCB:3DAE:1303|dyskusja]]) 19:00, 15 kwi 2022 (CEST)

== Szablon {{s|Wolumin}} ==

Dzięki za informację. Musze chyba więcej poczytać o polskich kategoriach. Nie wiem jak edytowac recznie kategorie, są jakby ukryte. Dzięki [[Wikipedysta:Soul windsurfer|Soul windsurfer]] ([[Dyskusja wikipedysty:Soul windsurfer|dyskusja]]) 17:21, 30 lis 2022 (CET)
: czy mógłbyś mi wskazać gdzie mogę poczytać o kategoriach. Widziałem stronę szablony wolumin ale to nie rozwiazało moich watpliwości. Dzięki
:: dzięki. Czy istnieje narzędzie, które doda taki wpis do każdej strony książki ? --[[Wikipedysta:Soul windsurfer|Soul windsurfer]] ([[Dyskusja wikipedysty:Soul windsurfer|dyskusja]]) 07:08, 2 gru 2022 (CET)

== Poprawki dla urządzeń mobilnych ==

Cześć. Chciałbym poprawić działanie na urządzeniach mobilnych. Widzę, że głównie Ty tutaj edytujesz, więc pytanie czy masz przeciwko? Chodzi głównie o elastyczność stron (żeby strony się ściskały). [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 20:04, 5 gru 2022 (CET)

:Aha. Jakby co jestem już adminem interfejsu m.in. na Wikisource i na Wikipedii. [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 20:07, 5 gru 2022 (CET)
:A mógłbyś odbezpieczyć ten szablon: {{s|Strona główna/Siostrzane projekty Wikibooks}}. Ew. wystarczy mi jak dodasz tam jakąś klasę w pierwszym wywołaniu ElastycznaKolumna. [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 21:30, 5 gru 2022 (CET)
::OK, skończyłem. Powinno teraz wyglądać przyzwoicie :-). Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 22:37, 5 gru 2022 (CET)
:::Hm... No nie jest lepiej. Teraz strona jest za szeroka w wersji mobilnej. A poza tym jak przenosisz, to wypadałoby podać autora ;-) [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 11:28, 6 gru 2022 (CET)
::::No wycofaj swoje zmiany to będzie dobrze. Nie wiem po co zmieniasz jak nie testujesz ;-P [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 11:40, 6 gru 2022 (CET)
:* OK, teraz jest w porządku. Dzięki za dodanie informacji o autorach :).
:* Nawiasem mówiąc myślę, że w tych różnych style.css wystarczy niższy poziom zabezpieczenia. Wystarczy jak nie będzie można zmieniać tego anonimowo. Ew. tylko redaktorzy, o ile używacie tutaj takiej rangi/poziomu uprawnień. Jak widzisz po moich zmianach i tak można dodać CSS do strony głównej inną drogą ;). Możesz też zrobić zabezpieczenie kaskadowe, ale to może zabezpieczyć znacznie więcej niż jest sensowne. Niektóre strony główne w ogóle nie są zabezpieczone.
:* Aha. Jakbyś chciał testować wersję mobilną, to w tzw. devtools (CTRL+SHIFT+I) jest symulacja widoku z telefonu komórkowego. Tylko musiałbyś jeszcze wchodzić na specjalny adres [https://pl.m.wikibooks.org/ pl.m...]. Sama zmiana szerokości okna nie wystarczy. Możesz mi zaufać. Zajmuję się tym od jakichś 20 lat (od czasów jak jeszcze nie było DevTools i nie było Chrome). Jakby co więcej o używania symulacji smartfona znajdziesz tutaj: https://firefox-source-docs.mozilla.org/devtools-user/responsive_design_mode/ Symulacja nie oddaje wszystkich aspektów (np. ekranu dotykowego), ale daje rozsądne przybliżenie doświadczenia. Możesz spróbować dostosować inne ważne strony w ten sposób.
:[[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 14:49, 6 gru 2022 (CET)

== Tabulator ==

Hej, czy moglbys mi pomoc? Nie wiem, czy istnieje polecenie dla tabulatorow (tak jak np. ''&lt;''''br''''&gt;'' dla  linefeed). Jezeli tak, to jaki jest ich kod? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:00, 29 sty 2023 (CEST)
: Dziekuje!

== Szablon tabeli w szablonie quizu ==

Hej, przeszkadzam Ci? Jezeli tak, to po prostu powiedz. Jezeli nie, to mam klopot - wyprobowalam wszystkie mozliwosci tabulatorow, ktore znalalam w linku od Ciebie, ale zaden z nich nie dziala tak, jak bym to sobie wyobrazala. Katastrofa. Teraz chcialabym osiagnac cel &quot;tabelkowosci&quot; poprzez umieszczenie szablonu tabeli w szablonie quizu. Ale to najwyrazniej nie dziala - pojawia sie &quot;blad w skladni&quot;. Probowalam roznych rzeczy (np. &lt;nowiki&gt;&lt;quiz display=simple&gt; { |type=&quot;[]&quot;}&lt;/quiz&gt;&lt;/nowiki&gt; albo &lt;nowiki&gt;&lt;quiz display=simple&gt; { |type=&quot;()&quot;})&lt;/quiz&gt;&lt;/nowiki&gt;. ale nic nie pomaga. Czy moglbys mi jakos pomoc? 
* Przyklad: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Niemiecki/Exc/Imperfekt] [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:00, 29 sty 2023 (CEST)

== Chcę dodać sekcję do artykułu Brydżowe tablice prawdopodobieństwa ==

Witaj, Persino.

Zwracam się do Ciebie jako admina Wikibooks.

Jakieś dwa lata temu poprawiłem stronę https://pl.wikibooks.org/wiki/Bryd%C5%BCowe_tablice_prawdopodobie%C5%84stwa, zmieniając prawie wszystkie prawdopodobieństwa w części Rozkład kart jednego koloru u przeciwników (uzasadnienie zmian podałem w Dyskusji tej strony). Wcześniej uzyskałem obietnicę admina, że nie cofnie moich zmian, mimo że nie będą poparte źródłami (bo sam napisałem arkusz kalkulacyjny, który wyliczył te prawdopodobieństwa). I rzeczywiście ta edycja nie została cofnięta. Nie pamiętam, kto był tym adminem, więc zwracam się do Ciebie: napisałem jeszcze jeden arkusz kalkulacyjny, który wyprodukował tabelę prawdopodobieństw, że mój partner (lub określony z przeciwników) ma k z n kart, których nie mam ja (np. w określonym kolorze). Jest to przydatne w fazie licytacji. 

Czy jeśli to zrobię, moja edycja nie zostanie cofnięta? Nie chcę robić tego bez takiej obietnicy, bo jednak konwersja arkusza na tabelę wiki to spora robota. Chyba, że jest automat, który pozwoli na taką konwersję - jeśli tak, to proszę o wskazówki. Arkusz obecnie jest w formacie .ods, ale mogę go zamienić na .xls.

Z góry dziękuję

[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 16:52, 26 lut 2023 (CET)

:Cześć, Persino.
:Udało mi się opanować w oparciu o https://pl.wikipedia.org/wiki/Pomoc:Tabele#Tabela_sformatowana_(zalecany_kod_tabeli) konwersję fragmentu 
:arkusza na tabelę wiki - jeśli uznasz poniższy opis za wart tego, to będę wdzięczny za 
:zamieszczenie go na tej stronie. Chyba, że mogę to zrobić sam - napisz mi.
:W historii strony &quot;Brydżowe tablice prawdopodobieństwa&quot; może zauważysz, że skasowałem swoją edycję i wkrótce ją ponowiłem. To dlatego, że
:wydawało mi się trudne wygenerowanie tabeli &quot;Prawdopodobieństwa (w %), że partner (lub określony przeciwnik) ma przynajmniej k kart z n 
:brakujących (np. w określonym kolorze)&quot; - umiałem wygenerować &quot;Prawdopodobieństwa (w %), że partner (lub określony przeciwnik) ma NAJWYŻEJ 
:k kart z n brakujących (np. w określonym kolorze)&quot;, która jest mniej wygodna do użycia. Ale wkrótce po opublikowaniu zmian wymyśliłem jak to zrobić i zrobiłem. Niestety
:tym razem zapomniałem wypełnić pole &quot;Wypełnij opis zmian&quot; - mam nadzieję, że osoby czytające Historię zmian domyślą się, że powinien on być
:taki jak dla edycji, którą skasowałem: Dwie nowe tabele przydatne w fazie licytacji.
:'''Konwersja prostokątnego fragmentu arkusza kalkulacyjnego na tabelę wiki'''
:(Wytestowane pod Windows 10 na arkuszu Open Office Calc wersja 4.1.13).
:Być może warto najpierw w arkuszu dopasować format komórek - np. ograniczyć do dwóch miejsc po przecinku; w Open Office Calc 
:robi się to tak: [Alt-F] [Komórki] [Zakładka Liczby] [Kategoria Numer] [Opcje Miejsca po przecinku] 2
:Następnie w arkuszu dodaj na lewo od danego obszaru kolumnę wypełnioną napisem |- i skopiuj obszar wraz z tą kolumną do Notatnika.
:Przy kopiowaniu z arkusza do Notatnika kolumny są oddzielane znakiem Tab, ale nie można tego znaku wpisać z klawiatury do pola [Znajdź]
:- zaznacz ten znak w tekście (myszą lub przez [Shift+strzałka]) i naciśnij [Ctrl+H] - 
:wypełni to pole [Znajdź] znakiem Tab; w polu [Zamień na] wpisz | i kliknij [Zamień wszystko]. Następnie skopiuj całość do 
:Open Office  Writera (bezpłatny) i podmień wyrażenia regularne: \| na \n| (bo znaczniki muszą być w nowych wierszach; można by umieszczać 
:znacznik || bez nowego wiersza, ale wtedy trudniej zrobić globalną podmianę); wyrażenia regularne 
:włącza się za pomocą przycisku [Więcej opcji]. Po wykonaniu [Zamień wszyst.] na początku wstaw wiersz {| class=&quot;wikitable&quot;
:i ewentualnie |+ Tytuł
:a na końcu wiersz |}
:Jeśli pierwszy wiersz obszaru ma być traktowany jak nagłówki, podmień w odpowiednich wierszach | na ! (trzeba kliknąć [Zamień] tyle razy 
:ile kolumn ma tabela). Jeśli masz aktywne wyrażenia regularne, to w polu [Znajdź] musisz mieć \|
:Tak wyprodukowany tekst można wkopiować do Wiki.
:Puste komórki w kopiowanej części arkusza wyprodukują puste kratki tabeli - czasem to dobre a czasem złe.
:[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 11:20, 27 lut 2023 (CET)

== Ad:Dyskusja wikipedysty:Salicyna ==

;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty%3ASalicyna&amp;diff=457257&amp;oldid=292350&amp;diffmode=source#bodyContent Ad:Dyskusja wikipedysty:Salicyna]

Cześć, jaki cel miała ta edycja? Dostałam tylko niepotrzebnie powiadomienie o tym że napisałeś na mojej dyskusji, myślałam już że coś ważnego... Nudzi ci się? [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 09:07, 5 kwi 2023 (CEST)
:Nie było żadnego błędu technicznego. Takie edycje, polegające tylko na porządkowaniu kodu, można ewentualnie wykonywać przy okazji innej, znaczącej edycji, a nie spamować innym użytkownikom niepotrzebnymi powiadomieniami że ktoś do nich napisał... [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 09:25, 5 kwi 2023 (CEST)
::Możesz przestać spamować? [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 09:35, 5 kwi 2023 (CEST)
:::To już zakrawa na czystą złośliwość z twojej strony... Czy naprawdę nie rozumiesz, że jak edytujesz czyjąś stronę dyskusji, to ta osoba dostaje czerwone powiadomienie o nowych wiadomościach i e-maila o tym że ktoś do niej napisał – i wchodzi specjalnie na Wikibooks sprawdzić co od niej chcesz po ty by zobaczyć że po raz szesnasty tego samego dnia poprawiasz tylko jakąś bzdurkę techniczną, która równie dobrze mogłaby zostać jak była i nic by się nie stało? Dostałam dziś 16 maili i powiadomień że do mnie piszesz... [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 21:09, 5 kwi 2023 (CEST)

== Historia Słowacji ==

To nie była żadna kopia z Wikipedii, tylko świetna książka. [[Wikipedysta:ZAJCOPEDIA|ZAJCOPEDIA]] ([[Dyskusja wikipedysty:ZAJCOPEDIA|dyskusja]]) 14:42, 30 kwi 2023 (CEST)
: {{Ping|ZAJCOPEDIA}} Ale fragmentami ściągnięta z tego serwisu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:44, 30 kwi 2023 (CEST)
::Może i tak, ale po co ją od razu usuwać? [[Wikipedysta:ZAJCOPEDIA|ZAJCOPEDIA]] ([[Dyskusja wikipedysty:ZAJCOPEDIA|dyskusja]]) 14:45, 30 kwi 2023 (CEST)
::: {{Ping|ZAJCOPEDIA}} To wygląda na NPA. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:50, 30 kwi 2023 (CEST)
::::Na co? [[Wikipedysta:ZAJCOPEDIA|ZAJCOPEDIA]] ([[Dyskusja wikipedysty:ZAJCOPEDIA|dyskusja]]) 14:56, 30 kwi 2023 (CEST)
::::: {{Ping|ZAJCOPEDIA}} NPA to naruszenie, praw autorskich, które tutaj należały do {{NAZWASERWISU|Wikipedii|link=tak|klucz projektu=w}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:26, 30 kwi 2023 (CEST).

== Czy mogę opublikować artykuł o nowej wersji E-notacji? ==

Witaj, Persino.

Mam pomysł dotyczący modyfikacji E-notacji, tak by była wygodniejsza w użyciu. Czasopisma matematyczne nie chcą go opublikować, bo nie pasuje do ich tematyki (nie dziwię się). Czy mógłbym go opublikować w Wikibooks? 

Na razie mam spisaną wersję angielską, ale jeśli to konieczne, to mogę ją przetłumaczyć na polski.

Czy będę mógł w haśle Notacja naukowa w Wikipedii zrobić link do tego artykułu? To by znacznie podniosło liczbę czytelników.

[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 14:24, 23 maj 2023 (CEST)

A czy w polskiej Wikibooks mogę publikować po angielsku?
[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 16:18, 23 maj 2023 (CEST)

:Witaj, Persino.
:Opublikowałem polską wersję artykułu [[Notacja West-East i Bin]]. Początkowo chyba wyświetlała się dobrze, ale ostatnio na dwóch komputerach zamiast wzorów pokazuje się komunikat:
:Parser nie mógł rozpoznać (SVG (MathML może zostać włączone przez wtyczkę w przeglądarce): Nieprawidłowa odpowiedź („Math extension cannot connect to Restbase.”) z serwera „http://localhost:6011/pl.wikibooks.org/v1/v1/”:): {\displaystyle x} 
:- ten wzór miał wypisywać x w trybie matematycznym; inne wzory generują podobny komunikat. Czy wiesz, co może być tego przyczyną i jak ją usunąć? Komunikat proponuje wtyczkę do przeglądarki, ale jaką? Jak ją zainstalować w Chrome'ie?
:Najdziwniejsze, że gdy wchodzę w edycję wersji źródłowej i patrzę na podgląd, to jest wszystko w porządku (zarówno w podglądzie w prawym oknie jak po kliknięciu przycisku Podgląd).
:Z góry dziękuję za pomoc.
:[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 12:01, 11 cze 2023 (CEST)
::Wykonałem pustą edycję - kliknąłem Edytuj i Opublikuj zmiany. Rzeczywiście pomogło na błąd parsera, ale nadal każdy wzór math jest w osobnej linii, a to mi nie odpowiada. Po kliknięciu Edytuj jest tak jak chcę. Poradź jak zrobić, żeby normalnie się pokazywało tak jak w prawym oknie po Edytuj, albo zgódź się na obecną pierwszą linijkę artykułu.
::[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 13:12, 12 cze 2023 (CEST)

== Propozycja skryptów ułatwiających pracę zawodową ==

Cześć, opracowałem wczoraj taki oto skrypt w LUA. Ideą mu przyświecającą jest stworzenie kalkulatora do rozmieniania pieniędzy, który każdy może sobie ściągnąć jako element poradnika.

Kod źródłowy wygląda tak:
&lt;syntaxhighlight lang=lua line&gt;
function calculateNominals(amount)
    local nominals = {500, 200, 100, 50, 20, 10, 5, 2, 1, 0.5, 0.2, 0.1, 0.05, 0.02, 0.01}
    local result = {}
    
    for _, nominal in ipairs(nominals) do
        local count = math.floor(amount / nominal)
        if count &gt; 0 then
            table.insert(result, {nominal = nominal, count = count})
            amount = amount - (nominal * count)
        end
    end
    
    return result
end

-- Przykładowe użycie:
local amount = 123.45
local result = calculateNominals(amount)

print(&quot;Kwota:&quot;, amount)
print(&quot;Nominały:&quot;)
for _, entry in ipairs(result) do
    print(entry.nominal, &quot;x&quot;, entry.count)
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;
w góry dziękuję za Twoją opinię :)

[[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 10:21, 21 cze 2023 (CEST)

== Ad:Angielski ==

;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Angielski&amp;diff=next&amp;oldid=464709#bodyContent Ad:Angielski]

Dzięki za doklejenie tego linku do wstępu. Jestem trochę załamany brakiem standaryzacji w podręcznikach językowych. Będę się starał wyrównywać. W wytycznych znalazłem tylko w [[Pomoc:Tworzenie podręcznika]] że informacyjna podstrona powinna być [[Nazwa podręcznika/O podręczniku]]. Mamy jeszcze jakieś inne tego typu spisane wytyczne? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 17:52, 23 cze 2023 (CEST)

== Licencja ==

[[Wstęp do fizyki jądra atomowego]] w jaki sposób ograniczenie by nie stosować w pracach naukowych da się pogodzić z wolną licencją? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 09:18, 25 cze 2023 (CEST)

== archiwizacja ==

Dzięki za zarchiwizowanie kawiarenki. To był dobry krok bo było tam już strasznie dużo starych wątków. Jednak teraz mam wątpliwości jak kontynuować naszą dyskusję o szablonach. Czy Utworzyć nowy wątek? Czy skopiować cały stary z historii? Jak uważasz? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 16:31, 28 cze 2023 (CEST)

== Licencja - Ogólna teoria względności ==

Poprzednio pisałem ale nie doczekałem się odpowiedzi, o [[Wstęp do fizyki jądra atomowego]] a teraz trafiłem na [[Ogólna teoria względności]]. Tu też zapisałeś w opisie licencji &quot;nie można umieszczać w jakikolwiek formie na czasopismach naukowych, archiwach prac, itp.&quot; - jak to można pogodzić z CC:BY-SA? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 16:32, 3 lip 2023 (CEST)
:Problem w tym, że podlinkowana licencja stanowi (w punkcie 8e), że tekst licencji jest kompletny i nie można dodawać dodawać do niego żadnych klauzul. Czyli po dodaniu tych klauzul mamy (a) licencję wewnętrznie sprzeczną i, co ważniejsze, (b) licencję, która nie jest licencją Creative Commons. Zapewne Creative Commons mogłaby w tej sytuacji pozwać autora za bezpodstawne posługiwanie się ich nazwą. [[Wikipedysta:Ankry|Ankry]] ([[Dyskusja wikipedysty:Ankry|dyskusja]]) 21:43, 3 lip 2023 (CEST)

== Odp:Odp. Licencja - Ogólna teoria względności ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=466983}}#Odp._Licencja_-_Ogólna_teoria_względności Odp:Odp. Licencja - Ogólna teoria względności]

No ale to jest sprzeczne z licencją i będzie potem stwarzać wątpliwości prawne dla chcącego używać. Czy takie rozwiązanie było z kimkolwiek konsultowane? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 21:57, 3 lip 2023 (CEST)

== Odp:Odp. Licencja - Ogólna teoria względności ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=467013}}#Odp._Licencja_-_Ogólna_teoria_względności Odp:Odp. Licencja - Ogólna teoria względności]

Jesteś autorem. Radzę więc usunięcie tego ograniczenia i stosowanie standardowej licencji. Jeżeli nie chcesz i uważasz za konieczne stosowanie takich nie wolnych ograniczeń uważam że materiał nie powinien znajdować się w Wikimediach. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 22:00, 3 lip 2023 (CEST)

== Odp:Odp. Wstęp do fizyki jądra atomowego/Nukleony a budowa jądra atomowego ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=467036}}#Odp._Wstęp_do_fizyki_jądra_atomowego/Nukleony_a_budowa_jądra_atomowego Odp:Odp. Wstęp do fizyki jądra atomowego/Nukleony a budowa jądra atomowego]

Umknęła mi odpowiedz i teraz też się nie udało mi doszukać. Rozumiem, że chodzi o tamtą licencję a sprawa już załatwiona. Pytasz czy może być jak w stopce teraz. Moim zdaniem ta adnotacja o licencji jest zbędna. Uważam, że powinien zostać jedynie sposób uznania autorstwa. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 16:03, 4 lip 2023 (CEST)

== Transfer artykułu harcerskiego z Wikipedii na Wikibooks ==

Cześć, pingnąłem Cię w poczekalni na Wikipedii. Jeden z administratorów ponaglił mnie w temacie transferu, którego temat w sumie wyszedł z mojej inicjatywy, ale potrzebuję inspiracji jak się go robi oraz czy jest on do przeprowadzenia w sposób prosty. Podejrzewam że byłby to też dobry przyczynek to utworzenia kroniki harcerskiej na Wikibooks, a w szerszej perspektywie w rejestrze usunięć na Wikipedii moglibyśmy znaleźć na spokojnie i poprzetransferowywać na WB. Co o tym sądzisz? [[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 22:06, 8 paź 2023 (CEST)
: {{Ping|Superjurek}} Masz rację. Już dokonano transferu twojego artykułu, tzn. teraz jest pod adresem: [[Poradnik_harcerski/7_Gdańska_Integracyjna_Drużyna_Harcerska_„Keja”]]. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 23:48, 8 paź 2023 (CEST)

== Terapia zajęciowa/WIKIBOOKS ==

Tak, pomogło. Teraz strona się już nie pojawia w spisie.

Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Azoniasty 220|Azoniasty 220]] ([[Dyskusja wikipedysty:Azoniasty 220|dyskusja]]) 15:56, 20 maj 2024 (CEST)

== Wiesz, kto za to odpowiada? ==

Cześć, &lt;br&gt;
Zaintrygowała mnie sprawa dodania [[Windtaping|mojego podręcznika]] do podręczników polecanych. Nie mam pojęcia, kto mógł to zrobić, dlatego postanowiłem poprosić Cię o pomoc w tej kwestii. &lt;br&gt;
Nie mieszam się w kwestie kategorii - po prostu się na tym nie znam, więc to musiał być ktoś inny. Lecz nie wiem, kto. &lt;br&gt;
Czy mógłbyś wskazać, komu mogę być wdzięczny za to wyróżnienie?


Miłego dnia, &lt;br&gt;
[[Wikipedysta:Azoniasty 220|Azoniasty 220]] ([[Dyskusja wikipedysty:Azoniasty 220|dyskusja]]) 17:16, 20 maj 2024 (CEST)

== Wycofania EKów Azoniastego ==

Użytkownik ten uprawia zwyczajny wandalizm, a tu [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Windtaping/Czym_jest_windtaping%3F&amp;diff=prev&amp;oldid=489051 atak osobisty] w opisie diffu. [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 13:34, 29 cze 2024 (CEST)

:: {{Ping|InternetowyGołąb}} Jak dla mnie to jest inny opis praw fizyki, ale książkę zgłoś do {{lr|Poczekalnia|poczekalni}}, aby inni użytkownicy się zapoznali się z tym problemem, czy twoja decyzja jest zasadna, już tak było na {{NAZWASERWISU|link=tak}}, że jeden użytkownik kasował wszystkim okładki, a później ten użytkownik został zablokowany przez pracowników Fundacji MediaWiki. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:44, 29 cze 2024 (CEST)

:::Jakby ciebie administrator Nonsensopedii stalkował, też zapewne używałbyś ataków osobistych. Chyba, że masz dużą cierpliwość (mi się skończyła 4 lutego). [[Wikipedysta:Azoniasty 220|Azoniasty 220]] ([[Dyskusja wikipedysty:Azoniasty 220|dyskusja]]) 13:36, 29 cze 2024 (CEST)
:::Rozumiem, a czy rozpatrzysz mój wniosek o blokadę? [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 13:47, 29 cze 2024 (CEST)
:::: Ale najpierw musisz udowodnić na poczekalni, że ta książka jest wandalizmem, ale inni użytkownicy muszą to potwierdzić! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:52, 29 cze 2024 (CEST)
:::::Nie wiem, czy jest sens udowadniać fałsz. Kłamstwo zazwyczaj ma krótkie nogi. [[Wikipedysta:Azoniasty 220|Azoniasty 220]] ([[Dyskusja wikipedysty:Azoniasty 220|dyskusja]]) 13:54, 29 cze 2024 (CEST)
:::::Nie no jasne, mi chodzi teraz o działalność Azoniastego poza windtapping, jego prowokujące opisy diffów. Po prostu przejrzyj wkład. [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 14:42, 29 cze 2024 (CEST)
:::::: {{Ping|InternetowyGołąb}} Gdzie są takie diff'y? Ten użytkownik potrafił znaleźć błędy językowe, dodać coś od siebie w tekstach innych, poza nieudaną próbą w swoim brudnopisie edycji strony głównej projektu {{lr2|Strona główna}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:55, 29 cze 2024 (CEST)
:Hej @[[Wikipedysta:Persino|Persino]]. Użytkownik ten został zablokowany permanentnie na Wikipedii, przez co przeniósł się tutaj (zob. [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikipedysta:Azoniasty_220&amp;diff=prev&amp;oldid=489024 ten wpis] za co już powinna pójść blokada). To użytkownik uprawiający trolling, zachowujący się niepoważnie i mylący Nonsensopedię z Wikipedią. A utworzone wpisy chyba powinny podchodzić pod to, że wiki nie jest hostingiem na własne opowieści oraz nie jest też blogiem. To wszystko jest do usunięcia, a blokada też się moim zdaniem należy. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 14:58, 29 cze 2024 (CEST)
::Ponadto, czy nie dostrzegasz naprawdę że [https://pl.wikibooks.org/wiki/Windtaping/Czym_jest_windtaping%3F to] jest zmyślone? :) [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 14:59, 29 cze 2024 (CEST)
::: {{Ping|AramilFeraxa}} Już blokuję, chociaż niektóre wpisy są poprawne, ale macie racje z {{lg|Windtaping}}, cały podręcznik trzeba usunąć! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:04, 29 cze 2024 (CEST)
::::Dzięki. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 15:17, 29 cze 2024 (CEST)
:::: {{Ping|AramilFeraxa}} Muszę też sprawdzić inne wpisy tego autora! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:44, 29 cze 2024 (CEST)
:::::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] Wraca z adresów IP, zablokuj może tworzenie Windtaping i tą stronę polecane książki. https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=84.40.140.94 [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 16:57, 12 lip 2024 (CEST)
::::::Jeszcze czego! Na to się nie zgodzimy, po tym, co się dzieje na Nonsie się nie zgodzimy. [[Specjalna:Wkład/84.40.140.94|84.40.140.94]] ([[Dyskusja wikipedysty:84.40.140.94|dyskusja]]) 16:58, 12 lip 2024 (CEST)

== GFDL ==

Hello!

I have noticed that [[:w:en:Wikipedia:Image license migration]] was not completed here. It is easy to do with a bot if you or any other active users have a bot. If not I can do it with my bot.

But perhaps you could check [[Specjalna:Nieużywane_pliki]] first and see if any of the files are no longer needed and can be deleted. [[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 18:29, 30 sie 2024 (CEST)
* {{Ping|MGA73}} The files there are unused. 
** But the page [[Wikipedysta:Beau.bot/listy/pliki]] is invalid. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:45, 13 wrz 2024 (CEST)
: I created [[Szablon:Cc-by-sa-3.0-migrated]] and tried to translate the line about license migration. Please help check/fix. I think the code used in the license migration should be in English. It is much easier if files are copied to or from Commons or other wikis. Only the visible text should be translated.
: I will create the templates etc. so you can see how the resul will be. Then perhaps it is easier for someone with a bot to judge if they can help. --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 16:50, 7 wrz 2024 (CEST)

:: I created/changed templates and made an example edit: [[Special:Diff/490081]]. Would anyone like to work on this task?
:: I can probably finish it in 1 hour if I get a bot flag. But it would be great if someone that allready have a bot can do it. --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 17:28, 7 wrz 2024 (CEST)
::: I made https://quarry.wmcloud.org/query/86177 where the upload date is visible (latest date so file may be eligible even if uploaded after August 2009). The files are in [[:Kategoria:Wikibooks license migration candidates]] ({{Ping|MGA73}} Now: [[:Kategoria:Pliki oczekujące na przeniesienie do Commons]]) untill they are fixed. --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 21:13, 9 wrz 2024 (CEST)
* {{Ping|MGA73}} Do it with your bot, because that's not what I'm for, that's what biorocrats are for.[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:45, 13 wrz 2024 (CEST)
:: Thank you. Just to be sure. Should I edit without a bot flag or should I request a bot flag on meta? --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 20:20, 13 wrz 2024 (CEST)
::: {{Ping|MGA73}} You should ask for the bot flag on the meta with the flight attendant. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:45, 13 wrz 2024 (CEST)
:::: Thank you. Done! --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 22:40, 13 wrz 2024 (CEST)

== Nieakceptowalny język  ==

[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_Wikibooks%3AStrona_g%C5%82%C3%B3wna&amp;diff=490038&amp;oldid=489708 diff] [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 11:23, 2 wrz 2024 (CEST)

== Ad:Pełny ekran szablonu stronicowego {{s|StronaStart}} i jego kolegów ==

;[[Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz#Pełny_ekran_szablonu_stronicowego_&amp;#123;&amp;#123;StronaStart&amp;#125;&amp;#125;_i_jego_kolegów|Ad:Pełny ekran szablonu stronicowego &amp;#123;&amp;#123;StronaStart&amp;#125;&amp;#125; i jego kolegów]]

Kod nic mi nie mówi. Nadal uważam że te szablony w większości wypadków są zbędne i standardowo strony wiki wyświetlają się prawidłowo. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 22:07, 21 lis 2024 (CET)
* {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Wybacz, ale wprowadziłeś zły kod twojego wpisu, i dlatego musiałem poprawić. Ale do rzeczy: To zależy od preferencji użytkowników, jak kto woli, i dlatego należy wprowadzić ten kod do swojego {{Code|common.css}}, aby ten kod zadziałał poprawnie, a usuwanie tych szablonów ze stron artykułów w przestrzeni: {{Np|(main)|link=tak}} i {{Np|Wikijunior|link=tak}}, jest wandalizmem, bo mogą znaleźć się użytkownicy, którzy podzielają mój pogląd lub twój, a te wpisy tego kodu chcę umieścić w osobnym gadżecie, i nie trzeba będzie ich umieszczać na stronie użytkownika w przestrzeni {{Np|User|link=tak}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:33, 21 lis 2024 (CET)
*:Jeszcze raz zrobiłem test jak strona wygląda z szablonem: [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/szablontak|Marek Mazurkiewicz/szablontak]] i bez niego: [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/szablonnie]]. Nadal uważam, że te szablony są szkodliwe. Tu nie chodzi o mnie. Uważam, że są szkodliwe dla wszystkich. W sensie czynią Wikibooks gorszą stroną. Czy proponujesz żebym ustawiał sobie w swoim  Common.css kod który będzie niwielował działąnie tych szablonów? A czy rozważałeś zasępienie działania tych szablonów kodem w swoim osobistym css? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:01, 21 lis 2024 (CET)
*:: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Ten kod można zrobić w postaci gadżetu, który działa domyślnie, i normalnie nie trzeba będzie tworzyć własnego {{Code|Wikipedysta:Marek_Mazurkiewicz/common.css}}, a jak kod jednak umieścimy na tej stronie, czyli na {{Code|Wikipedysta:Marek_Mazurkiewicz/common.css}}, to można zobaczyć stronę na cały ekran plus spis treści po prawej stronie. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 23:08, 21 lis 2024 (CET)
*:::Czyli proponowany kod znosiłby działanie szablonów. Dobrze rozumiem? Dla mnie to nie rozwiązuje problemu. Szablony też czynią Wikinews gorszą stroną gdy zaglądam bez logowania. Spis treści przecież pojawia się automatycznie w mediawiki przy 3 nagłówkach i nie potrzebne są do tego szablony. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:17, 21 lis 2024 (CET)
*::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Taki gadżet będzie działać domyślnie bez zalogowania, strona będzie  na całym ekranie dostępnym,  a na tej stronie po prawej stronie, nie za prawą stroną, będzie spis treści (ten spis treści wyłącza automatyczny spis), który działa na każdej skórce, bez zajmowania niezbędnej przestrzeni w ekranie głównym tekstu na spis treści, bo on znajduje się po prawej strona na na, a nie za. Jak chcesz wypróbować ten kod, to stwórz {{Code|Wikipedysta:Marek_Mazurkiewicz/common.css}} [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 23:35, 21 lis 2024 (CET)
*::::Stworzyłem [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/Common.css]] i wkleiłem tam kod i nadal widzę szkodliwe efekty działania szablonów. Tekst nadal jest w ramce i nadal wyświetla się ten dziwny spis treści mrugający i przysłaniający zamiast standardowego spisu treści mediawiki. Sprawdzałem na [[Wstęp_do_fizyki_jądra_atomowego/Nukleony a budowa jądra atomowego]] oraz na [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/szablontak]] [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 00:40, 22 lis 2024 (CET)
*::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Zamiast [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/Common.css]] powinno być [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/common.css]]. Przepraszam za pomyłkę! &lt;del&gt;I jeszcze zamień {{Code|translate(117%,-117%)}} na {{Code|translate(115%,-117%)}}.&lt;/del&gt; [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 00:46, 22 lis 2024 (CET)
*:::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Odkomentowałem w szablonie {{s|StronaStart/stronastart.css|z przestrzenią=tak}} te wpisy do odwołania, teraz powinno się widzieć efekty pracy, sprawdź! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:17, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::Nadal ten kod nic nie naprawia. Obramowanie jest jak było. Spis treści dziwny jest jak był. Nadal uważam że te szablony są szkodliwe. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 01:30, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::  {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Co mam zrobić bez usuwania {{s|StronaStart}} (ten szablon nie dostarcza bezpośredniego formatowania, a jego koledzy już tak)... Czy widzisz główny tekst na cały ekran, o to  mi chodzi! Na smartfonach jest normalnie! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:36, 22 lis 2024 (CET)
*::::::::Tak tekst jest trochę poszerzony. Nie widzę rozwiązania poza nie stosowaniem szablonu Strona start i podobnych. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 01:45, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} A może spis treści po zwinięciu przechowywać w bardzo małej ramce, a po najechaniu na nią kreuje się spis treści, nie w tej ramce, w postaci pełnej? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:58, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::::Właśnie takie mrugające zachowanie szablonu uważam za szkodliwe. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 21:05, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Czyli zwiększanie spisu treści od miniaturki do pełnej po najechaniu wskaźnika myszki, a po odsunięciu po czerech sekundach się zmniejsza, czyli mam zrobić, aby spis od razu po najechaniu ma  być wielki, a po czterech sekundach mniejszy? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:37, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} A to mruganie raczej z tego wynika, że w {{Code|MediaWiki:Common.js}} w skrypcie JavaScript do transition nie zawiera muteksu, właśnie przygotowywuję skrypt, który takiego mrugania nie ma. Wynika to raczej z błędu z samego działania skryptu JS. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:42, 22 lis 2024 (CET)
* {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} A użycie na stronach innych niż te wymienione artykularne (przestrzeń {{Np|Project|link=tak}}) jest kwestią wprowadzenia, to też mam poprawić? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:46, 21 lis 2024 (CET)
* {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Jeszcze wystarczy napisać swój {{Code|Wikipedysta:Marek_Mazurkiewicz/common.css}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:51, 21 lis 2024 (CET)
* {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} A może trzeba wprowadzić włączenie i wyłączenie spisu treści przy poszerzonym tekście, wtedy może ci się to spodoba, w moich skryptach na moim koncie jest coś takiego, że spis treści włączony nie będzie nad tekstem po prawej stronie, bo go nie będzie tam, lub włączony będzie nad tekstem, bo tam on będzie. Można to zrobić za pomocą przycisku. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:58, 22 lis 2024 (CET)

== Ad:Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz ==

;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz&amp;curid=60083&amp;diff=493138&amp;oldid=493064#bodyContent Ad:Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz]

Za każdym razem gdy edytujesz ten kod dostaję powiadomienie o nowej wiadomości. Nie ma potrzeby żebyś go tutaj poprawiał. Mówiłem już że to nie jest rozwiązanie problemu. Moim głównym problemem jest że na Wikibooks występują niestandardowe dla mediawiki i nieuzasadnione rozwiązania. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:58, 25 lis 2024 (CET)
: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Już skończyłem ten gadżet, który miałeś na stronach {{Code|common.css}}, ale zauważyłem, że nie wszystko da się zrobić za pomocą mechanizmu mediawiki za pomocą standardowych rozwiązań, a niestandardowym rozwiązaniem np. jest numeracja wzorów matematycznych. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 00:07, 26 lis 2024 (CET)

== Ukrycie zmian ==

Hej,

Wydaje mi się, że wypadałoby poukrywać zmiany [[Specjalna:Wkład/Borfa_Borforfa|tego użytkownika]]. [[Wikipedysta:Swam pl|Swam pl]] ([[Dyskusja wikipedysty:Swam pl|dyskusja]]) 15:17, 14 gru 2024 (CET)

:Dzięki za ukrycie :) [[Wikipedysta:Swam pl|Swam pl]] ([[Dyskusja wikipedysty:Swam pl|dyskusja]]) 15:30, 14 gru 2024 (CET)

== Filtr nadużyć blokuje edycję ==

Cześć, nie wiem w sumie do kogo napisać. Filtr odrzuca moje edycje w [[User:Hythonia/brudnopis]], gdy próbuję dodać zasady gry. Jedyną informacją, jaką otrzymuję, jest „Same czarne nieinterpretowalne znaki” albo „Nieprawidłowy wprowadzony tekst” ({{Ping|Hythonia}} Tutaj był błąd! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:31, 15 lut 2025 (CET))

Blokowanego tekstu nie mogę tutaj nawet wkleić, a nie ma żadnych „czarnych nieinterpretowalnych znaków”, informuje tylko o celu gry. Nie wiem, co w tej sytuacji zrobić. Pomożesz? [[Wikipedysta:Hythonia|Hythonia]] ([[Dyskusja wikipedysty:Hythonia|dyskusja]]) 14:20, 15 lut 2025 (CET)
* Zauważyłem ten błąd, jestem w trakcie usuwania jego! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:25, 15 lut 2025 (CET)
** {{Ping|Hythonia}} Usunąłem ten błąd w filtrach, teraz możesz pisać, ale uważaj na przecinki i kropki, na końcu linii nie może być spacji lub tabulacji, czy nawet białych znaków o niezerowej szerokości. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:47, 15 lut 2025 (CET)
** {{Ping|Hythonia}} „Same czarne nieinterpretowalne znaki” jest zabezpieczeniem, jakby wandal chciał linię zamienić lub zastąpić ją jednym ciągiem znaków niespacjowych, okrążonych z jednej strony lub drugiej, białymi znakami lub bez nich (wtedy cała linia jest tym ciągiem znaków niespacjowych). [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:02, 15 lut 2025 (CET)
**:Jasne, dziękuję bardzo. [[Wikipedysta:Hythonia|Hythonia]] ([[Dyskusja wikipedysty:Hythonia|dyskusja]]) 15:56, 15 lut 2025 (CET)
**:Mówiłem, niech filtr pozwala na zapisanie edycji! [[Wikipedysta:Wargo|Wargo]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wargo|dyskusja]]) 03:00, 16 lut 2025 (CET)
**:: {{Ping|Wargo}} Dla kilku filtrów zamieniłem: '''odrzuć''', na: '''ostrzeżenie''' (aby zebrać dane, czy są poprawne). Jakie mam jeszcze zamienić tak! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 06:13, 16 lut 2025 (CET)

== Filtr nadużyć ==

Hej, poprawcie sobie filtry nadużyć, aby nie łapały administratorów, bo ciągle łapie Ciebie, co utrudnia jego patrolowanie i przeglądanie [https://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Rejestr_nadu%C5%BCy%C4%87]. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 09:31, 4 mar 2025 (CET)

:PS. Filtr 52 chyba generalnie wymaga poprawy swojego działania (łapie na przykład emotki typu &quot;:)&quot; na końcu zdania po spacji) [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 09:32, 4 mar 2025 (CET)
:: Poprawię, zrobię jeszcze jedną edycję i zabieram się do pracy za filtry. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:35, 4 mar 2025 (CET)
:: &lt;del&gt;Odjąłem: 😊, za pomocą wyrażeń regularnych. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:54, 4 mar 2025 (CET)&lt;/del&gt;
:::To blokował filtr 52, nie 25. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 10:03, 4 mar 2025 (CET)
:::: I dlatego przekreśliłem, już można napisać :), nawet po linku zewnętrznym, czy wewnętrznym, na końcu zdania :), nie tylko w cudzysłowie &quot;:)&quot;. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:16, 4 mar 2025 (CET)
::::* Stworzyłem listę emotikonów w postaci: &lt;code&gt;p_emotikony:=&quot;(:\)|:\(|:D|:P|;\)|:O|:\||:S|:3|:X|:\-\*|:'\(|:\-\/|:\|\])&quot;;&lt;/code&gt;, w filtrze 52. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:45, 4 mar 2025 (CET)

== Znów filtr odrzuca ==

Ponownie te same problemy z automatycznym odrzucaniem zapisu określonego jako &quot;akcja szkodliwa&quot; i &quot;nieprawidłowy wprowadzony tekst&quot; - tym razem w ''Książce kucharskiej'', do której ostatnie takie wpisy (przepisy) obyły się bez kłopotu.  Przyznam, że może to zniechęcać do jakiegokolwiek działania na Wikibooks. - [[Wikipedysta:Cyborian|Cyborian]] ([[Dyskusja wikipedysty:Cyborian|dyskusja]]) 12:06, 22 mar 2025 (CET)
: Wybacz, że tak długo, ale błąd już został naprawiony. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:50, 22 mar 2025 (CET)

== MS-DOS/Okładka ==

Filtr nadużyć nie pozwala mi poprawić interpunkcji. Znaczników nie ruszam. [[Wikipedysta:Sebek Adamowicz|Sebek Adamowicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Sebek Adamowicz|dyskusja]]) 20:52, 20 kwi 2025 (CEST)

:{{Ping|Sebek Adamowicz}} Już błąd naprawiony, znaczniki zostały zamienione na odpowiednie szablony. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:00, 20 kwi 2025 (CEST)
:{{Ping|Sebek Adamowicz}} Zamiast znacznika {{Tag|center}} używaj szablonu {{s|Center}}, a zamiast {{Tag|font}} używaj {{s|Font}}, bo te znaczniki są wycofywane z polskiego {{NAZWASERWISU|link=tak|po=a}}! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:22, 20 kwi 2025 (CEST)
:{{Ping|Sebek Adamowicz}} Już z filtrem nadużyć raczej nie będziesz miał kłopotu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:58, 20 kwi 2025 (CEST)
::Z kolei tu [https://pl.m.wikibooks.org/wiki/Microsoft_Windows_9x/Nieoficjalny_SP#A_co_z_innymi_wersjami?] chciałem wstawić link z Internet Archive, ale filtr nadużyć blokuje. [[Wikipedysta:Sebek Adamowicz|Sebek Adamowicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Sebek Adamowicz|dyskusja]]) 00:07, 21 kwi 2025 (CEST)
:::{{Ping|Sebek Adamowicz}} Już nie ma tego błędu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 00:50, 21 kwi 2025 (CEST)

== Ukrycia wersji ==

Hej odpowiem tutaj. Nie, to nie jest groźny wandal. Odkryłem tylko edycje ip https://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Wk%C5%82ad/77.253.96.155, gdyż jest to pewien user omijający blokadę. Nie ma podstaw do ukrywania opisu zmian i edycji, a tym bardziej nazwy użytkownika. Takie ukrycie tylko utrudnia przeglądanie wkładu i pracę. Ukrywamy przecież tylko wersje rażąco obraźliwe itp. Sam fakt, że jest to jakiś wandal nie jest podstawą do ukrycia wersji. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 11:40, 30 kwi 2025 (CEST)

:{{Ping|AramilFeraxa}} Ale on, pod różnymi IP'ami, wandalizował ten projekt, co ty na to, i to są edycję AZONIASTEGO, czyli trola internetowago, że nawet użytkownicy Wikipedii, kazali usuwać jego edycję i strony. On się przeniósł z Wikipedii na Wikibooks, bo tam prawdopodobnie został zablokowany. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 11:52, 30 kwi 2025 (CEST)
::Ale powtarzam: samo wandalizowanie nie jest powodem do ukrywania wersji wraz z nazwą użytkownika :) Utrudnia to pracę. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 11:56, 30 kwi 2025 (CEST)

== Odp.: Filtr nadużyć ==

Dziękuję! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:57, 29 cze 2025 (CEST)

== Dlaczego ta różnica? ==

Hej, czy mógłbyś zerknąć tu: [[https://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Makarony]] i znalezc roznice w haslach [[https://pl.wikibooks.org/wiki/Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Spaghetti_z_mi%C4%99sem_mielonym_i_boczkiem]] oraz [[https://pl.wikibooks.org/wiki/Spaghetti_z_orzechami_i_parmezanem]] powodujący, ze przed jednym jest tekst &quot;Książka kucharska&quot;, a przy drugim nie ma? Kategorie w tekstach źródłowych w zasadzie się pokrywają. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 12:09, 30 cze 2025 (CEST)
* Dziekuje, wszystko jasne. I dziekuje za odblokowanie szablonu ''ek''.

== Produkty spozywcze firmy Knorr - czy wolno nam &quot;reklamowac&quot;? ==

Hej, wiele przepisow jako dodatki podaje np. &quot;1 opakowanie sosu smietanowo-serowego Knorr&quot; i wiele podobnych. Czy to jest reklama dla Knorra, ktora powinna byc usunieta z modulu &quot;Ksiazka kucharska&quot;, czy nie? [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 14:27, 30 cze 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Reklamy typu Knorr powinny być usunięte, bądź np.: &quot;1 opakowanie sosu smietanowo-serowego Knorr&quot;, zamień w coś rodzaju na: &quot;1 opakowanie sosu smietanowo-serowego&quot;, można też powiedzieć, jak ten owy sos przygotować. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:34, 30 cze 2025 (CEST)
*:Tak myslalam i tak chcialam zrobic. Jest tego sporo. Pozdrawiam. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 14:37, 30 cze 2025 (CEST)

== odp. Filtr nadużyć - dziekuje. ==

Dziekuje za pomoc. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:47, 3 lip 2025 (CEST)

:Diekuje! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:59, 4 lip 2025 (CEST)

== Co to jest &quot;Kategoria: Szablon:Przypisy (artykuły) bez oczekiwanego nagłówka&quot;? ==

Hej, mozesz pomoc? Jakos nie wiem, o jaki naglowek chodzi. Nie potrafilam tez dokopac sie do dokumentacji tego szablonu. Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 16:12, 4 lip 2025 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} {{L|Kategoria:Szablon:Przypisy (artykuły) bez oczekiwanego nagłówka}}, tu chodzi, że nie ma nagłówka: &lt;nowiki&gt;==Przypisy==&lt;/nowiki&gt;, to nie jest błąd, tylko informacja dla wikipedysty, jakby taki nagłówek chciał dodać w kodzie, ale nie matrw się, ten nagłówek sam jest automatycznie dodawany,  jeżeli go nie ma, ale nie w kodzie, ale w artykule. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:31, 4 lip 2025 (CEST)
:: {{Ping|EdytaT}} Generuje go szablon {{s|Przypisy}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:37, 4 lip 2025 (CEST)

== Ksiazka kucharska - bezwartościowe przepisy ==

Hej, w ksiazce kucharskiej sa setki przepisow wpisanych przez Swietokrzyskie... Te przepisy sa moim zdaniem do usuniecia (przynajmniej czesc z nich). Ich nazwy to &quot;danie 1, danie 2, danie 3&quot; lub w tym stylu. Nie wiadomo, jakie to sa dania, a nawet czytajac kazdy z tych przepisow, to nie wiadomo o co chodzi, zanim sie nie przeczyta do samego konca. A i to nie znaczy, ze mozna ten przepis zaopatrzyc w sensowna nazwe. Jest tez drugi problem z tymi przepisami - zasmiecaja ten kucharski podrecznik, czynia go malo atrakcyjnym dla zainteresowanych, sa absolutnie zniechecajace i odpychajace. Moglabym je powoli poprzegladac, zmienic nazwy, uporzdkowac kategorie lub zameldowac do skasowania (wiekszosc). Nie chce jednak przysparzac Tobie klopotu z tym ciaglym kasowaniem. Czy moze jednak zgodzilbys sie na to? Czy sa tez inni administratorzy czy edytorzy, z ktorymi trzeba by o tym porozmawiac? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:54, 6 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Jeszcze jest jeden administrator: {{Ping|Pavroo}}, ale jest nieaktywny, od pewnego czasu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:57, 6 lip 2025 (CEST)

== Co jest lepsze - jeden olbrzymi modul, czy osobne mniejsze podreczniki? ==

Hej - na przykladzie ksiazki kucharskiej - teoretycznie jest ksiazka zawierajaca przepisy. Ale mnostwo zwiazanych z tym tematow, np. Golabki, Chlodniki, Oleje spozywcze, Drob, Wolowina, Nabial, technia przyrzadzania potraw, Ziola, Przyprawy itd. itd. Istnieje niezliczona ilosc takich tematow i niezliczona ilosc drukowanych ksiazek na temat np. pomidorow, przyborow kuchennych, rodzajow ciast. W takich jednotematycznych ksiazkach mozna znalezc przydatne w gotowaniu informacje, a zawarcie ich w module &quot;Ksiazka kucharska&quot; stworzyloby podrecznik nieskonczony. Jak wiec myslisz - czy temat &quot;oleje spozywcze&quot; podlaczyc pod podrecznik &quot;Ksiazka kucharska&quot;, czy utworzyc osobny modul, a w ksiazce kucharskiej stworzyc np. kategorie, w ktorej bylby link do tego tematycznego modulu?
Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 14:04, 6 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Masz rację... [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:07, 6 lip 2025 (CEST)

== Linkowac / nie linkowac / dlaczego nie linkowac? ==

Hej, w [[Wikibooks:Zasady_i_wskazówki]] sa takie punkty: 
* twórz odnośniki tylko wtedy, gdy kontekst tego wymaga
* staraj się nie stosować zewnętrznych odnośników
Oczywiscie rozumiem, ze nie nalezy tworzyc odnosnikow do wszystkiego, co popadnie. Ale np. w Module &quot;Napary ziolowe&quot; piszac o cynamonie podaje informacje, ze zawiera on kumaryne. Nie chce w tym module pisac nic wiecej o kumarynie, ale uwazam, ze link do artykulu w wikipedii o kumarynie jest tu jak najbardziej na miejscu (odpowiedz na pytania: co to jest? czy jest zdrowe czy szkodliwe? ile tego mozna spozyc? w jakich innych produktach sie znajduje itd.). Jakie jest Twoje zdanie na ten temat?. Pytanie drugie: chetnie natomiast wstawiam odnosniki wewnatrz modulu, gdy piszac o czyms innym zahaczam o temat/zjawisko/rzecz juz w tym module opisane. Czy to jest szkodliwe dla wikibooks? I jeszcze trzecie pytanie: dlaczego (technicznie) lepiej nie uzywac odnosnikow? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 14:19, 6 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Odnośników na zewnątrz projektów raczej nie powinno się używać, ponieważ, te strony, do których zostały użyte, i tak znikną z internetu, one będą musiały być zaktualizowane, albo skasowane, lepiej jest tworzyć odnośniki, do wewnątrz projektu, albo do {{NAZWASERWISU|link=tak|klucz projektu=w|Wikipedii polskiej}}, czy {{NAZWASERWISU|link=tak|klucz projektu=en:w|Wikipedii angielskiej}}, czy do projektu {{NAZWASERWISU|link=tak|klucz projektu=en:b|Wikibooksa angielskiego}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:29, 6 lip 2025 (CEST)

== Filtr naduzyc &quot;Styl do sprawdzenia&quot;, ==

Hej, bardzo wrazliwy ten filtr ... Troche nadwrazliwy. A czy mozna te filtry zmeinic tak, by pozwolily zapisac edytowana strone, a uwagi umiescic  na stronie jako &quot;Dopracowac&quot;? Z konkretna informacja, co i gdzie jest zle? Jak znalazles, ze to akurat &quot;warto dodac&quot; sie filtrowi nie podoba. I dlaczego? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 12:53, 7 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Dzięki wyrażeniom regularnym i operacjom na łancuchach znakowych! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:55, 7 lip 2025 (CEST)

== Filtry nadużyć - przeszkadzaja w uzupelnianiu podrecznikow ==

Hej - jest problem z filtrami naduzyc, ktore w dalszym ciagu nie pozwalaja zapisywac nowych stron lub zmian w istnieniacych stronach. Rozumiem, ze czasy sie zmieniaja i to, co kiedys bylo ok teraz jest juz nie jest. Ale to czyni edytowanie bardzo uciazliwym lub wrecz niemozliwym, a tak nie moze byc. Ostatni przyklad to uniemozliwienie utworzenia strony &quot;Tworzenie Ekoogrodnictwo/Rośliny użytkowe/Bazylia&quot; przez filtr naduzyc, ktoremu nie podobaja sie tabelki. Ok, ale to jest strona skopiowana (Ctrl+c) i wstawiona (Ctrl+v) z istniejacej strony o pietruszce i dopasowaniu tego, co aktualnie chce napisac w tworzonej stronie o bazylii. Nie interesuje mnie, jaki format ma tabelka zywcem skopiowana z istniejacego artykulu i wcale nie mam zamiaru zajmowac sie formatowaniem tej tabelki. Interesuje mnie tylko dopasowanie jej zawartosci. Czy &quot;Znaczniki przestarzałe (font, tt, strike, center)&quot;, czy nie, to nie jest w tym momencie moja sprawa. Uwazam, ze jak najbardziej filtr ma prawo podac mi informacje, ze te znaczniki sa przestarzale, ale absolutnie nie moze zabronic mi utworzenia tej strony. Czy mozna cos z tym zrobic? Pozdrawiam. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 20:06, 18 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Przepiszę kod na szablonu używając tabelki {{s|Tabela}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:12, 18 lip 2025 (CEST)
** {{Ping|EdytaT}} Dla chcącego nie ma nic trudnego, wikitabelka za pomocą szablonów, to lepiej wygląda niż niskopoziomowa tabelka wikikodu.[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:38, 18 lip 2025 (CEST)

== Dla chcącego nie ma nic trudnego ... ==

Hej, to prawda, ale problem jest wtedy, kiedy nawet by sie chcialo i teoretycznie moglo, ale to nie jest odpowiedni moment! Filtry nie powinny uniemozöiwiac zapisania mojej praktycznie poprawnej edycji! Dziekuje za wprowadzenie zmian. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:05, 18 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Znacznik {{Tag|center}} jest '''zdeprecjonowany''' w ''HTML'', czyli wycowywany z użycia! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:11, 19 lip 2025 (CEST)

== Filtr nadużyć – odrzucanie edycji w kursie [[Teoria grup przemiennych]] ==

Tak jak w tytule. Wprowadzam trochę wzorów za pomocą TeX-a i&amp;nbsp;podgląd wygląda normalnie, ale niestety edycja jest odrzucana. Mogę to wkleić tutaj:

Strukturę grupy przemiennej można wzbogacać na różne sposoby – nie tylko przez relację porządku. Innym sposobem jest drugie działanie dwuargumentowe: &lt;math&gt;G^2\to G.&lt;/math&gt; Trudno, żeby zbiór &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; był grupą przemienną ze względu na oba działania, ale zdarza się coś podobnego. Można się przyjrzeć liczbom wymiernym &lt;math&gt;(\mathbb{Q}):&lt;/math&gt;
* ze względu na dodawanie są grupą przemienną &lt;math&gt;(\mathbb{Q},+);&lt;/math&gt;
* nie są grupą ze względu na mnożenie, ponieważ zero nie jest tu odwracalne – równanie liniowe &lt;math&gt;0x = 1&lt;/math&gt; nie ma rozwiązań;
* po wycięciu zera z dziedziny zbiór &lt;math&gt;(\mathbb{Q}_{\neq 0},\cdot)&lt;/math&gt; istotnie jest grupą przemienną.
[[Wikipedysta:Tarnoob|Tarnoob]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tarnoob|dyskusja]]) 22:42, 24 lip 2025 (CEST)

:Tekst powyżej jest akceptowany i już przeszedł ale odrzucany jest kod zwykłego pogrubienia tablicowego liter R i C, przez \mathbb. [[Wikipedysta:Tarnoob|Tarnoob]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tarnoob|dyskusja]]) 22:52, 24 lip 2025 (CEST)
: {{Ping|Tarnoob}} Już naprawiłem twój problem ze znacznikiem {{Tag|MATH}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 06:17, 25 lip 2025 (CEST)

== [[Siewki roślin uprawianych w Polsce/Mydleńcowate]] ==

Te filtry nadużyć uniemożliwiają normalne edytowanie. Naprawdę chcesz, żeby wszyscy zrezygnowali z jakiejkolwiek działalności na Wikibooks? Bo ja tu już więcej nie wejdę... [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 10:26, 24 sie 2025 (CEST)

: {{Ping|Salicyna}} Ja rozumiem twoje rozgoryczenie, ale nikt nie jest doskonały. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:41, 24 sie 2025 (CEST)
:: {{Ping|Salicyna}} A przy okazji usunąłem twój błąd. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:43, 24 sie 2025 (CEST)
::: Jaki błąd? [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 10:45, 24 sie 2025 (CEST)
::: {{Ping|Salicyna}} Błąd, który uniemożliwił twoje zapisanie edycji. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:48, 24 sie 2025 (CEST)
::::Możesz więc mi wyjaśnić, jaki błąd popełniłam? Bo nie widzę żadnej twojej edycji poprawiającej coś w tym haśle po tym jak do ciebie napisałam. [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 10:51, 24 sie 2025 (CEST)
::::: {{Ping|Salicyna}} Był błąd w filtrach nadużyć. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:53, 24 sie 2025 (CEST)
::::: {{Ping|Salicyna}} Teraz możesz zapisać swoją edycję. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 11:04, 24 sie 2025 (CEST)

== Wkład użytkownika Świętokrzyskie3 do usunięcia ==

Hej, niestety hasła utworzone przez Świętokrzyskie3 są moim zdaniem do usunięcia. Wszystkie. Zajrzałam do wielu z nich i stwierdziłam, ze są skopiowane z innych stron internetowych i nie są autorstwa tego użytkownika. Wobec tego należy je usunąć, ponieważ takie edycje są niezgodne z prawem autorskim. Nawet próba przejrzenia tych haseł (niewykonalna) nie zmieniłaby faktu, że są one kradzieżą intelektualną. Proszę napisz, czy możesz to zrobić &quot;za jednym zamachem&quot;? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 17:44, 25 wrz 2025 (CEST)

: {{Ping|EdytaT}} Skasować wszystkie artykuły książki kucharskiej tego użytkownika, i sprawdzić jego dalszy dorobek! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:43, 25 wrz 2025 (CEST)
:: {{Ping|EdytaT}} Sprawdź użytkownika [[Specjalna:Wkład/Snd125671]] i jego artykuły książki kucharskiej! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:30, 25 wrz 2025 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} Już usunąłem podejrzane artykuły książki kucharskiej użytkowników: [[Specjalna:Wkład/Świętokrzyskie3]] i [[Specjalna:Wkład/Snd125671]]! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:36, 26 wrz 2025 (CEST)
::Dziekuje! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 20:53, 26 wrz 2025 (CEST)

== . ==

Cześć. Dlaczego usuwasz poradniki kulinarne? [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:45, 25 wrz 2025 (CEST)

:{{Ping|Igor123121}} Sprawdź, poprzedni rozdział! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:48, 25 wrz 2025 (CEST)
:Aha rozumiem - to wkład [[Specjalna:Wkład/Snd125671|Snd125671]] - ale wiesz, że nie musisz wszystkiego ręcznie usuwać tylko na górze masz funkcję&quot;masowe usuwanie&quot;, która pozwwala wszystko usunąć błyskawicznie? [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:48, 25 wrz 2025 (CEST)
::{{Ping|Igor123121}} Chodzi mi o edycje: [[Specjalna:Wkład/Świętokrzyskie3]], a [[Specjalna:Wkład/Snd125671]] trzeba sprawdzić, a masowe usuwanie jest do ostatnich 90 dni! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:52, 25 wrz 2025 (CEST)

== Automatyczne zablokowanie moich zmian ==

Witam, piszę podręcznik &quot;Matematyka dla ostatnich klas szkoły podstawowej&quot;. Napotkałem się na problem z automatycznym systemem odrzucania edycji.

&quot;Krótki opis reguły nadużycia, do której Twoja akcja została dopasowana: Linie z tylko wielkimi literami&quot;

Linia ta zawiera liczby w systemie rzymskim, wygląda następująco:

&lt;code&gt;| &amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;XLVII&amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;&amp;lt;br/&amp;gt;(50 - 10) + 7&amp;lt;br/&amp;gt;40 + 7&amp;lt;br/&amp;gt;47 || &amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;MCMXCIX&amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;&amp;lt;br/&amp;gt;1000 + (1000 - 100) + (100 - 10) + (10 - 1)&amp;lt;br/&amp;gt;1000 + 900 + 90 + 9&amp;lt;br/&amp;gt;1999 || &amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;MMMCMXCIX&amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;&amp;lt;br/&amp;gt;3000 + (1000 - 100) + (100 - 10) + (10 - 1)&amp;lt;br/&amp;gt;3000 + 900 + 90 + 99&amp;lt;br/&amp;gt;3999&lt;/code&gt;

Uprzejmie proszę o możliwość zatwierdzenia tego rodzaju treści lub wskazanie sposobu, aby linie z liczbami rzymskimi nie były automatycznie odrzucane.

Z góry dziękuję za pomoc. [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 15:28, 27 wrz 2025 (CEST)
: {{Ping|YxiCode}}Już możesz edytować! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:52, 27 wrz 2025 (CEST)
::Dziękuję bardzo :)) [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 19:26, 27 wrz 2025 (CEST)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]]Znów otrzymałem błąd: ''Ta akcja została automatycznie zidentyfikowana jako szkodliwa, w związku z tym została odrzucona. Jeśli uważasz, że ta edycja była zasadna, skontaktuj się z administratorem i poinformuj go o zaistniałej sytuacji. Krótki opis reguły nadużycia, do której Twoja akcja została dopasowana: Powtarzające się ciągi znaków w linii wikitekstu'' [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 20:02, 27 wrz 2025 (CEST)
:: {{Ping|YxiCode}} Już możesz edytować.[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:05, 27 wrz 2025 (CEST)

== Opisy operacji ==

Cześć! Dostrzegam Twój ogromny wkład w działaniach administracyjnych na Wikibooks. Pragnę jednak zaznaczyć, że każda operacja (blokada, ukrycie wersji) powinno zostać ukryte krótkim opisem (Niecenzuralne słownictwo itp.), ponieważ znacznie ułatwia to śledzenie zwykłym użytkownikom, nie adminom. Dobrego wieczoru! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 20:53, 29 wrz 2025 (CEST)

:PS Pamiętaj, że zgodnie ze standardem blokujemy konta tymczasowe na maksymalnie 90 dni. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:02, 29 wrz 2025 (CEST)

== Filtry nadużyć ==

Cześć. Ostatnio tworzę artykuły o potrawach, jednak niestety często spotykam się z nadgroliwością filtrów nadużyć. Filtr całkowicie blokuje dodanie cyrlicy, co jest bardzo utrudniające w przypadku np. ilustrowaniem wersją zdjęcia pochodzącą z Rosji i tym samym napisaną cyrlicą. Np. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%93%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC.jpg [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 17:40, 13 paź 2025 (CEST)
:{{Ping|Igor123121}} Już  możesz edytować! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:45, 13 paź 2025 (CEST)
::W wolnej chwili zachęcam do sprawdzenia maila, którego Ci wysłałem i ewentualnego odpowiedzenia na niego tam ;)
::Dobrego wieczoru, [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 20:08, 13 paź 2025 (CEST)
::Wymieniłem szablony fotografii. Dziękuje za wskazówki!
::Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 23:43, 14 paź 2025 (CEST)
:: {{Ping|Igor123121}} Co to znaczy wymienić fotografie, a może chodzi ci o podpisanie rysunków w ich opisach!!! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:02, 15 paź 2025 (CEST)
:: {{Ping|Igor123121}} Rysunki powinny być podpisane logicznie. W tekstach artykułów ma być odpowiednie formatowanie!!! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:06, 15 paź 2025 (CEST)
:: {{Ping|Igor123121}} W swoich edycjach nie stosuj elementów prowokacyjnych, jak chcesz być administratorem!!! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 00:13, 15 paź 2025 (CEST)
:::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] przepraszam ale nie bardzo rozumiem o jakie elementy chodzi. Jeżeli mógłbyś sprecyzować o który element chodzi to byłbym bardzo wdzięczny.
:::Dobrego dnia. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 08:38, 15 paź 2025 (CEST)
:::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] jeżeli dodałem jakiś element prowokacyjny to przepraszam nie miałem takiego zamiaru i nie będę miał takowego w przyszłości. Jeżeli jednak mógłbyś podać o jaki element ci chodzi to  będę bardzo wdzięczny. wdzięczny. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 08:44, 15 paź 2025 (CEST)
:::{{Ping|Igor123121}} Np. pod rysunkiem usuwałeś puste linie, czasami był opis rysunku jako &quot;To jest opis&quot;! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:52, 15 paź 2025 (CEST)
::::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] już ruszam z wyjaśnieniem, bo już rozumiem o co chodzi w Twoich zarzutach :)
::::# Gdy zmieniałem ręcznie napisany &lt;nowiki&gt;[[Plik:]]&lt;/nowiki&gt; na &lt;nowiki&gt;{{plik}}&lt;/nowiki&gt; w moich artykułach (tak jak mnie prosiłeś wczoraj) to wysłałeś mi wzór jak to robić: {{[[Szablon:Plik|Plik]]&lt;nowiki&gt;|plik=Rumfordsuppe.jpg|ramka=mały|rozmiar=200px|pozycja=prawo|opis=To jest opis}} (&lt;/nowiki&gt;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Igor123121&amp;diff=prev&amp;oldid=515771 tutaj diff]). Kopiowałem go i wklejałem do artykułów i wpisywałem nazwę zdjęcia z Wikimedia Commons, która była obecna w tamtejszym [[Plik:]]. Zdarzyło mi się zapomnieć zmienić opisu, więc zostało wzorcowe ''to jest opis'' zamiast nazwy potrawy. Wiec, że nie zrobiłem tego celowo w innych poprawkach zmieniałem nazwę opisu, jednak kilka razy omyłkowo o tym zapomniałem.
::::# Nie wiedziałem, że te puste linię na początku wikitekstu są potrzebne, bo bez nich szablon również działał poprawnie. Dziękuję, że mnie uświadomiłeś, na przyszłość nie będę ich kasował.
::::Mam nadzieje, że wytłumaczyłem swoje edycje i, że w żadnym wypadku nie były one prowokacjami wobec społeczności. Uprzejmie proszę o odpowiedź czy dokładnie rozumiesz moją odpowiedź. Przepraszam za zamieszanie. Nigdy nie mam zamiaru prowokować społeczności, chcę rozwijać Wikibooks razem z Tobą i EdytąT.
::::Z pozdrowieniami, [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 14:03, 15 paź 2025 (CEST)
::::{{Ping|Igor123121}} Każdy popełnia błąd, nawet ja, było, minęło i koniec. Rozumiem twoją wypowiedź. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:09, 15 paź 2025 (CEST)
:::::Zachęcam do rzucenia okiem: [[Wikibooks:Przyznawanie uprawnień/Igor123121]]
:::::Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:13, 16 paź 2025 (CEST)
::::::Cześć! Czy wszystko jest w porządku z szablonami? Głosowanie zakończyło się wczoraj a dalej wyświetla się jako '''''Głosowanie trwa'''''
::::::[[Wikibooks:Przyznawanie uprawnień/Igor123121]]
::::::Pozdrawiam! Jeśli się uda zaaktualizować status to wyślę zgłoszenie do Stewarda, ponieważ nie mamy już tutaj biurokratów jak kiedyś. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 06:31, 24 paź 2025 (CEST)
:::::: {{Ping|Igor123121}} Już teraz wszystko jest w porządku, trzeba było zapisać pustą edycję! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:05, 24 paź 2025 (CEST)

== odp. Zamienianie linków wewnętrznych na zewnętrzne robiące to samo ==

Hej, napisales, ze zeby utworzyc link do wikipedii, to &quot;... wystarczy napisac &lt;nowiki&gt;[[w:Wikipedia: ...&lt;/nowiki&gt;&quot; Do tej pory wystarczalo napisac &quot;... &lt;nowiki&gt;[[w: ...&lt;/nowiki&gt;&quot;. I nigdzie nie ma zadnej informacji na temat linkowania wewnetrznego. Wlasnie przegladalam ''Wikibooks:Zasady_i_wskazówki'', ''Pomoc:Spis_treści'', ''Technikalia'' - bez skutku. Prosze, nie pisz mi, ze wystarczlo sprawdzic pod ''xxx.yyy.zzz/1234''. Mamy w wikibooks niesamowite ilosci niepotrzebnego tekstu, ale konkretnej pomocy - brak. Tzn. np. na stronie &quot;Pomoc&quot; - spis tresci - punkt linki wewnetrzne - podpunkt Wikipedia - przyklad linkow (kiedy samo w:, a kiedy w:wikipedia). Edytujac teksty nie chce sie tracic czasu na mozolne wyszukiwanie szablonow, trickow i innych cudow, o ktorych wcale nie chce wiedziec, ze one istnieja. Dlatego poprawie te linki jak mowisz, ale mam prosbe: czy moglbys zdecydowanie uproscic teksty pomocy dla zwyklych, niezainteresowanych technikaliami edytorow? Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:22, 17 paź 2025 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} {{Code|w:}} to kod polskiego projektu {{NAZWASERWISU|link=tak|klucz projektu=w}}, a {{Code|Wikipedia:}} to przestrzeń nazw na polskiej '''Wikipedii'''. Dlatego wcześniej było dobrze, bo ten artykuł znajdował się w przestrzeni głównej, lub jego przekierowanie, który z przestrzeni głównej linkował do przestrzeni projektu {{Code|Wikipedia:}}! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:29, 17 paź 2025 (CEST)

== Linki do wikislownika ==

Hej, mam prosbe odnosnie linkow do wikislownika: otoz hasla tam tworzone sa m.in. &quot;case sensitive&quot;. Z jezykoznawczego/gramatycznego/ortograficznego punktu widzenia jest to sprawa niezwykle wazna. Czy moglbys w szablonie linku do wikislownika usunac zmiane podanego w parametrach slowa na pisownie dokladnie taka, jak podaje parametr? Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 10:17, 23 paź 2025 (CEST)

::: Aby wyglad tego slowa &quot;na zewnatrz&quot; dokladnie odpowiadal wygladowi tego slowa w szablonie linku do wikislownika po znaku pipe &quot;|&quot;. To znaczy uzylam szablonu {{s|Wikisłownik|endonim}}, kliklnelam na &quot;zapisz zmiany&quot; i w efekcie widze tekst &quot;Zobacz hasło endonim w Wikisłowniku&quot;. 
:::: Aaaa! Wlasnie widze, ze jest ok. Dziekuje.
:[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 11:09, 23 paź 2025 (CEST)

: {{Ping|EdytaT}} Aby słowa były pisane od małej litery? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]])

:Hej, jednak jeszcze minelismy sie myslami. Piszac, ze wikislownik jest &quot;case sensitive&quot; mialam na mysli, ze jezeli po &quot;|&quot; slowo jest napisane mala litera, to ma tak zostac, a jezeli duza, to tez ma tak zostac. Bo np. &quot;jabłko&quot; w jezyku polskim jest pisane mala litera, a &quot;Polska&quot; duza. I dokladnie tak ma to wygladac &quot;na zwenatrz&quot;, to znaczy po zapisaniu edycji. Czyli &quot;Zobacz hasło jabłko w Wikisłowniku&quot;, &quot;Zobacz hasło gruszka w Wikisłowniku&quot;, &quot;Zobacz hasło Polska w Wikisłowniku&quot;, &quot;Zobacz hasło Müller w Wikisłowniku&quot; itd.

== &quot;prowokujące&quot; opisy zmian w języku angielskim ==

Witaj,

mnie uczono, że opis zmian ma przedstawiać, jakich zmian się dokonało. Czy napisanie (już odpuszczając sobie fragment tekstu piosenki), że ''Użytkownik Dynajtłymet podmienia tabelkę na normalną oraz standaryzuje treść zgodnie z dzisiejszymi normami stylistycznymi'' jest prowokujące? Dla mnie to opisowa forma przedstawiająca, co zrobiłem. Jeżeli uważasz inaczej, napisz - będziemy dyskutować, aż dojdziemy do kompromisu.

Take me back to the night we met! [[Wikipedysta:Dynajtłymet|Dynajtłymet]] ([[Dyskusja wikipedysty:Dynajtłymet|dyskusja]]) 09:46, 26 paź 2025 (CET)
: {{Ping|Dynajtłymet}} Tylko nie pisz na końcu opisu zmian takiego tekstu jak: '''Take me back to the night we met!'''! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:50, 26 paź 2025 (CET)
::Co jest złego w mojej ulubionej piosence? Lord Huron to nie kampania zwiększania ilości samobójstw. [[Wikipedysta:Dynajtłymet|Dynajtłymet]] ([[Dyskusja wikipedysty:Dynajtłymet|dyskusja]]) 09:51, 26 paź 2025 (CET)
::: {{Ping|Dynajtłymet}} Opis zmian ma być neutralny! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:54, 26 paź 2025 (CET)
::::A co, mój opis zmian nie jest neutralny? Będę robił taką samą neutralność jak wy. 
::::https://pl.wikinews.org/w/index.php?title=Polski_Zwi%C4%85zek_Esperantyst%C3%B3w_uruchamia_cyfrowe_archiwum_na_wolnej_licencji&amp;oldid=383085 - czy TO jest neutralne? 
::::A może wzorcem neutralności będzie twoje usuwanie wszystkiego i wszystkich bez rozróżnienia co i jak?
::::Konkluzja? Inni mogą pisać &quot;nie ma sensu wspominać tego człowieka&quot;, ja mogę pisać jedną linijkę swojego ulubionego tekstu.
::::[[Wikipedysta:Dynajtłymet|Dynajtłymet]] ([[Dyskusja wikipedysty:Dynajtłymet|dyskusja]]) 09:59, 26 paź 2025 (CET)
::::: {{Ping|Dynajtłymet}} Neutralny punkt widzenia, nie ja to wymyśliłem, tylko wikipedyści! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:03, 26 paź 2025 (CET)
::::::Rozumiem i znam filary Wikipedii i jej siostrzanych projektów - ale czy nie widzisz tutaj po prostu zwyczajnej, ludzkiej hipokryzji?
::::::Ja widzę i to ogromną. Znam tego wandala osobiście.
::::::Zastosuję się do zasad, ale pod warunkiem, że ktoś zajmie się wreszcie transparentnością Wikipedii i jej projektów siostrzanych. I mogę to być nawet ja.
::::::Take me back to the night we met. [[Wikipedysta:Dynajtłymet|Dynajtłymet]] ([[Dyskusja wikipedysty:Dynajtłymet|dyskusja]]) 10:06, 26 paź 2025 (CET)

== Odpowiedz - uprawnienia administratorskie ==

Witaj złożyłem wniosek na Meta do stewardów, jednak ciągle oczekuje na rozpatrzenie https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Igor123121@plwikibooks

Ale to nic nadzwyczajnego niektóre wnioski czekają znacznie dłużej, trzeba być cierpliwym.

Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 16:46, 26 paź 2025 (CET)

:Witaj. Otrzymałem dzisiaj uprawnienia na 3 miesiące. Za 3 miesiące otworze kolejną dyskusję, przed wygaśnięciem. Niestety ale takie są zasady, że przy małych projektach trzeba najpierw przyznać kilka razy uprawnienia na czas tymczasowy. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 14:11, 28 paź 2025 (CET)

== Naruszenia praw autorskich na Wikibooks ==

Witaj. Piszę informacyjnie - dzisiaj otrzymałem przyznane mi przez Was (dziękuję!) uprawnienia administratora. Dokończyłem sprzątanie naruszających prawa autorskie przepisów użytkownika [[Specjalna:Wkład/Snd125671|Snd125671]](bo nie wszystkie były naruszeniem), więc wydaje się, że raz na zawsze udało nam się uporać z tymi naruszeniami w książce kucharskiej. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 17:37, 28 paź 2025 (CET)

== Storing user properties ==

Hi, Sorry for English. We are getting a lot warnings in our infrastructure because your account is holding 18K user properties rows which seems to be added via [[Wikipedysta:Persino/Gadget-DodatkiSubst.js/Skrypt.js]]. This is putting an undue load on the infrastructure and soon we will be adding a limit on number of rows a user can store. You can use local storage in your device instead of wikimedia servers to store these information. It would be great if you remove those rows (guideline: [[phab:T408733#11324972]]). See [[phab:T408733]] for more information. If you have any questions, feel free to contact me. Thanks! [[Wikipedysta:ASarabadani (WMF)|ASarabadani (WMF)]] ([[Dyskusja wikipedysty:ASarabadani (WMF)|dyskusja]]) 12:13, 30 paź 2025 (CET)

:Hej, widzę, że już przerobiłeś swój skrypt. Dzięki za szybką reakcję :) [[Wikipedysta:Matma Rex|Matma Rex]] ([[Dyskusja wikipedysty:Matma Rex|dyskusja]]) 22:55, 30 paź 2025 (CET)

== Odp. ==

Wydaje mi się, że wszystkie linkujące poprawiłem, jednak jeżeli mógłbyś uczynić dokładne sprawdzenie tego to byłbym ogromnie Ci wdzięczny. Dobrego wieczoru! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:26, 31 paź 2025 (CET)

:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] oczywiście wiem, czym są linkujące, bez przesady, aż tak źle nie jest ;)  [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:30, 31 paź 2025 (CET)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] dobrze spróbuje samodzielnie, nie wściekaj się na mnie, chce dobrze :) [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:33, 31 paź 2025 (CET)
:::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] chyba wszystko się udało, wszystkie wzmianki i szablony o gimnazjum wymieniłem :) Bardzo Ci dziękuję za całą pomoc, którą mi udzielasz. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 22:27, 31 paź 2025 (CET)

== &quot;https://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Spis_alfabetyczny&quot; vs &quot;https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Alfabetyczny_spis_potraw&quot; ==

Hej, tę kategorię rozumiem i popieram. Ale czy potrzebna jest ta inna strona? Bo po pierwsze to w zasadzie duplikat, a po drugie chyba wymaga ciągłej manualnej aktualizacji. Czy sie myle? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:41, 12 lis 2025 (CET)
: {{Ping|EdytaT}} Lepsza jest spis kategoria niż spis artykuł, jak tak myślę!? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:45, 12 lis 2025 (CET)

== Prosba o wyjasnienie ==

Hej, klikajac na &quot;Ostatnie zmiany&quot; pojawia sie kilka naglowkow, m.in. &quot;Ksiazki: nowe - krótkie - porzucone - Poczekalnia - Ekspresowe kasowanie - logi&quot;. I np. wsrod &quot;porzuconych&quot; znajduje sie przepis &quot;[[Książka_kucharska/Zupa_z_dyni]]&quot;. To fakt, ze do tej strony (jak i chyba do wiekszosci przepisow) zadna strona sie nie odwoluje. Ale to przeciez nie znaczy, ze jest &quot;porzucona&quot;. Czy to nie jest nieporozumienie? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 20:29, 14 lis 2025 (CET)
:{{Ping|EdytaT}} To nie znaczy, że jest do końca porzucony, wystarczy edytować ten artykuł! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:38, 14 lis 2025 (CET)
:: {{Ping|EdytaT}} Do tych stron nie odwołuje się żadna inna strona, jedynie kategorie, ale to nie jest nieporozumienie... [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:42, 14 lis 2025 (CET)

== Prosba o pomoc, jak poddac cos pod glosowanie nad usunieciem. ==

Hej, naprawde nie wiem, jak to zrobic - tak po prostu - kliknac na cos na stronie glownej (ale na co, bo jak klikne na poczekalnie, to jestem kompletnie zagubiona), gdzie mozliwie na samej gorze bedzie tekst typu &quot;Zglos strone/podrecznik czy cokolwiek do usuniecia&quot;, a potem (albo od razu, bez dalszego przeklikiwania) bede mogla podac co proponuje usunac, dlaczego i ze prosze o glosowanie w ciagu 7 (albo wiecej) dni. Moim aktualnym kandydatem jest [https://pl.wikibooks.org/wiki/Szkice_helweckie_W%C5%82adys%C5%82awa_Tarnowskiego_z_komentarzem]. Pomoz prosze! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 19:08, 18 lis 2025 (CET)

== Ta akcja została automatycznie zidentyfikowana jako szkodliwa ==

Witam, edytuję [[Matematyka dla ostatnich klas szkoły podstawowej/Przekątna kwadratu i wysokość w trójkącie równobocznym]] i wyświetla mi się:

''Ta akcja została automatycznie zidentyfikowana jako szkodliwa, w związku z tym została odrzucona. Jeśli uważasz, że ta edycja była zasadna, skontaktuj się z administratorem i poinformuj go o zaistniałej sytuacji. Krótki opis reguły nadużycia, do której Twoja akcja została dopasowana: Kontekstowa analiza tekstu w poszukiwaniu wandalizmów w wikitekście''

Proszę o zatwierdzenie zmian. [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 16:34, 27 lis 2025 (CET)

:Problem już się rozwiązał, dziękuję. [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 16:39, 27 lis 2025 (CET)

== Szablony dla przypisow ==

Hej, chcialabym bardzo miec do dyspozycji kilka szablonow dla linkow do zrodel dla (grup) podrecznikow. Czy mozna cos takiego zrobic? Np:
*nazwa szablonu: Szablon:Ziel_Panacea
*zawartosc: https://www.https://panacea.pl/ i tutaj po znaku &quot;|&quot; parametr z dowolnym dodatkiem url , np: tymianek-2 i 
*po nastepnym po znaku &quot;|&quot; co ma byc widoczne dla czytelnika: ''Tymianek'' w: Panacea.pl
*po nastepnym znaki &quot;|&quot; parametr z info o autorze, dacie publikacji, np. , Dział Rozwoju, Labofarm, 11.08.2025,
*a na koncu &quot;dostęp&quot; + automatycznie dzisiejsza data 06.12.2025
*i po kliknieciu laduje tu: [https://panacea.pl/tymianek-2/]
: albo:
nazwa szablonu: Szablon:Pszcz_Pasieka24
zawartosc: [https://pasieka24.pl/index.php/pl-pl/pasieka-czasopismo-dla-pszczelarzy/ i tutaj po znaku &quot;|&quot; dowolny dodatek, np: 260-pasieka-5-2024 i
*po nastepnym po znaku &quot;|&quot; co ma byc widoczne dla czytelnika: ''Pasieka 5/2024'' w: Pasieka24.pl
*po nastepnym znaki &quot;|&quot; parametr z info o ewent. autorze, ewent. dacie publikacji i dostepnosci, np. ,
*a na koncu &quot;dostęp&quot; + automatycznie dzisiejsza data 06.12.2025
*i po kliknieciu laduje tu: [https://pasieka24.pl/index.php/pl-pl/pasieka-czasopismo-dla-pszczelarzy/260-pasieka-5-2024]
[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:37, 6 gru 2025 (CET)

** Hej, dziekuje po raz pierwszy w tym temacie :) , ale moze bede mogla jeszcze raz podziekowac, jezeli:
:* zobacz tu (ref z szablonem i widok przypisu): [https://pl.wikibooks.org/wiki/Napary/Macierzanka_tymianek]
:* a chcialabym, zeby widok przypisu byl taki: 

panacea.pl, Dział Rozwoju Labofarm, ''Tymianek'', 11.08.2025 (dostęp: 07.12.2025).

gdzie:
# panacea.pl - to nazwa strony, czyli pierwsza czesc nazwy strony (https://panacea.pl/) wraz z dodatkiem tymianek-2, czyli podstrona, ktora wstawiam jako parametr w szablonie (jako podstrona, ale brzmienie tego parametru nie ma byc widoczne)
## i teraz strzalka linkujaca.
# Dział Rozwoju Labofarm - to autor, ktorego wstawiam opcjonalnie jako kolejny parameter (autor=)
# ''Tymianek'' - to tytul, ktory wstawiam jako kolejny parametr (tytul=)
# 11.08.2025 - to data publikacji, ktora wstawiam opcjonalnie jako kolejny parametr (publ=)
# (dostęp: 07.12.2025) - to data dostepu, generowana automatycznie przez szablon (z dzisiejszej daty). Chyba ze zapisanie jekiejkolwiek zmiany w artykule (niezwiazanej z tym przypisem) powodowaloby zmiane tej daty. To wtedy i te date musialabym wstawiac sama.

:* Jezeli mozna, to wole parametry &quot;nazwane&quot; od &quot;pozycyjnych&quot;.

Hej, zastosowalam te szablony na dwoch stronach: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Pszczelarstwo/Ro%C5%9Bliny/Bluszcz] i tu [https://pl.wikibooks.org/wiki/Napary/Macierzanka_tymianek]. Czy moglbys jeszcze troche zmienic &quot;dostep&quot; na &quot;dostęp &quot; i tu dzisiejsza data w formacie dd.mm.yyyy. To wtedy ucieszylabym sie z przeniesienia tych szablonow z brudnopisu do &quot;prawdziwych&quot; szablonow. Wtedy dopasuje to na tych dwoch stronach. Dziekuje.

* Hej, nie chcialabym byc namolna, ale ... jeszcze dwie prosby: czy da sie zmienic formatowanie &quot;dostepu&quot; na date zapisania edycji w formacie dd.mm.yyyy? I druga prosba: czy po kliknieciu w link moglby sie on ontwierac w nowej karcie? A poza tym perfekt. Jestes wielki. Dziekuje i pozdrawiam serdecznie.

== Szablon linku dla ksiazki online jako zrodla - mozesz pomoc? ==

Hej, czy mozesz poprawic moja nieudana probe stworzenia przypisu i zalazku szablonu do ksiazki online? Ten zalazek szablonu to Szablon:Pszcz_FeA, a link do tego szablonu probowalam zrobic na stronie [[Pszczelarstwo/Rośliny]], ale mi nie wyszlo ... [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:46, 9 gru 2025 (CET)

== Szablony linkow do czasopism jako zrodel - male nieporozumienie ==

Hej, chcialabym napisac, jakie sa moje zamiary, zaczne od poczatku:
# Pisales kiedys, żeby raczej nie uzywac linkow zewnetrznych do zrodel, poniewaz te zrodla szybko przestaja byc aktualne i dostepne - zgadzam sie z tym w 100 procentach, wiec:
# Poniewaz czasem takie zrodla sa bardzo sensowne, bo kieruja do wynikow badan naukowych i publikacji specjalistow, ktorych inaczej nie da sie uwiarygodnic.
# Ergo: potrzebna jest taka metoda zrodel, ktora w nieskomplikowany sposob pomoze od czasu do czasu te zrodla uaktualnic (najczesciej inny adres strony internetowej lub wymiana na inne zrodlo)
# Moim zdaniem - najlepiej przez szablony, poniewaz:
## Zmiane przeprowadza sie w jednym miejscu i obsluguje sie tym samym wieksza ilosc artykulow w wikibooks
## Waznym jest, by wiedziec, gdzie te szablony zostaly uzyte, a do tego sluzy najwygodniesza dla mnie metoda: klikam na strone szablonu, a potem na &quot;linkujace&quot;.
## I tutaj nieporozumienie: wycielam w tych szablonach linki do wpisanych przez ciebie &quot;ZObacz tez: Tematyczne oraz Inne, poniewaz w wyniku dla &quot;linkujacych&quot; one sie pokazja i informacja &quot;ktore strony linkuja (uzywaja) tego szablonu&quot; staje sie bezuzyteczna. Aby naprawde dowiedziec sie, gdzie ten szablon zostal uzyty, jestem zmuszona do klikania we wszystkie wyniki wyszukiwania, by sie dowiedziec, ze w tam nic nie ma, ze te szablony sa tam tylko po to, zeby byc. Wartosc informacji zerowa, czas stracony na te prodedure duzy.
# Dlatego prosze cie, zebys uznal moje edycje usuwajace uzycie tych szablonych w innych szablonach, ktore z tym szablonem merytorycznie nie maja nic wspolnego.
# Natomiast kategoryzacyjnie postanowilam pogrupowac te zrodla alfabetycznie (Szablony:Pszcz_... dla podrecznika pszczelarstwa, szablony: Ziel_... dla podrecznika/podrecznikow zielarskich). Tym sposobem, klikajac na kategorie tych szablonow, uzyskujesz informacje, ktore spelnia te sama role jak &quot;zobacz tez&quot;, ale bez negatywnych skutkow ubocznych.
Jejku, ale sie rozpisalam. Czy to w ogole oddaje sens tego, o czym mysle?
Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:16, 11 gru 2025 (CET)

== Szablony do czasopism jako zrodel - czy mozliwe sa jeszcze pewne uzupelnienia? ==

Hej, czy mozna jeszcze troche pouzupelniac te szablony?
Np. Szablon:Pszcz_Pasieka24:
* teraz jest: podstrona=|nazwa=|autorzy=|czasopismo=|opublikowany=|dostęp=
* lepszy bylby odpowiednik takiego ref:
# refname=staly element szablonu taki sam jak nazwa szablonu
# refnr=''opcjonalnie dodatek, jezeli ten szablon jest wykorzystany w artykule wiecej razy z innymi podstronami''
# autorzy=''opcjonalnie nazwiska autorow''
# strona=staly element szablonu, tzn. adres strony glownej
# podstrona=''opcjonalnie podstrona (bo moze informacja jest juz na stronie glownej)
# tytul=''tytul/tekst do pokazania wraz z symbolem &quot;link&quot;''
# czasopismo=staly element szablonu z nazwa czasopisma, ktora jest dla tego szablonu niezmienna, ale w zaleznosci od szablonu moze byc pusta
# numer=''opcjonalnie numer zeszytu''
# wydawca=staly element szablonu, ktory w zaleznosci od szablonu moze byc pusty
# miejscewydania=staly element szablonu, ktory w zaleznosci od szablonu moze byc puste
# rokwydania=''opcjonalnie rok wydania''
# dostep=automatyczny dodatek (dostep dd.mm.yyyy)
[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:39, 11 gru 2025 (CET)

== Odp ==

Cześć. Nie plagiat, nie biorę ich z internetu ani nie przepisuje papierowych. Dobrego wieczoru! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 22:31, 13 gru 2025 (CET)

:Dziękuję serdecznie za przydatne rady, będę miał je w głowie. Pozdrawiam [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 22:35, 13 gru 2025 (CET)

== Pytanie do: &quot;Jak tworzyć szablony szczególne szablonu {{s|PrzypisStrona}}, w oparciu o ten szablon&quot; ==

Hej, w szablonie &quot;przypis strony&quot; w sekcji &quot;Jak tworzyć szablony szczególne szablonu w oparciu o ten szablon&quot; sa takie dwie linijki, ktore wygladaja na ogolny sposob tworzenia szablonow do zrodel czasopism. Widze tam miejsce, gdzie mozna podac konkretna nazwe strony (adres=https://.....). Ale nie wiem, gdzie umiescic dalsze &quot;stale&quot; parametry: &quot;czasopismo=&quot; (tzn. jak dla tego czasopisma ma byc pokazany jego tytul), &quot;issn=&quot; oraz &quot;wydawca?&quot;. Mozesz mi wyjasnic? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 16:29, 14 gru 2025 (CET)

== Dlaczego nie widac nazwisk autorow w przypisie? ==

Hej, no nie wiem. Dlaczego tu: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Pszczelarstwo/Biologia/Kom%C3%B3rka] nie widac nazwisk autorow w przypisie (autorzy=Beata Bąk, Maciej Siuda, Jerzy Wilde)? [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 22:06, 14 gru 2025 (CET)

== Odp. ==

Cześć! Zaskoczyłeś mnie - myślałem, że wszystkie podręczniki są na tej samej licencji. Ale jeżeli można wybrać to najbardziej preferuje CC-BY-4.0 [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 18:04, 18 gru 2025 (CET)

:Po obejrzeniu przykładu samodzielnie opatrzyłem podręczniki tymże szablonem 
:[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Etyka_dla_szko%C5%82y_podstawowej&amp;diff=prev&amp;oldid=528107 diff] [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wychowanie_do_%C5%BCycia_w_rodzinie&amp;diff=prev&amp;oldid=528106 diff] [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Przyroda&amp;diff=prev&amp;oldid=528105 diff] [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Edukacja_zdrowotna&amp;diff=prev&amp;oldid=528104 diff]
:Jeżeli chcesz to możesz sprawdzić ewentualnie poprawność wprowadzonych szablonów. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 18:22, 18 gru 2025 (CET)

== Znacznik ==

Skąd i dlaczego raptem znacznik &lt;&lt;styl do sprawdzenia&gt;&gt; w poprawianym przeze mnie [[Książka kucharska/Kugel|haśle]] Książki kucharskiej? Nie rozumiem, czemu ten komunikat generuje jakieś &quot;oprogramowanie&quot; (a nie konkretna osoba) i o co właściwie tu chodzi wobec braku konkretnego wskazania/wskazań. Jaka sytuacja wywołuje taką adnotację dla danej edycji? Dotąd nie spotykam się z podobnymi uwagami, tym bardziej, że to raczej mnie od kilkudziesięciu lat przypada poprawianie cudzego stylu i języka. Czy mógłbyś to przystępnie wyjaśnić? - [[Wikipedysta:Cyborian|Cyborian]] ([[Dyskusja wikipedysty:Cyborian|dyskusja]]) 00:16, 20 gru 2025 (CET)

== Ukrycia ==

Cześć! Uprzejmie przypominam, że narzędzia ukrywania używamy do chowania „wyjątkowo wulgarnych edycji”. Widziałem, że ukryłeś dziś opis zmian [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Pomocnik_olimpijczyka_-_Elementy_wiedzy_obywatelskiej_i_ekonomicznej/Scena_polityczna&amp;diff=prev&amp;oldid=528484 tej edycji] natomiast nie ma nic wulgarnego bądź niestosownego w opisie „''Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!''”, wiadomo może jest nietypowy, ale z pewnością nie kwalifikuje się do ukrycia. Tak samo przy [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Pomocnik_olimpijczyka_-_Elementy_wiedzy_obywatelskiej_i_ekonomicznej/Scena_polityczna&amp;diff=prev&amp;oldid=528488 tej edycji] opis „''no ja wszystko rozumiem, ale są tu też pożyteczne edycje''”, również nie zawiera niczego niestosownego. Dobrego wieczoru i serdecznie pozdrawiam :) [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:49, 22 gru 2025 (CET)
: {{Ping|Igor123121}} Opisy tych edycji nie spełniają zasady neutralnego punktu widzenia. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:52, 22 gru 2025 (CET)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] Jasne, rozumiem, dzięki za wyjaśnienie. Nie mam zamiaru kwestionować Twojej decyzji administratorskiej. Chciałem tylko upewnić się, jak w praktyce interpretujemy zasady dotyczące ukrywania opisów zmian. Dzięki za doprecyzowanie i pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:58, 22 gru 2025 (CET)

== Blokada treści przez filtr ==

Znów cyrki z filtrem nadużyć. Tym razem w Książce kucharskiej, w której ostatnio wszystko odbywało się bezkolizyjnie. Wprowadzam właśnie '''Włoskie pierożki wigilijne''', a w odpowiedzi otrzymuję powiadomienie o mojej &quot;akcji jako szkodliwej&quot;, przy czym dokonane nadużycie (czego i tak nie rozumiem) brzmi: &quot;Wielokrotne nowe linie znacznikowo-szablonowo-znakowe, kolejne w wielu liniach, lub w jednej linii&quot;.
Chyba machnę ręką i niech szlag trafi cały ten przepis (i ewentualne przyszłe też). Kto bowiem uwierzy, że te udoskonalenia mają piszącym ułatwiać życie? - [[Wikipedysta:Cyborian|Cyborian]] ([[Dyskusja wikipedysty:Cyborian|dyskusja]]) 22:39, 22 gru 2025 (CET)

:{{Ping|Cyborian}} Filtry są dopiero tworzone, więc przepraszam za problem! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:53, 24 gru 2025 (CET)

== Prześladowania esperantystów w III Rzeszy i Związku Radzieckim ==

Dzień dobry,
wczoraj wieczorem próbowałem napisać na tej stronie podręcznik dotyczący prześladowań esperantystów w III Rzeszy i Związku Radzieckim. Nie rozumiem, dlaczego moja praca została usunięta. Rozumiem, że tempo tworzenia mojej pracy oraz jej tematyka mogą być podejrzane, ale po prostu tak mam, że jestem „rewolwerzystą” w zakresie obsługiwania komputera i szybko tworzę strony, a jeżeli chodzi o braku merytoryczne, to takowe nie istnieją, gdyż zaopatrzyłem się w wszystkie niezbędne źródła.

Bardzo dobrze znam temat. Wiem np. o esperanckiej grupie ruchu oporu w obozie Dachau (ok. 20 więźniów z Francji i Niemiec), posiadam niezbędne prace i chciałem tylko przybliżyć czytelnikowi ów prześladowania pisząc o nich na Wikibooks.

Prosiłbym o odpowiedź z precyzyjnym wyjaśnieniem, dlaczego mało znany element historii jest „spamowaniem” i co mógłbym poprawić, aby książka mogła znowu zainstnieć.

Z pozdrowieniami, [[Wikipedysta:Szmaragd zielony jak język|Szmaragd zielony jak język]] ([[Dyskusja wikipedysty:Szmaragd zielony jak język|dyskusja]]) 10:18, 23 gru 2025 (CET)
: {{Ping|Szmaragd zielony jak język}} Zaloguj się pod normalną nazwą użytkownika, nie prowokuj! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:36, 23 gru 2025 (CET)

== Odp. ==

Cześć. Obecnie niedokończoną mam tylko jedną, więc myślę, że do końca świąt powinienem ją skończyć. Wesołych świąt! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 11:14, 24 gru 2025 (CET)

:Tak, tak będę go również robił spokojnie. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 18:27, 24 gru 2025 (CET)

== Dziękuję za zaakceptowanie mojej pracy! ==

Zacząłem pisać dalej. Co prawda praca będzie taka „przerywana”, gdyż trochę trwa redagowanie fragmentów, a i nie mam zbyt wiele czasu – to staram się. Znalazłem kilka ciekawych źródeł, jak np. [http://esperanto.china.org.cn/EL/EL/ElPopolaCxinio/98-7-4.html ta strona], co daje mi spore pole do popisu. Pozdrawiam i mam nadzieję na owocną współpracę! [[Wikipedysta:Benjamin E. Schneider|Benjamin E. Schneider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Benjamin E. Schneider|dyskusja]]) 11:41, 25 gru 2025 (CET)

== Filtr 107 ==

Cześć próbowałem opublikować opracowanie „Artysty” Sławomira Mrozka, jednak filtr 107 mi nie pozwolił. Nie zauważyłem nigdzie błędów składniowych, więc gdybyś mógł rzucić okiem to byłbym wdzięczny. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 23:50, 28 gru 2025 (CET)

:Tu chodzi o filtr 103, a nie o 107. Problem naprawiony. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 06:44, 29 gru 2025 (CET)

== zbyt silny filtr nadużyć ==

Filtr nadużyć mówi mi &quot;Tekst w większości w innych systemach niż łaciński&quot; na stronie [[Dyskusja:Biologia dla liceum/Podstawa programowa]] gdzie próbowałem sobie zanotować informację roboczą z linkiem do podstawy programowej. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 21:15, 29 gru 2025 (CET)

:{{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Już naprawione. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 23:30, 29 gru 2025 (CET)

== Powtarzające się ciągi znaków w linii wikitekstu ==

Edytuję małą część swojego podręcznika i wymaga ona dużo znaczników &lt;code&gt;\frac{}&lt;/code&gt;. Filtr nadużyć traktuje to jak spam. [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 21:24, 30 gru 2025 (CET)

== Dopasowania w filtrze nadużyć ==

Hej, niestety znowu problemy w filtrze nadużyć, które   '''u n i e m o ż l i w i a j ą'''   normalne edytowanie. W tej edycji [[Pszczelarstwo/Sprzęt]] nie mogę wpisać nazwy ula, która brzmi &quot;Dadant&quot;. Prawdopodobnie dlatego, że filtr nie potrafi przełknąć &quot;dada&quot; bez czkawki. Wydaje mi się, że trzeba to rozwiązać tak: filtr ostrzega, a po ponownym kliknięciu zapisuje swoje zastrzeżenia na stronie dla administratorów nie blokując edytującego. Administratorzy mogą potem reagować, czy to wandalizm, nadgorliwość filtru czy zignorować. A ja, jako zwykły człowiek edytujący tekst, mogę ten tekst po prostu zapisać i dalej zajmować się tym, czym chcę się zajmować. Nie tracąc czasu, nerwów i energii na fochy filtra. Pozdrawiam serdecznie - szczęśliwego Nowego Roku! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 17:20, 3 sty 2026 (CET)
* {{Ping|EdytaT}} Problem z filtrem naprawiony, możesz edytować spokojnie. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:45, 3 sty 2026 (CET)

== Projekt nowej strony głównej ==

Zajmuję się projektem, który od dawna spędza nam sen z powiek. Jak wszystko będę miał gotowe, będzie można redagować, wstawiać, etc. W ramach [[Wikipedysta:Benjamin_E._Schneider/projektyy|tej strony]] podejmuję się działań:
* przepisania kodu SG na nowoczesnego HTML-a bez rozwalania na szablony
* unowocześniania interfejsu SG
* zadbania o przyjazność dla użytkownika.
Jeżeli będziesz miał jakieś sugestie, napisz lub popraw. [[Wikipedysta:Benjamin E. Schneider|Benjamin E. Schneider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Benjamin E. Schneider|dyskusja]]) 16:24, 6 sty 2026 (CET)

== Filtr ==

Cześć. Dzisiaj filtr 72 ([[Specjalna:Rejestr nadużyć/8509]]) odrzucił prawidłową edycje anonimowego edytora tylko dlatego, że próbował edytować stronę, na której znajduje się nieistniejący plik (strona [[Powtarzamy matematykę - matura 2011/Matura2010 zad22]]). Czy nie warto złagodzić działania tych filtrów, np. zmienić je z odrzucania na samo oznaczanie edycji do sprawdzenia dla administratorów?

Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 19:57, 8 sty 2026 (CET)

:{{Ping|Igor123121}} Zamieniłem je na ostrzeżenie! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:05, 8 sty 2026 (CET)

== Błąd filtru ==

Cześć. Dostrzegłem dzisiaj bardzo poważny błąd w filtrze 51 naszego filtru nadużyć - uniemożliwia on tworzenie stron z nieliter (przez co również nie można utworzyć strony dyskusji anonimowego użytkownika działającego przez konto tymczasowe i przez to kontaktu z nim) Zobacz proszę na ostatni rejestr filtru. Wydaje mi się, że trzeba zmienić na znacznik zamiast odrzucenie (oczywiście mógłbym sam zmienić, ale nie chce niczego dokonywać bez konsultacji z Toba). Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 23:07, 4 lut 2026 (CET)
: {{Ping|Igor123121}} Wystarczyło dodać dodatkowe  warunki. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 04:53, 5 lut 2026 (CET)

== Kategoria:Szablon:Przypisy (artykuły) bez oczekiwanego nagłówka ==

Hej, co powinnam robić, żeby to się nie pojawiało? Np. tu: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Pszczelarstwo/Ro%C5%9Bliny/Abelia]. Pozdrwiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:58, 12 lut 2026 (CET)
:{{Ping|EdytaT}} To jest kategoria do zbierania stron, na których nie użyta nagłówka: &lt;nowiki&gt;==Przypisy==&lt;/nowiki&gt;, inaczej mówiąc, wpisz ten nagłówek przed wywołaniem: {{s|Przypisy}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:13, 12 lut 2026 (CET)
::Hej, nie uwierzysz - teraz pojawia się: Kategoria: Szablon:Przypisy (artykuły) z oczekiwanym nagłówkiem :):):):):) [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 20:02, 12 lut 2026 (CET)
:{{Ping|EdytaT}} Właśnie to są kategorie do zbierania tego typu przypadków, też nie uwierzysz! :):):):) [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:07, 12 lut 2026 (CET)
::{{Ping|EdytaT}} Chyba, że tą drugą mam inaczej nazwać. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:09, 12 lut 2026 (CET)
:::To znaczy, żeby się tego pozbyć, to nie mogę używać przypisów? [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:46, 12 lut 2026 (CET)
::::{{Ping|EdytaT}} Jak nie przypisów, to czego będziesz używać, ja je włożyłem do szablonów {{s|Przypisy}}, {{s|Uwagi}} i {{s|Przypisy-lista}}, ja tak tego nie mogę się pozbyć, bo to byłby wandalizm, musiał bym usunąć moduł {{m|Przypisy}} i samo ciało implementacji, tych szablonów! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:56, 12 lut 2026 (CET)
::::{{Ping|EdytaT}} Te dwie kategorie to są kategorie tylko informacyjne, aby wiedzieć jakiego typu przypadki są na stronie, aby je bardzo łatwo było naprawić, jakby nastąpił problem! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:58, 12 lut 2026 (CET)
:::::No jeżeli te informacje są rzeczywiście potrzebne, to trudno. A można je chociaż &quot;ukryć&quot;, żeby poza administratorami nikt ich nie widział? [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 12:11, 13 lut 2026 (CET)
:::::{{Ping|EdytaT}} Dobrze [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:22, 13 lut 2026 (CET)

== Never ending story? ==

Hej, błagam, czy możesz zrobić tak, żeby żadne, absolutnie żadne filtry nie wtrącały się do tego, co edytuję? Po raz 100n-ty pojawia mi się meldunek &quot;Ta akcja została automatycznie zidentyfikowana jako szkodliwa, w związku z tym została odrzucona. Jeśli uważasz, że ta edycja była zasadna, skontaktuj się z administratorem i poinformuj go o zaistniałej sytuacji. Krótki opis reguły nadużycia, do której Twoja akcja została dopasowana:&quot;. Tym razem z dodatkiem: &quot;Eksperymentalne tworzenie stron&quot;, co oczywiście nie ma nic wspólnego z rzeczywistością. Te przeszkody w edytowaniu stron odstraszyły na pewno niejednego chętnego do pisania w Wikibooks. Jestem załamana. Kompletnie załamana i już się chyba nie pozbieram. Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:08, 10 kwi 2026 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} Już naprawiłem problem, zrobiłem, że liczba znaków maksymalna w tym filtrze, nie jest już 150, tylko 50, aby był to eksperyment edycyjny! Sprawdziłem twoje edycje, teraz nie wykrywa zmian, czyli jest OK! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:27, 10 kwi 2026 (CEST)

== Prosze o pomoc ==

Tutaj https://pl.wikibooks.org/wiki/Zio%C5%82a_i_przyprawy/Kolendra_siewna próbuje wpisać, że Wikibooks/Ekoogrodnictwo ma artykuł na temat kolendry, a potem że Książka kucharska ma przepisy z kolendra. Ale nie umiem. Czy możesz mi pomoc? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:52, 10 kwi 2026 (CEST)

: {{Ping|EdytaT}} Daj mi chwilę na stworzenie odpowiednich szablonów. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:02, 10 kwi 2026 (CEST)
:: {{Ping|EdytaT}} Już szablon przyszykowany, zobacz {{s|Wikibooks}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:27, 10 kwi 2026 (CEST)

== Zmiana na &quot;stare&quot; ==

Hej, widzę, że cofasz moje przekierowania na uproszczony dostęp do artykułów. Tzn. zamiast &quot;płasko&quot; (np. Ekoogrodnictwo/jakas-roslinka) to &quot;w drabince&quot; (np. Ekoogrodnictwo/stopien-drabinki/jakas-roslinka). Jest ok, niech tak będzie, ale szkoda, że o tym nie porozmawialiśmy. Robiąc moje pierwsze &quot;spłaszczenie&quot; chodziło mi o kilka rzeczy, co w powodzie zmiany napisałam. M.in. o prostszy zapis dostępu, aby nie trzeba było pamiętać całej drabinki robiąc z innych artykułów. Po drugie jest problem, gdy jakaś roślinka jest raczej &quot;ozdobna&quot; niż &quot;użytkowa&quot;,, ale poprzez tę drabinkę jest na stale przypisana tylko do jednej z nich. W sumie to jest niepoprawne. Oczywiście zdawałam sobie sprawę, że potrzeba trochę czasu, by uporządkować te wszystkie drabinki, ale przecież ten czas mamy. A czym ty się kierowałeś? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:43, 12 kwi 2026 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} Jak roślina jest jednocześnie użytkowa i jakiś artykuł w tym  kierunku, dalej chcemy stworzyć artykuł dla tej samej rośliny, ale jako ozdobnej, to tworzymy przekierowanie do niej, ale użytkowej, ze strony artykułu, ale ozdobnej. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:01, 12 kwi 2026 (CEST)
:: {{Ping|EdytaT}} W książce [[Ekoogrodnictwo]], nie wiadomo, czy dany artykuł wskazuje na roślinę, czy na coś innego, więc lepszą motywacją jest wersja drabinkowa. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:58, 12 kwi 2026 (CEST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:07, 28 kwi 2026 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Pruski/Lekcja13 ==

Cześć, dlaczego wycofałeś moje edycje na stronie Pruski/Lekcja13? [[Wikipedysta:Aklbmd164|Aklbmd164]] ([[Dyskusja wikipedysty:Aklbmd164|dyskusja]]) 00:53, 21 maj 2026 (CEST)
: {{Ping|Aklbmd164}} Wybacz, podczas przeglądania w telefonie mogło się coś mi nacisnąć przez przypadek! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:09, 21 maj 2026 (CEST)
:Dzięki [[Wikipedysta:Aklbmd164|Aklbmd164]] ([[Dyskusja wikipedysty:Aklbmd164|dyskusja]]) 01:09, 21 maj 2026 (CEST)

== Filtr nadużyć - przypadkowy ciąg znaków ==

Cześć! Dziękuję za wstawienie mojej edycji na stronie [[Śpiewnik/Marsz,_marsz_Polonia]], zablokowanej przez filtr nadużyć (wykryto &quot;przypadkowy ciąg znaków&quot;). Do tej pory i wstawianie nut przez Score, i linków do cyfrowej biblioteki Polona (które rzeczywiście zawierają losowo wyglądające ciągi znaków) udawało się bez problemów. Czasami tylko dostawałam komunikat, że filtr nadużyć wykrył, że wstawiam za dużo treści na raz i że wygląda to podejrzanie ;-)

Mam pytanie, czego spodziewać się przy kolejnych edycjach. Czy przy każdym nieudanym zapisaniu strony zwracać się do Ciebie? Czy istnieje jakiś mechanizm &quot;white listy&quot; – czy można prosić o imienne wykluczenie z filtra nadużyć, w oparciu o dotychczasową historię edycji i brak nadużyć i blokad? Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Ashaio|Ashaio]] ([[Dyskusja wikipedysty:Ashaio|dyskusja]]) 12:40, 8 cze 2026 (CEST)

: {{Ping|Ashaio}} Poprawiłem dwa ostatnie filtry, tzn. {{Code|150}} i {{Code|151}}, i sprawdziłem na twoich edycjach, teraz nie ma problemu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 12:47, 8 cze 2026 (CEST)

== Dzień dobry. ==

Dziękuję za powitanie oraz docenienie pracy.

Z długiego już doświaczenia (i niekoniecznie docenianego!) znam problematykę pracy na Wikibooks – mam więc nadzieję na owocną współpracę.

Z pozdrowieniami, [[Wikipedysta:Wtyczka DIN 545|Wtyczka DIN 545]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wtyczka DIN 545|dyskusja]]) 22:39, 4 lip 2026 (CEST)

== Wcalenieja ==

Cześć! Widziałem, że zablokowałeś na miesiąc użytkownika [[Wikipedysta:Wcalenieja|&lt;bdi&gt;Wcalenieja&lt;/bdi&gt;]] z uzasadnieniem „Spamowanie”, jednak jego edycje są poprawne (w większości polegały na zmianie formy „na Wikipedii” na „w Wikipedii”, która jest jak najbardziej poprawna z językiem polskim https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/w-wikipedii;18074.html. W związku z tym chciałbym zdjąć blokadę, jednak nie chcę dokonywać tego bez konsultacji z Tobą. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:31, 27 lip 2026 (CEST)</text>
      <sha1>gnt3vxmoj7ckczapzs8rundu7d9awg7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548468</id>
      <parentid>548452</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wcalenieja */</comment>
      <origin>548468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250429" sha1="70f7ca1x767nzkbxhxajj293ujv643l" xml:space="preserve">{{Witaj}} --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] 12:45, 5 kwi 2008 (CEST)

== [[Ogólne twierdzenia i wnioski o rozkładach statystycznych]] ==
Na Wikibooks piszemy podręczniki, podczas, gdy ten moduł, oraz [[Twierdzenie o rozkładzie normalnym‎]] są co prawda wzorowymi artykułami, jednak nadają się bardzie na Wikipedię niż na Wikibooks. Ciekawym pomysłem mogłoby być połączenie tych artykułów w jeden podręcznik. --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] 12:45, 5 kwi 2008 (CEST)

:Pozwolę sobi dodać swoje zdanie - artykuły nadająsię na Wikibooks, tylko brakuje dla nich jakiejś &quot;wyższej&quot; rodziny, tzn jakiegoś podręcznika, do którego mogłyby należeć (a nie znam się na tym materiale, więc nie umiem zaproponować) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 13:17, 5 kwi 2008 (CEST)

::Witaj. Widzę że zwrócono Ci już uwagę, ale troszeczkę nie ukierunkowano. Wikibooks polega na pisaniu podręczników - dlatego staramy się unikać luźnej formy, spotykanej na Wikipedii. Staramy się aby autorzy zawierali tutaj informacje zwarte w miarę przemyślany sposób. To prawda istnieją tu podręczniki wyglądem przypominające artykuły z Wikipedii (wszystko na jednej stronie) - choćby przykładowo [[Jak żyć oszczędnie]] jest przykładem podręcznika w formie broszurowej. Jednak forma ta obliguje do zawierania wszystkich treści związanych z podręcznikiem na jednej stronie - jest to co prawda uciążliwe dla autorów, szczególnie dużych projektów, jak i obciąża czas ładowania czytelnikowi, choć walorem jest szybki dostęp do wszystkich materiałów. Stąd też powstała idea tworzenia podręczników w formie modułowej (Tytuł/Rozdział). Więcej o tworzeniu podręcznikó znajdziesz w linkach powyżej zamieszczonych wraz z powitaniem. Warto tam zajżeć. Wiąłeś sie za spory projekt, któy zasługiwałby na zebranie w jedną większą całość, bowiem pisząc sam '''podręcznik''' pr. [[Twierdzenie o rozkładzie normalnym]] wypadałoby wspomnieć wcześniej o aspekrach matematycznych i historycznych takiego twierdzenia - tak aby była to ładna pozycja poświęcona tylko temu twierdzeniu. Dlatego też zastanawiam się czy nie lepiej byłoby abyś utworzył podręcznik, przykładowo o tytule [[Statystyka w fizyce]], czy np. [[Statystyka fizyczna]] lub nawet &quot;Ogólne twierdzenia i wnioski o rozkładach statystycznych w fizyce&quot; i zawarł w nim treści wyżej wymienione. Wymagałoby to operacji przeniesienia napisanych już przez Ciebie modułów (przycisk przenieś) pod nowe lokacje podręcznika: przykładowo [[Statystyka w fizyce/Twierdzenie o rozkładzie normalnym]]. Przygotowanie podręcznika z luźnych treści, typu notatki, wymaga oczywiście skonstruowania jakiejś przemyślanej formy, aby wszystko było w miarę spójne, przyjemne w czytaniu i w miarę zrozumiałe. Pozdrawiam i gratuluję pierwszych edycji. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 14:28, 5 kwi 2008 (CEST)

:Persino, jeśli możesz... nie baw się w wycinanie treści, ustal nazwę podręcznika, potem przenoś treść (spróbuj przyciskiem 'przenieś') --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 16:16, 5 kwi 2008 (CEST)

:Dodam, że nazwa podręcznika może być 'prosta', np. &quot;Statystyka wyższa&quot; (bardzo zmyślam), w tym może być nagłówek &quot;Statystyka i matematyka funkcjonalna we współczesnej fizyce&quot; i w nim moduł &quot;Ogólne twierdzenie...&quot;


A gdzie widzicie przycisk 'Przenieś',bo przy wikipedii był a tu nie ma!!!
--[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]]

:Jeśli możesz, używaj częściej przycisku 'podgląd zmian' zamiast 'zapisz' --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 14:26, 6 kwi 2008 (CEST)

:Ponawiam prośbę, przycisk 'przenieś' jest w tym samym miejscu co wikipedia, a przenosząc 'brutalnie' artykuły rozwalasz linki, które się do nich odnosiły (nie ma redirectów); przycisk 'podgląd zmian'.. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:41, 8 kwi 2008 (CEST)

:6 zmian tej samej strony w ciągu 3 minut.. nikt Ci nie zabrania tak robić, ale czy nie mógłbyś się poslugiwac przyciskiem 'podgląd zmian'? z góry dzięki --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:06, 10 kwi 2008 (CEST)

== Brak uprawnień do przenoszenia stron ==
Jak pójdę pod adres http://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Przenieś/Wikipedysta:Persino/brudnopis, to przeglądarka pisze mi: 
&quot;Błędy uprawnień
Nie masz uprawnień do tego działania z następującej przyczyny: 
Nie masz uprawnień do przenoszenia stron na Wikibooks.
&quot;,w takim razie jak mam przenosić strony, jak przeglądarka tego zabrania.
Mirosław Makowiecki

: Zupełnie nowi użytkownicy nie mają chyba uprawnień do przenoszenia stron. Sprawdź jutro, czy dalej masz taki problem. Jeśli tak, daj znać komuś, kto jest aktywny na Ostatnich zmianach. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 23:22, 8 kwi 2008 (CEST)

== Podgląd zmian ==

Hej, mógłbyś korzystać częściej z przycisku &quot;Podgląd zmian&quot;? Zauważyłem, że robisz seriami drobne edycje w tych samych artykułach. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 14:35, 13 kwi 2008 (CEST)

:Derbeth, prosiłem o to już kilkaset edycji temu -.- --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:58, 13 kwi 2008 (CEST)

== 3k, urodziny, ściganie Japonii ==

Witaj pracusiu. Zbliżają się święta. Polskie Wikibooks obchodzi urodziny '''10 lipca''', do tego zbliżamy się do 3 tyś. modułów - to wspaniała szansa na podwójne święto. Ba - w rankingu Wikibooks, Polska jest zaraz za Japonią - różnica ok. 80 rozdziałów książek. Wysuwam więc pomysł z inicjatywą, [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks%3ABar&amp;diff=76448&amp;oldid=76445 jak ta], żeby chwilowo zamrozić licznik. Dzięki temu będziemy mogli za około 2 tygodnie przygotowywać się do potrójnego święta. Na czym polega pomysł i inicjatywa? Licznik zlicza nowe moduły tworzone w głównej przestrzeni nazw - pomysł polega na tym, żeby wszystkie nowe strony (czerwone linki) Wikipedyści tworzyli przez najbliższe kilka tygodni w brudnopisach - na swoich stronach podręcznych &quot;Wikipedysta:Nazwa/strona podręczna&quot;. Następnie za 2 tygodnie przenieśli je &quot;przycisk przenieś&quot; do przestrzeni głównej. Dzięki temu efektowi kumulacji, nie dość że zgromadzimy strony potrzebne do &quot;doskoku i prześcignięcia&quot; Japonii, ale i będziemy mieli potrójne święto Wikibooks. Co myślisz o tej inicjatywie - zapraszam do [[WB:BAR|baru]] do podzielenia się swoją opinią. P.S. Dodatkowo, jest pomysł utworzenia/przetłumaczenia książki urodzinowej, którą moglibyśmy dodatkowo z tej okazji, wspólnie wykonać - potrzebny jest tylko pomysł jakiej ^_^. Gorąco zapraszam. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 02:53, 11 cze 2008 (CEST)
== Odpowiedź,urodziny, ściganie Japonii ==
Jeśli w święta ma być więcej niż 3000 to się zgadzam,nie dość ,że będziemy obchodzić podwójne święto, to będziemy cieszyli że pokonamy Japonię pod tym względem. Jednak warto stworzyć to dla naszej satysfakcji. Wiedząc ,że pokonamy Japonię, to liczba szybkość modów powinna wzrastać szybciej.
&lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:Persino|Persino]]&lt;/tt&gt; 00:29, 13 cze 2008 (CEST)

Można ogłosić częściowy sukces - udało nam się dotrwać do lipca z przymrożonymi edycjami. Jeśli posiadasz jakieś strony w brudnopisie - gorąco zachęcam do uwolnienia ich w nadchodzących dniach (między 5-11 lipca) do przestrzeni głównej [używając przycisku &quot;przenieś&quot; na górze lub dole strony - w zależności od skórki jaką wybrano w profilu]. Zachęcam do dalszego udziału w projekcie i wzmożenia pracy w najbliższych dniach - może uda nam się osiągnąć pułap dodatkowych 100 artykułów i prześcignąć Japonię. ;o) Pozdrawiam [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 22:17, 4 lip 2008 (CEST)

== Kompletność fizyki teoretycznej ==

Mógłbyś mi napisać, na ile procentowo oceniasz stopień kompletności podręcznika? Chciałbym dopisać do Księgozbioru [[Wikibooks:Etapy rozwoju książek|ikonkę kompletności dla twojego podręcznika]]. Przy okazji, jestem pod wrażeniem rozmiaru twojej książki. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 01:22, 10 lip 2008 (CEST)
=== Re:Kompletność fizyki teoretycznej ===
Kompletnośc mojej książki oceniam na 50%
[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]] 02:26, 10  lip 2008 (CEST)

Zerknij proszę tutaj: [[Dyskusja:Statystyka_matematyczna]] [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 23:41, 23 lip 2008 (CEST)

Podoba mi się ta nawigacja:
[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]] 23:47, 23 lip 2008 (CEST)

==Numeracja wzorów==
Czy wikibooks można tak zrobić aby numer rozdziału był numerowny według pewnej reguły,i ściśle określone wzory do należącego rozdziału.
Np. 10.1 rozdział 1
Wzór 10.1.1
Wzór 10.1.2
10.2 Rozdział
Wzór 10.2.1
Chodzi mi o generator.
[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]] 00:19, 2 Sierpnia 2008 (CEST)
:Jedyne co w ramach MediaWiki mogę zaproponować to [[w:Pomoc:Wzory]] i polecany tam szablon &quot;wzór&quot; (niestety zmuszający do ręcznego numerowania).
:{{wzór|&lt;math&gt;c=\sqrt{a^2+b^2}&lt;/math&gt;|10.1|bez automatu=tak}}
:Niestety Wikipedia to nie LaTeX. Na koniec drobna uwaga. Jeśli chcesz zadać komuś pytanie, lub na coś odpowiedzieć to pisz na '''jego''' stronie dyskusji, a jeśli wszystkim wikipedystom to lepiej pytać w &quot;Barze&quot;. (To pytanie znalazłem przypadkiem.) Sugeruję również stosować &lt;math&gt;\langle\cdot\rangle&lt;/math&gt; zamiast &lt;math&gt;&lt;\cdot&gt;&lt;/math&gt;. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 10:03, 5 sie 2008 (CEST)

Jeszcze tak mi się nasunęła taka sugestia by rozważyć użycie symbolu &lt;math&gt;\varepsilon\,&lt;/math&gt; zamiast &lt;math&gt;\epsilon\,&lt;/math&gt;. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 11:13, 6 sie 2008 (CEST)

== Giggs komentarz ==

Ktoś napisał: [[Dyskusja:Fizyka_statystyczna/Zespoły_statystyczne_w_fizyce_statystycznej_klasycznej|w tej dyskusji]] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 09:59, 8 sie 2008 (CEST)

== spis treści ==

&quot;jak wstawić spis treści&quot; - nie da się tego zrobić automatycznie, bo spis treści powstaje na podstawie nagłówków w artykule, więc w &quot;innym module o innych nagłówkach&quot; nie zrobi się taki sam spis. Można go zrobić ręcznie, napisz który i gdzie skopiować, mogę spróbować --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:04, 3 lis 2008 (CET)
===Re:spis treści===
Co to znaczy ręcznie?

[[Persino|Persino]]19:11 3 lis 2008

:To znaczy napisać ten spis i dodać linki, tak jak np. spis modułów na stronie Fizyka.../Artykuły --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 20:45, 7 lis 2008 (CET)


''Wstawiłeś (przez użycie &quot;wstawiania stron&quot; &quot;{: ... }&quot; ) spis treści z Statystyki matematycznej do podręcznika fizyki. Poprawiłem link, bo w poprzednim była stara strona z ustawionym EK. Na stronie [[Statystyka_matematyczna]] dodałem tagi &quot;noinclude&quot;, dzięki nim tekst między nimi nie pojawi się w miejscu gdzie kopiujesz ten moduł w podręczniku Fizyki. Jak coś to pytaj (najlepiej na mojej stronie dyskusji, łatwiej mi zobaczyć że piszesz) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 14:36, 15 lis 2008 (CET)''

:Sprostowanie... był konflikt edycji, cofnąłem swoje, powyższe nie ma już znaczenia

== Wstawianie kategorii &quot;Ekspresowe kasowanie&quot; ==

Nie rozumiem, co robisz wykonując [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_teoretyczna/Równania_różniczkowe_zwyczajne_rzędu_drugiego_sprowadzane_do_równań_rzędu_pierwszego&amp;diff=85470&amp;oldid=85443 takie edycje]. Jeśli chcesz, żeby jakaś strona była skasowana, powinieneś wstawić szablon ek i napisać, dlaczego stronę należy skasować (np. że treść została gdzieś przeniesiona). Nie mam czasu biegać po podręczniku i prowadzić dochodzenie, czy stronę kasować, czy nie. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 13:49, 6 lis 2008 (CET)

:Dodam, że chodzi o wstawienie: &lt;nowiki&gt;{{ek|tu wpisz tlumaczenie}}&lt;/nowiki&gt; --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 20:45, 7 lis 2008 (CET)
== podręcznik ==

Nie wiem czy dostrzegłeś - ktoś się wpisał tu [[Dyskusja:Statystyka matematyczna/Metoda najmniejszych kwadratów]]. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 13:11, 10 gru 2008 (CET)

== Urodziny Wikibooks ==
Cześć. 24 stycznia polskim Wikibooksom stuknie 5 latek. Trochę byłoby szkoda, gdyby to przeszło bez echa - [http://stats.wikimedia.org/wikibooks/PL/ChartsWikipediaPL.htm podczas wakacyjnej akcji] przybyło w końcu nieco modułów :). W [[Wikibooks:Bar#Urodziny Wikibooks|kawiarence]] dałem kilka propozycji, co można by na takie urodziny zrobić. Na jesień udało mi się przez wykop rozpropagować jakoś podręcznik fotografii (i też na statsach fajnie widać październik ;) Jeśli masz inne propozycje, też je dorzuć. Wiem, że na booksach jest tak, że każdy swoją działkę pieli, ale jeśli sami się nie rozpropagujemy, to niewiele osób będzie tu trafiało. Pozdrawiam [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 14:09, 18 sty 2009 (CET)

== Spis treści fizyki teoretycznej ==
Zrobiłem trochę &quot;ukruconą&quot; wersję spisu treści do podręcznika, w [[Wikipedysta:Lethern/Fizyka teoretyczna]]. Usunąłem wszystkie podpunktu poziomu ###, #### itd., wypadło ponad 200 podpunktów. Nie jest to na pewno idealny spis, ale daję przykład, że można go zrobić bardziej czytelnym, żeby pomóc przeglądać ten spis użytkownikom (pewnie można wywalić wiele podpunktów typu ## oraz powinno się zostawić niektóre poziomu ###, ale nie bawiłem się w szczegóły). Myślę, że można by taki spis treści (mniejszy) wstawić na jakąś poboczną stronę (oddzielny moduł) lub odwrotnie, aktualny spis wstawić na oddzielny moduł. Co sądzisz? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 13:11, 4 lut 2009 (CET)
=== Spis treści fizyki teoretycznej ===
Zrobiłem spis treści by był on szczegółowy, bo czytelnik korzystający z mniej szczegółowego spisu treści, patrzy, nie ma, a już rzeczywiście jest. Temu mój służy spis treści.
'''Widziałem gorsze spisy treści''' w drukowalnych książkach, nie na '''wikibooks'''.

Ja bym tak zrobił w jednym pliku &quot;Fizyka teoretyczna&quot; umieścił bym jednym pliku wszystko z parserami, oto psełdokod;
-----------------------------------------------------------------------------
//Fizyka teoretyczna
  if((Tom==&quot;Matematyka statystyczna&quot;)or(Tom==&quot;&quot;)){
      //Spis streści Matematyki statystycznej
    }
  if((Tom==&quot;Statystyka Fizyczna&quot;)or(Tom==&quot;&quot;){
       //Spis treści statystyka fizyczna
    }
      pozodstały spis streści
  &lt;nowiki&gt;[[Kategoria:Fizyka]]&lt;/nowiki&gt;
-----------------------------------------------------------------------------

Następnie należy stworzyć plik np. &quot;Matematyka statystyczna&quot;, a w nim, a oto psełdokod:
 &lt;nowiki&gt;{{:Fizyka_teoretyczna|Tom=Matematyka statystyczna}}&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;[[Kategoria:Fizyka]]&lt;/nowiki&gt;

-----------------------------------------------------------------------------

Aby moja książka była bardziej przejrzysta, temu służy podział mojej książki na pliki w katalogu '''Fizyka''', które korzystają z pliku '''Fizyka teoretyczna''' by stworzyć spis treści.
Czy mógłbyś to stworzyć na swoim katalogu domowym, jeśli by mnie się podobało, to prosił bym byś to zrobić to dla każdego z rozdziału z osobna.
[[Wikipedysta:Persino|Persino]] 16:41, 4 lut 2009 (CET)

=== &quot;Szablon&quot; do spisu treści ===
[[Wikipedysta:Lethern/Fizyka_spis]]
Wykorzystanie, np.:
 Wikipedysta:Lethern/Fizyka_spis|1|||4|
czy np.
 Wikipedysta:Lethern/Fizyka_spis|.|.|||

Każde niepuste pole (np.&quot;1&quot;) oznacza użycie danego rozdziału, puste oznacza pominięcie. Pierwsze pole to pierwszy rozdział, i tak dalej.

Uwaga: &quot;szablon&quot; (choć nie jest szablonem), nie może być na głównej stronie, tylko w jakimś module podrzędnym. Główna strona musi z niego korzystać. Nie wiem, czy to idzie obejść. Na głównej stronie jest po prostu:
 Wikipedysta:Lethern/Fizyka_spis|a|a|a|a


*Przykład wykorzystania - [[Wikipedysta:Lethern/Fizyka_strona]]
--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 01:56, 2 mar 2009 (CET)

== Linki do wzorów ==

Jest już pewien szablon, spróbuj z niego skorzystać:
*link do użycia:
: &lt;nowiki&gt;[[podręcznik/moduł#wzór1|Tekst opisu]]&lt;/nowiki&gt;

*tam gdzie wzór, szablon:
: &lt;nowiki&gt;{{Indeksuj|wzór1}}&lt;math&gt;x=y&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;

*wygląda to tak (bez zmian):
: {{Indeksuj|wzór1}}&lt;math&gt;x=y&lt;/math&gt;

Swoją drogą, nie zauważyłem tej wypowiedzi w temacie ze spisem treści (mogłem pominąć, a nie jest ona na mojej stronie dyskusji), ale spróbuję to zrobić --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 01:15, 2 mar 2009 (CET)

:W module [[Fizyka teoretyczna/Średnie w matematyce]] zamieniłem linki do nagłówków (np. średnia arytmetyczna) na linki do wzorów. Możesz sprawdzić, jak działa, jeśli niepotrzebnie zamieniałem to cofnij moje edycje ; ) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:07, 2 mar 2009 (CET)

:Moja wiedza nt. wiki mówi mi,że nie ma możliwości użycia żadnego licznika, który by to zautomatyzował. Musisz ręcznie wpisywać 1, 2 itd. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:50, 4 mar 2009 (CET)

== Fizyka teoretyczna/Zbiór rozdziałów ==

Pozostawiłeś ten moduł pusty. Mams go usunąć? W tym celu wstawiaj proszę szablon: {{s|ek}}. P.S. W barze wspominałeś na temat szablonów. Nie rozumim tylko czy to było pytanie czy stwierdzenie? -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 16:25, 7 mar 2009 (CET)

== Fizyka teoretyczna - spis treści ==

Niekoniecznie rozumiem po co Ci tyle zagnieżdżonych szablonów. Ogólnie na Wikibooks źle widziane jest &quot;forkowanie&quot;, w Księgozbiorze nie pojawiają się pozycje [[Statystyka matematyczna]], [[Klasyczna elektrodynamika]], [[Szczególna teoria względności]], [[Rachunek tensorowy]], [[Ogólna teoria względności]] itd. myślę, że wygodniej byłoby podzielić całą książkę zgodnie z nazewnictwem albo na układ taki:
* strona zbiorcza &quot;[[Fizyka teoretyczna]]&quot; dla kilku osobnych podręczników &quot;[[Fizyka teoretyczna cz.I - Statystyka matematyczna]]/podrozdziały&quot; itd...
* lub sugerowałbym powrót 
* w obecnej chwili zanim podjęte zostaną jakiekolwiek decyzje i działania (najprawdopodobniej związane z usunięciem niepotrzebnych spisów treści na nieistniejących podręcznikach, lub migracją podrozdziałów fizyki teoretycznej do właściwych podręczników) - proponuję na stronach &quot;Statystyka matematyczna&quot; i wszystkich innych tego typu w przestrzeni głównej nazw, umieścić szablony informujące, że jest to część z podręcznika [[Fizyka teoretyczna]] - bowiem użytkownicy będą zdezorientowani nagłą zmianą struktury i nazewnictwa - kiedy przeniesieni zostaną z podręcznika &quot;Statystyka matematyczna&quot; czy &quot;Klasycznej elektrodynamiki&quot; do &quot;Fizyki teoretycznej&quot;.
:Ewentualne przeniesienia mogą zostać wykonane botami, o ile będą dostępne. --[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 21:38, 7 mar 2009 (CET)

== Programowanie i CSS w mediawiki ==

MediaWiki oparta jest na cssie więc niejako można tworzyć nowe klasy. Niestety jest to bardzo ograniczone, np. do możliwości tworzenia skinów. Ze względów bezpieczeństwa takie formuły najczęściej ograniczone są tylko do obsługi pojedynczego użytkownika. Ciut więcej możesz poczytać na stronie: http://www.mediawiki.org/wiki/Manual:CSS i jej odnośnikach. Może na precyzyjniejesze pytania będę mógł bardziej szczegółowo odpowiedzieć. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 15:27, 1 kwi 2009 (CEST)

Zapewne chodziło Ci o wyrażenie typu: &lt;nowiki&gt;{{{1|2}}}&lt;/nowiki&gt; (różnica nawiasu) oznacza to, że domyślna wartość pierwszego również domyślnego parametru szablonu, w przypadku pominięcia jego deklaracji przy użyciu szablonu będzie wynosiła 2. Przykładowo dla deklaracji: &lt;nowiki&gt;{{Szablon|blabla|bleble}} wartość parametru {{{1|2}}} wynosiła będzie blabla parametru {{{2}}} bleble. Z kolei zamieszczając {{Szablon}}, parametr {{{1|2}}} równy będzie 2, natomiast parametr {{{2}}} pozostanie pusty.&lt;/nowiki&gt; -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 12:16, 2 kwi 2009 (CEST)

== Liczby zespolone ==

:Część praktyczna podręcznika - tj. dodawanie i odejmowanie nie została napisana przeze mnie, i jest w chwili obecnej troszkę oderwana od podręcznika, i w najbliższym czasie będę starał się ją przeredagować. Co do zapisu &lt;math&gt;i= \sqrt{-1}&lt;/math&gt; w wielu środowiskach jest przedstawiany jako bardziej prawidłowy niż krytykowany przez nie zapis &lt;math&gt;i^2=-1&lt;/math&gt; za mniej dydaktyczny. W podręczniku starałem się zachować pewną wynikowość i skupić się na przystępnym i łagodnym wprowadzeniu do świata liczb urojonych jak również w miarę zrozumiałym opisie liczb zespolonych. W większości podręczników czy skryptów spotykałem się z wrzucaniem czytelników na głęboką wodę, dlatego przyjąłem konwencję wynikową opisu liczb: skoro zakładamy że są narzędziem pozwalającym obliczać pierwiastek liczb ujemnych to musimy stworzyć to narzędzie, następnie możemy na nim operować, a potrafiąc już operować można próbować przedstawiać to na rysunku.
:Zgodzę się że dla matematyków znających przepisy, oczywistym jest przyjęta później konwencja operowania w zapisie &quot;kartezjańskim&quot;, przez podawanie współrzędnych w płaszczyźnie arganda (a,b), jednak wydaje się to dość nienaturalne i usilne promowanie tego typu przedstawienia liczb najczęściej wprowadzało większy zamęt u niezaznajomionych z tematyką. Mimo wszystko uznałem za bardziej naturalny i zrozumiały dla człowieka zapis algebraiczny liczb. Staram się po prostu utrzymać jednolitą konwencję podręcznika i nie mieszać nadto pojęciami między sobą. Ale i objaśniać w łatwy sposób elementy dyskusyjne, które bagatelizowane są często w innych książkach.
:Toteż, co do zapisu &lt;MATH&gt;\sqrt{-1}^2=(\pm i)^2\equiv -1&lt;/MATH&gt; dla nas oczywistym jest zachowanie kolejności działań - bo nieświadomie sposób liczenia uznajemy już za oczywisty. Jednak pamiętać należy, że młodzież jest bardziej dociekliwa i często ich manipulacje cyferkami mogą pokazać, że &lt;MATH&gt;\sqrt{-1}^2=(\pm i)^2\equiv (\pm \sqrt{-1})^2&lt;/math&gt; co daje nam ciekawy efekty jak np. &lt;math&gt; \sqrt{(-1) \cdot (-1)} = \pm 1 &lt;/MATH&gt; p zastosowaniu analizy klasycznej. Jak widać w takiej kolejności wykonywania działań algebraicznych otrzymujemy różne efekty, a wytłumaczenie - &quot;wybierz sobie wynik ujemny&quot; zaczyna zakrawać o zbrodnię na dydaktyce. We &quot;wcześniejszej&quot; analizie takich problemów nie było, a wszyscy przyzwyczajeni byli do przemienności działań mnożenia elementów posiadających ten sam wykładnik. 
:Chyba, że sam posiadasz jakiś fajny pomysł na predstawienie/wytłumaczenie tego problemu w prosty i zrozumiały sposób czytelnikowi który nigdy wcześniej nie miał doczynienia z liczbami zespolonymi, a jego matematyka zakończyła się na standardowej analizie liczb rzeczywistych - bo do takich osób przede wszystkim kierowałem podręcznik. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 11:09, 3 kwi 2009 (CEST)

:Dokładnie. I takie przedstawienie mi chodzi po głowie w dalszych rozdziałach podręcznika. Bowiem z tego co inni wrzucili już do części o działaniach na liczbach zespolonych, widzę raczej brak zrozumienia ich tematyki - standardowy dla zwykłego trybu nauczania 3Z. Chcę by ten podręcznik był inny niż standardy w tej dziedzinie. Muszę tylko skończyć parę projektów, i powrzucam to co mam na Wiki - bo nie lubię nieprzemyślanej roboty. Cieszę się że się rozumiemy w tej sprawie i nie jestem odosobniony w takim podejściu do prezentacji tych liczb. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 23:01, 4 kwi 2009 (CEST)

== O mojej (mam nadzieję) pomocy ==

Witaj, piszę do Ciebie, żebyś nie niepokoił się moimi poprawkami w fizyce teoretycznej. To tak żeby uprzedzić i wyjaśnić.
Nie będę ingerował - a na pewno nie bez pytania! - w tok rozumowania, w strukturę podręcznika, ani nie będę wprowadzał swoich &quot;dodatków&quot;. Chciałbym tylko, na ile starczy mi zapału, pomóc poprawiać język, uzupełniać zgubione indeksy, ujednolicać symbole itp. z zachowaniem ciągu wywodu, który Ty zaproponowałeś. Twój wykład wymaga sporych poprawek językowych, czego chyba masz sam świadomości, prawda? Jak widziałem inni też to już wcześniej zauważyli. Pozdrawiam i... podziwiam rozmach z jakim podręcznik został zaplanowany. [[Wikipedysta:Youandme|Youandme]] 18:40, 3 kwi 2009 (CEST)


== Edycje ==
Witaj Persino. Muszę jeszcze raz o tym napisać - czy mógłbyś spróbować więcej używać przycisku &quot;podgląd zmian&quot;, niż &quot;zapisz&quot;? Jeśli boisz się o stratę dokumentu, zapisuj w notatniku. Może Tobie to nie robi różnicy, ale licznik edycji wikibooks jest sztucznie zawyżany, Ostatnie zmiany są mało czytelne, a Tobie to chyba nie będzie sprawiało wielkiego klopotu? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 12:01, 5 kwi 2009 (CEST)

Obywatelu, zlituj się, przestań robić miliony edycji. Jedna na minutę to za dużo --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 12:36, 18 kwi 2009 (CEST)

== Odp: Wariacja lub wariancja ==

[http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_Wikipedysty:Youandme&amp;diff=96991&amp;oldid=96186 Piszesz]:
: &quot;W książce &quot;Analiza danych&quot; autora &quot;Siegmund Brandt&quot; jest używane słowo '''wariacja''' [...]&quot;.
W jakim kontekście? Na której stronie? Spójrz na miejsce, gdy drugi moment pojawia się w tej książce chyba po raz pierwszy (strona 51) w rozdziale 3.3 o tytule &quot;Funkcje jednej zmiennej losowej, wartość oczekiwana, '''wariancja''', momenty&quot;. Na wspomnianej stronie 52., jest definicja i używa słowa '''wariancja''', później mamy tytuł rozdziału 3.5 &quot;Wartości oczekiwane, '''wariancje''', kowariancje i współczynniki korelacji&quot;, a kolejnych rozdziałach np. 11. &quot;Analiza '''wariancji'''&quot;! Zajrzysz do indeksu i zobaczysz, że:
:'''wariancja''' 51, 76, 248, 688, 690
: - estymatora 254
: - wartości średniej 177, 199, 301
: - z próby 176, 198
: - zmiennej losowej 51
natomiast w indeksie mamy też oczywiście (i zaledwie tylko tyle):
:'''wariacje''' 598
ale dotyczy to pojęcia z kombinatoryki - cytuję ze strony 598: &quot;Takie ustaiwenia obiektów nazywamy ''wariacjami''&quot;.
&lt;br&gt;Tak przynajmniej jest w wydaniu z 1998 roku i śmiem twierdzić, że jeśli gdzieś w tekście pojawiło się słowo '''wariacja''' w znaczeniu drugiego momentu statystycznego, to była to literówka. I podtrzymam twierdzenie, że w polskim drugi moment statystyczny nie jest nazywany wymiennie '''wariacją''' lub '''wariancją'''. [[Wikipedysta:Youandme|Youandme]] 01:23, 11 kwi 2009 (CEST) PS. Przy okazji dam spóźnioną odpowiedź: oczywiście zastosuję się do prośby o używanie szablonów &quot;CentrujWzór&quot; i &quot;CentrujWzór&quot; i cieszę się, że zaakceptowałeś moją propozycję pomocy.

== Wzory ==

Niestety, nie mam pojęcia jak to zautomatyzować, jedynie ręczne wpisywanie widzę jako opcję --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 21:10, 18 kwi 2009 (CEST)

== poprawka Bernoulliego ==

Poprawiłem mniej więcej to, o co prosiłeś. Jeśli nagłówki pozostałe mają być w &quot;podpunktach&quot;, to wystarczy &lt;nowiki&gt;=Twierdzenie o rozkładzie wielomianowym= zmienić na ==Twierdzenie o rozkładzie wielomianowym==&lt;/nowiki&gt; itd. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 09:16, 20 kwi 2009 (CEST)

== rozdziały bez spisu treści ==

Było takie coś (tag h2, h3 itd.), ale niestety już nie działa. Pozostaje nie używać === i robić ręcznie, np. &lt;nowiki&gt; &lt;big&gt;'''nazwa'''&lt;/big&gt; &lt;/nowiki&gt; 

&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''&quot;nazwa&quot;'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
----
Albo przy użyciu formatowania html, --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:15, 28 kwi 2009 (CEST)

== całka ==

1. &lt;MATH&gt;\int_{\overset{a}{\underset{c}{b}}}c(x)dx\;&lt;/MATH&gt;

2. &lt;MATH&gt;\int_{\overset{a}{\underset{c}{\overset{b}{}}}}c(x)dx\;&lt;/MATH&gt;

3.&lt;MATH&gt;\int_{
\begin{matrix}
  a  \\
  b  \\
  c
\end{matrix}
}c(x)dx\;&lt;/MATH&gt;

i jeszcze
4. &lt;math&gt; \int\limits_{\overset{a}{\underset{c}{\overset{b}{}}}}&lt;/math&gt;

Polecam  http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Displaying_a_formula
--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 17:44, 5 maj 2009 (CEST)

* Wprowadziłem zmiany w [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_statystyczna/Przykłady_innych_zespołów_statystycznych_kanonicznych_w_fizyce_klasycznej&amp;curid=15972&amp;diff=99547&amp;oldid=99524 Przykłady innych zespołów statystycznych kanonicznych w fizyce klasycznej‎], tzn. poprawiłemdwie całki. wg tego co napsałem powyżej --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:49, 7 maj 2009 (CEST)

== Rozdziały ==

O ile z wiki można coś poradzić, tak na HTMLu się nie znam. Poczytaj tu: [http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Section#Section_linking Help:Section] (tu masz [http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Contents#For_editors spis]). Niestety nie wiem, co masz na myśli. Jeśli nie poradzisz sobie to napisz dokładnie, jak to ma wyglądać, najlepiej jakieś demo, to może coś pomogę (ew mozna na wikipedii o tym wspomnieć, tam więcej ludzi co się znają) 

Generalnie żeby do pewnego miejsca można było linkować, to coś musi zawierać:
:&lt;nowiki&gt;{{anchor|tekst}}&lt;/nowiki&gt;
(lub)
:&lt;nowiki&gt;&lt;span id=&quot;anchor_name&quot;&gt;some text&lt;/span&gt;. &lt;/nowiki&gt;

Rozdział można też tworzyć poprzez:
:&lt;nowiki&gt;&lt;tt&gt;&lt;h4&gt;tekst&lt;/h4&gt;&lt;/tt&gt; &lt;/nowiki&gt;

--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 22:14, 8 maj 2009 (CEST)

== Doktorat z Wikimedia ==

Hmm. Dość ciekawa propozycja. Choć co prawda nie wiem co do końca masz na myśli z pisaniem doktoratu &quot;z Wikimedia&quot;. Chcesz zająć się &quot;fenomenem&quot; środowiska Wiki, czy po prostu tworzyć kilku osobową publikację pracy doktorskiej? Myślę, że w tym drugim przypadku - głównymi ograniczeniami byłyby wymogi uczelniane, stawiane przez Centralną Komisję oraz prawnie podyktowane ''ustawą o stopniach naukowych'', która tak na marginesie chyba wspominała o możliwości prowadzenia wieloosobowej publikacji (art. 13 pkt 3) - mechanizm Wiki jako taki posiada historię wkładu w podręczniki, więc możesz być utożsamiany w konkretnymi częściami pracy zbiorowej, za jaką można byłoby uważać pojawiające się treści na Wikibooks. Jedynym ograniczeniem byłaby zasada Oryginal Research - co oznacza, że poniekąd &quot;oryginalne rozwiązanie problemu naukowego&quot; (art. 13 - pkt 1) nie mieści się w ramach Wikibooks (i najlepiej aby była rozwiązana poza Wikibooks). Za to cała część &quot;wykazująca ogólną wiedzę teoretyczną w danej dyscyplinie naukowej lub artystycznej&quot;, jako część dedykowana dydaktyce, jak najbardziej może się znajdować na Wikibooks. Jeśli natomiast masz na myśli wykonanie publikacji drukowanej Twojego podręcznika, do puki nie będzie naruszona licencja GFDL (która pozwala nawet na sprzedaż materiałów, byle za podaniem autorów największego wkładu i zamieszczeniem pełnej treści licencji) oraz licencja grafik - osobiście myślę, że nie powinno być problemów. Nie podoba mi się tylko &quot;zmuszanie&quot; do rozwijania podręcznika - nauka powinna być przywilejem, nie karą ;o). -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 21:49, 16 maj 2009 (CEST)

== PHP i wzory ==

Myślę, że warto by porozmawiać z programistami z MediaWiki (na IRCu, propozycjach dodatków, czy Bugzilli) w sprawie opracowania plug-inu do Wikibooks umożliwiającego prowadzenie numeracji wzorów i odwoływanie się do nich. Obecnie Wiki działa w bardzo okrojony sposób i trzeba niejako 'hackować' jej możliwości tak jak zrobiłeś to w {{s|CentrujWzór}} i {{s|LinkWzór}}, istnieją też inne narzędzia odwoławcze np. referencje: szablony: {{s|r}}, {{s|u}}, {{s|o}}, {{s|RN}} i {{s|UN}}, innym rozwiązaniem jest też użycie grup referencji &lt;pre&gt;&lt;references group=&quot;wzór&quot;/&gt;&lt;/pre&gt; - zastanawiam się czy możliwe byłoby utworzenie grupy matematycznej &quot;wzór&quot; i uwzględnienia w odpowiednich css'ach, ale jest to troszeczkę bardziej zaawansowany problem, wykraczający poza moje możliwościowi dostępowe do Wiki (dostęp do plików katalogów który mają programiści MediaWiki). P.S. Czy na pewno chcesz skasować: [[Fizyka teoretyczna/Rozkłady kwantowe w fizyce]]?

== rozkłady ==

Przepraszam, że dopiero dziś odpowiadam. Wydawało mi się po prostu, że tytuły są mylące, bo rozkład statystyczny i rozkład zmiennej losowej to to samo, a tytuły sugerowały, że to co innego. W obecnej wersji jest moim zdaniem całkiem dobrze, pewnie jeszcze lepiej byłoby wszędzie jednolicie pisać &quot;rozkład zmiennej losowej&quot; albo &quot;rozkład statystyczny&quot;, ale to już kosmetyka. Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Olaf|Olaf]] 19:27, 4 cze 2009 (CEST)

== [[Mechanika_teoretyczna/Kinematyka_i_dynamika_klasyczna_opisu_punktu_materialnego#Energia_ciała_w_polu_grawitacyjnym|Energia ciała w polu grawitacyjnym]] ==

Ucząc się do egzaminu czytam Twój podręcznik i nie jestem pewien, czy aby to równanie jest dobrze napisane. W momencie przejścia:
&lt;math&gt;GMm\int\limits^{\infty}_r r^{-2}dr=\lim_{r_0\rightarrow \infty}GMm[-{{1}\over{r}}]^r_{r_0}&lt;/math&gt; 
w niezrozumiały dla mnie sposób zamieniasz granice całkowania (całkujemy od r do nieskończoności, a potem od nieskończoności do r). Czy aby to jest dobrze? Dodam, że wyprowadzając ten wzór &quot;od początku&quot; otrzymuję ten sam wynik tylko z przeciwnym znakiem. Jeśli to jest mój błąd, to oczywiście przepraszam ;-). --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] 23:17, 9 cze 2009 (CEST)

== [[Mechanika_teoretyczna/Kinematyka_i_dynamika_klasyczna_opisu_punktu_materialnego#Empiryczne_Prawa_Keplera|Empiryczne Prawa Keplera]] ==

Witaj, znowu odkryłem drobne błędy w podręczniku i pozwoliłem je sobie poprawić. Oto zmiany (proszę o ich przejrzenie i ew. revert w przypadku mojego błędu): [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Mechanika_teoretyczna/Kinematyka_i_dynamika_klasyczna_opisu_punktu_materialnego#Empiryczne_Prawa_Keplera]. Pozdrawiam --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] 23:39, 12 cze 2009 (CEST)

== EKi ==

Witam, jesteś pewien chęci usunięcia tej strony: [[Fizyka teoretyczna/Elementy zagadnień z klasycznej mechaniki kwantowej]]? P.S. Usunąłem resztę, ale sprawdź jeszcze czy nie zerwało linkujących. Następnym razem jeśli przenosisz strony proszę pozmieniaj adresy w linkujących - zapobiegnie to zrywaniu i powstawaniu czerwonych linków w istniejących już modułach. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 11:58, 14 cze 2009 (CEST)

== poprawianie podręcznika ==

chętnie bym poprawiał, ale nie mam najlepszego dostępu do internetu aktualnie niestety --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 23:50, 3 lip 2009 (CEST)

== Autoindeksowanie ==

Hmm. Raczej nie spotkałem się z takim narzędziem. Mimo wszystko Wiki to nie Office czy TeX. Ale jeżeli koniecznie byłoby Ci coś takiego potrzebne, musiałbyś złożyć request na stronie https://bugzilla.wikimedia.org/ o opracowanie takiego narzędzia. Co prawda zajmie to troszkę czasu, ale może któremuś programiście zachce się stawić czoła temu problemowi. ;) -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 22:43, 1 lip 2009 (CEST)

== wzory w tekście ==

'''(spójrz na źródło tego tekstu)''' &lt;br /&gt;
Możesz zrobić niektóre skróty &quot;mniejsze&quot; niż czcionka Tex'a, tzn.&lt;br /&gt;
&amp;int; &amp;sum; &amp;prod; &amp;radic; &amp;minus; &amp;plusmn; &amp;infin; &lt;br /&gt;
&amp;prop; &amp;equiv; &amp;ne; &amp;le; &amp;ge; &lt;br /&gt;
&amp;times; &amp;middot; &amp;divide; &amp;part; &amp;prime; &amp;Prime; &lt;br /&gt;
&amp;nabla; &amp;permil; &amp;deg; &amp;there4; &amp;Oslash; &amp;oslash; &lt;br /&gt;
&amp;isin; &amp;notin; &amp;cap; &amp;cup; &amp;sub; &amp;sup; &amp;sube; &amp;supe; &lt;br /&gt;
&amp;not; &amp;and; &amp;or; &amp;exist; &amp;forall; &amp;rArr; &amp;hArr; &lt;br /&gt;
&amp;rarr; &amp;harr; &amp;uarr; &amp;alefsym; - &amp;ndash; &amp;mdash; &lt;br /&gt;
&amp;alpha; &amp;beta; &amp;gamma; &amp;delta; &amp;epsilon; &amp;zeta; &amp;eta; &amp;theta; &amp;iota; &amp;kappa; &amp;lambda; &amp;mu; &amp;nu;&lt;br /&gt;
&amp;xi; &amp;omicron; &amp;pi; &amp;rho;  &amp;sigma; &amp;sigmaf; &amp;tau; &amp;upsilon; &amp;phi; &amp;chi; &amp;psi; &amp;omega;&lt;br /&gt;
&amp;Gamma; &amp;Delta; &amp;Theta; &amp;Lambda; &amp;Xi; &amp;Pi; &amp;Sigma; &amp;Phi; &amp;Psi; &amp;Omega;&lt;br /&gt;

Oczywiście, górny i dolny index: x &lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt; + y &lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;

W TeX możesz spróbować zrobić taki trick: &lt; math&gt; _{....} &lt; /math&gt; &lt;br /&gt;
tekst tekst wzór &lt;math&gt;_{x^2+2x+1}\,&lt;/math&gt; teksttekst &amp;nbsp; czy też &amp;nbsp; tekst &lt;math&gt;_{\cos \alpha + \sum_{n=3}{x_n}}\,&lt;/math&gt; tekst tekst &lt;br /&gt;
Problem w tym, że niektórzy muszą sięgnąć po okulary, żeby taki wzór przeczytać :D

--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 23:49, 3 lip 2009 (CEST)

Niektóre symbole są podane na stronie 
[https://web.archive.org/web/20180128055722/http://www.poradnik-webmastera.com:80/artykuly/html/znaki_specjalne_html.php]
[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:44, 29 wrz 2009 (CEST)

== Przenoszenie i usuwanie stron ==

W skrócie: trzeba poprawiać odnośniki, jeśli przeniesiesz stronę.

Zmienianie nazw dla stron powoduje różne problemy z linkami, jak wiesz. Zanim zmienisz nazwę modułu, zajrzyj do lewego panelu, w &quot;narzędzia&quot; znajdziesz &quot;Linkujące&quot; - powinieneś zmienić treść wszystkich tych stron, aby linkowały do nowej strony.

Przykład ze złym odnośnikiem - i nie wiem nawet, jak to poprawić [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Statystyka_matematyczna/Momenty_statystyczne_ciągłe_i_dyskretne przykład zerwania linka] -&gt; 2.48 (problem w tym, że redirect który był został usunięty, i nie wiem nawet gdzie strona została przeniesiona)

--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 10:42, 15 lip 2009 (CEST)

Cóż... widzisz, jeśli wstawisz gdzieś EK, to znaczy że chcesz ten moduł usunąć z bazy wikibooks. Jeśli jest to redirect to usuwasz go. Jeśłi przeniosłeś stronę i na starej wstawiłeś EK, to starej już nie będzie (a mógł być redirect, dzięki czemu stare linki, niepoprawione, ze starą nazwą... można poprawić, bo dojdzie się do redicerta. Jeśli się go usunie, to stare linki są czerwone i nie wiadomo, gdzie prowadzą) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:34, 16 lip 2009 (CEST)

Podsumuję - jeśli strona była długo usuwana, przenosisz ją - wtedy nie ustawiamy EK, ponieważ zrywa się linki np. z google (jeśli jakieś zdążyły powstać), czy z innych stron, oraz z linków wewnętrznych (wzory itd. w innych modułach). Jeśli jednak zmiana była krótko po utworzeniu modułu, sprawdzone są linki i poprawione (nie ma linkujących), to stara strona (z redirectem) może dostać EK. wstawianie tego szablonu nie jest ważne, a do tego sprawia problemy, jak widać --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:39, 16 lip 2009 (CEST)


== Poprawianie ==
Zrobiłem ostatnio poprawki tu: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Statystyka_matematyczna/Momenty_statystyczne_w_działaniu&amp;curid=14030&amp;diff=103990&amp;oldid=102011 Momenty statystyczne], gdzie nie gdzie zmieniałem całe zdania, najlepiej sprawdź czy sens jest zachowany. Jeśli nie, daj znać, wyjaśniając o co w zdaniu chodziło --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 09:37, 17 lip 2009 (CEST)

== Przepełnienie szablonów ==

Wygląda na to że jednak musisz ograniczyć liczbę zawartych szablonów, choćby ze względów czasowych - strony z przesadną ilością szablonów wyświetlają się tragicznie długo. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 20:58, 2 sie 2009 (CEST)

== Zmiana nazwy użytkownika ==

Proszę cię, żebyś na Wikipedii zalogował się jako Persino i odpisał mi na ostatnią wiadomość. Pozdrawiam, --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 11:31, 8 lis 2009 (CET)
: Witam. Sprawdź, czy z globalnym loginem jest wszystko w porządku (trochę niepotrzebnie tworzyłeś tu to konto Persino) i daj mi znać. Jeśli nie będzie problemów, zablokuję konto Persino, żeby ktoś się pod ciebie nie podszywał. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 23:07, 8 lis 2009 (CET)

== kopiowaine ==

Przenoszenie materiału z wikipedii - administrator ma taką możliwość (funkcję) przenieść moduł razem z listą autorów / zmian. Myślę, że wystarczy napisać do jakiegoś aktywnego administratora. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:21, 13 lis 2009 (CET)

== Działania na wektorach ==

Edytowałem moduł [[Metody_matematyczne_fizyki/Działania_na_wektorach|Działania na wektorach]], mniej więcej do połowy przejrzałem. W jednym miejscu zaznaczyłem pochyłą czcionką coś, czego nie mogę rozczytać. Sprawdź, czy moja edycja nie zmieniła sensu tekstu ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 03:30, 16 lis 2009 (CET)

== [[Wikibooks:Strony do usunięcia]] ==
Witaj! cieszę się, że myślimy podobnie :-) Wikibooks, to bardzo specyficzny projekt (w ogóle wiki-projekty nadają się do badań socjologicznych i antropologicznych): mamy mało zarejestrowanych użytkowników, jeszcze mniej administratorów, wiele słomianego zapału i dużo anonimowych szkolnych edycji. Na szczęście - i myślę, że jeszcze przez długi czas - będzie to do opanowania (patrząc choćby po niemieckich Wikibooksach). Tym bardziej biorąc pod uwagę aktywność Panterki :-) Życie na Wikibooksach toczy się wolniej i po roku na Wikipedii, czuję się tutaj, jak na wsi. Ten projekt ma też kolosalną zaletę, której nie ma Wikipedia (o czym już kilkukrotnie rozmawiałem z Przykutą): łatwo odnaleźć pożądaną stronę i nie ma plątaniny meta-stron, stron-pomocy, pod-stron, hiper-stron itp. (jedynie szablony należy moim zdaniem uporządkować). Strony pomocy w Wikipedii to chaos a Wikibooksy nie są &quot;obudowane&quot; całą techniczną i społecznościową otoczką (na szczęście). Wracając do tematu: musimy ustalić konkretne zasady usuwania modułów, pojedynczych stron i całych podręczników. W przeciwnym razie będziemy mieli nadal mało kompletnych podręczników a mnóstwo sporów i wielu zrażonych początkujących użytkowników, którzy mogliby stać się autorami fachowych podręczników. Unikniemy też takich podziałów wśród autorów, jakie są na Wikipedii, gdzie co rusz padają oskarżenia o &quot;układ&quot; i &quot;grupę trzymającą władzę&quot;. Podsumowując: idea Wikibooksów jest genialna a nic tak nie podbudowuje ego, jak pierwsze miejsce podręcznika w wyszukiwarce Google. Nie można więc marnować czasu na spory. Kończę, bo coś się rozgadałem... Pozdr! [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 20:35, 18 lis 2009 (CET)

== [[Metody matematyczne fizyki/Logika matematyczna]] ==

Żadna strona nie linkuje do strony, którą dałem w temacie, umieść ją w jakimś spisie, bo możesz jej nie znaleźć w przyszłości ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 03:39, 20 lis 2009 (CET)

== [[Wikibooks:Przyznawanie uprawnień]] ==
Hej! poparłem Ciebie w głosowaniu (szkoda, że póki co wzięły w nim udział dwie osoby...). Dałem też ogłoszenie na Tablicy ogłoszeń - w końcu kandydat na admina, nie zdarza się często. Powinieneś zorganizować jakiś lobbying albo kampanię wyborczą :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 18:22, 28 lis 2009 (CET)

== pisanie podręczników ==
To dobre poprawki, jeśli chodzi o szablony. Z botem też ciekawy pomysł, jeśli umiałbyś go napisać, to zaoszczędziłby i Tobie dużo czasu, dużo poprawek, i rozwinął Wikibooks. Nie wiem, czy ktoś z zewnątrz by to pochwycił (np. w innych wikibooks), ale wystarczy, że u nas byłby niezłym krokiem do przodu. Ja akurat nie pisałem nigdy 'bota www' ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 19:04, 29 lis 2009 (CET)

== pewna edycja ==
Ktos dokonał takiej edycji: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_statystyczna/Cykle_(obiegi)_termodynamiczne&amp;action=historysubmit&amp;diff=114323&amp;oldid=113019] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:21, 30 lis 2009 (CET)
:Rzecz w tym, że nie mogę cofnąć edycji, jeśli nie wiem czy jest ona poprawna czy jest błędna. Jedyne co mogłem zrobić to zgłosić ten fakt Tobie, żebyś ew. Ty ją cofnął, ponieważ masz większą wiedzę w tej dziedzinie ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 21:03, 30 lis 2009 (CET)

== [[Fizyka teoretyczna]] ==
Stworzyłem taki moduł, [[Fizyka_teoretyczna/Koordynacja]]. Na razie umieściłem tam tylko rzeczy, które mogą się dla mnie przydać. Jeśli chcesz, możesz tam dodać działy według swojego pomysłu i potrzeb --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 21:41, 30 lis 2009 (CET)

== [[Dyskusja_Wikipedysty:79.190.12.155]] ==
Hmm, pomyśl globalnie. Czy ta edycja była wandalizmem, czy nieuwagą? Czy blokada IP &quot;na zawsze&quot; jest dobrą opcją z powodu jednej edycji? Czy wziąłeś pod uwagę, co się stanie, jeśli jest to IP komputera na uczelni? Nie ma potrzeby sięgać po tak drastyczne środki ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 01:53, 1 gru 2009 (CET)

== Administrator ==

Gratuluję, przyznałem Ci uprawnienia administracyjne. [[Wikipedysta:Reytan|Reytan]] 20:51, 11 gru 2009 (CET)
* Pozwolę sobie dołączyć się do powyższych gratulacji :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 23:19, 11 gru 2009 (CET)

== Plik:Wikipedia pl logowanie mam konto.png ==

Cześć. usuniesz mi tą grafikę czy nie? [[Specjalna:Wkład/81.190.246.187|81.190.246.187]] 18:30, 13 gru 2009 (CET)

:Nie wiem, co to za wpis, ale zignoruj go. Grafika jest użyta w 2 modułach. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 14:27, 14 gru 2009 (CET)

== EK ==

Zerknij do tej [[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|kategorii]], bo liczba haseł oczekujących na skasowanie znacząco rośnie. [[Wikipedysta:Viatoro|Viatoro]] 19:09, 28 gru 2009 (CET)

== pozostałości starych modułów Fizyki Teoretycznej ==

Takie moduły znalazłem, które chyba się zapodziały (możliwe że któryś źle skojarzyłem), może Ci się ta lista przyda:
*[[Fizyka_teoretyczna/Pochodne_wektorowe]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Wyznaczniki_funkcjonalne_i_ich_w%C5%82asno%C5%9Bci]]
*[[Fizyka_teoretyczna/R%C3%B3wnania_r%C3%B3%C5%BCniczkowe]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Uk%C5%82ad_wsp%C3%B3%C5%82rz%C4%99dnych]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Obr%C3%B3t_uk%C5%82adu_wsp%C3%B3%C5%82rz%C4%99dnych]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Moment_p%C4%99du]]
*[[Fizyka_teoretyczna/R%C3%B3wnanie_toru_dla_cia%C5%82a_w_polu_si%C5%82_centralnych]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Funkcje_kuliste]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Wielomiany_Legendre%27a]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Operatory_r%C3%B3%C5%BCniczkowe]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Rachunek_tensorowy]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Rozmaito%C5%9Bci_liniowe_i_ich_w%C5%82a%C5%9Bciwo%C5%9Bci]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Funkcje_uwik%C5%82ane]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Kula_zanurzona_w_przestrzeni_n-wymiarowej]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Zespo%C5%82y_statystyczne_w_fizyce_statystycznej_klasycznej]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Przestrze%C5%84_liniowa]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Pola_skalarne_i_wektorowe]]
--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 20:42, 16 sty 2010 (CET)

== po przerwie ==
Miło Ciebie widzieć po dłuższej przerwie. Sprawdź proszę taką dziwną stronę: [[Wikipedysta:Огірко_Ігор_Васильович]], dziś się pojawiła na Wikibooksach, a wygląda jak kopia z Wikipedii [http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedysta:Ohirko_Igor Ohirko Igor] a jednocześnie [http://pl.wikipedia.org/wiki/Igor_Ohirko Igor Ohirko], co wydaje się jakimś nonsensem. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 16:27, 12 lut 2010 (CET)
* wyjaśniłem już wszystko w &quot;Zgłaszalni błędów&quot; na Wikipedii. Uznaliśmy, że skoro chodzi o strony użytkownika, to może on sobie tam wklejać co mu się podoba, nawet bezsensowną kopię artykułu o sobie z Wiki. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 17:11, 12 lut 2010 (CET)

== Fizyka ==

Cały podręcznik do fizyki teoretycznej był reorganizowany, a moduły przenoszone pod nowe adresy. Dotychczasowe dostawały eki i były kasowane. Nie jestem fizykiem i nie wiem, czy moduł ten [http://pl.wikibooks.org/wiki/Fizyka_statystyczna] różni się od tego [http://pl.wikibooks.org/wiki/Fizyka_statystyczna]. Jeśli są to dwa różne tematy, które nie powinny być zintegrowane, to przepraszam.
A tak btw - &quot;moduł&quot; piszemy przez &quot;u&quot;. [[Wikipedysta:Panterka|Panterka]] 22:09, 14 lut 2010 (CET)

== Fizyka teoretyczna ==

Nie wiem, czy nie przeoczysz tego, więc wkleję link: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_teoretyczna%2FFizyka_statystyczna%2FCykle_%28obiegi%29_termodynamiczne&amp;action=historysubmit&amp;diff=119150&amp;oldid=114487 fizyka teoretyczna] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 18:44, 16 lut 2010 (CET)

Hm, przy rozdzielczości 1400x1050 wygląda trochę dziwnie, ale idzie się przyzwyczaić. Chyba zmiana na plus ; ) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 23:52, 18 lut 2010 (CET)

== [[Wikibooks:Strony do usunięcia]] ==

Witaj! mam prośbę do Ciebie jako admina: zerknij proszę na SdU, zrobiłem tam trochę porządków, zarchiwizowałem nieaktualne wpisy, ale przydałoby się, żebyś wypowiedział się w temacie:
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Informatyka_dla_szko.C5.82y_podstawowej.2FGadu-Gadu|Gadu Gadu]] (wg mnie do usunięcia)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Biologia_dla_liceum.2FOrganizmy_najprostsze.2FWirusy|Wirusy]] (kopia z www.sciaga.pl i www.bryk.pl, mimo redakcyjnych poprawek)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Stymulaty|Stymulaty]] (merytoryczna katastrofa, koniecznie do usunięcia)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Tramwaje_w_Krakowie|Tramwaje w Krakowie]] (moim zdaniem do archiwizacji na stronie użytkownika a potem usunięcia. W razie czego chętnie podejmę się archiwizacji tego podręcznika. Będzie z tym co prawda sporo roboty, bo jest tam tych modułów, ale da się zrobić)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Wprowadzenie_do_fizyki_kwantowej|Wprowadzenie do fizyki kwantowej]] (wisi w SdU od dawien dawna i straszy)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Genealogia_Piast.C3.B3w|Genealogia Piastów]] (kompromitujące błędy merytoryczne)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Tatry.2FSzczyty|Tatry]] (moduł nie był kwestionowany w trakcie akcji Sprzątanie Wikibooks, więc dyskusję możnaby ewentualnie uznać za zakończoną i zostawić to tak jak jest). 
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#J.C4.99zyk_.C5.9Bl.C4.85ski|Język śląski]] (dziś to wstawiłem i raczej trzeba należałoby poczekać, aż się Lethern i pozostawli wypowiedzą, co o tym myślą...)
i to by było na tyle. Z góry dzięki za pomoc! [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 22:18, 7 mar 2010 (CET)

== Księgozbiór ==
Jak myślisz, czy dobrym pomysłem byłoby scalenie w księgozbiorze sekcji &quot;Astronomia&quot; i &quot;Fizyka&quot; w jedną &quot;Astronomia i Fizyka&quot;? Podręczniki z tych działów się łączą, a dzięki temu dałoby się trochę odchudzić księgozbiór. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 17:46, 1 kwi 2010 (CEST)
* zrobione, przy okazji ułożyłem sekcje alfabetycznie i dodałem tabelki. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 18:02, 1 kwi 2010 (CEST)

== Wykresy ==
Napisz maila do Kuby Wagnera z Wolnych Podręczników (Kuba.Wagner@wolnepodreczniki.pl), którego znajdziesz na stronie: http://wiki.wolnepodreczniki.pl/Fizyka. Na niemieckich Wikibooks (http://de.wikibooks.org/wiki/Regal:Physik), w sekcji &quot;Fizyka stosowana&quot; (jeśli dobrze tłumaczę) jest coś takiego, jak &quot;Użycie energii atomowej&quot;, ale tam nic nie ma. Jeśli chcesz, to mogę rzucić wątek szukania wykresów na niemieckim Wikiwersytecie (http://de.wikiversity.org/wiki/Fachbereich_Physik). Niestety też nie zauważyłem nic o fizyce jądrowej na niemieckich Wikiźródłach (http://de.wikisource.org/wiki/Kategorie:Physik). Z ciekawości zobacz sobie na &quot;Mechanikę kwantową&quot; (chyba, że znów mylę tłumaczenie): http://de.wikibooks.org/wiki/Quantenmechanik. Chyba, że fizyka jądrowa z Commons coś Tobie pomoże (http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Nuclear_physics) razem z odnośnikami z angielskiej Wiki (http://en.wikipedia.org/wiki/Nuclear_physics) i kategoria fizyka jądrowa (http://en.wikibooks.org/wiki/Category:Nuclear_Physics). To wszystko co mi przyszło do głowy. Pozdrawiam w świątecznym nastroju :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 20:00, 3 kwi 2010 (CEST)

== Zgłoszenie co do podręcznika ==

Zapoznaj się z tym [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_Wikipedysty%3AViatoro&amp;action=historysubmit&amp;diff=123773&amp;oldid=123660]. [[Wikipedysta:Viatoro|Viatoro]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Viatoro|dyskusja]]) 14:27, 16 kwi 2010 (CEST)
:Ależ ja nic nie mówię, tylko zgłaszam co wylądowało w mojej dyskusji :) Robiłem wykład związany z wikibooks i ludzie z innych projektów głównie mnie kojarzą jako osobę kontaktową. [[Wikipedysta:Viatoro|Viatoro]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Viatoro|dyskusja]]) 19:32, 16 kwi 2010 (CEST)

== fizyk teoretyczna==

Moje ostatnie poprawki: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Metody_matematyczne_fizyki/Rachunek_tensorowy&amp;action=historysubmit&amp;diff=124372&amp;oldid=124282 Rachunek_tensorowy]. Poza tym [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_teoretyczna&amp;curid=14032&amp;diff=124370&amp;oldid=124022 strona główna]. Mam nadzieję, że żadnych wadliwych poprawek nie wprowadziłem, jak coś to sprawdź. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 18:15, 16 kwi 2010 (CEST)

== Eki ==

Witaj :) Widzę, że jesteś aktywny, więc pozwolę sobie mieć prośbę - czy mógłbyś sprzątnąć eki? Bardzo dawno nikt ich nie kasował i  całkiem sporo się ich nazbierało. Z góry dzięki i pozdrowienia serdeczne :) [[Wikipedysta:Magalia|Magalia]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Magalia|dyskusja]]) 17:21, 6 maj 2010 (CEST)

== informacja ==

Uważaj trochę co robisz. Skasowałeś moduł [[Matematyka dla liceum/Trygonometria]], który nie miał (wbrew pozorom) ek, jedynie miał moduł który miał ek, ale on sam nie powinien być skasowany. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 17:03, 22 maj 2010 (CEST)

== Szablony: {{s|StronaStart}} i {{s|StronaKoniec}} ==

Już miałem Ciebie informować, że ktoś o anonimowy grzebał przy stworzonych przez Ciebie szablonach, ale zreflektowałem się, że to przecież Ciebie wylogowało i edytowałeś anonimowo :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 22:07, 12 cze 2010 (CEST)

== ekowanie ==

Hej :) Wiem, że sprzątałeś eki, ale proszę jeszcze o skasowanie [[Matematyka dla liceum/Funkcje wymierne/Rozwiązywanie równań powiązanych z funkcją homograficzną|tego]] - wyjątkowo paskudny wandalizm, więc im szybciej poleci, tym lepiej :) Z góry dzięki i pozdrawiam serdecznie, [[Wikipedysta:Magalia|Magalia]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Magalia|dyskusja]]) 20:31, 13 cze 2010 (CEST)

== Szczerę podziękowanie ==

Bardzo dziękuje za posprzątanie kategorii ek. O wiele lepiej teraz to wygląda :). Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 07:59, 1 lip 2010 (CEST)

== Prośba ==

Proszę o przesłanie plików twojego/Pana autorstwa do Wikimedia Commons, gdzie będą w wszelkich projektach Wikimedia. Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 08:05, 1 lip 2010 (CEST)

== Ek ciąg dalszy ==

Można by było posprzątać kategorię? Znalazłem ponad 130 plików, które albo są na Commons, nie są używane lub po prostu są błędne. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 19:35, 1 lip 2010 (CEST)
:Dziękuje za posprzątanie. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 09:26, 3 lip 2010 (CEST)

== Fizyka teoretyczna ==

czemu nie, jak coś będę zmieniać, to dam znać. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 13:52, 13 lip 2010 (CEST)

Na stronie: http://pl.wikibooks.org/wiki/Metody_matematyczne_fizyki w nagłówku proponuję poprawić styl. Jest: &quot;Jest to teoria o polach wektorowych i skalarnych, na które działamy pewnymi operacjami różniczkowymi.&quot; Proponuję zrobić: &quot;... na które oddziałujemy pewnymi operacjami różniczkowymi&quot; lub &quot;na których działamy pewnymi operacjami różniczkowymi&quot;. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 21:49, 14 lip 2010 (CEST)

== redirecty ==

Usuwanie redirectów nie jest potrzebne (wszystkie usunięte strony i tak zostają na serwerze zarchiwizowane), a do tego może narobić problemów. Tak jak już ludzie pisali, jeśli jakaś zewnętrzna strona linkowała, to teraz linkuje do nieistniejącej strony... Podobnie z usuwaniem stron plików, nie wiem czy jest to potrzebne, skoro wszystko na serwerze i tak zostaje. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 19:49, 15 lip 2010 (CEST)

* Proszę, przestań nadużywać przenoszeń stron i usuwania --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 02:42, 7 sie 2010 (CEST)

== Re:Fizyka teoretyczna ==

Mogę pomóc, ale jednocześnie informuje iż chwilowo mam dostęp do komputera, a jeszcze dziś wyjeżdżam na wakacje. Jak wrócę 25 lipca zajmę się tym. Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 07:29, 16 lip 2010 (CEST)

== [[Metody matematyczne fizyki/Rachunek tensorowy]] ==

Dokonałeś zmiany
*nazywamy obiekt który transformuje się ze zmiennych starych, których ilość wynosi ''m''
na
*nazywamy obiekt, który transformuje się ze zmiennych starych, których ilość zmiennych jest ''m''
Cofnąłem tę zmianę, żeby nie było powtórzenia tego samego słowa (ze zmiennych, których ilość zmiennych jest).

Nie umiem ocenić ani poprawić poniższych tekstów (i nie wiem, czy są poprawne, może są):
*Dla przykładu podamy jak się transformuje tensor o dwóch wskaźnikach, dla dwóch zmiennych zapisanej w konwencji Einsteina. 
*A transformację tensora z jednych współrzędnych do drugich o dwóch wskaźnikach dla m zmiennych zapisanej w konwencji Einsteina. 
*Dla przykładu podamy jak się transformuje jako tensor o dwóch wskaźnikach, dla dwóch zmiennych zapisanej w konwencji Einsteina: 
*A transformację tensora z jednych współrzędnych do drugich o dwóch wskaźnikach dla m zmiennych zapisanej w konwencji Einsteina piszemy: 

Swoją drogą, zauważyłem że często powtarzasz pewne ważniejsze rzeczy w zdaniu, co czasem owocuje powtórzeniami (jak na początku powyższego wpisu wspomniałem). Mimo wszystko staram się usuwać takie powtórzenia, żeby tekst nie brzmiał jak &quot;Poniżej napiszemy wektory, wzięte ze wzoru abc, które to wektory zapiszemy poniżej&quot;. W razie czego jestem otwarty na dyskusję. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 15:33, 16 lip 2010 (CEST)

== [[Metody matematyczne fizyki/Działania na wektorach]] ==

*&quot;W układzie współrzędnych w przestrzeni n-wymiarowej nazywamy n-prostych, zwanych osiami, przecinających się w jednym punkcie, zwanym punktem zerowym, którego współrzędne są równe (0,0,...,0). &quot;
To zdanie nie ma sensu. &quot;W układzie nazywamy n prostych, zwanych osiami&quot;. Jeśli umiesz, popraw je. Może chodziło o *&quot;W układzie współrzędnych w przestrzeni n-wymiarowej mamy n-prostych, zwanych osiami, przecinających się w jednym punkcie, zwanym punktem zerowym, którego współrzędne są równe (0,0,...,0). &quot;
--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 16:13, 16 lip 2010 (CEST)

* zmieniłem styl w tym zdaniu, mam nadzieję, że na dobry :-) a czy mogę też dodawać linkido Wikipedii? brakuje mi też wyjaśnienia (proponuję w formie przypisu) co to jest &quot;n-wymiarowa baza kanoniczna&quot;, a potem w sekcji &quot;Iloczyn wektorowy&quot; co to jest &quot;układ kartezjański&quot;. Pozdr. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 18:33, 16 lip 2010 (CEST)

== Metody matematyczne fizyki/Rachunek tensorowy ==

* W sekcji &quot;Definicja prostego tensora metrycznego&quot; brakuje mi wyjaśnienia, co to jest &quot;długość infinitezymalna&quot;. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 11:50, 17 lip 2010 (CEST)

* A widzisz, Ty to wiesz, a ja nie; myślę, że gdybyś wstawiał od czasu do czasu takie krótkie, celne wyjaśnienia w formie przypisów, to mogłoby to wzbogacić podręcznik. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 12:05, 17 lip 2010 (CEST)

* W sekcji &quot;Tensor Riemanna-Christoffela (tensor krzywizny) zdefiniowany przy pomocy tensorów metrycznych&quot; coś brzmi dziwnie:

&quot;Do wzoru na czterowskaźnikowy tensor metryczny (2.87) wstawiamy za tensory Christoffela zdefiniowanej wedle wzoru (2.82) i w końcu otrzymujemy wzór zależny tylko od pochodnych cząstkowych tensora metrycznego, co po jego zastosowaniu:&quot;

proponuję zmienić:
&quot;Do wzoru na czterowskaźnikowy tensor metryczny (2.87) wstawiamy za tensory Christoffela zdefiniowane wedle wzoru (2.82)&quot; &lt;br&gt;albo
&quot;Do wzoru na czterowskaźnikowy tensor metryczny (2.87) wstawiamy zamiast tensorów Christoffela zdefiniowanych wedle wzoru (2.82)&quot;&lt;br&gt;
i nie wiem, jak jest prawidłowo bo &quot;za&quot; to nie to samo co &quot;zamiast&quot;.

Zresztą - ta sekcja jest wymiatająca i wymiękłem na niej :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 12:57, 17 lip 2010 (CEST)

== Odp:Fizyka teoretyczna ==

;[{{fullurl:Dyskusja_Wikipedysty:Magalia|oldid=133697}}#Fizyka_teoretyczna Odp:Fizyka teoretyczna]

Hej :) Oczywiście bardzo chętnie pomogę. W miarę możliwości oczywiście, bo obawiam się, że fizyka mnie odrobinę przeraża, więc może być ciężko ;) Ale oczywiście zrobię co w mojej mocy. Pozdrowienia serdeczne. [[Wikipedysta:Magalia|Magalia]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Magalia|dyskusja]]) 23:57, 17 lip 2010 (CEST)

Cześć, niestety brak czasu nie pozwala mi zaangażować się w prace. Powodzenia --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 11:07, 18 lip 2010 (CEST)

* Wydaje mi się, że ewentualna zmiana &quot;na podstawie&quot; na &quot;według&quot; zależy od czyichś preferencji stylistycznych. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 12:59, 25 lip 2010 (CEST)

Dziękuję za zaproszenie, ale obowiązki zawodowo-studenckie uniemożliwiają mi poświęcenie odpowiedniej ilości czasu na ten projekt. Swoją drogą - doskonała robota. Mało tutaj tak ciekawych podręczników na tak wysokim poziomie ;-). Pozdrawiam, --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Kj|dyskusja]]) 22:07, 28 lip 2010 (CEST)

== Metody_matematyczne_fizyki/Układ_współrzędnych ==

Wiesz, brakuje mi, w w/w module wyjaśnienia co to takiego jest &quot;Jakobian&quot;, o którym jest mowa w sekcji &quot;Jakobian przejścia&quot;. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 21:33, 11 sie 2010 (CEST)

* to jakieś czary :-)

* bo to czarna magia, a Ty czarodziej jesteś. A tak na poważnie: myślałeś może, żeby dodać do podręcznika krótkie biogramy fizyków, o których wspominasz?

* raczej chodziło mi o dodanie do istniejących modułów krótkich biogramów. Jak się uwinę ze swoim podręcznikiem, to wstawię z jeden modelowy biogram i zobaczymy, czy to będzie w porządku, ok?

== podręczniki Fizyki teoretycznej ==
Jak Ci się podoba nowy spis treści? Może taki być? [[Fale]] (łatwiej się poruszać z pierwszego spisu treści w ramce, oraz łatwiej widać poziomy drzewka) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 21:01, 13 sie 2010 (CEST)

* Dodałem do wszystkich podręczników nowy spis treści, a także informacje o Bibliografii i Licencji (osobno, w razie czego możesz cofnąć / zmienić). Koordynację też uzupełniłem. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 00:22, 14 sie 2010 (CEST)

* Zastosowałem taką regułę, aby pogrubiać wszystkie linki, które prowadzą do nowych stron (dzięki temu, jeśli ktoś chce otworzyć wszystkie strony, musi kliknąć we wszystkie linki pogrubione). Część z nich jest pogrubiana jako nagłówki, resztę wyróżniłem wewnątrz, np. [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Statystyka_matematyczna&amp;action=historysubmit&amp;diff=136572&amp;oldid=136559 tu ]. Natomiast tu ta sama strona miała 2x pogrubienie, więc jedno usunąłem [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Elektrodynamika_klasyczna&amp;action=historysubmit&amp;diff=136573&amp;oldid=136560 historia]. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 10:50, 14 sie 2010 (CEST)

Nie można przejść obojętnie obok ilości pracy, jaką wkładasz w rozwój podręczników o fizyce i matematyce: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikipedysta%3APersino&amp;action=historysubmit&amp;diff=137194&amp;oldid=114782 diff] :) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 23:34, 17 sie 2010 (CEST)

== Kategoria:Eksporesowe kasowanko ==

[[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|Proszę o posprzątanie kategorii]]. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 16:10, 17 sie 2010 (CEST)
:Dziękuje! [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 18:49, 17 sie 2010 (CEST)

== Fizyka teoretyczna ==

Witaj! Chwilowo, w związku z innymi zobowiązaniami, niestety nie mogę przyłączyć się do projektu. Ale życzę owocnej pracy i pozdrawiam -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 18:41, 22 sie 2010 (CEST)

== Program do grafiki ==

Niestety na grafice nie znam się. Wydaje mi się, że to jakiś program do edycji grafiki wektorowej, może coś wygooglujesz albo znajdziesz tutaj: [http://pl.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Edytory_grafiki_wektorowej], ewentualnie pokaż to i spytaj kogoś znającego się na tym :) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 01:53, 23 sie 2010 (CEST)

== [http://pl.wikibooks.org/wiki/Metody_matematyczne_fizyki/Obrót_układu_współrzędnych Obrót układu współrzędnych] ==

Mam problem z tym zdaniem: &quot;Spróbujmy napisać transformacje obrotu punktu dla przestrzeni dwuwymiarowej odwrotnie ze wskazówkami zegara o kąt α, którego transformacje punktów z układu walcowatego do euklidesowego, którego transformacja współrzędnych układu walcowego na kartezjańskich piszemy wzorami i , to nowe współrzędne powstają, gdy podczas obrotu naszego punktu (x,y) do punktu (x',y'), gdy dokonamy transformacji, które piszemy:&quot;
: jest nieco niegramatyczne i nie wiadomo o co, w nim chodzi. Za dużo w nim wyrazów &quot;który / która / które&quot;. Czy da się je podzielić na krótsze zdania? [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 03:23, 24 sie 2010 (CEST)

== alfabet grecki ==

Tylko tyle widzę w internecie: [[w:Alfabet_grecki#Alfabet_grecki_w_HTML]] - &amp;Phi; &amp;phi;
: Żeby zapisać małe - tzn.? Może użyć jakiegoś tagu zmieniającego wielkość czcionki? Typu &lt; small&gt; albo indeks dolny  --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 00:49, 25 sie 2010 (CEST)

Ewentualnie Unicode: [[s:Unicode/Grecki_i_koptyjski]]; [[s:Unicode/Grecki_rozszerzony]] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 00:53, 25 sie 2010 (CEST)

== Metody_matematyczne_fizyki/Funkcje_Greena ==
[[Metody_matematyczne_fizyki/Funkcje_Greena]]
Nie udało mi się rozczytać w pełni:
*''Rozwiązaniem równania różniczkowego (20.1) są rozwiązania w postaci pełnych funkcji w stosunku (20.6), która jest sumą rozwiązania jako ostatnio wspomnianego i funkcji , która jest iloczynem operatora \hat{O}\;, i funkcji \psi(\underline{x})\;, którego jako całość jest równa zero, co na podstawie tychże rozważań całkowitą nasze rozwiązanie naszego równania różniczkowego jest''
*''W wyrażeniu całkowym (20.7), funkcja \psi_0(x)\; występuje funkcja, która jest rozwiązaniem równania jednorodnego własnego operatora \hat{O}\;, którego przepis''
Zobacz czy inne poprawki są ok --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 01:45, 25 sie 2010 (CEST)

* Musze przyznać, że nie bardzo orientuje się we własnościach intelektualnych. Może spróbuj wygooglować, albo na Wikipedii spytać? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 20:53, 29 sie 2010 (CEST)

== prośba do administratora ==

Czy mógłbyś:
*usunąć stronę [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dinozaury/Ceratopsy&amp;redirect=no]
*usunąć stronę [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikipedysta:Michczu&amp;redirect=no]
Potrzebne to jest, żeby cofnąć przeniesienie stron --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 15:31, 31 sie 2010 (CEST)

== Wzory ==

Wg tego artykułu [http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Displaying_a_formula#Relations] jest to \ll i \gg (&lt;math&gt;\ll i \gg&lt;/math&gt;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 03:09, 5 wrz 2010 (CEST)

&lt;del&gt;Wg np. tej strony [http://barzilai.org/math_sym.htm] nie ma takiego symbolu w HTML --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]).  18:33, 5 wrz 2010 (CEST)&lt;/del&gt;

Zrobiłem [[Wikipedysta:Lethern/Test|tablice symboli html]], interesujące jest: 187: &amp;#187; oraz 171: &amp;#171; (&amp; #187; i &amp; #171;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 18:45, 5 wrz 2010 (CEST)

== ws. wykresu ==

wiesz, nigdy nie robiłem wykresów, więc mogę mieć z tym problem :-( z ciekawością natomiast zaglądam do [[Fizyka teoretyczna/Koordynacja]] i ciągle pamiętam o moim pomyśle dodawania biogramów fizyków. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 01:28, 6 wrz 2010 (CEST)

== Prośba ==

Hej :) Zintegrowałam treść stron [[Książka kucharska/Ciasto naleśnikowe]] i [[Książka kucharska/Naleśniki]]. Czy mógłbyś połączyć historię tych modułów? Ale nie kasuj potem ciasta naleśnikowego - niech zostanie jako redirect, ok? Z góry dzięki i pozdrawiam serdecznie :) [[Wikipedysta:Magalia|Magalia]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Magalia|dyskusja]]) 22:08, 8 wrz 2010 (CEST)

== QuickEdit ==

Przejrzałem [[w:Wikipedia:Kawiarenka/Kwestie_techniczne|Tę stronę]] przy pomocy przeglądarkowej Szukaj &quot;QuickEdit&quot;, i na szybko znalazłem, że może być temu winna skórka Vector (można ją w preferencjach wyłączyć), ale może znajdziesz w tym wątku więcej informacji (dodatkowo jest na niemieckiej wersji QuickEdit [http://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer_Diskussion:ASM ta strona], piszą tam po angielsku) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 20:58, 11 wrz 2010 (CEST)

== Fizyka teoretyczna ponownie ==

Rozumiem, że liczy się dla Ciebie opinia innych, aby pisać jeszcze lepiej i zrozumialej podręczniki. Też tak miałem, gdy pisałem swoje teksty do podręczników dla liceum. Do oceny dobre by były osoby, które próbowały by się nauczyć czytając te moduły. Ja czytałem podręcznik tylko w celu poprawienia zdań, więc nie zastanawiałem się, czy wszystko rozumiem, no i przeczytałem tylko mały kawałek całego materiału. Możesz spróbować uderzyć z propozycją gdzieś do ludzi. Takich, którzy albo a) zapoznają się z częścią, którą poprawialiśmy lub b) będą w stanie czytać podręczniki niepoprawiane. Gdyby udało się kogoś znaleźć, miałbyś pewnie dobrą ocenę, a komentarze i uwagi przydałyby się dodatkowo też mnie i Karolusowi, co byśmy również mogli poprawiać moduły. Gdzie kogoś takiego znaleźć? Może na Wikipedii, na jakimś forum matematycznym (fizycznym), na uczelni ogłoszenie możesz dać.. Problem jest właśnie z językiem, nie zdążyliśmy poprawić więcej jak 5% modułów, więc może to pewną grupę ludzi odstraszać, w przyszłości będzie łatwiej o czytelników. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 09:40, 12 wrz 2010 (CEST)

* Moim zdaniem Twój podręcznik jest pisany przystępnym językiem naukowym, ponieważ masz rzadką umiejętność płynnego przechodzenia w opisach od jednego wzoru do następnego. Dzięki czemu Twój wykład jest logiczny. Budujesz logiczną i przejrzystą strukturę podręcznika. Prowadzisz czytelnika od wzorów prostych do rozbudowanych. Ponadto każdy moduł zamykasz ostatecznym wzorem, który jest ładną puentą tekstu. Dzięki temu każdy podrozdział tworzy zamkniętą całość. Jest to przydatne dla kogoś, kto chce nauczyć się określonego wycinka Fizyki teoretycznej. Jedyne, co można by było dopracować od strony literackiej, to kwestie gramatyki i stylu. Czasem też sygnalizowałem Tobie konieczność wyjaśnienia pewnych terminów, które dla fizyków są oczywiste, jednak objaśnienie ich w formie przypisów nikomu by nie zaszkodziło. Jednakże to możesz sobie zostawić na koniec, gdy już napiszesz wszystkie moduły. Radziłbym wtedy wziąć wiki-urlop (minimum tydzień), wrócić do komputera i przejrzeć na nowo cały tekst. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 15:15, 12 wrz 2010 (CEST)

== Format svg i Openoffice draw ==

Kilka linków: [http://komputery.wip.pl/excel-i-aplikacje-biurowe/rozszerzenie-mozliwosci-openofficeorg-o-obsluge-formatu-svg,95,264155,0,195194,0.html], [http://haumacher.de/svg-import/], linki z [http://wiki.services.openoffice.org/wiki/SVG_Import_Filter#External_implementation] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 10:58, 19 wrz 2010 (CEST)

== [[Szablon:StronaKoniec]] ==

Odnośnie tej edycji: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Szablon%3AStronaKoniec&amp;action=historysubmit&amp;diff=136567&amp;oldid=121717], czy jest ona konieczna? Są utworzone dwie tabelki &quot;spis treści&quot;, dwa razy jest wyraz &quot;pokaż/ukryj&quot;, i trzeba specjalnie kliknąć, aby ten spis był widoczny. Chyba, że to ukrycie było zamierzone. Może w takim razie zrobić dodatkowy argument w szablonie, który pozwala wybrać, czy spis treści ma być normalnie, czy w zwiniętej tabelce, co by pogodziło oba sposoby, bo można sobie wybrać? Jak Ty to widzisz? Pozdrawiam --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 16:47, 19 wrz 2010 (CEST)

* [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Szablon%3AStronaKoniec&amp;action=historysubmit&amp;diff=141163&amp;oldid=136567] wydaje mi się, że to było lepsze. Jeśli czegoś brakuje dla Ciebie, to można próbować dodać wersję zwykłą i alternatywę --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 18:51, 19 wrz 2010 (CEST)

* Szukałem, ale nic nie znalazłem, jak zrobić aby mogło to być domyślnie ukryte. Nie wiem, co z tym zrobić, dodać parametr, żeby obie wersje były dostępne (z tabelką ukrywającą, jak wcześniej, i bez tabelki)? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 20:14, 19 wrz 2010 (CEST)

==Przeniesienia artykułów z historią autorów==
Zerknij na stronę [[Wikibooks:Import stron]] -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 11:51, 24 wrz 2010 (CEST)

== Poprawianie rysunków ==

Przykro mi, nie znam się na tym ani trochę :-( [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 19:19, 24 wrz 2010 (CEST)
* pomyślę, a koło niedzieli popytam ludzi działających na Commonsach. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 19:33, 24 wrz 2010 (CEST)
* dałem wczoraj informację o Twojej propozycji poprawiania rysunków na Tablicy ogłoszeń Wikipedii. Myślę, że tak szybciej znajdą się osoby potrafiące to robić. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 07:28, 28 wrz 2010 (CEST)

:: Hej. :) O jakie konkretnie działania chodzi? Mogę pomóc w przerabianiu wykresów do SVG w Inkscape. -- [[Wikipedysta:CLI|CLI]] ([[Dyskusja Wikipedysty:CLI|dyskusja]]) 09:44, 29 wrz 2010 (CEST)

:Zerknij [http://www.elisanet.fi/~d635415/webroot/Octavesvg/index.html tutaj] - to jest program do wykonywania SVG bezpośrednio z kodu Matlaba/Octave. Jak znajdą się chętni to możesz im polecić to narzędzi - lepiej kreślić funkcje przez matlaba niż w &quot;Paintowy&quot; sposób w InkScape. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 11:45, 29 wrz 2010 (CEST)

:Konwersji można dokonywać albo w GdkPixbuf albo InkScape - ręcznie lub automatem przez otwarcie grafiki PNG i jej wektoryzację (funkcja programu &quot;wektoryzuj bitmapę&quot;) i następnie zapis do pliku SVG - tylko automaty różnie mogą się zachowywać przy cienkich liniach czy wykresach - trzeba eksperymentować, lub ponoć (nie testowałem tego sposobu) po otwarciu PNG i jego wyeksportowaniu do SVG (ale podejrzewam ze to będzie SVG ale nadal z osadzoną grafiką rastrową. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 01:32, 2 paź 2010 (CEST)

== Księgozbiór ==

Mam trochę wątpliwości: &quot;Fizyka teoretyczna&quot; i &quot; Metody numeryczne fizyki&quot; powinny być w tabelce &quot;Niedokończone podręczniki&quot;. Streszczenia bym poprawił pod kątem stylu; czyli np. przy &quot;Szczególnej teoria względności&quot; zamiast: &quot;Jest to dział fizyki zajmujących się przede wszystkim ruchem ciał poruszających się z prędkościami porównywalnymi z prędkością światła w próżni&quot;, to: &quot;Podręcznik opisuje szczególną teorię względności, czyli dział fizyki zajmujący się przede wszystkim ruchem ciał poruszających się z prędkościami porównywalnymi z prędkością światła w próżni&quot;. Spróbuję siąść do tego na tygodniu przed urlopem. No i brakuje obrazków. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 20:22, 26 wrz 2010 (CEST)

* Zerknij na poprawki: [[Wikibooks:Księgozbiór#Nauki_ścisłe_i_przyrodnicze]]. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 08:03, 28 wrz 2010 (CEST)

== Metoda kolejnych poprawek trójmianu kwadratowego - metoda Bairstowa ==

Hej - nie znam tej metody i tylko &quot;na szybko&quot; rzuciłem okiem na 2 pierwsze równania i nie jestem pewien czy dobrze widzę - ale, przyjmując (3.95) za słuszne, już w 2 linijce wzoru (3.96) masz błąd przy wymnażaniu składnika &lt;math&gt;q_i&lt;/math&gt; z nawiasem &lt;MATH&gt;(b_0z^{n-2}+b_1z^{n-3}+...+b_{n-1})&lt;/MATH&gt;. Wyciągasz &lt;math&gt;z&lt;/math&gt; przed nawias, ale nie degradujesz potęgi w wyrażeniu pod nawiasem więc zamiast wyrażenia: &lt;MATH&gt;zq_i(b_0z^{n-3}+b_1z^{n-4}+...+b_{n-2})&lt;/MATH&gt; otrzymałeś &lt;math&gt;zq_i(b_0z^{n-2}+b_1z^{n-3}+...+b_{n-2})&lt;/math&gt;. Następnie grupujesz je według Twojego obliczenia. Sprawdź czy to pojawienie się znikąd tego jednego 'zeta' nie było przyczyną problemu i innego wyniku. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 23:51, 30 wrz 2010 (CEST)

== Mechanika kwantowa ==

Witaj!
Znalazłem pominiętą stronę podręcznika: [[Mechanika_kwantowa/Funkcje_i_równania_falowe/Równanie_Kleina-Gordona]]. Czy będzie przydatna jeszcze? Jeśli nie wstaw szablon EK. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 12:54, 3 paź 2010 (CEST)

== Porzucone grafiki ==

Czy [[:Plik:Schemat_blokowy_licznika_z_komorą_jonizacyjna.png]] oraz [[:Plik:Czynnik Debye'a-Wallera.png]] będą jeszcze potrzebne - czy można je usunąć? -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 16:58, 4 paź 2010 (CEST)

== Prośba ==
Czy możesz usunąć stronę (przekierowanie) [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Lo%C5%BCban/Wymowa&amp;redirect=no]? Z góry dzięki --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 14:42, 7 paź 2010 (CEST)

== Licencja ==

W swoich książkach umieściłeś wzmiankę o licencji GNU. Jednak brzmi to trochę tak, jakby materiał był oparty tylko na licencji GNU, a jednak wszystko co jest na Wikibooks jest także oparte na licencji CC. Czyli Twoje teksty są na dwóch licencjach, jednej dodanej przez Ciebie jako autora i drugiej wynikającej z projektu. I czytelnik może wybrać sobie dowolną z tych dwóch. Choć tekst akapitu &quot;licencja&quot; brzmi trochę tak, jakby tego wyboru nie było i obowiązywała tylko GNU. Może by tak dodać wzmiankę o CC? ([[Wikibooks:Bar#Licencje_i_ok.C5.82adki|w barze]] trochę więcej wyjaśnień o 2 licencjach) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 22:19, 12 paź 2010 (CEST)

== Re: Fizyka teoretyczna ==

Z wielką chęcią, choć jak widać na dacie twojego wątku na mojej dyskusji i tego widać że mam mało czasu, przyłączam się jeśli to aktualne, ale nie licz na systematycznośc! :) [[Wikipedysta:Jantoś|Jantoś]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Jantoś|dyskusja]]) 17:57, 27 paź 2010 (CEST)

: Czy to jest ok? [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Elektrodynamika_klasyczna%2FR%C3%B3%C5%BCniczkowe_i_ca%C5%82kowe_prawa_dla_elektrostatyki&amp;action=historysubmit&amp;diff=147299&amp;oldid=135512] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 20:16, 26 lis 2010 (CET)
* Pośpiesznie wycofałem tę [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Metody_numeryczne_fizyki/Ca%C5%82kowanie_numeryczne_funkcji_interpolacyjnej&amp;diff=next&amp;oldid=147376 edycję], ale gdybyś mógł sprawdzić czy jej ewentualnie nie zostawić.. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 14:15, 27 lis 2010 (CET)

== awaria? ==

Persino wejdź natychmiast na [[Wikibooks:Bar]] i [[Pomoc:Spis treści]]. Wszędzie wyświetla mi się moduł, który właśnie edytujesz. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 21:40, 25 gru 2010 (CET)

anulowałem swoje edycje, musiał wystąpić jakiś dziwny błąd systemu i przy dużej Twojej edycji nałożyła się ona na moje trzy drobne edycje, przywróciłem (mam nadzieję) już to do ładu. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 21:49, 25 gru 2010 (CET)

== eki i blokady ==

wczorajsza awaria już się wyjaśniła. Lethern wziął świąteczny urlop, więc jakbyś miał chwilę, to usuń ek-i oraz odblokuj mi tą stronę: [[Wikibooks:O Wikibooks]]. Pracuję nad stronami pomocy i bardzo mi to ułatwi życie. Z góry dzięki [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 19:19, 26 gru 2010 (CET)

== kolejne ek-i ==

wstawiłem eki-i w starych, nieużywanych i niepotrzebnych szablonach; czy mógłbyś je pousuwać, jak znajdziesz chwilę czasu? [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 09:16, 5 sty 2011 (CET)

P.S. do usunięcia są jeszcze nieużywane pliki
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:Żarówka.png
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:Zwrot_kosztow_szkolen_niepelnosprawnych_2010.jpg
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:B_wikibooks_2.png
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:B_wikibooks_2.png
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:B_wikibooks_3.png
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:B_wikibooks_4.png

P.S. nr 2: i zbędne kategorie:
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Strony_z_błędami_ortograficznymi
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Strony,_w_których_przekroczone_jest_ograniczenie_wielkości_użytych_szablonów
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Grafika_Wikimedia
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Strony_indeksowane

a koniecznie trzeba mi odblokować te strony:
* [[MediaWiki:Recentchangestext]]
* [[Szablon:Recentchanges]]

== c.d. pracy nad meta-stronami ==

hej! usuniesz mi ek-i oraz odblokujesz: [[Szablon:WM/Regulamin]]? z góry dzięki. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 10:43, 17 sty 2011 (CET)

== Talkback ==

Hello Mirosław, you have an unanswered question at [[Commons:User talk:Persino#your_badname_request]].  &amp;nbsp; — &lt;font size=&quot;4&quot;&gt;[[w:en:User:Jeff G.|Jeff]] [[w:en:User:Jeff G./talk|G. ツ]]&lt;/font&gt; 16:32, 30 sty 2011 (CET)

== FUW ==
Zerknij: [http://brain.fuw.edu.pl/edu/Strona_g%C5%82%C3%B3wna na cc-by-sa 3.0]. Może by się przydało? Tylko zassać i podać autorów. [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Przykuta|dyskusja]]) 15:49, 12 lut 2011 (CET)

== Przeniesienie szablonu Podręcznik ==

Witaj, trzeba cofnąć Twoje zmiany, bo nie przenieść tego szablonu w miejsce Szablon:StronaStart, ponieważ z tego szablonu korzysta sporo modułów (razem z Pomocą Wikibooks), a nie korzystają one z szablonu Podręcznik. Zrevertowałem [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Szablon:StronaStart&amp;curid=19820&amp;diff=169244&amp;oldid=159391 zmiane StronaStart], ale wszystkie Twoje zmiany w podręczniku trzeba by też wycofać (usuwające szablon Podręcznik)... Sam pomysł zmieniania tak dużej ilości modułów bez użycia bota jest kiepski, może lepiej poprosić operatora Bota żeby się tym zajął? Miało już miejsce takie masowe zmienianie przez AlohaBOT ([http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Mechanika_teoretyczna/Uk%C5%82ad_cia%C5%82_ograniczonych_wi%C4%99zami&amp;diff=prev&amp;oldid=166738 przykład]). Choć można spróbować poprawić szablon, żeby pasował do nowej wersji podręcznikow matematycznych, jak i do innych modułów w których jest użyty. Co o tym sądzisz? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 17:55, 10 wrz 2011 (CEST)

== Witaj po przerwie ==
Czołem Persino! miło Ciebie wiedzieć po długiej przerwie :) [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 09:31, 11 wrz 2011 (CEST)

== Poradnik Hackhing ==

Witaj. Widzę że jesteś akurat Online, więc pisze do Ciebie.

Znalazłem na wikia projekt informatyki i na stronie głównej coś tam wyczaiłem no i znalazłem [http://informatyka.wikia.com/wiki/Poradnik:Hacking to]. Jak widać, poradnik ten ma na celu przedstawienie zagrożeń ze strony internetu oraz zapobieganie im. (jak można wyczytać)
Nie wiem jeszcze jaką ma licencje, ale skoro jest na wiki to musi być wolna. Związku z tym pytanie: Czy może być opublikowane na Wikibooks?

Pozdrawiam --[[Wikipedysta:Kompowiec2|Marek H.]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 18:57, 24 wrz 2011 (CEST)

== szablony StronaStart i StronaStart ==
Persino, sprawdź proszę, czy w/w szablony działają poprawnie, po ostatnich zmianach przestały pełnić swoją funkcję, zamiast być umiejscowione z boku strony porządkując ją, to wskakują na górę psując wygląd modułów. [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karol Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 10:54, 23 paź 2011 (CEST)
* dlatego, że po pierwsze nie było dobrze, bo było źle; a po drugie, bo lekceważysz sobie użytkowników tych szablonów: [[Wikibooks:Bar#szablony_StronaStart_i_StronaStart]]. [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karol Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 23:15, 8 lis 2011 (CET)

Hej, chciałem założyć temat, ale widzę, że już na mnie czeka :). Jestem świeżo na wikibooks i od razu rzucił mi się na oczy szablon {{s|StronaStart}}. Powiedzmy, że rozumiem koncept tego szablonu, ale:
# U mnie nie działa: [http://awesomescreenshot.com/0e91ikc1c]. Wygląda to strasznie, nie mówiąc o zaśmiecaniu kodu :/
# Taki sam efekt, a nawet lepszy można uzyskać modyfikując swój plik .css użytkownika, już wrzucałem Karolusowi przykłady kodu zrobionego przeze mnie może w pół godziny, a dające przynajmniej możliwość osobom, które nie chcą menu na górze i wielkiej czcionki możliwość czytania domyślnie sformatowanego tekstu. [http://awesomescreenshot.com/0811fe0c8][http://awesomescreenshot.com/0411fe142] [[user:Yarl|Yarl]] [[user talk:Yarl|✉]] 19:49, 13 mar 2012 (CET)

== układy pseudoskalarne ==

Cześć, Persino! Piszesz o trudnych sprawach, ale niezwykle ciekawych, więc zajrzałam. Niestety jest to powyżej moich możliwości (wolę poziom Świata Nauki), a poza tym rzucił mi się w oczy „kwiatek”, który bardzo szpecił piękną całość :(  W kilku miejscach poprawiłam [[Wstęp do fizyki cząstek elementarnych/Wprowadzenie do teorii kwarków i układów kwarkowych (hadrony)#Mezony lekkie jako układy pseudoskalarne|tutaj]] , ale to chyba nie wszystko (np. nazwa ilustracji w Commons). Pozdrawiam Cię serdecznie --[[Wikipedysta:Joanna Kośmider|Joanna Kośmider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Joanna Kośmider|dyskusja]]) 12:53, 22 kwi 2012 (CEST)

== szablon treść ==
magiku od wiki-kodu, dasz radę tak ustawić parametry, żeby szablon zmieniał się co 3 dni? jest na tyle dużo polecanych książek, że akurat wtedy się tak wycyrkluje, że dana treść pojawi się raz w miesiącu. [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karol Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 22:04, 2 lip 2013 (CEST)
== interpolacja ==

Cześć. Dzięki za metody numeryczne fizyku. Ja szukałem funkcji przechodzącej przez dane punkty i znalazłem : http://zunzun.com/ Może cię zainteresuje. Szukam też pomocy w [[en:Fractals/Iterations_in_the_complex_plane/parabolic|dynamice parabolicznej]]. Jeśli jesteś zainteresowany to daj znać. Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Adam majewski|Adam majewski]] ([[Dyskusja wikipedysty:Adam majewski|dyskusja]]) 21:39, 10 lut 2014 (CET)

== {{int:right-upload}}, [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Upload Wizard|{{int:uploadwizard}}]]? ==

[[Image:Commons-logo.svg|right|100px|alt=Wikimedia Commons logo]]
Hello! Sorry for writing in English. As you're an administrator here, please check the message I left on [[MediaWiki talk:Licenses]] and the village pump. Thanks, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 21:22, 18 wrz 2014 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Nemo_bis/Unused_local_uploads&amp;oldid=9923284 --&gt;

== [[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie]] ==

Cześć, wyczyściłbyś tą kategorię? Trochę się w niej nazbierało. [[Wikipedysta:Runab|Runab]] ([[Dyskusja wikipedysty:Runab|dyskusja]]) 18:17, 25 paź 2014 (CEST)

== Odpowiadając ==
nie wiem, ale sądzę, że nie ma. [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karol Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 16:02, 12 cze 2015 (CEST)

== Bots ==

&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
I apologize for sending this message in English.

You are receiving this message because a technical change may affect a bot, gadget, or user script you have been using.  The breaking change involves API calls.  This change has been planned for two years.  The WMF will start making this change on '''30 June 2015'''.  A partial list of affected bots can be seen here:  https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2015-June/081931.html  This includes all bots that are using pywikibot compat.  Some of these bots have already been fixed.  However, if you write user scripts or operate a bot that uses the [[:mw:API|API]], then you should check your code, to make sure that it will not break.

What, exactly, is breaking? The &quot;default continuation mode&quot; for action=query requests to api.php will be changing to be easier for new coders to use correctly.  To find out whether your script or bot may be affected, then search the source code (including any frameworks or libraries) for the string &quot;query-continue&quot;.  If that is not present, then the script or bot is ''not'' affected.  In a few cases, the code will be present but not used.  In that case, the script or bot will continue working.

This change will be part of 1.26wmf12.  It will be deployed to test wikis (including mediawiki.org) on 30 June, to non-Wikipedias (such as Wiktionary) on 1 July, and to all Wikipedias on 2 July 2015.

If your bot or script is receiving the warning about this upcoming change (as seen at https://www.mediawiki.org/w/api.php?action=query&amp;list=allpages ), it's time to fix your code!

* The simple solution is to simply include the &quot;rawcontinue&quot; parameter with your request to continue receiving the raw continuation data (example &lt;https://www.mediawiki.org/w/api.php?action=query&amp;list=allpages&amp;rawcontinue=1&gt;). No other code changes should be necessary.
* Or you could update your code to use the simplified continuation  documented at https://www.mediawiki.org/wiki/API:Query#Continuing_queries (example &lt;https://www.mediawiki.org/w/api.php?action=query&amp;list=allpages&amp;continue=&gt;), which is much easier for clients to implement correctly.

Either of the above solutions may be tested immediately, you'll know it works because you stop seeing the warning.

Do you need help with your own bot or script?  Ask questions in e-mail on the [[mail:mediawiki-api|mediawiki-api]] or [[mail:wikitech-l|wikitech-l]] mailing lists.  Volunteers at [[:m:Tech]] or [[:w:en:WP:Village pump (technical)]] or [[:w:en:Wikipedia:Bot owners' noticeboard]] may also be able to help you.

Are you using someone else's gadgets or user scripts?  Most scripts are not affected.  To find out if a script you use needs to be updated, then post a note at the discussion page for the gadget or the talk page of the user who originally made the script.  [[:w:en:User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[:w:en:User talk:Whatamidoing (WMF)#top|talk]]) 21:03, 17 cze 2015 (CEST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Whatamidoing_(WMF)/Sandbox&amp;oldid=12455250 --&gt;

== tryb życia ==

Jakie przepisy masz na myśli? --[[Wikipedysta:Pedros.lol|Pedros.lol]] ([[Dyskusja wikipedysty:Pedros.lol|dyskusja]]) 18:54, 9 paź 2015 (CEST)
:Jeżeli chodzi Ci o przypisy, to kopiowałem cytowania z Google Scholar, MLA --[[Wikipedysta:Pedros.lol|Pedros.lol]] ([[Dyskusja wikipedysty:Pedros.lol|dyskusja]]) 19:02, 9 paź 2015 (CEST)

== [[s:Kategoria:Tablice matematyczne|Tablice matematyczne]] i [[s:Kategoria:Kody źródłowe|kody źródłowe]] z Wikiźródeł ==

Witaj! W Wikiźródłach mamy problem wyżej wymienionymi kategoriami. Są to przeważnie dawno umieszczone teksty (z lat ok. 2005–2007), które nie pasują do obecnej polityki publikacji projektu (teraz staramy się umieszczać teksty, które można zweryfikować na podstawie skanów). Zamierzam zgłosić je do usunięcia. Do Ciebie jako użytkownika zajmującego się fizyką komputerową i fizyką teoretyczną mam pytanie: czy tego typu tablice lub kody źródłowe mogłyby znaleźć miejsce w projekcie Wikibooks?

Pierwszy z brzegu przykład do rozważenia: [[s:Tablica kwadratów|Tablica kwadratów]], [[s:Tablica kwadratów/kod|Tablica kwadratów/kod]] i [[s:Tablica sześcianów|Tablica sześcianów]].

Czy Twoim zdaniem jakąkolwiek wartość edukacyjną mają:
* same te tablice?
* kod źródłowy zastosowany do ich wygenerowania?
* zamieszczone na dole stron przykłady użycia (odczytywanie dokładnych wyników, interpolacja oraz ekstrapolacja poza zakres uwzględniony w tablicy)?

Czy uważasz, że można/warto umieścić je w Wikibooks jako
* nowy samodzielny podręcznik [[Tablice matematyczne]]?
* aneksy do któregoś z istniejących podręczników do matematyki?
* kody źródłowe — w ogólnym podręczniku [[Programowanie]] lub w podręcznikach do konkretnych języków programowania?

I ostatnie pytanie: czy do przeniesienia tych materiałów na Wikibooks potrzeba znaleźć osobę z uprawnieniami do importu stron, czy można je skopiować ręcznie, podając źródło w opisie zmian? Z kodami źródłowymi może być trudniej, ale tablice matematyczne raczej nie stanowią utworu w rozumieniu prawa autorskiego... 

Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Ashaio|Ashaio]] ([[Dyskusja wikipedysty:Ashaio|dyskusja]]) 13:58, 26 lut 2016 (CET)

== Re: Kasowanie okładek i normalnych stron ==

IPki które niby kasowały i wstawiały ek to też moja robota - naprawdę sądzisz że IPki wykonywałyby operacje porządkowe? ;)

Jest to wynik dawnej dyskusji w której ustalono by skasować wszystkie okładki - gdzieś jest w archiwum baru, pod stertą mułu, poszukam w miarę możliwosci żeby nie było że zmyślam [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 13:54, 8 paź 2016 (CEST)

* Znalazłem, bardzo proszę: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Bar/Archiwum11#problem_ok.C5.82adek Bar] [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 14:04, 8 paź 2016 (CEST)
* Czemu przywracasz okładki? Znasz jakieś zastosowanie dla okładek? [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 10:09, 21 lis 2016 (CET)

Hej, sądzę że okładki mogą zostać dla podręczników, dla których autor sobie życzy okładki, a co do wszystkich pozostałych podręczników (i ich okładek), to powinno być jakieś wspólne ustalenie (nie wiem czy coś się do tej pory zmieniło, ostatnio faktycznie była rezygnacja z okładek). Myślę że nie trzeba narzucać jednego rozwiązania na wszystkie przypadki, tak jak nawigacja: jest w niektórych książkach, a w niektórych nie ma, w zależności czy autor chciał czy nie --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 15:36, 22 lis 2016 (CET)

* Rozumiem. W takim razie ja usuwam ze swoich (bo i też moich książek dotyczyły rewerty) [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 13:02, 25 lis 2016 (CET)

&quot;A to wszystko można zrobić za pomocą języka Lua, tak jak ja zrobiłem spis treści za pomocą szablonu &lt;nowiki&gt;{{SpisTreści}}&lt;/nowiki&gt; i automatyczne numeracje wzorów matematycznych!&quot; - coraz częściej słyszę o tym języku jako recepta na wiele dupereli, chyba się w końcu nim zainteresuję ;) tylko jak miałbym taki skrypt uruchomić na wikibooksach? na jakiejś własnej stronie użytkownika, czy inaczej? [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 13:08, 25 lis 2016 (CET)

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Witaj! Wikimedia Foundation prosi Cię o wyrażenie opinii w ankiecie. Chcemy wiedzieć jak dobrze wspomagamy Twoją pracę na i poza wiki oraz jak możemy zmienić lub ulepszyć różne kwestie w przyszłości.&lt;ref group=survey&gt;Ta ankieta dotyczy głównie opinii na temat bieżących prac Wikimedia Foundation, nie długoterminowej strategii.&lt;/ref&gt; Opinie, którymi się podzielisz, bezpośrednio wpłyną na obecne i przyszłe prace Wikimedia Foundation. Zostałeś losowo wybrany do wzięcia udziału w tej ankiecie, tak, jak chcielibyśmy wysłuchać Twojej społeczności Wikimedia. Aby podziękować Ci za Twój poświęcony czas, rozdamy 20 T-shirtów Wikimedia do losowych uczestników tego badania.&lt;ref group=survey&gt;Kwestie prawne: Nie jest konieczne dokonanie zakupu. Trzeba być pełnoletnim aby uczestniczyć. Sponsorowane przez Wikimedia Foundation, zlokalizowana w 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Koniec 31 stycznia 2017. Nie obowiązuje gdzie zakazano. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Kliknij aby zobaczyć regulamin konkursu]].&lt;/ref&gt; Ta ankieta jest dostępna w różnych językach i zajmie między 20 a 40 minut.


&lt;big&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&amp;Aud=VAE&amp;Src=57VAEOP Weź udział w ankiecie teraz!]'''&lt;/big&gt;


Możesz dowiedzieć się więcej na temat [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|tego projektu]]. Ta ankieta jest hostowana przez zewnętrzny serwis i podlega [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|temu oświadczeniu prywatności]]. Odwiedź naszą [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|stronę z najczęściej zadawanymi pytaniami]], aby znaleźć więcej informacji na temat tego badania. Jeżeli potrzebujesz dodatkowej pomocy lub chcesz wypisać się z przyszłych prób komunikacji, wyślij e-mail na surveys@wikimedia.org.

Dziękujemy!
--[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]]  ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 23:25, 13 sty 2017 (CET)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:EGalvez (WMF)@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/57-VAEOP&amp;oldid=16205400 --&gt;
&lt;references group=survey /&gt;

== Działania administracyjne ==

Cześć, mógłbyś zajrzeć do SdU i EK? Jesteś jedynym obecnie aktywnym tu administratorem, a sprawa SdU wygląda wręcz, jakbyś to ignorował. &lt;span style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;[[Wikipedysta:Kabexxxior|KABEXXX&lt;span style=&quot;color:silver;&quot;&gt;IOR &lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt; ≡ &lt;span style=&quot;text-decoration:none;margin-right:10px;&quot;&gt;[[Dyskusja_wikipedysty:Kabexxxior|DYSKUSJA]] &lt;/span&gt; 01:46, 3 lut 2017 (CET)

== Ek ==

* Czasem zdarza się że zapomnę się zalogować i edytuje z IPka. W sumie jak się zajrzy w historie to po ekowaniu zalogowałem się i połączyłem arty. [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 09:20, 5 wrz 2017 (CEST)

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Witaj! Wikimedia Foundation prosi Cię o wyrażenie opinii w ankiecie. Chcemy wiedzieć jak dobrze wspomagamy Twoją pracę na i poza wiki oraz jak możemy zmienić lub ulepszyć różne kwestie w przyszłości. Opinie, którymi się podzielisz, bezpośrednio wpłyną na obecne i przyszłe prace Wikimedia Foundation. Zostałeś losowo wybrany do wzięcia udziału w tej ankiecie, tak, jak chcielibyśmy wysłuchać Twojej społeczności Wikimedia. Ta ankieta jest dostępna w różnych językach i zajmie między 20 a 40 minut.
 
&lt;big&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=ot&amp;edc=5&amp;prjedc=ot5 Weź udział w ankiecie teraz!]'''&lt;/big&gt;

Możesz dowiedzieć się więcej na temat tej ankiety [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|na stronie projektu]]. Zobacz jak Twoje zdanie pomaga Wikimedia Foundation wspierać edytujących takich jak Ty. Ta ankieta jest hostowana przez zewnętrzny serwis i podlega [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|temu oświadczeniu prywatności]] (po angielsku). Odwiedź naszą [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|stronę z najczęściej zadawanymi pytaniami]], aby znaleźć więcej informacji na temat tego badania. Jeżeli potrzebujesz dodatkowej pomocy lub chcesz wypisać się z przyszłych prób komunikacji, wyślij e-mail poprzez funkcję wysyłania e-maili do użytkownika, do [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]], aby usunął Cię z listy.

Dziękujemy!
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 20:36, 29 mar 2018 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:WMF Surveys@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot5&amp;oldid=17881402 --&gt;

== Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Każda odpowiedź w tej ankiecie może pomóc Wikimedia Foundation ulepszyć Twoje doświadczenia w projektach Wikimedia. Jak dotąd wysłuchaliśmy 29% współautorów projektów Wikimedia. Ankieta jest dostępna w różnych językach i jej wypełnienie może zająć od 20 do 40 minut. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=ot&amp;edc=5&amp;prjedc=ot5  Weź udział w ankiecie.]'''

Jeżeli już wypełniłeś tę ankietę, z góry przepraszamy za to przypomnienie. Tę ankietę stworzyliśmy tak, aby nie dało się zidentyfikować użytkowników, którzy ją wypełnili, więc musimy rozesłać to przypomnienie wszystkim.
&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;Jeżeli chcesz wypisać się z listy adresatów przypomnień i informacji o kolejnych badaniach, wyślij e-mail do [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;.  Możesz też wysyłać do niego zapytania odnośnie tego badania. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Dowiedz się więcej o tej ankiecie na stronie projektu.]] Ta ankieta jest hostowana przez zewnętrzny serwis i podlega [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|temu oświadczeniu prywatności]] Wikimedia Foundation.  Dziękujemy!  
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 03:34, 13 kwi 2018 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:WMF Surveys@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot5&amp;oldid=17888784 --&gt;

== Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Witaj! To jest ostateczne przypomnienie o ankiecie Wikimedia Foundation, która zakończy się '''23 kwietnia 2018 (07:00 UTC)'''.   Ta ankieta jest dostępna w różnych językach i zajmie między 20 a 40 minut. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=ot&amp;edc=5&amp;prjedc=ot5  Weź udział w ankiecie teraz.]'''

'''Jeżeli już wypełniałeś tą ankietę - dziękujemy!''' Tę ankietę stworzyliśmy tak, aby nie dało się zidentyfikować użytkowników, którzy ją wypełnili, więc musimy rozesłać to przypomnienie wszystkim. Aby wypisać się z przyszłych badań, wyślij e-mail poprzez funkcję wysyłania e-mail do [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]].  Na ten e-mail możesz wysłać również zapytania.  [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Dowiedz się więcej o tej ankiecie na stronie projektu.]]  Ta ankieta jest hostowana przez zewnętrzny serwis i podlega [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|temu oświadczeniu Wikimedia Foundation w sprawie prywatności]].
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 02:43, 20 kwi 2018 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:WMF Surveys@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot5&amp;oldid=17888784 --&gt;

== EKi ==

Cześć, widzę że jesteś tu jedynym aktywnym administratorem - mógłbyś usunąć [[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|EKi]]? Wisi spam od prawie tygodnia... Z góry dzięki, [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 22:45, 22 lip 2018 (CEST)

== Ukrywanie ==

Mogę wiedzieć po co ukryłeś wersje w swoim podręczniku? --[[Wikipedysta:Wargo|Wargo]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wargo|dyskusja]]) 11:25, 31 lip 2018 (CEST)
: Kto się na to uskarżał? Moim zdaniem to nadużycie tej funkcji. --[[Wikipedysta:Wargo|Wargo]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wargo|dyskusja]]) 15:42, 31 lip 2018 (CEST)

== Wiele edycji w Szablon:StronaStart ==

Przydatną rzeczą może być formularz &quot;Podgląd strony z tym szablonem&quot; pod oknem edycji, dzięki czemu nie trzeba co chwilę zapisywać, aby zobaczyć jak będzie wyglądała strona z nowym kodem szablonu. --[[Wikipedysta:Wargo|Wargo]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wargo|dyskusja]]) 16:17, 24 sie 2018 (CEST)

== Statystyki oglądalności strony ==

Cześć, piszę do ciebie bo ty jako admin masz możliwość tworzenia i edytowania przestrzeni MediaWiki. Na Wikipedii, w zakładce &quot;historia&quot; jest link do fajnego narzędzia pokazującego statystykę odwiedzin danego artykułu (a także kilka linków do innych narzędzi). Fajnie by było dodać taką funkcję też na Wikibooks. Żeby to zrobić, trzeba utworzyć tę stronę: [[MediaWiki:Histlegend]], kopiując do niej zawartość [[w:MediaWiki:Histlegend|jej odpowiednika na Wikipedii]] (zmieniając oczywiście wszystkie linki z &quot;pl.wikipedia.org&quot; na &quot;pl.wikibooks.org&quot;). Mógłbyś to zrobić? Z góry dziękuję i pozdrawiam, [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 17:17, 29 paź 2018 (CET)
:Dzięki :) [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 21:21, 29 paź 2018 (CET)

== Przypisy ==

Po twojej edycji w szablonie {{s|Przypisy}} przestał on działać tak jak poprzednio - dodając od razu sekcję &lt;nowiki&gt;==Przypisy==&lt;/nowiki&gt;, tym samym wszystkie strony, na których był wcześniej użyty, mają popsute wyświetlanie przypisów (zniknęła sekcja) - przykład: [[Siewki roślin flory Polski/Liliowate]]. Masz zamiar to poprawić? [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 21:10, 3 lis 2018 (CET)
:Do tej pory szablon sam dodawał sekcję; jeżeli dokonujesz zmiany w szablonie, który jest używany na setkach stron, to wypadałoby posprzątać, albo zamiast tego utworzyć nowy szablon, nie dodający sekcji, a ten dodający zostawić na swoim miejscu. W tej chwili po twojej zmianie [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Szablon:Przypisy&amp;namespace=0&amp;limit=500 na ponad 400 stronach] znikła sekcja &quot;Przypisy&quot;. W dodatku w tym momencie opis szablonu jest wprowadzający w błąd, bo wciąż mówi, że dodaje sekcję. [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 16:40, 4 lis 2018 (CET)
::Dzięki! :) [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 18:39, 4 lis 2018 (CET)

== Literówka ==

Na stronie
https://pl.m.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Poczekalnia

w nagłówku, który jest nieedytowalny chyba bez odpowiednich uprawnień, jest urywek o treści:


&quot;Pełna lista stron, co do których przeprowadza się dyskuję, co dalej robić, znajdują się w &quot;

który jest z błędem. Powinno być &quot;znajduje się&quot;

Piszę o tym do Ciebie, bo widzę, że Ty tam działasz.
Pozdrawiam 
 [[Wikipedysta:Lien Shan|Lien Shan]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lien Shan|dyskusja]]) 12:57, 17 lis 2018 (CET)

== Prośba o przywrócenie strony ==

Dzień dobry,

Proszę o przywrócenie strony [[Lożban/Tanru i lujvo]]

-- 17:17 Samuel sob 5 sty 2019 (CEST)
*Na tej stronie nie jest nic merytorycznego napisane! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:27, 5 sty 2019 (CET)

*Bo dopiero ją tworzymy! A teraz zniknęło kilka ważniejszych tłumaczeń! -- 16:42 Samuel sob 5 sty 2019 (CET)
**Odzyskuję na waszą odpowiedzialność! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:46, 5 sty 2019 (CET)
***Dziękuję -- 16:48 Samuel sob 5 sty 2019 (CET)

== Powód blokady? ==

Dlaczego wycofałeś edycje i zablokowałeś użytkownika [[Wikipedysta:Robert Poklek|Robert Poklek]]? Nie widzę, żeby zrobił cokolwiek złego, najwyraźniej miał zamiar zacząć pisać nową książkę, do której utworzył link i kategorię. Możesz wyjaśnić powody blokady i rewertów? Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 19:20, 3 mar 2019 (CET)
:A, faktycznie, nie zauważyłam że dawał linki do zewnętrznych stron internetowych. Widocznie jednak chciał tylko zrobić reklamę. Dzięki za wyjaśnienia. [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 20:02, 3 mar 2019 (CET)

== darknet w praktyce ==

* Witaj, powiedz mi proszę w jaki sposób usunięte przez Pana strony namawiają do łamania prawa. Książka nie jest o piraceniu czy crackingu, tylko opowiada o zachowaniu prywatności przede wszystkim, poprzez hardering. Z tego co wiem w Polsce nie ma obowiązku podawania prawdziwych danych w internecie ani nie zakazują szyfrowania jak w UK. [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 23:54, 20 mar 2019 (CET) strony wisiały od wielu lat, przewinęło się tu wielu adminów do tej pory i żaden nie zwrócił na to uwagi, pozdrawiam.

== Pascha (potrawa) ==

Czy mógłbyś zaimportować artykuł [[w:Pascha (potrawa)|Pascha (potrawa)]] z Wikipedii do podstrony [[Książka kucharska/Pascha]]? Po imporcie dobrze byłoby usunąć wszystkie wersje strony (w trybie usuwania wersji), które nie zawierały przepisu na potrawę, a następnie z najnowszej wersji usunąć (delete) całą treść oprócz przepisu. [[Wikipedysta:Tar Lócesilion|Tar Lócesilion]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tar Lócesilion|queta!]]) 13:56, 19 kwi 2019 (CEST)

== Odp:Na przykład szablon: NPA ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Salicyna|oldid=292347}}#Na_przykład_szablon:_NPA Odp:Na przykład szablon: NPA]

Nie wiem, musiałabym się wczytać uważnie w kod szablonu i przetestować by wiedzieć, czy to coś zmienia. To chyba nie ma znaczenia, zresztą i tak w praktyce tego szablonu się już raczej nie używa, jeśli zauważy się NPA to kasuje się w trybie EK... [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 09:19, 29 cze 2019 (CEST)

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Podziel się swoim doświadczeniem w ankiecie!'''

Cześć {{PAGENAME}},

Fundacja Wikimedia pragnie poprosić cię o Twoją opinię w ankiecie na temat doświadczenia związanego z {{SITENAME}} i fundacją. Celem tego badania jest dowiedzieć się w jaki sposób Fundacja wspiera twoją pracę na wiki i jak możemy to zmienić lub poprawić w przyszłości. Twoje przemyślenia będą miały bezpośredni wpływ na obecną i przyszłą pracę Fundacji Wikimedia.

Poświęć, proszę, 15 do 20 minut na '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(other,act5) wypełnienie tej ankiety]'''. Jest ona dostępna w różnych językach.

Ta ankieta jest udostępniana przez zewnętrzną usługę i [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement podlega następującym postanowieniom dotyczącym prywatności] (w języku angielskim).

Znajdź [[m:Community Insights/Frequent questions|więcej informacji o tym projekcie]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Napisz do nas] jeżeli masz pytania, lub jeśli nie chcesz otrzymywać w przyszłości wiadomości dotyczących tej ankiety.

Z wyrazami szacunku,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 16:34, 9 wrz 2019 (CEST)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:RMaung (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(other,act5)&amp;oldid=19352874 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Podziel się swoim doświadczeniem w ankiecie!'''

Cześć {{PAGENAME}},

Kilka tygodni temu zapraszaliśmy Cię do wypełnienia ankiety Community Insights. Jest to coroczne badanie społeczności na całym świecie, organizowane przez Wikimedia Foundation. Chcemy dowiedzieć się jak bardzo nasza praca wspiera wiki. We are 10% towards our goal for participation. Jeżeli jeszcze nie wypełniłeś naszej ankiety, możesz pomóc nam osiągnąć nasz cel! '''Twój głos ma dla nas znaczenie.'''

Poświęć, proszę, 15 do 20 minut na '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(other,act5) wypełnienie tej ankiety]'''. Jest ona dostępna w różnych językach.

Ta ankieta jest udostępniana przez zewnętrzną usługę i [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement podlega następującym postanowieniom dotyczącym prywatności] (w języku angielskim).

Znajdź [[m:Community Insights/Frequent questions|więcej informacji o tym projekcie]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Napisz do nas] jeżeli masz pytania, lub jeśli nie chcesz otrzymywać w przyszłości wiadomości dotyczących tej ankiety.

Z wyrazami szacunku,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 21:14, 20 wrz 2019 (CEST)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:RMaung (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(other,act5)&amp;oldid=19395141 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Podziel się swoim doświadczeniem w ankiecie!'''

Cześć {{PAGENAME}},

Zostało już tylko kilka tygodni na wypełnienie ankiety Community Insights! We are 30% towards our goal for participation. Jeżeli jeszcze nie wypełniłeś naszej ankiety, możesz pomóc nam osiągnąć nasz cel!
Dzięki tej ankiecie Wikimedia Foundation uzyska opinie na temat tego, jak dobrze wspiera Twoją pracę na wiki. Wypełnienie zajmie tylko 15-25 minut, a ma bezpośredni wpływ na jakość udzielanego przez nas wsparcia.

Poświęć, proszę, 15 do 20 minut na '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(other,act5) wypełnienie tej ankiety]'''. Jest ona dostępna w różnych językach.

Ta ankieta jest udostępniana przez zewnętrzną usługę i [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement podlega następującym postanowieniom dotyczącym prywatności] (w języku angielskim).

Znajdź [[m:Community Insights/Frequent questions|więcej informacji o tym projekcie]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Napisz do nas] jeżeli masz pytania, lub jeśli nie chcesz otrzymywać w przyszłości wiadomości dotyczących tej ankiety.

Z wyrazami szacunku,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 19:04, 4 paź 2019 (CEST)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:RMaung (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(other,act5)&amp;oldid=19435548 --&gt;

== Blocking User:WMFOffice? ==

Can I say that blocking the WMF's office account is a brave move, and probably unwise. Prior to blockingan account like that, can I suggest that you check the user page from meta [[User:WMFOffice]] and/or permissions at CentralAuth [[Special:CentralAuth/WMFOffice]]. [[Wikipedysta:Billinghurst|Billinghurst]] ([[Dyskusja wikipedysty:Billinghurst|dyskusja]]) 22:55, 13 lis 2019 (CET)

== Vandalism ==

Hi, I see that you are an active administrator here. Could you check [[Specjalna:Wk%C5%82ad/83.10.130.131]]'s edits are take appropriate actions if needed? Thanks in advance. [[Wikipedysta:Masumrezarock100|Masumrezarock100]] ([[Dyskusja wikipedysty:Masumrezarock100|dyskusja]]) 13:05, 23 sty 2020 (CET)

== Vandal ==

[https://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Wkład/2A02:A319:C044:B000:AC27:AC07:BA6B:755D] is a vandal. I could find admins noticeboard, so I'm leaving it here. [[Wikipedysta:Sk4mp|Sk4mp]] ([[Dyskusja wikipedysty:Sk4mp|dyskusja]]) 19:59, 5 lut 2020 (CET)

== Terms of Use ==

Hello, Persino

What is this user doing?

https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Podp%C5%82omyki_%C5%9Bwi%C4%99tokrzyskie&amp;action=history

That sort of editing is against [[wmf:Terms of Use]].

Making such edits, mass reverting on ones *own* edits, inserting a dot and then removing it...

I sincerely hope you might consider informing the user in the Polish language.

Hope this helps everybody in question.

Thanks for a reply if you chose to.

Truly yours, -- [[Wikipedysta:Nesmir Kudilovic|Nesmir Kudilovic]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nesmir Kudilovic|dyskusja]]) 17:01, 14 lut 2020 (CET)

== Przenoszone strony ==

Tak. Trzeba je skasować. [[Wikipedysta:Świętokrzyskie3|Świętokrzyskie3]] ([[Dyskusja wikipedysty:Świętokrzyskie3|dyskusja]]) 10:09, 25 kwi 2020 (CEST)

== Kategoria Wikizeszyty ==

Bo to coś innego... To osobny wikiprojekt i musimy kierować pod konkretne zasoby nauczycieli, którzy będą z tego korzystać.
Omówię to z kolegami i koleżankami i zwrócę uwagę na twoją uwagę :) [[Wikipedysta:Klarqa|Klarqa]] ([[Dyskusja wikipedysty:Klarqa|dyskusja]]) 13:09, 12 maj 2020 (CEST)

== Szablon [[Szablon:sr|sr]] ==

Wydaje się w porządku, ale trzeba to potem sprawdzić na jakieś większej książce. Gdy to tworzyłem, to sprawdzałem na
[[VHDL/Spis treści]] i tam to nie powoduje błędów. Trzeba teraz wziąć jakąś książkę z rozdziałami i podrozdziałami i tam
sprawdzić, czy Twoja zmiana ma, że tak powiem, &quot;ręce i nogi&quot;. 

A i jeżeli odpowiadam w złym miejscu, to przepraszam, ale na Wiki to byłem baaaaaardzo dawno temu i już zapominałem jak komunikuje się tu
na stronach dyskusji :(. [[{{ns:user}}:Felix|Felix]] ([[{{ns:user talk}}:Felix|dyskusja]] &lt;small&gt;•&lt;/small&gt; [[Special:Contributions/Felix|edycje]]) 17:00, 22 maj 2020 (CEST)

== Przenosiny ==

Ja jeszcze nie mam takich uprawnień, żeby przenosić artykuły. [[Wikipedysta:Snd125671|Snd125671]] ([[Dyskusja wikipedysty:Snd125671|dyskusja]]) 17:35, 12 cze 2020 (CEST)

== usunięcie [[Książka kucharska/Wuzetki II]] ==

Zapomniałam wstawić szablon zintegrowany. Teraz już [https://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Wuzetki_II linkuje] . [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 16:57, 20 cze 2020 (CEST)
Przyjrzałam się dokładniej tutejszej wersji szablonu {{s|zintegrowany}} i... czy ten szablon został przetłumaczony z automatu i porzucony? Czemu tylko z &quot;siostrzanych projektów Wikibooks lub różnych ich wersji językowych&quot; a nie np. pl.wikibooks.org? Czemu &quot;pochodzi w całości&quot; a nie np. &quot;częściowo&quot;? [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 17:05, 20 cze 2020 (CEST)
* Hej. Widzę, że popełniłam małe ''faux pas''. Nie zauważyłam, że to Ty pracowałeś nad tym szablonem. Mam nadzieję, że Cię jakoś nie uraziłam. Tak więc, teraz jest &quot;Ten artykuł jest efektem integracji z inną jednostką na Wikibooks. Zawarta choćby częściowo tu treść pochodzi w całości z artykułu&quot;. Może drugie zdanie dać takie jak [https://pl.wikipedia.org/wiki/Szablon:Zintegrowany tu]: &quot;Zawarta tu treść pochodzi częściowo z artykułu&quot;. Słowa &quot;jednostka&quot; nie oceniam, bo nie znam tutejszej nomenklatury. [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 18:20, 22 cze 2020 (CEST)
* Dobra, zapowiada się na dłuższą dyskusję:). Proszę o (ewentualne) kontynuowanie jej w Wikibooks - przeniosłam Twoje wpisy na [[Dyskusja_wikipedysty:SpiderMum|moją tutejszą stronę dyskusji]]. Po drugie, ponownie proszę o odtworzenie strony [[Książka kucharska/Wuzetki II]]. Powód: zintegrowałam artykuł [[Książka kucharska/Wuzetki II]] z artykułem [[Książka kucharska/Wuzetki]], w ten spobób, że po pierwszym zostało tylko przekierowanie. Jest to przypadek opisany tu [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pomoc:Integracja&amp;oldid=57143097#Krok_2A._Stary_artyku%C5%82_%C5%BAr%C3%B3d%C5%82owy_pozostaje_jako_przekierowanie Krok 2A. Stary artykuł źródłowy pozostaje jako przekierowanie]. Czy w Wikibooks przyjęliście inny podział na wydzielone/zintegrowane? [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 19:11, 22 cze 2020 (CEST) PS Bardzo Cię przepraszam za ten chaos w edycjach - trochę się spieszę i takie są efekty.
*: Dzięki. [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 17:48, 23 cze 2020 (CEST)

== Linki na stronie głównej ==

Cześć! Poproszę o zmianę linków na stronie głównej. Chodzi o linki do stron Fundacji i Stowarzyszenia. Zmień kod tak samo, jak zrobił to Peter Bowman na Wikisłowniku: [[wikt:Specjalna:Diff/7409893]]. Z góry dziękuję. [[Wikipedysta:Tar Lócesilion|Tar Lócesilion]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tar Lócesilion|queta!]]) 23:45, 28 sie 2020 (CEST)

== Potrzebuję pomocy :) ==

Hej, czy moglbys mi pomoc? Chodzi o ksiazke kucharska.
: 1. Chcialabym dodac nowy rozdzial (cos w rodzaju &quot;Kucharskie Vadamecum&quot;), w ktorym znalazlyby sie praktyczne informacje na temat roznych rzeczy przydatnych przy gotowaniu, np:
::  1.1. Dzial przyprawy, a w nim np. opis bazylii - do jakich potraw sie nadaje, z jakimi innymi przyprawami sie laczy, jak ja prawidlowo przygotowac przyd uzyciem, jak i jak dlugo mozna ja przechowywac itp.
::  1.2. Dzial miesa, a w nim informacje na temat roznych mies, np. wolowina - poszczegolne czesci wolu, jakie czesci do jakich potraw sie nadaja, czy lepiej jest je piec, gotowac, smazyc czy grillowac, czym co przyprawiac itp.
::  1.3. Dzial warzywa, a w nim informacje na temat roznych warzyw, np. pieczarki - jak je prawidlowo smazyc, zeby nie zaczely sie gotowac we wlasnym sosie, do jakich potraw sie nadaja, jakie przyprawy do nich pasuja itp.
::  1.4. ...
: 2. Ponadto na wstepie ksiazki kucharskiej (https://pl.wikibooks.org/wiki/Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska) jest spis tresci, a poszczegolne kategorie sa pisane raz duza raz mala litera - moglbys to jakos poprawic? (np. &quot;dania miesne&quot; vs. &quot;Kuchnia wegetarianska&quot; i inne)
Pozdrawiam serdecznie --[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 12:25, 30 sie 2020 (CEST)

:: Dziekuje za wskazowke! --[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:57, 31 sie 2020 (CEST)

== Proszę sprawdzić email ==

Witaj, {{PAGENAME}}: Proszę sprawdzić email! Temat: &quot;The Community Insights survey is coming!&quot; Jeśli masz jakieś pytania, wyślij e-mail na adres surveys@wikimedia.org.						

(English: Please check your email and spam! Subject is &quot;The Community Insights survey is coming!&quot; If you have questions, email surveys@wikimedia.org.)

Sorry for the inconvenience, [[:pl:Special:Diff/60928651|you can read my explanation here]].

[[Wikipedysta:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Dyskusja wikipedysty:MediaWiki message delivery|dyskusja]]) 18:24, 25 wrz 2020 (CEST)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Samuel (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/pl&amp;oldid=20478443 --&gt;

== Przepisy z numerkami ==
Móc, zapewne mógłbym, ale jak na jednego to duuuża praca, a ja nie wiem, jak długo tu pobędę, na co dzień będąc zaangażowany bardziej w innych projektach wikipedyjnych. Kulinariami zająłem się trochę jako przerywnikiem w dotychczasowej działalności, choć nie kryję, że wypełnianie Książki kucharskiej różnymi ciekawymi daniami obcych kuchni sprawiło mi przyjemność. Nieco tych &quot;numerkowych&quot; poprawiłem pod drodze, ale to spore zadanie, a w sumie wolałbym się tu skoncentrować na merytorycznych tekstach niż na redakcyjnym porządkowaniu. Niemniej, co jeszcze mogę, to zrobię. Pozdrawiam - [[Wikipedysta:Cyborian|Cyborian]] ([[Dyskusja wikipedysty:Cyborian|dyskusja]]) 15:57, 8 lis 2020 (CET)

== odp. Onomastyka ==

Dziekuje!--[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:16, 5 sty 2021 (CET)

== Odp:Książka w przestrzeni nazw Kategoria ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Superjurek|oldid=401614}}#Książka_w_przestrzeni_nazw_Kategoria Odp:Książka w przestrzeni nazw Kategoria]

W odpowiedzi na Twoje pytanie. Ten zabieg, który wzbudził Twoje poważne wątpliwości jest jak najbardziej przemyślany. Zdaję sobie sprawę, że do tworzenia książek służy przestrzeń główna, ale ideą tego podręcznika, jest żeby na wszystkie zadania, które powstaną były katalogowane i automatycznie sortowane według ich odniesień do podstawy programowej. Taką opcję w naturalny sposób zapewniają strony kategorii. W przestrzeni głównej, którą również zamierzam wykorzystać, umieszczam kolejne zadania. Ich kolejność numeryczna ma w tym przypadku wynikać tylko i wyłącznie z ich kolejności powstawania. Za przykład mogę podać [[Zbiór zadań maturalnych/Biologia/Zadania/1|Zadanie 1]]. Kiedy rozwiniesz ramkę z napisem klucz odpowiedzi, to wyskoczy Ci odniesienie do podstawy programowej zarówno pod kątem celów kształcenia i treści nauczania. Podstawa programowa w polskim systemie oświaty ma charakter kaskadowy, z tego też powodu zastosowałem kaskadowe kategorie. Szablony typu &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{PP2017/LO/Biologia/PR/C/III/2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; lub &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{PP2017/LO/Biologia/PR/T/XII/1/4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; są szablonami wypełniającymi w formatce klucza odpowiedzi odpowiednie odniesienie do podstawy programowej i jednocześnie przypisują kaskadowo dla tego zadania odniesienia do kolejnych poziomów podstawy programowej. [[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 09:31, 9 kwi 2021 (CEST)

:Dodam jeszcze, że jest to inicjatywa, którą w takim kształcie chciałbym wykorzystać do wsparcia merytorycznego innych nauczycieli. W tym zbiorze zadań zamierzam tworzyć dla maturzystów autorskie zadania, zachęcać do tego innych nauczycieli i zlecać jako pracę dodatkową licealistom, aby takie zadania próbowali zredagować. Na Wikibooks to jest o tyle dobre, że w razie gdyby zadanie zawierało błędy merytoryczne, będzie można je skorygować. Niekonwencjonalne wykorzystanie kategorii uważam tu za kluczowe element tego podręcznika, bo podstawa programowa przez swój kaskadowy charakter wymaga możliwości sortowania tych zadań. Dzięki temu nauczyciele będą mogli tworzyć własne arkusze próbnych matur albo ćwiczeń na lekcje, wybierając je z odpowiedniej kategorii. Teraz to nie jest jeszcze takie widoczne, ale jak powstanie z 300 lub 600 zadań, to te kategorie będą nieodzowne. Jak widzisz podstawa na powyższych szablonach, tutaj musi być zastosowana chirurgiczna precyzja, zadanie 1 w tym przypadku realizuje:
*&lt;code&gt;PP2017&lt;/code&gt; podstawę programową z roku 2017
:*&lt;code&gt;LO&lt;/code&gt; dla liceum ogólnokształcącego
::*&lt;code&gt;Biologia&lt;/code&gt; z Biologii
:::*&lt;code&gt;PR&lt;/code&gt; z poziomu rozszerzonego
::::*&lt;code&gt;C&lt;/code&gt; z celów kształcenia
:::::*&lt;code&gt;III&lt;/code&gt; rozdziału III
::::::*&lt;code&gt;2&lt;/code&gt; punktu 2
[[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 09:45, 9 kwi 2021 (CEST)
Co do Wikijunior, to w tym przypadku ono również nie ma zastosowania, bo jest inicjatywą przewidzianą dla dzieci do lat 12, a ten zbiór zadań zaadresowany jest do maturzystów.[[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 10:00, 9 kwi 2021 (CEST)

== pytanie o funkcjonalność JavaScriptu do Zbioru zadań maturalnych ==

Cześć, zwracam się z pytaniem o to, co powinienem zrobić, aby zadziałał mi skrypt [[Wikipedysta:Superjurek/common.js]] podczas zapisywania nowego zadania maturalnego? Kod zawarty w tym skrypcie ma wymuszać automatyczne odświeżanie poniższych 2 stron:
*[[Zbiór zadań maturalnych/Biologia]]
*[[Zbiór zadań maturalnych/Biologia/Zadania]]

Pytanie, jak zrobić żeby odświeżał te dwie strony przy zapisaniu nowego zadania?
Jeśli uzyskałbym ten efekt, to przestałoby być konieczne ręczne odświeżanie tych dwóch stron. Myślę tu o tym, żeby skrypt ułatwiał życie innym nauczycielom biologii i licealistom chcących wrzucić kilka zadanek maturalnych. Po opublikowaniu jednego musiałby pamiętać o odświeżeniu, co dla niewprawionych użytkowników chcących tylko wrzucić zadanko może być zniechęcające. Ponadto, jeśli nie odświeży, to licznik będzie przekierowywał następnych do numeru zadania już istniejącego, zamiast do numeru następnego (czyli jeszcze nieistniejącego).

Stąd też mój zamiar postawienia tego skryptu.

Z góry dziękuję za pomoc
[[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 16:29, 29 kwi 2021 (CEST)

:{{Ping|Superjurek}} Już się szykuje skrypt do aktualizowania danej strony i do trybu ciemnego!
:* Aktualizacja strony, skrypt: [[Wikipedysta:Persino/Gadget-StronicowyParser.js/AktualizacjaStron.js]].
:* Tryb ciemny, skrypt: [[Wikipedysta:Persino/Gadget-StronicowyParser.js/Tryb_ciemny.js]]. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:19, 27 maj 2022 (CEST)

== Prośba o pomoc w naprawieniu modułu. ==

Cześć Persino, zwracam się do Ciebie z prośbą o pomoc – bo już nieraz umiałeś wyciągnąć mnie z technicznych tarapatów :) Tym razem nie na Wikibooks, ale na Wikipedii. Chodzi o problem opisany w [[w:Dyskusja modułu:Lewandowska&amp;Malik1991]]. Z góry dziękuję za pomoc! Pozdrawiam [[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 12:58, 29 sie 2021 (CEST)

== Ad:Kategoria:Polecane książki/Terapia zajęciowa ==

;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Kategoria:Polecane_ksi%C4%85%C5%BCki/Terapia_zaj%C4%99ciowa&amp;oldid=407198#bodyContent Ad:Kategoria:Polecane książki/Terapia zajęciowa]

No właśnie nie jestem pewien kategorii. W klasyfikacji zawodów terapeuta jest klasyfikowany jako &quot; inny średni personel do spraw zdrowia&quot; więc może medycyna? Gdzie byłby podręcznik pielęgniarstwa przykładowo? W Wikipedii artykuł mamy w pedagogice specjalnej. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 13:47, 21 paź 2021 (CEST)

:Terapia to jest coś wspomagającego leczenie w medycynie konwencjonalnej, ale nie jest samą medycyną. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:50, 21 paź 2021 (CEST)
::Już poprawiłem na kategorię: Kategoria:Medycyna. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:59, 21 paź 2021 (CEST)

== How we will see unregistered users ==

&lt;section begin=content/&gt;
Cześć!

Otrzymujesz tę wiadomość, ponieważ jesteś administratorem w jednym z projektów Wikimedia.

Obecnie, kiedy ktoś edytuje stronę, nie będąc zalogowanym, w historii wyświetla się jego adres IP. Jak być może już wiesz, nie będziemy mogli tego robić w przyszłości. Jest to decyzja prawników Fundacji Wikimedia, spowodowana zmianami w przepisach o ochronie prywatności w internecie.

Zamiast adresu IP będziemy wyświetlać maskowaną tożsamość. Ty jako administrator{{gender:{{ROOTPAGENAME}}||ka|(-ka)}} '''będziesz nadal {{gender:{{ROOTPAGENAME}}|mógł|mogła|mógł/mogła}} zobaczyć oryginalne IP'''. Utworzymy nowe uprawnienie, przeznaczone dla osób, które potrzebują widzieć pełen adres, aby walczyć z wandalizmami, spamem itp. bez uprawnień administratorskich. Patrolujący będą mogli zobaczyć fragment IP również bez tego uprawnienia. Pracujemy również nad [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|lepszymi narzędziami]], wspierającymi w walce przeciwko nadużyciom.

Jeśli jeszcze o naszych działaniach nie {{gender:{{ROOTPAGENAME}}|czytałeś|oczytałaś|czytałeś(-aś)}}, możesz się z nimi [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|zapoznać na Meta]]. Aby nie przegapić technicznych zmian na wiki, możesz [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|zasubskrybować]] cotygodniowe wydania [[m:Tech/News|Tech News]].

Mamy [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|dwa pomysły]] na implementację maskowania adresów IP. '''Chętnie poznamy twoją opinię'''. Daj nam znać [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|na stronie dyskusji]], co sądzisz na ich temat i tego, który pomysł się sprawdzi lepiej na twojej wiki, teraz i w przyszłości. Możesz napisać w swoim języku. Sugestie są dostępne od października, a ostateczną decyzję podejmiemy po 17 stycznia.

Dziękujemy. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;

19:18, 4 sty 2022 (CET)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Johan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(6)&amp;oldid=22532666 --&gt;

== [[Teoria grup przemiennych]] ==

Zostaje mi tylko podziękować. (-: --[[Wikipedysta:Tarnoob|Tarnoob]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tarnoob|dyskusja]]) 16:07, 11 mar 2022 (CET)

== Nawigacja ==

Tak jak ostatnio, wielkie dzięki. --[[Specjalna:Wkład/2A01:11CF:42F:7A00:81D8:ECCB:3DAE:1303|2A01:11CF:42F:7A00:81D8:ECCB:3DAE:1303]] ([[Dyskusja wikipedysty:2A01:11CF:42F:7A00:81D8:ECCB:3DAE:1303|dyskusja]]) 19:00, 15 kwi 2022 (CEST)

== Szablon {{s|Wolumin}} ==

Dzięki za informację. Musze chyba więcej poczytać o polskich kategoriach. Nie wiem jak edytowac recznie kategorie, są jakby ukryte. Dzięki [[Wikipedysta:Soul windsurfer|Soul windsurfer]] ([[Dyskusja wikipedysty:Soul windsurfer|dyskusja]]) 17:21, 30 lis 2022 (CET)
: czy mógłbyś mi wskazać gdzie mogę poczytać o kategoriach. Widziałem stronę szablony wolumin ale to nie rozwiazało moich watpliwości. Dzięki
:: dzięki. Czy istnieje narzędzie, które doda taki wpis do każdej strony książki ? --[[Wikipedysta:Soul windsurfer|Soul windsurfer]] ([[Dyskusja wikipedysty:Soul windsurfer|dyskusja]]) 07:08, 2 gru 2022 (CET)

== Poprawki dla urządzeń mobilnych ==

Cześć. Chciałbym poprawić działanie na urządzeniach mobilnych. Widzę, że głównie Ty tutaj edytujesz, więc pytanie czy masz przeciwko? Chodzi głównie o elastyczność stron (żeby strony się ściskały). [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 20:04, 5 gru 2022 (CET)

:Aha. Jakby co jestem już adminem interfejsu m.in. na Wikisource i na Wikipedii. [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 20:07, 5 gru 2022 (CET)
:A mógłbyś odbezpieczyć ten szablon: {{s|Strona główna/Siostrzane projekty Wikibooks}}. Ew. wystarczy mi jak dodasz tam jakąś klasę w pierwszym wywołaniu ElastycznaKolumna. [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 21:30, 5 gru 2022 (CET)
::OK, skończyłem. Powinno teraz wyglądać przyzwoicie :-). Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 22:37, 5 gru 2022 (CET)
:::Hm... No nie jest lepiej. Teraz strona jest za szeroka w wersji mobilnej. A poza tym jak przenosisz, to wypadałoby podać autora ;-) [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 11:28, 6 gru 2022 (CET)
::::No wycofaj swoje zmiany to będzie dobrze. Nie wiem po co zmieniasz jak nie testujesz ;-P [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 11:40, 6 gru 2022 (CET)
:* OK, teraz jest w porządku. Dzięki za dodanie informacji o autorach :).
:* Nawiasem mówiąc myślę, że w tych różnych style.css wystarczy niższy poziom zabezpieczenia. Wystarczy jak nie będzie można zmieniać tego anonimowo. Ew. tylko redaktorzy, o ile używacie tutaj takiej rangi/poziomu uprawnień. Jak widzisz po moich zmianach i tak można dodać CSS do strony głównej inną drogą ;). Możesz też zrobić zabezpieczenie kaskadowe, ale to może zabezpieczyć znacznie więcej niż jest sensowne. Niektóre strony główne w ogóle nie są zabezpieczone.
:* Aha. Jakbyś chciał testować wersję mobilną, to w tzw. devtools (CTRL+SHIFT+I) jest symulacja widoku z telefonu komórkowego. Tylko musiałbyś jeszcze wchodzić na specjalny adres [https://pl.m.wikibooks.org/ pl.m...]. Sama zmiana szerokości okna nie wystarczy. Możesz mi zaufać. Zajmuję się tym od jakichś 20 lat (od czasów jak jeszcze nie było DevTools i nie było Chrome). Jakby co więcej o używania symulacji smartfona znajdziesz tutaj: https://firefox-source-docs.mozilla.org/devtools-user/responsive_design_mode/ Symulacja nie oddaje wszystkich aspektów (np. ekranu dotykowego), ale daje rozsądne przybliżenie doświadczenia. Możesz spróbować dostosować inne ważne strony w ten sposób.
:[[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 14:49, 6 gru 2022 (CET)

== Tabulator ==

Hej, czy moglbys mi pomoc? Nie wiem, czy istnieje polecenie dla tabulatorow (tak jak np. ''&lt;''''br''''&gt;'' dla  linefeed). Jezeli tak, to jaki jest ich kod? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:00, 29 sty 2023 (CEST)
: Dziekuje!

== Szablon tabeli w szablonie quizu ==

Hej, przeszkadzam Ci? Jezeli tak, to po prostu powiedz. Jezeli nie, to mam klopot - wyprobowalam wszystkie mozliwosci tabulatorow, ktore znalalam w linku od Ciebie, ale zaden z nich nie dziala tak, jak bym to sobie wyobrazala. Katastrofa. Teraz chcialabym osiagnac cel &quot;tabelkowosci&quot; poprzez umieszczenie szablonu tabeli w szablonie quizu. Ale to najwyrazniej nie dziala - pojawia sie &quot;blad w skladni&quot;. Probowalam roznych rzeczy (np. &lt;nowiki&gt;&lt;quiz display=simple&gt; { |type=&quot;[]&quot;}&lt;/quiz&gt;&lt;/nowiki&gt; albo &lt;nowiki&gt;&lt;quiz display=simple&gt; { |type=&quot;()&quot;})&lt;/quiz&gt;&lt;/nowiki&gt;. ale nic nie pomaga. Czy moglbys mi jakos pomoc? 
* Przyklad: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Niemiecki/Exc/Imperfekt] [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:00, 29 sty 2023 (CEST)

== Chcę dodać sekcję do artykułu Brydżowe tablice prawdopodobieństwa ==

Witaj, Persino.

Zwracam się do Ciebie jako admina Wikibooks.

Jakieś dwa lata temu poprawiłem stronę https://pl.wikibooks.org/wiki/Bryd%C5%BCowe_tablice_prawdopodobie%C5%84stwa, zmieniając prawie wszystkie prawdopodobieństwa w części Rozkład kart jednego koloru u przeciwników (uzasadnienie zmian podałem w Dyskusji tej strony). Wcześniej uzyskałem obietnicę admina, że nie cofnie moich zmian, mimo że nie będą poparte źródłami (bo sam napisałem arkusz kalkulacyjny, który wyliczył te prawdopodobieństwa). I rzeczywiście ta edycja nie została cofnięta. Nie pamiętam, kto był tym adminem, więc zwracam się do Ciebie: napisałem jeszcze jeden arkusz kalkulacyjny, który wyprodukował tabelę prawdopodobieństw, że mój partner (lub określony z przeciwników) ma k z n kart, których nie mam ja (np. w określonym kolorze). Jest to przydatne w fazie licytacji. 

Czy jeśli to zrobię, moja edycja nie zostanie cofnięta? Nie chcę robić tego bez takiej obietnicy, bo jednak konwersja arkusza na tabelę wiki to spora robota. Chyba, że jest automat, który pozwoli na taką konwersję - jeśli tak, to proszę o wskazówki. Arkusz obecnie jest w formacie .ods, ale mogę go zamienić na .xls.

Z góry dziękuję

[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 16:52, 26 lut 2023 (CET)

:Cześć, Persino.
:Udało mi się opanować w oparciu o https://pl.wikipedia.org/wiki/Pomoc:Tabele#Tabela_sformatowana_(zalecany_kod_tabeli) konwersję fragmentu 
:arkusza na tabelę wiki - jeśli uznasz poniższy opis za wart tego, to będę wdzięczny za 
:zamieszczenie go na tej stronie. Chyba, że mogę to zrobić sam - napisz mi.
:W historii strony &quot;Brydżowe tablice prawdopodobieństwa&quot; może zauważysz, że skasowałem swoją edycję i wkrótce ją ponowiłem. To dlatego, że
:wydawało mi się trudne wygenerowanie tabeli &quot;Prawdopodobieństwa (w %), że partner (lub określony przeciwnik) ma przynajmniej k kart z n 
:brakujących (np. w określonym kolorze)&quot; - umiałem wygenerować &quot;Prawdopodobieństwa (w %), że partner (lub określony przeciwnik) ma NAJWYŻEJ 
:k kart z n brakujących (np. w określonym kolorze)&quot;, która jest mniej wygodna do użycia. Ale wkrótce po opublikowaniu zmian wymyśliłem jak to zrobić i zrobiłem. Niestety
:tym razem zapomniałem wypełnić pole &quot;Wypełnij opis zmian&quot; - mam nadzieję, że osoby czytające Historię zmian domyślą się, że powinien on być
:taki jak dla edycji, którą skasowałem: Dwie nowe tabele przydatne w fazie licytacji.
:'''Konwersja prostokątnego fragmentu arkusza kalkulacyjnego na tabelę wiki'''
:(Wytestowane pod Windows 10 na arkuszu Open Office Calc wersja 4.1.13).
:Być może warto najpierw w arkuszu dopasować format komórek - np. ograniczyć do dwóch miejsc po przecinku; w Open Office Calc 
:robi się to tak: [Alt-F] [Komórki] [Zakładka Liczby] [Kategoria Numer] [Opcje Miejsca po przecinku] 2
:Następnie w arkuszu dodaj na lewo od danego obszaru kolumnę wypełnioną napisem |- i skopiuj obszar wraz z tą kolumną do Notatnika.
:Przy kopiowaniu z arkusza do Notatnika kolumny są oddzielane znakiem Tab, ale nie można tego znaku wpisać z klawiatury do pola [Znajdź]
:- zaznacz ten znak w tekście (myszą lub przez [Shift+strzałka]) i naciśnij [Ctrl+H] - 
:wypełni to pole [Znajdź] znakiem Tab; w polu [Zamień na] wpisz | i kliknij [Zamień wszystko]. Następnie skopiuj całość do 
:Open Office  Writera (bezpłatny) i podmień wyrażenia regularne: \| na \n| (bo znaczniki muszą być w nowych wierszach; można by umieszczać 
:znacznik || bez nowego wiersza, ale wtedy trudniej zrobić globalną podmianę); wyrażenia regularne 
:włącza się za pomocą przycisku [Więcej opcji]. Po wykonaniu [Zamień wszyst.] na początku wstaw wiersz {| class=&quot;wikitable&quot;
:i ewentualnie |+ Tytuł
:a na końcu wiersz |}
:Jeśli pierwszy wiersz obszaru ma być traktowany jak nagłówki, podmień w odpowiednich wierszach | na ! (trzeba kliknąć [Zamień] tyle razy 
:ile kolumn ma tabela). Jeśli masz aktywne wyrażenia regularne, to w polu [Znajdź] musisz mieć \|
:Tak wyprodukowany tekst można wkopiować do Wiki.
:Puste komórki w kopiowanej części arkusza wyprodukują puste kratki tabeli - czasem to dobre a czasem złe.
:[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 11:20, 27 lut 2023 (CET)

== Ad:Dyskusja wikipedysty:Salicyna ==

;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty%3ASalicyna&amp;diff=457257&amp;oldid=292350&amp;diffmode=source#bodyContent Ad:Dyskusja wikipedysty:Salicyna]

Cześć, jaki cel miała ta edycja? Dostałam tylko niepotrzebnie powiadomienie o tym że napisałeś na mojej dyskusji, myślałam już że coś ważnego... Nudzi ci się? [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 09:07, 5 kwi 2023 (CEST)
:Nie było żadnego błędu technicznego. Takie edycje, polegające tylko na porządkowaniu kodu, można ewentualnie wykonywać przy okazji innej, znaczącej edycji, a nie spamować innym użytkownikom niepotrzebnymi powiadomieniami że ktoś do nich napisał... [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 09:25, 5 kwi 2023 (CEST)
::Możesz przestać spamować? [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 09:35, 5 kwi 2023 (CEST)
:::To już zakrawa na czystą złośliwość z twojej strony... Czy naprawdę nie rozumiesz, że jak edytujesz czyjąś stronę dyskusji, to ta osoba dostaje czerwone powiadomienie o nowych wiadomościach i e-maila o tym że ktoś do niej napisał – i wchodzi specjalnie na Wikibooks sprawdzić co od niej chcesz po ty by zobaczyć że po raz szesnasty tego samego dnia poprawiasz tylko jakąś bzdurkę techniczną, która równie dobrze mogłaby zostać jak była i nic by się nie stało? Dostałam dziś 16 maili i powiadomień że do mnie piszesz... [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 21:09, 5 kwi 2023 (CEST)

== Historia Słowacji ==

To nie była żadna kopia z Wikipedii, tylko świetna książka. [[Wikipedysta:ZAJCOPEDIA|ZAJCOPEDIA]] ([[Dyskusja wikipedysty:ZAJCOPEDIA|dyskusja]]) 14:42, 30 kwi 2023 (CEST)
: {{Ping|ZAJCOPEDIA}} Ale fragmentami ściągnięta z tego serwisu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:44, 30 kwi 2023 (CEST)
::Może i tak, ale po co ją od razu usuwać? [[Wikipedysta:ZAJCOPEDIA|ZAJCOPEDIA]] ([[Dyskusja wikipedysty:ZAJCOPEDIA|dyskusja]]) 14:45, 30 kwi 2023 (CEST)
::: {{Ping|ZAJCOPEDIA}} To wygląda na NPA. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:50, 30 kwi 2023 (CEST)
::::Na co? [[Wikipedysta:ZAJCOPEDIA|ZAJCOPEDIA]] ([[Dyskusja wikipedysty:ZAJCOPEDIA|dyskusja]]) 14:56, 30 kwi 2023 (CEST)
::::: {{Ping|ZAJCOPEDIA}} NPA to naruszenie, praw autorskich, które tutaj należały do {{NAZWASERWISU|Wikipedii|link=tak|klucz projektu=w}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:26, 30 kwi 2023 (CEST).

== Czy mogę opublikować artykuł o nowej wersji E-notacji? ==

Witaj, Persino.

Mam pomysł dotyczący modyfikacji E-notacji, tak by była wygodniejsza w użyciu. Czasopisma matematyczne nie chcą go opublikować, bo nie pasuje do ich tematyki (nie dziwię się). Czy mógłbym go opublikować w Wikibooks? 

Na razie mam spisaną wersję angielską, ale jeśli to konieczne, to mogę ją przetłumaczyć na polski.

Czy będę mógł w haśle Notacja naukowa w Wikipedii zrobić link do tego artykułu? To by znacznie podniosło liczbę czytelników.

[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 14:24, 23 maj 2023 (CEST)

A czy w polskiej Wikibooks mogę publikować po angielsku?
[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 16:18, 23 maj 2023 (CEST)

:Witaj, Persino.
:Opublikowałem polską wersję artykułu [[Notacja West-East i Bin]]. Początkowo chyba wyświetlała się dobrze, ale ostatnio na dwóch komputerach zamiast wzorów pokazuje się komunikat:
:Parser nie mógł rozpoznać (SVG (MathML może zostać włączone przez wtyczkę w przeglądarce): Nieprawidłowa odpowiedź („Math extension cannot connect to Restbase.”) z serwera „http://localhost:6011/pl.wikibooks.org/v1/v1/”:): {\displaystyle x} 
:- ten wzór miał wypisywać x w trybie matematycznym; inne wzory generują podobny komunikat. Czy wiesz, co może być tego przyczyną i jak ją usunąć? Komunikat proponuje wtyczkę do przeglądarki, ale jaką? Jak ją zainstalować w Chrome'ie?
:Najdziwniejsze, że gdy wchodzę w edycję wersji źródłowej i patrzę na podgląd, to jest wszystko w porządku (zarówno w podglądzie w prawym oknie jak po kliknięciu przycisku Podgląd).
:Z góry dziękuję za pomoc.
:[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 12:01, 11 cze 2023 (CEST)
::Wykonałem pustą edycję - kliknąłem Edytuj i Opublikuj zmiany. Rzeczywiście pomogło na błąd parsera, ale nadal każdy wzór math jest w osobnej linii, a to mi nie odpowiada. Po kliknięciu Edytuj jest tak jak chcę. Poradź jak zrobić, żeby normalnie się pokazywało tak jak w prawym oknie po Edytuj, albo zgódź się na obecną pierwszą linijkę artykułu.
::[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 13:12, 12 cze 2023 (CEST)

== Propozycja skryptów ułatwiających pracę zawodową ==

Cześć, opracowałem wczoraj taki oto skrypt w LUA. Ideą mu przyświecającą jest stworzenie kalkulatora do rozmieniania pieniędzy, który każdy może sobie ściągnąć jako element poradnika.

Kod źródłowy wygląda tak:
&lt;syntaxhighlight lang=lua line&gt;
function calculateNominals(amount)
    local nominals = {500, 200, 100, 50, 20, 10, 5, 2, 1, 0.5, 0.2, 0.1, 0.05, 0.02, 0.01}
    local result = {}
    
    for _, nominal in ipairs(nominals) do
        local count = math.floor(amount / nominal)
        if count &gt; 0 then
            table.insert(result, {nominal = nominal, count = count})
            amount = amount - (nominal * count)
        end
    end
    
    return result
end

-- Przykładowe użycie:
local amount = 123.45
local result = calculateNominals(amount)

print(&quot;Kwota:&quot;, amount)
print(&quot;Nominały:&quot;)
for _, entry in ipairs(result) do
    print(entry.nominal, &quot;x&quot;, entry.count)
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;
w góry dziękuję za Twoją opinię :)

[[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 10:21, 21 cze 2023 (CEST)

== Ad:Angielski ==

;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Angielski&amp;diff=next&amp;oldid=464709#bodyContent Ad:Angielski]

Dzięki za doklejenie tego linku do wstępu. Jestem trochę załamany brakiem standaryzacji w podręcznikach językowych. Będę się starał wyrównywać. W wytycznych znalazłem tylko w [[Pomoc:Tworzenie podręcznika]] że informacyjna podstrona powinna być [[Nazwa podręcznika/O podręczniku]]. Mamy jeszcze jakieś inne tego typu spisane wytyczne? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 17:52, 23 cze 2023 (CEST)

== Licencja ==

[[Wstęp do fizyki jądra atomowego]] w jaki sposób ograniczenie by nie stosować w pracach naukowych da się pogodzić z wolną licencją? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 09:18, 25 cze 2023 (CEST)

== archiwizacja ==

Dzięki za zarchiwizowanie kawiarenki. To był dobry krok bo było tam już strasznie dużo starych wątków. Jednak teraz mam wątpliwości jak kontynuować naszą dyskusję o szablonach. Czy Utworzyć nowy wątek? Czy skopiować cały stary z historii? Jak uważasz? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 16:31, 28 cze 2023 (CEST)

== Licencja - Ogólna teoria względności ==

Poprzednio pisałem ale nie doczekałem się odpowiedzi, o [[Wstęp do fizyki jądra atomowego]] a teraz trafiłem na [[Ogólna teoria względności]]. Tu też zapisałeś w opisie licencji &quot;nie można umieszczać w jakikolwiek formie na czasopismach naukowych, archiwach prac, itp.&quot; - jak to można pogodzić z CC:BY-SA? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 16:32, 3 lip 2023 (CEST)
:Problem w tym, że podlinkowana licencja stanowi (w punkcie 8e), że tekst licencji jest kompletny i nie można dodawać dodawać do niego żadnych klauzul. Czyli po dodaniu tych klauzul mamy (a) licencję wewnętrznie sprzeczną i, co ważniejsze, (b) licencję, która nie jest licencją Creative Commons. Zapewne Creative Commons mogłaby w tej sytuacji pozwać autora za bezpodstawne posługiwanie się ich nazwą. [[Wikipedysta:Ankry|Ankry]] ([[Dyskusja wikipedysty:Ankry|dyskusja]]) 21:43, 3 lip 2023 (CEST)

== Odp:Odp. Licencja - Ogólna teoria względności ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=466983}}#Odp._Licencja_-_Ogólna_teoria_względności Odp:Odp. Licencja - Ogólna teoria względności]

No ale to jest sprzeczne z licencją i będzie potem stwarzać wątpliwości prawne dla chcącego używać. Czy takie rozwiązanie było z kimkolwiek konsultowane? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 21:57, 3 lip 2023 (CEST)

== Odp:Odp. Licencja - Ogólna teoria względności ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=467013}}#Odp._Licencja_-_Ogólna_teoria_względności Odp:Odp. Licencja - Ogólna teoria względności]

Jesteś autorem. Radzę więc usunięcie tego ograniczenia i stosowanie standardowej licencji. Jeżeli nie chcesz i uważasz za konieczne stosowanie takich nie wolnych ograniczeń uważam że materiał nie powinien znajdować się w Wikimediach. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 22:00, 3 lip 2023 (CEST)

== Odp:Odp. Wstęp do fizyki jądra atomowego/Nukleony a budowa jądra atomowego ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=467036}}#Odp._Wstęp_do_fizyki_jądra_atomowego/Nukleony_a_budowa_jądra_atomowego Odp:Odp. Wstęp do fizyki jądra atomowego/Nukleony a budowa jądra atomowego]

Umknęła mi odpowiedz i teraz też się nie udało mi doszukać. Rozumiem, że chodzi o tamtą licencję a sprawa już załatwiona. Pytasz czy może być jak w stopce teraz. Moim zdaniem ta adnotacja o licencji jest zbędna. Uważam, że powinien zostać jedynie sposób uznania autorstwa. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 16:03, 4 lip 2023 (CEST)

== Transfer artykułu harcerskiego z Wikipedii na Wikibooks ==

Cześć, pingnąłem Cię w poczekalni na Wikipedii. Jeden z administratorów ponaglił mnie w temacie transferu, którego temat w sumie wyszedł z mojej inicjatywy, ale potrzebuję inspiracji jak się go robi oraz czy jest on do przeprowadzenia w sposób prosty. Podejrzewam że byłby to też dobry przyczynek to utworzenia kroniki harcerskiej na Wikibooks, a w szerszej perspektywie w rejestrze usunięć na Wikipedii moglibyśmy znaleźć na spokojnie i poprzetransferowywać na WB. Co o tym sądzisz? [[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 22:06, 8 paź 2023 (CEST)
: {{Ping|Superjurek}} Masz rację. Już dokonano transferu twojego artykułu, tzn. teraz jest pod adresem: [[Poradnik_harcerski/7_Gdańska_Integracyjna_Drużyna_Harcerska_„Keja”]]. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 23:48, 8 paź 2023 (CEST)

== Terapia zajęciowa/WIKIBOOKS ==

Tak, pomogło. Teraz strona się już nie pojawia w spisie.

Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Azoniasty 220|Azoniasty 220]] ([[Dyskusja wikipedysty:Azoniasty 220|dyskusja]]) 15:56, 20 maj 2024 (CEST)

== Wiesz, kto za to odpowiada? ==

Cześć, &lt;br&gt;
Zaintrygowała mnie sprawa dodania [[Windtaping|mojego podręcznika]] do podręczników polecanych. Nie mam pojęcia, kto mógł to zrobić, dlatego postanowiłem poprosić Cię o pomoc w tej kwestii. &lt;br&gt;
Nie mieszam się w kwestie kategorii - po prostu się na tym nie znam, więc to musiał być ktoś inny. Lecz nie wiem, kto. &lt;br&gt;
Czy mógłbyś wskazać, komu mogę być wdzięczny za to wyróżnienie?


Miłego dnia, &lt;br&gt;
[[Wikipedysta:Azoniasty 220|Azoniasty 220]] ([[Dyskusja wikipedysty:Azoniasty 220|dyskusja]]) 17:16, 20 maj 2024 (CEST)

== Wycofania EKów Azoniastego ==

Użytkownik ten uprawia zwyczajny wandalizm, a tu [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Windtaping/Czym_jest_windtaping%3F&amp;diff=prev&amp;oldid=489051 atak osobisty] w opisie diffu. [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 13:34, 29 cze 2024 (CEST)

:: {{Ping|InternetowyGołąb}} Jak dla mnie to jest inny opis praw fizyki, ale książkę zgłoś do {{lr|Poczekalnia|poczekalni}}, aby inni użytkownicy się zapoznali się z tym problemem, czy twoja decyzja jest zasadna, już tak było na {{NAZWASERWISU|link=tak}}, że jeden użytkownik kasował wszystkim okładki, a później ten użytkownik został zablokowany przez pracowników Fundacji MediaWiki. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:44, 29 cze 2024 (CEST)

:::Jakby ciebie administrator Nonsensopedii stalkował, też zapewne używałbyś ataków osobistych. Chyba, że masz dużą cierpliwość (mi się skończyła 4 lutego). [[Wikipedysta:Azoniasty 220|Azoniasty 220]] ([[Dyskusja wikipedysty:Azoniasty 220|dyskusja]]) 13:36, 29 cze 2024 (CEST)
:::Rozumiem, a czy rozpatrzysz mój wniosek o blokadę? [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 13:47, 29 cze 2024 (CEST)
:::: Ale najpierw musisz udowodnić na poczekalni, że ta książka jest wandalizmem, ale inni użytkownicy muszą to potwierdzić! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:52, 29 cze 2024 (CEST)
:::::Nie wiem, czy jest sens udowadniać fałsz. Kłamstwo zazwyczaj ma krótkie nogi. [[Wikipedysta:Azoniasty 220|Azoniasty 220]] ([[Dyskusja wikipedysty:Azoniasty 220|dyskusja]]) 13:54, 29 cze 2024 (CEST)
:::::Nie no jasne, mi chodzi teraz o działalność Azoniastego poza windtapping, jego prowokujące opisy diffów. Po prostu przejrzyj wkład. [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 14:42, 29 cze 2024 (CEST)
:::::: {{Ping|InternetowyGołąb}} Gdzie są takie diff'y? Ten użytkownik potrafił znaleźć błędy językowe, dodać coś od siebie w tekstach innych, poza nieudaną próbą w swoim brudnopisie edycji strony głównej projektu {{lr2|Strona główna}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:55, 29 cze 2024 (CEST)
:Hej @[[Wikipedysta:Persino|Persino]]. Użytkownik ten został zablokowany permanentnie na Wikipedii, przez co przeniósł się tutaj (zob. [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikipedysta:Azoniasty_220&amp;diff=prev&amp;oldid=489024 ten wpis] za co już powinna pójść blokada). To użytkownik uprawiający trolling, zachowujący się niepoważnie i mylący Nonsensopedię z Wikipedią. A utworzone wpisy chyba powinny podchodzić pod to, że wiki nie jest hostingiem na własne opowieści oraz nie jest też blogiem. To wszystko jest do usunięcia, a blokada też się moim zdaniem należy. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 14:58, 29 cze 2024 (CEST)
::Ponadto, czy nie dostrzegasz naprawdę że [https://pl.wikibooks.org/wiki/Windtaping/Czym_jest_windtaping%3F to] jest zmyślone? :) [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 14:59, 29 cze 2024 (CEST)
::: {{Ping|AramilFeraxa}} Już blokuję, chociaż niektóre wpisy są poprawne, ale macie racje z {{lg|Windtaping}}, cały podręcznik trzeba usunąć! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:04, 29 cze 2024 (CEST)
::::Dzięki. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 15:17, 29 cze 2024 (CEST)
:::: {{Ping|AramilFeraxa}} Muszę też sprawdzić inne wpisy tego autora! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:44, 29 cze 2024 (CEST)
:::::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] Wraca z adresów IP, zablokuj może tworzenie Windtaping i tą stronę polecane książki. https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=84.40.140.94 [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 16:57, 12 lip 2024 (CEST)
::::::Jeszcze czego! Na to się nie zgodzimy, po tym, co się dzieje na Nonsie się nie zgodzimy. [[Specjalna:Wkład/84.40.140.94|84.40.140.94]] ([[Dyskusja wikipedysty:84.40.140.94|dyskusja]]) 16:58, 12 lip 2024 (CEST)

== GFDL ==

Hello!

I have noticed that [[:w:en:Wikipedia:Image license migration]] was not completed here. It is easy to do with a bot if you or any other active users have a bot. If not I can do it with my bot.

But perhaps you could check [[Specjalna:Nieużywane_pliki]] first and see if any of the files are no longer needed and can be deleted. [[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 18:29, 30 sie 2024 (CEST)
* {{Ping|MGA73}} The files there are unused. 
** But the page [[Wikipedysta:Beau.bot/listy/pliki]] is invalid. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:45, 13 wrz 2024 (CEST)
: I created [[Szablon:Cc-by-sa-3.0-migrated]] and tried to translate the line about license migration. Please help check/fix. I think the code used in the license migration should be in English. It is much easier if files are copied to or from Commons or other wikis. Only the visible text should be translated.
: I will create the templates etc. so you can see how the resul will be. Then perhaps it is easier for someone with a bot to judge if they can help. --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 16:50, 7 wrz 2024 (CEST)

:: I created/changed templates and made an example edit: [[Special:Diff/490081]]. Would anyone like to work on this task?
:: I can probably finish it in 1 hour if I get a bot flag. But it would be great if someone that allready have a bot can do it. --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 17:28, 7 wrz 2024 (CEST)
::: I made https://quarry.wmcloud.org/query/86177 where the upload date is visible (latest date so file may be eligible even if uploaded after August 2009). The files are in [[:Kategoria:Wikibooks license migration candidates]] ({{Ping|MGA73}} Now: [[:Kategoria:Pliki oczekujące na przeniesienie do Commons]]) untill they are fixed. --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 21:13, 9 wrz 2024 (CEST)
* {{Ping|MGA73}} Do it with your bot, because that's not what I'm for, that's what biorocrats are for.[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:45, 13 wrz 2024 (CEST)
:: Thank you. Just to be sure. Should I edit without a bot flag or should I request a bot flag on meta? --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 20:20, 13 wrz 2024 (CEST)
::: {{Ping|MGA73}} You should ask for the bot flag on the meta with the flight attendant. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:45, 13 wrz 2024 (CEST)
:::: Thank you. Done! --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 22:40, 13 wrz 2024 (CEST)

== Nieakceptowalny język  ==

[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_Wikibooks%3AStrona_g%C5%82%C3%B3wna&amp;diff=490038&amp;oldid=489708 diff] [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 11:23, 2 wrz 2024 (CEST)

== Ad:Pełny ekran szablonu stronicowego {{s|StronaStart}} i jego kolegów ==

;[[Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz#Pełny_ekran_szablonu_stronicowego_&amp;#123;&amp;#123;StronaStart&amp;#125;&amp;#125;_i_jego_kolegów|Ad:Pełny ekran szablonu stronicowego &amp;#123;&amp;#123;StronaStart&amp;#125;&amp;#125; i jego kolegów]]

Kod nic mi nie mówi. Nadal uważam że te szablony w większości wypadków są zbędne i standardowo strony wiki wyświetlają się prawidłowo. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 22:07, 21 lis 2024 (CET)
* {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Wybacz, ale wprowadziłeś zły kod twojego wpisu, i dlatego musiałem poprawić. Ale do rzeczy: To zależy od preferencji użytkowników, jak kto woli, i dlatego należy wprowadzić ten kod do swojego {{Code|common.css}}, aby ten kod zadziałał poprawnie, a usuwanie tych szablonów ze stron artykułów w przestrzeni: {{Np|(main)|link=tak}} i {{Np|Wikijunior|link=tak}}, jest wandalizmem, bo mogą znaleźć się użytkownicy, którzy podzielają mój pogląd lub twój, a te wpisy tego kodu chcę umieścić w osobnym gadżecie, i nie trzeba będzie ich umieszczać na stronie użytkownika w przestrzeni {{Np|User|link=tak}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:33, 21 lis 2024 (CET)
*:Jeszcze raz zrobiłem test jak strona wygląda z szablonem: [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/szablontak|Marek Mazurkiewicz/szablontak]] i bez niego: [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/szablonnie]]. Nadal uważam, że te szablony są szkodliwe. Tu nie chodzi o mnie. Uważam, że są szkodliwe dla wszystkich. W sensie czynią Wikibooks gorszą stroną. Czy proponujesz żebym ustawiał sobie w swoim  Common.css kod który będzie niwielował działąnie tych szablonów? A czy rozważałeś zasępienie działania tych szablonów kodem w swoim osobistym css? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:01, 21 lis 2024 (CET)
*:: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Ten kod można zrobić w postaci gadżetu, który działa domyślnie, i normalnie nie trzeba będzie tworzyć własnego {{Code|Wikipedysta:Marek_Mazurkiewicz/common.css}}, a jak kod jednak umieścimy na tej stronie, czyli na {{Code|Wikipedysta:Marek_Mazurkiewicz/common.css}}, to można zobaczyć stronę na cały ekran plus spis treści po prawej stronie. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 23:08, 21 lis 2024 (CET)
*:::Czyli proponowany kod znosiłby działanie szablonów. Dobrze rozumiem? Dla mnie to nie rozwiązuje problemu. Szablony też czynią Wikinews gorszą stroną gdy zaglądam bez logowania. Spis treści przecież pojawia się automatycznie w mediawiki przy 3 nagłówkach i nie potrzebne są do tego szablony. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:17, 21 lis 2024 (CET)
*::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Taki gadżet będzie działać domyślnie bez zalogowania, strona będzie  na całym ekranie dostępnym,  a na tej stronie po prawej stronie, nie za prawą stroną, będzie spis treści (ten spis treści wyłącza automatyczny spis), który działa na każdej skórce, bez zajmowania niezbędnej przestrzeni w ekranie głównym tekstu na spis treści, bo on znajduje się po prawej strona na na, a nie za. Jak chcesz wypróbować ten kod, to stwórz {{Code|Wikipedysta:Marek_Mazurkiewicz/common.css}} [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 23:35, 21 lis 2024 (CET)
*::::Stworzyłem [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/Common.css]] i wkleiłem tam kod i nadal widzę szkodliwe efekty działania szablonów. Tekst nadal jest w ramce i nadal wyświetla się ten dziwny spis treści mrugający i przysłaniający zamiast standardowego spisu treści mediawiki. Sprawdzałem na [[Wstęp_do_fizyki_jądra_atomowego/Nukleony a budowa jądra atomowego]] oraz na [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/szablontak]] [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 00:40, 22 lis 2024 (CET)
*::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Zamiast [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/Common.css]] powinno być [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/common.css]]. Przepraszam za pomyłkę! &lt;del&gt;I jeszcze zamień {{Code|translate(117%,-117%)}} na {{Code|translate(115%,-117%)}}.&lt;/del&gt; [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 00:46, 22 lis 2024 (CET)
*:::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Odkomentowałem w szablonie {{s|StronaStart/stronastart.css|z przestrzenią=tak}} te wpisy do odwołania, teraz powinno się widzieć efekty pracy, sprawdź! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:17, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::Nadal ten kod nic nie naprawia. Obramowanie jest jak było. Spis treści dziwny jest jak był. Nadal uważam że te szablony są szkodliwe. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 01:30, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::  {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Co mam zrobić bez usuwania {{s|StronaStart}} (ten szablon nie dostarcza bezpośredniego formatowania, a jego koledzy już tak)... Czy widzisz główny tekst na cały ekran, o to  mi chodzi! Na smartfonach jest normalnie! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:36, 22 lis 2024 (CET)
*::::::::Tak tekst jest trochę poszerzony. Nie widzę rozwiązania poza nie stosowaniem szablonu Strona start i podobnych. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 01:45, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} A może spis treści po zwinięciu przechowywać w bardzo małej ramce, a po najechaniu na nią kreuje się spis treści, nie w tej ramce, w postaci pełnej? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:58, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::::Właśnie takie mrugające zachowanie szablonu uważam za szkodliwe. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 21:05, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Czyli zwiększanie spisu treści od miniaturki do pełnej po najechaniu wskaźnika myszki, a po odsunięciu po czerech sekundach się zmniejsza, czyli mam zrobić, aby spis od razu po najechaniu ma  być wielki, a po czterech sekundach mniejszy? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:37, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} A to mruganie raczej z tego wynika, że w {{Code|MediaWiki:Common.js}} w skrypcie JavaScript do transition nie zawiera muteksu, właśnie przygotowywuję skrypt, który takiego mrugania nie ma. Wynika to raczej z błędu z samego działania skryptu JS. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:42, 22 lis 2024 (CET)
* {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} A użycie na stronach innych niż te wymienione artykularne (przestrzeń {{Np|Project|link=tak}}) jest kwestią wprowadzenia, to też mam poprawić? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:46, 21 lis 2024 (CET)
* {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Jeszcze wystarczy napisać swój {{Code|Wikipedysta:Marek_Mazurkiewicz/common.css}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:51, 21 lis 2024 (CET)
* {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} A może trzeba wprowadzić włączenie i wyłączenie spisu treści przy poszerzonym tekście, wtedy może ci się to spodoba, w moich skryptach na moim koncie jest coś takiego, że spis treści włączony nie będzie nad tekstem po prawej stronie, bo go nie będzie tam, lub włączony będzie nad tekstem, bo tam on będzie. Można to zrobić za pomocą przycisku. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:58, 22 lis 2024 (CET)

== Ad:Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz ==

;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz&amp;curid=60083&amp;diff=493138&amp;oldid=493064#bodyContent Ad:Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz]

Za każdym razem gdy edytujesz ten kod dostaję powiadomienie o nowej wiadomości. Nie ma potrzeby żebyś go tutaj poprawiał. Mówiłem już że to nie jest rozwiązanie problemu. Moim głównym problemem jest że na Wikibooks występują niestandardowe dla mediawiki i nieuzasadnione rozwiązania. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:58, 25 lis 2024 (CET)
: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Już skończyłem ten gadżet, który miałeś na stronach {{Code|common.css}}, ale zauważyłem, że nie wszystko da się zrobić za pomocą mechanizmu mediawiki za pomocą standardowych rozwiązań, a niestandardowym rozwiązaniem np. jest numeracja wzorów matematycznych. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 00:07, 26 lis 2024 (CET)

== Ukrycie zmian ==

Hej,

Wydaje mi się, że wypadałoby poukrywać zmiany [[Specjalna:Wkład/Borfa_Borforfa|tego użytkownika]]. [[Wikipedysta:Swam pl|Swam pl]] ([[Dyskusja wikipedysty:Swam pl|dyskusja]]) 15:17, 14 gru 2024 (CET)

:Dzięki za ukrycie :) [[Wikipedysta:Swam pl|Swam pl]] ([[Dyskusja wikipedysty:Swam pl|dyskusja]]) 15:30, 14 gru 2024 (CET)

== Filtr nadużyć blokuje edycję ==

Cześć, nie wiem w sumie do kogo napisać. Filtr odrzuca moje edycje w [[User:Hythonia/brudnopis]], gdy próbuję dodać zasady gry. Jedyną informacją, jaką otrzymuję, jest „Same czarne nieinterpretowalne znaki” albo „Nieprawidłowy wprowadzony tekst” ({{Ping|Hythonia}} Tutaj był błąd! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:31, 15 lut 2025 (CET))

Blokowanego tekstu nie mogę tutaj nawet wkleić, a nie ma żadnych „czarnych nieinterpretowalnych znaków”, informuje tylko o celu gry. Nie wiem, co w tej sytuacji zrobić. Pomożesz? [[Wikipedysta:Hythonia|Hythonia]] ([[Dyskusja wikipedysty:Hythonia|dyskusja]]) 14:20, 15 lut 2025 (CET)
* Zauważyłem ten błąd, jestem w trakcie usuwania jego! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:25, 15 lut 2025 (CET)
** {{Ping|Hythonia}} Usunąłem ten błąd w filtrach, teraz możesz pisać, ale uważaj na przecinki i kropki, na końcu linii nie może być spacji lub tabulacji, czy nawet białych znaków o niezerowej szerokości. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:47, 15 lut 2025 (CET)
** {{Ping|Hythonia}} „Same czarne nieinterpretowalne znaki” jest zabezpieczeniem, jakby wandal chciał linię zamienić lub zastąpić ją jednym ciągiem znaków niespacjowych, okrążonych z jednej strony lub drugiej, białymi znakami lub bez nich (wtedy cała linia jest tym ciągiem znaków niespacjowych). [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:02, 15 lut 2025 (CET)
**:Jasne, dziękuję bardzo. [[Wikipedysta:Hythonia|Hythonia]] ([[Dyskusja wikipedysty:Hythonia|dyskusja]]) 15:56, 15 lut 2025 (CET)
**:Mówiłem, niech filtr pozwala na zapisanie edycji! [[Wikipedysta:Wargo|Wargo]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wargo|dyskusja]]) 03:00, 16 lut 2025 (CET)
**:: {{Ping|Wargo}} Dla kilku filtrów zamieniłem: '''odrzuć''', na: '''ostrzeżenie''' (aby zebrać dane, czy są poprawne). Jakie mam jeszcze zamienić tak! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 06:13, 16 lut 2025 (CET)

== Filtr nadużyć ==

Hej, poprawcie sobie filtry nadużyć, aby nie łapały administratorów, bo ciągle łapie Ciebie, co utrudnia jego patrolowanie i przeglądanie [https://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Rejestr_nadu%C5%BCy%C4%87]. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 09:31, 4 mar 2025 (CET)

:PS. Filtr 52 chyba generalnie wymaga poprawy swojego działania (łapie na przykład emotki typu &quot;:)&quot; na końcu zdania po spacji) [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 09:32, 4 mar 2025 (CET)
:: Poprawię, zrobię jeszcze jedną edycję i zabieram się do pracy za filtry. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:35, 4 mar 2025 (CET)
:: &lt;del&gt;Odjąłem: 😊, za pomocą wyrażeń regularnych. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:54, 4 mar 2025 (CET)&lt;/del&gt;
:::To blokował filtr 52, nie 25. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 10:03, 4 mar 2025 (CET)
:::: I dlatego przekreśliłem, już można napisać :), nawet po linku zewnętrznym, czy wewnętrznym, na końcu zdania :), nie tylko w cudzysłowie &quot;:)&quot;. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:16, 4 mar 2025 (CET)
::::* Stworzyłem listę emotikonów w postaci: &lt;code&gt;p_emotikony:=&quot;(:\)|:\(|:D|:P|;\)|:O|:\||:S|:3|:X|:\-\*|:'\(|:\-\/|:\|\])&quot;;&lt;/code&gt;, w filtrze 52. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:45, 4 mar 2025 (CET)

== Znów filtr odrzuca ==

Ponownie te same problemy z automatycznym odrzucaniem zapisu określonego jako &quot;akcja szkodliwa&quot; i &quot;nieprawidłowy wprowadzony tekst&quot; - tym razem w ''Książce kucharskiej'', do której ostatnie takie wpisy (przepisy) obyły się bez kłopotu.  Przyznam, że może to zniechęcać do jakiegokolwiek działania na Wikibooks. - [[Wikipedysta:Cyborian|Cyborian]] ([[Dyskusja wikipedysty:Cyborian|dyskusja]]) 12:06, 22 mar 2025 (CET)
: Wybacz, że tak długo, ale błąd już został naprawiony. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:50, 22 mar 2025 (CET)

== MS-DOS/Okładka ==

Filtr nadużyć nie pozwala mi poprawić interpunkcji. Znaczników nie ruszam. [[Wikipedysta:Sebek Adamowicz|Sebek Adamowicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Sebek Adamowicz|dyskusja]]) 20:52, 20 kwi 2025 (CEST)

:{{Ping|Sebek Adamowicz}} Już błąd naprawiony, znaczniki zostały zamienione na odpowiednie szablony. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:00, 20 kwi 2025 (CEST)
:{{Ping|Sebek Adamowicz}} Zamiast znacznika {{Tag|center}} używaj szablonu {{s|Center}}, a zamiast {{Tag|font}} używaj {{s|Font}}, bo te znaczniki są wycofywane z polskiego {{NAZWASERWISU|link=tak|po=a}}! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:22, 20 kwi 2025 (CEST)
:{{Ping|Sebek Adamowicz}} Już z filtrem nadużyć raczej nie będziesz miał kłopotu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:58, 20 kwi 2025 (CEST)
::Z kolei tu [https://pl.m.wikibooks.org/wiki/Microsoft_Windows_9x/Nieoficjalny_SP#A_co_z_innymi_wersjami?] chciałem wstawić link z Internet Archive, ale filtr nadużyć blokuje. [[Wikipedysta:Sebek Adamowicz|Sebek Adamowicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Sebek Adamowicz|dyskusja]]) 00:07, 21 kwi 2025 (CEST)
:::{{Ping|Sebek Adamowicz}} Już nie ma tego błędu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 00:50, 21 kwi 2025 (CEST)

== Ukrycia wersji ==

Hej odpowiem tutaj. Nie, to nie jest groźny wandal. Odkryłem tylko edycje ip https://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Wk%C5%82ad/77.253.96.155, gdyż jest to pewien user omijający blokadę. Nie ma podstaw do ukrywania opisu zmian i edycji, a tym bardziej nazwy użytkownika. Takie ukrycie tylko utrudnia przeglądanie wkładu i pracę. Ukrywamy przecież tylko wersje rażąco obraźliwe itp. Sam fakt, że jest to jakiś wandal nie jest podstawą do ukrycia wersji. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 11:40, 30 kwi 2025 (CEST)

:{{Ping|AramilFeraxa}} Ale on, pod różnymi IP'ami, wandalizował ten projekt, co ty na to, i to są edycję AZONIASTEGO, czyli trola internetowago, że nawet użytkownicy Wikipedii, kazali usuwać jego edycję i strony. On się przeniósł z Wikipedii na Wikibooks, bo tam prawdopodobnie został zablokowany. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 11:52, 30 kwi 2025 (CEST)
::Ale powtarzam: samo wandalizowanie nie jest powodem do ukrywania wersji wraz z nazwą użytkownika :) Utrudnia to pracę. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 11:56, 30 kwi 2025 (CEST)

== Odp.: Filtr nadużyć ==

Dziękuję! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:57, 29 cze 2025 (CEST)

== Dlaczego ta różnica? ==

Hej, czy mógłbyś zerknąć tu: [[https://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Makarony]] i znalezc roznice w haslach [[https://pl.wikibooks.org/wiki/Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Spaghetti_z_mi%C4%99sem_mielonym_i_boczkiem]] oraz [[https://pl.wikibooks.org/wiki/Spaghetti_z_orzechami_i_parmezanem]] powodujący, ze przed jednym jest tekst &quot;Książka kucharska&quot;, a przy drugim nie ma? Kategorie w tekstach źródłowych w zasadzie się pokrywają. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 12:09, 30 cze 2025 (CEST)
* Dziekuje, wszystko jasne. I dziekuje za odblokowanie szablonu ''ek''.

== Produkty spozywcze firmy Knorr - czy wolno nam &quot;reklamowac&quot;? ==

Hej, wiele przepisow jako dodatki podaje np. &quot;1 opakowanie sosu smietanowo-serowego Knorr&quot; i wiele podobnych. Czy to jest reklama dla Knorra, ktora powinna byc usunieta z modulu &quot;Ksiazka kucharska&quot;, czy nie? [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 14:27, 30 cze 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Reklamy typu Knorr powinny być usunięte, bądź np.: &quot;1 opakowanie sosu smietanowo-serowego Knorr&quot;, zamień w coś rodzaju na: &quot;1 opakowanie sosu smietanowo-serowego&quot;, można też powiedzieć, jak ten owy sos przygotować. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:34, 30 cze 2025 (CEST)
*:Tak myslalam i tak chcialam zrobic. Jest tego sporo. Pozdrawiam. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 14:37, 30 cze 2025 (CEST)

== odp. Filtr nadużyć - dziekuje. ==

Dziekuje za pomoc. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:47, 3 lip 2025 (CEST)

:Diekuje! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:59, 4 lip 2025 (CEST)

== Co to jest &quot;Kategoria: Szablon:Przypisy (artykuły) bez oczekiwanego nagłówka&quot;? ==

Hej, mozesz pomoc? Jakos nie wiem, o jaki naglowek chodzi. Nie potrafilam tez dokopac sie do dokumentacji tego szablonu. Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 16:12, 4 lip 2025 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} {{L|Kategoria:Szablon:Przypisy (artykuły) bez oczekiwanego nagłówka}}, tu chodzi, że nie ma nagłówka: &lt;nowiki&gt;==Przypisy==&lt;/nowiki&gt;, to nie jest błąd, tylko informacja dla wikipedysty, jakby taki nagłówek chciał dodać w kodzie, ale nie matrw się, ten nagłówek sam jest automatycznie dodawany,  jeżeli go nie ma, ale nie w kodzie, ale w artykule. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:31, 4 lip 2025 (CEST)
:: {{Ping|EdytaT}} Generuje go szablon {{s|Przypisy}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:37, 4 lip 2025 (CEST)

== Ksiazka kucharska - bezwartościowe przepisy ==

Hej, w ksiazce kucharskiej sa setki przepisow wpisanych przez Swietokrzyskie... Te przepisy sa moim zdaniem do usuniecia (przynajmniej czesc z nich). Ich nazwy to &quot;danie 1, danie 2, danie 3&quot; lub w tym stylu. Nie wiadomo, jakie to sa dania, a nawet czytajac kazdy z tych przepisow, to nie wiadomo o co chodzi, zanim sie nie przeczyta do samego konca. A i to nie znaczy, ze mozna ten przepis zaopatrzyc w sensowna nazwe. Jest tez drugi problem z tymi przepisami - zasmiecaja ten kucharski podrecznik, czynia go malo atrakcyjnym dla zainteresowanych, sa absolutnie zniechecajace i odpychajace. Moglabym je powoli poprzegladac, zmienic nazwy, uporzdkowac kategorie lub zameldowac do skasowania (wiekszosc). Nie chce jednak przysparzac Tobie klopotu z tym ciaglym kasowaniem. Czy moze jednak zgodzilbys sie na to? Czy sa tez inni administratorzy czy edytorzy, z ktorymi trzeba by o tym porozmawiac? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:54, 6 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Jeszcze jest jeden administrator: {{Ping|Pavroo}}, ale jest nieaktywny, od pewnego czasu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:57, 6 lip 2025 (CEST)

== Co jest lepsze - jeden olbrzymi modul, czy osobne mniejsze podreczniki? ==

Hej - na przykladzie ksiazki kucharskiej - teoretycznie jest ksiazka zawierajaca przepisy. Ale mnostwo zwiazanych z tym tematow, np. Golabki, Chlodniki, Oleje spozywcze, Drob, Wolowina, Nabial, technia przyrzadzania potraw, Ziola, Przyprawy itd. itd. Istnieje niezliczona ilosc takich tematow i niezliczona ilosc drukowanych ksiazek na temat np. pomidorow, przyborow kuchennych, rodzajow ciast. W takich jednotematycznych ksiazkach mozna znalezc przydatne w gotowaniu informacje, a zawarcie ich w module &quot;Ksiazka kucharska&quot; stworzyloby podrecznik nieskonczony. Jak wiec myslisz - czy temat &quot;oleje spozywcze&quot; podlaczyc pod podrecznik &quot;Ksiazka kucharska&quot;, czy utworzyc osobny modul, a w ksiazce kucharskiej stworzyc np. kategorie, w ktorej bylby link do tego tematycznego modulu?
Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 14:04, 6 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Masz rację... [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:07, 6 lip 2025 (CEST)

== Linkowac / nie linkowac / dlaczego nie linkowac? ==

Hej, w [[Wikibooks:Zasady_i_wskazówki]] sa takie punkty: 
* twórz odnośniki tylko wtedy, gdy kontekst tego wymaga
* staraj się nie stosować zewnętrznych odnośników
Oczywiscie rozumiem, ze nie nalezy tworzyc odnosnikow do wszystkiego, co popadnie. Ale np. w Module &quot;Napary ziolowe&quot; piszac o cynamonie podaje informacje, ze zawiera on kumaryne. Nie chce w tym module pisac nic wiecej o kumarynie, ale uwazam, ze link do artykulu w wikipedii o kumarynie jest tu jak najbardziej na miejscu (odpowiedz na pytania: co to jest? czy jest zdrowe czy szkodliwe? ile tego mozna spozyc? w jakich innych produktach sie znajduje itd.). Jakie jest Twoje zdanie na ten temat?. Pytanie drugie: chetnie natomiast wstawiam odnosniki wewnatrz modulu, gdy piszac o czyms innym zahaczam o temat/zjawisko/rzecz juz w tym module opisane. Czy to jest szkodliwe dla wikibooks? I jeszcze trzecie pytanie: dlaczego (technicznie) lepiej nie uzywac odnosnikow? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 14:19, 6 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Odnośników na zewnątrz projektów raczej nie powinno się używać, ponieważ, te strony, do których zostały użyte, i tak znikną z internetu, one będą musiały być zaktualizowane, albo skasowane, lepiej jest tworzyć odnośniki, do wewnątrz projektu, albo do {{NAZWASERWISU|link=tak|klucz projektu=w|Wikipedii polskiej}}, czy {{NAZWASERWISU|link=tak|klucz projektu=en:w|Wikipedii angielskiej}}, czy do projektu {{NAZWASERWISU|link=tak|klucz projektu=en:b|Wikibooksa angielskiego}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:29, 6 lip 2025 (CEST)

== Filtr naduzyc &quot;Styl do sprawdzenia&quot;, ==

Hej, bardzo wrazliwy ten filtr ... Troche nadwrazliwy. A czy mozna te filtry zmeinic tak, by pozwolily zapisac edytowana strone, a uwagi umiescic  na stronie jako &quot;Dopracowac&quot;? Z konkretna informacja, co i gdzie jest zle? Jak znalazles, ze to akurat &quot;warto dodac&quot; sie filtrowi nie podoba. I dlaczego? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 12:53, 7 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Dzięki wyrażeniom regularnym i operacjom na łancuchach znakowych! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:55, 7 lip 2025 (CEST)

== Filtry nadużyć - przeszkadzaja w uzupelnianiu podrecznikow ==

Hej - jest problem z filtrami naduzyc, ktore w dalszym ciagu nie pozwalaja zapisywac nowych stron lub zmian w istnieniacych stronach. Rozumiem, ze czasy sie zmieniaja i to, co kiedys bylo ok teraz jest juz nie jest. Ale to czyni edytowanie bardzo uciazliwym lub wrecz niemozliwym, a tak nie moze byc. Ostatni przyklad to uniemozliwienie utworzenia strony &quot;Tworzenie Ekoogrodnictwo/Rośliny użytkowe/Bazylia&quot; przez filtr naduzyc, ktoremu nie podobaja sie tabelki. Ok, ale to jest strona skopiowana (Ctrl+c) i wstawiona (Ctrl+v) z istniejacej strony o pietruszce i dopasowaniu tego, co aktualnie chce napisac w tworzonej stronie o bazylii. Nie interesuje mnie, jaki format ma tabelka zywcem skopiowana z istniejacego artykulu i wcale nie mam zamiaru zajmowac sie formatowaniem tej tabelki. Interesuje mnie tylko dopasowanie jej zawartosci. Czy &quot;Znaczniki przestarzałe (font, tt, strike, center)&quot;, czy nie, to nie jest w tym momencie moja sprawa. Uwazam, ze jak najbardziej filtr ma prawo podac mi informacje, ze te znaczniki sa przestarzale, ale absolutnie nie moze zabronic mi utworzenia tej strony. Czy mozna cos z tym zrobic? Pozdrawiam. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 20:06, 18 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Przepiszę kod na szablonu używając tabelki {{s|Tabela}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:12, 18 lip 2025 (CEST)
** {{Ping|EdytaT}} Dla chcącego nie ma nic trudnego, wikitabelka za pomocą szablonów, to lepiej wygląda niż niskopoziomowa tabelka wikikodu.[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:38, 18 lip 2025 (CEST)

== Dla chcącego nie ma nic trudnego ... ==

Hej, to prawda, ale problem jest wtedy, kiedy nawet by sie chcialo i teoretycznie moglo, ale to nie jest odpowiedni moment! Filtry nie powinny uniemozöiwiac zapisania mojej praktycznie poprawnej edycji! Dziekuje za wprowadzenie zmian. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:05, 18 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Znacznik {{Tag|center}} jest '''zdeprecjonowany''' w ''HTML'', czyli wycowywany z użycia! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:11, 19 lip 2025 (CEST)

== Filtr nadużyć – odrzucanie edycji w kursie [[Teoria grup przemiennych]] ==

Tak jak w tytule. Wprowadzam trochę wzorów za pomocą TeX-a i&amp;nbsp;podgląd wygląda normalnie, ale niestety edycja jest odrzucana. Mogę to wkleić tutaj:

Strukturę grupy przemiennej można wzbogacać na różne sposoby – nie tylko przez relację porządku. Innym sposobem jest drugie działanie dwuargumentowe: &lt;math&gt;G^2\to G.&lt;/math&gt; Trudno, żeby zbiór &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; był grupą przemienną ze względu na oba działania, ale zdarza się coś podobnego. Można się przyjrzeć liczbom wymiernym &lt;math&gt;(\mathbb{Q}):&lt;/math&gt;
* ze względu na dodawanie są grupą przemienną &lt;math&gt;(\mathbb{Q},+);&lt;/math&gt;
* nie są grupą ze względu na mnożenie, ponieważ zero nie jest tu odwracalne – równanie liniowe &lt;math&gt;0x = 1&lt;/math&gt; nie ma rozwiązań;
* po wycięciu zera z dziedziny zbiór &lt;math&gt;(\mathbb{Q}_{\neq 0},\cdot)&lt;/math&gt; istotnie jest grupą przemienną.
[[Wikipedysta:Tarnoob|Tarnoob]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tarnoob|dyskusja]]) 22:42, 24 lip 2025 (CEST)

:Tekst powyżej jest akceptowany i już przeszedł ale odrzucany jest kod zwykłego pogrubienia tablicowego liter R i C, przez \mathbb. [[Wikipedysta:Tarnoob|Tarnoob]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tarnoob|dyskusja]]) 22:52, 24 lip 2025 (CEST)
: {{Ping|Tarnoob}} Już naprawiłem twój problem ze znacznikiem {{Tag|MATH}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 06:17, 25 lip 2025 (CEST)

== [[Siewki roślin uprawianych w Polsce/Mydleńcowate]] ==

Te filtry nadużyć uniemożliwiają normalne edytowanie. Naprawdę chcesz, żeby wszyscy zrezygnowali z jakiejkolwiek działalności na Wikibooks? Bo ja tu już więcej nie wejdę... [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 10:26, 24 sie 2025 (CEST)

: {{Ping|Salicyna}} Ja rozumiem twoje rozgoryczenie, ale nikt nie jest doskonały. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:41, 24 sie 2025 (CEST)
:: {{Ping|Salicyna}} A przy okazji usunąłem twój błąd. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:43, 24 sie 2025 (CEST)
::: Jaki błąd? [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 10:45, 24 sie 2025 (CEST)
::: {{Ping|Salicyna}} Błąd, który uniemożliwił twoje zapisanie edycji. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:48, 24 sie 2025 (CEST)
::::Możesz więc mi wyjaśnić, jaki błąd popełniłam? Bo nie widzę żadnej twojej edycji poprawiającej coś w tym haśle po tym jak do ciebie napisałam. [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 10:51, 24 sie 2025 (CEST)
::::: {{Ping|Salicyna}} Był błąd w filtrach nadużyć. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:53, 24 sie 2025 (CEST)
::::: {{Ping|Salicyna}} Teraz możesz zapisać swoją edycję. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 11:04, 24 sie 2025 (CEST)

== Wkład użytkownika Świętokrzyskie3 do usunięcia ==

Hej, niestety hasła utworzone przez Świętokrzyskie3 są moim zdaniem do usunięcia. Wszystkie. Zajrzałam do wielu z nich i stwierdziłam, ze są skopiowane z innych stron internetowych i nie są autorstwa tego użytkownika. Wobec tego należy je usunąć, ponieważ takie edycje są niezgodne z prawem autorskim. Nawet próba przejrzenia tych haseł (niewykonalna) nie zmieniłaby faktu, że są one kradzieżą intelektualną. Proszę napisz, czy możesz to zrobić &quot;za jednym zamachem&quot;? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 17:44, 25 wrz 2025 (CEST)

: {{Ping|EdytaT}} Skasować wszystkie artykuły książki kucharskiej tego użytkownika, i sprawdzić jego dalszy dorobek! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:43, 25 wrz 2025 (CEST)
:: {{Ping|EdytaT}} Sprawdź użytkownika [[Specjalna:Wkład/Snd125671]] i jego artykuły książki kucharskiej! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:30, 25 wrz 2025 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} Już usunąłem podejrzane artykuły książki kucharskiej użytkowników: [[Specjalna:Wkład/Świętokrzyskie3]] i [[Specjalna:Wkład/Snd125671]]! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:36, 26 wrz 2025 (CEST)
::Dziekuje! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 20:53, 26 wrz 2025 (CEST)

== . ==

Cześć. Dlaczego usuwasz poradniki kulinarne? [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:45, 25 wrz 2025 (CEST)

:{{Ping|Igor123121}} Sprawdź, poprzedni rozdział! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:48, 25 wrz 2025 (CEST)
:Aha rozumiem - to wkład [[Specjalna:Wkład/Snd125671|Snd125671]] - ale wiesz, że nie musisz wszystkiego ręcznie usuwać tylko na górze masz funkcję&quot;masowe usuwanie&quot;, która pozwwala wszystko usunąć błyskawicznie? [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:48, 25 wrz 2025 (CEST)
::{{Ping|Igor123121}} Chodzi mi o edycje: [[Specjalna:Wkład/Świętokrzyskie3]], a [[Specjalna:Wkład/Snd125671]] trzeba sprawdzić, a masowe usuwanie jest do ostatnich 90 dni! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:52, 25 wrz 2025 (CEST)

== Automatyczne zablokowanie moich zmian ==

Witam, piszę podręcznik &quot;Matematyka dla ostatnich klas szkoły podstawowej&quot;. Napotkałem się na problem z automatycznym systemem odrzucania edycji.

&quot;Krótki opis reguły nadużycia, do której Twoja akcja została dopasowana: Linie z tylko wielkimi literami&quot;

Linia ta zawiera liczby w systemie rzymskim, wygląda następująco:

&lt;code&gt;| &amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;XLVII&amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;&amp;lt;br/&amp;gt;(50 - 10) + 7&amp;lt;br/&amp;gt;40 + 7&amp;lt;br/&amp;gt;47 || &amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;MCMXCIX&amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;&amp;lt;br/&amp;gt;1000 + (1000 - 100) + (100 - 10) + (10 - 1)&amp;lt;br/&amp;gt;1000 + 900 + 90 + 9&amp;lt;br/&amp;gt;1999 || &amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;MMMCMXCIX&amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;&amp;lt;br/&amp;gt;3000 + (1000 - 100) + (100 - 10) + (10 - 1)&amp;lt;br/&amp;gt;3000 + 900 + 90 + 99&amp;lt;br/&amp;gt;3999&lt;/code&gt;

Uprzejmie proszę o możliwość zatwierdzenia tego rodzaju treści lub wskazanie sposobu, aby linie z liczbami rzymskimi nie były automatycznie odrzucane.

Z góry dziękuję za pomoc. [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 15:28, 27 wrz 2025 (CEST)
: {{Ping|YxiCode}}Już możesz edytować! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:52, 27 wrz 2025 (CEST)
::Dziękuję bardzo :)) [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 19:26, 27 wrz 2025 (CEST)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]]Znów otrzymałem błąd: ''Ta akcja została automatycznie zidentyfikowana jako szkodliwa, w związku z tym została odrzucona. Jeśli uważasz, że ta edycja była zasadna, skontaktuj się z administratorem i poinformuj go o zaistniałej sytuacji. Krótki opis reguły nadużycia, do której Twoja akcja została dopasowana: Powtarzające się ciągi znaków w linii wikitekstu'' [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 20:02, 27 wrz 2025 (CEST)
:: {{Ping|YxiCode}} Już możesz edytować.[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:05, 27 wrz 2025 (CEST)

== Opisy operacji ==

Cześć! Dostrzegam Twój ogromny wkład w działaniach administracyjnych na Wikibooks. Pragnę jednak zaznaczyć, że każda operacja (blokada, ukrycie wersji) powinno zostać ukryte krótkim opisem (Niecenzuralne słownictwo itp.), ponieważ znacznie ułatwia to śledzenie zwykłym użytkownikom, nie adminom. Dobrego wieczoru! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 20:53, 29 wrz 2025 (CEST)

:PS Pamiętaj, że zgodnie ze standardem blokujemy konta tymczasowe na maksymalnie 90 dni. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:02, 29 wrz 2025 (CEST)

== Filtry nadużyć ==

Cześć. Ostatnio tworzę artykuły o potrawach, jednak niestety często spotykam się z nadgroliwością filtrów nadużyć. Filtr całkowicie blokuje dodanie cyrlicy, co jest bardzo utrudniające w przypadku np. ilustrowaniem wersją zdjęcia pochodzącą z Rosji i tym samym napisaną cyrlicą. Np. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%93%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC.jpg [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 17:40, 13 paź 2025 (CEST)
:{{Ping|Igor123121}} Już  możesz edytować! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:45, 13 paź 2025 (CEST)
::W wolnej chwili zachęcam do sprawdzenia maila, którego Ci wysłałem i ewentualnego odpowiedzenia na niego tam ;)
::Dobrego wieczoru, [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 20:08, 13 paź 2025 (CEST)
::Wymieniłem szablony fotografii. Dziękuje za wskazówki!
::Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 23:43, 14 paź 2025 (CEST)
:: {{Ping|Igor123121}} Co to znaczy wymienić fotografie, a może chodzi ci o podpisanie rysunków w ich opisach!!! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:02, 15 paź 2025 (CEST)
:: {{Ping|Igor123121}} Rysunki powinny być podpisane logicznie. W tekstach artykułów ma być odpowiednie formatowanie!!! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:06, 15 paź 2025 (CEST)
:: {{Ping|Igor123121}} W swoich edycjach nie stosuj elementów prowokacyjnych, jak chcesz być administratorem!!! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 00:13, 15 paź 2025 (CEST)
:::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] przepraszam ale nie bardzo rozumiem o jakie elementy chodzi. Jeżeli mógłbyś sprecyzować o który element chodzi to byłbym bardzo wdzięczny.
:::Dobrego dnia. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 08:38, 15 paź 2025 (CEST)
:::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] jeżeli dodałem jakiś element prowokacyjny to przepraszam nie miałem takiego zamiaru i nie będę miał takowego w przyszłości. Jeżeli jednak mógłbyś podać o jaki element ci chodzi to  będę bardzo wdzięczny. wdzięczny. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 08:44, 15 paź 2025 (CEST)
:::{{Ping|Igor123121}} Np. pod rysunkiem usuwałeś puste linie, czasami był opis rysunku jako &quot;To jest opis&quot;! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:52, 15 paź 2025 (CEST)
::::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] już ruszam z wyjaśnieniem, bo już rozumiem o co chodzi w Twoich zarzutach :)
::::# Gdy zmieniałem ręcznie napisany &lt;nowiki&gt;[[Plik:]]&lt;/nowiki&gt; na &lt;nowiki&gt;{{plik}}&lt;/nowiki&gt; w moich artykułach (tak jak mnie prosiłeś wczoraj) to wysłałeś mi wzór jak to robić: {{[[Szablon:Plik|Plik]]&lt;nowiki&gt;|plik=Rumfordsuppe.jpg|ramka=mały|rozmiar=200px|pozycja=prawo|opis=To jest opis}} (&lt;/nowiki&gt;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Igor123121&amp;diff=prev&amp;oldid=515771 tutaj diff]). Kopiowałem go i wklejałem do artykułów i wpisywałem nazwę zdjęcia z Wikimedia Commons, która była obecna w tamtejszym [[Plik:]]. Zdarzyło mi się zapomnieć zmienić opisu, więc zostało wzorcowe ''to jest opis'' zamiast nazwy potrawy. Wiec, że nie zrobiłem tego celowo w innych poprawkach zmieniałem nazwę opisu, jednak kilka razy omyłkowo o tym zapomniałem.
::::# Nie wiedziałem, że te puste linię na początku wikitekstu są potrzebne, bo bez nich szablon również działał poprawnie. Dziękuję, że mnie uświadomiłeś, na przyszłość nie będę ich kasował.
::::Mam nadzieje, że wytłumaczyłem swoje edycje i, że w żadnym wypadku nie były one prowokacjami wobec społeczności. Uprzejmie proszę o odpowiedź czy dokładnie rozumiesz moją odpowiedź. Przepraszam za zamieszanie. Nigdy nie mam zamiaru prowokować społeczności, chcę rozwijać Wikibooks razem z Tobą i EdytąT.
::::Z pozdrowieniami, [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 14:03, 15 paź 2025 (CEST)
::::{{Ping|Igor123121}} Każdy popełnia błąd, nawet ja, było, minęło i koniec. Rozumiem twoją wypowiedź. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:09, 15 paź 2025 (CEST)
:::::Zachęcam do rzucenia okiem: [[Wikibooks:Przyznawanie uprawnień/Igor123121]]
:::::Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:13, 16 paź 2025 (CEST)
::::::Cześć! Czy wszystko jest w porządku z szablonami? Głosowanie zakończyło się wczoraj a dalej wyświetla się jako '''''Głosowanie trwa'''''
::::::[[Wikibooks:Przyznawanie uprawnień/Igor123121]]
::::::Pozdrawiam! Jeśli się uda zaaktualizować status to wyślę zgłoszenie do Stewarda, ponieważ nie mamy już tutaj biurokratów jak kiedyś. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 06:31, 24 paź 2025 (CEST)
:::::: {{Ping|Igor123121}} Już teraz wszystko jest w porządku, trzeba było zapisać pustą edycję! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:05, 24 paź 2025 (CEST)

== odp. Zamienianie linków wewnętrznych na zewnętrzne robiące to samo ==

Hej, napisales, ze zeby utworzyc link do wikipedii, to &quot;... wystarczy napisac &lt;nowiki&gt;[[w:Wikipedia: ...&lt;/nowiki&gt;&quot; Do tej pory wystarczalo napisac &quot;... &lt;nowiki&gt;[[w: ...&lt;/nowiki&gt;&quot;. I nigdzie nie ma zadnej informacji na temat linkowania wewnetrznego. Wlasnie przegladalam ''Wikibooks:Zasady_i_wskazówki'', ''Pomoc:Spis_treści'', ''Technikalia'' - bez skutku. Prosze, nie pisz mi, ze wystarczlo sprawdzic pod ''xxx.yyy.zzz/1234''. Mamy w wikibooks niesamowite ilosci niepotrzebnego tekstu, ale konkretnej pomocy - brak. Tzn. np. na stronie &quot;Pomoc&quot; - spis tresci - punkt linki wewnetrzne - podpunkt Wikipedia - przyklad linkow (kiedy samo w:, a kiedy w:wikipedia). Edytujac teksty nie chce sie tracic czasu na mozolne wyszukiwanie szablonow, trickow i innych cudow, o ktorych wcale nie chce wiedziec, ze one istnieja. Dlatego poprawie te linki jak mowisz, ale mam prosbe: czy moglbys zdecydowanie uproscic teksty pomocy dla zwyklych, niezainteresowanych technikaliami edytorow? Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:22, 17 paź 2025 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} {{Code|w:}} to kod polskiego projektu {{NAZWASERWISU|link=tak|klucz projektu=w}}, a {{Code|Wikipedia:}} to przestrzeń nazw na polskiej '''Wikipedii'''. Dlatego wcześniej było dobrze, bo ten artykuł znajdował się w przestrzeni głównej, lub jego przekierowanie, który z przestrzeni głównej linkował do przestrzeni projektu {{Code|Wikipedia:}}! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:29, 17 paź 2025 (CEST)

== Linki do wikislownika ==

Hej, mam prosbe odnosnie linkow do wikislownika: otoz hasla tam tworzone sa m.in. &quot;case sensitive&quot;. Z jezykoznawczego/gramatycznego/ortograficznego punktu widzenia jest to sprawa niezwykle wazna. Czy moglbys w szablonie linku do wikislownika usunac zmiane podanego w parametrach slowa na pisownie dokladnie taka, jak podaje parametr? Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 10:17, 23 paź 2025 (CEST)

::: Aby wyglad tego slowa &quot;na zewnatrz&quot; dokladnie odpowiadal wygladowi tego slowa w szablonie linku do wikislownika po znaku pipe &quot;|&quot;. To znaczy uzylam szablonu {{s|Wikisłownik|endonim}}, kliklnelam na &quot;zapisz zmiany&quot; i w efekcie widze tekst &quot;Zobacz hasło endonim w Wikisłowniku&quot;. 
:::: Aaaa! Wlasnie widze, ze jest ok. Dziekuje.
:[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 11:09, 23 paź 2025 (CEST)

: {{Ping|EdytaT}} Aby słowa były pisane od małej litery? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]])

:Hej, jednak jeszcze minelismy sie myslami. Piszac, ze wikislownik jest &quot;case sensitive&quot; mialam na mysli, ze jezeli po &quot;|&quot; slowo jest napisane mala litera, to ma tak zostac, a jezeli duza, to tez ma tak zostac. Bo np. &quot;jabłko&quot; w jezyku polskim jest pisane mala litera, a &quot;Polska&quot; duza. I dokladnie tak ma to wygladac &quot;na zwenatrz&quot;, to znaczy po zapisaniu edycji. Czyli &quot;Zobacz hasło jabłko w Wikisłowniku&quot;, &quot;Zobacz hasło gruszka w Wikisłowniku&quot;, &quot;Zobacz hasło Polska w Wikisłowniku&quot;, &quot;Zobacz hasło Müller w Wikisłowniku&quot; itd.

== &quot;prowokujące&quot; opisy zmian w języku angielskim ==

Witaj,

mnie uczono, że opis zmian ma przedstawiać, jakich zmian się dokonało. Czy napisanie (już odpuszczając sobie fragment tekstu piosenki), że ''Użytkownik Dynajtłymet podmienia tabelkę na normalną oraz standaryzuje treść zgodnie z dzisiejszymi normami stylistycznymi'' jest prowokujące? Dla mnie to opisowa forma przedstawiająca, co zrobiłem. Jeżeli uważasz inaczej, napisz - będziemy dyskutować, aż dojdziemy do kompromisu.

Take me back to the night we met! [[Wikipedysta:Dynajtłymet|Dynajtłymet]] ([[Dyskusja wikipedysty:Dynajtłymet|dyskusja]]) 09:46, 26 paź 2025 (CET)
: {{Ping|Dynajtłymet}} Tylko nie pisz na końcu opisu zmian takiego tekstu jak: '''Take me back to the night we met!'''! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:50, 26 paź 2025 (CET)
::Co jest złego w mojej ulubionej piosence? Lord Huron to nie kampania zwiększania ilości samobójstw. [[Wikipedysta:Dynajtłymet|Dynajtłymet]] ([[Dyskusja wikipedysty:Dynajtłymet|dyskusja]]) 09:51, 26 paź 2025 (CET)
::: {{Ping|Dynajtłymet}} Opis zmian ma być neutralny! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:54, 26 paź 2025 (CET)
::::A co, mój opis zmian nie jest neutralny? Będę robił taką samą neutralność jak wy. 
::::https://pl.wikinews.org/w/index.php?title=Polski_Zwi%C4%85zek_Esperantyst%C3%B3w_uruchamia_cyfrowe_archiwum_na_wolnej_licencji&amp;oldid=383085 - czy TO jest neutralne? 
::::A może wzorcem neutralności będzie twoje usuwanie wszystkiego i wszystkich bez rozróżnienia co i jak?
::::Konkluzja? Inni mogą pisać &quot;nie ma sensu wspominać tego człowieka&quot;, ja mogę pisać jedną linijkę swojego ulubionego tekstu.
::::[[Wikipedysta:Dynajtłymet|Dynajtłymet]] ([[Dyskusja wikipedysty:Dynajtłymet|dyskusja]]) 09:59, 26 paź 2025 (CET)
::::: {{Ping|Dynajtłymet}} Neutralny punkt widzenia, nie ja to wymyśliłem, tylko wikipedyści! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:03, 26 paź 2025 (CET)
::::::Rozumiem i znam filary Wikipedii i jej siostrzanych projektów - ale czy nie widzisz tutaj po prostu zwyczajnej, ludzkiej hipokryzji?
::::::Ja widzę i to ogromną. Znam tego wandala osobiście.
::::::Zastosuję się do zasad, ale pod warunkiem, że ktoś zajmie się wreszcie transparentnością Wikipedii i jej projektów siostrzanych. I mogę to być nawet ja.
::::::Take me back to the night we met. [[Wikipedysta:Dynajtłymet|Dynajtłymet]] ([[Dyskusja wikipedysty:Dynajtłymet|dyskusja]]) 10:06, 26 paź 2025 (CET)

== Odpowiedz - uprawnienia administratorskie ==

Witaj złożyłem wniosek na Meta do stewardów, jednak ciągle oczekuje na rozpatrzenie https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Igor123121@plwikibooks

Ale to nic nadzwyczajnego niektóre wnioski czekają znacznie dłużej, trzeba być cierpliwym.

Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 16:46, 26 paź 2025 (CET)

:Witaj. Otrzymałem dzisiaj uprawnienia na 3 miesiące. Za 3 miesiące otworze kolejną dyskusję, przed wygaśnięciem. Niestety ale takie są zasady, że przy małych projektach trzeba najpierw przyznać kilka razy uprawnienia na czas tymczasowy. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 14:11, 28 paź 2025 (CET)

== Naruszenia praw autorskich na Wikibooks ==

Witaj. Piszę informacyjnie - dzisiaj otrzymałem przyznane mi przez Was (dziękuję!) uprawnienia administratora. Dokończyłem sprzątanie naruszających prawa autorskie przepisów użytkownika [[Specjalna:Wkład/Snd125671|Snd125671]](bo nie wszystkie były naruszeniem), więc wydaje się, że raz na zawsze udało nam się uporać z tymi naruszeniami w książce kucharskiej. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 17:37, 28 paź 2025 (CET)

== Storing user properties ==

Hi, Sorry for English. We are getting a lot warnings in our infrastructure because your account is holding 18K user properties rows which seems to be added via [[Wikipedysta:Persino/Gadget-DodatkiSubst.js/Skrypt.js]]. This is putting an undue load on the infrastructure and soon we will be adding a limit on number of rows a user can store. You can use local storage in your device instead of wikimedia servers to store these information. It would be great if you remove those rows (guideline: [[phab:T408733#11324972]]). See [[phab:T408733]] for more information. If you have any questions, feel free to contact me. Thanks! [[Wikipedysta:ASarabadani (WMF)|ASarabadani (WMF)]] ([[Dyskusja wikipedysty:ASarabadani (WMF)|dyskusja]]) 12:13, 30 paź 2025 (CET)

:Hej, widzę, że już przerobiłeś swój skrypt. Dzięki za szybką reakcję :) [[Wikipedysta:Matma Rex|Matma Rex]] ([[Dyskusja wikipedysty:Matma Rex|dyskusja]]) 22:55, 30 paź 2025 (CET)

== Odp. ==

Wydaje mi się, że wszystkie linkujące poprawiłem, jednak jeżeli mógłbyś uczynić dokładne sprawdzenie tego to byłbym ogromnie Ci wdzięczny. Dobrego wieczoru! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:26, 31 paź 2025 (CET)

:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] oczywiście wiem, czym są linkujące, bez przesady, aż tak źle nie jest ;)  [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:30, 31 paź 2025 (CET)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] dobrze spróbuje samodzielnie, nie wściekaj się na mnie, chce dobrze :) [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:33, 31 paź 2025 (CET)
:::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] chyba wszystko się udało, wszystkie wzmianki i szablony o gimnazjum wymieniłem :) Bardzo Ci dziękuję za całą pomoc, którą mi udzielasz. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 22:27, 31 paź 2025 (CET)

== &quot;https://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Spis_alfabetyczny&quot; vs &quot;https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Alfabetyczny_spis_potraw&quot; ==

Hej, tę kategorię rozumiem i popieram. Ale czy potrzebna jest ta inna strona? Bo po pierwsze to w zasadzie duplikat, a po drugie chyba wymaga ciągłej manualnej aktualizacji. Czy sie myle? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:41, 12 lis 2025 (CET)
: {{Ping|EdytaT}} Lepsza jest spis kategoria niż spis artykuł, jak tak myślę!? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:45, 12 lis 2025 (CET)

== Prosba o wyjasnienie ==

Hej, klikajac na &quot;Ostatnie zmiany&quot; pojawia sie kilka naglowkow, m.in. &quot;Ksiazki: nowe - krótkie - porzucone - Poczekalnia - Ekspresowe kasowanie - logi&quot;. I np. wsrod &quot;porzuconych&quot; znajduje sie przepis &quot;[[Książka_kucharska/Zupa_z_dyni]]&quot;. To fakt, ze do tej strony (jak i chyba do wiekszosci przepisow) zadna strona sie nie odwoluje. Ale to przeciez nie znaczy, ze jest &quot;porzucona&quot;. Czy to nie jest nieporozumienie? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 20:29, 14 lis 2025 (CET)
:{{Ping|EdytaT}} To nie znaczy, że jest do końca porzucony, wystarczy edytować ten artykuł! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:38, 14 lis 2025 (CET)
:: {{Ping|EdytaT}} Do tych stron nie odwołuje się żadna inna strona, jedynie kategorie, ale to nie jest nieporozumienie... [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:42, 14 lis 2025 (CET)

== Prosba o pomoc, jak poddac cos pod glosowanie nad usunieciem. ==

Hej, naprawde nie wiem, jak to zrobic - tak po prostu - kliknac na cos na stronie glownej (ale na co, bo jak klikne na poczekalnie, to jestem kompletnie zagubiona), gdzie mozliwie na samej gorze bedzie tekst typu &quot;Zglos strone/podrecznik czy cokolwiek do usuniecia&quot;, a potem (albo od razu, bez dalszego przeklikiwania) bede mogla podac co proponuje usunac, dlaczego i ze prosze o glosowanie w ciagu 7 (albo wiecej) dni. Moim aktualnym kandydatem jest [https://pl.wikibooks.org/wiki/Szkice_helweckie_W%C5%82adys%C5%82awa_Tarnowskiego_z_komentarzem]. Pomoz prosze! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 19:08, 18 lis 2025 (CET)

== Ta akcja została automatycznie zidentyfikowana jako szkodliwa ==

Witam, edytuję [[Matematyka dla ostatnich klas szkoły podstawowej/Przekątna kwadratu i wysokość w trójkącie równobocznym]] i wyświetla mi się:

''Ta akcja została automatycznie zidentyfikowana jako szkodliwa, w związku z tym została odrzucona. Jeśli uważasz, że ta edycja była zasadna, skontaktuj się z administratorem i poinformuj go o zaistniałej sytuacji. Krótki opis reguły nadużycia, do której Twoja akcja została dopasowana: Kontekstowa analiza tekstu w poszukiwaniu wandalizmów w wikitekście''

Proszę o zatwierdzenie zmian. [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 16:34, 27 lis 2025 (CET)

:Problem już się rozwiązał, dziękuję. [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 16:39, 27 lis 2025 (CET)

== Szablony dla przypisow ==

Hej, chcialabym bardzo miec do dyspozycji kilka szablonow dla linkow do zrodel dla (grup) podrecznikow. Czy mozna cos takiego zrobic? Np:
*nazwa szablonu: Szablon:Ziel_Panacea
*zawartosc: https://www.https://panacea.pl/ i tutaj po znaku &quot;|&quot; parametr z dowolnym dodatkiem url , np: tymianek-2 i 
*po nastepnym po znaku &quot;|&quot; co ma byc widoczne dla czytelnika: ''Tymianek'' w: Panacea.pl
*po nastepnym znaki &quot;|&quot; parametr z info o autorze, dacie publikacji, np. , Dział Rozwoju, Labofarm, 11.08.2025,
*a na koncu &quot;dostęp&quot; + automatycznie dzisiejsza data 06.12.2025
*i po kliknieciu laduje tu: [https://panacea.pl/tymianek-2/]
: albo:
nazwa szablonu: Szablon:Pszcz_Pasieka24
zawartosc: [https://pasieka24.pl/index.php/pl-pl/pasieka-czasopismo-dla-pszczelarzy/ i tutaj po znaku &quot;|&quot; dowolny dodatek, np: 260-pasieka-5-2024 i
*po nastepnym po znaku &quot;|&quot; co ma byc widoczne dla czytelnika: ''Pasieka 5/2024'' w: Pasieka24.pl
*po nastepnym znaki &quot;|&quot; parametr z info o ewent. autorze, ewent. dacie publikacji i dostepnosci, np. ,
*a na koncu &quot;dostęp&quot; + automatycznie dzisiejsza data 06.12.2025
*i po kliknieciu laduje tu: [https://pasieka24.pl/index.php/pl-pl/pasieka-czasopismo-dla-pszczelarzy/260-pasieka-5-2024]
[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:37, 6 gru 2025 (CET)

** Hej, dziekuje po raz pierwszy w tym temacie :) , ale moze bede mogla jeszcze raz podziekowac, jezeli:
:* zobacz tu (ref z szablonem i widok przypisu): [https://pl.wikibooks.org/wiki/Napary/Macierzanka_tymianek]
:* a chcialabym, zeby widok przypisu byl taki: 

panacea.pl, Dział Rozwoju Labofarm, ''Tymianek'', 11.08.2025 (dostęp: 07.12.2025).

gdzie:
# panacea.pl - to nazwa strony, czyli pierwsza czesc nazwy strony (https://panacea.pl/) wraz z dodatkiem tymianek-2, czyli podstrona, ktora wstawiam jako parametr w szablonie (jako podstrona, ale brzmienie tego parametru nie ma byc widoczne)
## i teraz strzalka linkujaca.
# Dział Rozwoju Labofarm - to autor, ktorego wstawiam opcjonalnie jako kolejny parameter (autor=)
# ''Tymianek'' - to tytul, ktory wstawiam jako kolejny parametr (tytul=)
# 11.08.2025 - to data publikacji, ktora wstawiam opcjonalnie jako kolejny parametr (publ=)
# (dostęp: 07.12.2025) - to data dostepu, generowana automatycznie przez szablon (z dzisiejszej daty). Chyba ze zapisanie jekiejkolwiek zmiany w artykule (niezwiazanej z tym przypisem) powodowaloby zmiane tej daty. To wtedy i te date musialabym wstawiac sama.

:* Jezeli mozna, to wole parametry &quot;nazwane&quot; od &quot;pozycyjnych&quot;.

Hej, zastosowalam te szablony na dwoch stronach: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Pszczelarstwo/Ro%C5%9Bliny/Bluszcz] i tu [https://pl.wikibooks.org/wiki/Napary/Macierzanka_tymianek]. Czy moglbys jeszcze troche zmienic &quot;dostep&quot; na &quot;dostęp &quot; i tu dzisiejsza data w formacie dd.mm.yyyy. To wtedy ucieszylabym sie z przeniesienia tych szablonow z brudnopisu do &quot;prawdziwych&quot; szablonow. Wtedy dopasuje to na tych dwoch stronach. Dziekuje.

* Hej, nie chcialabym byc namolna, ale ... jeszcze dwie prosby: czy da sie zmienic formatowanie &quot;dostepu&quot; na date zapisania edycji w formacie dd.mm.yyyy? I druga prosba: czy po kliknieciu w link moglby sie on ontwierac w nowej karcie? A poza tym perfekt. Jestes wielki. Dziekuje i pozdrawiam serdecznie.

== Szablon linku dla ksiazki online jako zrodla - mozesz pomoc? ==

Hej, czy mozesz poprawic moja nieudana probe stworzenia przypisu i zalazku szablonu do ksiazki online? Ten zalazek szablonu to Szablon:Pszcz_FeA, a link do tego szablonu probowalam zrobic na stronie [[Pszczelarstwo/Rośliny]], ale mi nie wyszlo ... [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:46, 9 gru 2025 (CET)

== Szablony linkow do czasopism jako zrodel - male nieporozumienie ==

Hej, chcialabym napisac, jakie sa moje zamiary, zaczne od poczatku:
# Pisales kiedys, żeby raczej nie uzywac linkow zewnetrznych do zrodel, poniewaz te zrodla szybko przestaja byc aktualne i dostepne - zgadzam sie z tym w 100 procentach, wiec:
# Poniewaz czasem takie zrodla sa bardzo sensowne, bo kieruja do wynikow badan naukowych i publikacji specjalistow, ktorych inaczej nie da sie uwiarygodnic.
# Ergo: potrzebna jest taka metoda zrodel, ktora w nieskomplikowany sposob pomoze od czasu do czasu te zrodla uaktualnic (najczesciej inny adres strony internetowej lub wymiana na inne zrodlo)
# Moim zdaniem - najlepiej przez szablony, poniewaz:
## Zmiane przeprowadza sie w jednym miejscu i obsluguje sie tym samym wieksza ilosc artykulow w wikibooks
## Waznym jest, by wiedziec, gdzie te szablony zostaly uzyte, a do tego sluzy najwygodniesza dla mnie metoda: klikam na strone szablonu, a potem na &quot;linkujace&quot;.
## I tutaj nieporozumienie: wycielam w tych szablonach linki do wpisanych przez ciebie &quot;ZObacz tez: Tematyczne oraz Inne, poniewaz w wyniku dla &quot;linkujacych&quot; one sie pokazja i informacja &quot;ktore strony linkuja (uzywaja) tego szablonu&quot; staje sie bezuzyteczna. Aby naprawde dowiedziec sie, gdzie ten szablon zostal uzyty, jestem zmuszona do klikania we wszystkie wyniki wyszukiwania, by sie dowiedziec, ze w tam nic nie ma, ze te szablony sa tam tylko po to, zeby byc. Wartosc informacji zerowa, czas stracony na te prodedure duzy.
# Dlatego prosze cie, zebys uznal moje edycje usuwajace uzycie tych szablonych w innych szablonach, ktore z tym szablonem merytorycznie nie maja nic wspolnego.
# Natomiast kategoryzacyjnie postanowilam pogrupowac te zrodla alfabetycznie (Szablony:Pszcz_... dla podrecznika pszczelarstwa, szablony: Ziel_... dla podrecznika/podrecznikow zielarskich). Tym sposobem, klikajac na kategorie tych szablonow, uzyskujesz informacje, ktore spelnia te sama role jak &quot;zobacz tez&quot;, ale bez negatywnych skutkow ubocznych.
Jejku, ale sie rozpisalam. Czy to w ogole oddaje sens tego, o czym mysle?
Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:16, 11 gru 2025 (CET)

== Szablony do czasopism jako zrodel - czy mozliwe sa jeszcze pewne uzupelnienia? ==

Hej, czy mozna jeszcze troche pouzupelniac te szablony?
Np. Szablon:Pszcz_Pasieka24:
* teraz jest: podstrona=|nazwa=|autorzy=|czasopismo=|opublikowany=|dostęp=
* lepszy bylby odpowiednik takiego ref:
# refname=staly element szablonu taki sam jak nazwa szablonu
# refnr=''opcjonalnie dodatek, jezeli ten szablon jest wykorzystany w artykule wiecej razy z innymi podstronami''
# autorzy=''opcjonalnie nazwiska autorow''
# strona=staly element szablonu, tzn. adres strony glownej
# podstrona=''opcjonalnie podstrona (bo moze informacja jest juz na stronie glownej)
# tytul=''tytul/tekst do pokazania wraz z symbolem &quot;link&quot;''
# czasopismo=staly element szablonu z nazwa czasopisma, ktora jest dla tego szablonu niezmienna, ale w zaleznosci od szablonu moze byc pusta
# numer=''opcjonalnie numer zeszytu''
# wydawca=staly element szablonu, ktory w zaleznosci od szablonu moze byc pusty
# miejscewydania=staly element szablonu, ktory w zaleznosci od szablonu moze byc puste
# rokwydania=''opcjonalnie rok wydania''
# dostep=automatyczny dodatek (dostep dd.mm.yyyy)
[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:39, 11 gru 2025 (CET)

== Odp ==

Cześć. Nie plagiat, nie biorę ich z internetu ani nie przepisuje papierowych. Dobrego wieczoru! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 22:31, 13 gru 2025 (CET)

:Dziękuję serdecznie za przydatne rady, będę miał je w głowie. Pozdrawiam [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 22:35, 13 gru 2025 (CET)

== Pytanie do: &quot;Jak tworzyć szablony szczególne szablonu {{s|PrzypisStrona}}, w oparciu o ten szablon&quot; ==

Hej, w szablonie &quot;przypis strony&quot; w sekcji &quot;Jak tworzyć szablony szczególne szablonu w oparciu o ten szablon&quot; sa takie dwie linijki, ktore wygladaja na ogolny sposob tworzenia szablonow do zrodel czasopism. Widze tam miejsce, gdzie mozna podac konkretna nazwe strony (adres=https://.....). Ale nie wiem, gdzie umiescic dalsze &quot;stale&quot; parametry: &quot;czasopismo=&quot; (tzn. jak dla tego czasopisma ma byc pokazany jego tytul), &quot;issn=&quot; oraz &quot;wydawca?&quot;. Mozesz mi wyjasnic? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 16:29, 14 gru 2025 (CET)

== Dlaczego nie widac nazwisk autorow w przypisie? ==

Hej, no nie wiem. Dlaczego tu: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Pszczelarstwo/Biologia/Kom%C3%B3rka] nie widac nazwisk autorow w przypisie (autorzy=Beata Bąk, Maciej Siuda, Jerzy Wilde)? [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 22:06, 14 gru 2025 (CET)

== Odp. ==

Cześć! Zaskoczyłeś mnie - myślałem, że wszystkie podręczniki są na tej samej licencji. Ale jeżeli można wybrać to najbardziej preferuje CC-BY-4.0 [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 18:04, 18 gru 2025 (CET)

:Po obejrzeniu przykładu samodzielnie opatrzyłem podręczniki tymże szablonem 
:[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Etyka_dla_szko%C5%82y_podstawowej&amp;diff=prev&amp;oldid=528107 diff] [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wychowanie_do_%C5%BCycia_w_rodzinie&amp;diff=prev&amp;oldid=528106 diff] [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Przyroda&amp;diff=prev&amp;oldid=528105 diff] [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Edukacja_zdrowotna&amp;diff=prev&amp;oldid=528104 diff]
:Jeżeli chcesz to możesz sprawdzić ewentualnie poprawność wprowadzonych szablonów. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 18:22, 18 gru 2025 (CET)

== Znacznik ==

Skąd i dlaczego raptem znacznik &lt;&lt;styl do sprawdzenia&gt;&gt; w poprawianym przeze mnie [[Książka kucharska/Kugel|haśle]] Książki kucharskiej? Nie rozumiem, czemu ten komunikat generuje jakieś &quot;oprogramowanie&quot; (a nie konkretna osoba) i o co właściwie tu chodzi wobec braku konkretnego wskazania/wskazań. Jaka sytuacja wywołuje taką adnotację dla danej edycji? Dotąd nie spotykam się z podobnymi uwagami, tym bardziej, że to raczej mnie od kilkudziesięciu lat przypada poprawianie cudzego stylu i języka. Czy mógłbyś to przystępnie wyjaśnić? - [[Wikipedysta:Cyborian|Cyborian]] ([[Dyskusja wikipedysty:Cyborian|dyskusja]]) 00:16, 20 gru 2025 (CET)

== Ukrycia ==

Cześć! Uprzejmie przypominam, że narzędzia ukrywania używamy do chowania „wyjątkowo wulgarnych edycji”. Widziałem, że ukryłeś dziś opis zmian [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Pomocnik_olimpijczyka_-_Elementy_wiedzy_obywatelskiej_i_ekonomicznej/Scena_polityczna&amp;diff=prev&amp;oldid=528484 tej edycji] natomiast nie ma nic wulgarnego bądź niestosownego w opisie „''Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!''”, wiadomo może jest nietypowy, ale z pewnością nie kwalifikuje się do ukrycia. Tak samo przy [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Pomocnik_olimpijczyka_-_Elementy_wiedzy_obywatelskiej_i_ekonomicznej/Scena_polityczna&amp;diff=prev&amp;oldid=528488 tej edycji] opis „''no ja wszystko rozumiem, ale są tu też pożyteczne edycje''”, również nie zawiera niczego niestosownego. Dobrego wieczoru i serdecznie pozdrawiam :) [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:49, 22 gru 2025 (CET)
: {{Ping|Igor123121}} Opisy tych edycji nie spełniają zasady neutralnego punktu widzenia. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:52, 22 gru 2025 (CET)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] Jasne, rozumiem, dzięki za wyjaśnienie. Nie mam zamiaru kwestionować Twojej decyzji administratorskiej. Chciałem tylko upewnić się, jak w praktyce interpretujemy zasady dotyczące ukrywania opisów zmian. Dzięki za doprecyzowanie i pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:58, 22 gru 2025 (CET)

== Blokada treści przez filtr ==

Znów cyrki z filtrem nadużyć. Tym razem w Książce kucharskiej, w której ostatnio wszystko odbywało się bezkolizyjnie. Wprowadzam właśnie '''Włoskie pierożki wigilijne''', a w odpowiedzi otrzymuję powiadomienie o mojej &quot;akcji jako szkodliwej&quot;, przy czym dokonane nadużycie (czego i tak nie rozumiem) brzmi: &quot;Wielokrotne nowe linie znacznikowo-szablonowo-znakowe, kolejne w wielu liniach, lub w jednej linii&quot;.
Chyba machnę ręką i niech szlag trafi cały ten przepis (i ewentualne przyszłe też). Kto bowiem uwierzy, że te udoskonalenia mają piszącym ułatwiać życie? - [[Wikipedysta:Cyborian|Cyborian]] ([[Dyskusja wikipedysty:Cyborian|dyskusja]]) 22:39, 22 gru 2025 (CET)

:{{Ping|Cyborian}} Filtry są dopiero tworzone, więc przepraszam za problem! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:53, 24 gru 2025 (CET)

== Prześladowania esperantystów w III Rzeszy i Związku Radzieckim ==

Dzień dobry,
wczoraj wieczorem próbowałem napisać na tej stronie podręcznik dotyczący prześladowań esperantystów w III Rzeszy i Związku Radzieckim. Nie rozumiem, dlaczego moja praca została usunięta. Rozumiem, że tempo tworzenia mojej pracy oraz jej tematyka mogą być podejrzane, ale po prostu tak mam, że jestem „rewolwerzystą” w zakresie obsługiwania komputera i szybko tworzę strony, a jeżeli chodzi o braku merytoryczne, to takowe nie istnieją, gdyż zaopatrzyłem się w wszystkie niezbędne źródła.

Bardzo dobrze znam temat. Wiem np. o esperanckiej grupie ruchu oporu w obozie Dachau (ok. 20 więźniów z Francji i Niemiec), posiadam niezbędne prace i chciałem tylko przybliżyć czytelnikowi ów prześladowania pisząc o nich na Wikibooks.

Prosiłbym o odpowiedź z precyzyjnym wyjaśnieniem, dlaczego mało znany element historii jest „spamowaniem” i co mógłbym poprawić, aby książka mogła znowu zainstnieć.

Z pozdrowieniami, [[Wikipedysta:Szmaragd zielony jak język|Szmaragd zielony jak język]] ([[Dyskusja wikipedysty:Szmaragd zielony jak język|dyskusja]]) 10:18, 23 gru 2025 (CET)
: {{Ping|Szmaragd zielony jak język}} Zaloguj się pod normalną nazwą użytkownika, nie prowokuj! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:36, 23 gru 2025 (CET)

== Odp. ==

Cześć. Obecnie niedokończoną mam tylko jedną, więc myślę, że do końca świąt powinienem ją skończyć. Wesołych świąt! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 11:14, 24 gru 2025 (CET)

:Tak, tak będę go również robił spokojnie. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 18:27, 24 gru 2025 (CET)

== Dziękuję za zaakceptowanie mojej pracy! ==

Zacząłem pisać dalej. Co prawda praca będzie taka „przerywana”, gdyż trochę trwa redagowanie fragmentów, a i nie mam zbyt wiele czasu – to staram się. Znalazłem kilka ciekawych źródeł, jak np. [http://esperanto.china.org.cn/EL/EL/ElPopolaCxinio/98-7-4.html ta strona], co daje mi spore pole do popisu. Pozdrawiam i mam nadzieję na owocną współpracę! [[Wikipedysta:Benjamin E. Schneider|Benjamin E. Schneider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Benjamin E. Schneider|dyskusja]]) 11:41, 25 gru 2025 (CET)

== Filtr 107 ==

Cześć próbowałem opublikować opracowanie „Artysty” Sławomira Mrozka, jednak filtr 107 mi nie pozwolił. Nie zauważyłem nigdzie błędów składniowych, więc gdybyś mógł rzucić okiem to byłbym wdzięczny. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 23:50, 28 gru 2025 (CET)

:Tu chodzi o filtr 103, a nie o 107. Problem naprawiony. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 06:44, 29 gru 2025 (CET)

== zbyt silny filtr nadużyć ==

Filtr nadużyć mówi mi &quot;Tekst w większości w innych systemach niż łaciński&quot; na stronie [[Dyskusja:Biologia dla liceum/Podstawa programowa]] gdzie próbowałem sobie zanotować informację roboczą z linkiem do podstawy programowej. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 21:15, 29 gru 2025 (CET)

:{{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Już naprawione. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 23:30, 29 gru 2025 (CET)

== Powtarzające się ciągi znaków w linii wikitekstu ==

Edytuję małą część swojego podręcznika i wymaga ona dużo znaczników &lt;code&gt;\frac{}&lt;/code&gt;. Filtr nadużyć traktuje to jak spam. [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 21:24, 30 gru 2025 (CET)

== Dopasowania w filtrze nadużyć ==

Hej, niestety znowu problemy w filtrze nadużyć, które   '''u n i e m o ż l i w i a j ą'''   normalne edytowanie. W tej edycji [[Pszczelarstwo/Sprzęt]] nie mogę wpisać nazwy ula, która brzmi &quot;Dadant&quot;. Prawdopodobnie dlatego, że filtr nie potrafi przełknąć &quot;dada&quot; bez czkawki. Wydaje mi się, że trzeba to rozwiązać tak: filtr ostrzega, a po ponownym kliknięciu zapisuje swoje zastrzeżenia na stronie dla administratorów nie blokując edytującego. Administratorzy mogą potem reagować, czy to wandalizm, nadgorliwość filtru czy zignorować. A ja, jako zwykły człowiek edytujący tekst, mogę ten tekst po prostu zapisać i dalej zajmować się tym, czym chcę się zajmować. Nie tracąc czasu, nerwów i energii na fochy filtra. Pozdrawiam serdecznie - szczęśliwego Nowego Roku! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 17:20, 3 sty 2026 (CET)
* {{Ping|EdytaT}} Problem z filtrem naprawiony, możesz edytować spokojnie. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:45, 3 sty 2026 (CET)

== Projekt nowej strony głównej ==

Zajmuję się projektem, który od dawna spędza nam sen z powiek. Jak wszystko będę miał gotowe, będzie można redagować, wstawiać, etc. W ramach [[Wikipedysta:Benjamin_E._Schneider/projektyy|tej strony]] podejmuję się działań:
* przepisania kodu SG na nowoczesnego HTML-a bez rozwalania na szablony
* unowocześniania interfejsu SG
* zadbania o przyjazność dla użytkownika.
Jeżeli będziesz miał jakieś sugestie, napisz lub popraw. [[Wikipedysta:Benjamin E. Schneider|Benjamin E. Schneider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Benjamin E. Schneider|dyskusja]]) 16:24, 6 sty 2026 (CET)

== Filtr ==

Cześć. Dzisiaj filtr 72 ([[Specjalna:Rejestr nadużyć/8509]]) odrzucił prawidłową edycje anonimowego edytora tylko dlatego, że próbował edytować stronę, na której znajduje się nieistniejący plik (strona [[Powtarzamy matematykę - matura 2011/Matura2010 zad22]]). Czy nie warto złagodzić działania tych filtrów, np. zmienić je z odrzucania na samo oznaczanie edycji do sprawdzenia dla administratorów?

Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 19:57, 8 sty 2026 (CET)

:{{Ping|Igor123121}} Zamieniłem je na ostrzeżenie! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:05, 8 sty 2026 (CET)

== Błąd filtru ==

Cześć. Dostrzegłem dzisiaj bardzo poważny błąd w filtrze 51 naszego filtru nadużyć - uniemożliwia on tworzenie stron z nieliter (przez co również nie można utworzyć strony dyskusji anonimowego użytkownika działającego przez konto tymczasowe i przez to kontaktu z nim) Zobacz proszę na ostatni rejestr filtru. Wydaje mi się, że trzeba zmienić na znacznik zamiast odrzucenie (oczywiście mógłbym sam zmienić, ale nie chce niczego dokonywać bez konsultacji z Toba). Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 23:07, 4 lut 2026 (CET)
: {{Ping|Igor123121}} Wystarczyło dodać dodatkowe  warunki. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 04:53, 5 lut 2026 (CET)

== Kategoria:Szablon:Przypisy (artykuły) bez oczekiwanego nagłówka ==

Hej, co powinnam robić, żeby to się nie pojawiało? Np. tu: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Pszczelarstwo/Ro%C5%9Bliny/Abelia]. Pozdrwiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:58, 12 lut 2026 (CET)
:{{Ping|EdytaT}} To jest kategoria do zbierania stron, na których nie użyta nagłówka: &lt;nowiki&gt;==Przypisy==&lt;/nowiki&gt;, inaczej mówiąc, wpisz ten nagłówek przed wywołaniem: {{s|Przypisy}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:13, 12 lut 2026 (CET)
::Hej, nie uwierzysz - teraz pojawia się: Kategoria: Szablon:Przypisy (artykuły) z oczekiwanym nagłówkiem :):):):):) [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 20:02, 12 lut 2026 (CET)
:{{Ping|EdytaT}} Właśnie to są kategorie do zbierania tego typu przypadków, też nie uwierzysz! :):):):) [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:07, 12 lut 2026 (CET)
::{{Ping|EdytaT}} Chyba, że tą drugą mam inaczej nazwać. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:09, 12 lut 2026 (CET)
:::To znaczy, żeby się tego pozbyć, to nie mogę używać przypisów? [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:46, 12 lut 2026 (CET)
::::{{Ping|EdytaT}} Jak nie przypisów, to czego będziesz używać, ja je włożyłem do szablonów {{s|Przypisy}}, {{s|Uwagi}} i {{s|Przypisy-lista}}, ja tak tego nie mogę się pozbyć, bo to byłby wandalizm, musiał bym usunąć moduł {{m|Przypisy}} i samo ciało implementacji, tych szablonów! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:56, 12 lut 2026 (CET)
::::{{Ping|EdytaT}} Te dwie kategorie to są kategorie tylko informacyjne, aby wiedzieć jakiego typu przypadki są na stronie, aby je bardzo łatwo było naprawić, jakby nastąpił problem! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:58, 12 lut 2026 (CET)
:::::No jeżeli te informacje są rzeczywiście potrzebne, to trudno. A można je chociaż &quot;ukryć&quot;, żeby poza administratorami nikt ich nie widział? [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 12:11, 13 lut 2026 (CET)
:::::{{Ping|EdytaT}} Dobrze [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:22, 13 lut 2026 (CET)

== Never ending story? ==

Hej, błagam, czy możesz zrobić tak, żeby żadne, absolutnie żadne filtry nie wtrącały się do tego, co edytuję? Po raz 100n-ty pojawia mi się meldunek &quot;Ta akcja została automatycznie zidentyfikowana jako szkodliwa, w związku z tym została odrzucona. Jeśli uważasz, że ta edycja była zasadna, skontaktuj się z administratorem i poinformuj go o zaistniałej sytuacji. Krótki opis reguły nadużycia, do której Twoja akcja została dopasowana:&quot;. Tym razem z dodatkiem: &quot;Eksperymentalne tworzenie stron&quot;, co oczywiście nie ma nic wspólnego z rzeczywistością. Te przeszkody w edytowaniu stron odstraszyły na pewno niejednego chętnego do pisania w Wikibooks. Jestem załamana. Kompletnie załamana i już się chyba nie pozbieram. Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:08, 10 kwi 2026 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} Już naprawiłem problem, zrobiłem, że liczba znaków maksymalna w tym filtrze, nie jest już 150, tylko 50, aby był to eksperyment edycyjny! Sprawdziłem twoje edycje, teraz nie wykrywa zmian, czyli jest OK! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:27, 10 kwi 2026 (CEST)

== Prosze o pomoc ==

Tutaj https://pl.wikibooks.org/wiki/Zio%C5%82a_i_przyprawy/Kolendra_siewna próbuje wpisać, że Wikibooks/Ekoogrodnictwo ma artykuł na temat kolendry, a potem że Książka kucharska ma przepisy z kolendra. Ale nie umiem. Czy możesz mi pomoc? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:52, 10 kwi 2026 (CEST)

: {{Ping|EdytaT}} Daj mi chwilę na stworzenie odpowiednich szablonów. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:02, 10 kwi 2026 (CEST)
:: {{Ping|EdytaT}} Już szablon przyszykowany, zobacz {{s|Wikibooks}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:27, 10 kwi 2026 (CEST)

== Zmiana na &quot;stare&quot; ==

Hej, widzę, że cofasz moje przekierowania na uproszczony dostęp do artykułów. Tzn. zamiast &quot;płasko&quot; (np. Ekoogrodnictwo/jakas-roslinka) to &quot;w drabince&quot; (np. Ekoogrodnictwo/stopien-drabinki/jakas-roslinka). Jest ok, niech tak będzie, ale szkoda, że o tym nie porozmawialiśmy. Robiąc moje pierwsze &quot;spłaszczenie&quot; chodziło mi o kilka rzeczy, co w powodzie zmiany napisałam. M.in. o prostszy zapis dostępu, aby nie trzeba było pamiętać całej drabinki robiąc z innych artykułów. Po drugie jest problem, gdy jakaś roślinka jest raczej &quot;ozdobna&quot; niż &quot;użytkowa&quot;,, ale poprzez tę drabinkę jest na stale przypisana tylko do jednej z nich. W sumie to jest niepoprawne. Oczywiście zdawałam sobie sprawę, że potrzeba trochę czasu, by uporządkować te wszystkie drabinki, ale przecież ten czas mamy. A czym ty się kierowałeś? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:43, 12 kwi 2026 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} Jak roślina jest jednocześnie użytkowa i jakiś artykuł w tym  kierunku, dalej chcemy stworzyć artykuł dla tej samej rośliny, ale jako ozdobnej, to tworzymy przekierowanie do niej, ale użytkowej, ze strony artykułu, ale ozdobnej. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:01, 12 kwi 2026 (CEST)
:: {{Ping|EdytaT}} W książce [[Ekoogrodnictwo]], nie wiadomo, czy dany artykuł wskazuje na roślinę, czy na coś innego, więc lepszą motywacją jest wersja drabinkowa. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:58, 12 kwi 2026 (CEST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:07, 28 kwi 2026 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Pruski/Lekcja13 ==

Cześć, dlaczego wycofałeś moje edycje na stronie Pruski/Lekcja13? [[Wikipedysta:Aklbmd164|Aklbmd164]] ([[Dyskusja wikipedysty:Aklbmd164|dyskusja]]) 00:53, 21 maj 2026 (CEST)
: {{Ping|Aklbmd164}} Wybacz, podczas przeglądania w telefonie mogło się coś mi nacisnąć przez przypadek! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:09, 21 maj 2026 (CEST)
:Dzięki [[Wikipedysta:Aklbmd164|Aklbmd164]] ([[Dyskusja wikipedysty:Aklbmd164|dyskusja]]) 01:09, 21 maj 2026 (CEST)

== Filtr nadużyć - przypadkowy ciąg znaków ==

Cześć! Dziękuję za wstawienie mojej edycji na stronie [[Śpiewnik/Marsz,_marsz_Polonia]], zablokowanej przez filtr nadużyć (wykryto &quot;przypadkowy ciąg znaków&quot;). Do tej pory i wstawianie nut przez Score, i linków do cyfrowej biblioteki Polona (które rzeczywiście zawierają losowo wyglądające ciągi znaków) udawało się bez problemów. Czasami tylko dostawałam komunikat, że filtr nadużyć wykrył, że wstawiam za dużo treści na raz i że wygląda to podejrzanie ;-)

Mam pytanie, czego spodziewać się przy kolejnych edycjach. Czy przy każdym nieudanym zapisaniu strony zwracać się do Ciebie? Czy istnieje jakiś mechanizm &quot;white listy&quot; – czy można prosić o imienne wykluczenie z filtra nadużyć, w oparciu o dotychczasową historię edycji i brak nadużyć i blokad? Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Ashaio|Ashaio]] ([[Dyskusja wikipedysty:Ashaio|dyskusja]]) 12:40, 8 cze 2026 (CEST)

: {{Ping|Ashaio}} Poprawiłem dwa ostatnie filtry, tzn. {{Code|150}} i {{Code|151}}, i sprawdziłem na twoich edycjach, teraz nie ma problemu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 12:47, 8 cze 2026 (CEST)

== Dzień dobry. ==

Dziękuję za powitanie oraz docenienie pracy.

Z długiego już doświaczenia (i niekoniecznie docenianego!) znam problematykę pracy na Wikibooks – mam więc nadzieję na owocną współpracę.

Z pozdrowieniami, [[Wikipedysta:Wtyczka DIN 545|Wtyczka DIN 545]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wtyczka DIN 545|dyskusja]]) 22:39, 4 lip 2026 (CEST)

== Wcalenieja ==

Cześć! Widziałem, że zablokowałeś na miesiąc użytkownika [[Wikipedysta:Wcalenieja|&lt;bdi&gt;Wcalenieja&lt;/bdi&gt;]] z uzasadnieniem „Spamowanie”, jednak jego edycje są poprawne (w większości polegały na zmianie formy „na Wikipedii” na „w Wikipedii”, która jest jak najbardziej poprawna z językiem polskim https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/w-wikipedii;18074.html. W związku z tym chciałbym zdjąć blokadę, jednak nie chcę dokonywać tego bez konsultacji z Tobą. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:31, 27 lip 2026 (CEST)

* Chodziło mi o naturalność w języku polskim, ale ten użytkownik zamienia takie coś: &quot;w Wikipedii&quot; na &quot;na Wikipedii&quot;, a później cofa, jak to było w: [[LaTeX/Pisanie_listów]]. A jak mówisz, że to jednak poprawne, to możesz cofnąc blokadę. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:39, 27 lip 2026 (CEST)</text>
      <sha1>70f7ca1x767nzkbxhxajj293ujv643l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548479</id>
      <parentid>548468</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wcalenieja */</comment>
      <origin>548479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250449" sha1="9veiit9mpq71a6uvafrdcyght6myjvl" xml:space="preserve">{{Witaj}} --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] 12:45, 5 kwi 2008 (CEST)

== [[Ogólne twierdzenia i wnioski o rozkładach statystycznych]] ==
Na Wikibooks piszemy podręczniki, podczas, gdy ten moduł, oraz [[Twierdzenie o rozkładzie normalnym‎]] są co prawda wzorowymi artykułami, jednak nadają się bardzie na Wikipedię niż na Wikibooks. Ciekawym pomysłem mogłoby być połączenie tych artykułów w jeden podręcznik. --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] 12:45, 5 kwi 2008 (CEST)

:Pozwolę sobi dodać swoje zdanie - artykuły nadająsię na Wikibooks, tylko brakuje dla nich jakiejś &quot;wyższej&quot; rodziny, tzn jakiegoś podręcznika, do którego mogłyby należeć (a nie znam się na tym materiale, więc nie umiem zaproponować) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 13:17, 5 kwi 2008 (CEST)

::Witaj. Widzę że zwrócono Ci już uwagę, ale troszeczkę nie ukierunkowano. Wikibooks polega na pisaniu podręczników - dlatego staramy się unikać luźnej formy, spotykanej na Wikipedii. Staramy się aby autorzy zawierali tutaj informacje zwarte w miarę przemyślany sposób. To prawda istnieją tu podręczniki wyglądem przypominające artykuły z Wikipedii (wszystko na jednej stronie) - choćby przykładowo [[Jak żyć oszczędnie]] jest przykładem podręcznika w formie broszurowej. Jednak forma ta obliguje do zawierania wszystkich treści związanych z podręcznikiem na jednej stronie - jest to co prawda uciążliwe dla autorów, szczególnie dużych projektów, jak i obciąża czas ładowania czytelnikowi, choć walorem jest szybki dostęp do wszystkich materiałów. Stąd też powstała idea tworzenia podręczników w formie modułowej (Tytuł/Rozdział). Więcej o tworzeniu podręcznikó znajdziesz w linkach powyżej zamieszczonych wraz z powitaniem. Warto tam zajżeć. Wiąłeś sie za spory projekt, któy zasługiwałby na zebranie w jedną większą całość, bowiem pisząc sam '''podręcznik''' pr. [[Twierdzenie o rozkładzie normalnym]] wypadałoby wspomnieć wcześniej o aspekrach matematycznych i historycznych takiego twierdzenia - tak aby była to ładna pozycja poświęcona tylko temu twierdzeniu. Dlatego też zastanawiam się czy nie lepiej byłoby abyś utworzył podręcznik, przykładowo o tytule [[Statystyka w fizyce]], czy np. [[Statystyka fizyczna]] lub nawet &quot;Ogólne twierdzenia i wnioski o rozkładach statystycznych w fizyce&quot; i zawarł w nim treści wyżej wymienione. Wymagałoby to operacji przeniesienia napisanych już przez Ciebie modułów (przycisk przenieś) pod nowe lokacje podręcznika: przykładowo [[Statystyka w fizyce/Twierdzenie o rozkładzie normalnym]]. Przygotowanie podręcznika z luźnych treści, typu notatki, wymaga oczywiście skonstruowania jakiejś przemyślanej formy, aby wszystko było w miarę spójne, przyjemne w czytaniu i w miarę zrozumiałe. Pozdrawiam i gratuluję pierwszych edycji. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 14:28, 5 kwi 2008 (CEST)

:Persino, jeśli możesz... nie baw się w wycinanie treści, ustal nazwę podręcznika, potem przenoś treść (spróbuj przyciskiem 'przenieś') --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 16:16, 5 kwi 2008 (CEST)

:Dodam, że nazwa podręcznika może być 'prosta', np. &quot;Statystyka wyższa&quot; (bardzo zmyślam), w tym może być nagłówek &quot;Statystyka i matematyka funkcjonalna we współczesnej fizyce&quot; i w nim moduł &quot;Ogólne twierdzenie...&quot;


A gdzie widzicie przycisk 'Przenieś',bo przy wikipedii był a tu nie ma!!!
--[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]]

:Jeśli możesz, używaj częściej przycisku 'podgląd zmian' zamiast 'zapisz' --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 14:26, 6 kwi 2008 (CEST)

:Ponawiam prośbę, przycisk 'przenieś' jest w tym samym miejscu co wikipedia, a przenosząc 'brutalnie' artykuły rozwalasz linki, które się do nich odnosiły (nie ma redirectów); przycisk 'podgląd zmian'.. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:41, 8 kwi 2008 (CEST)

:6 zmian tej samej strony w ciągu 3 minut.. nikt Ci nie zabrania tak robić, ale czy nie mógłbyś się poslugiwac przyciskiem 'podgląd zmian'? z góry dzięki --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:06, 10 kwi 2008 (CEST)

== Brak uprawnień do przenoszenia stron ==
Jak pójdę pod adres http://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Przenieś/Wikipedysta:Persino/brudnopis, to przeglądarka pisze mi: 
&quot;Błędy uprawnień
Nie masz uprawnień do tego działania z następującej przyczyny: 
Nie masz uprawnień do przenoszenia stron na Wikibooks.
&quot;,w takim razie jak mam przenosić strony, jak przeglądarka tego zabrania.
Mirosław Makowiecki

: Zupełnie nowi użytkownicy nie mają chyba uprawnień do przenoszenia stron. Sprawdź jutro, czy dalej masz taki problem. Jeśli tak, daj znać komuś, kto jest aktywny na Ostatnich zmianach. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 23:22, 8 kwi 2008 (CEST)

== Podgląd zmian ==

Hej, mógłbyś korzystać częściej z przycisku &quot;Podgląd zmian&quot;? Zauważyłem, że robisz seriami drobne edycje w tych samych artykułach. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 14:35, 13 kwi 2008 (CEST)

:Derbeth, prosiłem o to już kilkaset edycji temu -.- --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:58, 13 kwi 2008 (CEST)

== 3k, urodziny, ściganie Japonii ==

Witaj pracusiu. Zbliżają się święta. Polskie Wikibooks obchodzi urodziny '''10 lipca''', do tego zbliżamy się do 3 tyś. modułów - to wspaniała szansa na podwójne święto. Ba - w rankingu Wikibooks, Polska jest zaraz za Japonią - różnica ok. 80 rozdziałów książek. Wysuwam więc pomysł z inicjatywą, [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks%3ABar&amp;diff=76448&amp;oldid=76445 jak ta], żeby chwilowo zamrozić licznik. Dzięki temu będziemy mogli za około 2 tygodnie przygotowywać się do potrójnego święta. Na czym polega pomysł i inicjatywa? Licznik zlicza nowe moduły tworzone w głównej przestrzeni nazw - pomysł polega na tym, żeby wszystkie nowe strony (czerwone linki) Wikipedyści tworzyli przez najbliższe kilka tygodni w brudnopisach - na swoich stronach podręcznych &quot;Wikipedysta:Nazwa/strona podręczna&quot;. Następnie za 2 tygodnie przenieśli je &quot;przycisk przenieś&quot; do przestrzeni głównej. Dzięki temu efektowi kumulacji, nie dość że zgromadzimy strony potrzebne do &quot;doskoku i prześcignięcia&quot; Japonii, ale i będziemy mieli potrójne święto Wikibooks. Co myślisz o tej inicjatywie - zapraszam do [[WB:BAR|baru]] do podzielenia się swoją opinią. P.S. Dodatkowo, jest pomysł utworzenia/przetłumaczenia książki urodzinowej, którą moglibyśmy dodatkowo z tej okazji, wspólnie wykonać - potrzebny jest tylko pomysł jakiej ^_^. Gorąco zapraszam. [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 02:53, 11 cze 2008 (CEST)
== Odpowiedź,urodziny, ściganie Japonii ==
Jeśli w święta ma być więcej niż 3000 to się zgadzam,nie dość ,że będziemy obchodzić podwójne święto, to będziemy cieszyli że pokonamy Japonię pod tym względem. Jednak warto stworzyć to dla naszej satysfakcji. Wiedząc ,że pokonamy Japonię, to liczba szybkość modów powinna wzrastać szybciej.
&lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:Persino|Persino]]&lt;/tt&gt; 00:29, 13 cze 2008 (CEST)

Można ogłosić częściowy sukces - udało nam się dotrwać do lipca z przymrożonymi edycjami. Jeśli posiadasz jakieś strony w brudnopisie - gorąco zachęcam do uwolnienia ich w nadchodzących dniach (między 5-11 lipca) do przestrzeni głównej [używając przycisku &quot;przenieś&quot; na górze lub dole strony - w zależności od skórki jaką wybrano w profilu]. Zachęcam do dalszego udziału w projekcie i wzmożenia pracy w najbliższych dniach - może uda nam się osiągnąć pułap dodatkowych 100 artykułów i prześcignąć Japonię. ;o) Pozdrawiam [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 22:17, 4 lip 2008 (CEST)

== Kompletność fizyki teoretycznej ==

Mógłbyś mi napisać, na ile procentowo oceniasz stopień kompletności podręcznika? Chciałbym dopisać do Księgozbioru [[Wikibooks:Etapy rozwoju książek|ikonkę kompletności dla twojego podręcznika]]. Przy okazji, jestem pod wrażeniem rozmiaru twojej książki. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 01:22, 10 lip 2008 (CEST)
=== Re:Kompletność fizyki teoretycznej ===
Kompletnośc mojej książki oceniam na 50%
[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]] 02:26, 10  lip 2008 (CEST)

Zerknij proszę tutaj: [[Dyskusja:Statystyka_matematyczna]] [[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 23:41, 23 lip 2008 (CEST)

Podoba mi się ta nawigacja:
[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]] 23:47, 23 lip 2008 (CEST)

==Numeracja wzorów==
Czy wikibooks można tak zrobić aby numer rozdziału był numerowny według pewnej reguły,i ściśle określone wzory do należącego rozdziału.
Np. 10.1 rozdział 1
Wzór 10.1.1
Wzór 10.1.2
10.2 Rozdział
Wzór 10.2.1
Chodzi mi o generator.
[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]] 00:19, 2 Sierpnia 2008 (CEST)
:Jedyne co w ramach MediaWiki mogę zaproponować to [[w:Pomoc:Wzory]] i polecany tam szablon &quot;wzór&quot; (niestety zmuszający do ręcznego numerowania).
:{{wzór|&lt;math&gt;c=\sqrt{a^2+b^2}&lt;/math&gt;|10.1|bez automatu=tak}}
:Niestety Wikipedia to nie LaTeX. Na koniec drobna uwaga. Jeśli chcesz zadać komuś pytanie, lub na coś odpowiedzieć to pisz na '''jego''' stronie dyskusji, a jeśli wszystkim wikipedystom to lepiej pytać w &quot;Barze&quot;. (To pytanie znalazłem przypadkiem.) Sugeruję również stosować &lt;math&gt;\langle\cdot\rangle&lt;/math&gt; zamiast &lt;math&gt;&lt;\cdot&gt;&lt;/math&gt;. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 10:03, 5 sie 2008 (CEST)

Jeszcze tak mi się nasunęła taka sugestia by rozważyć użycie symbolu &lt;math&gt;\varepsilon\,&lt;/math&gt; zamiast &lt;math&gt;\epsilon\,&lt;/math&gt;. [[Wikipedysta:Delimata|Delimata]] 11:13, 6 sie 2008 (CEST)

== Giggs komentarz ==

Ktoś napisał: [[Dyskusja:Fizyka_statystyczna/Zespoły_statystyczne_w_fizyce_statystycznej_klasycznej|w tej dyskusji]] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 09:59, 8 sie 2008 (CEST)

== spis treści ==

&quot;jak wstawić spis treści&quot; - nie da się tego zrobić automatycznie, bo spis treści powstaje na podstawie nagłówków w artykule, więc w &quot;innym module o innych nagłówkach&quot; nie zrobi się taki sam spis. Można go zrobić ręcznie, napisz który i gdzie skopiować, mogę spróbować --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:04, 3 lis 2008 (CET)
===Re:spis treści===
Co to znaczy ręcznie?

[[Persino|Persino]]19:11 3 lis 2008

:To znaczy napisać ten spis i dodać linki, tak jak np. spis modułów na stronie Fizyka.../Artykuły --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 20:45, 7 lis 2008 (CET)


''Wstawiłeś (przez użycie &quot;wstawiania stron&quot; &quot;{: ... }&quot; ) spis treści z Statystyki matematycznej do podręcznika fizyki. Poprawiłem link, bo w poprzednim była stara strona z ustawionym EK. Na stronie [[Statystyka_matematyczna]] dodałem tagi &quot;noinclude&quot;, dzięki nim tekst między nimi nie pojawi się w miejscu gdzie kopiujesz ten moduł w podręczniku Fizyki. Jak coś to pytaj (najlepiej na mojej stronie dyskusji, łatwiej mi zobaczyć że piszesz) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 14:36, 15 lis 2008 (CET)''

:Sprostowanie... był konflikt edycji, cofnąłem swoje, powyższe nie ma już znaczenia

== Wstawianie kategorii &quot;Ekspresowe kasowanie&quot; ==

Nie rozumiem, co robisz wykonując [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_teoretyczna/Równania_różniczkowe_zwyczajne_rzędu_drugiego_sprowadzane_do_równań_rzędu_pierwszego&amp;diff=85470&amp;oldid=85443 takie edycje]. Jeśli chcesz, żeby jakaś strona była skasowana, powinieneś wstawić szablon ek i napisać, dlaczego stronę należy skasować (np. że treść została gdzieś przeniesiona). Nie mam czasu biegać po podręczniku i prowadzić dochodzenie, czy stronę kasować, czy nie. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 13:49, 6 lis 2008 (CET)

:Dodam, że chodzi o wstawienie: &lt;nowiki&gt;{{ek|tu wpisz tlumaczenie}}&lt;/nowiki&gt; --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 20:45, 7 lis 2008 (CET)
== podręcznik ==

Nie wiem czy dostrzegłeś - ktoś się wpisał tu [[Dyskusja:Statystyka matematyczna/Metoda najmniejszych kwadratów]]. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 13:11, 10 gru 2008 (CET)

== Urodziny Wikibooks ==
Cześć. 24 stycznia polskim Wikibooksom stuknie 5 latek. Trochę byłoby szkoda, gdyby to przeszło bez echa - [http://stats.wikimedia.org/wikibooks/PL/ChartsWikipediaPL.htm podczas wakacyjnej akcji] przybyło w końcu nieco modułów :). W [[Wikibooks:Bar#Urodziny Wikibooks|kawiarence]] dałem kilka propozycji, co można by na takie urodziny zrobić. Na jesień udało mi się przez wykop rozpropagować jakoś podręcznik fotografii (i też na statsach fajnie widać październik ;) Jeśli masz inne propozycje, też je dorzuć. Wiem, że na booksach jest tak, że każdy swoją działkę pieli, ale jeśli sami się nie rozpropagujemy, to niewiele osób będzie tu trafiało. Pozdrawiam [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] 14:09, 18 sty 2009 (CET)

== Spis treści fizyki teoretycznej ==
Zrobiłem trochę &quot;ukruconą&quot; wersję spisu treści do podręcznika, w [[Wikipedysta:Lethern/Fizyka teoretyczna]]. Usunąłem wszystkie podpunktu poziomu ###, #### itd., wypadło ponad 200 podpunktów. Nie jest to na pewno idealny spis, ale daję przykład, że można go zrobić bardziej czytelnym, żeby pomóc przeglądać ten spis użytkownikom (pewnie można wywalić wiele podpunktów typu ## oraz powinno się zostawić niektóre poziomu ###, ale nie bawiłem się w szczegóły). Myślę, że można by taki spis treści (mniejszy) wstawić na jakąś poboczną stronę (oddzielny moduł) lub odwrotnie, aktualny spis wstawić na oddzielny moduł. Co sądzisz? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 13:11, 4 lut 2009 (CET)
=== Spis treści fizyki teoretycznej ===
Zrobiłem spis treści by był on szczegółowy, bo czytelnik korzystający z mniej szczegółowego spisu treści, patrzy, nie ma, a już rzeczywiście jest. Temu mój służy spis treści.
'''Widziałem gorsze spisy treści''' w drukowalnych książkach, nie na '''wikibooks'''.

Ja bym tak zrobił w jednym pliku &quot;Fizyka teoretyczna&quot; umieścił bym jednym pliku wszystko z parserami, oto psełdokod;
-----------------------------------------------------------------------------
//Fizyka teoretyczna
  if((Tom==&quot;Matematyka statystyczna&quot;)or(Tom==&quot;&quot;)){
      //Spis streści Matematyki statystycznej
    }
  if((Tom==&quot;Statystyka Fizyczna&quot;)or(Tom==&quot;&quot;){
       //Spis treści statystyka fizyczna
    }
      pozodstały spis streści
  &lt;nowiki&gt;[[Kategoria:Fizyka]]&lt;/nowiki&gt;
-----------------------------------------------------------------------------

Następnie należy stworzyć plik np. &quot;Matematyka statystyczna&quot;, a w nim, a oto psełdokod:
 &lt;nowiki&gt;{{:Fizyka_teoretyczna|Tom=Matematyka statystyczna}}&lt;/nowiki&gt;
 &lt;nowiki&gt;[[Kategoria:Fizyka]]&lt;/nowiki&gt;

-----------------------------------------------------------------------------

Aby moja książka była bardziej przejrzysta, temu służy podział mojej książki na pliki w katalogu '''Fizyka''', które korzystają z pliku '''Fizyka teoretyczna''' by stworzyć spis treści.
Czy mógłbyś to stworzyć na swoim katalogu domowym, jeśli by mnie się podobało, to prosił bym byś to zrobić to dla każdego z rozdziału z osobna.
[[Wikipedysta:Persino|Persino]] 16:41, 4 lut 2009 (CET)

=== &quot;Szablon&quot; do spisu treści ===
[[Wikipedysta:Lethern/Fizyka_spis]]
Wykorzystanie, np.:
 Wikipedysta:Lethern/Fizyka_spis|1|||4|
czy np.
 Wikipedysta:Lethern/Fizyka_spis|.|.|||

Każde niepuste pole (np.&quot;1&quot;) oznacza użycie danego rozdziału, puste oznacza pominięcie. Pierwsze pole to pierwszy rozdział, i tak dalej.

Uwaga: &quot;szablon&quot; (choć nie jest szablonem), nie może być na głównej stronie, tylko w jakimś module podrzędnym. Główna strona musi z niego korzystać. Nie wiem, czy to idzie obejść. Na głównej stronie jest po prostu:
 Wikipedysta:Lethern/Fizyka_spis|a|a|a|a


*Przykład wykorzystania - [[Wikipedysta:Lethern/Fizyka_strona]]
--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 01:56, 2 mar 2009 (CET)

== Linki do wzorów ==

Jest już pewien szablon, spróbuj z niego skorzystać:
*link do użycia:
: &lt;nowiki&gt;[[podręcznik/moduł#wzór1|Tekst opisu]]&lt;/nowiki&gt;

*tam gdzie wzór, szablon:
: &lt;nowiki&gt;{{Indeksuj|wzór1}}&lt;math&gt;x=y&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;

*wygląda to tak (bez zmian):
: {{Indeksuj|wzór1}}&lt;math&gt;x=y&lt;/math&gt;

Swoją drogą, nie zauważyłem tej wypowiedzi w temacie ze spisem treści (mogłem pominąć, a nie jest ona na mojej stronie dyskusji), ale spróbuję to zrobić --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 01:15, 2 mar 2009 (CET)

:W module [[Fizyka teoretyczna/Średnie w matematyce]] zamieniłem linki do nagłówków (np. średnia arytmetyczna) na linki do wzorów. Możesz sprawdzić, jak działa, jeśli niepotrzebnie zamieniałem to cofnij moje edycje ; ) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:07, 2 mar 2009 (CET)

:Moja wiedza nt. wiki mówi mi,że nie ma możliwości użycia żadnego licznika, który by to zautomatyzował. Musisz ręcznie wpisywać 1, 2 itd. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:50, 4 mar 2009 (CET)

== Fizyka teoretyczna/Zbiór rozdziałów ==

Pozostawiłeś ten moduł pusty. Mams go usunąć? W tym celu wstawiaj proszę szablon: {{s|ek}}. P.S. W barze wspominałeś na temat szablonów. Nie rozumim tylko czy to było pytanie czy stwierdzenie? -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 16:25, 7 mar 2009 (CET)

== Fizyka teoretyczna - spis treści ==

Niekoniecznie rozumiem po co Ci tyle zagnieżdżonych szablonów. Ogólnie na Wikibooks źle widziane jest &quot;forkowanie&quot;, w Księgozbiorze nie pojawiają się pozycje [[Statystyka matematyczna]], [[Klasyczna elektrodynamika]], [[Szczególna teoria względności]], [[Rachunek tensorowy]], [[Ogólna teoria względności]] itd. myślę, że wygodniej byłoby podzielić całą książkę zgodnie z nazewnictwem albo na układ taki:
* strona zbiorcza &quot;[[Fizyka teoretyczna]]&quot; dla kilku osobnych podręczników &quot;[[Fizyka teoretyczna cz.I - Statystyka matematyczna]]/podrozdziały&quot; itd...
* lub sugerowałbym powrót 
* w obecnej chwili zanim podjęte zostaną jakiekolwiek decyzje i działania (najprawdopodobniej związane z usunięciem niepotrzebnych spisów treści na nieistniejących podręcznikach, lub migracją podrozdziałów fizyki teoretycznej do właściwych podręczników) - proponuję na stronach &quot;Statystyka matematyczna&quot; i wszystkich innych tego typu w przestrzeni głównej nazw, umieścić szablony informujące, że jest to część z podręcznika [[Fizyka teoretyczna]] - bowiem użytkownicy będą zdezorientowani nagłą zmianą struktury i nazewnictwa - kiedy przeniesieni zostaną z podręcznika &quot;Statystyka matematyczna&quot; czy &quot;Klasycznej elektrodynamiki&quot; do &quot;Fizyki teoretycznej&quot;.
:Ewentualne przeniesienia mogą zostać wykonane botami, o ile będą dostępne. --[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 21:38, 7 mar 2009 (CET)

== Programowanie i CSS w mediawiki ==

MediaWiki oparta jest na cssie więc niejako można tworzyć nowe klasy. Niestety jest to bardzo ograniczone, np. do możliwości tworzenia skinów. Ze względów bezpieczeństwa takie formuły najczęściej ograniczone są tylko do obsługi pojedynczego użytkownika. Ciut więcej możesz poczytać na stronie: http://www.mediawiki.org/wiki/Manual:CSS i jej odnośnikach. Może na precyzyjniejesze pytania będę mógł bardziej szczegółowo odpowiedzieć. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 15:27, 1 kwi 2009 (CEST)

Zapewne chodziło Ci o wyrażenie typu: &lt;nowiki&gt;{{{1|2}}}&lt;/nowiki&gt; (różnica nawiasu) oznacza to, że domyślna wartość pierwszego również domyślnego parametru szablonu, w przypadku pominięcia jego deklaracji przy użyciu szablonu będzie wynosiła 2. Przykładowo dla deklaracji: &lt;nowiki&gt;{{Szablon|blabla|bleble}} wartość parametru {{{1|2}}} wynosiła będzie blabla parametru {{{2}}} bleble. Z kolei zamieszczając {{Szablon}}, parametr {{{1|2}}} równy będzie 2, natomiast parametr {{{2}}} pozostanie pusty.&lt;/nowiki&gt; -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 12:16, 2 kwi 2009 (CEST)

== Liczby zespolone ==

:Część praktyczna podręcznika - tj. dodawanie i odejmowanie nie została napisana przeze mnie, i jest w chwili obecnej troszkę oderwana od podręcznika, i w najbliższym czasie będę starał się ją przeredagować. Co do zapisu &lt;math&gt;i= \sqrt{-1}&lt;/math&gt; w wielu środowiskach jest przedstawiany jako bardziej prawidłowy niż krytykowany przez nie zapis &lt;math&gt;i^2=-1&lt;/math&gt; za mniej dydaktyczny. W podręczniku starałem się zachować pewną wynikowość i skupić się na przystępnym i łagodnym wprowadzeniu do świata liczb urojonych jak również w miarę zrozumiałym opisie liczb zespolonych. W większości podręczników czy skryptów spotykałem się z wrzucaniem czytelników na głęboką wodę, dlatego przyjąłem konwencję wynikową opisu liczb: skoro zakładamy że są narzędziem pozwalającym obliczać pierwiastek liczb ujemnych to musimy stworzyć to narzędzie, następnie możemy na nim operować, a potrafiąc już operować można próbować przedstawiać to na rysunku.
:Zgodzę się że dla matematyków znających przepisy, oczywistym jest przyjęta później konwencja operowania w zapisie &quot;kartezjańskim&quot;, przez podawanie współrzędnych w płaszczyźnie arganda (a,b), jednak wydaje się to dość nienaturalne i usilne promowanie tego typu przedstawienia liczb najczęściej wprowadzało większy zamęt u niezaznajomionych z tematyką. Mimo wszystko uznałem za bardziej naturalny i zrozumiały dla człowieka zapis algebraiczny liczb. Staram się po prostu utrzymać jednolitą konwencję podręcznika i nie mieszać nadto pojęciami między sobą. Ale i objaśniać w łatwy sposób elementy dyskusyjne, które bagatelizowane są często w innych książkach.
:Toteż, co do zapisu &lt;MATH&gt;\sqrt{-1}^2=(\pm i)^2\equiv -1&lt;/MATH&gt; dla nas oczywistym jest zachowanie kolejności działań - bo nieświadomie sposób liczenia uznajemy już za oczywisty. Jednak pamiętać należy, że młodzież jest bardziej dociekliwa i często ich manipulacje cyferkami mogą pokazać, że &lt;MATH&gt;\sqrt{-1}^2=(\pm i)^2\equiv (\pm \sqrt{-1})^2&lt;/math&gt; co daje nam ciekawy efekty jak np. &lt;math&gt; \sqrt{(-1) \cdot (-1)} = \pm 1 &lt;/MATH&gt; p zastosowaniu analizy klasycznej. Jak widać w takiej kolejności wykonywania działań algebraicznych otrzymujemy różne efekty, a wytłumaczenie - &quot;wybierz sobie wynik ujemny&quot; zaczyna zakrawać o zbrodnię na dydaktyce. We &quot;wcześniejszej&quot; analizie takich problemów nie było, a wszyscy przyzwyczajeni byli do przemienności działań mnożenia elementów posiadających ten sam wykładnik. 
:Chyba, że sam posiadasz jakiś fajny pomysł na predstawienie/wytłumaczenie tego problemu w prosty i zrozumiały sposób czytelnikowi który nigdy wcześniej nie miał doczynienia z liczbami zespolonymi, a jego matematyka zakończyła się na standardowej analizie liczb rzeczywistych - bo do takich osób przede wszystkim kierowałem podręcznik. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 11:09, 3 kwi 2009 (CEST)

:Dokładnie. I takie przedstawienie mi chodzi po głowie w dalszych rozdziałach podręcznika. Bowiem z tego co inni wrzucili już do części o działaniach na liczbach zespolonych, widzę raczej brak zrozumienia ich tematyki - standardowy dla zwykłego trybu nauczania 3Z. Chcę by ten podręcznik był inny niż standardy w tej dziedzinie. Muszę tylko skończyć parę projektów, i powrzucam to co mam na Wiki - bo nie lubię nieprzemyślanej roboty. Cieszę się że się rozumiemy w tej sprawie i nie jestem odosobniony w takim podejściu do prezentacji tych liczb. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 23:01, 4 kwi 2009 (CEST)

== O mojej (mam nadzieję) pomocy ==

Witaj, piszę do Ciebie, żebyś nie niepokoił się moimi poprawkami w fizyce teoretycznej. To tak żeby uprzedzić i wyjaśnić.
Nie będę ingerował - a na pewno nie bez pytania! - w tok rozumowania, w strukturę podręcznika, ani nie będę wprowadzał swoich &quot;dodatków&quot;. Chciałbym tylko, na ile starczy mi zapału, pomóc poprawiać język, uzupełniać zgubione indeksy, ujednolicać symbole itp. z zachowaniem ciągu wywodu, który Ty zaproponowałeś. Twój wykład wymaga sporych poprawek językowych, czego chyba masz sam świadomości, prawda? Jak widziałem inni też to już wcześniej zauważyli. Pozdrawiam i... podziwiam rozmach z jakim podręcznik został zaplanowany. [[Wikipedysta:Youandme|Youandme]] 18:40, 3 kwi 2009 (CEST)


== Edycje ==
Witaj Persino. Muszę jeszcze raz o tym napisać - czy mógłbyś spróbować więcej używać przycisku &quot;podgląd zmian&quot;, niż &quot;zapisz&quot;? Jeśli boisz się o stratę dokumentu, zapisuj w notatniku. Może Tobie to nie robi różnicy, ale licznik edycji wikibooks jest sztucznie zawyżany, Ostatnie zmiany są mało czytelne, a Tobie to chyba nie będzie sprawiało wielkiego klopotu? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 12:01, 5 kwi 2009 (CEST)

Obywatelu, zlituj się, przestań robić miliony edycji. Jedna na minutę to za dużo --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 12:36, 18 kwi 2009 (CEST)

== Odp: Wariacja lub wariancja ==

[http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_Wikipedysty:Youandme&amp;diff=96991&amp;oldid=96186 Piszesz]:
: &quot;W książce &quot;Analiza danych&quot; autora &quot;Siegmund Brandt&quot; jest używane słowo '''wariacja''' [...]&quot;.
W jakim kontekście? Na której stronie? Spójrz na miejsce, gdy drugi moment pojawia się w tej książce chyba po raz pierwszy (strona 51) w rozdziale 3.3 o tytule &quot;Funkcje jednej zmiennej losowej, wartość oczekiwana, '''wariancja''', momenty&quot;. Na wspomnianej stronie 52., jest definicja i używa słowa '''wariancja''', później mamy tytuł rozdziału 3.5 &quot;Wartości oczekiwane, '''wariancje''', kowariancje i współczynniki korelacji&quot;, a kolejnych rozdziałach np. 11. &quot;Analiza '''wariancji'''&quot;! Zajrzysz do indeksu i zobaczysz, że:
:'''wariancja''' 51, 76, 248, 688, 690
: - estymatora 254
: - wartości średniej 177, 199, 301
: - z próby 176, 198
: - zmiennej losowej 51
natomiast w indeksie mamy też oczywiście (i zaledwie tylko tyle):
:'''wariacje''' 598
ale dotyczy to pojęcia z kombinatoryki - cytuję ze strony 598: &quot;Takie ustaiwenia obiektów nazywamy ''wariacjami''&quot;.
&lt;br&gt;Tak przynajmniej jest w wydaniu z 1998 roku i śmiem twierdzić, że jeśli gdzieś w tekście pojawiło się słowo '''wariacja''' w znaczeniu drugiego momentu statystycznego, to była to literówka. I podtrzymam twierdzenie, że w polskim drugi moment statystyczny nie jest nazywany wymiennie '''wariacją''' lub '''wariancją'''. [[Wikipedysta:Youandme|Youandme]] 01:23, 11 kwi 2009 (CEST) PS. Przy okazji dam spóźnioną odpowiedź: oczywiście zastosuję się do prośby o używanie szablonów &quot;CentrujWzór&quot; i &quot;CentrujWzór&quot; i cieszę się, że zaakceptowałeś moją propozycję pomocy.

== Wzory ==

Niestety, nie mam pojęcia jak to zautomatyzować, jedynie ręczne wpisywanie widzę jako opcję --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 21:10, 18 kwi 2009 (CEST)

== poprawka Bernoulliego ==

Poprawiłem mniej więcej to, o co prosiłeś. Jeśli nagłówki pozostałe mają być w &quot;podpunktach&quot;, to wystarczy &lt;nowiki&gt;=Twierdzenie o rozkładzie wielomianowym= zmienić na ==Twierdzenie o rozkładzie wielomianowym==&lt;/nowiki&gt; itd. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 09:16, 20 kwi 2009 (CEST)

== rozdziały bez spisu treści ==

Było takie coś (tag h2, h3 itd.), ale niestety już nie działa. Pozostaje nie używać === i robić ręcznie, np. &lt;nowiki&gt; &lt;big&gt;'''nazwa'''&lt;/big&gt; &lt;/nowiki&gt; 

&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''&quot;nazwa&quot;'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
----
Albo przy użyciu formatowania html, --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:15, 28 kwi 2009 (CEST)

== całka ==

1. &lt;MATH&gt;\int_{\overset{a}{\underset{c}{b}}}c(x)dx\;&lt;/MATH&gt;

2. &lt;MATH&gt;\int_{\overset{a}{\underset{c}{\overset{b}{}}}}c(x)dx\;&lt;/MATH&gt;

3.&lt;MATH&gt;\int_{
\begin{matrix}
  a  \\
  b  \\
  c
\end{matrix}
}c(x)dx\;&lt;/MATH&gt;

i jeszcze
4. &lt;math&gt; \int\limits_{\overset{a}{\underset{c}{\overset{b}{}}}}&lt;/math&gt;

Polecam  http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Displaying_a_formula
--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 17:44, 5 maj 2009 (CEST)

* Wprowadziłem zmiany w [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_statystyczna/Przykłady_innych_zespołów_statystycznych_kanonicznych_w_fizyce_klasycznej&amp;curid=15972&amp;diff=99547&amp;oldid=99524 Przykłady innych zespołów statystycznych kanonicznych w fizyce klasycznej‎], tzn. poprawiłemdwie całki. wg tego co napsałem powyżej --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 11:49, 7 maj 2009 (CEST)

== Rozdziały ==

O ile z wiki można coś poradzić, tak na HTMLu się nie znam. Poczytaj tu: [http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Section#Section_linking Help:Section] (tu masz [http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Contents#For_editors spis]). Niestety nie wiem, co masz na myśli. Jeśli nie poradzisz sobie to napisz dokładnie, jak to ma wyglądać, najlepiej jakieś demo, to może coś pomogę (ew mozna na wikipedii o tym wspomnieć, tam więcej ludzi co się znają) 

Generalnie żeby do pewnego miejsca można było linkować, to coś musi zawierać:
:&lt;nowiki&gt;{{anchor|tekst}}&lt;/nowiki&gt;
(lub)
:&lt;nowiki&gt;&lt;span id=&quot;anchor_name&quot;&gt;some text&lt;/span&gt;. &lt;/nowiki&gt;

Rozdział można też tworzyć poprzez:
:&lt;nowiki&gt;&lt;tt&gt;&lt;h4&gt;tekst&lt;/h4&gt;&lt;/tt&gt; &lt;/nowiki&gt;

--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 22:14, 8 maj 2009 (CEST)

== Doktorat z Wikimedia ==

Hmm. Dość ciekawa propozycja. Choć co prawda nie wiem co do końca masz na myśli z pisaniem doktoratu &quot;z Wikimedia&quot;. Chcesz zająć się &quot;fenomenem&quot; środowiska Wiki, czy po prostu tworzyć kilku osobową publikację pracy doktorskiej? Myślę, że w tym drugim przypadku - głównymi ograniczeniami byłyby wymogi uczelniane, stawiane przez Centralną Komisję oraz prawnie podyktowane ''ustawą o stopniach naukowych'', która tak na marginesie chyba wspominała o możliwości prowadzenia wieloosobowej publikacji (art. 13 pkt 3) - mechanizm Wiki jako taki posiada historię wkładu w podręczniki, więc możesz być utożsamiany w konkretnymi częściami pracy zbiorowej, za jaką można byłoby uważać pojawiające się treści na Wikibooks. Jedynym ograniczeniem byłaby zasada Oryginal Research - co oznacza, że poniekąd &quot;oryginalne rozwiązanie problemu naukowego&quot; (art. 13 - pkt 1) nie mieści się w ramach Wikibooks (i najlepiej aby była rozwiązana poza Wikibooks). Za to cała część &quot;wykazująca ogólną wiedzę teoretyczną w danej dyscyplinie naukowej lub artystycznej&quot;, jako część dedykowana dydaktyce, jak najbardziej może się znajdować na Wikibooks. Jeśli natomiast masz na myśli wykonanie publikacji drukowanej Twojego podręcznika, do puki nie będzie naruszona licencja GFDL (która pozwala nawet na sprzedaż materiałów, byle za podaniem autorów największego wkładu i zamieszczeniem pełnej treści licencji) oraz licencja grafik - osobiście myślę, że nie powinno być problemów. Nie podoba mi się tylko &quot;zmuszanie&quot; do rozwijania podręcznika - nauka powinna być przywilejem, nie karą ;o). -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 21:49, 16 maj 2009 (CEST)

== PHP i wzory ==

Myślę, że warto by porozmawiać z programistami z MediaWiki (na IRCu, propozycjach dodatków, czy Bugzilli) w sprawie opracowania plug-inu do Wikibooks umożliwiającego prowadzenie numeracji wzorów i odwoływanie się do nich. Obecnie Wiki działa w bardzo okrojony sposób i trzeba niejako 'hackować' jej możliwości tak jak zrobiłeś to w {{s|CentrujWzór}} i {{s|LinkWzór}}, istnieją też inne narzędzia odwoławcze np. referencje: szablony: {{s|r}}, {{s|u}}, {{s|o}}, {{s|RN}} i {{s|UN}}, innym rozwiązaniem jest też użycie grup referencji &lt;pre&gt;&lt;references group=&quot;wzór&quot;/&gt;&lt;/pre&gt; - zastanawiam się czy możliwe byłoby utworzenie grupy matematycznej &quot;wzór&quot; i uwzględnienia w odpowiednich css'ach, ale jest to troszeczkę bardziej zaawansowany problem, wykraczający poza moje możliwościowi dostępowe do Wiki (dostęp do plików katalogów który mają programiści MediaWiki). P.S. Czy na pewno chcesz skasować: [[Fizyka teoretyczna/Rozkłady kwantowe w fizyce]]?

== rozkłady ==

Przepraszam, że dopiero dziś odpowiadam. Wydawało mi się po prostu, że tytuły są mylące, bo rozkład statystyczny i rozkład zmiennej losowej to to samo, a tytuły sugerowały, że to co innego. W obecnej wersji jest moim zdaniem całkiem dobrze, pewnie jeszcze lepiej byłoby wszędzie jednolicie pisać &quot;rozkład zmiennej losowej&quot; albo &quot;rozkład statystyczny&quot;, ale to już kosmetyka. Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Olaf|Olaf]] 19:27, 4 cze 2009 (CEST)

== [[Mechanika_teoretyczna/Kinematyka_i_dynamika_klasyczna_opisu_punktu_materialnego#Energia_ciała_w_polu_grawitacyjnym|Energia ciała w polu grawitacyjnym]] ==

Ucząc się do egzaminu czytam Twój podręcznik i nie jestem pewien, czy aby to równanie jest dobrze napisane. W momencie przejścia:
&lt;math&gt;GMm\int\limits^{\infty}_r r^{-2}dr=\lim_{r_0\rightarrow \infty}GMm[-{{1}\over{r}}]^r_{r_0}&lt;/math&gt; 
w niezrozumiały dla mnie sposób zamieniasz granice całkowania (całkujemy od r do nieskończoności, a potem od nieskończoności do r). Czy aby to jest dobrze? Dodam, że wyprowadzając ten wzór &quot;od początku&quot; otrzymuję ten sam wynik tylko z przeciwnym znakiem. Jeśli to jest mój błąd, to oczywiście przepraszam ;-). --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] 23:17, 9 cze 2009 (CEST)

== [[Mechanika_teoretyczna/Kinematyka_i_dynamika_klasyczna_opisu_punktu_materialnego#Empiryczne_Prawa_Keplera|Empiryczne Prawa Keplera]] ==

Witaj, znowu odkryłem drobne błędy w podręczniku i pozwoliłem je sobie poprawić. Oto zmiany (proszę o ich przejrzenie i ew. revert w przypadku mojego błędu): [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Mechanika_teoretyczna/Kinematyka_i_dynamika_klasyczna_opisu_punktu_materialnego#Empiryczne_Prawa_Keplera]. Pozdrawiam --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] 23:39, 12 cze 2009 (CEST)

== EKi ==

Witam, jesteś pewien chęci usunięcia tej strony: [[Fizyka teoretyczna/Elementy zagadnień z klasycznej mechaniki kwantowej]]? P.S. Usunąłem resztę, ale sprawdź jeszcze czy nie zerwało linkujących. Następnym razem jeśli przenosisz strony proszę pozmieniaj adresy w linkujących - zapobiegnie to zrywaniu i powstawaniu czerwonych linków w istniejących już modułach. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 11:58, 14 cze 2009 (CEST)

== poprawianie podręcznika ==

chętnie bym poprawiał, ale nie mam najlepszego dostępu do internetu aktualnie niestety --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 23:50, 3 lip 2009 (CEST)

== Autoindeksowanie ==

Hmm. Raczej nie spotkałem się z takim narzędziem. Mimo wszystko Wiki to nie Office czy TeX. Ale jeżeli koniecznie byłoby Ci coś takiego potrzebne, musiałbyś złożyć request na stronie https://bugzilla.wikimedia.org/ o opracowanie takiego narzędzia. Co prawda zajmie to troszkę czasu, ale może któremuś programiście zachce się stawić czoła temu problemowi. ;) -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 22:43, 1 lip 2009 (CEST)

== wzory w tekście ==

'''(spójrz na źródło tego tekstu)''' &lt;br /&gt;
Możesz zrobić niektóre skróty &quot;mniejsze&quot; niż czcionka Tex'a, tzn.&lt;br /&gt;
&amp;int; &amp;sum; &amp;prod; &amp;radic; &amp;minus; &amp;plusmn; &amp;infin; &lt;br /&gt;
&amp;prop; &amp;equiv; &amp;ne; &amp;le; &amp;ge; &lt;br /&gt;
&amp;times; &amp;middot; &amp;divide; &amp;part; &amp;prime; &amp;Prime; &lt;br /&gt;
&amp;nabla; &amp;permil; &amp;deg; &amp;there4; &amp;Oslash; &amp;oslash; &lt;br /&gt;
&amp;isin; &amp;notin; &amp;cap; &amp;cup; &amp;sub; &amp;sup; &amp;sube; &amp;supe; &lt;br /&gt;
&amp;not; &amp;and; &amp;or; &amp;exist; &amp;forall; &amp;rArr; &amp;hArr; &lt;br /&gt;
&amp;rarr; &amp;harr; &amp;uarr; &amp;alefsym; - &amp;ndash; &amp;mdash; &lt;br /&gt;
&amp;alpha; &amp;beta; &amp;gamma; &amp;delta; &amp;epsilon; &amp;zeta; &amp;eta; &amp;theta; &amp;iota; &amp;kappa; &amp;lambda; &amp;mu; &amp;nu;&lt;br /&gt;
&amp;xi; &amp;omicron; &amp;pi; &amp;rho;  &amp;sigma; &amp;sigmaf; &amp;tau; &amp;upsilon; &amp;phi; &amp;chi; &amp;psi; &amp;omega;&lt;br /&gt;
&amp;Gamma; &amp;Delta; &amp;Theta; &amp;Lambda; &amp;Xi; &amp;Pi; &amp;Sigma; &amp;Phi; &amp;Psi; &amp;Omega;&lt;br /&gt;

Oczywiście, górny i dolny index: x &lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt; + y &lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;

W TeX możesz spróbować zrobić taki trick: &lt; math&gt; _{....} &lt; /math&gt; &lt;br /&gt;
tekst tekst wzór &lt;math&gt;_{x^2+2x+1}\,&lt;/math&gt; teksttekst &amp;nbsp; czy też &amp;nbsp; tekst &lt;math&gt;_{\cos \alpha + \sum_{n=3}{x_n}}\,&lt;/math&gt; tekst tekst &lt;br /&gt;
Problem w tym, że niektórzy muszą sięgnąć po okulary, żeby taki wzór przeczytać :D

--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 23:49, 3 lip 2009 (CEST)

Niektóre symbole są podane na stronie 
[https://web.archive.org/web/20180128055722/http://www.poradnik-webmastera.com:80/artykuly/html/znaki_specjalne_html.php]
[[Wikipedysta:Persino|Mirosław Makowiecki]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:44, 29 wrz 2009 (CEST)

== Przenoszenie i usuwanie stron ==

W skrócie: trzeba poprawiać odnośniki, jeśli przeniesiesz stronę.

Zmienianie nazw dla stron powoduje różne problemy z linkami, jak wiesz. Zanim zmienisz nazwę modułu, zajrzyj do lewego panelu, w &quot;narzędzia&quot; znajdziesz &quot;Linkujące&quot; - powinieneś zmienić treść wszystkich tych stron, aby linkowały do nowej strony.

Przykład ze złym odnośnikiem - i nie wiem nawet, jak to poprawić [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Statystyka_matematyczna/Momenty_statystyczne_ciągłe_i_dyskretne przykład zerwania linka] -&gt; 2.48 (problem w tym, że redirect który był został usunięty, i nie wiem nawet gdzie strona została przeniesiona)

--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 10:42, 15 lip 2009 (CEST)

Cóż... widzisz, jeśli wstawisz gdzieś EK, to znaczy że chcesz ten moduł usunąć z bazy wikibooks. Jeśli jest to redirect to usuwasz go. Jeśłi przeniosłeś stronę i na starej wstawiłeś EK, to starej już nie będzie (a mógł być redirect, dzięki czemu stare linki, niepoprawione, ze starą nazwą... można poprawić, bo dojdzie się do redicerta. Jeśli się go usunie, to stare linki są czerwone i nie wiadomo, gdzie prowadzą) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:34, 16 lip 2009 (CEST)

Podsumuję - jeśli strona była długo usuwana, przenosisz ją - wtedy nie ustawiamy EK, ponieważ zrywa się linki np. z google (jeśli jakieś zdążyły powstać), czy z innych stron, oraz z linków wewnętrznych (wzory itd. w innych modułach). Jeśli jednak zmiana była krótko po utworzeniu modułu, sprawdzone są linki i poprawione (nie ma linkujących), to stara strona (z redirectem) może dostać EK. wstawianie tego szablonu nie jest ważne, a do tego sprawia problemy, jak widać --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:39, 16 lip 2009 (CEST)


== Poprawianie ==
Zrobiłem ostatnio poprawki tu: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Statystyka_matematyczna/Momenty_statystyczne_w_działaniu&amp;curid=14030&amp;diff=103990&amp;oldid=102011 Momenty statystyczne], gdzie nie gdzie zmieniałem całe zdania, najlepiej sprawdź czy sens jest zachowany. Jeśli nie, daj znać, wyjaśniając o co w zdaniu chodziło --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 09:37, 17 lip 2009 (CEST)

== Przepełnienie szablonów ==

Wygląda na to że jednak musisz ograniczyć liczbę zawartych szablonów, choćby ze względów czasowych - strony z przesadną ilością szablonów wyświetlają się tragicznie długo. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 20:58, 2 sie 2009 (CEST)

== Zmiana nazwy użytkownika ==

Proszę cię, żebyś na Wikipedii zalogował się jako Persino i odpisał mi na ostatnią wiadomość. Pozdrawiam, --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 11:31, 8 lis 2009 (CET)
: Witam. Sprawdź, czy z globalnym loginem jest wszystko w porządku (trochę niepotrzebnie tworzyłeś tu to konto Persino) i daj mi znać. Jeśli nie będzie problemów, zablokuję konto Persino, żeby ktoś się pod ciebie nie podszywał. --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 23:07, 8 lis 2009 (CET)

== kopiowaine ==

Przenoszenie materiału z wikipedii - administrator ma taką możliwość (funkcję) przenieść moduł razem z listą autorów / zmian. Myślę, że wystarczy napisać do jakiegoś aktywnego administratora. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:21, 13 lis 2009 (CET)

== Działania na wektorach ==

Edytowałem moduł [[Metody_matematyczne_fizyki/Działania_na_wektorach|Działania na wektorach]], mniej więcej do połowy przejrzałem. W jednym miejscu zaznaczyłem pochyłą czcionką coś, czego nie mogę rozczytać. Sprawdź, czy moja edycja nie zmieniła sensu tekstu ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 03:30, 16 lis 2009 (CET)

== [[Wikibooks:Strony do usunięcia]] ==
Witaj! cieszę się, że myślimy podobnie :-) Wikibooks, to bardzo specyficzny projekt (w ogóle wiki-projekty nadają się do badań socjologicznych i antropologicznych): mamy mało zarejestrowanych użytkowników, jeszcze mniej administratorów, wiele słomianego zapału i dużo anonimowych szkolnych edycji. Na szczęście - i myślę, że jeszcze przez długi czas - będzie to do opanowania (patrząc choćby po niemieckich Wikibooksach). Tym bardziej biorąc pod uwagę aktywność Panterki :-) Życie na Wikibooksach toczy się wolniej i po roku na Wikipedii, czuję się tutaj, jak na wsi. Ten projekt ma też kolosalną zaletę, której nie ma Wikipedia (o czym już kilkukrotnie rozmawiałem z Przykutą): łatwo odnaleźć pożądaną stronę i nie ma plątaniny meta-stron, stron-pomocy, pod-stron, hiper-stron itp. (jedynie szablony należy moim zdaniem uporządkować). Strony pomocy w Wikipedii to chaos a Wikibooksy nie są &quot;obudowane&quot; całą techniczną i społecznościową otoczką (na szczęście). Wracając do tematu: musimy ustalić konkretne zasady usuwania modułów, pojedynczych stron i całych podręczników. W przeciwnym razie będziemy mieli nadal mało kompletnych podręczników a mnóstwo sporów i wielu zrażonych początkujących użytkowników, którzy mogliby stać się autorami fachowych podręczników. Unikniemy też takich podziałów wśród autorów, jakie są na Wikipedii, gdzie co rusz padają oskarżenia o &quot;układ&quot; i &quot;grupę trzymającą władzę&quot;. Podsumowując: idea Wikibooksów jest genialna a nic tak nie podbudowuje ego, jak pierwsze miejsce podręcznika w wyszukiwarce Google. Nie można więc marnować czasu na spory. Kończę, bo coś się rozgadałem... Pozdr! [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 20:35, 18 lis 2009 (CET)

== [[Metody matematyczne fizyki/Logika matematyczna]] ==

Żadna strona nie linkuje do strony, którą dałem w temacie, umieść ją w jakimś spisie, bo możesz jej nie znaleźć w przyszłości ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 03:39, 20 lis 2009 (CET)

== [[Wikibooks:Przyznawanie uprawnień]] ==
Hej! poparłem Ciebie w głosowaniu (szkoda, że póki co wzięły w nim udział dwie osoby...). Dałem też ogłoszenie na Tablicy ogłoszeń - w końcu kandydat na admina, nie zdarza się często. Powinieneś zorganizować jakiś lobbying albo kampanię wyborczą :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 18:22, 28 lis 2009 (CET)

== pisanie podręczników ==
To dobre poprawki, jeśli chodzi o szablony. Z botem też ciekawy pomysł, jeśli umiałbyś go napisać, to zaoszczędziłby i Tobie dużo czasu, dużo poprawek, i rozwinął Wikibooks. Nie wiem, czy ktoś z zewnątrz by to pochwycił (np. w innych wikibooks), ale wystarczy, że u nas byłby niezłym krokiem do przodu. Ja akurat nie pisałem nigdy 'bota www' ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 19:04, 29 lis 2009 (CET)

== pewna edycja ==
Ktos dokonał takiej edycji: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_statystyczna/Cykle_(obiegi)_termodynamiczne&amp;action=historysubmit&amp;diff=114323&amp;oldid=113019] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 15:21, 30 lis 2009 (CET)
:Rzecz w tym, że nie mogę cofnąć edycji, jeśli nie wiem czy jest ona poprawna czy jest błędna. Jedyne co mogłem zrobić to zgłosić ten fakt Tobie, żebyś ew. Ty ją cofnął, ponieważ masz większą wiedzę w tej dziedzinie ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 21:03, 30 lis 2009 (CET)

== [[Fizyka teoretyczna]] ==
Stworzyłem taki moduł, [[Fizyka_teoretyczna/Koordynacja]]. Na razie umieściłem tam tylko rzeczy, które mogą się dla mnie przydać. Jeśli chcesz, możesz tam dodać działy według swojego pomysłu i potrzeb --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 21:41, 30 lis 2009 (CET)

== [[Dyskusja_Wikipedysty:79.190.12.155]] ==
Hmm, pomyśl globalnie. Czy ta edycja była wandalizmem, czy nieuwagą? Czy blokada IP &quot;na zawsze&quot; jest dobrą opcją z powodu jednej edycji? Czy wziąłeś pod uwagę, co się stanie, jeśli jest to IP komputera na uczelni? Nie ma potrzeby sięgać po tak drastyczne środki ;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 01:53, 1 gru 2009 (CET)

== Administrator ==

Gratuluję, przyznałem Ci uprawnienia administracyjne. [[Wikipedysta:Reytan|Reytan]] 20:51, 11 gru 2009 (CET)
* Pozwolę sobie dołączyć się do powyższych gratulacji :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 23:19, 11 gru 2009 (CET)

== Plik:Wikipedia pl logowanie mam konto.png ==

Cześć. usuniesz mi tą grafikę czy nie? [[Specjalna:Wkład/81.190.246.187|81.190.246.187]] 18:30, 13 gru 2009 (CET)

:Nie wiem, co to za wpis, ale zignoruj go. Grafika jest użyta w 2 modułach. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 14:27, 14 gru 2009 (CET)

== EK ==

Zerknij do tej [[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|kategorii]], bo liczba haseł oczekujących na skasowanie znacząco rośnie. [[Wikipedysta:Viatoro|Viatoro]] 19:09, 28 gru 2009 (CET)

== pozostałości starych modułów Fizyki Teoretycznej ==

Takie moduły znalazłem, które chyba się zapodziały (możliwe że któryś źle skojarzyłem), może Ci się ta lista przyda:
*[[Fizyka_teoretyczna/Pochodne_wektorowe]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Wyznaczniki_funkcjonalne_i_ich_w%C5%82asno%C5%9Bci]]
*[[Fizyka_teoretyczna/R%C3%B3wnania_r%C3%B3%C5%BCniczkowe]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Uk%C5%82ad_wsp%C3%B3%C5%82rz%C4%99dnych]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Obr%C3%B3t_uk%C5%82adu_wsp%C3%B3%C5%82rz%C4%99dnych]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Moment_p%C4%99du]]
*[[Fizyka_teoretyczna/R%C3%B3wnanie_toru_dla_cia%C5%82a_w_polu_si%C5%82_centralnych]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Funkcje_kuliste]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Wielomiany_Legendre%27a]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Operatory_r%C3%B3%C5%BCniczkowe]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Rachunek_tensorowy]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Rozmaito%C5%9Bci_liniowe_i_ich_w%C5%82a%C5%9Bciwo%C5%9Bci]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Funkcje_uwik%C5%82ane]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Kula_zanurzona_w_przestrzeni_n-wymiarowej]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Zespo%C5%82y_statystyczne_w_fizyce_statystycznej_klasycznej]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Przestrze%C5%84_liniowa]]
*[[Fizyka_teoretyczna/Pola_skalarne_i_wektorowe]]
--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 20:42, 16 sty 2010 (CET)

== po przerwie ==
Miło Ciebie widzieć po dłuższej przerwie. Sprawdź proszę taką dziwną stronę: [[Wikipedysta:Огірко_Ігор_Васильович]], dziś się pojawiła na Wikibooksach, a wygląda jak kopia z Wikipedii [http://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedysta:Ohirko_Igor Ohirko Igor] a jednocześnie [http://pl.wikipedia.org/wiki/Igor_Ohirko Igor Ohirko], co wydaje się jakimś nonsensem. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 16:27, 12 lut 2010 (CET)
* wyjaśniłem już wszystko w &quot;Zgłaszalni błędów&quot; na Wikipedii. Uznaliśmy, że skoro chodzi o strony użytkownika, to może on sobie tam wklejać co mu się podoba, nawet bezsensowną kopię artykułu o sobie z Wiki. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 17:11, 12 lut 2010 (CET)

== Fizyka ==

Cały podręcznik do fizyki teoretycznej był reorganizowany, a moduły przenoszone pod nowe adresy. Dotychczasowe dostawały eki i były kasowane. Nie jestem fizykiem i nie wiem, czy moduł ten [http://pl.wikibooks.org/wiki/Fizyka_statystyczna] różni się od tego [http://pl.wikibooks.org/wiki/Fizyka_statystyczna]. Jeśli są to dwa różne tematy, które nie powinny być zintegrowane, to przepraszam.
A tak btw - &quot;moduł&quot; piszemy przez &quot;u&quot;. [[Wikipedysta:Panterka|Panterka]] 22:09, 14 lut 2010 (CET)

== Fizyka teoretyczna ==

Nie wiem, czy nie przeoczysz tego, więc wkleję link: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_teoretyczna%2FFizyka_statystyczna%2FCykle_%28obiegi%29_termodynamiczne&amp;action=historysubmit&amp;diff=119150&amp;oldid=114487 fizyka teoretyczna] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 18:44, 16 lut 2010 (CET)

Hm, przy rozdzielczości 1400x1050 wygląda trochę dziwnie, ale idzie się przyzwyczaić. Chyba zmiana na plus ; ) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] 23:52, 18 lut 2010 (CET)

== [[Wikibooks:Strony do usunięcia]] ==

Witaj! mam prośbę do Ciebie jako admina: zerknij proszę na SdU, zrobiłem tam trochę porządków, zarchiwizowałem nieaktualne wpisy, ale przydałoby się, żebyś wypowiedział się w temacie:
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Informatyka_dla_szko.C5.82y_podstawowej.2FGadu-Gadu|Gadu Gadu]] (wg mnie do usunięcia)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Biologia_dla_liceum.2FOrganizmy_najprostsze.2FWirusy|Wirusy]] (kopia z www.sciaga.pl i www.bryk.pl, mimo redakcyjnych poprawek)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Stymulaty|Stymulaty]] (merytoryczna katastrofa, koniecznie do usunięcia)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Tramwaje_w_Krakowie|Tramwaje w Krakowie]] (moim zdaniem do archiwizacji na stronie użytkownika a potem usunięcia. W razie czego chętnie podejmę się archiwizacji tego podręcznika. Będzie z tym co prawda sporo roboty, bo jest tam tych modułów, ale da się zrobić)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Wprowadzenie_do_fizyki_kwantowej|Wprowadzenie do fizyki kwantowej]] (wisi w SdU od dawien dawna i straszy)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Genealogia_Piast.C3.B3w|Genealogia Piastów]] (kompromitujące błędy merytoryczne)
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#Tatry.2FSzczyty|Tatry]] (moduł nie był kwestionowany w trakcie akcji Sprzątanie Wikibooks, więc dyskusję możnaby ewentualnie uznać za zakończoną i zostawić to tak jak jest). 
# [[Wikibooks:Strony_do_usunięcia#J.C4.99zyk_.C5.9Bl.C4.85ski|Język śląski]] (dziś to wstawiłem i raczej trzeba należałoby poczekać, aż się Lethern i pozostawli wypowiedzą, co o tym myślą...)
i to by było na tyle. Z góry dzięki za pomoc! [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 22:18, 7 mar 2010 (CET)

== Księgozbiór ==
Jak myślisz, czy dobrym pomysłem byłoby scalenie w księgozbiorze sekcji &quot;Astronomia&quot; i &quot;Fizyka&quot; w jedną &quot;Astronomia i Fizyka&quot;? Podręczniki z tych działów się łączą, a dzięki temu dałoby się trochę odchudzić księgozbiór. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 17:46, 1 kwi 2010 (CEST)
* zrobione, przy okazji ułożyłem sekcje alfabetycznie i dodałem tabelki. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 18:02, 1 kwi 2010 (CEST)

== Wykresy ==
Napisz maila do Kuby Wagnera z Wolnych Podręczników (Kuba.Wagner@wolnepodreczniki.pl), którego znajdziesz na stronie: http://wiki.wolnepodreczniki.pl/Fizyka. Na niemieckich Wikibooks (http://de.wikibooks.org/wiki/Regal:Physik), w sekcji &quot;Fizyka stosowana&quot; (jeśli dobrze tłumaczę) jest coś takiego, jak &quot;Użycie energii atomowej&quot;, ale tam nic nie ma. Jeśli chcesz, to mogę rzucić wątek szukania wykresów na niemieckim Wikiwersytecie (http://de.wikiversity.org/wiki/Fachbereich_Physik). Niestety też nie zauważyłem nic o fizyce jądrowej na niemieckich Wikiźródłach (http://de.wikisource.org/wiki/Kategorie:Physik). Z ciekawości zobacz sobie na &quot;Mechanikę kwantową&quot; (chyba, że znów mylę tłumaczenie): http://de.wikibooks.org/wiki/Quantenmechanik. Chyba, że fizyka jądrowa z Commons coś Tobie pomoże (http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Nuclear_physics) razem z odnośnikami z angielskiej Wiki (http://en.wikipedia.org/wiki/Nuclear_physics) i kategoria fizyka jądrowa (http://en.wikibooks.org/wiki/Category:Nuclear_Physics). To wszystko co mi przyszło do głowy. Pozdrawiam w świątecznym nastroju :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 20:00, 3 kwi 2010 (CEST)

== Zgłoszenie co do podręcznika ==

Zapoznaj się z tym [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_Wikipedysty%3AViatoro&amp;action=historysubmit&amp;diff=123773&amp;oldid=123660]. [[Wikipedysta:Viatoro|Viatoro]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Viatoro|dyskusja]]) 14:27, 16 kwi 2010 (CEST)
:Ależ ja nic nie mówię, tylko zgłaszam co wylądowało w mojej dyskusji :) Robiłem wykład związany z wikibooks i ludzie z innych projektów głównie mnie kojarzą jako osobę kontaktową. [[Wikipedysta:Viatoro|Viatoro]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Viatoro|dyskusja]]) 19:32, 16 kwi 2010 (CEST)

== fizyk teoretyczna==

Moje ostatnie poprawki: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Metody_matematyczne_fizyki/Rachunek_tensorowy&amp;action=historysubmit&amp;diff=124372&amp;oldid=124282 Rachunek_tensorowy]. Poza tym [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Fizyka_teoretyczna&amp;curid=14032&amp;diff=124370&amp;oldid=124022 strona główna]. Mam nadzieję, że żadnych wadliwych poprawek nie wprowadziłem, jak coś to sprawdź. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 18:15, 16 kwi 2010 (CEST)

== Eki ==

Witaj :) Widzę, że jesteś aktywny, więc pozwolę sobie mieć prośbę - czy mógłbyś sprzątnąć eki? Bardzo dawno nikt ich nie kasował i  całkiem sporo się ich nazbierało. Z góry dzięki i pozdrowienia serdeczne :) [[Wikipedysta:Magalia|Magalia]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Magalia|dyskusja]]) 17:21, 6 maj 2010 (CEST)

== informacja ==

Uważaj trochę co robisz. Skasowałeś moduł [[Matematyka dla liceum/Trygonometria]], który nie miał (wbrew pozorom) ek, jedynie miał moduł który miał ek, ale on sam nie powinien być skasowany. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 17:03, 22 maj 2010 (CEST)

== Szablony: {{s|StronaStart}} i {{s|StronaKoniec}} ==

Już miałem Ciebie informować, że ktoś o anonimowy grzebał przy stworzonych przez Ciebie szablonach, ale zreflektowałem się, że to przecież Ciebie wylogowało i edytowałeś anonimowo :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 22:07, 12 cze 2010 (CEST)

== ekowanie ==

Hej :) Wiem, że sprzątałeś eki, ale proszę jeszcze o skasowanie [[Matematyka dla liceum/Funkcje wymierne/Rozwiązywanie równań powiązanych z funkcją homograficzną|tego]] - wyjątkowo paskudny wandalizm, więc im szybciej poleci, tym lepiej :) Z góry dzięki i pozdrawiam serdecznie, [[Wikipedysta:Magalia|Magalia]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Magalia|dyskusja]]) 20:31, 13 cze 2010 (CEST)

== Szczerę podziękowanie ==

Bardzo dziękuje za posprzątanie kategorii ek. O wiele lepiej teraz to wygląda :). Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 07:59, 1 lip 2010 (CEST)

== Prośba ==

Proszę o przesłanie plików twojego/Pana autorstwa do Wikimedia Commons, gdzie będą w wszelkich projektach Wikimedia. Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 08:05, 1 lip 2010 (CEST)

== Ek ciąg dalszy ==

Można by było posprzątać kategorię? Znalazłem ponad 130 plików, które albo są na Commons, nie są używane lub po prostu są błędne. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 19:35, 1 lip 2010 (CEST)
:Dziękuje za posprzątanie. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 09:26, 3 lip 2010 (CEST)

== Fizyka teoretyczna ==

czemu nie, jak coś będę zmieniać, to dam znać. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 13:52, 13 lip 2010 (CEST)

Na stronie: http://pl.wikibooks.org/wiki/Metody_matematyczne_fizyki w nagłówku proponuję poprawić styl. Jest: &quot;Jest to teoria o polach wektorowych i skalarnych, na które działamy pewnymi operacjami różniczkowymi.&quot; Proponuję zrobić: &quot;... na które oddziałujemy pewnymi operacjami różniczkowymi&quot; lub &quot;na których działamy pewnymi operacjami różniczkowymi&quot;. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 21:49, 14 lip 2010 (CEST)

== redirecty ==

Usuwanie redirectów nie jest potrzebne (wszystkie usunięte strony i tak zostają na serwerze zarchiwizowane), a do tego może narobić problemów. Tak jak już ludzie pisali, jeśli jakaś zewnętrzna strona linkowała, to teraz linkuje do nieistniejącej strony... Podobnie z usuwaniem stron plików, nie wiem czy jest to potrzebne, skoro wszystko na serwerze i tak zostaje. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 19:49, 15 lip 2010 (CEST)

* Proszę, przestań nadużywać przenoszeń stron i usuwania --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 02:42, 7 sie 2010 (CEST)

== Re:Fizyka teoretyczna ==

Mogę pomóc, ale jednocześnie informuje iż chwilowo mam dostęp do komputera, a jeszcze dziś wyjeżdżam na wakacje. Jak wrócę 25 lipca zajmę się tym. Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 07:29, 16 lip 2010 (CEST)

== [[Metody matematyczne fizyki/Rachunek tensorowy]] ==

Dokonałeś zmiany
*nazywamy obiekt który transformuje się ze zmiennych starych, których ilość wynosi ''m''
na
*nazywamy obiekt, który transformuje się ze zmiennych starych, których ilość zmiennych jest ''m''
Cofnąłem tę zmianę, żeby nie było powtórzenia tego samego słowa (ze zmiennych, których ilość zmiennych jest).

Nie umiem ocenić ani poprawić poniższych tekstów (i nie wiem, czy są poprawne, może są):
*Dla przykładu podamy jak się transformuje tensor o dwóch wskaźnikach, dla dwóch zmiennych zapisanej w konwencji Einsteina. 
*A transformację tensora z jednych współrzędnych do drugich o dwóch wskaźnikach dla m zmiennych zapisanej w konwencji Einsteina. 
*Dla przykładu podamy jak się transformuje jako tensor o dwóch wskaźnikach, dla dwóch zmiennych zapisanej w konwencji Einsteina: 
*A transformację tensora z jednych współrzędnych do drugich o dwóch wskaźnikach dla m zmiennych zapisanej w konwencji Einsteina piszemy: 

Swoją drogą, zauważyłem że często powtarzasz pewne ważniejsze rzeczy w zdaniu, co czasem owocuje powtórzeniami (jak na początku powyższego wpisu wspomniałem). Mimo wszystko staram się usuwać takie powtórzenia, żeby tekst nie brzmiał jak &quot;Poniżej napiszemy wektory, wzięte ze wzoru abc, które to wektory zapiszemy poniżej&quot;. W razie czego jestem otwarty na dyskusję. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 15:33, 16 lip 2010 (CEST)

== [[Metody matematyczne fizyki/Działania na wektorach]] ==

*&quot;W układzie współrzędnych w przestrzeni n-wymiarowej nazywamy n-prostych, zwanych osiami, przecinających się w jednym punkcie, zwanym punktem zerowym, którego współrzędne są równe (0,0,...,0). &quot;
To zdanie nie ma sensu. &quot;W układzie nazywamy n prostych, zwanych osiami&quot;. Jeśli umiesz, popraw je. Może chodziło o *&quot;W układzie współrzędnych w przestrzeni n-wymiarowej mamy n-prostych, zwanych osiami, przecinających się w jednym punkcie, zwanym punktem zerowym, którego współrzędne są równe (0,0,...,0). &quot;
--[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 16:13, 16 lip 2010 (CEST)

* zmieniłem styl w tym zdaniu, mam nadzieję, że na dobry :-) a czy mogę też dodawać linkido Wikipedii? brakuje mi też wyjaśnienia (proponuję w formie przypisu) co to jest &quot;n-wymiarowa baza kanoniczna&quot;, a potem w sekcji &quot;Iloczyn wektorowy&quot; co to jest &quot;układ kartezjański&quot;. Pozdr. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 18:33, 16 lip 2010 (CEST)

== Metody matematyczne fizyki/Rachunek tensorowy ==

* W sekcji &quot;Definicja prostego tensora metrycznego&quot; brakuje mi wyjaśnienia, co to jest &quot;długość infinitezymalna&quot;. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 11:50, 17 lip 2010 (CEST)

* A widzisz, Ty to wiesz, a ja nie; myślę, że gdybyś wstawiał od czasu do czasu takie krótkie, celne wyjaśnienia w formie przypisów, to mogłoby to wzbogacić podręcznik. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 12:05, 17 lip 2010 (CEST)

* W sekcji &quot;Tensor Riemanna-Christoffela (tensor krzywizny) zdefiniowany przy pomocy tensorów metrycznych&quot; coś brzmi dziwnie:

&quot;Do wzoru na czterowskaźnikowy tensor metryczny (2.87) wstawiamy za tensory Christoffela zdefiniowanej wedle wzoru (2.82) i w końcu otrzymujemy wzór zależny tylko od pochodnych cząstkowych tensora metrycznego, co po jego zastosowaniu:&quot;

proponuję zmienić:
&quot;Do wzoru na czterowskaźnikowy tensor metryczny (2.87) wstawiamy za tensory Christoffela zdefiniowane wedle wzoru (2.82)&quot; &lt;br&gt;albo
&quot;Do wzoru na czterowskaźnikowy tensor metryczny (2.87) wstawiamy zamiast tensorów Christoffela zdefiniowanych wedle wzoru (2.82)&quot;&lt;br&gt;
i nie wiem, jak jest prawidłowo bo &quot;za&quot; to nie to samo co &quot;zamiast&quot;.

Zresztą - ta sekcja jest wymiatająca i wymiękłem na niej :-) [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 12:57, 17 lip 2010 (CEST)

== Odp:Fizyka teoretyczna ==

;[{{fullurl:Dyskusja_Wikipedysty:Magalia|oldid=133697}}#Fizyka_teoretyczna Odp:Fizyka teoretyczna]

Hej :) Oczywiście bardzo chętnie pomogę. W miarę możliwości oczywiście, bo obawiam się, że fizyka mnie odrobinę przeraża, więc może być ciężko ;) Ale oczywiście zrobię co w mojej mocy. Pozdrowienia serdeczne. [[Wikipedysta:Magalia|Magalia]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Magalia|dyskusja]]) 23:57, 17 lip 2010 (CEST)

Cześć, niestety brak czasu nie pozwala mi zaangażować się w prace. Powodzenia --[[Wikipedysta:Derbeth|Derbeth]] [[Dyskusja Wikipedysty:Derbeth|&lt;sup&gt;talk&lt;/sup&gt;]] 11:07, 18 lip 2010 (CEST)

* Wydaje mi się, że ewentualna zmiana &quot;na podstawie&quot; na &quot;według&quot; zależy od czyichś preferencji stylistycznych. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 12:59, 25 lip 2010 (CEST)

Dziękuję za zaproszenie, ale obowiązki zawodowo-studenckie uniemożliwiają mi poświęcenie odpowiedniej ilości czasu na ten projekt. Swoją drogą - doskonała robota. Mało tutaj tak ciekawych podręczników na tak wysokim poziomie ;-). Pozdrawiam, --[[Wikipedysta:Kj|Kj]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Kj|dyskusja]]) 22:07, 28 lip 2010 (CEST)

== Metody_matematyczne_fizyki/Układ_współrzędnych ==

Wiesz, brakuje mi, w w/w module wyjaśnienia co to takiego jest &quot;Jakobian&quot;, o którym jest mowa w sekcji &quot;Jakobian przejścia&quot;. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 21:33, 11 sie 2010 (CEST)

* to jakieś czary :-)

* bo to czarna magia, a Ty czarodziej jesteś. A tak na poważnie: myślałeś może, żeby dodać do podręcznika krótkie biogramy fizyków, o których wspominasz?

* raczej chodziło mi o dodanie do istniejących modułów krótkich biogramów. Jak się uwinę ze swoim podręcznikiem, to wstawię z jeden modelowy biogram i zobaczymy, czy to będzie w porządku, ok?

== podręczniki Fizyki teoretycznej ==
Jak Ci się podoba nowy spis treści? Może taki być? [[Fale]] (łatwiej się poruszać z pierwszego spisu treści w ramce, oraz łatwiej widać poziomy drzewka) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 21:01, 13 sie 2010 (CEST)

* Dodałem do wszystkich podręczników nowy spis treści, a także informacje o Bibliografii i Licencji (osobno, w razie czego możesz cofnąć / zmienić). Koordynację też uzupełniłem. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 00:22, 14 sie 2010 (CEST)

* Zastosowałem taką regułę, aby pogrubiać wszystkie linki, które prowadzą do nowych stron (dzięki temu, jeśli ktoś chce otworzyć wszystkie strony, musi kliknąć we wszystkie linki pogrubione). Część z nich jest pogrubiana jako nagłówki, resztę wyróżniłem wewnątrz, np. [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Statystyka_matematyczna&amp;action=historysubmit&amp;diff=136572&amp;oldid=136559 tu ]. Natomiast tu ta sama strona miała 2x pogrubienie, więc jedno usunąłem [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Elektrodynamika_klasyczna&amp;action=historysubmit&amp;diff=136573&amp;oldid=136560 historia]. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 10:50, 14 sie 2010 (CEST)

Nie można przejść obojętnie obok ilości pracy, jaką wkładasz w rozwój podręczników o fizyce i matematyce: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikipedysta%3APersino&amp;action=historysubmit&amp;diff=137194&amp;oldid=114782 diff] :) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 23:34, 17 sie 2010 (CEST)

== Kategoria:Eksporesowe kasowanko ==

[[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|Proszę o posprzątanie kategorii]]. [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 16:10, 17 sie 2010 (CEST)
:Dziękuje! [[Wikipedysta:Ananas96|Ananas96]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Ananas96|dyskusja]]) 18:49, 17 sie 2010 (CEST)

== Fizyka teoretyczna ==

Witaj! Chwilowo, w związku z innymi zobowiązaniami, niestety nie mogę przyłączyć się do projektu. Ale życzę owocnej pracy i pozdrawiam -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 18:41, 22 sie 2010 (CEST)

== Program do grafiki ==

Niestety na grafice nie znam się. Wydaje mi się, że to jakiś program do edycji grafiki wektorowej, może coś wygooglujesz albo znajdziesz tutaj: [http://pl.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Edytory_grafiki_wektorowej], ewentualnie pokaż to i spytaj kogoś znającego się na tym :) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 01:53, 23 sie 2010 (CEST)

== [http://pl.wikibooks.org/wiki/Metody_matematyczne_fizyki/Obrót_układu_współrzędnych Obrót układu współrzędnych] ==

Mam problem z tym zdaniem: &quot;Spróbujmy napisać transformacje obrotu punktu dla przestrzeni dwuwymiarowej odwrotnie ze wskazówkami zegara o kąt α, którego transformacje punktów z układu walcowatego do euklidesowego, którego transformacja współrzędnych układu walcowego na kartezjańskich piszemy wzorami i , to nowe współrzędne powstają, gdy podczas obrotu naszego punktu (x,y) do punktu (x',y'), gdy dokonamy transformacji, które piszemy:&quot;
: jest nieco niegramatyczne i nie wiadomo o co, w nim chodzi. Za dużo w nim wyrazów &quot;który / która / które&quot;. Czy da się je podzielić na krótsze zdania? [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karolus]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 03:23, 24 sie 2010 (CEST)

== alfabet grecki ==

Tylko tyle widzę w internecie: [[w:Alfabet_grecki#Alfabet_grecki_w_HTML]] - &amp;Phi; &amp;phi;
: Żeby zapisać małe - tzn.? Może użyć jakiegoś tagu zmieniającego wielkość czcionki? Typu &lt; small&gt; albo indeks dolny  --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 00:49, 25 sie 2010 (CEST)

Ewentualnie Unicode: [[s:Unicode/Grecki_i_koptyjski]]; [[s:Unicode/Grecki_rozszerzony]] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 00:53, 25 sie 2010 (CEST)

== Metody_matematyczne_fizyki/Funkcje_Greena ==
[[Metody_matematyczne_fizyki/Funkcje_Greena]]
Nie udało mi się rozczytać w pełni:
*''Rozwiązaniem równania różniczkowego (20.1) są rozwiązania w postaci pełnych funkcji w stosunku (20.6), która jest sumą rozwiązania jako ostatnio wspomnianego i funkcji , która jest iloczynem operatora \hat{O}\;, i funkcji \psi(\underline{x})\;, którego jako całość jest równa zero, co na podstawie tychże rozważań całkowitą nasze rozwiązanie naszego równania różniczkowego jest''
*''W wyrażeniu całkowym (20.7), funkcja \psi_0(x)\; występuje funkcja, która jest rozwiązaniem równania jednorodnego własnego operatora \hat{O}\;, którego przepis''
Zobacz czy inne poprawki są ok --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 01:45, 25 sie 2010 (CEST)

* Musze przyznać, że nie bardzo orientuje się we własnościach intelektualnych. Może spróbuj wygooglować, albo na Wikipedii spytać? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 20:53, 29 sie 2010 (CEST)

== prośba do administratora ==

Czy mógłbyś:
*usunąć stronę [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dinozaury/Ceratopsy&amp;redirect=no]
*usunąć stronę [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikipedysta:Michczu&amp;redirect=no]
Potrzebne to jest, żeby cofnąć przeniesienie stron --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 15:31, 31 sie 2010 (CEST)

== Wzory ==

Wg tego artykułu [http://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Displaying_a_formula#Relations] jest to \ll i \gg (&lt;math&gt;\ll i \gg&lt;/math&gt;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 03:09, 5 wrz 2010 (CEST)

&lt;del&gt;Wg np. tej strony [http://barzilai.org/math_sym.htm] nie ma takiego symbolu w HTML --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]).  18:33, 5 wrz 2010 (CEST)&lt;/del&gt;

Zrobiłem [[Wikipedysta:Lethern/Test|tablice symboli html]], interesujące jest: 187: &amp;#187; oraz 171: &amp;#171; (&amp; #187; i &amp; #171;) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 18:45, 5 wrz 2010 (CEST)

== ws. wykresu ==

wiesz, nigdy nie robiłem wykresów, więc mogę mieć z tym problem :-( z ciekawością natomiast zaglądam do [[Fizyka teoretyczna/Koordynacja]] i ciągle pamiętam o moim pomyśle dodawania biogramów fizyków. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 01:28, 6 wrz 2010 (CEST)

== Prośba ==

Hej :) Zintegrowałam treść stron [[Książka kucharska/Ciasto naleśnikowe]] i [[Książka kucharska/Naleśniki]]. Czy mógłbyś połączyć historię tych modułów? Ale nie kasuj potem ciasta naleśnikowego - niech zostanie jako redirect, ok? Z góry dzięki i pozdrawiam serdecznie :) [[Wikipedysta:Magalia|Magalia]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Magalia|dyskusja]]) 22:08, 8 wrz 2010 (CEST)

== QuickEdit ==

Przejrzałem [[w:Wikipedia:Kawiarenka/Kwestie_techniczne|Tę stronę]] przy pomocy przeglądarkowej Szukaj &quot;QuickEdit&quot;, i na szybko znalazłem, że może być temu winna skórka Vector (można ją w preferencjach wyłączyć), ale może znajdziesz w tym wątku więcej informacji (dodatkowo jest na niemieckiej wersji QuickEdit [http://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer_Diskussion:ASM ta strona], piszą tam po angielsku) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 20:58, 11 wrz 2010 (CEST)

== Fizyka teoretyczna ponownie ==

Rozumiem, że liczy się dla Ciebie opinia innych, aby pisać jeszcze lepiej i zrozumialej podręczniki. Też tak miałem, gdy pisałem swoje teksty do podręczników dla liceum. Do oceny dobre by były osoby, które próbowały by się nauczyć czytając te moduły. Ja czytałem podręcznik tylko w celu poprawienia zdań, więc nie zastanawiałem się, czy wszystko rozumiem, no i przeczytałem tylko mały kawałek całego materiału. Możesz spróbować uderzyć z propozycją gdzieś do ludzi. Takich, którzy albo a) zapoznają się z częścią, którą poprawialiśmy lub b) będą w stanie czytać podręczniki niepoprawiane. Gdyby udało się kogoś znaleźć, miałbyś pewnie dobrą ocenę, a komentarze i uwagi przydałyby się dodatkowo też mnie i Karolusowi, co byśmy również mogli poprawiać moduły. Gdzie kogoś takiego znaleźć? Może na Wikipedii, na jakimś forum matematycznym (fizycznym), na uczelni ogłoszenie możesz dać.. Problem jest właśnie z językiem, nie zdążyliśmy poprawić więcej jak 5% modułów, więc może to pewną grupę ludzi odstraszać, w przyszłości będzie łatwiej o czytelników. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 09:40, 12 wrz 2010 (CEST)

* Moim zdaniem Twój podręcznik jest pisany przystępnym językiem naukowym, ponieważ masz rzadką umiejętność płynnego przechodzenia w opisach od jednego wzoru do następnego. Dzięki czemu Twój wykład jest logiczny. Budujesz logiczną i przejrzystą strukturę podręcznika. Prowadzisz czytelnika od wzorów prostych do rozbudowanych. Ponadto każdy moduł zamykasz ostatecznym wzorem, który jest ładną puentą tekstu. Dzięki temu każdy podrozdział tworzy zamkniętą całość. Jest to przydatne dla kogoś, kto chce nauczyć się określonego wycinka Fizyki teoretycznej. Jedyne, co można by było dopracować od strony literackiej, to kwestie gramatyki i stylu. Czasem też sygnalizowałem Tobie konieczność wyjaśnienia pewnych terminów, które dla fizyków są oczywiste, jednak objaśnienie ich w formie przypisów nikomu by nie zaszkodziło. Jednakże to możesz sobie zostawić na koniec, gdy już napiszesz wszystkie moduły. Radziłbym wtedy wziąć wiki-urlop (minimum tydzień), wrócić do komputera i przejrzeć na nowo cały tekst. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 15:15, 12 wrz 2010 (CEST)

== Format svg i Openoffice draw ==

Kilka linków: [http://komputery.wip.pl/excel-i-aplikacje-biurowe/rozszerzenie-mozliwosci-openofficeorg-o-obsluge-formatu-svg,95,264155,0,195194,0.html], [http://haumacher.de/svg-import/], linki z [http://wiki.services.openoffice.org/wiki/SVG_Import_Filter#External_implementation] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 10:58, 19 wrz 2010 (CEST)

== [[Szablon:StronaKoniec]] ==

Odnośnie tej edycji: [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Szablon%3AStronaKoniec&amp;action=historysubmit&amp;diff=136567&amp;oldid=121717], czy jest ona konieczna? Są utworzone dwie tabelki &quot;spis treści&quot;, dwa razy jest wyraz &quot;pokaż/ukryj&quot;, i trzeba specjalnie kliknąć, aby ten spis był widoczny. Chyba, że to ukrycie było zamierzone. Może w takim razie zrobić dodatkowy argument w szablonie, który pozwala wybrać, czy spis treści ma być normalnie, czy w zwiniętej tabelce, co by pogodziło oba sposoby, bo można sobie wybrać? Jak Ty to widzisz? Pozdrawiam --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 16:47, 19 wrz 2010 (CEST)

* [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Szablon%3AStronaKoniec&amp;action=historysubmit&amp;diff=141163&amp;oldid=136567] wydaje mi się, że to było lepsze. Jeśli czegoś brakuje dla Ciebie, to można próbować dodać wersję zwykłą i alternatywę --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 18:51, 19 wrz 2010 (CEST)

* Szukałem, ale nic nie znalazłem, jak zrobić aby mogło to być domyślnie ukryte. Nie wiem, co z tym zrobić, dodać parametr, żeby obie wersje były dostępne (z tabelką ukrywającą, jak wcześniej, i bez tabelki)? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 20:14, 19 wrz 2010 (CEST)

==Przeniesienia artykułów z historią autorów==
Zerknij na stronę [[Wikibooks:Import stron]] -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 11:51, 24 wrz 2010 (CEST)

== Poprawianie rysunków ==

Przykro mi, nie znam się na tym ani trochę :-( [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 19:19, 24 wrz 2010 (CEST)
* pomyślę, a koło niedzieli popytam ludzi działających na Commonsach. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 19:33, 24 wrz 2010 (CEST)
* dałem wczoraj informację o Twojej propozycji poprawiania rysunków na Tablicy ogłoszeń Wikipedii. Myślę, że tak szybciej znajdą się osoby potrafiące to robić. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 07:28, 28 wrz 2010 (CEST)

:: Hej. :) O jakie konkretnie działania chodzi? Mogę pomóc w przerabianiu wykresów do SVG w Inkscape. -- [[Wikipedysta:CLI|CLI]] ([[Dyskusja Wikipedysty:CLI|dyskusja]]) 09:44, 29 wrz 2010 (CEST)

:Zerknij [http://www.elisanet.fi/~d635415/webroot/Octavesvg/index.html tutaj] - to jest program do wykonywania SVG bezpośrednio z kodu Matlaba/Octave. Jak znajdą się chętni to możesz im polecić to narzędzi - lepiej kreślić funkcje przez matlaba niż w &quot;Paintowy&quot; sposób w InkScape. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 11:45, 29 wrz 2010 (CEST)

:Konwersji można dokonywać albo w GdkPixbuf albo InkScape - ręcznie lub automatem przez otwarcie grafiki PNG i jej wektoryzację (funkcja programu &quot;wektoryzuj bitmapę&quot;) i następnie zapis do pliku SVG - tylko automaty różnie mogą się zachowywać przy cienkich liniach czy wykresach - trzeba eksperymentować, lub ponoć (nie testowałem tego sposobu) po otwarciu PNG i jego wyeksportowaniu do SVG (ale podejrzewam ze to będzie SVG ale nadal z osadzoną grafiką rastrową. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 01:32, 2 paź 2010 (CEST)

== Księgozbiór ==

Mam trochę wątpliwości: &quot;Fizyka teoretyczna&quot; i &quot; Metody numeryczne fizyki&quot; powinny być w tabelce &quot;Niedokończone podręczniki&quot;. Streszczenia bym poprawił pod kątem stylu; czyli np. przy &quot;Szczególnej teoria względności&quot; zamiast: &quot;Jest to dział fizyki zajmujących się przede wszystkim ruchem ciał poruszających się z prędkościami porównywalnymi z prędkością światła w próżni&quot;, to: &quot;Podręcznik opisuje szczególną teorię względności, czyli dział fizyki zajmujący się przede wszystkim ruchem ciał poruszających się z prędkościami porównywalnymi z prędkością światła w próżni&quot;. Spróbuję siąść do tego na tygodniu przed urlopem. No i brakuje obrazków. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 20:22, 26 wrz 2010 (CEST)

* Zerknij na poprawki: [[Wikibooks:Księgozbiór#Nauki_ścisłe_i_przyrodnicze]]. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 08:03, 28 wrz 2010 (CEST)

== Metoda kolejnych poprawek trójmianu kwadratowego - metoda Bairstowa ==

Hej - nie znam tej metody i tylko &quot;na szybko&quot; rzuciłem okiem na 2 pierwsze równania i nie jestem pewien czy dobrze widzę - ale, przyjmując (3.95) za słuszne, już w 2 linijce wzoru (3.96) masz błąd przy wymnażaniu składnika &lt;math&gt;q_i&lt;/math&gt; z nawiasem &lt;MATH&gt;(b_0z^{n-2}+b_1z^{n-3}+...+b_{n-1})&lt;/MATH&gt;. Wyciągasz &lt;math&gt;z&lt;/math&gt; przed nawias, ale nie degradujesz potęgi w wyrażeniu pod nawiasem więc zamiast wyrażenia: &lt;MATH&gt;zq_i(b_0z^{n-3}+b_1z^{n-4}+...+b_{n-2})&lt;/MATH&gt; otrzymałeś &lt;math&gt;zq_i(b_0z^{n-2}+b_1z^{n-3}+...+b_{n-2})&lt;/math&gt;. Następnie grupujesz je według Twojego obliczenia. Sprawdź czy to pojawienie się znikąd tego jednego 'zeta' nie było przyczyną problemu i innego wyniku. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 23:51, 30 wrz 2010 (CEST)

== Mechanika kwantowa ==

Witaj!
Znalazłem pominiętą stronę podręcznika: [[Mechanika_kwantowa/Funkcje_i_równania_falowe/Równanie_Kleina-Gordona]]. Czy będzie przydatna jeszcze? Jeśli nie wstaw szablon EK. -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 12:54, 3 paź 2010 (CEST)

== Porzucone grafiki ==

Czy [[:Plik:Schemat_blokowy_licznika_z_komorą_jonizacyjna.png]] oraz [[:Plik:Czynnik Debye'a-Wallera.png]] będą jeszcze potrzebne - czy można je usunąć? -[[Wikipedysta:MonteChristof|MonteChristof]] &lt;tt&gt;[[Dyskusja Wikipedysty:MonteChristof|DMC]]&lt;/tt&gt; 16:58, 4 paź 2010 (CEST)

== Prośba ==
Czy możesz usunąć stronę (przekierowanie) [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Lo%C5%BCban/Wymowa&amp;redirect=no]? Z góry dzięki --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 14:42, 7 paź 2010 (CEST)

== Licencja ==

W swoich książkach umieściłeś wzmiankę o licencji GNU. Jednak brzmi to trochę tak, jakby materiał był oparty tylko na licencji GNU, a jednak wszystko co jest na Wikibooks jest także oparte na licencji CC. Czyli Twoje teksty są na dwóch licencjach, jednej dodanej przez Ciebie jako autora i drugiej wynikającej z projektu. I czytelnik może wybrać sobie dowolną z tych dwóch. Choć tekst akapitu &quot;licencja&quot; brzmi trochę tak, jakby tego wyboru nie było i obowiązywała tylko GNU. Może by tak dodać wzmiankę o CC? ([[Wikibooks:Bar#Licencje_i_ok.C5.82adki|w barze]] trochę więcej wyjaśnień o 2 licencjach) --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 22:19, 12 paź 2010 (CEST)

== Re: Fizyka teoretyczna ==

Z wielką chęcią, choć jak widać na dacie twojego wątku na mojej dyskusji i tego widać że mam mało czasu, przyłączam się jeśli to aktualne, ale nie licz na systematycznośc! :) [[Wikipedysta:Jantoś|Jantoś]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Jantoś|dyskusja]]) 17:57, 27 paź 2010 (CEST)

: Czy to jest ok? [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Elektrodynamika_klasyczna%2FR%C3%B3%C5%BCniczkowe_i_ca%C5%82kowe_prawa_dla_elektrostatyki&amp;action=historysubmit&amp;diff=147299&amp;oldid=135512] --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 20:16, 26 lis 2010 (CET)
* Pośpiesznie wycofałem tę [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Metody_numeryczne_fizyki/Ca%C5%82kowanie_numeryczne_funkcji_interpolacyjnej&amp;diff=next&amp;oldid=147376 edycję], ale gdybyś mógł sprawdzić czy jej ewentualnie nie zostawić.. --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 14:15, 27 lis 2010 (CET)

== awaria? ==

Persino wejdź natychmiast na [[Wikibooks:Bar]] i [[Pomoc:Spis treści]]. Wszędzie wyświetla mi się moduł, który właśnie edytujesz. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 21:40, 25 gru 2010 (CET)

anulowałem swoje edycje, musiał wystąpić jakiś dziwny błąd systemu i przy dużej Twojej edycji nałożyła się ona na moje trzy drobne edycje, przywróciłem (mam nadzieję) już to do ładu. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 21:49, 25 gru 2010 (CET)

== eki i blokady ==

wczorajsza awaria już się wyjaśniła. Lethern wziął świąteczny urlop, więc jakbyś miał chwilę, to usuń ek-i oraz odblokuj mi tą stronę: [[Wikibooks:O Wikibooks]]. Pracuję nad stronami pomocy i bardzo mi to ułatwi życie. Z góry dzięki [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 19:19, 26 gru 2010 (CET)

== kolejne ek-i ==

wstawiłem eki-i w starych, nieużywanych i niepotrzebnych szablonach; czy mógłbyś je pousuwać, jak znajdziesz chwilę czasu? [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 09:16, 5 sty 2011 (CET)

P.S. do usunięcia są jeszcze nieużywane pliki
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:Żarówka.png
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:Zwrot_kosztow_szkolen_niepelnosprawnych_2010.jpg
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:B_wikibooks_2.png
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:B_wikibooks_2.png
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:B_wikibooks_3.png
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Plik:B_wikibooks_4.png

P.S. nr 2: i zbędne kategorie:
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Strony_z_błędami_ortograficznymi
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Strony,_w_których_przekroczone_jest_ograniczenie_wielkości_użytych_szablonów
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Grafika_Wikimedia
* http://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Strony_indeksowane

a koniecznie trzeba mi odblokować te strony:
* [[MediaWiki:Recentchangestext]]
* [[Szablon:Recentchanges]]

== c.d. pracy nad meta-stronami ==

hej! usuniesz mi ek-i oraz odblokujesz: [[Szablon:WM/Regulamin]]? z góry dzięki. [[Wikipedysta:Karol Dąbrowski|Karol Karolus Dąbrowski]] [[Dyskusja Wikipedysty:Karol Dąbrowski|(zaprasza do dyskusji)]] 10:43, 17 sty 2011 (CET)

== Talkback ==

Hello Mirosław, you have an unanswered question at [[Commons:User talk:Persino#your_badname_request]].  &amp;nbsp; — &lt;font size=&quot;4&quot;&gt;[[w:en:User:Jeff G.|Jeff]] [[w:en:User:Jeff G./talk|G. ツ]]&lt;/font&gt; 16:32, 30 sty 2011 (CET)

== FUW ==
Zerknij: [http://brain.fuw.edu.pl/edu/Strona_g%C5%82%C3%B3wna na cc-by-sa 3.0]. Może by się przydało? Tylko zassać i podać autorów. [[Wikipedysta:Przykuta|Przykuta]] ([[Dyskusja Wikipedysty:Przykuta|dyskusja]]) 15:49, 12 lut 2011 (CET)

== Przeniesienie szablonu Podręcznik ==

Witaj, trzeba cofnąć Twoje zmiany, bo nie przenieść tego szablonu w miejsce Szablon:StronaStart, ponieważ z tego szablonu korzysta sporo modułów (razem z Pomocą Wikibooks), a nie korzystają one z szablonu Podręcznik. Zrevertowałem [http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Szablon:StronaStart&amp;curid=19820&amp;diff=169244&amp;oldid=159391 zmiane StronaStart], ale wszystkie Twoje zmiany w podręczniku trzeba by też wycofać (usuwające szablon Podręcznik)... Sam pomysł zmieniania tak dużej ilości modułów bez użycia bota jest kiepski, może lepiej poprosić operatora Bota żeby się tym zajął? Miało już miejsce takie masowe zmienianie przez AlohaBOT ([http://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Mechanika_teoretyczna/Uk%C5%82ad_cia%C5%82_ograniczonych_wi%C4%99zami&amp;diff=prev&amp;oldid=166738 przykład]). Choć można spróbować poprawić szablon, żeby pasował do nowej wersji podręcznikow matematycznych, jak i do innych modułów w których jest użyty. Co o tym sądzisz? --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 17:55, 10 wrz 2011 (CEST)

== Witaj po przerwie ==
Czołem Persino! miło Ciebie wiedzieć po długiej przerwie :) [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 09:31, 11 wrz 2011 (CEST)

== Poradnik Hackhing ==

Witaj. Widzę że jesteś akurat Online, więc pisze do Ciebie.

Znalazłem na wikia projekt informatyki i na stronie głównej coś tam wyczaiłem no i znalazłem [http://informatyka.wikia.com/wiki/Poradnik:Hacking to]. Jak widać, poradnik ten ma na celu przedstawienie zagrożeń ze strony internetu oraz zapobieganie im. (jak można wyczytać)
Nie wiem jeszcze jaką ma licencje, ale skoro jest na wiki to musi być wolna. Związku z tym pytanie: Czy może być opublikowane na Wikibooks?

Pozdrawiam --[[Wikipedysta:Kompowiec2|Marek H.]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 18:57, 24 wrz 2011 (CEST)

== szablony StronaStart i StronaStart ==
Persino, sprawdź proszę, czy w/w szablony działają poprawnie, po ostatnich zmianach przestały pełnić swoją funkcję, zamiast być umiejscowione z boku strony porządkując ją, to wskakują na górę psując wygląd modułów. [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karol Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 10:54, 23 paź 2011 (CEST)
* dlatego, że po pierwsze nie było dobrze, bo było źle; a po drugie, bo lekceważysz sobie użytkowników tych szablonów: [[Wikibooks:Bar#szablony_StronaStart_i_StronaStart]]. [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karol Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 23:15, 8 lis 2011 (CET)

Hej, chciałem założyć temat, ale widzę, że już na mnie czeka :). Jestem świeżo na wikibooks i od razu rzucił mi się na oczy szablon {{s|StronaStart}}. Powiedzmy, że rozumiem koncept tego szablonu, ale:
# U mnie nie działa: [http://awesomescreenshot.com/0e91ikc1c]. Wygląda to strasznie, nie mówiąc o zaśmiecaniu kodu :/
# Taki sam efekt, a nawet lepszy można uzyskać modyfikując swój plik .css użytkownika, już wrzucałem Karolusowi przykłady kodu zrobionego przeze mnie może w pół godziny, a dające przynajmniej możliwość osobom, które nie chcą menu na górze i wielkiej czcionki możliwość czytania domyślnie sformatowanego tekstu. [http://awesomescreenshot.com/0811fe0c8][http://awesomescreenshot.com/0411fe142] [[user:Yarl|Yarl]] [[user talk:Yarl|✉]] 19:49, 13 mar 2012 (CET)

== układy pseudoskalarne ==

Cześć, Persino! Piszesz o trudnych sprawach, ale niezwykle ciekawych, więc zajrzałam. Niestety jest to powyżej moich możliwości (wolę poziom Świata Nauki), a poza tym rzucił mi się w oczy „kwiatek”, który bardzo szpecił piękną całość :(  W kilku miejscach poprawiłam [[Wstęp do fizyki cząstek elementarnych/Wprowadzenie do teorii kwarków i układów kwarkowych (hadrony)#Mezony lekkie jako układy pseudoskalarne|tutaj]] , ale to chyba nie wszystko (np. nazwa ilustracji w Commons). Pozdrawiam Cię serdecznie --[[Wikipedysta:Joanna Kośmider|Joanna Kośmider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Joanna Kośmider|dyskusja]]) 12:53, 22 kwi 2012 (CEST)

== szablon treść ==
magiku od wiki-kodu, dasz radę tak ustawić parametry, żeby szablon zmieniał się co 3 dni? jest na tyle dużo polecanych książek, że akurat wtedy się tak wycyrkluje, że dana treść pojawi się raz w miesiącu. [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karol Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 22:04, 2 lip 2013 (CEST)
== interpolacja ==

Cześć. Dzięki za metody numeryczne fizyku. Ja szukałem funkcji przechodzącej przez dane punkty i znalazłem : http://zunzun.com/ Może cię zainteresuje. Szukam też pomocy w [[en:Fractals/Iterations_in_the_complex_plane/parabolic|dynamice parabolicznej]]. Jeśli jesteś zainteresowany to daj znać. Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Adam majewski|Adam majewski]] ([[Dyskusja wikipedysty:Adam majewski|dyskusja]]) 21:39, 10 lut 2014 (CET)

== {{int:right-upload}}, [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Upload Wizard|{{int:uploadwizard}}]]? ==

[[Image:Commons-logo.svg|right|100px|alt=Wikimedia Commons logo]]
Hello! Sorry for writing in English. As you're an administrator here, please check the message I left on [[MediaWiki talk:Licenses]] and the village pump. Thanks, [[m:User:Nemo_bis|Nemo]] 21:22, 18 wrz 2014 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Nemo_bis/Unused_local_uploads&amp;oldid=9923284 --&gt;

== [[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie]] ==

Cześć, wyczyściłbyś tą kategorię? Trochę się w niej nazbierało. [[Wikipedysta:Runab|Runab]] ([[Dyskusja wikipedysty:Runab|dyskusja]]) 18:17, 25 paź 2014 (CEST)

== Odpowiadając ==
nie wiem, ale sądzę, że nie ma. [[Wikipedysta:Karol Karolus|Karol Karolus]] ([[Dyskusja wikipedysty:Karol Karolus|dyskusja]]) 16:02, 12 cze 2015 (CEST)

== Bots ==

&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
I apologize for sending this message in English.

You are receiving this message because a technical change may affect a bot, gadget, or user script you have been using.  The breaking change involves API calls.  This change has been planned for two years.  The WMF will start making this change on '''30 June 2015'''.  A partial list of affected bots can be seen here:  https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2015-June/081931.html  This includes all bots that are using pywikibot compat.  Some of these bots have already been fixed.  However, if you write user scripts or operate a bot that uses the [[:mw:API|API]], then you should check your code, to make sure that it will not break.

What, exactly, is breaking? The &quot;default continuation mode&quot; for action=query requests to api.php will be changing to be easier for new coders to use correctly.  To find out whether your script or bot may be affected, then search the source code (including any frameworks or libraries) for the string &quot;query-continue&quot;.  If that is not present, then the script or bot is ''not'' affected.  In a few cases, the code will be present but not used.  In that case, the script or bot will continue working.

This change will be part of 1.26wmf12.  It will be deployed to test wikis (including mediawiki.org) on 30 June, to non-Wikipedias (such as Wiktionary) on 1 July, and to all Wikipedias on 2 July 2015.

If your bot or script is receiving the warning about this upcoming change (as seen at https://www.mediawiki.org/w/api.php?action=query&amp;list=allpages ), it's time to fix your code!

* The simple solution is to simply include the &quot;rawcontinue&quot; parameter with your request to continue receiving the raw continuation data (example &lt;https://www.mediawiki.org/w/api.php?action=query&amp;list=allpages&amp;rawcontinue=1&gt;). No other code changes should be necessary.
* Or you could update your code to use the simplified continuation  documented at https://www.mediawiki.org/wiki/API:Query#Continuing_queries (example &lt;https://www.mediawiki.org/w/api.php?action=query&amp;list=allpages&amp;continue=&gt;), which is much easier for clients to implement correctly.

Either of the above solutions may be tested immediately, you'll know it works because you stop seeing the warning.

Do you need help with your own bot or script?  Ask questions in e-mail on the [[mail:mediawiki-api|mediawiki-api]] or [[mail:wikitech-l|wikitech-l]] mailing lists.  Volunteers at [[:m:Tech]] or [[:w:en:WP:Village pump (technical)]] or [[:w:en:Wikipedia:Bot owners' noticeboard]] may also be able to help you.

Are you using someone else's gadgets or user scripts?  Most scripts are not affected.  To find out if a script you use needs to be updated, then post a note at the discussion page for the gadget or the talk page of the user who originally made the script.  [[:w:en:User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[:w:en:User talk:Whatamidoing (WMF)#top|talk]]) 21:03, 17 cze 2015 (CEST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Whatamidoing_(WMF)/Sandbox&amp;oldid=12455250 --&gt;

== tryb życia ==

Jakie przepisy masz na myśli? --[[Wikipedysta:Pedros.lol|Pedros.lol]] ([[Dyskusja wikipedysty:Pedros.lol|dyskusja]]) 18:54, 9 paź 2015 (CEST)
:Jeżeli chodzi Ci o przypisy, to kopiowałem cytowania z Google Scholar, MLA --[[Wikipedysta:Pedros.lol|Pedros.lol]] ([[Dyskusja wikipedysty:Pedros.lol|dyskusja]]) 19:02, 9 paź 2015 (CEST)

== [[s:Kategoria:Tablice matematyczne|Tablice matematyczne]] i [[s:Kategoria:Kody źródłowe|kody źródłowe]] z Wikiźródeł ==

Witaj! W Wikiźródłach mamy problem wyżej wymienionymi kategoriami. Są to przeważnie dawno umieszczone teksty (z lat ok. 2005–2007), które nie pasują do obecnej polityki publikacji projektu (teraz staramy się umieszczać teksty, które można zweryfikować na podstawie skanów). Zamierzam zgłosić je do usunięcia. Do Ciebie jako użytkownika zajmującego się fizyką komputerową i fizyką teoretyczną mam pytanie: czy tego typu tablice lub kody źródłowe mogłyby znaleźć miejsce w projekcie Wikibooks?

Pierwszy z brzegu przykład do rozważenia: [[s:Tablica kwadratów|Tablica kwadratów]], [[s:Tablica kwadratów/kod|Tablica kwadratów/kod]] i [[s:Tablica sześcianów|Tablica sześcianów]].

Czy Twoim zdaniem jakąkolwiek wartość edukacyjną mają:
* same te tablice?
* kod źródłowy zastosowany do ich wygenerowania?
* zamieszczone na dole stron przykłady użycia (odczytywanie dokładnych wyników, interpolacja oraz ekstrapolacja poza zakres uwzględniony w tablicy)?

Czy uważasz, że można/warto umieścić je w Wikibooks jako
* nowy samodzielny podręcznik [[Tablice matematyczne]]?
* aneksy do któregoś z istniejących podręczników do matematyki?
* kody źródłowe — w ogólnym podręczniku [[Programowanie]] lub w podręcznikach do konkretnych języków programowania?

I ostatnie pytanie: czy do przeniesienia tych materiałów na Wikibooks potrzeba znaleźć osobę z uprawnieniami do importu stron, czy można je skopiować ręcznie, podając źródło w opisie zmian? Z kodami źródłowymi może być trudniej, ale tablice matematyczne raczej nie stanowią utworu w rozumieniu prawa autorskiego... 

Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Ashaio|Ashaio]] ([[Dyskusja wikipedysty:Ashaio|dyskusja]]) 13:58, 26 lut 2016 (CET)

== Re: Kasowanie okładek i normalnych stron ==

IPki które niby kasowały i wstawiały ek to też moja robota - naprawdę sądzisz że IPki wykonywałyby operacje porządkowe? ;)

Jest to wynik dawnej dyskusji w której ustalono by skasować wszystkie okładki - gdzieś jest w archiwum baru, pod stertą mułu, poszukam w miarę możliwosci żeby nie było że zmyślam [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 13:54, 8 paź 2016 (CEST)

* Znalazłem, bardzo proszę: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Bar/Archiwum11#problem_ok.C5.82adek Bar] [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 14:04, 8 paź 2016 (CEST)
* Czemu przywracasz okładki? Znasz jakieś zastosowanie dla okładek? [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 10:09, 21 lis 2016 (CET)

Hej, sądzę że okładki mogą zostać dla podręczników, dla których autor sobie życzy okładki, a co do wszystkich pozostałych podręczników (i ich okładek), to powinno być jakieś wspólne ustalenie (nie wiem czy coś się do tej pory zmieniło, ostatnio faktycznie była rezygnacja z okładek). Myślę że nie trzeba narzucać jednego rozwiązania na wszystkie przypadki, tak jak nawigacja: jest w niektórych książkach, a w niektórych nie ma, w zależności czy autor chciał czy nie --[[Wikipedysta:Lethern|Lethern]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lethern|dyskusja]]) 15:36, 22 lis 2016 (CET)

* Rozumiem. W takim razie ja usuwam ze swoich (bo i też moich książek dotyczyły rewerty) [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 13:02, 25 lis 2016 (CET)

&quot;A to wszystko można zrobić za pomocą języka Lua, tak jak ja zrobiłem spis treści za pomocą szablonu &lt;nowiki&gt;{{SpisTreści}}&lt;/nowiki&gt; i automatyczne numeracje wzorów matematycznych!&quot; - coraz częściej słyszę o tym języku jako recepta na wiele dupereli, chyba się w końcu nim zainteresuję ;) tylko jak miałbym taki skrypt uruchomić na wikibooksach? na jakiejś własnej stronie użytkownika, czy inaczej? [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 13:08, 25 lis 2016 (CET)

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Witaj! Wikimedia Foundation prosi Cię o wyrażenie opinii w ankiecie. Chcemy wiedzieć jak dobrze wspomagamy Twoją pracę na i poza wiki oraz jak możemy zmienić lub ulepszyć różne kwestie w przyszłości.&lt;ref group=survey&gt;Ta ankieta dotyczy głównie opinii na temat bieżących prac Wikimedia Foundation, nie długoterminowej strategii.&lt;/ref&gt; Opinie, którymi się podzielisz, bezpośrednio wpłyną na obecne i przyszłe prace Wikimedia Foundation. Zostałeś losowo wybrany do wzięcia udziału w tej ankiecie, tak, jak chcielibyśmy wysłuchać Twojej społeczności Wikimedia. Aby podziękować Ci za Twój poświęcony czas, rozdamy 20 T-shirtów Wikimedia do losowych uczestników tego badania.&lt;ref group=survey&gt;Kwestie prawne: Nie jest konieczne dokonanie zakupu. Trzeba być pełnoletnim aby uczestniczyć. Sponsorowane przez Wikimedia Foundation, zlokalizowana w 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Koniec 31 stycznia 2017. Nie obowiązuje gdzie zakazano. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Kliknij aby zobaczyć regulamin konkursu]].&lt;/ref&gt; Ta ankieta jest dostępna w różnych językach i zajmie między 20 a 40 minut.


&lt;big&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&amp;Aud=VAE&amp;Src=57VAEOP Weź udział w ankiecie teraz!]'''&lt;/big&gt;


Możesz dowiedzieć się więcej na temat [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|tego projektu]]. Ta ankieta jest hostowana przez zewnętrzny serwis i podlega [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|temu oświadczeniu prywatności]]. Odwiedź naszą [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|stronę z najczęściej zadawanymi pytaniami]], aby znaleźć więcej informacji na temat tego badania. Jeżeli potrzebujesz dodatkowej pomocy lub chcesz wypisać się z przyszłych prób komunikacji, wyślij e-mail na surveys@wikimedia.org.

Dziękujemy!
--[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]]  ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 23:25, 13 sty 2017 (CET)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:EGalvez (WMF)@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/57-VAEOP&amp;oldid=16205400 --&gt;
&lt;references group=survey /&gt;

== Działania administracyjne ==

Cześć, mógłbyś zajrzeć do SdU i EK? Jesteś jedynym obecnie aktywnym tu administratorem, a sprawa SdU wygląda wręcz, jakbyś to ignorował. &lt;span style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;[[Wikipedysta:Kabexxxior|KABEXXX&lt;span style=&quot;color:silver;&quot;&gt;IOR &lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt; ≡ &lt;span style=&quot;text-decoration:none;margin-right:10px;&quot;&gt;[[Dyskusja_wikipedysty:Kabexxxior|DYSKUSJA]] &lt;/span&gt; 01:46, 3 lut 2017 (CET)

== Ek ==

* Czasem zdarza się że zapomnę się zalogować i edytuje z IPka. W sumie jak się zajrzy w historie to po ekowaniu zalogowałem się i połączyłem arty. [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 09:20, 5 wrz 2017 (CEST)

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Witaj! Wikimedia Foundation prosi Cię o wyrażenie opinii w ankiecie. Chcemy wiedzieć jak dobrze wspomagamy Twoją pracę na i poza wiki oraz jak możemy zmienić lub ulepszyć różne kwestie w przyszłości. Opinie, którymi się podzielisz, bezpośrednio wpłyną na obecne i przyszłe prace Wikimedia Foundation. Zostałeś losowo wybrany do wzięcia udziału w tej ankiecie, tak, jak chcielibyśmy wysłuchać Twojej społeczności Wikimedia. Ta ankieta jest dostępna w różnych językach i zajmie między 20 a 40 minut.
 
&lt;big&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=ot&amp;edc=5&amp;prjedc=ot5 Weź udział w ankiecie teraz!]'''&lt;/big&gt;

Możesz dowiedzieć się więcej na temat tej ankiety [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|na stronie projektu]]. Zobacz jak Twoje zdanie pomaga Wikimedia Foundation wspierać edytujących takich jak Ty. Ta ankieta jest hostowana przez zewnętrzny serwis i podlega [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|temu oświadczeniu prywatności]] (po angielsku). Odwiedź naszą [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|stronę z najczęściej zadawanymi pytaniami]], aby znaleźć więcej informacji na temat tego badania. Jeżeli potrzebujesz dodatkowej pomocy lub chcesz wypisać się z przyszłych prób komunikacji, wyślij e-mail poprzez funkcję wysyłania e-maili do użytkownika, do [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]], aby usunął Cię z listy.

Dziękujemy!
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 20:36, 29 mar 2018 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:WMF Surveys@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot5&amp;oldid=17881402 --&gt;

== Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Każda odpowiedź w tej ankiecie może pomóc Wikimedia Foundation ulepszyć Twoje doświadczenia w projektach Wikimedia. Jak dotąd wysłuchaliśmy 29% współautorów projektów Wikimedia. Ankieta jest dostępna w różnych językach i jej wypełnienie może zająć od 20 do 40 minut. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=ot&amp;edc=5&amp;prjedc=ot5  Weź udział w ankiecie.]'''

Jeżeli już wypełniłeś tę ankietę, z góry przepraszamy za to przypomnienie. Tę ankietę stworzyliśmy tak, aby nie dało się zidentyfikować użytkowników, którzy ją wypełnili, więc musimy rozesłać to przypomnienie wszystkim.
&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;Jeżeli chcesz wypisać się z listy adresatów przypomnień i informacji o kolejnych badaniach, wyślij e-mail do [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;.  Możesz też wysyłać do niego zapytania odnośnie tego badania. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Dowiedz się więcej o tej ankiecie na stronie projektu.]] Ta ankieta jest hostowana przez zewnętrzny serwis i podlega [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|temu oświadczeniu prywatności]] Wikimedia Foundation.  Dziękujemy!  
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 03:34, 13 kwi 2018 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:WMF Surveys@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot5&amp;oldid=17888784 --&gt;

== Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey ==

&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Witaj! To jest ostateczne przypomnienie o ankiecie Wikimedia Foundation, która zakończy się '''23 kwietnia 2018 (07:00 UTC)'''.   Ta ankieta jest dostępna w różnych językach i zajmie między 20 a 40 minut. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&amp;prj=ot&amp;edc=5&amp;prjedc=ot5  Weź udział w ankiecie teraz.]'''

'''Jeżeli już wypełniałeś tą ankietę - dziękujemy!''' Tę ankietę stworzyliśmy tak, aby nie dało się zidentyfikować użytkowników, którzy ją wypełnili, więc musimy rozesłać to przypomnienie wszystkim. Aby wypisać się z przyszłych badań, wyślij e-mail poprzez funkcję wysyłania e-mail do [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]].  Na ten e-mail możesz wysłać również zapytania.  [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Dowiedz się więcej o tej ankiecie na stronie projektu.]]  Ta ankieta jest hostowana przez zewnętrzny serwis i podlega [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|temu oświadczeniu Wikimedia Foundation w sprawie prywatności]].
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 02:43, 20 kwi 2018 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:WMF Surveys@metawiki korzystając z listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot5&amp;oldid=17888784 --&gt;

== EKi ==

Cześć, widzę że jesteś tu jedynym aktywnym administratorem - mógłbyś usunąć [[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|EKi]]? Wisi spam od prawie tygodnia... Z góry dzięki, [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 22:45, 22 lip 2018 (CEST)

== Ukrywanie ==

Mogę wiedzieć po co ukryłeś wersje w swoim podręczniku? --[[Wikipedysta:Wargo|Wargo]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wargo|dyskusja]]) 11:25, 31 lip 2018 (CEST)
: Kto się na to uskarżał? Moim zdaniem to nadużycie tej funkcji. --[[Wikipedysta:Wargo|Wargo]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wargo|dyskusja]]) 15:42, 31 lip 2018 (CEST)

== Wiele edycji w Szablon:StronaStart ==

Przydatną rzeczą może być formularz &quot;Podgląd strony z tym szablonem&quot; pod oknem edycji, dzięki czemu nie trzeba co chwilę zapisywać, aby zobaczyć jak będzie wyglądała strona z nowym kodem szablonu. --[[Wikipedysta:Wargo|Wargo]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wargo|dyskusja]]) 16:17, 24 sie 2018 (CEST)

== Statystyki oglądalności strony ==

Cześć, piszę do ciebie bo ty jako admin masz możliwość tworzenia i edytowania przestrzeni MediaWiki. Na Wikipedii, w zakładce &quot;historia&quot; jest link do fajnego narzędzia pokazującego statystykę odwiedzin danego artykułu (a także kilka linków do innych narzędzi). Fajnie by było dodać taką funkcję też na Wikibooks. Żeby to zrobić, trzeba utworzyć tę stronę: [[MediaWiki:Histlegend]], kopiując do niej zawartość [[w:MediaWiki:Histlegend|jej odpowiednika na Wikipedii]] (zmieniając oczywiście wszystkie linki z &quot;pl.wikipedia.org&quot; na &quot;pl.wikibooks.org&quot;). Mógłbyś to zrobić? Z góry dziękuję i pozdrawiam, [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 17:17, 29 paź 2018 (CET)
:Dzięki :) [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 21:21, 29 paź 2018 (CET)

== Przypisy ==

Po twojej edycji w szablonie {{s|Przypisy}} przestał on działać tak jak poprzednio - dodając od razu sekcję &lt;nowiki&gt;==Przypisy==&lt;/nowiki&gt;, tym samym wszystkie strony, na których był wcześniej użyty, mają popsute wyświetlanie przypisów (zniknęła sekcja) - przykład: [[Siewki roślin flory Polski/Liliowate]]. Masz zamiar to poprawić? [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 21:10, 3 lis 2018 (CET)
:Do tej pory szablon sam dodawał sekcję; jeżeli dokonujesz zmiany w szablonie, który jest używany na setkach stron, to wypadałoby posprzątać, albo zamiast tego utworzyć nowy szablon, nie dodający sekcji, a ten dodający zostawić na swoim miejscu. W tej chwili po twojej zmianie [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Szablon:Przypisy&amp;namespace=0&amp;limit=500 na ponad 400 stronach] znikła sekcja &quot;Przypisy&quot;. W dodatku w tym momencie opis szablonu jest wprowadzający w błąd, bo wciąż mówi, że dodaje sekcję. [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 16:40, 4 lis 2018 (CET)
::Dzięki! :) [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 18:39, 4 lis 2018 (CET)

== Literówka ==

Na stronie
https://pl.m.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Poczekalnia

w nagłówku, który jest nieedytowalny chyba bez odpowiednich uprawnień, jest urywek o treści:


&quot;Pełna lista stron, co do których przeprowadza się dyskuję, co dalej robić, znajdują się w &quot;

który jest z błędem. Powinno być &quot;znajduje się&quot;

Piszę o tym do Ciebie, bo widzę, że Ty tam działasz.
Pozdrawiam 
 [[Wikipedysta:Lien Shan|Lien Shan]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lien Shan|dyskusja]]) 12:57, 17 lis 2018 (CET)

== Prośba o przywrócenie strony ==

Dzień dobry,

Proszę o przywrócenie strony [[Lożban/Tanru i lujvo]]

-- 17:17 Samuel sob 5 sty 2019 (CEST)
*Na tej stronie nie jest nic merytorycznego napisane! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:27, 5 sty 2019 (CET)

*Bo dopiero ją tworzymy! A teraz zniknęło kilka ważniejszych tłumaczeń! -- 16:42 Samuel sob 5 sty 2019 (CET)
**Odzyskuję na waszą odpowiedzialność! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:46, 5 sty 2019 (CET)
***Dziękuję -- 16:48 Samuel sob 5 sty 2019 (CET)

== Powód blokady? ==

Dlaczego wycofałeś edycje i zablokowałeś użytkownika [[Wikipedysta:Robert Poklek|Robert Poklek]]? Nie widzę, żeby zrobił cokolwiek złego, najwyraźniej miał zamiar zacząć pisać nową książkę, do której utworzył link i kategorię. Możesz wyjaśnić powody blokady i rewertów? Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 19:20, 3 mar 2019 (CET)
:A, faktycznie, nie zauważyłam że dawał linki do zewnętrznych stron internetowych. Widocznie jednak chciał tylko zrobić reklamę. Dzięki za wyjaśnienia. [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 20:02, 3 mar 2019 (CET)

== darknet w praktyce ==

* Witaj, powiedz mi proszę w jaki sposób usunięte przez Pana strony namawiają do łamania prawa. Książka nie jest o piraceniu czy crackingu, tylko opowiada o zachowaniu prywatności przede wszystkim, poprzez hardering. Z tego co wiem w Polsce nie ma obowiązku podawania prawdziwych danych w internecie ani nie zakazują szyfrowania jak w UK. [[Wikipedysta:Kompowiec2|Kompowiec2]] ([[Dyskusja wikipedysty:Kompowiec2|dyskusja]]) 23:54, 20 mar 2019 (CET) strony wisiały od wielu lat, przewinęło się tu wielu adminów do tej pory i żaden nie zwrócił na to uwagi, pozdrawiam.

== Pascha (potrawa) ==

Czy mógłbyś zaimportować artykuł [[w:Pascha (potrawa)|Pascha (potrawa)]] z Wikipedii do podstrony [[Książka kucharska/Pascha]]? Po imporcie dobrze byłoby usunąć wszystkie wersje strony (w trybie usuwania wersji), które nie zawierały przepisu na potrawę, a następnie z najnowszej wersji usunąć (delete) całą treść oprócz przepisu. [[Wikipedysta:Tar Lócesilion|Tar Lócesilion]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tar Lócesilion|queta!]]) 13:56, 19 kwi 2019 (CEST)

== Odp:Na przykład szablon: NPA ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Salicyna|oldid=292347}}#Na_przykład_szablon:_NPA Odp:Na przykład szablon: NPA]

Nie wiem, musiałabym się wczytać uważnie w kod szablonu i przetestować by wiedzieć, czy to coś zmienia. To chyba nie ma znaczenia, zresztą i tak w praktyce tego szablonu się już raczej nie używa, jeśli zauważy się NPA to kasuje się w trybie EK... [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 09:19, 29 cze 2019 (CEST)

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Podziel się swoim doświadczeniem w ankiecie!'''

Cześć {{PAGENAME}},

Fundacja Wikimedia pragnie poprosić cię o Twoją opinię w ankiecie na temat doświadczenia związanego z {{SITENAME}} i fundacją. Celem tego badania jest dowiedzieć się w jaki sposób Fundacja wspiera twoją pracę na wiki i jak możemy to zmienić lub poprawić w przyszłości. Twoje przemyślenia będą miały bezpośredni wpływ na obecną i przyszłą pracę Fundacji Wikimedia.

Poświęć, proszę, 15 do 20 minut na '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(other,act5) wypełnienie tej ankiety]'''. Jest ona dostępna w różnych językach.

Ta ankieta jest udostępniana przez zewnętrzną usługę i [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement podlega następującym postanowieniom dotyczącym prywatności] (w języku angielskim).

Znajdź [[m:Community Insights/Frequent questions|więcej informacji o tym projekcie]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Napisz do nas] jeżeli masz pytania, lub jeśli nie chcesz otrzymywać w przyszłości wiadomości dotyczących tej ankiety.

Z wyrazami szacunku,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 16:34, 9 wrz 2019 (CEST)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:RMaung (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(other,act5)&amp;oldid=19352874 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Podziel się swoim doświadczeniem w ankiecie!'''

Cześć {{PAGENAME}},

Kilka tygodni temu zapraszaliśmy Cię do wypełnienia ankiety Community Insights. Jest to coroczne badanie społeczności na całym świecie, organizowane przez Wikimedia Foundation. Chcemy dowiedzieć się jak bardzo nasza praca wspiera wiki. We are 10% towards our goal for participation. Jeżeli jeszcze nie wypełniłeś naszej ankiety, możesz pomóc nam osiągnąć nasz cel! '''Twój głos ma dla nas znaczenie.'''

Poświęć, proszę, 15 do 20 minut na '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(other,act5) wypełnienie tej ankiety]'''. Jest ona dostępna w różnych językach.

Ta ankieta jest udostępniana przez zewnętrzną usługę i [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement podlega następującym postanowieniom dotyczącym prywatności] (w języku angielskim).

Znajdź [[m:Community Insights/Frequent questions|więcej informacji o tym projekcie]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Napisz do nas] jeżeli masz pytania, lub jeśli nie chcesz otrzymywać w przyszłości wiadomości dotyczących tej ankiety.

Z wyrazami szacunku,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 21:14, 20 wrz 2019 (CEST)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:RMaung (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(other,act5)&amp;oldid=19395141 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;pl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Podziel się swoim doświadczeniem w ankiecie!'''

Cześć {{PAGENAME}},

Zostało już tylko kilka tygodni na wypełnienie ankiety Community Insights! We are 30% towards our goal for participation. Jeżeli jeszcze nie wypełniłeś naszej ankiety, możesz pomóc nam osiągnąć nasz cel!
Dzięki tej ankiecie Wikimedia Foundation uzyska opinie na temat tego, jak dobrze wspiera Twoją pracę na wiki. Wypełnienie zajmie tylko 15-25 minut, a ma bezpośredni wpływ na jakość udzielanego przez nas wsparcia.

Poświęć, proszę, 15 do 20 minut na '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(other,act5) wypełnienie tej ankiety]'''. Jest ona dostępna w różnych językach.

Ta ankieta jest udostępniana przez zewnętrzną usługę i [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement podlega następującym postanowieniom dotyczącym prywatności] (w języku angielskim).

Znajdź [[m:Community Insights/Frequent questions|więcej informacji o tym projekcie]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Napisz do nas] jeżeli masz pytania, lub jeśli nie chcesz otrzymywać w przyszłości wiadomości dotyczących tej ankiety.

Z wyrazami szacunku,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 19:04, 4 paź 2019 (CEST)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:RMaung (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(other,act5)&amp;oldid=19435548 --&gt;

== Blocking User:WMFOffice? ==

Can I say that blocking the WMF's office account is a brave move, and probably unwise. Prior to blockingan account like that, can I suggest that you check the user page from meta [[User:WMFOffice]] and/or permissions at CentralAuth [[Special:CentralAuth/WMFOffice]]. [[Wikipedysta:Billinghurst|Billinghurst]] ([[Dyskusja wikipedysty:Billinghurst|dyskusja]]) 22:55, 13 lis 2019 (CET)

== Vandalism ==

Hi, I see that you are an active administrator here. Could you check [[Specjalna:Wk%C5%82ad/83.10.130.131]]'s edits are take appropriate actions if needed? Thanks in advance. [[Wikipedysta:Masumrezarock100|Masumrezarock100]] ([[Dyskusja wikipedysty:Masumrezarock100|dyskusja]]) 13:05, 23 sty 2020 (CET)

== Vandal ==

[https://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Wkład/2A02:A319:C044:B000:AC27:AC07:BA6B:755D] is a vandal. I could find admins noticeboard, so I'm leaving it here. [[Wikipedysta:Sk4mp|Sk4mp]] ([[Dyskusja wikipedysty:Sk4mp|dyskusja]]) 19:59, 5 lut 2020 (CET)

== Terms of Use ==

Hello, Persino

What is this user doing?

https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Podp%C5%82omyki_%C5%9Bwi%C4%99tokrzyskie&amp;action=history

That sort of editing is against [[wmf:Terms of Use]].

Making such edits, mass reverting on ones *own* edits, inserting a dot and then removing it...

I sincerely hope you might consider informing the user in the Polish language.

Hope this helps everybody in question.

Thanks for a reply if you chose to.

Truly yours, -- [[Wikipedysta:Nesmir Kudilovic|Nesmir Kudilovic]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nesmir Kudilovic|dyskusja]]) 17:01, 14 lut 2020 (CET)

== Przenoszone strony ==

Tak. Trzeba je skasować. [[Wikipedysta:Świętokrzyskie3|Świętokrzyskie3]] ([[Dyskusja wikipedysty:Świętokrzyskie3|dyskusja]]) 10:09, 25 kwi 2020 (CEST)

== Kategoria Wikizeszyty ==

Bo to coś innego... To osobny wikiprojekt i musimy kierować pod konkretne zasoby nauczycieli, którzy będą z tego korzystać.
Omówię to z kolegami i koleżankami i zwrócę uwagę na twoją uwagę :) [[Wikipedysta:Klarqa|Klarqa]] ([[Dyskusja wikipedysty:Klarqa|dyskusja]]) 13:09, 12 maj 2020 (CEST)

== Szablon [[Szablon:sr|sr]] ==

Wydaje się w porządku, ale trzeba to potem sprawdzić na jakieś większej książce. Gdy to tworzyłem, to sprawdzałem na
[[VHDL/Spis treści]] i tam to nie powoduje błędów. Trzeba teraz wziąć jakąś książkę z rozdziałami i podrozdziałami i tam
sprawdzić, czy Twoja zmiana ma, że tak powiem, &quot;ręce i nogi&quot;. 

A i jeżeli odpowiadam w złym miejscu, to przepraszam, ale na Wiki to byłem baaaaaardzo dawno temu i już zapominałem jak komunikuje się tu
na stronach dyskusji :(. [[{{ns:user}}:Felix|Felix]] ([[{{ns:user talk}}:Felix|dyskusja]] &lt;small&gt;•&lt;/small&gt; [[Special:Contributions/Felix|edycje]]) 17:00, 22 maj 2020 (CEST)

== Przenosiny ==

Ja jeszcze nie mam takich uprawnień, żeby przenosić artykuły. [[Wikipedysta:Snd125671|Snd125671]] ([[Dyskusja wikipedysty:Snd125671|dyskusja]]) 17:35, 12 cze 2020 (CEST)

== usunięcie [[Książka kucharska/Wuzetki II]] ==

Zapomniałam wstawić szablon zintegrowany. Teraz już [https://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Linkuj%C4%85ce/Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Wuzetki_II linkuje] . [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 16:57, 20 cze 2020 (CEST)
Przyjrzałam się dokładniej tutejszej wersji szablonu {{s|zintegrowany}} i... czy ten szablon został przetłumaczony z automatu i porzucony? Czemu tylko z &quot;siostrzanych projektów Wikibooks lub różnych ich wersji językowych&quot; a nie np. pl.wikibooks.org? Czemu &quot;pochodzi w całości&quot; a nie np. &quot;częściowo&quot;? [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 17:05, 20 cze 2020 (CEST)
* Hej. Widzę, że popełniłam małe ''faux pas''. Nie zauważyłam, że to Ty pracowałeś nad tym szablonem. Mam nadzieję, że Cię jakoś nie uraziłam. Tak więc, teraz jest &quot;Ten artykuł jest efektem integracji z inną jednostką na Wikibooks. Zawarta choćby częściowo tu treść pochodzi w całości z artykułu&quot;. Może drugie zdanie dać takie jak [https://pl.wikipedia.org/wiki/Szablon:Zintegrowany tu]: &quot;Zawarta tu treść pochodzi częściowo z artykułu&quot;. Słowa &quot;jednostka&quot; nie oceniam, bo nie znam tutejszej nomenklatury. [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 18:20, 22 cze 2020 (CEST)
* Dobra, zapowiada się na dłuższą dyskusję:). Proszę o (ewentualne) kontynuowanie jej w Wikibooks - przeniosłam Twoje wpisy na [[Dyskusja_wikipedysty:SpiderMum|moją tutejszą stronę dyskusji]]. Po drugie, ponownie proszę o odtworzenie strony [[Książka kucharska/Wuzetki II]]. Powód: zintegrowałam artykuł [[Książka kucharska/Wuzetki II]] z artykułem [[Książka kucharska/Wuzetki]], w ten spobób, że po pierwszym zostało tylko przekierowanie. Jest to przypadek opisany tu [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pomoc:Integracja&amp;oldid=57143097#Krok_2A._Stary_artyku%C5%82_%C5%BAr%C3%B3d%C5%82owy_pozostaje_jako_przekierowanie Krok 2A. Stary artykuł źródłowy pozostaje jako przekierowanie]. Czy w Wikibooks przyjęliście inny podział na wydzielone/zintegrowane? [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 19:11, 22 cze 2020 (CEST) PS Bardzo Cię przepraszam za ten chaos w edycjach - trochę się spieszę i takie są efekty.
*: Dzięki. [[Wikipedysta:SpiderMum|SpiderMum]] ([[Dyskusja wikipedysty:SpiderMum|dyskusja]]) 17:48, 23 cze 2020 (CEST)

== Linki na stronie głównej ==

Cześć! Poproszę o zmianę linków na stronie głównej. Chodzi o linki do stron Fundacji i Stowarzyszenia. Zmień kod tak samo, jak zrobił to Peter Bowman na Wikisłowniku: [[wikt:Specjalna:Diff/7409893]]. Z góry dziękuję. [[Wikipedysta:Tar Lócesilion|Tar Lócesilion]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tar Lócesilion|queta!]]) 23:45, 28 sie 2020 (CEST)

== Potrzebuję pomocy :) ==

Hej, czy moglbys mi pomoc? Chodzi o ksiazke kucharska.
: 1. Chcialabym dodac nowy rozdzial (cos w rodzaju &quot;Kucharskie Vadamecum&quot;), w ktorym znalazlyby sie praktyczne informacje na temat roznych rzeczy przydatnych przy gotowaniu, np:
::  1.1. Dzial przyprawy, a w nim np. opis bazylii - do jakich potraw sie nadaje, z jakimi innymi przyprawami sie laczy, jak ja prawidlowo przygotowac przyd uzyciem, jak i jak dlugo mozna ja przechowywac itp.
::  1.2. Dzial miesa, a w nim informacje na temat roznych mies, np. wolowina - poszczegolne czesci wolu, jakie czesci do jakich potraw sie nadaja, czy lepiej jest je piec, gotowac, smazyc czy grillowac, czym co przyprawiac itp.
::  1.3. Dzial warzywa, a w nim informacje na temat roznych warzyw, np. pieczarki - jak je prawidlowo smazyc, zeby nie zaczely sie gotowac we wlasnym sosie, do jakich potraw sie nadaja, jakie przyprawy do nich pasuja itp.
::  1.4. ...
: 2. Ponadto na wstepie ksiazki kucharskiej (https://pl.wikibooks.org/wiki/Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska) jest spis tresci, a poszczegolne kategorie sa pisane raz duza raz mala litera - moglbys to jakos poprawic? (np. &quot;dania miesne&quot; vs. &quot;Kuchnia wegetarianska&quot; i inne)
Pozdrawiam serdecznie --[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 12:25, 30 sie 2020 (CEST)

:: Dziekuje za wskazowke! --[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:57, 31 sie 2020 (CEST)

== Proszę sprawdzić email ==

Witaj, {{PAGENAME}}: Proszę sprawdzić email! Temat: &quot;The Community Insights survey is coming!&quot; Jeśli masz jakieś pytania, wyślij e-mail na adres surveys@wikimedia.org.						

(English: Please check your email and spam! Subject is &quot;The Community Insights survey is coming!&quot; If you have questions, email surveys@wikimedia.org.)

Sorry for the inconvenience, [[:pl:Special:Diff/60928651|you can read my explanation here]].

[[Wikipedysta:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Dyskusja wikipedysty:MediaWiki message delivery|dyskusja]]) 18:24, 25 wrz 2020 (CEST)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Samuel (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/pl&amp;oldid=20478443 --&gt;

== Przepisy z numerkami ==
Móc, zapewne mógłbym, ale jak na jednego to duuuża praca, a ja nie wiem, jak długo tu pobędę, na co dzień będąc zaangażowany bardziej w innych projektach wikipedyjnych. Kulinariami zająłem się trochę jako przerywnikiem w dotychczasowej działalności, choć nie kryję, że wypełnianie Książki kucharskiej różnymi ciekawymi daniami obcych kuchni sprawiło mi przyjemność. Nieco tych &quot;numerkowych&quot; poprawiłem pod drodze, ale to spore zadanie, a w sumie wolałbym się tu skoncentrować na merytorycznych tekstach niż na redakcyjnym porządkowaniu. Niemniej, co jeszcze mogę, to zrobię. Pozdrawiam - [[Wikipedysta:Cyborian|Cyborian]] ([[Dyskusja wikipedysty:Cyborian|dyskusja]]) 15:57, 8 lis 2020 (CET)

== odp. Onomastyka ==

Dziekuje!--[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:16, 5 sty 2021 (CET)

== Odp:Książka w przestrzeni nazw Kategoria ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Superjurek|oldid=401614}}#Książka_w_przestrzeni_nazw_Kategoria Odp:Książka w przestrzeni nazw Kategoria]

W odpowiedzi na Twoje pytanie. Ten zabieg, który wzbudził Twoje poważne wątpliwości jest jak najbardziej przemyślany. Zdaję sobie sprawę, że do tworzenia książek służy przestrzeń główna, ale ideą tego podręcznika, jest żeby na wszystkie zadania, które powstaną były katalogowane i automatycznie sortowane według ich odniesień do podstawy programowej. Taką opcję w naturalny sposób zapewniają strony kategorii. W przestrzeni głównej, którą również zamierzam wykorzystać, umieszczam kolejne zadania. Ich kolejność numeryczna ma w tym przypadku wynikać tylko i wyłącznie z ich kolejności powstawania. Za przykład mogę podać [[Zbiór zadań maturalnych/Biologia/Zadania/1|Zadanie 1]]. Kiedy rozwiniesz ramkę z napisem klucz odpowiedzi, to wyskoczy Ci odniesienie do podstawy programowej zarówno pod kątem celów kształcenia i treści nauczania. Podstawa programowa w polskim systemie oświaty ma charakter kaskadowy, z tego też powodu zastosowałem kaskadowe kategorie. Szablony typu &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{PP2017/LO/Biologia/PR/C/III/2}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; lub &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{PP2017/LO/Biologia/PR/T/XII/1/4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; są szablonami wypełniającymi w formatce klucza odpowiedzi odpowiednie odniesienie do podstawy programowej i jednocześnie przypisują kaskadowo dla tego zadania odniesienia do kolejnych poziomów podstawy programowej. [[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 09:31, 9 kwi 2021 (CEST)

:Dodam jeszcze, że jest to inicjatywa, którą w takim kształcie chciałbym wykorzystać do wsparcia merytorycznego innych nauczycieli. W tym zbiorze zadań zamierzam tworzyć dla maturzystów autorskie zadania, zachęcać do tego innych nauczycieli i zlecać jako pracę dodatkową licealistom, aby takie zadania próbowali zredagować. Na Wikibooks to jest o tyle dobre, że w razie gdyby zadanie zawierało błędy merytoryczne, będzie można je skorygować. Niekonwencjonalne wykorzystanie kategorii uważam tu za kluczowe element tego podręcznika, bo podstawa programowa przez swój kaskadowy charakter wymaga możliwości sortowania tych zadań. Dzięki temu nauczyciele będą mogli tworzyć własne arkusze próbnych matur albo ćwiczeń na lekcje, wybierając je z odpowiedniej kategorii. Teraz to nie jest jeszcze takie widoczne, ale jak powstanie z 300 lub 600 zadań, to te kategorie będą nieodzowne. Jak widzisz podstawa na powyższych szablonach, tutaj musi być zastosowana chirurgiczna precyzja, zadanie 1 w tym przypadku realizuje:
*&lt;code&gt;PP2017&lt;/code&gt; podstawę programową z roku 2017
:*&lt;code&gt;LO&lt;/code&gt; dla liceum ogólnokształcącego
::*&lt;code&gt;Biologia&lt;/code&gt; z Biologii
:::*&lt;code&gt;PR&lt;/code&gt; z poziomu rozszerzonego
::::*&lt;code&gt;C&lt;/code&gt; z celów kształcenia
:::::*&lt;code&gt;III&lt;/code&gt; rozdziału III
::::::*&lt;code&gt;2&lt;/code&gt; punktu 2
[[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 09:45, 9 kwi 2021 (CEST)
Co do Wikijunior, to w tym przypadku ono również nie ma zastosowania, bo jest inicjatywą przewidzianą dla dzieci do lat 12, a ten zbiór zadań zaadresowany jest do maturzystów.[[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 10:00, 9 kwi 2021 (CEST)

== pytanie o funkcjonalność JavaScriptu do Zbioru zadań maturalnych ==

Cześć, zwracam się z pytaniem o to, co powinienem zrobić, aby zadziałał mi skrypt [[Wikipedysta:Superjurek/common.js]] podczas zapisywania nowego zadania maturalnego? Kod zawarty w tym skrypcie ma wymuszać automatyczne odświeżanie poniższych 2 stron:
*[[Zbiór zadań maturalnych/Biologia]]
*[[Zbiór zadań maturalnych/Biologia/Zadania]]

Pytanie, jak zrobić żeby odświeżał te dwie strony przy zapisaniu nowego zadania?
Jeśli uzyskałbym ten efekt, to przestałoby być konieczne ręczne odświeżanie tych dwóch stron. Myślę tu o tym, żeby skrypt ułatwiał życie innym nauczycielom biologii i licealistom chcących wrzucić kilka zadanek maturalnych. Po opublikowaniu jednego musiałby pamiętać o odświeżeniu, co dla niewprawionych użytkowników chcących tylko wrzucić zadanko może być zniechęcające. Ponadto, jeśli nie odświeży, to licznik będzie przekierowywał następnych do numeru zadania już istniejącego, zamiast do numeru następnego (czyli jeszcze nieistniejącego).

Stąd też mój zamiar postawienia tego skryptu.

Z góry dziękuję za pomoc
[[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 16:29, 29 kwi 2021 (CEST)

:{{Ping|Superjurek}} Już się szykuje skrypt do aktualizowania danej strony i do trybu ciemnego!
:* Aktualizacja strony, skrypt: [[Wikipedysta:Persino/Gadget-StronicowyParser.js/AktualizacjaStron.js]].
:* Tryb ciemny, skrypt: [[Wikipedysta:Persino/Gadget-StronicowyParser.js/Tryb_ciemny.js]]. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:19, 27 maj 2022 (CEST)

== Prośba o pomoc w naprawieniu modułu. ==

Cześć Persino, zwracam się do Ciebie z prośbą o pomoc – bo już nieraz umiałeś wyciągnąć mnie z technicznych tarapatów :) Tym razem nie na Wikibooks, ale na Wikipedii. Chodzi o problem opisany w [[w:Dyskusja modułu:Lewandowska&amp;Malik1991]]. Z góry dziękuję za pomoc! Pozdrawiam [[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 12:58, 29 sie 2021 (CEST)

== Ad:Kategoria:Polecane książki/Terapia zajęciowa ==

;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Kategoria:Polecane_ksi%C4%85%C5%BCki/Terapia_zaj%C4%99ciowa&amp;oldid=407198#bodyContent Ad:Kategoria:Polecane książki/Terapia zajęciowa]

No właśnie nie jestem pewien kategorii. W klasyfikacji zawodów terapeuta jest klasyfikowany jako &quot; inny średni personel do spraw zdrowia&quot; więc może medycyna? Gdzie byłby podręcznik pielęgniarstwa przykładowo? W Wikipedii artykuł mamy w pedagogice specjalnej. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 13:47, 21 paź 2021 (CEST)

:Terapia to jest coś wspomagającego leczenie w medycynie konwencjonalnej, ale nie jest samą medycyną. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:50, 21 paź 2021 (CEST)
::Już poprawiłem na kategorię: Kategoria:Medycyna. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:59, 21 paź 2021 (CEST)

== How we will see unregistered users ==

&lt;section begin=content/&gt;
Cześć!

Otrzymujesz tę wiadomość, ponieważ jesteś administratorem w jednym z projektów Wikimedia.

Obecnie, kiedy ktoś edytuje stronę, nie będąc zalogowanym, w historii wyświetla się jego adres IP. Jak być może już wiesz, nie będziemy mogli tego robić w przyszłości. Jest to decyzja prawników Fundacji Wikimedia, spowodowana zmianami w przepisach o ochronie prywatności w internecie.

Zamiast adresu IP będziemy wyświetlać maskowaną tożsamość. Ty jako administrator{{gender:{{ROOTPAGENAME}}||ka|(-ka)}} '''będziesz nadal {{gender:{{ROOTPAGENAME}}|mógł|mogła|mógł/mogła}} zobaczyć oryginalne IP'''. Utworzymy nowe uprawnienie, przeznaczone dla osób, które potrzebują widzieć pełen adres, aby walczyć z wandalizmami, spamem itp. bez uprawnień administratorskich. Patrolujący będą mogli zobaczyć fragment IP również bez tego uprawnienia. Pracujemy również nad [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|lepszymi narzędziami]], wspierającymi w walce przeciwko nadużyciom.

Jeśli jeszcze o naszych działaniach nie {{gender:{{ROOTPAGENAME}}|czytałeś|oczytałaś|czytałeś(-aś)}}, możesz się z nimi [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|zapoznać na Meta]]. Aby nie przegapić technicznych zmian na wiki, możesz [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|zasubskrybować]] cotygodniowe wydania [[m:Tech/News|Tech News]].

Mamy [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|dwa pomysły]] na implementację maskowania adresów IP. '''Chętnie poznamy twoją opinię'''. Daj nam znać [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|na stronie dyskusji]], co sądzisz na ich temat i tego, który pomysł się sprawdzi lepiej na twojej wiki, teraz i w przyszłości. Możesz napisać w swoim języku. Sugestie są dostępne od października, a ostateczną decyzję podejmiemy po 17 stycznia.

Dziękujemy. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;

19:18, 4 sty 2022 (CET)
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Johan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(6)&amp;oldid=22532666 --&gt;

== [[Teoria grup przemiennych]] ==

Zostaje mi tylko podziękować. (-: --[[Wikipedysta:Tarnoob|Tarnoob]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tarnoob|dyskusja]]) 16:07, 11 mar 2022 (CET)

== Nawigacja ==

Tak jak ostatnio, wielkie dzięki. --[[Specjalna:Wkład/2A01:11CF:42F:7A00:81D8:ECCB:3DAE:1303|2A01:11CF:42F:7A00:81D8:ECCB:3DAE:1303]] ([[Dyskusja wikipedysty:2A01:11CF:42F:7A00:81D8:ECCB:3DAE:1303|dyskusja]]) 19:00, 15 kwi 2022 (CEST)

== Szablon {{s|Wolumin}} ==

Dzięki za informację. Musze chyba więcej poczytać o polskich kategoriach. Nie wiem jak edytowac recznie kategorie, są jakby ukryte. Dzięki [[Wikipedysta:Soul windsurfer|Soul windsurfer]] ([[Dyskusja wikipedysty:Soul windsurfer|dyskusja]]) 17:21, 30 lis 2022 (CET)
: czy mógłbyś mi wskazać gdzie mogę poczytać o kategoriach. Widziałem stronę szablony wolumin ale to nie rozwiazało moich watpliwości. Dzięki
:: dzięki. Czy istnieje narzędzie, które doda taki wpis do każdej strony książki ? --[[Wikipedysta:Soul windsurfer|Soul windsurfer]] ([[Dyskusja wikipedysty:Soul windsurfer|dyskusja]]) 07:08, 2 gru 2022 (CET)

== Poprawki dla urządzeń mobilnych ==

Cześć. Chciałbym poprawić działanie na urządzeniach mobilnych. Widzę, że głównie Ty tutaj edytujesz, więc pytanie czy masz przeciwko? Chodzi głównie o elastyczność stron (żeby strony się ściskały). [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 20:04, 5 gru 2022 (CET)

:Aha. Jakby co jestem już adminem interfejsu m.in. na Wikisource i na Wikipedii. [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 20:07, 5 gru 2022 (CET)
:A mógłbyś odbezpieczyć ten szablon: {{s|Strona główna/Siostrzane projekty Wikibooks}}. Ew. wystarczy mi jak dodasz tam jakąś klasę w pierwszym wywołaniu ElastycznaKolumna. [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 21:30, 5 gru 2022 (CET)
::OK, skończyłem. Powinno teraz wyglądać przyzwoicie :-). Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 22:37, 5 gru 2022 (CET)
:::Hm... No nie jest lepiej. Teraz strona jest za szeroka w wersji mobilnej. A poza tym jak przenosisz, to wypadałoby podać autora ;-) [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 11:28, 6 gru 2022 (CET)
::::No wycofaj swoje zmiany to będzie dobrze. Nie wiem po co zmieniasz jak nie testujesz ;-P [[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 11:40, 6 gru 2022 (CET)
:* OK, teraz jest w porządku. Dzięki za dodanie informacji o autorach :).
:* Nawiasem mówiąc myślę, że w tych różnych style.css wystarczy niższy poziom zabezpieczenia. Wystarczy jak nie będzie można zmieniać tego anonimowo. Ew. tylko redaktorzy, o ile używacie tutaj takiej rangi/poziomu uprawnień. Jak widzisz po moich zmianach i tak można dodać CSS do strony głównej inną drogą ;). Możesz też zrobić zabezpieczenie kaskadowe, ale to może zabezpieczyć znacznie więcej niż jest sensowne. Niektóre strony główne w ogóle nie są zabezpieczone.
:* Aha. Jakbyś chciał testować wersję mobilną, to w tzw. devtools (CTRL+SHIFT+I) jest symulacja widoku z telefonu komórkowego. Tylko musiałbyś jeszcze wchodzić na specjalny adres [https://pl.m.wikibooks.org/ pl.m...]. Sama zmiana szerokości okna nie wystarczy. Możesz mi zaufać. Zajmuję się tym od jakichś 20 lat (od czasów jak jeszcze nie było DevTools i nie było Chrome). Jakby co więcej o używania symulacji smartfona znajdziesz tutaj: https://firefox-source-docs.mozilla.org/devtools-user/responsive_design_mode/ Symulacja nie oddaje wszystkich aspektów (np. ekranu dotykowego), ale daje rozsądne przybliżenie doświadczenia. Możesz spróbować dostosować inne ważne strony w ten sposób.
:[[Wikipedysta:Nux|Nux]] ([[Dyskusja wikipedysty:Nux|dyskusja]]) 14:49, 6 gru 2022 (CET)

== Tabulator ==

Hej, czy moglbys mi pomoc? Nie wiem, czy istnieje polecenie dla tabulatorow (tak jak np. ''&lt;''''br''''&gt;'' dla  linefeed). Jezeli tak, to jaki jest ich kod? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:00, 29 sty 2023 (CEST)
: Dziekuje!

== Szablon tabeli w szablonie quizu ==

Hej, przeszkadzam Ci? Jezeli tak, to po prostu powiedz. Jezeli nie, to mam klopot - wyprobowalam wszystkie mozliwosci tabulatorow, ktore znalalam w linku od Ciebie, ale zaden z nich nie dziala tak, jak bym to sobie wyobrazala. Katastrofa. Teraz chcialabym osiagnac cel &quot;tabelkowosci&quot; poprzez umieszczenie szablonu tabeli w szablonie quizu. Ale to najwyrazniej nie dziala - pojawia sie &quot;blad w skladni&quot;. Probowalam roznych rzeczy (np. &lt;nowiki&gt;&lt;quiz display=simple&gt; { |type=&quot;[]&quot;}&lt;/quiz&gt;&lt;/nowiki&gt; albo &lt;nowiki&gt;&lt;quiz display=simple&gt; { |type=&quot;()&quot;})&lt;/quiz&gt;&lt;/nowiki&gt;. ale nic nie pomaga. Czy moglbys mi jakos pomoc? 
* Przyklad: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Niemiecki/Exc/Imperfekt] [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:00, 29 sty 2023 (CEST)

== Chcę dodać sekcję do artykułu Brydżowe tablice prawdopodobieństwa ==

Witaj, Persino.

Zwracam się do Ciebie jako admina Wikibooks.

Jakieś dwa lata temu poprawiłem stronę https://pl.wikibooks.org/wiki/Bryd%C5%BCowe_tablice_prawdopodobie%C5%84stwa, zmieniając prawie wszystkie prawdopodobieństwa w części Rozkład kart jednego koloru u przeciwników (uzasadnienie zmian podałem w Dyskusji tej strony). Wcześniej uzyskałem obietnicę admina, że nie cofnie moich zmian, mimo że nie będą poparte źródłami (bo sam napisałem arkusz kalkulacyjny, który wyliczył te prawdopodobieństwa). I rzeczywiście ta edycja nie została cofnięta. Nie pamiętam, kto był tym adminem, więc zwracam się do Ciebie: napisałem jeszcze jeden arkusz kalkulacyjny, który wyprodukował tabelę prawdopodobieństw, że mój partner (lub określony z przeciwników) ma k z n kart, których nie mam ja (np. w określonym kolorze). Jest to przydatne w fazie licytacji. 

Czy jeśli to zrobię, moja edycja nie zostanie cofnięta? Nie chcę robić tego bez takiej obietnicy, bo jednak konwersja arkusza na tabelę wiki to spora robota. Chyba, że jest automat, który pozwoli na taką konwersję - jeśli tak, to proszę o wskazówki. Arkusz obecnie jest w formacie .ods, ale mogę go zamienić na .xls.

Z góry dziękuję

[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 16:52, 26 lut 2023 (CET)

:Cześć, Persino.
:Udało mi się opanować w oparciu o https://pl.wikipedia.org/wiki/Pomoc:Tabele#Tabela_sformatowana_(zalecany_kod_tabeli) konwersję fragmentu 
:arkusza na tabelę wiki - jeśli uznasz poniższy opis za wart tego, to będę wdzięczny za 
:zamieszczenie go na tej stronie. Chyba, że mogę to zrobić sam - napisz mi.
:W historii strony &quot;Brydżowe tablice prawdopodobieństwa&quot; może zauważysz, że skasowałem swoją edycję i wkrótce ją ponowiłem. To dlatego, że
:wydawało mi się trudne wygenerowanie tabeli &quot;Prawdopodobieństwa (w %), że partner (lub określony przeciwnik) ma przynajmniej k kart z n 
:brakujących (np. w określonym kolorze)&quot; - umiałem wygenerować &quot;Prawdopodobieństwa (w %), że partner (lub określony przeciwnik) ma NAJWYŻEJ 
:k kart z n brakujących (np. w określonym kolorze)&quot;, która jest mniej wygodna do użycia. Ale wkrótce po opublikowaniu zmian wymyśliłem jak to zrobić i zrobiłem. Niestety
:tym razem zapomniałem wypełnić pole &quot;Wypełnij opis zmian&quot; - mam nadzieję, że osoby czytające Historię zmian domyślą się, że powinien on być
:taki jak dla edycji, którą skasowałem: Dwie nowe tabele przydatne w fazie licytacji.
:'''Konwersja prostokątnego fragmentu arkusza kalkulacyjnego na tabelę wiki'''
:(Wytestowane pod Windows 10 na arkuszu Open Office Calc wersja 4.1.13).
:Być może warto najpierw w arkuszu dopasować format komórek - np. ograniczyć do dwóch miejsc po przecinku; w Open Office Calc 
:robi się to tak: [Alt-F] [Komórki] [Zakładka Liczby] [Kategoria Numer] [Opcje Miejsca po przecinku] 2
:Następnie w arkuszu dodaj na lewo od danego obszaru kolumnę wypełnioną napisem |- i skopiuj obszar wraz z tą kolumną do Notatnika.
:Przy kopiowaniu z arkusza do Notatnika kolumny są oddzielane znakiem Tab, ale nie można tego znaku wpisać z klawiatury do pola [Znajdź]
:- zaznacz ten znak w tekście (myszą lub przez [Shift+strzałka]) i naciśnij [Ctrl+H] - 
:wypełni to pole [Znajdź] znakiem Tab; w polu [Zamień na] wpisz | i kliknij [Zamień wszystko]. Następnie skopiuj całość do 
:Open Office  Writera (bezpłatny) i podmień wyrażenia regularne: \| na \n| (bo znaczniki muszą być w nowych wierszach; można by umieszczać 
:znacznik || bez nowego wiersza, ale wtedy trudniej zrobić globalną podmianę); wyrażenia regularne 
:włącza się za pomocą przycisku [Więcej opcji]. Po wykonaniu [Zamień wszyst.] na początku wstaw wiersz {| class=&quot;wikitable&quot;
:i ewentualnie |+ Tytuł
:a na końcu wiersz |}
:Jeśli pierwszy wiersz obszaru ma być traktowany jak nagłówki, podmień w odpowiednich wierszach | na ! (trzeba kliknąć [Zamień] tyle razy 
:ile kolumn ma tabela). Jeśli masz aktywne wyrażenia regularne, to w polu [Znajdź] musisz mieć \|
:Tak wyprodukowany tekst można wkopiować do Wiki.
:Puste komórki w kopiowanej części arkusza wyprodukują puste kratki tabeli - czasem to dobre a czasem złe.
:[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 11:20, 27 lut 2023 (CET)

== Ad:Dyskusja wikipedysty:Salicyna ==

;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty%3ASalicyna&amp;diff=457257&amp;oldid=292350&amp;diffmode=source#bodyContent Ad:Dyskusja wikipedysty:Salicyna]

Cześć, jaki cel miała ta edycja? Dostałam tylko niepotrzebnie powiadomienie o tym że napisałeś na mojej dyskusji, myślałam już że coś ważnego... Nudzi ci się? [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 09:07, 5 kwi 2023 (CEST)
:Nie było żadnego błędu technicznego. Takie edycje, polegające tylko na porządkowaniu kodu, można ewentualnie wykonywać przy okazji innej, znaczącej edycji, a nie spamować innym użytkownikom niepotrzebnymi powiadomieniami że ktoś do nich napisał... [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 09:25, 5 kwi 2023 (CEST)
::Możesz przestać spamować? [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 09:35, 5 kwi 2023 (CEST)
:::To już zakrawa na czystą złośliwość z twojej strony... Czy naprawdę nie rozumiesz, że jak edytujesz czyjąś stronę dyskusji, to ta osoba dostaje czerwone powiadomienie o nowych wiadomościach i e-maila o tym że ktoś do niej napisał – i wchodzi specjalnie na Wikibooks sprawdzić co od niej chcesz po ty by zobaczyć że po raz szesnasty tego samego dnia poprawiasz tylko jakąś bzdurkę techniczną, która równie dobrze mogłaby zostać jak była i nic by się nie stało? Dostałam dziś 16 maili i powiadomień że do mnie piszesz... [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 21:09, 5 kwi 2023 (CEST)

== Historia Słowacji ==

To nie była żadna kopia z Wikipedii, tylko świetna książka. [[Wikipedysta:ZAJCOPEDIA|ZAJCOPEDIA]] ([[Dyskusja wikipedysty:ZAJCOPEDIA|dyskusja]]) 14:42, 30 kwi 2023 (CEST)
: {{Ping|ZAJCOPEDIA}} Ale fragmentami ściągnięta z tego serwisu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:44, 30 kwi 2023 (CEST)
::Może i tak, ale po co ją od razu usuwać? [[Wikipedysta:ZAJCOPEDIA|ZAJCOPEDIA]] ([[Dyskusja wikipedysty:ZAJCOPEDIA|dyskusja]]) 14:45, 30 kwi 2023 (CEST)
::: {{Ping|ZAJCOPEDIA}} To wygląda na NPA. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:50, 30 kwi 2023 (CEST)
::::Na co? [[Wikipedysta:ZAJCOPEDIA|ZAJCOPEDIA]] ([[Dyskusja wikipedysty:ZAJCOPEDIA|dyskusja]]) 14:56, 30 kwi 2023 (CEST)
::::: {{Ping|ZAJCOPEDIA}} NPA to naruszenie, praw autorskich, które tutaj należały do {{NAZWASERWISU|Wikipedii|link=tak|klucz projektu=w}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:26, 30 kwi 2023 (CEST).

== Czy mogę opublikować artykuł o nowej wersji E-notacji? ==

Witaj, Persino.

Mam pomysł dotyczący modyfikacji E-notacji, tak by była wygodniejsza w użyciu. Czasopisma matematyczne nie chcą go opublikować, bo nie pasuje do ich tematyki (nie dziwię się). Czy mógłbym go opublikować w Wikibooks? 

Na razie mam spisaną wersję angielską, ale jeśli to konieczne, to mogę ją przetłumaczyć na polski.

Czy będę mógł w haśle Notacja naukowa w Wikipedii zrobić link do tego artykułu? To by znacznie podniosło liczbę czytelników.

[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 14:24, 23 maj 2023 (CEST)

A czy w polskiej Wikibooks mogę publikować po angielsku?
[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 16:18, 23 maj 2023 (CEST)

:Witaj, Persino.
:Opublikowałem polską wersję artykułu [[Notacja West-East i Bin]]. Początkowo chyba wyświetlała się dobrze, ale ostatnio na dwóch komputerach zamiast wzorów pokazuje się komunikat:
:Parser nie mógł rozpoznać (SVG (MathML może zostać włączone przez wtyczkę w przeglądarce): Nieprawidłowa odpowiedź („Math extension cannot connect to Restbase.”) z serwera „http://localhost:6011/pl.wikibooks.org/v1/v1/”:): {\displaystyle x} 
:- ten wzór miał wypisywać x w trybie matematycznym; inne wzory generują podobny komunikat. Czy wiesz, co może być tego przyczyną i jak ją usunąć? Komunikat proponuje wtyczkę do przeglądarki, ale jaką? Jak ją zainstalować w Chrome'ie?
:Najdziwniejsze, że gdy wchodzę w edycję wersji źródłowej i patrzę na podgląd, to jest wszystko w porządku (zarówno w podglądzie w prawym oknie jak po kliknięciu przycisku Podgląd).
:Z góry dziękuję za pomoc.
:[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 12:01, 11 cze 2023 (CEST)
::Wykonałem pustą edycję - kliknąłem Edytuj i Opublikuj zmiany. Rzeczywiście pomogło na błąd parsera, ale nadal każdy wzór math jest w osobnej linii, a to mi nie odpowiada. Po kliknięciu Edytuj jest tak jak chcę. Poradź jak zrobić, żeby normalnie się pokazywało tak jak w prawym oknie po Edytuj, albo zgódź się na obecną pierwszą linijkę artykułu.
::[[Wikipedysta:MusJabłkowy|MusJabłkowy]] ([[Dyskusja wikipedysty:MusJabłkowy|dyskusja]]) 13:12, 12 cze 2023 (CEST)

== Propozycja skryptów ułatwiających pracę zawodową ==

Cześć, opracowałem wczoraj taki oto skrypt w LUA. Ideą mu przyświecającą jest stworzenie kalkulatora do rozmieniania pieniędzy, który każdy może sobie ściągnąć jako element poradnika.

Kod źródłowy wygląda tak:
&lt;syntaxhighlight lang=lua line&gt;
function calculateNominals(amount)
    local nominals = {500, 200, 100, 50, 20, 10, 5, 2, 1, 0.5, 0.2, 0.1, 0.05, 0.02, 0.01}
    local result = {}
    
    for _, nominal in ipairs(nominals) do
        local count = math.floor(amount / nominal)
        if count &gt; 0 then
            table.insert(result, {nominal = nominal, count = count})
            amount = amount - (nominal * count)
        end
    end
    
    return result
end

-- Przykładowe użycie:
local amount = 123.45
local result = calculateNominals(amount)

print(&quot;Kwota:&quot;, amount)
print(&quot;Nominały:&quot;)
for _, entry in ipairs(result) do
    print(entry.nominal, &quot;x&quot;, entry.count)
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;
w góry dziękuję za Twoją opinię :)

[[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 10:21, 21 cze 2023 (CEST)

== Ad:Angielski ==

;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Angielski&amp;diff=next&amp;oldid=464709#bodyContent Ad:Angielski]

Dzięki za doklejenie tego linku do wstępu. Jestem trochę załamany brakiem standaryzacji w podręcznikach językowych. Będę się starał wyrównywać. W wytycznych znalazłem tylko w [[Pomoc:Tworzenie podręcznika]] że informacyjna podstrona powinna być [[Nazwa podręcznika/O podręczniku]]. Mamy jeszcze jakieś inne tego typu spisane wytyczne? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 17:52, 23 cze 2023 (CEST)

== Licencja ==

[[Wstęp do fizyki jądra atomowego]] w jaki sposób ograniczenie by nie stosować w pracach naukowych da się pogodzić z wolną licencją? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 09:18, 25 cze 2023 (CEST)

== archiwizacja ==

Dzięki za zarchiwizowanie kawiarenki. To był dobry krok bo było tam już strasznie dużo starych wątków. Jednak teraz mam wątpliwości jak kontynuować naszą dyskusję o szablonach. Czy Utworzyć nowy wątek? Czy skopiować cały stary z historii? Jak uważasz? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 16:31, 28 cze 2023 (CEST)

== Licencja - Ogólna teoria względności ==

Poprzednio pisałem ale nie doczekałem się odpowiedzi, o [[Wstęp do fizyki jądra atomowego]] a teraz trafiłem na [[Ogólna teoria względności]]. Tu też zapisałeś w opisie licencji &quot;nie można umieszczać w jakikolwiek formie na czasopismach naukowych, archiwach prac, itp.&quot; - jak to można pogodzić z CC:BY-SA? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 16:32, 3 lip 2023 (CEST)
:Problem w tym, że podlinkowana licencja stanowi (w punkcie 8e), że tekst licencji jest kompletny i nie można dodawać dodawać do niego żadnych klauzul. Czyli po dodaniu tych klauzul mamy (a) licencję wewnętrznie sprzeczną i, co ważniejsze, (b) licencję, która nie jest licencją Creative Commons. Zapewne Creative Commons mogłaby w tej sytuacji pozwać autora za bezpodstawne posługiwanie się ich nazwą. [[Wikipedysta:Ankry|Ankry]] ([[Dyskusja wikipedysty:Ankry|dyskusja]]) 21:43, 3 lip 2023 (CEST)

== Odp:Odp. Licencja - Ogólna teoria względności ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=466983}}#Odp._Licencja_-_Ogólna_teoria_względności Odp:Odp. Licencja - Ogólna teoria względności]

No ale to jest sprzeczne z licencją i będzie potem stwarzać wątpliwości prawne dla chcącego używać. Czy takie rozwiązanie było z kimkolwiek konsultowane? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 21:57, 3 lip 2023 (CEST)

== Odp:Odp. Licencja - Ogólna teoria względności ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=467013}}#Odp._Licencja_-_Ogólna_teoria_względności Odp:Odp. Licencja - Ogólna teoria względności]

Jesteś autorem. Radzę więc usunięcie tego ograniczenia i stosowanie standardowej licencji. Jeżeli nie chcesz i uważasz za konieczne stosowanie takich nie wolnych ograniczeń uważam że materiał nie powinien znajdować się w Wikimediach. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 22:00, 3 lip 2023 (CEST)

== Odp:Odp. Wstęp do fizyki jądra atomowego/Nukleony a budowa jądra atomowego ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=467036}}#Odp._Wstęp_do_fizyki_jądra_atomowego/Nukleony_a_budowa_jądra_atomowego Odp:Odp. Wstęp do fizyki jądra atomowego/Nukleony a budowa jądra atomowego]

Umknęła mi odpowiedz i teraz też się nie udało mi doszukać. Rozumiem, że chodzi o tamtą licencję a sprawa już załatwiona. Pytasz czy może być jak w stopce teraz. Moim zdaniem ta adnotacja o licencji jest zbędna. Uważam, że powinien zostać jedynie sposób uznania autorstwa. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 16:03, 4 lip 2023 (CEST)

== Transfer artykułu harcerskiego z Wikipedii na Wikibooks ==

Cześć, pingnąłem Cię w poczekalni na Wikipedii. Jeden z administratorów ponaglił mnie w temacie transferu, którego temat w sumie wyszedł z mojej inicjatywy, ale potrzebuję inspiracji jak się go robi oraz czy jest on do przeprowadzenia w sposób prosty. Podejrzewam że byłby to też dobry przyczynek to utworzenia kroniki harcerskiej na Wikibooks, a w szerszej perspektywie w rejestrze usunięć na Wikipedii moglibyśmy znaleźć na spokojnie i poprzetransferowywać na WB. Co o tym sądzisz? [[Wikipedysta:Superjurek|Superjurek]] ([[Dyskusja wikipedysty:Superjurek|dyskusja]]) 22:06, 8 paź 2023 (CEST)
: {{Ping|Superjurek}} Masz rację. Już dokonano transferu twojego artykułu, tzn. teraz jest pod adresem: [[Poradnik_harcerski/7_Gdańska_Integracyjna_Drużyna_Harcerska_„Keja”]]. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 23:48, 8 paź 2023 (CEST)

== Terapia zajęciowa/WIKIBOOKS ==

Tak, pomogło. Teraz strona się już nie pojawia w spisie.

Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Azoniasty 220|Azoniasty 220]] ([[Dyskusja wikipedysty:Azoniasty 220|dyskusja]]) 15:56, 20 maj 2024 (CEST)

== Wiesz, kto za to odpowiada? ==

Cześć, &lt;br&gt;
Zaintrygowała mnie sprawa dodania [[Windtaping|mojego podręcznika]] do podręczników polecanych. Nie mam pojęcia, kto mógł to zrobić, dlatego postanowiłem poprosić Cię o pomoc w tej kwestii. &lt;br&gt;
Nie mieszam się w kwestie kategorii - po prostu się na tym nie znam, więc to musiał być ktoś inny. Lecz nie wiem, kto. &lt;br&gt;
Czy mógłbyś wskazać, komu mogę być wdzięczny za to wyróżnienie?


Miłego dnia, &lt;br&gt;
[[Wikipedysta:Azoniasty 220|Azoniasty 220]] ([[Dyskusja wikipedysty:Azoniasty 220|dyskusja]]) 17:16, 20 maj 2024 (CEST)

== Wycofania EKów Azoniastego ==

Użytkownik ten uprawia zwyczajny wandalizm, a tu [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Windtaping/Czym_jest_windtaping%3F&amp;diff=prev&amp;oldid=489051 atak osobisty] w opisie diffu. [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 13:34, 29 cze 2024 (CEST)

:: {{Ping|InternetowyGołąb}} Jak dla mnie to jest inny opis praw fizyki, ale książkę zgłoś do {{lr|Poczekalnia|poczekalni}}, aby inni użytkownicy się zapoznali się z tym problemem, czy twoja decyzja jest zasadna, już tak było na {{NAZWASERWISU|link=tak}}, że jeden użytkownik kasował wszystkim okładki, a później ten użytkownik został zablokowany przez pracowników Fundacji MediaWiki. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:44, 29 cze 2024 (CEST)

:::Jakby ciebie administrator Nonsensopedii stalkował, też zapewne używałbyś ataków osobistych. Chyba, że masz dużą cierpliwość (mi się skończyła 4 lutego). [[Wikipedysta:Azoniasty 220|Azoniasty 220]] ([[Dyskusja wikipedysty:Azoniasty 220|dyskusja]]) 13:36, 29 cze 2024 (CEST)
:::Rozumiem, a czy rozpatrzysz mój wniosek o blokadę? [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 13:47, 29 cze 2024 (CEST)
:::: Ale najpierw musisz udowodnić na poczekalni, że ta książka jest wandalizmem, ale inni użytkownicy muszą to potwierdzić! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:52, 29 cze 2024 (CEST)
:::::Nie wiem, czy jest sens udowadniać fałsz. Kłamstwo zazwyczaj ma krótkie nogi. [[Wikipedysta:Azoniasty 220|Azoniasty 220]] ([[Dyskusja wikipedysty:Azoniasty 220|dyskusja]]) 13:54, 29 cze 2024 (CEST)
:::::Nie no jasne, mi chodzi teraz o działalność Azoniastego poza windtapping, jego prowokujące opisy diffów. Po prostu przejrzyj wkład. [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 14:42, 29 cze 2024 (CEST)
:::::: {{Ping|InternetowyGołąb}} Gdzie są takie diff'y? Ten użytkownik potrafił znaleźć błędy językowe, dodać coś od siebie w tekstach innych, poza nieudaną próbą w swoim brudnopisie edycji strony głównej projektu {{lr2|Strona główna}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:55, 29 cze 2024 (CEST)
:Hej @[[Wikipedysta:Persino|Persino]]. Użytkownik ten został zablokowany permanentnie na Wikipedii, przez co przeniósł się tutaj (zob. [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikipedysta:Azoniasty_220&amp;diff=prev&amp;oldid=489024 ten wpis] za co już powinna pójść blokada). To użytkownik uprawiający trolling, zachowujący się niepoważnie i mylący Nonsensopedię z Wikipedią. A utworzone wpisy chyba powinny podchodzić pod to, że wiki nie jest hostingiem na własne opowieści oraz nie jest też blogiem. To wszystko jest do usunięcia, a blokada też się moim zdaniem należy. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 14:58, 29 cze 2024 (CEST)
::Ponadto, czy nie dostrzegasz naprawdę że [https://pl.wikibooks.org/wiki/Windtaping/Czym_jest_windtaping%3F to] jest zmyślone? :) [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 14:59, 29 cze 2024 (CEST)
::: {{Ping|AramilFeraxa}} Już blokuję, chociaż niektóre wpisy są poprawne, ale macie racje z {{lg|Windtaping}}, cały podręcznik trzeba usunąć! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:04, 29 cze 2024 (CEST)
::::Dzięki. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 15:17, 29 cze 2024 (CEST)
:::: {{Ping|AramilFeraxa}} Muszę też sprawdzić inne wpisy tego autora! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:44, 29 cze 2024 (CEST)
:::::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] Wraca z adresów IP, zablokuj może tworzenie Windtaping i tą stronę polecane książki. https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=84.40.140.94 [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 16:57, 12 lip 2024 (CEST)
::::::Jeszcze czego! Na to się nie zgodzimy, po tym, co się dzieje na Nonsie się nie zgodzimy. [[Specjalna:Wkład/84.40.140.94|84.40.140.94]] ([[Dyskusja wikipedysty:84.40.140.94|dyskusja]]) 16:58, 12 lip 2024 (CEST)

== GFDL ==

Hello!

I have noticed that [[:w:en:Wikipedia:Image license migration]] was not completed here. It is easy to do with a bot if you or any other active users have a bot. If not I can do it with my bot.

But perhaps you could check [[Specjalna:Nieużywane_pliki]] first and see if any of the files are no longer needed and can be deleted. [[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 18:29, 30 sie 2024 (CEST)
* {{Ping|MGA73}} The files there are unused. 
** But the page [[Wikipedysta:Beau.bot/listy/pliki]] is invalid. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:45, 13 wrz 2024 (CEST)
: I created [[Szablon:Cc-by-sa-3.0-migrated]] and tried to translate the line about license migration. Please help check/fix. I think the code used in the license migration should be in English. It is much easier if files are copied to or from Commons or other wikis. Only the visible text should be translated.
: I will create the templates etc. so you can see how the resul will be. Then perhaps it is easier for someone with a bot to judge if they can help. --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 16:50, 7 wrz 2024 (CEST)

:: I created/changed templates and made an example edit: [[Special:Diff/490081]]. Would anyone like to work on this task?
:: I can probably finish it in 1 hour if I get a bot flag. But it would be great if someone that allready have a bot can do it. --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 17:28, 7 wrz 2024 (CEST)
::: I made https://quarry.wmcloud.org/query/86177 where the upload date is visible (latest date so file may be eligible even if uploaded after August 2009). The files are in [[:Kategoria:Wikibooks license migration candidates]] ({{Ping|MGA73}} Now: [[:Kategoria:Pliki oczekujące na przeniesienie do Commons]]) untill they are fixed. --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 21:13, 9 wrz 2024 (CEST)
* {{Ping|MGA73}} Do it with your bot, because that's not what I'm for, that's what biorocrats are for.[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:45, 13 wrz 2024 (CEST)
:: Thank you. Just to be sure. Should I edit without a bot flag or should I request a bot flag on meta? --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 20:20, 13 wrz 2024 (CEST)
::: {{Ping|MGA73}} You should ask for the bot flag on the meta with the flight attendant. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:45, 13 wrz 2024 (CEST)
:::: Thank you. Done! --[[Wikipedysta:MGA73|MGA73]] ([[Dyskusja wikipedysty:MGA73|dyskusja]]) 22:40, 13 wrz 2024 (CEST)

== Nieakceptowalny język  ==

[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_Wikibooks%3AStrona_g%C5%82%C3%B3wna&amp;diff=490038&amp;oldid=489708 diff] [[Wikipedysta:InternetowyGołąb|InternetowyGołąb]] ([[Dyskusja wikipedysty:InternetowyGołąb|dyskusja]]) 11:23, 2 wrz 2024 (CEST)

== Ad:Pełny ekran szablonu stronicowego {{s|StronaStart}} i jego kolegów ==

;[[Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz#Pełny_ekran_szablonu_stronicowego_&amp;#123;&amp;#123;StronaStart&amp;#125;&amp;#125;_i_jego_kolegów|Ad:Pełny ekran szablonu stronicowego &amp;#123;&amp;#123;StronaStart&amp;#125;&amp;#125; i jego kolegów]]

Kod nic mi nie mówi. Nadal uważam że te szablony w większości wypadków są zbędne i standardowo strony wiki wyświetlają się prawidłowo. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 22:07, 21 lis 2024 (CET)
* {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Wybacz, ale wprowadziłeś zły kod twojego wpisu, i dlatego musiałem poprawić. Ale do rzeczy: To zależy od preferencji użytkowników, jak kto woli, i dlatego należy wprowadzić ten kod do swojego {{Code|common.css}}, aby ten kod zadziałał poprawnie, a usuwanie tych szablonów ze stron artykułów w przestrzeni: {{Np|(main)|link=tak}} i {{Np|Wikijunior|link=tak}}, jest wandalizmem, bo mogą znaleźć się użytkownicy, którzy podzielają mój pogląd lub twój, a te wpisy tego kodu chcę umieścić w osobnym gadżecie, i nie trzeba będzie ich umieszczać na stronie użytkownika w przestrzeni {{Np|User|link=tak}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:33, 21 lis 2024 (CET)
*:Jeszcze raz zrobiłem test jak strona wygląda z szablonem: [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/szablontak|Marek Mazurkiewicz/szablontak]] i bez niego: [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/szablonnie]]. Nadal uważam, że te szablony są szkodliwe. Tu nie chodzi o mnie. Uważam, że są szkodliwe dla wszystkich. W sensie czynią Wikibooks gorszą stroną. Czy proponujesz żebym ustawiał sobie w swoim  Common.css kod który będzie niwielował działąnie tych szablonów? A czy rozważałeś zasępienie działania tych szablonów kodem w swoim osobistym css? [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:01, 21 lis 2024 (CET)
*:: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Ten kod można zrobić w postaci gadżetu, który działa domyślnie, i normalnie nie trzeba będzie tworzyć własnego {{Code|Wikipedysta:Marek_Mazurkiewicz/common.css}}, a jak kod jednak umieścimy na tej stronie, czyli na {{Code|Wikipedysta:Marek_Mazurkiewicz/common.css}}, to można zobaczyć stronę na cały ekran plus spis treści po prawej stronie. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 23:08, 21 lis 2024 (CET)
*:::Czyli proponowany kod znosiłby działanie szablonów. Dobrze rozumiem? Dla mnie to nie rozwiązuje problemu. Szablony też czynią Wikinews gorszą stroną gdy zaglądam bez logowania. Spis treści przecież pojawia się automatycznie w mediawiki przy 3 nagłówkach i nie potrzebne są do tego szablony. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:17, 21 lis 2024 (CET)
*::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Taki gadżet będzie działać domyślnie bez zalogowania, strona będzie  na całym ekranie dostępnym,  a na tej stronie po prawej stronie, nie za prawą stroną, będzie spis treści (ten spis treści wyłącza automatyczny spis), który działa na każdej skórce, bez zajmowania niezbędnej przestrzeni w ekranie głównym tekstu na spis treści, bo on znajduje się po prawej strona na na, a nie za. Jak chcesz wypróbować ten kod, to stwórz {{Code|Wikipedysta:Marek_Mazurkiewicz/common.css}} [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 23:35, 21 lis 2024 (CET)
*::::Stworzyłem [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/Common.css]] i wkleiłem tam kod i nadal widzę szkodliwe efekty działania szablonów. Tekst nadal jest w ramce i nadal wyświetla się ten dziwny spis treści mrugający i przysłaniający zamiast standardowego spisu treści mediawiki. Sprawdzałem na [[Wstęp_do_fizyki_jądra_atomowego/Nukleony a budowa jądra atomowego]] oraz na [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/szablontak]] [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 00:40, 22 lis 2024 (CET)
*::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Zamiast [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/Common.css]] powinno być [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz/common.css]]. Przepraszam za pomyłkę! &lt;del&gt;I jeszcze zamień {{Code|translate(117%,-117%)}} na {{Code|translate(115%,-117%)}}.&lt;/del&gt; [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 00:46, 22 lis 2024 (CET)
*:::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Odkomentowałem w szablonie {{s|StronaStart/stronastart.css|z przestrzenią=tak}} te wpisy do odwołania, teraz powinno się widzieć efekty pracy, sprawdź! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:17, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::Nadal ten kod nic nie naprawia. Obramowanie jest jak było. Spis treści dziwny jest jak był. Nadal uważam że te szablony są szkodliwe. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 01:30, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::  {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Co mam zrobić bez usuwania {{s|StronaStart}} (ten szablon nie dostarcza bezpośredniego formatowania, a jego koledzy już tak)... Czy widzisz główny tekst na cały ekran, o to  mi chodzi! Na smartfonach jest normalnie! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:36, 22 lis 2024 (CET)
*::::::::Tak tekst jest trochę poszerzony. Nie widzę rozwiązania poza nie stosowaniem szablonu Strona start i podobnych. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 01:45, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} A może spis treści po zwinięciu przechowywać w bardzo małej ramce, a po najechaniu na nią kreuje się spis treści, nie w tej ramce, w postaci pełnej? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:58, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::::Właśnie takie mrugające zachowanie szablonu uważam za szkodliwe. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 21:05, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Czyli zwiększanie spisu treści od miniaturki do pełnej po najechaniu wskaźnika myszki, a po odsunięciu po czerech sekundach się zmniejsza, czyli mam zrobić, aby spis od razu po najechaniu ma  być wielki, a po czterech sekundach mniejszy? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:37, 22 lis 2024 (CET)
*:::::::::: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} A to mruganie raczej z tego wynika, że w {{Code|MediaWiki:Common.js}} w skrypcie JavaScript do transition nie zawiera muteksu, właśnie przygotowywuję skrypt, który takiego mrugania nie ma. Wynika to raczej z błędu z samego działania skryptu JS. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:42, 22 lis 2024 (CET)
* {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} A użycie na stronach innych niż te wymienione artykularne (przestrzeń {{Np|Project|link=tak}}) jest kwestią wprowadzenia, to też mam poprawić? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:46, 21 lis 2024 (CET)
* {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Jeszcze wystarczy napisać swój {{Code|Wikipedysta:Marek_Mazurkiewicz/common.css}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:51, 21 lis 2024 (CET)
* {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} A może trzeba wprowadzić włączenie i wyłączenie spisu treści przy poszerzonym tekście, wtedy może ci się to spodoba, w moich skryptach na moim koncie jest coś takiego, że spis treści włączony nie będzie nad tekstem po prawej stronie, bo go nie będzie tam, lub włączony będzie nad tekstem, bo tam on będzie. Można to zrobić za pomocą przycisku. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:58, 22 lis 2024 (CET)

== Ad:Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz ==

;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz&amp;curid=60083&amp;diff=493138&amp;oldid=493064#bodyContent Ad:Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz]

Za każdym razem gdy edytujesz ten kod dostaję powiadomienie o nowej wiadomości. Nie ma potrzeby żebyś go tutaj poprawiał. Mówiłem już że to nie jest rozwiązanie problemu. Moim głównym problemem jest że na Wikibooks występują niestandardowe dla mediawiki i nieuzasadnione rozwiązania. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:58, 25 lis 2024 (CET)
: {{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Już skończyłem ten gadżet, który miałeś na stronach {{Code|common.css}}, ale zauważyłem, że nie wszystko da się zrobić za pomocą mechanizmu mediawiki za pomocą standardowych rozwiązań, a niestandardowym rozwiązaniem np. jest numeracja wzorów matematycznych. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 00:07, 26 lis 2024 (CET)

== Ukrycie zmian ==

Hej,

Wydaje mi się, że wypadałoby poukrywać zmiany [[Specjalna:Wkład/Borfa_Borforfa|tego użytkownika]]. [[Wikipedysta:Swam pl|Swam pl]] ([[Dyskusja wikipedysty:Swam pl|dyskusja]]) 15:17, 14 gru 2024 (CET)

:Dzięki za ukrycie :) [[Wikipedysta:Swam pl|Swam pl]] ([[Dyskusja wikipedysty:Swam pl|dyskusja]]) 15:30, 14 gru 2024 (CET)

== Filtr nadużyć blokuje edycję ==

Cześć, nie wiem w sumie do kogo napisać. Filtr odrzuca moje edycje w [[User:Hythonia/brudnopis]], gdy próbuję dodać zasady gry. Jedyną informacją, jaką otrzymuję, jest „Same czarne nieinterpretowalne znaki” albo „Nieprawidłowy wprowadzony tekst” ({{Ping|Hythonia}} Tutaj był błąd! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:31, 15 lut 2025 (CET))

Blokowanego tekstu nie mogę tutaj nawet wkleić, a nie ma żadnych „czarnych nieinterpretowalnych znaków”, informuje tylko o celu gry. Nie wiem, co w tej sytuacji zrobić. Pomożesz? [[Wikipedysta:Hythonia|Hythonia]] ([[Dyskusja wikipedysty:Hythonia|dyskusja]]) 14:20, 15 lut 2025 (CET)
* Zauważyłem ten błąd, jestem w trakcie usuwania jego! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:25, 15 lut 2025 (CET)
** {{Ping|Hythonia}} Usunąłem ten błąd w filtrach, teraz możesz pisać, ale uważaj na przecinki i kropki, na końcu linii nie może być spacji lub tabulacji, czy nawet białych znaków o niezerowej szerokości. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:47, 15 lut 2025 (CET)
** {{Ping|Hythonia}} „Same czarne nieinterpretowalne znaki” jest zabezpieczeniem, jakby wandal chciał linię zamienić lub zastąpić ją jednym ciągiem znaków niespacjowych, okrążonych z jednej strony lub drugiej, białymi znakami lub bez nich (wtedy cała linia jest tym ciągiem znaków niespacjowych). [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:02, 15 lut 2025 (CET)
**:Jasne, dziękuję bardzo. [[Wikipedysta:Hythonia|Hythonia]] ([[Dyskusja wikipedysty:Hythonia|dyskusja]]) 15:56, 15 lut 2025 (CET)
**:Mówiłem, niech filtr pozwala na zapisanie edycji! [[Wikipedysta:Wargo|Wargo]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wargo|dyskusja]]) 03:00, 16 lut 2025 (CET)
**:: {{Ping|Wargo}} Dla kilku filtrów zamieniłem: '''odrzuć''', na: '''ostrzeżenie''' (aby zebrać dane, czy są poprawne). Jakie mam jeszcze zamienić tak! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 06:13, 16 lut 2025 (CET)

== Filtr nadużyć ==

Hej, poprawcie sobie filtry nadużyć, aby nie łapały administratorów, bo ciągle łapie Ciebie, co utrudnia jego patrolowanie i przeglądanie [https://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Rejestr_nadu%C5%BCy%C4%87]. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 09:31, 4 mar 2025 (CET)

:PS. Filtr 52 chyba generalnie wymaga poprawy swojego działania (łapie na przykład emotki typu &quot;:)&quot; na końcu zdania po spacji) [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 09:32, 4 mar 2025 (CET)
:: Poprawię, zrobię jeszcze jedną edycję i zabieram się do pracy za filtry. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:35, 4 mar 2025 (CET)
:: &lt;del&gt;Odjąłem: 😊, za pomocą wyrażeń regularnych. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:54, 4 mar 2025 (CET)&lt;/del&gt;
:::To blokował filtr 52, nie 25. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 10:03, 4 mar 2025 (CET)
:::: I dlatego przekreśliłem, już można napisać :), nawet po linku zewnętrznym, czy wewnętrznym, na końcu zdania :), nie tylko w cudzysłowie &quot;:)&quot;. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:16, 4 mar 2025 (CET)
::::* Stworzyłem listę emotikonów w postaci: &lt;code&gt;p_emotikony:=&quot;(:\)|:\(|:D|:P|;\)|:O|:\||:S|:3|:X|:\-\*|:'\(|:\-\/|:\|\])&quot;;&lt;/code&gt;, w filtrze 52. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:45, 4 mar 2025 (CET)

== Znów filtr odrzuca ==

Ponownie te same problemy z automatycznym odrzucaniem zapisu określonego jako &quot;akcja szkodliwa&quot; i &quot;nieprawidłowy wprowadzony tekst&quot; - tym razem w ''Książce kucharskiej'', do której ostatnie takie wpisy (przepisy) obyły się bez kłopotu.  Przyznam, że może to zniechęcać do jakiegokolwiek działania na Wikibooks. - [[Wikipedysta:Cyborian|Cyborian]] ([[Dyskusja wikipedysty:Cyborian|dyskusja]]) 12:06, 22 mar 2025 (CET)
: Wybacz, że tak długo, ale błąd już został naprawiony. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:50, 22 mar 2025 (CET)

== MS-DOS/Okładka ==

Filtr nadużyć nie pozwala mi poprawić interpunkcji. Znaczników nie ruszam. [[Wikipedysta:Sebek Adamowicz|Sebek Adamowicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Sebek Adamowicz|dyskusja]]) 20:52, 20 kwi 2025 (CEST)

:{{Ping|Sebek Adamowicz}} Już błąd naprawiony, znaczniki zostały zamienione na odpowiednie szablony. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:00, 20 kwi 2025 (CEST)
:{{Ping|Sebek Adamowicz}} Zamiast znacznika {{Tag|center}} używaj szablonu {{s|Center}}, a zamiast {{Tag|font}} używaj {{s|Font}}, bo te znaczniki są wycofywane z polskiego {{NAZWASERWISU|link=tak|po=a}}! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:22, 20 kwi 2025 (CEST)
:{{Ping|Sebek Adamowicz}} Już z filtrem nadużyć raczej nie będziesz miał kłopotu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:58, 20 kwi 2025 (CEST)
::Z kolei tu [https://pl.m.wikibooks.org/wiki/Microsoft_Windows_9x/Nieoficjalny_SP#A_co_z_innymi_wersjami?] chciałem wstawić link z Internet Archive, ale filtr nadużyć blokuje. [[Wikipedysta:Sebek Adamowicz|Sebek Adamowicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Sebek Adamowicz|dyskusja]]) 00:07, 21 kwi 2025 (CEST)
:::{{Ping|Sebek Adamowicz}} Już nie ma tego błędu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 00:50, 21 kwi 2025 (CEST)

== Ukrycia wersji ==

Hej odpowiem tutaj. Nie, to nie jest groźny wandal. Odkryłem tylko edycje ip https://pl.wikibooks.org/wiki/Specjalna:Wk%C5%82ad/77.253.96.155, gdyż jest to pewien user omijający blokadę. Nie ma podstaw do ukrywania opisu zmian i edycji, a tym bardziej nazwy użytkownika. Takie ukrycie tylko utrudnia przeglądanie wkładu i pracę. Ukrywamy przecież tylko wersje rażąco obraźliwe itp. Sam fakt, że jest to jakiś wandal nie jest podstawą do ukrycia wersji. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 11:40, 30 kwi 2025 (CEST)

:{{Ping|AramilFeraxa}} Ale on, pod różnymi IP'ami, wandalizował ten projekt, co ty na to, i to są edycję AZONIASTEGO, czyli trola internetowago, że nawet użytkownicy Wikipedii, kazali usuwać jego edycję i strony. On się przeniósł z Wikipedii na Wikibooks, bo tam prawdopodobnie został zablokowany. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 11:52, 30 kwi 2025 (CEST)
::Ale powtarzam: samo wandalizowanie nie jest powodem do ukrywania wersji wraz z nazwą użytkownika :) Utrudnia to pracę. [[Wikipedysta:AramilFeraxa|AramilFeraxa]] ([[Dyskusja wikipedysty:AramilFeraxa|dyskusja]]) 11:56, 30 kwi 2025 (CEST)

== Odp.: Filtr nadużyć ==

Dziękuję! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:57, 29 cze 2025 (CEST)

== Dlaczego ta różnica? ==

Hej, czy mógłbyś zerknąć tu: [[https://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Makarony]] i znalezc roznice w haslach [[https://pl.wikibooks.org/wiki/Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Spaghetti_z_mi%C4%99sem_mielonym_i_boczkiem]] oraz [[https://pl.wikibooks.org/wiki/Spaghetti_z_orzechami_i_parmezanem]] powodujący, ze przed jednym jest tekst &quot;Książka kucharska&quot;, a przy drugim nie ma? Kategorie w tekstach źródłowych w zasadzie się pokrywają. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 12:09, 30 cze 2025 (CEST)
* Dziekuje, wszystko jasne. I dziekuje za odblokowanie szablonu ''ek''.

== Produkty spozywcze firmy Knorr - czy wolno nam &quot;reklamowac&quot;? ==

Hej, wiele przepisow jako dodatki podaje np. &quot;1 opakowanie sosu smietanowo-serowego Knorr&quot; i wiele podobnych. Czy to jest reklama dla Knorra, ktora powinna byc usunieta z modulu &quot;Ksiazka kucharska&quot;, czy nie? [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 14:27, 30 cze 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Reklamy typu Knorr powinny być usunięte, bądź np.: &quot;1 opakowanie sosu smietanowo-serowego Knorr&quot;, zamień w coś rodzaju na: &quot;1 opakowanie sosu smietanowo-serowego&quot;, można też powiedzieć, jak ten owy sos przygotować. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:34, 30 cze 2025 (CEST)
*:Tak myslalam i tak chcialam zrobic. Jest tego sporo. Pozdrawiam. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 14:37, 30 cze 2025 (CEST)

== odp. Filtr nadużyć - dziekuje. ==

Dziekuje za pomoc. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:47, 3 lip 2025 (CEST)

:Diekuje! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:59, 4 lip 2025 (CEST)

== Co to jest &quot;Kategoria: Szablon:Przypisy (artykuły) bez oczekiwanego nagłówka&quot;? ==

Hej, mozesz pomoc? Jakos nie wiem, o jaki naglowek chodzi. Nie potrafilam tez dokopac sie do dokumentacji tego szablonu. Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 16:12, 4 lip 2025 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} {{L|Kategoria:Szablon:Przypisy (artykuły) bez oczekiwanego nagłówka}}, tu chodzi, że nie ma nagłówka: &lt;nowiki&gt;==Przypisy==&lt;/nowiki&gt;, to nie jest błąd, tylko informacja dla wikipedysty, jakby taki nagłówek chciał dodać w kodzie, ale nie matrw się, ten nagłówek sam jest automatycznie dodawany,  jeżeli go nie ma, ale nie w kodzie, ale w artykule. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:31, 4 lip 2025 (CEST)
:: {{Ping|EdytaT}} Generuje go szablon {{s|Przypisy}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:37, 4 lip 2025 (CEST)

== Ksiazka kucharska - bezwartościowe przepisy ==

Hej, w ksiazce kucharskiej sa setki przepisow wpisanych przez Swietokrzyskie... Te przepisy sa moim zdaniem do usuniecia (przynajmniej czesc z nich). Ich nazwy to &quot;danie 1, danie 2, danie 3&quot; lub w tym stylu. Nie wiadomo, jakie to sa dania, a nawet czytajac kazdy z tych przepisow, to nie wiadomo o co chodzi, zanim sie nie przeczyta do samego konca. A i to nie znaczy, ze mozna ten przepis zaopatrzyc w sensowna nazwe. Jest tez drugi problem z tymi przepisami - zasmiecaja ten kucharski podrecznik, czynia go malo atrakcyjnym dla zainteresowanych, sa absolutnie zniechecajace i odpychajace. Moglabym je powoli poprzegladac, zmienic nazwy, uporzdkowac kategorie lub zameldowac do skasowania (wiekszosc). Nie chce jednak przysparzac Tobie klopotu z tym ciaglym kasowaniem. Czy moze jednak zgodzilbys sie na to? Czy sa tez inni administratorzy czy edytorzy, z ktorymi trzeba by o tym porozmawiac? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:54, 6 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Jeszcze jest jeden administrator: {{Ping|Pavroo}}, ale jest nieaktywny, od pewnego czasu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:57, 6 lip 2025 (CEST)

== Co jest lepsze - jeden olbrzymi modul, czy osobne mniejsze podreczniki? ==

Hej - na przykladzie ksiazki kucharskiej - teoretycznie jest ksiazka zawierajaca przepisy. Ale mnostwo zwiazanych z tym tematow, np. Golabki, Chlodniki, Oleje spozywcze, Drob, Wolowina, Nabial, technia przyrzadzania potraw, Ziola, Przyprawy itd. itd. Istnieje niezliczona ilosc takich tematow i niezliczona ilosc drukowanych ksiazek na temat np. pomidorow, przyborow kuchennych, rodzajow ciast. W takich jednotematycznych ksiazkach mozna znalezc przydatne w gotowaniu informacje, a zawarcie ich w module &quot;Ksiazka kucharska&quot; stworzyloby podrecznik nieskonczony. Jak wiec myslisz - czy temat &quot;oleje spozywcze&quot; podlaczyc pod podrecznik &quot;Ksiazka kucharska&quot;, czy utworzyc osobny modul, a w ksiazce kucharskiej stworzyc np. kategorie, w ktorej bylby link do tego tematycznego modulu?
Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 14:04, 6 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Masz rację... [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:07, 6 lip 2025 (CEST)

== Linkowac / nie linkowac / dlaczego nie linkowac? ==

Hej, w [[Wikibooks:Zasady_i_wskazówki]] sa takie punkty: 
* twórz odnośniki tylko wtedy, gdy kontekst tego wymaga
* staraj się nie stosować zewnętrznych odnośników
Oczywiscie rozumiem, ze nie nalezy tworzyc odnosnikow do wszystkiego, co popadnie. Ale np. w Module &quot;Napary ziolowe&quot; piszac o cynamonie podaje informacje, ze zawiera on kumaryne. Nie chce w tym module pisac nic wiecej o kumarynie, ale uwazam, ze link do artykulu w wikipedii o kumarynie jest tu jak najbardziej na miejscu (odpowiedz na pytania: co to jest? czy jest zdrowe czy szkodliwe? ile tego mozna spozyc? w jakich innych produktach sie znajduje itd.). Jakie jest Twoje zdanie na ten temat?. Pytanie drugie: chetnie natomiast wstawiam odnosniki wewnatrz modulu, gdy piszac o czyms innym zahaczam o temat/zjawisko/rzecz juz w tym module opisane. Czy to jest szkodliwe dla wikibooks? I jeszcze trzecie pytanie: dlaczego (technicznie) lepiej nie uzywac odnosnikow? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 14:19, 6 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Odnośników na zewnątrz projektów raczej nie powinno się używać, ponieważ, te strony, do których zostały użyte, i tak znikną z internetu, one będą musiały być zaktualizowane, albo skasowane, lepiej jest tworzyć odnośniki, do wewnątrz projektu, albo do {{NAZWASERWISU|link=tak|klucz projektu=w|Wikipedii polskiej}}, czy {{NAZWASERWISU|link=tak|klucz projektu=en:w|Wikipedii angielskiej}}, czy do projektu {{NAZWASERWISU|link=tak|klucz projektu=en:b|Wikibooksa angielskiego}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:29, 6 lip 2025 (CEST)

== Filtr naduzyc &quot;Styl do sprawdzenia&quot;, ==

Hej, bardzo wrazliwy ten filtr ... Troche nadwrazliwy. A czy mozna te filtry zmeinic tak, by pozwolily zapisac edytowana strone, a uwagi umiescic  na stronie jako &quot;Dopracowac&quot;? Z konkretna informacja, co i gdzie jest zle? Jak znalazles, ze to akurat &quot;warto dodac&quot; sie filtrowi nie podoba. I dlaczego? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 12:53, 7 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Dzięki wyrażeniom regularnym i operacjom na łancuchach znakowych! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:55, 7 lip 2025 (CEST)

== Filtry nadużyć - przeszkadzaja w uzupelnianiu podrecznikow ==

Hej - jest problem z filtrami naduzyc, ktore w dalszym ciagu nie pozwalaja zapisywac nowych stron lub zmian w istnieniacych stronach. Rozumiem, ze czasy sie zmieniaja i to, co kiedys bylo ok teraz jest juz nie jest. Ale to czyni edytowanie bardzo uciazliwym lub wrecz niemozliwym, a tak nie moze byc. Ostatni przyklad to uniemozliwienie utworzenia strony &quot;Tworzenie Ekoogrodnictwo/Rośliny użytkowe/Bazylia&quot; przez filtr naduzyc, ktoremu nie podobaja sie tabelki. Ok, ale to jest strona skopiowana (Ctrl+c) i wstawiona (Ctrl+v) z istniejacej strony o pietruszce i dopasowaniu tego, co aktualnie chce napisac w tworzonej stronie o bazylii. Nie interesuje mnie, jaki format ma tabelka zywcem skopiowana z istniejacego artykulu i wcale nie mam zamiaru zajmowac sie formatowaniem tej tabelki. Interesuje mnie tylko dopasowanie jej zawartosci. Czy &quot;Znaczniki przestarzałe (font, tt, strike, center)&quot;, czy nie, to nie jest w tym momencie moja sprawa. Uwazam, ze jak najbardziej filtr ma prawo podac mi informacje, ze te znaczniki sa przestarzale, ale absolutnie nie moze zabronic mi utworzenia tej strony. Czy mozna cos z tym zrobic? Pozdrawiam. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 20:06, 18 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Przepiszę kod na szablonu używając tabelki {{s|Tabela}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:12, 18 lip 2025 (CEST)
** {{Ping|EdytaT}} Dla chcącego nie ma nic trudnego, wikitabelka za pomocą szablonów, to lepiej wygląda niż niskopoziomowa tabelka wikikodu.[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:38, 18 lip 2025 (CEST)

== Dla chcącego nie ma nic trudnego ... ==

Hej, to prawda, ale problem jest wtedy, kiedy nawet by sie chcialo i teoretycznie moglo, ale to nie jest odpowiedni moment! Filtry nie powinny uniemozöiwiac zapisania mojej praktycznie poprawnej edycji! Dziekuje za wprowadzenie zmian. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:05, 18 lip 2025 (CEST)
* {{Ping|EdytaT}} Znacznik {{Tag|center}} jest '''zdeprecjonowany''' w ''HTML'', czyli wycowywany z użycia! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:11, 19 lip 2025 (CEST)

== Filtr nadużyć – odrzucanie edycji w kursie [[Teoria grup przemiennych]] ==

Tak jak w tytule. Wprowadzam trochę wzorów za pomocą TeX-a i&amp;nbsp;podgląd wygląda normalnie, ale niestety edycja jest odrzucana. Mogę to wkleić tutaj:

Strukturę grupy przemiennej można wzbogacać na różne sposoby – nie tylko przez relację porządku. Innym sposobem jest drugie działanie dwuargumentowe: &lt;math&gt;G^2\to G.&lt;/math&gt; Trudno, żeby zbiór &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; był grupą przemienną ze względu na oba działania, ale zdarza się coś podobnego. Można się przyjrzeć liczbom wymiernym &lt;math&gt;(\mathbb{Q}):&lt;/math&gt;
* ze względu na dodawanie są grupą przemienną &lt;math&gt;(\mathbb{Q},+);&lt;/math&gt;
* nie są grupą ze względu na mnożenie, ponieważ zero nie jest tu odwracalne – równanie liniowe &lt;math&gt;0x = 1&lt;/math&gt; nie ma rozwiązań;
* po wycięciu zera z dziedziny zbiór &lt;math&gt;(\mathbb{Q}_{\neq 0},\cdot)&lt;/math&gt; istotnie jest grupą przemienną.
[[Wikipedysta:Tarnoob|Tarnoob]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tarnoob|dyskusja]]) 22:42, 24 lip 2025 (CEST)

:Tekst powyżej jest akceptowany i już przeszedł ale odrzucany jest kod zwykłego pogrubienia tablicowego liter R i C, przez \mathbb. [[Wikipedysta:Tarnoob|Tarnoob]] ([[Dyskusja wikipedysty:Tarnoob|dyskusja]]) 22:52, 24 lip 2025 (CEST)
: {{Ping|Tarnoob}} Już naprawiłem twój problem ze znacznikiem {{Tag|MATH}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 06:17, 25 lip 2025 (CEST)

== [[Siewki roślin uprawianych w Polsce/Mydleńcowate]] ==

Te filtry nadużyć uniemożliwiają normalne edytowanie. Naprawdę chcesz, żeby wszyscy zrezygnowali z jakiejkolwiek działalności na Wikibooks? Bo ja tu już więcej nie wejdę... [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 10:26, 24 sie 2025 (CEST)

: {{Ping|Salicyna}} Ja rozumiem twoje rozgoryczenie, ale nikt nie jest doskonały. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:41, 24 sie 2025 (CEST)
:: {{Ping|Salicyna}} A przy okazji usunąłem twój błąd. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:43, 24 sie 2025 (CEST)
::: Jaki błąd? [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 10:45, 24 sie 2025 (CEST)
::: {{Ping|Salicyna}} Błąd, który uniemożliwił twoje zapisanie edycji. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:48, 24 sie 2025 (CEST)
::::Możesz więc mi wyjaśnić, jaki błąd popełniłam? Bo nie widzę żadnej twojej edycji poprawiającej coś w tym haśle po tym jak do ciebie napisałam. [[Wikipedysta:Salicyna|Salicyna]] ([[Dyskusja wikipedysty:Salicyna|dyskusja]]) 10:51, 24 sie 2025 (CEST)
::::: {{Ping|Salicyna}} Był błąd w filtrach nadużyć. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:53, 24 sie 2025 (CEST)
::::: {{Ping|Salicyna}} Teraz możesz zapisać swoją edycję. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 11:04, 24 sie 2025 (CEST)

== Wkład użytkownika Świętokrzyskie3 do usunięcia ==

Hej, niestety hasła utworzone przez Świętokrzyskie3 są moim zdaniem do usunięcia. Wszystkie. Zajrzałam do wielu z nich i stwierdziłam, ze są skopiowane z innych stron internetowych i nie są autorstwa tego użytkownika. Wobec tego należy je usunąć, ponieważ takie edycje są niezgodne z prawem autorskim. Nawet próba przejrzenia tych haseł (niewykonalna) nie zmieniłaby faktu, że są one kradzieżą intelektualną. Proszę napisz, czy możesz to zrobić &quot;za jednym zamachem&quot;? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 17:44, 25 wrz 2025 (CEST)

: {{Ping|EdytaT}} Skasować wszystkie artykuły książki kucharskiej tego użytkownika, i sprawdzić jego dalszy dorobek! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:43, 25 wrz 2025 (CEST)
:: {{Ping|EdytaT}} Sprawdź użytkownika [[Specjalna:Wkład/Snd125671]] i jego artykuły książki kucharskiej! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:30, 25 wrz 2025 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} Już usunąłem podejrzane artykuły książki kucharskiej użytkowników: [[Specjalna:Wkład/Świętokrzyskie3]] i [[Specjalna:Wkład/Snd125671]]! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:36, 26 wrz 2025 (CEST)
::Dziekuje! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 20:53, 26 wrz 2025 (CEST)

== . ==

Cześć. Dlaczego usuwasz poradniki kulinarne? [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:45, 25 wrz 2025 (CEST)

:{{Ping|Igor123121}} Sprawdź, poprzedni rozdział! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:48, 25 wrz 2025 (CEST)
:Aha rozumiem - to wkład [[Specjalna:Wkład/Snd125671|Snd125671]] - ale wiesz, że nie musisz wszystkiego ręcznie usuwać tylko na górze masz funkcję&quot;masowe usuwanie&quot;, która pozwwala wszystko usunąć błyskawicznie? [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:48, 25 wrz 2025 (CEST)
::{{Ping|Igor123121}} Chodzi mi o edycje: [[Specjalna:Wkład/Świętokrzyskie3]], a [[Specjalna:Wkład/Snd125671]] trzeba sprawdzić, a masowe usuwanie jest do ostatnich 90 dni! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:52, 25 wrz 2025 (CEST)

== Automatyczne zablokowanie moich zmian ==

Witam, piszę podręcznik &quot;Matematyka dla ostatnich klas szkoły podstawowej&quot;. Napotkałem się na problem z automatycznym systemem odrzucania edycji.

&quot;Krótki opis reguły nadużycia, do której Twoja akcja została dopasowana: Linie z tylko wielkimi literami&quot;

Linia ta zawiera liczby w systemie rzymskim, wygląda następująco:

&lt;code&gt;| &amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;XLVII&amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;&amp;lt;br/&amp;gt;(50 - 10) + 7&amp;lt;br/&amp;gt;40 + 7&amp;lt;br/&amp;gt;47 || &amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;MCMXCIX&amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;&amp;lt;br/&amp;gt;1000 + (1000 - 100) + (100 - 10) + (10 - 1)&amp;lt;br/&amp;gt;1000 + 900 + 90 + 9&amp;lt;br/&amp;gt;1999 || &amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;MMMCMXCIX&amp;#39;&amp;#39;&amp;#39;&amp;lt;br/&amp;gt;3000 + (1000 - 100) + (100 - 10) + (10 - 1)&amp;lt;br/&amp;gt;3000 + 900 + 90 + 99&amp;lt;br/&amp;gt;3999&lt;/code&gt;

Uprzejmie proszę o możliwość zatwierdzenia tego rodzaju treści lub wskazanie sposobu, aby linie z liczbami rzymskimi nie były automatycznie odrzucane.

Z góry dziękuję za pomoc. [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 15:28, 27 wrz 2025 (CEST)
: {{Ping|YxiCode}}Już możesz edytować! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:52, 27 wrz 2025 (CEST)
::Dziękuję bardzo :)) [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 19:26, 27 wrz 2025 (CEST)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]]Znów otrzymałem błąd: ''Ta akcja została automatycznie zidentyfikowana jako szkodliwa, w związku z tym została odrzucona. Jeśli uważasz, że ta edycja była zasadna, skontaktuj się z administratorem i poinformuj go o zaistniałej sytuacji. Krótki opis reguły nadużycia, do której Twoja akcja została dopasowana: Powtarzające się ciągi znaków w linii wikitekstu'' [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 20:02, 27 wrz 2025 (CEST)
:: {{Ping|YxiCode}} Już możesz edytować.[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:05, 27 wrz 2025 (CEST)

== Opisy operacji ==

Cześć! Dostrzegam Twój ogromny wkład w działaniach administracyjnych na Wikibooks. Pragnę jednak zaznaczyć, że każda operacja (blokada, ukrycie wersji) powinno zostać ukryte krótkim opisem (Niecenzuralne słownictwo itp.), ponieważ znacznie ułatwia to śledzenie zwykłym użytkownikom, nie adminom. Dobrego wieczoru! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 20:53, 29 wrz 2025 (CEST)

:PS Pamiętaj, że zgodnie ze standardem blokujemy konta tymczasowe na maksymalnie 90 dni. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:02, 29 wrz 2025 (CEST)

== Filtry nadużyć ==

Cześć. Ostatnio tworzę artykuły o potrawach, jednak niestety często spotykam się z nadgroliwością filtrów nadużyć. Filtr całkowicie blokuje dodanie cyrlicy, co jest bardzo utrudniające w przypadku np. ilustrowaniem wersją zdjęcia pochodzącą z Rosji i tym samym napisaną cyrlicą. Np. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%93%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%81_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BC.jpg [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 17:40, 13 paź 2025 (CEST)
:{{Ping|Igor123121}} Już  możesz edytować! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:45, 13 paź 2025 (CEST)
::W wolnej chwili zachęcam do sprawdzenia maila, którego Ci wysłałem i ewentualnego odpowiedzenia na niego tam ;)
::Dobrego wieczoru, [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 20:08, 13 paź 2025 (CEST)
::Wymieniłem szablony fotografii. Dziękuje za wskazówki!
::Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 23:43, 14 paź 2025 (CEST)
:: {{Ping|Igor123121}} Co to znaczy wymienić fotografie, a może chodzi ci o podpisanie rysunków w ich opisach!!! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:02, 15 paź 2025 (CEST)
:: {{Ping|Igor123121}} Rysunki powinny być podpisane logicznie. W tekstach artykułów ma być odpowiednie formatowanie!!! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:06, 15 paź 2025 (CEST)
:: {{Ping|Igor123121}} W swoich edycjach nie stosuj elementów prowokacyjnych, jak chcesz być administratorem!!! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 00:13, 15 paź 2025 (CEST)
:::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] przepraszam ale nie bardzo rozumiem o jakie elementy chodzi. Jeżeli mógłbyś sprecyzować o który element chodzi to byłbym bardzo wdzięczny.
:::Dobrego dnia. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 08:38, 15 paź 2025 (CEST)
:::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] jeżeli dodałem jakiś element prowokacyjny to przepraszam nie miałem takiego zamiaru i nie będę miał takowego w przyszłości. Jeżeli jednak mógłbyś podać o jaki element ci chodzi to  będę bardzo wdzięczny. wdzięczny. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 08:44, 15 paź 2025 (CEST)
:::{{Ping|Igor123121}} Np. pod rysunkiem usuwałeś puste linie, czasami był opis rysunku jako &quot;To jest opis&quot;! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 13:52, 15 paź 2025 (CEST)
::::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] już ruszam z wyjaśnieniem, bo już rozumiem o co chodzi w Twoich zarzutach :)
::::# Gdy zmieniałem ręcznie napisany &lt;nowiki&gt;[[Plik:]]&lt;/nowiki&gt; na &lt;nowiki&gt;{{plik}}&lt;/nowiki&gt; w moich artykułach (tak jak mnie prosiłeś wczoraj) to wysłałeś mi wzór jak to robić: {{[[Szablon:Plik|Plik]]&lt;nowiki&gt;|plik=Rumfordsuppe.jpg|ramka=mały|rozmiar=200px|pozycja=prawo|opis=To jest opis}} (&lt;/nowiki&gt;[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Igor123121&amp;diff=prev&amp;oldid=515771 tutaj diff]). Kopiowałem go i wklejałem do artykułów i wpisywałem nazwę zdjęcia z Wikimedia Commons, która była obecna w tamtejszym [[Plik:]]. Zdarzyło mi się zapomnieć zmienić opisu, więc zostało wzorcowe ''to jest opis'' zamiast nazwy potrawy. Wiec, że nie zrobiłem tego celowo w innych poprawkach zmieniałem nazwę opisu, jednak kilka razy omyłkowo o tym zapomniałem.
::::# Nie wiedziałem, że te puste linię na początku wikitekstu są potrzebne, bo bez nich szablon również działał poprawnie. Dziękuję, że mnie uświadomiłeś, na przyszłość nie będę ich kasował.
::::Mam nadzieje, że wytłumaczyłem swoje edycje i, że w żadnym wypadku nie były one prowokacjami wobec społeczności. Uprzejmie proszę o odpowiedź czy dokładnie rozumiesz moją odpowiedź. Przepraszam za zamieszanie. Nigdy nie mam zamiaru prowokować społeczności, chcę rozwijać Wikibooks razem z Tobą i EdytąT.
::::Z pozdrowieniami, [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 14:03, 15 paź 2025 (CEST)
::::{{Ping|Igor123121}} Każdy popełnia błąd, nawet ja, było, minęło i koniec. Rozumiem twoją wypowiedź. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:09, 15 paź 2025 (CEST)
:::::Zachęcam do rzucenia okiem: [[Wikibooks:Przyznawanie uprawnień/Igor123121]]
:::::Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:13, 16 paź 2025 (CEST)
::::::Cześć! Czy wszystko jest w porządku z szablonami? Głosowanie zakończyło się wczoraj a dalej wyświetla się jako '''''Głosowanie trwa'''''
::::::[[Wikibooks:Przyznawanie uprawnień/Igor123121]]
::::::Pozdrawiam! Jeśli się uda zaaktualizować status to wyślę zgłoszenie do Stewarda, ponieważ nie mamy już tutaj biurokratów jak kiedyś. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 06:31, 24 paź 2025 (CEST)
:::::: {{Ping|Igor123121}} Już teraz wszystko jest w porządku, trzeba było zapisać pustą edycję! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:05, 24 paź 2025 (CEST)

== odp. Zamienianie linków wewnętrznych na zewnętrzne robiące to samo ==

Hej, napisales, ze zeby utworzyc link do wikipedii, to &quot;... wystarczy napisac &lt;nowiki&gt;[[w:Wikipedia: ...&lt;/nowiki&gt;&quot; Do tej pory wystarczalo napisac &quot;... &lt;nowiki&gt;[[w: ...&lt;/nowiki&gt;&quot;. I nigdzie nie ma zadnej informacji na temat linkowania wewnetrznego. Wlasnie przegladalam ''Wikibooks:Zasady_i_wskazówki'', ''Pomoc:Spis_treści'', ''Technikalia'' - bez skutku. Prosze, nie pisz mi, ze wystarczlo sprawdzic pod ''xxx.yyy.zzz/1234''. Mamy w wikibooks niesamowite ilosci niepotrzebnego tekstu, ale konkretnej pomocy - brak. Tzn. np. na stronie &quot;Pomoc&quot; - spis tresci - punkt linki wewnetrzne - podpunkt Wikipedia - przyklad linkow (kiedy samo w:, a kiedy w:wikipedia). Edytujac teksty nie chce sie tracic czasu na mozolne wyszukiwanie szablonow, trickow i innych cudow, o ktorych wcale nie chce wiedziec, ze one istnieja. Dlatego poprawie te linki jak mowisz, ale mam prosbe: czy moglbys zdecydowanie uproscic teksty pomocy dla zwyklych, niezainteresowanych technikaliami edytorow? Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:22, 17 paź 2025 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} {{Code|w:}} to kod polskiego projektu {{NAZWASERWISU|link=tak|klucz projektu=w}}, a {{Code|Wikipedia:}} to przestrzeń nazw na polskiej '''Wikipedii'''. Dlatego wcześniej było dobrze, bo ten artykuł znajdował się w przestrzeni głównej, lub jego przekierowanie, który z przestrzeni głównej linkował do przestrzeni projektu {{Code|Wikipedia:}}! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:29, 17 paź 2025 (CEST)

== Linki do wikislownika ==

Hej, mam prosbe odnosnie linkow do wikislownika: otoz hasla tam tworzone sa m.in. &quot;case sensitive&quot;. Z jezykoznawczego/gramatycznego/ortograficznego punktu widzenia jest to sprawa niezwykle wazna. Czy moglbys w szablonie linku do wikislownika usunac zmiane podanego w parametrach slowa na pisownie dokladnie taka, jak podaje parametr? Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 10:17, 23 paź 2025 (CEST)

::: Aby wyglad tego slowa &quot;na zewnatrz&quot; dokladnie odpowiadal wygladowi tego slowa w szablonie linku do wikislownika po znaku pipe &quot;|&quot;. To znaczy uzylam szablonu {{s|Wikisłownik|endonim}}, kliklnelam na &quot;zapisz zmiany&quot; i w efekcie widze tekst &quot;Zobacz hasło endonim w Wikisłowniku&quot;. 
:::: Aaaa! Wlasnie widze, ze jest ok. Dziekuje.
:[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 11:09, 23 paź 2025 (CEST)

: {{Ping|EdytaT}} Aby słowa były pisane od małej litery? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]])

:Hej, jednak jeszcze minelismy sie myslami. Piszac, ze wikislownik jest &quot;case sensitive&quot; mialam na mysli, ze jezeli po &quot;|&quot; slowo jest napisane mala litera, to ma tak zostac, a jezeli duza, to tez ma tak zostac. Bo np. &quot;jabłko&quot; w jezyku polskim jest pisane mala litera, a &quot;Polska&quot; duza. I dokladnie tak ma to wygladac &quot;na zwenatrz&quot;, to znaczy po zapisaniu edycji. Czyli &quot;Zobacz hasło jabłko w Wikisłowniku&quot;, &quot;Zobacz hasło gruszka w Wikisłowniku&quot;, &quot;Zobacz hasło Polska w Wikisłowniku&quot;, &quot;Zobacz hasło Müller w Wikisłowniku&quot; itd.

== &quot;prowokujące&quot; opisy zmian w języku angielskim ==

Witaj,

mnie uczono, że opis zmian ma przedstawiać, jakich zmian się dokonało. Czy napisanie (już odpuszczając sobie fragment tekstu piosenki), że ''Użytkownik Dynajtłymet podmienia tabelkę na normalną oraz standaryzuje treść zgodnie z dzisiejszymi normami stylistycznymi'' jest prowokujące? Dla mnie to opisowa forma przedstawiająca, co zrobiłem. Jeżeli uważasz inaczej, napisz - będziemy dyskutować, aż dojdziemy do kompromisu.

Take me back to the night we met! [[Wikipedysta:Dynajtłymet|Dynajtłymet]] ([[Dyskusja wikipedysty:Dynajtłymet|dyskusja]]) 09:46, 26 paź 2025 (CET)
: {{Ping|Dynajtłymet}} Tylko nie pisz na końcu opisu zmian takiego tekstu jak: '''Take me back to the night we met!'''! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:50, 26 paź 2025 (CET)
::Co jest złego w mojej ulubionej piosence? Lord Huron to nie kampania zwiększania ilości samobójstw. [[Wikipedysta:Dynajtłymet|Dynajtłymet]] ([[Dyskusja wikipedysty:Dynajtłymet|dyskusja]]) 09:51, 26 paź 2025 (CET)
::: {{Ping|Dynajtłymet}} Opis zmian ma być neutralny! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:54, 26 paź 2025 (CET)
::::A co, mój opis zmian nie jest neutralny? Będę robił taką samą neutralność jak wy. 
::::https://pl.wikinews.org/w/index.php?title=Polski_Zwi%C4%85zek_Esperantyst%C3%B3w_uruchamia_cyfrowe_archiwum_na_wolnej_licencji&amp;oldid=383085 - czy TO jest neutralne? 
::::A może wzorcem neutralności będzie twoje usuwanie wszystkiego i wszystkich bez rozróżnienia co i jak?
::::Konkluzja? Inni mogą pisać &quot;nie ma sensu wspominać tego człowieka&quot;, ja mogę pisać jedną linijkę swojego ulubionego tekstu.
::::[[Wikipedysta:Dynajtłymet|Dynajtłymet]] ([[Dyskusja wikipedysty:Dynajtłymet|dyskusja]]) 09:59, 26 paź 2025 (CET)
::::: {{Ping|Dynajtłymet}} Neutralny punkt widzenia, nie ja to wymyśliłem, tylko wikipedyści! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:03, 26 paź 2025 (CET)
::::::Rozumiem i znam filary Wikipedii i jej siostrzanych projektów - ale czy nie widzisz tutaj po prostu zwyczajnej, ludzkiej hipokryzji?
::::::Ja widzę i to ogromną. Znam tego wandala osobiście.
::::::Zastosuję się do zasad, ale pod warunkiem, że ktoś zajmie się wreszcie transparentnością Wikipedii i jej projektów siostrzanych. I mogę to być nawet ja.
::::::Take me back to the night we met. [[Wikipedysta:Dynajtłymet|Dynajtłymet]] ([[Dyskusja wikipedysty:Dynajtłymet|dyskusja]]) 10:06, 26 paź 2025 (CET)

== Odpowiedz - uprawnienia administratorskie ==

Witaj złożyłem wniosek na Meta do stewardów, jednak ciągle oczekuje na rozpatrzenie https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Igor123121@plwikibooks

Ale to nic nadzwyczajnego niektóre wnioski czekają znacznie dłużej, trzeba być cierpliwym.

Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 16:46, 26 paź 2025 (CET)

:Witaj. Otrzymałem dzisiaj uprawnienia na 3 miesiące. Za 3 miesiące otworze kolejną dyskusję, przed wygaśnięciem. Niestety ale takie są zasady, że przy małych projektach trzeba najpierw przyznać kilka razy uprawnienia na czas tymczasowy. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 14:11, 28 paź 2025 (CET)

== Naruszenia praw autorskich na Wikibooks ==

Witaj. Piszę informacyjnie - dzisiaj otrzymałem przyznane mi przez Was (dziękuję!) uprawnienia administratora. Dokończyłem sprzątanie naruszających prawa autorskie przepisów użytkownika [[Specjalna:Wkład/Snd125671|Snd125671]](bo nie wszystkie były naruszeniem), więc wydaje się, że raz na zawsze udało nam się uporać z tymi naruszeniami w książce kucharskiej. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 17:37, 28 paź 2025 (CET)

== Storing user properties ==

Hi, Sorry for English. We are getting a lot warnings in our infrastructure because your account is holding 18K user properties rows which seems to be added via [[Wikipedysta:Persino/Gadget-DodatkiSubst.js/Skrypt.js]]. This is putting an undue load on the infrastructure and soon we will be adding a limit on number of rows a user can store. You can use local storage in your device instead of wikimedia servers to store these information. It would be great if you remove those rows (guideline: [[phab:T408733#11324972]]). See [[phab:T408733]] for more information. If you have any questions, feel free to contact me. Thanks! [[Wikipedysta:ASarabadani (WMF)|ASarabadani (WMF)]] ([[Dyskusja wikipedysty:ASarabadani (WMF)|dyskusja]]) 12:13, 30 paź 2025 (CET)

:Hej, widzę, że już przerobiłeś swój skrypt. Dzięki za szybką reakcję :) [[Wikipedysta:Matma Rex|Matma Rex]] ([[Dyskusja wikipedysty:Matma Rex|dyskusja]]) 22:55, 30 paź 2025 (CET)

== Odp. ==

Wydaje mi się, że wszystkie linkujące poprawiłem, jednak jeżeli mógłbyś uczynić dokładne sprawdzenie tego to byłbym ogromnie Ci wdzięczny. Dobrego wieczoru! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:26, 31 paź 2025 (CET)

:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] oczywiście wiem, czym są linkujące, bez przesady, aż tak źle nie jest ;)  [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:30, 31 paź 2025 (CET)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] dobrze spróbuje samodzielnie, nie wściekaj się na mnie, chce dobrze :) [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:33, 31 paź 2025 (CET)
:::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] chyba wszystko się udało, wszystkie wzmianki i szablony o gimnazjum wymieniłem :) Bardzo Ci dziękuję za całą pomoc, którą mi udzielasz. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 22:27, 31 paź 2025 (CET)

== &quot;https://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Spis_alfabetyczny&quot; vs &quot;https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Ksi%C4%85%C5%BCka_kucharska/Alfabetyczny_spis_potraw&quot; ==

Hej, tę kategorię rozumiem i popieram. Ale czy potrzebna jest ta inna strona? Bo po pierwsze to w zasadzie duplikat, a po drugie chyba wymaga ciągłej manualnej aktualizacji. Czy sie myle? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:41, 12 lis 2025 (CET)
: {{Ping|EdytaT}} Lepsza jest spis kategoria niż spis artykuł, jak tak myślę!? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:45, 12 lis 2025 (CET)

== Prosba o wyjasnienie ==

Hej, klikajac na &quot;Ostatnie zmiany&quot; pojawia sie kilka naglowkow, m.in. &quot;Ksiazki: nowe - krótkie - porzucone - Poczekalnia - Ekspresowe kasowanie - logi&quot;. I np. wsrod &quot;porzuconych&quot; znajduje sie przepis &quot;[[Książka_kucharska/Zupa_z_dyni]]&quot;. To fakt, ze do tej strony (jak i chyba do wiekszosci przepisow) zadna strona sie nie odwoluje. Ale to przeciez nie znaczy, ze jest &quot;porzucona&quot;. Czy to nie jest nieporozumienie? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 20:29, 14 lis 2025 (CET)
:{{Ping|EdytaT}} To nie znaczy, że jest do końca porzucony, wystarczy edytować ten artykuł! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:38, 14 lis 2025 (CET)
:: {{Ping|EdytaT}} Do tych stron nie odwołuje się żadna inna strona, jedynie kategorie, ale to nie jest nieporozumienie... [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:42, 14 lis 2025 (CET)

== Prosba o pomoc, jak poddac cos pod glosowanie nad usunieciem. ==

Hej, naprawde nie wiem, jak to zrobic - tak po prostu - kliknac na cos na stronie glownej (ale na co, bo jak klikne na poczekalnie, to jestem kompletnie zagubiona), gdzie mozliwie na samej gorze bedzie tekst typu &quot;Zglos strone/podrecznik czy cokolwiek do usuniecia&quot;, a potem (albo od razu, bez dalszego przeklikiwania) bede mogla podac co proponuje usunac, dlaczego i ze prosze o glosowanie w ciagu 7 (albo wiecej) dni. Moim aktualnym kandydatem jest [https://pl.wikibooks.org/wiki/Szkice_helweckie_W%C5%82adys%C5%82awa_Tarnowskiego_z_komentarzem]. Pomoz prosze! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 19:08, 18 lis 2025 (CET)

== Ta akcja została automatycznie zidentyfikowana jako szkodliwa ==

Witam, edytuję [[Matematyka dla ostatnich klas szkoły podstawowej/Przekątna kwadratu i wysokość w trójkącie równobocznym]] i wyświetla mi się:

''Ta akcja została automatycznie zidentyfikowana jako szkodliwa, w związku z tym została odrzucona. Jeśli uważasz, że ta edycja była zasadna, skontaktuj się z administratorem i poinformuj go o zaistniałej sytuacji. Krótki opis reguły nadużycia, do której Twoja akcja została dopasowana: Kontekstowa analiza tekstu w poszukiwaniu wandalizmów w wikitekście''

Proszę o zatwierdzenie zmian. [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 16:34, 27 lis 2025 (CET)

:Problem już się rozwiązał, dziękuję. [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 16:39, 27 lis 2025 (CET)

== Szablony dla przypisow ==

Hej, chcialabym bardzo miec do dyspozycji kilka szablonow dla linkow do zrodel dla (grup) podrecznikow. Czy mozna cos takiego zrobic? Np:
*nazwa szablonu: Szablon:Ziel_Panacea
*zawartosc: https://www.https://panacea.pl/ i tutaj po znaku &quot;|&quot; parametr z dowolnym dodatkiem url , np: tymianek-2 i 
*po nastepnym po znaku &quot;|&quot; co ma byc widoczne dla czytelnika: ''Tymianek'' w: Panacea.pl
*po nastepnym znaki &quot;|&quot; parametr z info o autorze, dacie publikacji, np. , Dział Rozwoju, Labofarm, 11.08.2025,
*a na koncu &quot;dostęp&quot; + automatycznie dzisiejsza data 06.12.2025
*i po kliknieciu laduje tu: [https://panacea.pl/tymianek-2/]
: albo:
nazwa szablonu: Szablon:Pszcz_Pasieka24
zawartosc: [https://pasieka24.pl/index.php/pl-pl/pasieka-czasopismo-dla-pszczelarzy/ i tutaj po znaku &quot;|&quot; dowolny dodatek, np: 260-pasieka-5-2024 i
*po nastepnym po znaku &quot;|&quot; co ma byc widoczne dla czytelnika: ''Pasieka 5/2024'' w: Pasieka24.pl
*po nastepnym znaki &quot;|&quot; parametr z info o ewent. autorze, ewent. dacie publikacji i dostepnosci, np. ,
*a na koncu &quot;dostęp&quot; + automatycznie dzisiejsza data 06.12.2025
*i po kliknieciu laduje tu: [https://pasieka24.pl/index.php/pl-pl/pasieka-czasopismo-dla-pszczelarzy/260-pasieka-5-2024]
[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:37, 6 gru 2025 (CET)

** Hej, dziekuje po raz pierwszy w tym temacie :) , ale moze bede mogla jeszcze raz podziekowac, jezeli:
:* zobacz tu (ref z szablonem i widok przypisu): [https://pl.wikibooks.org/wiki/Napary/Macierzanka_tymianek]
:* a chcialabym, zeby widok przypisu byl taki: 

panacea.pl, Dział Rozwoju Labofarm, ''Tymianek'', 11.08.2025 (dostęp: 07.12.2025).

gdzie:
# panacea.pl - to nazwa strony, czyli pierwsza czesc nazwy strony (https://panacea.pl/) wraz z dodatkiem tymianek-2, czyli podstrona, ktora wstawiam jako parametr w szablonie (jako podstrona, ale brzmienie tego parametru nie ma byc widoczne)
## i teraz strzalka linkujaca.
# Dział Rozwoju Labofarm - to autor, ktorego wstawiam opcjonalnie jako kolejny parameter (autor=)
# ''Tymianek'' - to tytul, ktory wstawiam jako kolejny parametr (tytul=)
# 11.08.2025 - to data publikacji, ktora wstawiam opcjonalnie jako kolejny parametr (publ=)
# (dostęp: 07.12.2025) - to data dostepu, generowana automatycznie przez szablon (z dzisiejszej daty). Chyba ze zapisanie jekiejkolwiek zmiany w artykule (niezwiazanej z tym przypisem) powodowaloby zmiane tej daty. To wtedy i te date musialabym wstawiac sama.

:* Jezeli mozna, to wole parametry &quot;nazwane&quot; od &quot;pozycyjnych&quot;.

Hej, zastosowalam te szablony na dwoch stronach: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Pszczelarstwo/Ro%C5%9Bliny/Bluszcz] i tu [https://pl.wikibooks.org/wiki/Napary/Macierzanka_tymianek]. Czy moglbys jeszcze troche zmienic &quot;dostep&quot; na &quot;dostęp &quot; i tu dzisiejsza data w formacie dd.mm.yyyy. To wtedy ucieszylabym sie z przeniesienia tych szablonow z brudnopisu do &quot;prawdziwych&quot; szablonow. Wtedy dopasuje to na tych dwoch stronach. Dziekuje.

* Hej, nie chcialabym byc namolna, ale ... jeszcze dwie prosby: czy da sie zmienic formatowanie &quot;dostepu&quot; na date zapisania edycji w formacie dd.mm.yyyy? I druga prosba: czy po kliknieciu w link moglby sie on ontwierac w nowej karcie? A poza tym perfekt. Jestes wielki. Dziekuje i pozdrawiam serdecznie.

== Szablon linku dla ksiazki online jako zrodla - mozesz pomoc? ==

Hej, czy mozesz poprawic moja nieudana probe stworzenia przypisu i zalazku szablonu do ksiazki online? Ten zalazek szablonu to Szablon:Pszcz_FeA, a link do tego szablonu probowalam zrobic na stronie [[Pszczelarstwo/Rośliny]], ale mi nie wyszlo ... [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:46, 9 gru 2025 (CET)

== Szablony linkow do czasopism jako zrodel - male nieporozumienie ==

Hej, chcialabym napisac, jakie sa moje zamiary, zaczne od poczatku:
# Pisales kiedys, żeby raczej nie uzywac linkow zewnetrznych do zrodel, poniewaz te zrodla szybko przestaja byc aktualne i dostepne - zgadzam sie z tym w 100 procentach, wiec:
# Poniewaz czasem takie zrodla sa bardzo sensowne, bo kieruja do wynikow badan naukowych i publikacji specjalistow, ktorych inaczej nie da sie uwiarygodnic.
# Ergo: potrzebna jest taka metoda zrodel, ktora w nieskomplikowany sposob pomoze od czasu do czasu te zrodla uaktualnic (najczesciej inny adres strony internetowej lub wymiana na inne zrodlo)
# Moim zdaniem - najlepiej przez szablony, poniewaz:
## Zmiane przeprowadza sie w jednym miejscu i obsluguje sie tym samym wieksza ilosc artykulow w wikibooks
## Waznym jest, by wiedziec, gdzie te szablony zostaly uzyte, a do tego sluzy najwygodniesza dla mnie metoda: klikam na strone szablonu, a potem na &quot;linkujace&quot;.
## I tutaj nieporozumienie: wycielam w tych szablonach linki do wpisanych przez ciebie &quot;ZObacz tez: Tematyczne oraz Inne, poniewaz w wyniku dla &quot;linkujacych&quot; one sie pokazja i informacja &quot;ktore strony linkuja (uzywaja) tego szablonu&quot; staje sie bezuzyteczna. Aby naprawde dowiedziec sie, gdzie ten szablon zostal uzyty, jestem zmuszona do klikania we wszystkie wyniki wyszukiwania, by sie dowiedziec, ze w tam nic nie ma, ze te szablony sa tam tylko po to, zeby byc. Wartosc informacji zerowa, czas stracony na te prodedure duzy.
# Dlatego prosze cie, zebys uznal moje edycje usuwajace uzycie tych szablonych w innych szablonach, ktore z tym szablonem merytorycznie nie maja nic wspolnego.
# Natomiast kategoryzacyjnie postanowilam pogrupowac te zrodla alfabetycznie (Szablony:Pszcz_... dla podrecznika pszczelarstwa, szablony: Ziel_... dla podrecznika/podrecznikow zielarskich). Tym sposobem, klikajac na kategorie tych szablonow, uzyskujesz informacje, ktore spelnia te sama role jak &quot;zobacz tez&quot;, ale bez negatywnych skutkow ubocznych.
Jejku, ale sie rozpisalam. Czy to w ogole oddaje sens tego, o czym mysle?
Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:16, 11 gru 2025 (CET)

== Szablony do czasopism jako zrodel - czy mozliwe sa jeszcze pewne uzupelnienia? ==

Hej, czy mozna jeszcze troche pouzupelniac te szablony?
Np. Szablon:Pszcz_Pasieka24:
* teraz jest: podstrona=|nazwa=|autorzy=|czasopismo=|opublikowany=|dostęp=
* lepszy bylby odpowiednik takiego ref:
# refname=staly element szablonu taki sam jak nazwa szablonu
# refnr=''opcjonalnie dodatek, jezeli ten szablon jest wykorzystany w artykule wiecej razy z innymi podstronami''
# autorzy=''opcjonalnie nazwiska autorow''
# strona=staly element szablonu, tzn. adres strony glownej
# podstrona=''opcjonalnie podstrona (bo moze informacja jest juz na stronie glownej)
# tytul=''tytul/tekst do pokazania wraz z symbolem &quot;link&quot;''
# czasopismo=staly element szablonu z nazwa czasopisma, ktora jest dla tego szablonu niezmienna, ale w zaleznosci od szablonu moze byc pusta
# numer=''opcjonalnie numer zeszytu''
# wydawca=staly element szablonu, ktory w zaleznosci od szablonu moze byc pusty
# miejscewydania=staly element szablonu, ktory w zaleznosci od szablonu moze byc puste
# rokwydania=''opcjonalnie rok wydania''
# dostep=automatyczny dodatek (dostep dd.mm.yyyy)
[[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:39, 11 gru 2025 (CET)

== Odp ==

Cześć. Nie plagiat, nie biorę ich z internetu ani nie przepisuje papierowych. Dobrego wieczoru! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 22:31, 13 gru 2025 (CET)

:Dziękuję serdecznie za przydatne rady, będę miał je w głowie. Pozdrawiam [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 22:35, 13 gru 2025 (CET)

== Pytanie do: &quot;Jak tworzyć szablony szczególne szablonu {{s|PrzypisStrona}}, w oparciu o ten szablon&quot; ==

Hej, w szablonie &quot;przypis strony&quot; w sekcji &quot;Jak tworzyć szablony szczególne szablonu w oparciu o ten szablon&quot; sa takie dwie linijki, ktore wygladaja na ogolny sposob tworzenia szablonow do zrodel czasopism. Widze tam miejsce, gdzie mozna podac konkretna nazwe strony (adres=https://.....). Ale nie wiem, gdzie umiescic dalsze &quot;stale&quot; parametry: &quot;czasopismo=&quot; (tzn. jak dla tego czasopisma ma byc pokazany jego tytul), &quot;issn=&quot; oraz &quot;wydawca?&quot;. Mozesz mi wyjasnic? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 16:29, 14 gru 2025 (CET)

== Dlaczego nie widac nazwisk autorow w przypisie? ==

Hej, no nie wiem. Dlaczego tu: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Pszczelarstwo/Biologia/Kom%C3%B3rka] nie widac nazwisk autorow w przypisie (autorzy=Beata Bąk, Maciej Siuda, Jerzy Wilde)? [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 22:06, 14 gru 2025 (CET)

== Odp. ==

Cześć! Zaskoczyłeś mnie - myślałem, że wszystkie podręczniki są na tej samej licencji. Ale jeżeli można wybrać to najbardziej preferuje CC-BY-4.0 [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 18:04, 18 gru 2025 (CET)

:Po obejrzeniu przykładu samodzielnie opatrzyłem podręczniki tymże szablonem 
:[https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Etyka_dla_szko%C5%82y_podstawowej&amp;diff=prev&amp;oldid=528107 diff] [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wychowanie_do_%C5%BCycia_w_rodzinie&amp;diff=prev&amp;oldid=528106 diff] [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Przyroda&amp;diff=prev&amp;oldid=528105 diff] [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Edukacja_zdrowotna&amp;diff=prev&amp;oldid=528104 diff]
:Jeżeli chcesz to możesz sprawdzić ewentualnie poprawność wprowadzonych szablonów. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 18:22, 18 gru 2025 (CET)

== Znacznik ==

Skąd i dlaczego raptem znacznik &lt;&lt;styl do sprawdzenia&gt;&gt; w poprawianym przeze mnie [[Książka kucharska/Kugel|haśle]] Książki kucharskiej? Nie rozumiem, czemu ten komunikat generuje jakieś &quot;oprogramowanie&quot; (a nie konkretna osoba) i o co właściwie tu chodzi wobec braku konkretnego wskazania/wskazań. Jaka sytuacja wywołuje taką adnotację dla danej edycji? Dotąd nie spotykam się z podobnymi uwagami, tym bardziej, że to raczej mnie od kilkudziesięciu lat przypada poprawianie cudzego stylu i języka. Czy mógłbyś to przystępnie wyjaśnić? - [[Wikipedysta:Cyborian|Cyborian]] ([[Dyskusja wikipedysty:Cyborian|dyskusja]]) 00:16, 20 gru 2025 (CET)

== Ukrycia ==

Cześć! Uprzejmie przypominam, że narzędzia ukrywania używamy do chowania „wyjątkowo wulgarnych edycji”. Widziałem, że ukryłeś dziś opis zmian [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Pomocnik_olimpijczyka_-_Elementy_wiedzy_obywatelskiej_i_ekonomicznej/Scena_polityczna&amp;diff=prev&amp;oldid=528484 tej edycji] natomiast nie ma nic wulgarnego bądź niestosownego w opisie „''Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!''”, wiadomo może jest nietypowy, ale z pewnością nie kwalifikuje się do ukrycia. Tak samo przy [https://pl.wikibooks.org/w/index.php?title=Pomocnik_olimpijczyka_-_Elementy_wiedzy_obywatelskiej_i_ekonomicznej/Scena_polityczna&amp;diff=prev&amp;oldid=528488 tej edycji] opis „''no ja wszystko rozumiem, ale są tu też pożyteczne edycje''”, również nie zawiera niczego niestosownego. Dobrego wieczoru i serdecznie pozdrawiam :) [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:49, 22 gru 2025 (CET)
: {{Ping|Igor123121}} Opisy tych edycji nie spełniają zasady neutralnego punktu widzenia. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:52, 22 gru 2025 (CET)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] Jasne, rozumiem, dzięki za wyjaśnienie. Nie mam zamiaru kwestionować Twojej decyzji administratorskiej. Chciałem tylko upewnić się, jak w praktyce interpretujemy zasady dotyczące ukrywania opisów zmian. Dzięki za doprecyzowanie i pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:58, 22 gru 2025 (CET)

== Blokada treści przez filtr ==

Znów cyrki z filtrem nadużyć. Tym razem w Książce kucharskiej, w której ostatnio wszystko odbywało się bezkolizyjnie. Wprowadzam właśnie '''Włoskie pierożki wigilijne''', a w odpowiedzi otrzymuję powiadomienie o mojej &quot;akcji jako szkodliwej&quot;, przy czym dokonane nadużycie (czego i tak nie rozumiem) brzmi: &quot;Wielokrotne nowe linie znacznikowo-szablonowo-znakowe, kolejne w wielu liniach, lub w jednej linii&quot;.
Chyba machnę ręką i niech szlag trafi cały ten przepis (i ewentualne przyszłe też). Kto bowiem uwierzy, że te udoskonalenia mają piszącym ułatwiać życie? - [[Wikipedysta:Cyborian|Cyborian]] ([[Dyskusja wikipedysty:Cyborian|dyskusja]]) 22:39, 22 gru 2025 (CET)

:{{Ping|Cyborian}} Filtry są dopiero tworzone, więc przepraszam za problem! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:53, 24 gru 2025 (CET)

== Prześladowania esperantystów w III Rzeszy i Związku Radzieckim ==

Dzień dobry,
wczoraj wieczorem próbowałem napisać na tej stronie podręcznik dotyczący prześladowań esperantystów w III Rzeszy i Związku Radzieckim. Nie rozumiem, dlaczego moja praca została usunięta. Rozumiem, że tempo tworzenia mojej pracy oraz jej tematyka mogą być podejrzane, ale po prostu tak mam, że jestem „rewolwerzystą” w zakresie obsługiwania komputera i szybko tworzę strony, a jeżeli chodzi o braku merytoryczne, to takowe nie istnieją, gdyż zaopatrzyłem się w wszystkie niezbędne źródła.

Bardzo dobrze znam temat. Wiem np. o esperanckiej grupie ruchu oporu w obozie Dachau (ok. 20 więźniów z Francji i Niemiec), posiadam niezbędne prace i chciałem tylko przybliżyć czytelnikowi ów prześladowania pisząc o nich na Wikibooks.

Prosiłbym o odpowiedź z precyzyjnym wyjaśnieniem, dlaczego mało znany element historii jest „spamowaniem” i co mógłbym poprawić, aby książka mogła znowu zainstnieć.

Z pozdrowieniami, [[Wikipedysta:Szmaragd zielony jak język|Szmaragd zielony jak język]] ([[Dyskusja wikipedysty:Szmaragd zielony jak język|dyskusja]]) 10:18, 23 gru 2025 (CET)
: {{Ping|Szmaragd zielony jak język}} Zaloguj się pod normalną nazwą użytkownika, nie prowokuj! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:36, 23 gru 2025 (CET)

== Odp. ==

Cześć. Obecnie niedokończoną mam tylko jedną, więc myślę, że do końca świąt powinienem ją skończyć. Wesołych świąt! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 11:14, 24 gru 2025 (CET)

:Tak, tak będę go również robił spokojnie. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 18:27, 24 gru 2025 (CET)

== Dziękuję za zaakceptowanie mojej pracy! ==

Zacząłem pisać dalej. Co prawda praca będzie taka „przerywana”, gdyż trochę trwa redagowanie fragmentów, a i nie mam zbyt wiele czasu – to staram się. Znalazłem kilka ciekawych źródeł, jak np. [http://esperanto.china.org.cn/EL/EL/ElPopolaCxinio/98-7-4.html ta strona], co daje mi spore pole do popisu. Pozdrawiam i mam nadzieję na owocną współpracę! [[Wikipedysta:Benjamin E. Schneider|Benjamin E. Schneider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Benjamin E. Schneider|dyskusja]]) 11:41, 25 gru 2025 (CET)

== Filtr 107 ==

Cześć próbowałem opublikować opracowanie „Artysty” Sławomira Mrozka, jednak filtr 107 mi nie pozwolił. Nie zauważyłem nigdzie błędów składniowych, więc gdybyś mógł rzucić okiem to byłbym wdzięczny. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 23:50, 28 gru 2025 (CET)

:Tu chodzi o filtr 103, a nie o 107. Problem naprawiony. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 06:44, 29 gru 2025 (CET)

== zbyt silny filtr nadużyć ==

Filtr nadużyć mówi mi &quot;Tekst w większości w innych systemach niż łaciński&quot; na stronie [[Dyskusja:Biologia dla liceum/Podstawa programowa]] gdzie próbowałem sobie zanotować informację roboczą z linkiem do podstawy programowej. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 21:15, 29 gru 2025 (CET)

:{{Ping|Marek Mazurkiewicz}} Już naprawione. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 23:30, 29 gru 2025 (CET)

== Powtarzające się ciągi znaków w linii wikitekstu ==

Edytuję małą część swojego podręcznika i wymaga ona dużo znaczników &lt;code&gt;\frac{}&lt;/code&gt;. Filtr nadużyć traktuje to jak spam. [[Wikipedysta:YxiCode|YxiCode]] ([[Dyskusja wikipedysty:YxiCode|dyskusja]]) 21:24, 30 gru 2025 (CET)

== Dopasowania w filtrze nadużyć ==

Hej, niestety znowu problemy w filtrze nadużyć, które   '''u n i e m o ż l i w i a j ą'''   normalne edytowanie. W tej edycji [[Pszczelarstwo/Sprzęt]] nie mogę wpisać nazwy ula, która brzmi &quot;Dadant&quot;. Prawdopodobnie dlatego, że filtr nie potrafi przełknąć &quot;dada&quot; bez czkawki. Wydaje mi się, że trzeba to rozwiązać tak: filtr ostrzega, a po ponownym kliknięciu zapisuje swoje zastrzeżenia na stronie dla administratorów nie blokując edytującego. Administratorzy mogą potem reagować, czy to wandalizm, nadgorliwość filtru czy zignorować. A ja, jako zwykły człowiek edytujący tekst, mogę ten tekst po prostu zapisać i dalej zajmować się tym, czym chcę się zajmować. Nie tracąc czasu, nerwów i energii na fochy filtra. Pozdrawiam serdecznie - szczęśliwego Nowego Roku! [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 17:20, 3 sty 2026 (CET)
* {{Ping|EdytaT}} Problem z filtrem naprawiony, możesz edytować spokojnie. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:45, 3 sty 2026 (CET)

== Projekt nowej strony głównej ==

Zajmuję się projektem, który od dawna spędza nam sen z powiek. Jak wszystko będę miał gotowe, będzie można redagować, wstawiać, etc. W ramach [[Wikipedysta:Benjamin_E._Schneider/projektyy|tej strony]] podejmuję się działań:
* przepisania kodu SG na nowoczesnego HTML-a bez rozwalania na szablony
* unowocześniania interfejsu SG
* zadbania o przyjazność dla użytkownika.
Jeżeli będziesz miał jakieś sugestie, napisz lub popraw. [[Wikipedysta:Benjamin E. Schneider|Benjamin E. Schneider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Benjamin E. Schneider|dyskusja]]) 16:24, 6 sty 2026 (CET)

== Filtr ==

Cześć. Dzisiaj filtr 72 ([[Specjalna:Rejestr nadużyć/8509]]) odrzucił prawidłową edycje anonimowego edytora tylko dlatego, że próbował edytować stronę, na której znajduje się nieistniejący plik (strona [[Powtarzamy matematykę - matura 2011/Matura2010 zad22]]). Czy nie warto złagodzić działania tych filtrów, np. zmienić je z odrzucania na samo oznaczanie edycji do sprawdzenia dla administratorów?

Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 19:57, 8 sty 2026 (CET)

:{{Ping|Igor123121}} Zamieniłem je na ostrzeżenie! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:05, 8 sty 2026 (CET)

== Błąd filtru ==

Cześć. Dostrzegłem dzisiaj bardzo poważny błąd w filtrze 51 naszego filtru nadużyć - uniemożliwia on tworzenie stron z nieliter (przez co również nie można utworzyć strony dyskusji anonimowego użytkownika działającego przez konto tymczasowe i przez to kontaktu z nim) Zobacz proszę na ostatni rejestr filtru. Wydaje mi się, że trzeba zmienić na znacznik zamiast odrzucenie (oczywiście mógłbym sam zmienić, ale nie chce niczego dokonywać bez konsultacji z Toba). Pozdrawiam. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 23:07, 4 lut 2026 (CET)
: {{Ping|Igor123121}} Wystarczyło dodać dodatkowe  warunki. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 04:53, 5 lut 2026 (CET)

== Kategoria:Szablon:Przypisy (artykuły) bez oczekiwanego nagłówka ==

Hej, co powinnam robić, żeby to się nie pojawiało? Np. tu: [https://pl.wikibooks.org/wiki/Pszczelarstwo/Ro%C5%9Bliny/Abelia]. Pozdrwiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:58, 12 lut 2026 (CET)
:{{Ping|EdytaT}} To jest kategoria do zbierania stron, na których nie użyta nagłówka: &lt;nowiki&gt;==Przypisy==&lt;/nowiki&gt;, inaczej mówiąc, wpisz ten nagłówek przed wywołaniem: {{s|Przypisy}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:13, 12 lut 2026 (CET)
::Hej, nie uwierzysz - teraz pojawia się: Kategoria: Szablon:Przypisy (artykuły) z oczekiwanym nagłówkiem :):):):):) [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 20:02, 12 lut 2026 (CET)
:{{Ping|EdytaT}} Właśnie to są kategorie do zbierania tego typu przypadków, też nie uwierzysz! :):):):) [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:07, 12 lut 2026 (CET)
::{{Ping|EdytaT}} Chyba, że tą drugą mam inaczej nazwać. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:09, 12 lut 2026 (CET)
:::To znaczy, żeby się tego pozbyć, to nie mogę używać przypisów? [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:46, 12 lut 2026 (CET)
::::{{Ping|EdytaT}} Jak nie przypisów, to czego będziesz używać, ja je włożyłem do szablonów {{s|Przypisy}}, {{s|Uwagi}} i {{s|Przypisy-lista}}, ja tak tego nie mogę się pozbyć, bo to byłby wandalizm, musiał bym usunąć moduł {{m|Przypisy}} i samo ciało implementacji, tych szablonów! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:56, 12 lut 2026 (CET)
::::{{Ping|EdytaT}} Te dwie kategorie to są kategorie tylko informacyjne, aby wiedzieć jakiego typu przypadki są na stronie, aby je bardzo łatwo było naprawić, jakby nastąpił problem! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:58, 12 lut 2026 (CET)
:::::No jeżeli te informacje są rzeczywiście potrzebne, to trudno. A można je chociaż &quot;ukryć&quot;, żeby poza administratorami nikt ich nie widział? [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 12:11, 13 lut 2026 (CET)
:::::{{Ping|EdytaT}} Dobrze [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 16:22, 13 lut 2026 (CET)

== Never ending story? ==

Hej, błagam, czy możesz zrobić tak, żeby żadne, absolutnie żadne filtry nie wtrącały się do tego, co edytuję? Po raz 100n-ty pojawia mi się meldunek &quot;Ta akcja została automatycznie zidentyfikowana jako szkodliwa, w związku z tym została odrzucona. Jeśli uważasz, że ta edycja była zasadna, skontaktuj się z administratorem i poinformuj go o zaistniałej sytuacji. Krótki opis reguły nadużycia, do której Twoja akcja została dopasowana:&quot;. Tym razem z dodatkiem: &quot;Eksperymentalne tworzenie stron&quot;, co oczywiście nie ma nic wspólnego z rzeczywistością. Te przeszkody w edytowaniu stron odstraszyły na pewno niejednego chętnego do pisania w Wikibooks. Jestem załamana. Kompletnie załamana i już się chyba nie pozbieram. Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 15:08, 10 kwi 2026 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} Już naprawiłem problem, zrobiłem, że liczba znaków maksymalna w tym filtrze, nie jest już 150, tylko 50, aby był to eksperyment edycyjny! Sprawdziłem twoje edycje, teraz nie wykrywa zmian, czyli jest OK! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:27, 10 kwi 2026 (CEST)

== Prosze o pomoc ==

Tutaj https://pl.wikibooks.org/wiki/Zio%C5%82a_i_przyprawy/Kolendra_siewna próbuje wpisać, że Wikibooks/Ekoogrodnictwo ma artykuł na temat kolendry, a potem że Książka kucharska ma przepisy z kolendra. Ale nie umiem. Czy możesz mi pomoc? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 18:52, 10 kwi 2026 (CEST)

: {{Ping|EdytaT}} Daj mi chwilę na stworzenie odpowiednich szablonów. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:02, 10 kwi 2026 (CEST)
:: {{Ping|EdytaT}} Już szablon przyszykowany, zobacz {{s|Wikibooks}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 19:27, 10 kwi 2026 (CEST)

== Zmiana na &quot;stare&quot; ==

Hej, widzę, że cofasz moje przekierowania na uproszczony dostęp do artykułów. Tzn. zamiast &quot;płasko&quot; (np. Ekoogrodnictwo/jakas-roslinka) to &quot;w drabince&quot; (np. Ekoogrodnictwo/stopien-drabinki/jakas-roslinka). Jest ok, niech tak będzie, ale szkoda, że o tym nie porozmawialiśmy. Robiąc moje pierwsze &quot;spłaszczenie&quot; chodziło mi o kilka rzeczy, co w powodzie zmiany napisałam. M.in. o prostszy zapis dostępu, aby nie trzeba było pamiętać całej drabinki robiąc z innych artykułów. Po drugie jest problem, gdy jakaś roślinka jest raczej &quot;ozdobna&quot; niż &quot;użytkowa&quot;,, ale poprzez tę drabinkę jest na stale przypisana tylko do jednej z nich. W sumie to jest niepoprawne. Oczywiście zdawałam sobie sprawę, że potrzeba trochę czasu, by uporządkować te wszystkie drabinki, ale przecież ten czas mamy. A czym ty się kierowałeś? Pozdrawiam [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 13:43, 12 kwi 2026 (CEST)
: {{Ping|EdytaT}} Jak roślina jest jednocześnie użytkowa i jakiś artykuł w tym  kierunku, dalej chcemy stworzyć artykuł dla tej samej rośliny, ale jako ozdobnej, to tworzymy przekierowanie do niej, ale użytkowej, ze strony artykułu, ale ozdobnej. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 14:01, 12 kwi 2026 (CEST)
:: {{Ping|EdytaT}} W książce [[Ekoogrodnictwo]], nie wiadomo, czy dany artykuł wskazuje na roślinę, czy na coś innego, więc lepszą motywacją jest wersja drabinkowa. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:58, 12 kwi 2026 (CEST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:07, 28 kwi 2026 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Pruski/Lekcja13 ==

Cześć, dlaczego wycofałeś moje edycje na stronie Pruski/Lekcja13? [[Wikipedysta:Aklbmd164|Aklbmd164]] ([[Dyskusja wikipedysty:Aklbmd164|dyskusja]]) 00:53, 21 maj 2026 (CEST)
: {{Ping|Aklbmd164}} Wybacz, podczas przeglądania w telefonie mogło się coś mi nacisnąć przez przypadek! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 01:09, 21 maj 2026 (CEST)
:Dzięki [[Wikipedysta:Aklbmd164|Aklbmd164]] ([[Dyskusja wikipedysty:Aklbmd164|dyskusja]]) 01:09, 21 maj 2026 (CEST)

== Filtr nadużyć - przypadkowy ciąg znaków ==

Cześć! Dziękuję za wstawienie mojej edycji na stronie [[Śpiewnik/Marsz,_marsz_Polonia]], zablokowanej przez filtr nadużyć (wykryto &quot;przypadkowy ciąg znaków&quot;). Do tej pory i wstawianie nut przez Score, i linków do cyfrowej biblioteki Polona (które rzeczywiście zawierają losowo wyglądające ciągi znaków) udawało się bez problemów. Czasami tylko dostawałam komunikat, że filtr nadużyć wykrył, że wstawiam za dużo treści na raz i że wygląda to podejrzanie ;-)

Mam pytanie, czego spodziewać się przy kolejnych edycjach. Czy przy każdym nieudanym zapisaniu strony zwracać się do Ciebie? Czy istnieje jakiś mechanizm &quot;white listy&quot; – czy można prosić o imienne wykluczenie z filtra nadużyć, w oparciu o dotychczasową historię edycji i brak nadużyć i blokad? Pozdrawiam, [[Wikipedysta:Ashaio|Ashaio]] ([[Dyskusja wikipedysty:Ashaio|dyskusja]]) 12:40, 8 cze 2026 (CEST)

: {{Ping|Ashaio}} Poprawiłem dwa ostatnie filtry, tzn. {{Code|150}} i {{Code|151}}, i sprawdziłem na twoich edycjach, teraz nie ma problemu. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 12:47, 8 cze 2026 (CEST)

== Dzień dobry. ==

Dziękuję za powitanie oraz docenienie pracy.

Z długiego już doświaczenia (i niekoniecznie docenianego!) znam problematykę pracy na Wikibooks – mam więc nadzieję na owocną współpracę.

Z pozdrowieniami, [[Wikipedysta:Wtyczka DIN 545|Wtyczka DIN 545]] ([[Dyskusja wikipedysty:Wtyczka DIN 545|dyskusja]]) 22:39, 4 lip 2026 (CEST)

== Wcalenieja ==

Cześć! Widziałem, że zablokowałeś na miesiąc użytkownika [[Wikipedysta:Wcalenieja|&lt;bdi&gt;Wcalenieja&lt;/bdi&gt;]] z uzasadnieniem „Spamowanie”, jednak jego edycje są poprawne (w większości polegały na zmianie formy „na Wikipedii” na „w Wikipedii”, która jest jak najbardziej poprawna z językiem polskim https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/w-wikipedii;18074.html. W związku z tym chciałbym zdjąć blokadę, jednak nie chcę dokonywać tego bez konsultacji z Tobą. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 21:31, 27 lip 2026 (CEST)

* {{Ping|Igor123121}} Chodziło mi o naturalność w języku polskim, ale ten użytkownik zamienia takie coś: &quot;w Wikipedii&quot; na &quot;na Wikipedii&quot;, a później cofa, jak to było w: [[LaTeX/Pisanie_listów]]. A jak mówisz, że to jednak poprawne, to możesz cofnąc blokadę. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:39, 27 lip 2026 (CEST)</text>
      <sha1>9veiit9mpq71a6uvafrdcyght6myjvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>GNU Octave/Źródła</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14200</id>
    <revision>
      <id>548381</id>
      <parentid>239247</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="559" sha1="c9lsl2kn6zmm3daay442g6hts56d6cm" xml:space="preserve">==Źródła==
* [http://www.octave.org/ Strona domowa GNU Octave]
* [http://www.gnu.org/software/octave/doc/interpreter/ Dokumentacja GNU Octave]
* [[w:GNU Octave|GNU Octave w Wikipedii]]
* [http://math.iu-bremen.de/oliver/teaching/iub/resources/octave/octave-intro/octave-intro.html Wprowadzenie do Octave]

==Zobacz również==
* [http://www.ti3.tu-harburg.de/rump/intlab/ INTLAB - INTerval LABoratory  The Matlab/Octave toolbox for Reliable Computing by Siegfried M. Rump]


&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|GNU Octave|
[[../Tworzenie rysunków/]]|
|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c9lsl2kn6zmm3daay442g6hts56d6cm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548438</id>
      <parentid>548381</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Soul windsurfer|Soul windsurfer]].</comment>
      <origin>239247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="560" sha1="4giy8swbbl5o8nr956kbftck3u3b1ga" xml:space="preserve">==Źródła==
* [http://www.octave.org/ Strona domowa GNU Octave]
* [http://www.gnu.org/software/octave/doc/interpreter/ Dokumentacja GNU Octave]
* [[w:GNU Octave|GNU Octave na Wikipedii]]
* [http://math.iu-bremen.de/oliver/teaching/iub/resources/octave/octave-intro/octave-intro.html Wprowadzenie do Octave]

==Zobacz również==
* [http://www.ti3.tu-harburg.de/rump/intlab/ INTLAB - INTerval LABoratory  The Matlab/Octave toolbox for Reliable Computing by Siegfried M. Rump]


&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|GNU Octave|
[[../Tworzenie rysunków/]]|
|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4giy8swbbl5o8nr956kbftck3u3b1ga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548483</id>
      <parentid>548438</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="559" sha1="c9lsl2kn6zmm3daay442g6hts56d6cm" xml:space="preserve">==Źródła==
* [http://www.octave.org/ Strona domowa GNU Octave]
* [http://www.gnu.org/software/octave/doc/interpreter/ Dokumentacja GNU Octave]
* [[w:GNU Octave|GNU Octave w Wikipedii]]
* [http://math.iu-bremen.de/oliver/teaching/iub/resources/octave/octave-intro/octave-intro.html Wprowadzenie do Octave]

==Zobacz również==
* [http://www.ti3.tu-harburg.de/rump/intlab/ INTLAB - INTerval LABoratory  The Matlab/Octave toolbox for Reliable Computing by Siegfried M. Rump]


&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|GNU Octave|
[[../Tworzenie rysunków/]]|
|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c9lsl2kn6zmm3daay442g6hts56d6cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CSS/Użycie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15063</id>
    <revision>
      <id>548385</id>
      <parentid>79200</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3009" sha1="ihat3lrs1mih8g36m6odbrqs9bhzq0w" xml:space="preserve">== Użycie ==
CSS jest językiem opisu stylu i osobną sprawą jest jego zastosowanie. Generalnie, istnieją dwa sposoby.

=== Styl osadzony w kodzie HTML ===
Czasami chcemy z miejsca zmienić styl w pewnym miejscu dokumentu a z jakiś powodów nie chcemy zmieniać globalnego stylu. Tak jest właśnie w Wikipedii - nie mamy dostępu do pliku styli (o czym później), więc używamy wstawek.

Możemy więc ''ad hoc'' dopisać do danego elementu styl - dodając atrybut ''style'' i jako jego wartość - sam styl. Na przykład - chcąc zmienić tło tekstu w poniższym paragrafie na zielone:

  &amp;lt;p&amp;gt;
  (tu jest tekst)
  &amp;lt;/p&amp;gt;

dopiszemy, jak to wyjaśniliśmy:

  &amp;lt;p '''style=&quot;background-color: green;&quot;'''&amp;gt;
  (tu jest tekst)
  &amp;lt;/p&amp;gt;

Tekst między cudzysłowami to właśnie język opisu kaskadowych arkuszy stylów.

Jednak ten sposób prowadzi do duplikacji kodu i powiązania wyglądu z treścią dokumentów, tak samo jak w starych wersjach HTML sprzed czasów CSS, dlatego należy unikać tego sposobu, jeśli to możliwe.

=== Plik kaskadowych arkuszy stylów ===

Najlepiej jest zebrać wszystkie style i umieścić w jednym pliku opatrzonym rozszerzeniem '''.css'''. Zwyczajowo plik taki umieszczamy w głównym katalogu strony internetowej i nazywamy '''style.css'''. 

Arkusze stylów załącza się do pliku HTML za pomocą kodu:
  &amp;lt;link rel=&quot;stylesheet&quot; type=&quot;text/css&quot; href=&quot;moje_style.css&quot;&amp;gt;

który umieszczamy w sekcji HEAD dokumentu.

Natomiast do pliku XML (także XHTML) za pomocą kodu:
  &amp;lt;?xml-stylesheet type=&quot;text/css&quot; href=&quot;moje_style.css&quot;?&amp;gt;

który umieszczamy po deklaracji XML (przed DTD).

Chwilka na wyjaśnienie: pierwszy atrybut elementu ''&amp;lt;link&amp;gt;'' czyli '''href''' to ścieżka dostępu do pliku ze stylami względem dokumentu (X)HTML. Należy pamiętać, że jest to ścieżka względna, czyli w przypadku pliku (X)HTML w katalogu /help na serwerze załączamy plik style.css położony w katalogu głównym podając ścieżkę: &quot;../style.css&quot;. Kolejny parametr: '''rel''' - oznacza znaczenie tego arkuszu stylów, np. alternatywny - ''&quot;alternative&quot;'', główny ''&quot;stylesheet&quot;'' itd. Ostatni atrybut oznacza zawartość dokumentu czyli tekst - css.

Dodatkowo, dobrze jest na początku sekcji HEAD poinformować przeglądarkę, że chcemy użyć stylów CSS:

 &amp;lt;meta http-equiv=&quot;Content-Style-Type&quot; content=&quot;text/css&quot;&amp;gt;

Korzystanie z arkuszy stylów w samym kodzie (X)HTML odbywa się poprzez dodanie do elementu np. &amp;lt;P&amp;gt; atrybutu ''class'' lub ''id'' np:
  &amp;lt;p class=&quot;zielony&quot;&amp;gt;

lub

  &amp;lt;p id=&quot;zielony&quot;&amp;gt;

Gdzie wartościami są zdefiniowane przez nas wcześniej w pliku CSS klasy stylów. Różnica jest taka, że ''id'' jest unikalny w skali dokumentu (jak sama nazwa wskazuje), natomiast ''class'' może być wspólny dla kilku elementów (nawet różnego typu, jak &amp;lt;P&amp;gt; i &amp;lt;TABLE&amp;gt;).

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|CSS|
[[../Czym jest CSS/]]|
[[../Budowa pliku kaskadowych arkuszy stylów/]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ihat3lrs1mih8g36m6odbrqs9bhzq0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548434</id>
      <parentid>548385</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Lethern|Lethern]].</comment>
      <origin>79200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3010" sha1="glzkgcnn3u2dxulzg8qey8uqzr6q3lh" xml:space="preserve">== Użycie ==
CSS jest językiem opisu stylu i osobną sprawą jest jego zastosowanie. Generalnie, istnieją dwa sposoby.

=== Styl osadzony w kodzie HTML ===
Czasami chcemy z miejsca zmienić styl w pewnym miejscu dokumentu a z jakiś powodów nie chcemy zmieniać globalnego stylu. Tak jest właśnie na Wikipedii - nie mamy dostępu do pliku styli (o czym później), więc używamy wstawek.

Możemy więc ''ad hoc'' dopisać do danego elementu styl - dodając atrybut ''style'' i jako jego wartość - sam styl. Na przykład - chcąc zmienić tło tekstu w poniższym paragrafie na zielone:

  &amp;lt;p&amp;gt;
  (tu jest tekst)
  &amp;lt;/p&amp;gt;

dopiszemy, jak to wyjaśniliśmy:

  &amp;lt;p '''style=&quot;background-color: green;&quot;'''&amp;gt;
  (tu jest tekst)
  &amp;lt;/p&amp;gt;

Tekst między cudzysłowami to właśnie język opisu kaskadowych arkuszy stylów.

Jednak ten sposób prowadzi do duplikacji kodu i powiązania wyglądu z treścią dokumentów, tak samo jak w starych wersjach HTML sprzed czasów CSS, dlatego należy unikać tego sposobu, jeśli to możliwe.

=== Plik kaskadowych arkuszy stylów ===

Najlepiej jest zebrać wszystkie style i umieścić w jednym pliku opatrzonym rozszerzeniem '''.css'''. Zwyczajowo plik taki umieszczamy w głównym katalogu strony internetowej i nazywamy '''style.css'''. 

Arkusze stylów załącza się do pliku HTML za pomocą kodu:
  &amp;lt;link rel=&quot;stylesheet&quot; type=&quot;text/css&quot; href=&quot;moje_style.css&quot;&amp;gt;

który umieszczamy w sekcji HEAD dokumentu.

Natomiast do pliku XML (także XHTML) za pomocą kodu:
  &amp;lt;?xml-stylesheet type=&quot;text/css&quot; href=&quot;moje_style.css&quot;?&amp;gt;

który umieszczamy po deklaracji XML (przed DTD).

Chwilka na wyjaśnienie: pierwszy atrybut elementu ''&amp;lt;link&amp;gt;'' czyli '''href''' to ścieżka dostępu do pliku ze stylami względem dokumentu (X)HTML. Należy pamiętać, że jest to ścieżka względna, czyli w przypadku pliku (X)HTML w katalogu /help na serwerze załączamy plik style.css położony w katalogu głównym podając ścieżkę: &quot;../style.css&quot;. Kolejny parametr: '''rel''' - oznacza znaczenie tego arkuszu stylów, np. alternatywny - ''&quot;alternative&quot;'', główny ''&quot;stylesheet&quot;'' itd. Ostatni atrybut oznacza zawartość dokumentu czyli tekst - css.

Dodatkowo, dobrze jest na początku sekcji HEAD poinformować przeglądarkę, że chcemy użyć stylów CSS:

 &amp;lt;meta http-equiv=&quot;Content-Style-Type&quot; content=&quot;text/css&quot;&amp;gt;

Korzystanie z arkuszy stylów w samym kodzie (X)HTML odbywa się poprzez dodanie do elementu np. &amp;lt;P&amp;gt; atrybutu ''class'' lub ''id'' np:
  &amp;lt;p class=&quot;zielony&quot;&amp;gt;

lub

  &amp;lt;p id=&quot;zielony&quot;&amp;gt;

Gdzie wartościami są zdefiniowane przez nas wcześniej w pliku CSS klasy stylów. Różnica jest taka, że ''id'' jest unikalny w skali dokumentu (jak sama nazwa wskazuje), natomiast ''class'' może być wspólny dla kilku elementów (nawet różnego typu, jak &amp;lt;P&amp;gt; i &amp;lt;TABLE&amp;gt;).

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|CSS|
[[../Czym jest CSS/]]|
[[../Budowa pliku kaskadowych arkuszy stylów/]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>glzkgcnn3u2dxulzg8qey8uqzr6q3lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548477</id>
      <parentid>548434</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3009" sha1="ihat3lrs1mih8g36m6odbrqs9bhzq0w" xml:space="preserve">== Użycie ==
CSS jest językiem opisu stylu i osobną sprawą jest jego zastosowanie. Generalnie, istnieją dwa sposoby.

=== Styl osadzony w kodzie HTML ===
Czasami chcemy z miejsca zmienić styl w pewnym miejscu dokumentu a z jakiś powodów nie chcemy zmieniać globalnego stylu. Tak jest właśnie w Wikipedii - nie mamy dostępu do pliku styli (o czym później), więc używamy wstawek.

Możemy więc ''ad hoc'' dopisać do danego elementu styl - dodając atrybut ''style'' i jako jego wartość - sam styl. Na przykład - chcąc zmienić tło tekstu w poniższym paragrafie na zielone:

  &amp;lt;p&amp;gt;
  (tu jest tekst)
  &amp;lt;/p&amp;gt;

dopiszemy, jak to wyjaśniliśmy:

  &amp;lt;p '''style=&quot;background-color: green;&quot;'''&amp;gt;
  (tu jest tekst)
  &amp;lt;/p&amp;gt;

Tekst między cudzysłowami to właśnie język opisu kaskadowych arkuszy stylów.

Jednak ten sposób prowadzi do duplikacji kodu i powiązania wyglądu z treścią dokumentów, tak samo jak w starych wersjach HTML sprzed czasów CSS, dlatego należy unikać tego sposobu, jeśli to możliwe.

=== Plik kaskadowych arkuszy stylów ===

Najlepiej jest zebrać wszystkie style i umieścić w jednym pliku opatrzonym rozszerzeniem '''.css'''. Zwyczajowo plik taki umieszczamy w głównym katalogu strony internetowej i nazywamy '''style.css'''. 

Arkusze stylów załącza się do pliku HTML za pomocą kodu:
  &amp;lt;link rel=&quot;stylesheet&quot; type=&quot;text/css&quot; href=&quot;moje_style.css&quot;&amp;gt;

który umieszczamy w sekcji HEAD dokumentu.

Natomiast do pliku XML (także XHTML) za pomocą kodu:
  &amp;lt;?xml-stylesheet type=&quot;text/css&quot; href=&quot;moje_style.css&quot;?&amp;gt;

który umieszczamy po deklaracji XML (przed DTD).

Chwilka na wyjaśnienie: pierwszy atrybut elementu ''&amp;lt;link&amp;gt;'' czyli '''href''' to ścieżka dostępu do pliku ze stylami względem dokumentu (X)HTML. Należy pamiętać, że jest to ścieżka względna, czyli w przypadku pliku (X)HTML w katalogu /help na serwerze załączamy plik style.css położony w katalogu głównym podając ścieżkę: &quot;../style.css&quot;. Kolejny parametr: '''rel''' - oznacza znaczenie tego arkuszu stylów, np. alternatywny - ''&quot;alternative&quot;'', główny ''&quot;stylesheet&quot;'' itd. Ostatni atrybut oznacza zawartość dokumentu czyli tekst - css.

Dodatkowo, dobrze jest na początku sekcji HEAD poinformować przeglądarkę, że chcemy użyć stylów CSS:

 &amp;lt;meta http-equiv=&quot;Content-Style-Type&quot; content=&quot;text/css&quot;&amp;gt;

Korzystanie z arkuszy stylów w samym kodzie (X)HTML odbywa się poprzez dodanie do elementu np. &amp;lt;P&amp;gt; atrybutu ''class'' lub ''id'' np:
  &amp;lt;p class=&quot;zielony&quot;&amp;gt;

lub

  &amp;lt;p id=&quot;zielony&quot;&amp;gt;

Gdzie wartościami są zdefiniowane przez nas wcześniej w pliku CSS klasy stylów. Różnica jest taka, że ''id'' jest unikalny w skali dokumentu (jak sama nazwa wskazuje), natomiast ''class'' może być wspólny dla kilku elementów (nawet różnego typu, jak &amp;lt;P&amp;gt; i &amp;lt;TABLE&amp;gt;).

&lt;noinclude&gt;
{{Nawigacja|CSS|
[[../Czym jest CSS/]]|
[[../Budowa pliku kaskadowych arkuszy stylów/]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ihat3lrs1mih8g36m6odbrqs9bhzq0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>LaTeX/Pisanie listów</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15078</id>
    <revision>
      <id>548396</id>
      <parentid>489758</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2593" sha1="jqn1ha5eastd2uxd5qrxrh2k1q9of8a" xml:space="preserve">Dostępny standardowo pakiet &lt;tt&gt;letter&lt;/tt&gt; pozwala na tworzenie listów.

List zaczynamy od komendy &lt;code&gt;\begin{letter}{''adresat''}&lt;/code&gt;, a kończymy wpisując &lt;code&gt;\end{letter}&lt;/code&gt;. Na początek wpisujemy powitanie (&lt;code&gt;\opening{Szanowny Panie}&lt;/code&gt; itp.), następnie normalnym kodem LaTeX-a – treść listu, zamykamy zwrotem grzecznościowym: &lt;code&gt;\closing{Z poważaniem,}&lt;/code&gt;. Wpisując imię i nazwisko przez polecenie &lt;code&gt;\signature{}&lt;/code&gt; spowodujemy wstawienie ich poniżej miejsca pozostawionego na odręczny podpis.

Swój adres możemy podać poleceniem &lt;code&gt;\address{}&lt;/code&gt;, a telefon – poleceniem &lt;code&gt;\telephone{}&lt;/code&gt;.

Dodatkowo można użyć pozostałych komend – &lt;code&gt;\ps{}&lt;/code&gt; tworzy ''post scriptum'', &lt;code&gt;\cc{}&lt;/code&gt; służy do informowania o pozostałych adresatach, &lt;code&gt;\encl{}&lt;/code&gt; podaje załączniki do listu.

Warto zauważyć, że w jednym pliku można napisać kilka listów. Własne dane podaje się wtedy tylko raz.

== Przykładowy list ==
[[Grafika:LaTeX list.png|500px]]

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;latex&quot;&gt;
\documentclass{letter}
\usepackage{polski}
\usepackage[utf8]{inputenc}

\usepackage{url}

\signature{Tomasz Wikipedysta}
\address{Tomasz Wikipedysta\\ul. Długa 31\\31-234 Kraków}

\begin{document}

\begin{letter}{Firma Jan Kowalski i syn\\ul. Prosta 5\\87-138 Toruń}
\opening{Szanowni Państwo,}
Jestem edytorem Wikipedii, wolnej i~darmowej encyklopedii. Celem naszego projektu
jest gromadzenie wszelkiej wiedzy i~darmowe jej opracowywanie i~rozpowszechnianie,
z~pożytkiem dla ludzkości. Równocześnie bardzo szanujemy prawa autorskie, i~w~związku
z~tą właśnie sprawą zwracam się do Państwa.

Na waszej stronie znajdują się wspaniałe zdjęcia centrum Torunia. Bylibyśmy bardzo
wdzięczni, gdyby udzielili nam Państwo pozwolenia na wykorzystanie ich w Wikipedii
(m.in. w~artykułach o~Toruniu), jeśli posiadają do niej Państwo prawa autorskie.
Ponieważ przykładamy dużą wagę do praw autorskich, to bez uzyskania wyraźnej zgody
autora nie zamieścimy tych materiałów.

\ldots

Bardzo dziękuję za Państwa czas,

\closing{Z poważaniem,}
\ps{P.S. Załączony tekst licencji można też znaleźć w Internecie pod adresem
\url{http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html}.}
\encl{\begin{enumerate}
\item Tekst licencji GFDL
\end{enumerate}}
\end{letter}


\end{document}

&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.eng.cam.ac.uk/help/tpl/textprocessing/teTeX/latex/latex2e-html/ltx-91.html Opis pakietu letter]

&lt;noinclude&gt;
[[en:LaTeX/Letters]]
[[fr:LaTeX/Lettre]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jqn1ha5eastd2uxd5qrxrh2k1q9of8a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548397</id>
      <parentid>548396</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Anulowano wersję [[Special:Diff/548396|548396]] autorstwa [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]): mój błąd</comment>
      <origin>548397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2594" sha1="cqny3teq8t0kcvxr3tcx5h55jx86xl8" xml:space="preserve">Dostępny standardowo pakiet &lt;tt&gt;letter&lt;/tt&gt; pozwala na tworzenie listów.

List zaczynamy od komendy &lt;code&gt;\begin{letter}{''adresat''}&lt;/code&gt;, a kończymy wpisując &lt;code&gt;\end{letter}&lt;/code&gt;. Na początek wpisujemy powitanie (&lt;code&gt;\opening{Szanowny Panie}&lt;/code&gt; itp.), następnie normalnym kodem LaTeX-a – treść listu, zamykamy zwrotem grzecznościowym: &lt;code&gt;\closing{Z poważaniem,}&lt;/code&gt;. Wpisując imię i nazwisko przez polecenie &lt;code&gt;\signature{}&lt;/code&gt; spowodujemy wstawienie ich poniżej miejsca pozostawionego na odręczny podpis.

Swój adres możemy podać poleceniem &lt;code&gt;\address{}&lt;/code&gt;, a telefon – poleceniem &lt;code&gt;\telephone{}&lt;/code&gt;.

Dodatkowo można użyć pozostałych komend – &lt;code&gt;\ps{}&lt;/code&gt; tworzy ''post scriptum'', &lt;code&gt;\cc{}&lt;/code&gt; służy do informowania o pozostałych adresatach, &lt;code&gt;\encl{}&lt;/code&gt; podaje załączniki do listu.

Warto zauważyć, że w jednym pliku można napisać kilka listów. Własne dane podaje się wtedy tylko raz.

== Przykładowy list ==
[[Grafika:LaTeX list.png|500px]]

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;latex&quot;&gt;
\documentclass{letter}
\usepackage{polski}
\usepackage[utf8]{inputenc}

\usepackage{url}

\signature{Tomasz Wikipedysta}
\address{Tomasz Wikipedysta\\ul. Długa 31\\31-234 Kraków}

\begin{document}

\begin{letter}{Firma Jan Kowalski i syn\\ul. Prosta 5\\87-138 Toruń}
\opening{Szanowni Państwo,}
Jestem edytorem Wikipedii, wolnej i~darmowej encyklopedii. Celem naszego projektu
jest gromadzenie wszelkiej wiedzy i~darmowe jej opracowywanie i~rozpowszechnianie,
z~pożytkiem dla ludzkości. Równocześnie bardzo szanujemy prawa autorskie, i~w~związku
z~tą właśnie sprawą zwracam się do Państwa.

Na waszej stronie znajdują się wspaniałe zdjęcia centrum Torunia. Bylibyśmy bardzo
wdzięczni, gdyby udzielili nam Państwo pozwolenia na wykorzystanie ich na Wikipedii
(m.in. w~artykułach o~Toruniu), jeśli posiadają do niej Państwo prawa autorskie.
Ponieważ przykładamy dużą wagę do praw autorskich, to bez uzyskania wyraźnej zgody
autora nie zamieścimy tych materiałów.

\ldots

Bardzo dziękuję za Państwa czas,

\closing{Z poważaniem,}
\ps{P.S. Załączony tekst licencji można też znaleźć w Internecie pod adresem
\url{http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html}.}
\encl{\begin{enumerate}
\item Tekst licencji GFDL
\end{enumerate}}
\end{letter}


\end{document}

&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.eng.cam.ac.uk/help/tpl/textprocessing/teTeX/latex/latex2e-html/ltx-91.html Opis pakietu letter]

&lt;noinclude&gt;
[[en:LaTeX/Letters]]
[[fr:LaTeX/Lettre]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqny3teq8t0kcvxr3tcx5h55jx86xl8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548493</id>
      <parentid>548397</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>Anulowano wersję [[Special:Diff/548397|548397]] autorstwa [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]])</comment>
      <origin>548493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2593" sha1="jqn1ha5eastd2uxd5qrxrh2k1q9of8a" xml:space="preserve">Dostępny standardowo pakiet &lt;tt&gt;letter&lt;/tt&gt; pozwala na tworzenie listów.

List zaczynamy od komendy &lt;code&gt;\begin{letter}{''adresat''}&lt;/code&gt;, a kończymy wpisując &lt;code&gt;\end{letter}&lt;/code&gt;. Na początek wpisujemy powitanie (&lt;code&gt;\opening{Szanowny Panie}&lt;/code&gt; itp.), następnie normalnym kodem LaTeX-a – treść listu, zamykamy zwrotem grzecznościowym: &lt;code&gt;\closing{Z poważaniem,}&lt;/code&gt;. Wpisując imię i nazwisko przez polecenie &lt;code&gt;\signature{}&lt;/code&gt; spowodujemy wstawienie ich poniżej miejsca pozostawionego na odręczny podpis.

Swój adres możemy podać poleceniem &lt;code&gt;\address{}&lt;/code&gt;, a telefon – poleceniem &lt;code&gt;\telephone{}&lt;/code&gt;.

Dodatkowo można użyć pozostałych komend – &lt;code&gt;\ps{}&lt;/code&gt; tworzy ''post scriptum'', &lt;code&gt;\cc{}&lt;/code&gt; służy do informowania o pozostałych adresatach, &lt;code&gt;\encl{}&lt;/code&gt; podaje załączniki do listu.

Warto zauważyć, że w jednym pliku można napisać kilka listów. Własne dane podaje się wtedy tylko raz.

== Przykładowy list ==
[[Grafika:LaTeX list.png|500px]]

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;latex&quot;&gt;
\documentclass{letter}
\usepackage{polski}
\usepackage[utf8]{inputenc}

\usepackage{url}

\signature{Tomasz Wikipedysta}
\address{Tomasz Wikipedysta\\ul. Długa 31\\31-234 Kraków}

\begin{document}

\begin{letter}{Firma Jan Kowalski i syn\\ul. Prosta 5\\87-138 Toruń}
\opening{Szanowni Państwo,}
Jestem edytorem Wikipedii, wolnej i~darmowej encyklopedii. Celem naszego projektu
jest gromadzenie wszelkiej wiedzy i~darmowe jej opracowywanie i~rozpowszechnianie,
z~pożytkiem dla ludzkości. Równocześnie bardzo szanujemy prawa autorskie, i~w~związku
z~tą właśnie sprawą zwracam się do Państwa.

Na waszej stronie znajdują się wspaniałe zdjęcia centrum Torunia. Bylibyśmy bardzo
wdzięczni, gdyby udzielili nam Państwo pozwolenia na wykorzystanie ich w Wikipedii
(m.in. w~artykułach o~Toruniu), jeśli posiadają do niej Państwo prawa autorskie.
Ponieważ przykładamy dużą wagę do praw autorskich, to bez uzyskania wyraźnej zgody
autora nie zamieścimy tych materiałów.

\ldots

Bardzo dziękuję za Państwa czas,

\closing{Z poważaniem,}
\ps{P.S. Załączony tekst licencji można też znaleźć w Internecie pod adresem
\url{http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html}.}
\encl{\begin{enumerate}
\item Tekst licencji GFDL
\end{enumerate}}
\end{letter}


\end{document}

&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.eng.cam.ac.uk/help/tpl/textprocessing/teTeX/latex/latex2e-html/ltx-91.html Opis pakietu letter]

&lt;noinclude&gt;
[[en:LaTeX/Letters]]
[[fr:LaTeX/Lettre]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jqn1ha5eastd2uxd5qrxrh2k1q9of8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikijunior:Języki/Angielski</title>
    <ns>104</ns>
    <id>15750</id>
    <revision>
      <id>548523</id>
      <parentid>460796</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5450" sha1="enmox6x5zpnrds3bqum14whab5pchh1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Szablon:Wikijunior:Języki nagłówek}}&lt;/noinclude&gt;

== Gdzie się mówi w tym języku? ==

Język angielski występuje na całym świecie. Jako język urzędowy występuje w Wielkiej Brytanii, w Irlandii, w Stanach Zjednoczonych, w Kanadzie, w Australii i na Nowej Zelandii.

[[Grafika: Anglospeak (subnational version).svg|thumb|300px|center|mapa państw, gdzie mówi się po angielsku]]

Angielski jest także najbardziej rozpowszechnionym językiem &quot;międzynarodowym&quot;. Jest używany w dyplomacji, kontaktach biznesowych i na konferencjach naukowych. Jest to także jeden z najczęściej używanych języków w Internecie.

== Jaka jest historia tego języka? ==
Język angielski należy do grupy języków germańskich, podobnie jak niemiecki i języki skandynawskie. Zawiera także wiele zapożyczeń z języków romańskich, głównie francuskiego i łaciny.

W starożytności i średniowieczu Wyspy Brytyjskie były kilkakrotnie podbijane i zasiedlane; każdy z tych podbojów wywarł wpływ na  obecny kształt narodów brytyjskich i ich języków.

* Najdawniejszymi mieszkańcami Wysp Brytyjskich byli Celtowie. Około 400 roku n.e, u schyłku Cesarstwa Rzymskiego, większość terenów Brytanii została podbita przez germańskie plemiona Anglosasów, a Celtowie zostali zepchnięci na północne i zachodnie krańce Wysp. Celtyckie pochodzenie mają obecne języki: irlandzki, szkocki i walijski. W języku angielskim pozostało bardzo niewiele rdzennie celtyckich słów, głównie nazwy niektórych rzek i miejscowości.

* Anglosasi mówili językiem staro-angielskim, silnie zbliżonym do innych języków germańskich i niepodobnym do obecnego angielskiego. Około 600 roku n.e. przyjęli chrześcijaństwo, w wyniku czego przejęli wiele słów z łaciny i greki. Między rokiem 800 a 1000 n.e miało miejsce wiele najazdów Wikingów. Wikingowie mówili językiem nordyckim, podobnym do obecnego norweskiego i duńskiego. Anglosasi zapożyczyli od nich wiele słów, głównie dotyczących życia codziennego i walki, np. horse (koń), knife (nóż).

* W 1066 r.n.e. Anglię podbili Normanowie pod wodzą Wilhelma Zdobywcy. Byli to Skandynawowie osiedli w Normandii (na północy Francji), mówiący językiem normańskim zbliżonym do staro-francuskiego. Wilhelm Zdobywca został królem, a Normanowie objęli najwyższe urzędy w państwie. Zajęli się handlem, sądownictwem, utworzyli nową arystokrację. Z ich języka pochodzi większość słów używanych do tej pory w tych dziedzinach, m.in. castle (zamek), royal (królewski), prince (książę), a także merchant (kupiec) i money (pieniądze).

== Jak zapisuje się ten język? ==
Język angielski zapisuje się przy użyciu alfabetu łacińskiego, podobnie jak większość języków europejskich (w tym polski).
Alfabet używany w języku angielskim składa się z 26 liter. Tekst zapisuje się od lewej strony do prawej.

== Jakie dzieła powstały w tym języku? ==
=== Literatura dziecięca ===
Do klasyki literatury dziecięcej należą: ''Alicja w Krainie Czarów'' Lewisa Carrolla, ''Przygody Piotrusia Pana'' Jamesa Matthew Barrie'go, oraz oczywiście ''Kubuś Puchatek'' Alana Alexandra Milne.

=== Klasyka literatury ===
Najbardziej znanym pisarzem anglojęzycznym jest William Shakespeare, autor kilkudziesięciu sztuk teatralnych (m.in. ''Hamlet'', ''Makbet'' oraz ''Romeo i Julia'') i ponad stu sonetów.

Słynni pisarze to Charles Dickens (''Oliver Twist''), Jane Austen (''Rozważna i romantyczna'', ''Duma i uprzedzenie''), James Joyce (''Ulisses''), Robert Byron (''The station''), Jonathan Swift (''Podróże Guliwera'').

== Kilka podstawowych zwrotów w tym języku ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Angielski
! Wymowa (PL)
! Polski
|-
| Hello
| heloł
| Cześć
|-
| Good morning
| gud mornin
| Dzień dobry (do 12:00)
|-
| Good afternoon
| gud afternun
| Dzień dobry (12:00–18:00)
|-
| Good evening
| gud iwnin
| Dobry wieczór
|-
| Good‑bye
| gud baj
| Do widzenia
|-
| Good night
| gud najt
| Dobranoc
|-
| What is your name?
| łot yz jor nejm
| Jak się nazywasz?
|-
| My name is...
| maj nejm yz...
| Nazywam się...
|-
| How are you?
| hau ar ju
| Jak się masz?
|-
| I'm fine, thanks.
| ajm fajn, fanks
| Mam się dobrze, dziękuję.
|-
| Where are you from?
| łer ar ju from
| Skąd pochodzisz?
|-
| I'm from...
| ajm from...
| Jestem z...
|-
| What time is it?
| łot tajm yz yt
| Która jest godzina?
|-
| It is ... o'clock
| yt yz ... e klok
| Jest równo...
|-
| It is seven past two
| yt yz sewen past tu
| Jest siedem minut po drugiej.
|-
| It is four to one
| yt yz for tu łan
| Jest cztery minuty do pierwszej.
|-
| How old are you?
| hau old ar ju
| Ile masz lat?
|}

=== Liczby ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Angielski
! Wymowa (PL)
! Polski
|-
| One
| łan
| jeden
|-
| Two
| tu
| dwa
|-
| Three
| fri
| trzy
|-
| Four
| for
| cztery
|-
| Five
| fajw
| pięć
|-
| Six
| syks
| sześć
|-
| Seven
| sewen
| siedem
|-
| Eight
| ejt
| osiem
|-
| Nine
| najn
| dziewięć
|-
| Ten
| ten
| dziesięć
|-
| Eleven
| ilewen
| jedenaście
|-
| Twelve
| tłelw
| dwanaście
|}

=== Niektóre kolory ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Angielski
! Wymowa (PL)
! Polski
|-
| Green
| grin
| zielony
|-
| Pink
| pynk
| różowy
|-
| Blue
| blu
| niebieski
|-
| Yellow
| jelou
| żółty
|-
| Red
| red
| czerwony
|-
| Black
| blak
| czarny
|-
| White
| łajt
| biały
|}

&lt;noinclude&gt;
{{Szablon:Wikijunior:Języki stopka}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>enmox6x5zpnrds3bqum14whab5pchh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikijunior:Języki/Niemiecki</title>
    <ns>104</ns>
    <id>15792</id>
    <revision>
      <id>548524</id>
      <parentid>422148</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jakie jest kilka podstawowych zwrotów w tym języku? */</comment>
      <origin>548524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3774" sha1="brwbmb0guwtnf1f7mxz89lfxvz9t36x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Szablon:Wikijunior:Języki nagłówek}}&lt;/noinclude&gt;

== Gdzie mówi się w tym języku? ==
Język niemiecki jest językiem używanym w Europie: w Niemczech i w Austrii jako jedyny język urzędowy, a także w w Belgii, w Szwajcarii i w Liechtensteinie.

[[Grafika:Legal status of German in the world.svg|thumb|500px|center|mapa państw i społeczności, gdzie mówi się po niemiecku]]

==Jaka jest historia tego języka?==
Język ten należy do grupy germańskiej, czyli jest krewnym na przykład szwedzkiego oraz angielskiego.

Co ciekawe, bardzo dużo słów w języku polskim, zwłaszcza dotyczących rzemiosła i techniki, pochodzi z niemieckiego. &quot;Kosztować&quot;, &quot;majster&quot;, &quot;szlafrok&quot; i &quot;spacer&quot; to wszystko słowa zapożyczone z języka niemieckiego.

W samym niemieckim natomiast dużo wyrazów pochodzi z języka francuskiego. Podczas gdy w języku polskim słowa z francuskiego są prawie zawsze spolszczone, czyli zapisywane tak, jak my je słyszymy (francuskie &quot;sauce&quot;, polskie &quot;sos&quot;), Niemcy często zostawiają je tak, jak w języku francuskim (niemieckie &quot;Sauce&quot;, zniemczane do &quot;Soße&quot;).

==Jak zapisuje się ten język?==
[[Grafika:Szlig.png|thumb|center|powstanie litery ß]]
W języku niemieckim występuje alfabet łaciński (ten sam co w języku polskim). Jednak cechą tego alfabetu są umlauty ('''Ä, Ö, Ü''') oraz litera '''ß''' (Es-Zett, czytaj &quot;es-cet&quot;), czytana jak s. Ta ostatnia jest o tyle ciekawa, że powstała przez zlanie się litery &quot;s&quot; (w starym niemieckim piśmie wyglądającej jak długa pionowa kreska zaokrąglona u końców: ʃ) i &quot;z&quot;.

== Jakie dzieła powstały w tym języku? ==
[[Grafika:Grimm.jpg|thumb|right|Wilhelm (z lewej) i Jakub Grimm (z prawej) na obrazie Elisabeth Jerichau-Baumann z 1855 roku.]]

Z '''literatury dla dzieci''' najbardziej znane są baśnie braci Grimm. Jakub Grimm (1785 – 1863) i Wilhelm Grimm (1786 – 1859) zebrali i opublikowali niemieckie opowieści ludowe i baśnie. Kilka z nich zostało sfilmowanych przez wytwórnię Disneya, m.in. &quot;Królewna Śnieżka&quot;, &quot;Kopciuszek&quot; i &quot;Śpiąca królewna&quot;. Także &quot;Czerwony kapturek&quot; oraz &quot;Jaś i Małgosia&quot; znane są wśród dzieci na całym świecie.

Johann Wolfgang von Goethe (1749 – 1832) to najsłynniejszy niemiecki poeta romantyczny. Napisał m.in. powieść w listach &quot;Cierpienia młodego Wertera&quot; oraz monumentalną sztukę teatralną &quot;Faust&quot; o uczonym, który zaprzedał duszę diabłu. Był niezwykle wszechstronnym autorem: zajmował się botaniką, geologią, filozofią, teorią kolorów... Do jego znanych wierszy należą m.in. &quot;Nocna pieśń wędrowca&quot;, &quot;Pieśń Mignon&quot; (&quot;Znasz-li ten kraj...&quot;) oraz ballada &quot;Król Olch&quot;.

Popularnym autorem '''literatury młodzieżowej''' był Karol May (1842 – 1912). Najbardziej znane są jego przygodowo-podróżnicze książki o Dzikim Zachodzie, zwłaszcza &quot;Winnetou&quot; i &quot;Skarb w Srebrnym Jeziorze&quot;. Ciekawostką jest, że większość swoich książek podróżniczych May napisał nie wyjeżdżając z Niemiec.

== Jakie jest kilka podstawowych zwrotów w tym języku? ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Niemiecki
! Wymowa (PL)
! Polski
|-
| '''Guten Morgen'''
| gutyn morgen
| Dzień dobry (do 12:00)
|-
| '''Guten Tag'''
| gutyn tak
| Dzień dobry (12:00–18:00)
|-
| '''Guten Abend'''
| gutyn abent
| Dobry wieczór (17:00–22:00)
|-
| '''Hallo'''
| halo
| Cześć (powitanie)
|-
| '''Tschüs'''
| czius
| Cześć (pożegnanie)
|-
| '''Auf Wiedersehen'''
| auf wider-zeen
| Do widzenia
|-
| '''Bitte'''
| byte
| Proszę
|-
| '''Danke'''
| danke
| Dziękuję
|-
| '''Ich heiße...'''
| yś hajse
| Nazywam się...
|-
| '''Ich liebe dich'''
| yś libe dyś
| Kocham cię
|-
| '''Ich bin...'''
| yś bin
| Jestem...
|}


&lt;noinclude&gt;
{{Szablon:Wikijunior:Języki stopka}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>brwbmb0guwtnf1f7mxz89lfxvz9t36x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikijunior:Języki/Francuski</title>
    <ns>104</ns>
    <id>15821</id>
    <revision>
      <id>548505</id>
      <parentid>447647</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T10:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4629" sha1="dqxg6ifzp185pzh0h99dbgujb4341f4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Szablon:Wikijunior:Języki nagłówek}}&lt;/noinclude&gt;

== Gdzie mówi się w tym języku? ==

W Europie język francuski jest językiem urzędowym we Francji, a także w Belgii (obok niemieckiego i niderlandzkiego), Szwajcarii (obok włoskiego i niemieckiego), w Luksemburgu i Monako. Francuski jest jednym z 3 oficjalnych języków Unii Europejskiej.

Na świecie używany jest także w Kanadzie (głównie na wschodzie - prowincja Quebec), na Haiti i w Gujanie Francuskiej, w zachodniej i centralnej Afryce. Mówi nim około 128 mln ludzi.

[[Grafika:Map-Francophone World.svg|thumb|upright=2|center|mapa państw, gdzie mówi się po francusku]]

==Jaka jest historia tego języka?==
Język francuski należy do grupy języków romańskich tak jak język włoski czy łacina. Od XVI do XVII wieku był najważniejszym językiem na świecie (tak jak dziś język angielski).

Najdawniejszymi mieszkańcami obecnej Francji byli Celtowie, przez Rzymian nazywani Galami. W obecnym języku francuskim zachowało się poniżej dwustu słów pochodzenia galijskiego, głównie dotyczących roślin, zwierząt i rolnictwa, m.in. bouleau (brzoza), chêne (dąb), mouton (baran), alouette (skowronek), char (wóz) i chemin (droga). Galijskie wpływy można też odnaleźć w &quot;dwudziestkowym&quot; systemie liczenia.

W 50 roku p.n.e. Galia została podbita przez Rzymian pod wodzą Juliusza Cezara. Rzymianie panowali w Galii aż do upadku Cesarstwa w V wieku n.e. Od III wieku na tereny Europy Zachodniej napływały rozmaite plemiona germańskie, w tym Frankowie, od których pochodzi nazwa &quot;Francja&quot;. Pochodzenia germańskiego są m.in. słowa blanc (biały), bleu (niebieski), garçon (chłopiec), guerre (wojna) i haine (nienawiść) oraz końcówki -ard, -and, -aud.

W średniowieczu w języku starofrancuskim powstało wiele pieśni-opowieści o bohaterskich rycerzach oraz dworskich romansach. Opowieści te były zazwyczaj anonimowe i często występowały w kilku wersjach. Do najsłynniejszych z nich należą &quot;Pieśń o Rolandzie&quot; i &quot;Opowieść o Tristanie i Izoldzie&quot;. Również legendy o Królu Arturze i Rycerzach Okrągłego Stołu po raz pierwszy zostały zapisane po francusku.

W 1539 r. król Franciszek I wydał rozporządzenie, aby język francuski był używany jako oficjalny język w urzędach i sądach, zamiast łaciny. Przyczyniło się to do ujednolicenia pisanego języka francuskiego na terenie całego państwa.

W 1634 r. Kardynał Richelieu założył Akademię Francuską jako organizację, mającą czuwać nad zachowaniem czystości języka francuskiego. W 1694 r. Akademia wydała pierwszy słownik języka francuskiego. Jednym ze skutków działalności Akademii było zahamowanie zmian w rozwoju tego języka. Do dziś język francuski (w porównaniu z innymi językami europejskimi) ma najbardziej tradycyjną, staromodną ortografię (i zapis słów w znacznym stopniu odbiegający od ich wymowy).

== Jak zapisuje się ten język? ==

W języku francuskim występuje 26 liter. Alfabetem w tym języku jest alfabet łaciński (stosowany również w innych językach, na przykład w języku polskim).

== Jakie dzieła powstały w tym języku? ==

=== Literatura dziecięca ===

Do klasyki literatury dziecięcej należy opowiadanie &quot;Mały Książę&quot; Antoine de Saint-Exupery'ego.

=== Literatura młodzieżowa ===

* &quot;Trzej muszkieterowie&quot; Alexandra Dumas - książka historyczno-przygodowa
* &quot;20 000  mil podmorskiej żeglugi&quot; Jules'a Verne'a - fantastyka naukowa

=== Klasyka literatury ===

Do wybitnych pisarzy dziewiętnastowiecznych należy Victor Hugo, autor m.in. &quot;Nędzników&quot; i &quot;Katedry Najświętszej Marii Panny w Paryżu&quot; (historii szerzej znanej jako &quot;Dzwonnik z Notre Dame&quot;).

== Jakie jest kilka podstawowych zwrotów w tym języku? ==

* '''Salut''' [saly] - cześć
* '''Ça va?''' [sa wa] - jak leci? 
* '''Bonjour''' [bążur] - Witaj albo dzień dobry
* '''Comment allez-vous?''' [komą tale wu] - Jak się Pan/Pani czuje?
* '''Je vais bien, merci''' [ży we bią, mers-i] - Mam się dobrze, dziękuję
* '''Au revoir''' [o rewuar] - Do widzenia
* '''Adieu''' [adje] - Do zobaczenia
* '''Pardon''' [pardą] - przepraszam (przykro mi)
* '''Excusez-moi''' [ekskiuze mła] - przepraszam (gdy chcę przejść)
* '''S'il vous plaît''' [sil wu ple] - proszę
* '''Merci''' [mers-i] - dziękuję
* '''Comment tu t'appelles?''' [komą ty tapel] - Jak się nazywasz?
* '''Je m'appelle ... ''' [ży mapel] - Nazywam się ...
* '''Je suis...'''[ży słi] - Jestem...
* '''J'ai ... ans''' [że ... ą]- Mam ... lat

&lt;noinclude&gt;
{{Szablon:Wikijunior:Języki stopka}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dqxg6ifzp185pzh0h99dbgujb4341f4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikijunior:Języki/Hindi</title>
    <ns>104</ns>
    <id>15845</id>
    <revision>
      <id>548522</id>
      <parentid>390798</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2133" sha1="gzt89992s4j49vpcm877ms03lwjrapy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Szablon:Wikijunior:Języki nagłówek}}&lt;/noinclude&gt;

== Gdzie mówi się w tym języku? ==
Hindi jest językiem urzędowym w Indiach. Mówi nim aż 400 milionów ludzi.

== Jaka jest historia tego języka? ==

Hindi to język indoeuropejski, tak jak polski, angielski i włoski. Należy jednak do rodziny indoirańskiej i nie jest zbyt podobny do polskiego. Pochodzi od sanskrytu.

Język hindi oraz używany w Pakistanie język urdu to dwie odmiany literackie potocznego języka hindustani. Językoznawcy spierają się, czy należy je uznawać za odrębne języki, czy też nie.

== Jak zapisuje się ten język? ==
Użytkownicy języka hindi używają innego systemu pisma, niż w języku polskim. Nazywane jest ono dewanagari.

{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style=&quot;padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;&quot;
|+ align=bottom style=&quot;text-align:left; font-size:smaller; &quot; |
|- style=&quot;font-family:FreeSerif,Georgia,'Times New Roman','Nimbus Roman No9 L','Century Schoolbook L','Trebuchet MS','URW Bookman L','URW Chancery L','URW Palladio L',Arial,Teams,serif; font-size:large; text-align:center; &quot;
| देवनागरी
|}

== Jakie dzieła powstały w tym języku? ==
Tulsidas jest uważany za największego poetę piszącego w hindi. W roku 1574 przetłumaczył na hindi Ramajanę - epos opisujący życie hinduistycznego boga, Ramy.

== Jakie jest kilka podstawowych zwrotów w tym języku? ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Polski
! Hindi (transliteracja IAST)
! Hindi (देवनागरी)
|-
| Tak
| haan
| हाँ
|-
| Nie
| nahīn
| नहीं
|-
| Dzień dobry
| śubh prabhāt / namaste
| शुभ प्रभात / नमस्ते
|-
| Na razie
| phir milenge
| फिर मिलेंगे
|-
| Dziękuję
| śukriyā / dhanyavād
| शुक्रिया / धन्यवाद
|-
| Dziękuję bardzo
| āpkā bahut bahut dhanyavād
| आपका बहुत बहुत धन्यवाद
|}

&lt;noinclude&gt;
{{Szablon:Wikijunior:Języki stopka}}

[[en:Wikijunior:Languages/Hindi]]
[[fr:Wikijunior:Langues/Hindi]]
[[it:Wikijunior lingue/Hindi]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gzt89992s4j49vpcm877ms03lwjrapy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Informatyka dla szkoły podstawowej/Paint</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16044</id>
    <revision>
      <id>548377</id>
      <parentid>488154</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3406" sha1="revxe0y1kgeie3nlapcysrw5evp7t8h" xml:space="preserve">Paint (z angielskiego ''farba'' lub ''malować''), jest prostym programem do tworzenia rysunków na komputerze. Znajduje się on niemal w każdym komputerze z systemem Windows. W tej lekcji zostaną omówione wszystkie elementy Painta.

{{infobox|'''Ciekawostka'''. Istnieją też inne i bardziej zaawansowane (skomplikowane) programy graficzne. Najbardziej znane z nich to CorelDraw, Paint Shop Pro i Photoshop, oraz darmowe GIMP i paint.net}}

==Elementy==

*'''Kolory''' - tutaj można wybrać jeden z 28 najczęściej używanych kolorów kolorów, aby uzyskać inne kolory, wybieramy opcje ''kolory'' i ''edytuj kolory''.
*'''Wypełnienie kolorem''' - zamalowuje powierzchnie (wokół klikniętego punktu do napotkanych granic) ostatnio użytym kolorem. Ikoną jest butelka, z której wylewa się farba.
*'''Prostokąt''' - służy do tworzenia prostokątów. Żeby stworzyć kwadrat, należy przytrzymać klawisz Shift. Podobne funkcje mają: '''wielokąt''', '''elipsa''' i '''zaokrąglony prostokąt'''.
*'''Linia''' - służy do tworzenia linii. Żeby linia była w pionie, poziomie lub pod kątem 45°, należy przytrzymać klawisz Shift.
*'''Krzywa''' - rysuje krzywą linię. Należy narysować linię, a następnie 2 razy kliknąć gdzie ma się zakrzywić.
*'''Zaznacz''' - służy do zaznaczenia danego fragmentu obrazka, żeby móc go przenieść na inne miejsce, skopiować lub wyciąć. Zaznaczony fragment ma kształt prostokąta. Opcja '''Zaznacz dowolny kształt''' służy do tworzenia fragmentu o nieregularnym kształcie.
*'''Gumka''' - służy do ''wygumowania'' szczegółu. Jeżeli fragment jest zbyt duży, żeby wygumkować szybko wybieramy opcje ''edycja'' i ''cofnij''. Ale uwaga! Można cofać tylko trzy razy. 
*'''Lupa''' - służy do powiększania danego fragmentu obrazka dwukrotnie, czterokrotnie, sześciokrotnie lub ośmiokrotnie. Naciskając CTRL+G włączamy siatkę, która pomaga przy dokładnym rysowaniu.
*'''Ołówek''' - służy do rysowania. Rysować należy przytrzymując lewy klawisz myszy.
*'''Tekst''' - służy do wpisywania tekstu. Można wybierać między opcją z białym tłem lub przezroczystym tłem pod tekstem. Jeżeli tekst zostanie zapisany nie można go już cofnąć.
*'''Pędzel''' - służy do malowania. Obsługa jest podobna do ołówka.
*'''Aerograf''' - służy do tworzenia ''graffiti''.

==Szukanie kolorów==
Wyobraźmy sobie taką sytuacje. Mamy 28 kolorów, ale musimy użyć określonego odcienia. Do tego jest element: ''edytuj kolory''. Znajduje się w kategorii ''kolory''. Żeby poszukać danego odcienia, bierzemy definiuj kolory niestandarowe. Następnie z palety wybieramy kolor a z boku wybieramy jasność, bądź wpisujemy numerową wartość kodu (dla zaawansowanych)

==Paint 3D==
W aktualizacji dla twórców dla systemu [[w:Windows 10|Windows 10]] został wprowadzony również program Paint 3D, który oprócz funkcji standardowego programu Paint potrafi także pracować na warstwach, usuwać tło z obiektów na zdjęciu, a także pozwala tworzyć proste modele 3D. W przyszłości standardowy program Paint zostanie usunięty z systemu (będzie go można doinstalować za darmo ze Sklepu Windows), a zostanie pozostawiony tylko Paint 3D.

Zobacz też artykuł w Wikipedii: [[w:Microsoft Paint|Paint]].

&lt;noinclude&gt;
&lt;br /&gt;
{{Nawigacja|Informatyka dla szkoły podstawowej|[[../Word/]]|[[../Excel/]]}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>revxe0y1kgeie3nlapcysrw5evp7t8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548442</id>
      <parentid>548377</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:2001:A17:3D25:7500:9C55:C267:755:9500|2001:A17:3D25:7500:9C55:C267:755:9500]].</comment>
      <origin>488154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3407" sha1="g9bckgpytyrqx5yftmvwpn5w0yciksq" xml:space="preserve">Paint (z angielskiego ''farba'' lub ''malować''), jest prostym programem do tworzenia rysunków na komputerze. Znajduje się on niemal w każdym komputerze z systemem Windows. W tej lekcji zostaną omówione wszystkie elementy Painta.

{{infobox|'''Ciekawostka'''. Istnieją też inne i bardziej zaawansowane (skomplikowane) programy graficzne. Najbardziej znane z nich to CorelDraw, Paint Shop Pro i Photoshop, oraz darmowe GIMP i paint.net}}

==Elementy==

*'''Kolory''' - tutaj można wybrać jeden z 28 najczęściej używanych kolorów kolorów, aby uzyskać inne kolory, wybieramy opcje ''kolory'' i ''edytuj kolory''.
*'''Wypełnienie kolorem''' - zamalowuje powierzchnie (wokół klikniętego punktu do napotkanych granic) ostatnio użytym kolorem. Ikoną jest butelka, z której wylewa się farba.
*'''Prostokąt''' - służy do tworzenia prostokątów. Żeby stworzyć kwadrat, należy przytrzymać klawisz Shift. Podobne funkcje mają: '''wielokąt''', '''elipsa''' i '''zaokrąglony prostokąt'''.
*'''Linia''' - służy do tworzenia linii. Żeby linia była w pionie, poziomie lub pod kątem 45°, należy przytrzymać klawisz Shift.
*'''Krzywa''' - rysuje krzywą linię. Należy narysować linię, a następnie 2 razy kliknąć gdzie ma się zakrzywić.
*'''Zaznacz''' - służy do zaznaczenia danego fragmentu obrazka, żeby móc go przenieść na inne miejsce, skopiować lub wyciąć. Zaznaczony fragment ma kształt prostokąta. Opcja '''Zaznacz dowolny kształt''' służy do tworzenia fragmentu o nieregularnym kształcie.
*'''Gumka''' - służy do ''wygumowania'' szczegółu. Jeżeli fragment jest zbyt duży, żeby wygumkować szybko wybieramy opcje ''edycja'' i ''cofnij''. Ale uwaga! Można cofać tylko trzy razy. 
*'''Lupa''' - służy do powiększania danego fragmentu obrazka dwukrotnie, czterokrotnie, sześciokrotnie lub ośmiokrotnie. Naciskając CTRL+G włączamy siatkę, która pomaga przy dokładnym rysowaniu.
*'''Ołówek''' - służy do rysowania. Rysować należy przytrzymując lewy klawisz myszy.
*'''Tekst''' - służy do wpisywania tekstu. Można wybierać między opcją z białym tłem lub przezroczystym tłem pod tekstem. Jeżeli tekst zostanie zapisany nie można go już cofnąć.
*'''Pędzel''' - służy do malowania. Obsługa jest podobna do ołówka.
*'''Aerograf''' - służy do tworzenia ''graffiti''.

==Szukanie kolorów==
Wyobraźmy sobie taką sytuacje. Mamy 28 kolorów, ale musimy użyć określonego odcienia. Do tego jest element: ''edytuj kolory''. Znajduje się w kategorii ''kolory''. Żeby poszukać danego odcienia, bierzemy definiuj kolory niestandarowe. Następnie z palety wybieramy kolor a z boku wybieramy jasność, bądź wpisujemy numerową wartość kodu (dla zaawansowanych)

==Paint 3D==
W aktualizacji dla twórców dla systemu [[w:Windows 10|Windows 10]] został wprowadzony również program Paint 3D, który oprócz funkcji standardowego programu Paint potrafi także pracować na warstwach, usuwać tło z obiektów na zdjęciu, a także pozwala tworzyć proste modele 3D. W przyszłości standardowy program Paint zostanie usunięty z systemu (będzie go można doinstalować za darmo ze Sklepu Windows), a zostanie pozostawiony tylko Paint 3D.

Zobacz też artykuł na Wikipedii: [[w:Microsoft Paint|Paint]].

&lt;noinclude&gt;
&lt;br /&gt;
{{Nawigacja|Informatyka dla szkoły podstawowej|[[../Word/]]|[[../Excel/]]}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g9bckgpytyrqx5yftmvwpn5w0yciksq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548487</id>
      <parentid>548442</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3406" sha1="revxe0y1kgeie3nlapcysrw5evp7t8h" xml:space="preserve">Paint (z angielskiego ''farba'' lub ''malować''), jest prostym programem do tworzenia rysunków na komputerze. Znajduje się on niemal w każdym komputerze z systemem Windows. W tej lekcji zostaną omówione wszystkie elementy Painta.

{{infobox|'''Ciekawostka'''. Istnieją też inne i bardziej zaawansowane (skomplikowane) programy graficzne. Najbardziej znane z nich to CorelDraw, Paint Shop Pro i Photoshop, oraz darmowe GIMP i paint.net}}

==Elementy==

*'''Kolory''' - tutaj można wybrać jeden z 28 najczęściej używanych kolorów kolorów, aby uzyskać inne kolory, wybieramy opcje ''kolory'' i ''edytuj kolory''.
*'''Wypełnienie kolorem''' - zamalowuje powierzchnie (wokół klikniętego punktu do napotkanych granic) ostatnio użytym kolorem. Ikoną jest butelka, z której wylewa się farba.
*'''Prostokąt''' - służy do tworzenia prostokątów. Żeby stworzyć kwadrat, należy przytrzymać klawisz Shift. Podobne funkcje mają: '''wielokąt''', '''elipsa''' i '''zaokrąglony prostokąt'''.
*'''Linia''' - służy do tworzenia linii. Żeby linia była w pionie, poziomie lub pod kątem 45°, należy przytrzymać klawisz Shift.
*'''Krzywa''' - rysuje krzywą linię. Należy narysować linię, a następnie 2 razy kliknąć gdzie ma się zakrzywić.
*'''Zaznacz''' - służy do zaznaczenia danego fragmentu obrazka, żeby móc go przenieść na inne miejsce, skopiować lub wyciąć. Zaznaczony fragment ma kształt prostokąta. Opcja '''Zaznacz dowolny kształt''' służy do tworzenia fragmentu o nieregularnym kształcie.
*'''Gumka''' - służy do ''wygumowania'' szczegółu. Jeżeli fragment jest zbyt duży, żeby wygumkować szybko wybieramy opcje ''edycja'' i ''cofnij''. Ale uwaga! Można cofać tylko trzy razy. 
*'''Lupa''' - służy do powiększania danego fragmentu obrazka dwukrotnie, czterokrotnie, sześciokrotnie lub ośmiokrotnie. Naciskając CTRL+G włączamy siatkę, która pomaga przy dokładnym rysowaniu.
*'''Ołówek''' - służy do rysowania. Rysować należy przytrzymując lewy klawisz myszy.
*'''Tekst''' - służy do wpisywania tekstu. Można wybierać między opcją z białym tłem lub przezroczystym tłem pod tekstem. Jeżeli tekst zostanie zapisany nie można go już cofnąć.
*'''Pędzel''' - służy do malowania. Obsługa jest podobna do ołówka.
*'''Aerograf''' - służy do tworzenia ''graffiti''.

==Szukanie kolorów==
Wyobraźmy sobie taką sytuacje. Mamy 28 kolorów, ale musimy użyć określonego odcienia. Do tego jest element: ''edytuj kolory''. Znajduje się w kategorii ''kolory''. Żeby poszukać danego odcienia, bierzemy definiuj kolory niestandarowe. Następnie z palety wybieramy kolor a z boku wybieramy jasność, bądź wpisujemy numerową wartość kodu (dla zaawansowanych)

==Paint 3D==
W aktualizacji dla twórców dla systemu [[w:Windows 10|Windows 10]] został wprowadzony również program Paint 3D, który oprócz funkcji standardowego programu Paint potrafi także pracować na warstwach, usuwać tło z obiektów na zdjęciu, a także pozwala tworzyć proste modele 3D. W przyszłości standardowy program Paint zostanie usunięty z systemu (będzie go można doinstalować za darmo ze Sklepu Windows), a zostanie pozostawiony tylko Paint 3D.

Zobacz też artykuł w Wikipedii: [[w:Microsoft Paint|Paint]].

&lt;noinclude&gt;
&lt;br /&gt;
{{Nawigacja|Informatyka dla szkoły podstawowej|[[../Word/]]|[[../Excel/]]}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>revxe0y1kgeie3nlapcysrw5evp7t8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikijunior:Układ Słoneczny/Merkury</title>
    <ns>104</ns>
    <id>16753</id>
    <revision>
      <id>548519</id>
      <parentid>490027</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4956" sha1="e42e746stk3azkyq4bhylma63twaxll" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Szablon:Wikijunior:Układ Słoneczny nagłówek}}&lt;/noinclude&gt;

[[Grafika:Artykuły na Medal/zajawki/Merkury.jpg|thumb|Merkury]]
Merkury jest planetą najbliższą Słońcu. Zalicza się do planet wewnętrznych i ma skalistą budowę, podobnie jak Ziemia. Nie ma jednak (stabilnej) atmosfery, więc na Merkurym nie ma pogody. Przez długi czas tylko jedna sonda, Mariner 10 , odwiedziła Merkurego. W styczniu 2008 roku kolejna sonda, MESSENGER, minęła Merkurego. Przejdzie obok niego jeszcze 2 razy, zanim w roku 2011 wejdzie na jego orbitę.

== Jak duży jest Merkury? ==
[[Grafika:Mercury_Earth_Comparison.png|left|thumb|200px|Porównanie rozmiarów Merkurego i Ziemi]]
Merkury ma średnicę 4879,4 km. To mniej niż połowa średnicy Ziemi. Jest najmniejszą planetą w Układzie Słonecznym (jedynie planety karłowate, jak Pluton, są mniejsze). Mały rozmiar Merkurego i jego bliskość do Słońca znacznie utrudniają zobaczenie go bez teleskopu lub lornetki. Najłatwiej dostrzec Merkurego na niebie tuż przed wschodem lub tuż po zachodzie Słońca.

== Jak wygląda jego powierzchnia? ==
Powierzchnia Merkurego pokryta jest kraterami, podobnie jak powierzchnia Księżyca. Największym kraterem na Merkurym jest Równina Żaru (łac. Caloris Planitia). Ma ona 1300 km średnicy. Powstała w wyniku uderzenia olbrzymiej asteroidy. Asteroida miała prawdopodobnie 100 km średnicy, ale uderzyła z tak wielką siłą, że powstał krater o wiele większy od niej samej.

Na powierzchni występują też strome uskoki zwane skarpami. Powstały one dawno temu, w czasie, gdy planeta się ochładzała. Skurczyła się przy tym, tworząc liczne zmarszczki na powierzchni. Te zmarszczki to właśnie skarpy.

&lt;gallery&gt;
Grafika:Abu Nuwas crater.png|Krater Abu Nuwas
Grafika:Hun Kal crater on Mercury.jpg|Krater Hun Kal
Grafika:PIA02446 Discovery Scarp.jpg|Skarpa na Merkurym
Grafika:Mercure plaine lisse.jpg|Stare, płaskie kratery
&lt;/gallery&gt;

Na biegunach Merkurego może znajdować się lód. Podobnie jak na Ziemi, obszary te nie dostają wiele ciepła ze Słońca,  więc gdyby była tam woda, zamarzłaby.

W dzień na Merkurym jest strasznie gorąco (ponad 400 stopni) z powodu bliskości do Słońca. 	W nocy natomiast staje się bardzo zimno, gdyż nie ma atmosfery, która zatrzymywałaby ciepło. 	Temperatura może spaść nawet do -173 stopni.

== Jak długi jest dzień i rok na Merkurym? ==

[[Grafika:Planet Mercury - GPN-2000-000465.jpg|left|thumb|160px|Pierwsze zdjęcie Merkurego wykonane przez sondę Mariner 10]]

Merkury obraca się wokół swojej osi o wiele wolniej niż Ziemia. Potrzebuje 58 dni na jeden obrót. Jednak ponieważ Merkury krąży wokół Słońca bardzo szybko, dzień na powierzchni planety trwa jeszcze dłużej! Gdybyście stanęli na równiku Merkurego i zmierzyli, ile czasu od południa (gdy Słońce jest nad głową) do następnego południa, zajęłoby to 176 ziemskich dni. To z powodu tych długich dni i nocy dobowe różnice temperatur na Merkurym są tak duże.

Merkury ma najkrótszy rok (czas obiegu wokół Słońca) w Układzie Słonecznym: około 88 ziemskich dni. Dawniej sądzono, że Merkury jest cały czas zwrócony tą samą stroną do Słońca. 	Aby tak było, jego okres obrotu wokół własnej osi musiałby być równy okresowi obiegu wokół 	Słońca. Dziś wiemy jednak, że okres obrotu jest trochę krótszy. Jednak ponieważ i okres obrotu, 	i obiegu wpływają na długość doby, doba na Merkurym trwa prawie dwukrotnie dłużej niż rok!

== Z czego składa się Merkury? ==

Jądro Merkurego zawiera stopione żelazo. Wiemy, że to żelazo, ponieważ planeta tworzy wokół 	siebie pole magnetyczne. Merkury ma większy udział żelaza w swojej masie, niż jakakolwiek inna 	planeta Układu Słonecznego. Pozostałą część planety tworzą skały krzemianowe.

Do wnętrza kraterów w okolicy biegunów nigdy nie dociera światło Słońca.  Niektóre z nich 	mogą zawierać lód. Widoczne kratery, np. Równina Żaru, mają względnie gładkie dno. Sądzi się, że 	tuż po uformowaniu wypełniały się płynną lawą, która zastygła, tworzą gładką powierzchnię.

== Jak silne jest przyciąganie na powierzchni Merkurego? ==
	
Gdybyście stanęli na Merkurym, przyciągałby Was z siłą o ponad połowę mniejszą, niż Ziemia 	(dokładniej, 38% siły przyciągania na Ziemi). Przedmiot, który na Ziemi waży 100 niutonów, 	na Merkurym ważyłby 38 niutonów.

== Skąd pochodzi nazwa tej planety? ==

W mitologii starożytnych Rzymian Merkury był posłańcem bogów. Był także bogiem podróżnych, kupców i złodziei. Nosił skrzydlaty kapelusz i skrzydlate sandały, co pozwalało mu poruszać się naprawdę szybko. Planeta Merkury została nazwana na jego cześć, ponieważ porusza się wokół Słońca szybciej niż jakakolwiek inna planeta w Układzie Słonecznym. Przebywa prawie 47,36 kilometrów w ciągu każdej sekundy!</text>
      <sha1>e42e746stk3azkyq4bhylma63twaxll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548520</id>
      <parentid>548519</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5098" sha1="sod847er79istvf2hgzhtljq7tjws0k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Szablon:Wikijunior:Układ Słoneczny nagłówek}}&lt;/noinclude&gt;

[[Grafika:Reprocessed Mariner 10 image of Mercury.jpg|thumb|300px|Merkury - obraz opracowany na podstawie zdjęć z sondy Mariner]]
Merkury jest planetą najbliższą Słońcu. Zalicza się do planet wewnętrznych i ma skalistą budowę, podobnie jak Ziemia. Nie ma jednak (stabilnej) atmosfery, więc na Merkurym nie ma pogody. Przez długi czas tylko jedna sonda, Mariner 10 , odwiedziła Merkurego. W styczniu 2008 roku kolejna sonda, MESSENGER, minęła Merkurego. Przejdzie obok niego jeszcze 2 razy, zanim w roku 2011 wejdzie na jego orbitę.

== Jak duży jest Merkury? ==
[[Grafika:Mercury_Earth_Comparison.png|left|thumb|200px|Porównanie rozmiarów Merkurego i Ziemi]]
Merkury ma średnicę 4879,4 km. To mniej niż połowa średnicy Ziemi. Jest najmniejszą planetą w Układzie Słonecznym (jedynie planety karłowate, jak Pluton, są mniejsze). Mały rozmiar Merkurego i jego bliskość do Słońca znacznie utrudniają zobaczenie go bez teleskopu lub lornetki. Najłatwiej dostrzec Merkurego na niebie tuż przed wschodem lub tuż po zachodzie Słońca.

== Jak wygląda jego powierzchnia? ==
Powierzchnia Merkurego pokryta jest kraterami, podobnie jak powierzchnia Księżyca. Największym kraterem na Merkurym jest Równina Żaru (łac. Caloris Planitia). Ma ona 1300 km średnicy. Powstała w wyniku uderzenia olbrzymiej asteroidy. Asteroida miała prawdopodobnie 100 km średnicy, ale uderzyła z tak wielką siłą, że powstał krater o wiele większy od niej samej.

Na powierzchni występują też strome uskoki zwane skarpami. Powstały one dawno temu, w czasie, gdy planeta się ochładzała. Skurczyła się przy tym, tworząc liczne zmarszczki na powierzchni. Te zmarszczki to właśnie skarpy.

&lt;gallery&gt;
Grafika:Abu Nuwas crater.png|Krater Abu Nuwas
Grafika:Hun Kal crater on Mercury.jpg|Krater Hun Kal
Grafika:PIA02446 Discovery Scarp.jpg|Skarpa na Merkurym
Grafika:Mercure plaine lisse.jpg|Stare, płaskie kratery
&lt;/gallery&gt;

Na biegunach Merkurego może znajdować się lód. Podobnie jak na Ziemi, obszary te nie dostają wiele ciepła ze Słońca,  więc gdyby była tam woda, zamarzłaby.

W dzień na Merkurym jest strasznie gorąco (ponad 400 stopni) z powodu bliskości do Słońca. 	W nocy natomiast staje się bardzo zimno, gdyż nie ma atmosfery, która zatrzymywałaby ciepło. 	Temperatura może spaść nawet do -173 stopni.

== Jak długi jest dzień i rok na Merkurym? ==
[[Grafika:Planet Mercury - GPN-2000-000465.jpg|left|thumb|160px|Pierwsze zdjęcie Merkurego wykonane przez sondę Mariner 10]]

Merkury obraca się wokół swojej osi o wiele wolniej niż Ziemia. Potrzebuje 58 dni na jeden obrót. Jednak ponieważ Merkury krąży wokół Słońca bardzo szybko, dzień na powierzchni planety trwa jeszcze dłużej! Gdybyście stanęli na równiku Merkurego i zmierzyli, ile czasu od południa (gdy Słońce jest nad głową) do następnego południa, zajęłoby to 176 ziemskich dni. To z powodu tych długich dni i nocy dobowe różnice temperatur na Merkurym są tak duże.

Merkury ma najkrótszy rok (czas obiegu wokół Słońca) w Układzie Słonecznym: około 88 ziemskich dni. Dawniej sądzono, że Merkury jest cały czas zwrócony tą samą stroną do Słońca. 	Aby tak było, jego okres obrotu wokół własnej osi musiałby być równy okresowi obiegu wokół 	Słońca. Dziś wiemy jednak, że okres obrotu jest trochę krótszy. Jednak ponieważ i okres obrotu, 	i obiegu wpływają na długość doby, doba na Merkurym trwa prawie dwukrotnie dłużej niż rok!

== Z czego składa się Merkury? ==
[[Grafika:Mercury-real color.jpg|thumb|200px|Merkury w naturalnym kolorze]]

Jądro Merkurego zawiera stopione żelazo. Wiemy, że to żelazo, ponieważ planeta tworzy wokół 	siebie pole magnetyczne. Merkury ma większy udział żelaza w swojej masie, niż jakakolwiek inna 	planeta Układu Słonecznego. Pozostałą część planety tworzą skały krzemianowe.

Do wnętrza kraterów w okolicy biegunów nigdy nie dociera światło Słońca.  Niektóre z nich 	mogą zawierać lód. Widoczne kratery, np. Równina Żaru, mają względnie gładkie dno. Sądzi się, że 	tuż po uformowaniu wypełniały się płynną lawą, która zastygła, tworzą gładką powierzchnię.

== Jak silne jest przyciąganie na powierzchni Merkurego? ==
	
Gdybyście stanęli na Merkurym, przyciągałby Was z siłą o ponad połowę mniejszą, niż Ziemia 	(dokładniej, 38% siły przyciągania na Ziemi). Przedmiot, który na Ziemi waży 100 niutonów, 	na Merkurym ważyłby 38 niutonów.

== Skąd pochodzi nazwa tej planety? ==

W mitologii starożytnych Rzymian Merkury był posłańcem bogów. Był także bogiem podróżnych, kupców i złodziei. Nosił skrzydlaty kapelusz i skrzydlate sandały, co pozwalało mu poruszać się naprawdę szybko. Planeta Merkury została nazwana na jego cześć, ponieważ porusza się wokół Słońca szybciej niż jakakolwiek inna planeta w Układzie Słonecznym. Przebywa prawie 47,36 kilometrów w ciągu każdej sekundy!</text>
      <sha1>sod847er79istvf2hgzhtljq7tjws0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikijunior:Układ Słoneczny/Słońce</title>
    <ns>104</ns>
    <id>16946</id>
    <revision>
      <id>548450</id>
      <parentid>547383</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10221" sha1="bk5q4l4mbra02k4qgxhjo5vvzg78hdx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{Szablon:Wikijunior:Układ_Słoneczny_nagłówek}}
&lt;/noinclude&gt;

==Czym jest Słońce?==

Słońce jest najbliższą Ziemi ''gwiazdą'' – ogromną kulą rozżarzonego gazu. Ma około 5 miliardów lat. Temperatura na powierzchni Słońca wynosi ponad 5500 stopni Celsjusza, a wewnątrz jest jeszcze wyższa – około 15 milionów stopni! Słońce złożone jest głównie z wodoru (70%) i helu (28%). W jądrze Słońca wodór zamienia się w hel, nieustannie wytwarzając ciepło i światło. W słonecznym jądrze wodór przemienia się w hel, a w procesie tym uwalniana jest ogromna energia. Na powierzchni Słońca można obserwować plamy, rozbłyski i ogromne wyrzuty materii – tak zwane protuberancje. Bez Słońca nie byłoby życia na Ziemi.

'''UWAGA''': Unikaj patrzenia na Słońce, bo prowadzi to do utraty wzroku. Nigdy nie patrz na Słońce przez teleskop bez specjalnych filtrów!

===Jak duże jest Słońce?===

Słońce jest ogromne – o wiele, WIELE większe od Ziemi. Ma ponad milion kilometrów średnicy (czyli 109 razy tyle co Ziemia!) i zawiera ponad 99,9% masy całego Układu Słonecznego. Gdyby przyszło Ci stanąć na „powierzchni” Słońca, Twój ciężar byłby 28 razy więcej niż na Ziemi; ponieważ Słońce ma większą masę od Ziemi, jego przyciąganie jest znacznie silniejsze od przyciągania ziemskiego.

Jeśli chodzi o objętość, wewnątrz Słońca mogłoby się zmieścić ponad milion Ziemi. Jednak widziane z Ziemi Słońce nie wygląda na tak ogromne. To dlatego, że znajduje się ono bardzo daleko. W porównaniu do innych gwiazd rozmiary Słońca są średnie – w kosmosie istnieją gwiazdy zarówno dużo większe, jak i dużo mniejsze od Słońca.

Z powierzchni Słońca nieustannie uchodzi wiatr słoneczny składający się z bardzo rozrzedzonego gazu. Dociera on aż do granicy Układu Słonecznego (''heliopauzy''), gdzie napotyka wiatr międzygwiezdny pochodzący z innych gwiazd.

===Jak wygląda powierzchnia Słońca?===

Słońce tak w zasadzie nie ma „powierzchni”, bo całe składa się z gazu. Gaz rzednie w miarę oddalania się od centrum, ale nie ma wyraźnie określonej granicy.

[[Grafika:Solar_eclipse_1999_4.jpg|right|thumb|250px|Korona słoneczna widziana podczas całkowitego zaćmienia Słońca w 1999 roku]]

Część Słońca, którą widzimy, jest nazywana fotosferą (dosłownie z łacińskiego „kulą światła”). Umownie określamy ją jako powierzchnię Słońca, ponieważ stamtąd pochodzi większość widocznego dla nas światła. W rzeczywistości wiele materiału Słońca znajduje się ponad fotosferą, a część gazów jest nawet gwałtownie wyrzucana na znaczne odległości (w formie tzw. protuberancji). W zewnętrznej warstwie Słońca, wysyłającej ku nam światło, widać przejawy różnego rodzaju aktywności. Jednym z oczywistszych są plamy słoneczne – obserwowane na tarczy Słońca obszary chłodniejsze i ciemniejsze w porównaniu z jasną fotosferą. 

===Zorze polarne===

Gdy wyrzucone ze Słońca naładowane cząstki docierają do Ziemi, wywołują w okolicach podbiegunowych widowiskowe zjawiska na niebie – migoczące kurtyny świetlne, czyli zorze polarne. Tańczące światło zorzy jest bardzo piękne, ale wybuchy na Słońcu wywołujące to zjawisko mogą być niebezpieczne. W ciągu kilku sekund uwalnia się tam więcej energii, niż zdołano wyprodukować do tej pory we wszystkich elektrowniach świata. Ogromna burza na Słońcu w 1987 roku spowodowała w Ameryce Północnej szkody oszacowane na 100 miliardów dolarów. Prądy elektryczne ze Słońca zmusiły elektrownie do wyłączeń i uszkodziły liczne urządzenia. Rozbłyski słoneczne są ponadto niebezpieczne dla astronautow, którzy nie mogą wówczas wychodzić na kosmiczne przechadzki, bo wysokoenergetyczne cząstki zagrażają ludzkiemu życiu.
Zorze polarne są nieprzewidywalne i dlatego trudno je obserwować. Mogą przybierać na niebie kształt łuku, promieni i kurtyn świetlnych. Nigdy nie zdarzyło się, by dwa razy pojawiła się taka sama zorza. Najlepiej szukać zórz w bezksiężycowe noce na dalekiej północy lub południu, w krajach takich jak Szkocja czy Nowa Szkocja, Alaska czy Wyspa Południowa w Nowej Zelandii. Zorze rzadko występują, gdy na Słońcu jest niewiele plam.

===Wnętrze Słońca===

Naukowcy aż do XX wieku wyobrażali sobie Słońce jako płonące ognisko. Jeszcze w 1892 roku wydano książkę opisującą Słońce jako piec wydzielający ciepło i światło. Inna teoria z XIX wieku sugerowała, że świecenie spowodowane jest przez spadające na Słońce meteoryty. Obie teorie okazały się jednak fałszywe. Obecnie już wiemy, że paliwem Słońca jest wodór, a energia, jaką dostarcza ono Ziemi, pochodzi z reakcji jądrowych zachodzących głęboko w jego wnętrzu.
By dotrzeć do słonecznego paleniska, wyobraź sobie, że startujemy z żółtej powierzchni, gdzie temperatura przekracza temperaturę topnienia żelaza. W tej temperaturze wszystkie znane pierwiastki i związki chemiczne są w stanie gazowym, zatem Słońce jest wielką kulą gorącego gazu.
Gdy zagłębiamy się w Słońce, temperatura i ciśnienie stopniowo rosną. Na każdym poziomie ciśnienie bardzo gorącego gazu wypychające materię na zewnątrz jest równoważone przez siłę grawitacji działającą ku środkowi. W jądrze Słońca temperatura jest 25000 razy większa niż na powierzchni. Trudno sobie wyobrazić, jak gorąco musi być blisko środka Słońca, ale przyjmuje się, że panuje tam temperatura 14–15 milionów stopni Celsjusza.

===Jak długo żyć będzie Słońce?===

Co sekundę Słońce przetwarza około 600 milionów ton wodoru na około 400 milionów ton helu. Porównując to z masą Słońca, możemy zapytać – jak długo będzie ono żyć oraz na jak długo starczy mu paliwa?
Oczywiście nie będzie żyć wiecznie, bo traci przecież energię w postaci światła, ciepła i wiatru słonecznego. Ma jednak przed sobą niesłychanie długi żywot. Obecnie jest w średnim wieku. Przez około 5 miliardów lat zużyło połowę wodorowego paliwa. Przez następne 5 miliardów lat będzie stale przemieniać wodór, a jego temperatura i rozmiar stopniowo będą rosły.
Gdy zużyje się cały wodór w środku, Słońce będzie trzy razy większe niż dzisiaj. Zewnętrzne warstwy gorącej atmosfery rozpościerać się będą prawie do orbity Merkurego. Na Ziemi zostaną wygotowane oceany, a skały przemienią się w roztopioną lawę. Na naszym globie nie pozostanie już nic żywego – ojczyzna ludzi stanie się jałową planetą.
Głęboko w Słońcu atomy helu zaczną przemieniać się w węgiel i pierwiastki cięższe, aż w końcu zużyty zostanie cały zapas atomowego paliwa. Słońce będzie już tylko stygnąć i stanie się białym karłem.  
 Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, [http://dracul.kill.pl/~bielu/astronomia/slonce/frame.htm kliknij tutaj]

==Skąd się bierze energia słoneczna?==

Słońce jest dla Ziemi głównym źródłem energii. Ta energia powstaje głęboko we wnętrzu Słońca w procesie zwanym ''fuzją jądrową''. Cztery atomy wodoru łączą się, tworząc jeden atom helu. Drobna część ich masy zamienia się przy tym w energię. W ten sam sposób powstaje energia podczas wybuchu bomby wodorowej. 

[[Grafika:Inside_the_sun_pl.PNG|left|thumb|300px|Schemat budowy Słońca]]

* '''Jądro'''. Materia we wnętrzu Słońca jest bardzo gęsta – około 12 razy gęstsza niż ołów. Jeden litr materii z jądra Słońca ma 150 kilogramów! Jest tam także bardzo gorąco – około 15 milionów stopni Celsjusza. To w jądrze zachodzi większość reakcji jądrowych, wytwarzających energię Słońca.

* '''Warstwa promienista'''. W tej strefie światło i ciepło wytworzone w jądrze podróżują ku powierzchni Słońca. Gaz w tej warstwie jest bardzo gęsty, wciąż pochłania i wypromieniowuje promienie świetlne. Znasz to uczucie, gdy próbujesz biegać w wodzie? Właśnie tak trudno jest światłu poruszać się w tej części Słońca. Żaden promień nie może polecieć zbyt daleko, zanim się z czymś nie zderzy. Wtedy odbija się w innym kierunku. To niezbyt skuteczny sposób podróżowania! Pojedynczemu promieniowi przebycie tej strefy może zająć milion lat.

* '''Warstwa konwekcyjna'''. Gorące gazy stają się lżejsze i wznoszą się do góry. Chłodny gaz staje się cięższy i opada. To zjawisko nosi nazwę ''konwekcji''. U dołu warstwy gaz jest podgrzewany od spodu i unosi się ku powierzchni. Tam oddaje swoją energię w przestrzeń kosmiczną, wypromieniowując ją w postaci światła. Gaz w warstwie konwekcyjnej tworzy krążące prądy, podobne do tych, które występują w ziemskich oceanach i atmosferze. Takie prądy nazywamy ''komórkami konwekcyjnymi''.

==Czym są plamy słoneczne?==

[[Plik:Sunspot.gif|thumb|200px|Ciemniejsze miejsca to plamy słoneczne.]]
Plamy słoneczne są obszarami na Słońcu ciemniejszymi od pozostałej jego widocznej części (ale wciąż są bardzo jasne – są jaśniejsze niż błyskawica!). Są ciemniejsze, ponieważ są nieco chłodniejsze od innych obszarów (ale wciąż są gorące – ich temperatura wynosi ok. 4000 stopni Celsjusza).

Występowanie plam słonecznych jest spowodowane zmianami pola magnetycznego Słońca. Wzrost jego intensywności powoduje przerwanie konwekcji, co prowadzi do ochłodzenia pewnych obszarów. Plamy słoneczne zwykle tworzą grupy, które przemieszczają się wraz z obrotem Słońca. Takie grupy mogą mieć powierzchnie nawet kilkanaście razy większą od powierzchni Ziemi!

Liczba plam słonecznych ulega zmianie w ramach jedenastoletniego cyklu.

&lt;gallery caption=&quot;Protuberancje słoneczne&quot;&gt;
Grafika:Protuberancja słoneczna TRACE.jpg
Grafika:Sunflare skylab4 big.jpg
Grafika:Traceimage.jpg
Grafika:Sunspot TRACE.jpeg
&lt;/gallery&gt;

&lt;noinclude&gt;
[[bs:Wiki junior Sunčev sistem/Sunce]]
[[de:Wikijunior Sonnensystem/_Die_Sonne]]
[[en:Wikijunior: Solar System/The_Sun]]
[[es:Wikichicos Sistema Solar/El Sol]]
[[nl:Wikijunior:Zonnestelsel/Zon]]
[[zh:Wikijunior:太阳系/太阳]]
[[fr:Wikijunior:Système solaire/Le soleil]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bk5q4l4mbra02k4qgxhjo5vvzg78hdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548451</id>
      <parentid>548450</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Persino|Persino]] ([[User talk:Persino|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Wcalenieja|Wcalenieja]].</comment>
      <origin>547383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10227" sha1="5efgmea359jkza4lpeyxjfag6oa0mwg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{Szablon:Wikijunior:Układ_Słoneczny_nagłówek}}
&lt;/noinclude&gt;

==Czym jest Słońce?==

Słońce jest najbliższą Ziemi ''gwiazdą'' – ogromną kulą rozżarzonego gazu. Ma około 5 miliardów lat. Temperatura na powierzchni Słońca wynosi ponad 5500 stopni Celsjusza, a wewnątrz jest jeszcze wyższa – około 15 milionów stopni! Słońce złożone jest głównie z wodoru (70%) i helu (28%). W jądrze Słońca wodór zamienia się w hel, nieustannie wytwarzając ciepło i światło. W słonecznym jądrze wodór przemienia się w hel, a w procesie tym uwalniana jest ogromna energia. Na powierzchni Słońca można obserwować plamy, rozbłyski i ogromne wyrzuty materii – tak zwane protuberancje. Bez Słońca nie byłoby życia na Ziemi.

'''UWAGA''': Unikaj patrzenia na Słońce, bo prowadzi to do utraty wzroku. Nigdy nie patrz na Słońce przez teleskop bez specjalnych filtrów!

===Jak duże jest Słońce?===

Słońce jest ogromne – o wiele, WIELE większe od Ziemi. Ma ponad milion kilometrów średnicy (czyli 109 razy tyle co Ziemia!) i zawiera ponad 99,9% masy całego Układu Słonecznego. Gdyby przyszło Ci stanąć na „powierzchni” Słońca, Twój ciężar byłby 28 razy więcej niż na Ziemi; ponieważ Słońce ma większą masę od Ziemi, jego przyciąganie jest znacznie silniejsze od przyciągania ziemskiego.

Jeśli chodzi o objętość, wewnątrz Słońca mogłoby się zmieścić ponad milion Ziemi. Jednak widziane z Ziemi Słońce nie wygląda na tak ogromne. To dlatego, że znajduje się ono bardzo daleko. W porównaniu do innych gwiazd rozmiary Słońca są średnie – w kosmosie istnieją gwiazdy zarówno dużo większe, jak i dużo mniejsze od Słońca.

Z powierzchni Słońca nieustannie uchodzi wiatr słoneczny składający się z bardzo rozrzedzonego gazu. Dociera on aż do granicy Układu Słonecznego (''heliopauzy''), gdzie napotyka wiatr międzygwiezdny pochodzący z innych gwiazd.

===Jak wygląda powierzchnia Słońca?===

Słońce tak w zasadzie nie ma „powierzchni”, bo całe składa się z gazu. Gaz rzednie w miarę oddalania się od centrum, ale nie ma wyraźnie określonej granicy.

[[Grafika:Solar_eclipse_1999_4.jpg|right|thumb|250px|Korona słoneczna widziana podczas całkowitego zaćmienia Słońca w 1999 roku]]

Część Słońca, którą widzimy, jest nazywana fotosferą (dosłownie z łacińskiego „kulą światła”). Umownie określamy ją jako powierzchnię Słońca, ponieważ stamtąd pochodzi większość widocznego dla nas światła. W rzeczywistości wiele materiału Słońca znajduje się ponad fotosferą, a część gazów jest nawet gwałtownie wyrzucana na znaczne odległości (w formie tzw. protuberancji). W zewnętrznej warstwie Słońca, wysyłającej ku nam światło, widać przejawy różnego rodzaju aktywności. Jednym z oczywistszych są plamy słoneczne – obserwowane na tarczy Słońca obszary chłodniejsze i ciemniejsze w porównaniu z jasną fotosferą. 

===Zorze polarne===

Gdy wyrzucone ze Słońca naładowane cząstki docierają do Ziemi, wywołują w okolicach podbiegunowych widowiskowe zjawiska na niebie – migoczące kurtyny świetlne, czyli zorze polarne. Tańczące światło zorzy jest bardzo piękne, ale wybuchy na Słońcu wywołujące to zjawisko mogą być niebezpieczne. W ciągu kilku sekund uwalnia się tam więcej energii, niż zdołano wyprodukować do tej pory we wszystkich elektrowniach świata. Ogromna burza na Słońcu w 1987 roku spowodowała w Ameryce Północnej szkody oszacowane na 100 miliardów dolarów. Prądy elektryczne ze Słońca zmusiły elektrownie do wyłączeń i uszkodziły liczne urządzenia. Rozbłyski słoneczne są ponadto niebezpieczne dla astronautow, którzy nie mogą wówczas wychodzić na kosmiczne przechadzki, bo wysokoenergetyczne cząstki zagrażają ludzkiemu życiu.
Zorze polarne są nieprzewidywalne i dlatego trudno je obserwować. Mogą przybierać na niebie kształt łuku, promieni i kurtyn świetlnych. Nigdy nie zdarzyło się, by dwa razy pojawiła się taka sama zorza. Najlepiej szukać zórz w bezksiężycowe noce na dalekiej północy lub południu, w krajach takich jak Szkocja czy Nowa Szkocja, Alaska czy Wyspa Południowa w Nowej Zelandii. Zorze rzadko występują, gdy na Słońcu jest niewiele plam.

===Wnętrze Słońca===

Naukowcy aż do XX wieku wyobrażali sobie Słońce jako płonące ognisko. Jeszcze w 1892 roku wydano książkę opisującą Słońce jako piec wydzielający ciepło i światło. Inna teoria z XIX wieku sugerowała, że świecenie spowodowane jest przez spadające na Słońce meteoryty. Obie teorie okazały się jednak fałszywe. Obecnie już wiemy, że paliwem Słońca jest wodór, a energia, jaką dostarcza ono Ziemi, pochodzi z reakcji jądrowych zachodzących głęboko w jego wnętrzu.
By dotrzeć do słonecznego paleniska, wyobraź sobie, że startujemy z żółtej powierzchni, gdzie temperatura przekracza temperaturę topnienia żelaza. W tej temperaturze wszystkie znane pierwiastki i związki chemiczne są w stanie gazowym, zatem Słońce jest wielką kulą gorącego gazu.
Gdy zagłębiamy się w Słońce, temperatura i ciśnienie stopniowo rosną. Na każdym poziomie ciśnienie bardzo gorącego gazu wypychające materię na zewnątrz jest równoważone przez siłę grawitacji działającą ku środkowi. W jądrze Słońca temperatura jest 25&amp;nbsp;000 razy większa niż na powierzchni. Trudno sobie wyobrazić, jak gorąco musi być blisko środka Słońca, ale przyjmuje się, że panuje tam temperatura 14–15 milionów stopni Celsjusza.

===Jak długo żyć będzie Słońce?===

Co sekundę Słońce przetwarza około 600 milionów ton wodoru na około 400 milionów ton helu. Porównując to z masą Słońca, możemy zapytać – jak długo będzie ono żyć oraz na jak długo starczy mu paliwa?
Oczywiście nie będzie żyć wiecznie, bo traci przecież energię w postaci światła, ciepła i wiatru słonecznego. Ma jednak przed sobą niesłychanie długi żywot. Obecnie jest w średnim wieku. Przez około 5 miliardów lat zużyło połowę wodorowego paliwa. Przez następne 5 miliardów lat będzie stale przemieniać wodór, a jego temperatura i rozmiar stopniowo będą rosły.
Gdy zużyje się cały wodór w środku, Słońce będzie trzy razy większe niż dzisiaj. Zewnętrzne warstwy gorącej atmosfery rozpościerać się będą prawie do orbity Merkurego. Na Ziemi zostaną wygotowane oceany, a skały przemienią się w roztopioną lawę. Na naszym globie nie pozostanie już nic żywego – ojczyzna ludzi stanie się jałową planetą.
Głęboko w Słońcu atomy helu zaczną przemieniać się w węgiel i pierwiastki cięższe, aż w końcu zużyty zostanie cały zapas atomowego paliwa. Słońce będzie już tylko stygnąć i stanie się białym karłem.  
 Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, [http://dracul.kill.pl/~bielu/astronomia/slonce/frame.htm kliknij tutaj]

==Skąd się bierze energia słoneczna?==

Słońce jest dla Ziemi głównym źródłem energii. Ta energia powstaje głęboko we wnętrzu Słońca w procesie zwanym ''fuzją jądrową''. Cztery atomy wodoru łączą się, tworząc jeden atom helu. Drobna część ich masy zamienia się przy tym w energię. W ten sam sposób powstaje energia podczas wybuchu bomby wodorowej. 

[[Grafika:Inside_the_sun_pl.PNG|left|thumb|300px|Schemat budowy Słońca]]

* '''Jądro'''. Materia we wnętrzu Słońca jest bardzo gęsta – około 12 razy gęstsza niż ołów. Jeden litr materii z jądra Słońca ma 150 kilogramów! Jest tam także bardzo gorąco – około 15 milionów stopni Celsjusza. To w jądrze zachodzi większość reakcji jądrowych, wytwarzających energię Słońca.

* '''Warstwa promienista'''. W tej strefie światło i ciepło wytworzone w jądrze podróżują ku powierzchni Słońca. Gaz w tej warstwie jest bardzo gęsty, wciąż pochłania i wypromieniowuje promienie świetlne. Znasz to uczucie, gdy próbujesz biegać w wodzie? Właśnie tak trudno jest światłu poruszać się w tej części Słońca. Żaden promień nie może polecieć zbyt daleko, zanim się z czymś nie zderzy. Wtedy odbija się w innym kierunku. To niezbyt skuteczny sposób podróżowania! Pojedynczemu promieniowi przebycie tej strefy może zająć milion lat.

* '''Warstwa konwekcyjna'''. Gorące gazy stają się lżejsze i wznoszą się do góry. Chłodny gaz staje się cięższy i opada. To zjawisko nosi nazwę ''konwekcji''. U dołu warstwy gaz jest podgrzewany od spodu i unosi się ku powierzchni. Tam oddaje swoją energię w przestrzeń kosmiczną, wypromieniowując ją w postaci światła. Gaz w warstwie konwekcyjnej tworzy krążące prądy, podobne do tych, które występują w ziemskich oceanach i atmosferze. Takie prądy nazywamy ''komórkami konwekcyjnymi''.

==Czym są plamy słoneczne?==

[[Plik:Sunspot.gif|thumb|200px|Ciemniejsze miejsca to plamy słoneczne.]]
Plamy słoneczne są obszarami na Słońcu ciemniejszymi od pozostałej jego widocznej części (ale wciąż są bardzo jasne – są jaśniejsze niż błyskawica!). Są ciemniejsze, ponieważ są nieco chłodniejsze od innych obszarów (ale wciąż są gorące – ich temperatura wynosi ok. 4000 stopni Celsjusza).

Występowanie plam słonecznych jest spowodowane zmianami pola magnetycznego Słońca. Wzrost jego intensywności powoduje przerwanie konwekcji, co prowadzi do ochłodzenia pewnych obszarów. Plamy słoneczne zwykle tworzą grupy, które przemieszczają się wraz z obrotem Słońca. Takie grupy mogą mieć powierzchnie nawet kilkanaście razy większą od powierzchni Ziemi!

Liczba plam słonecznych ulega zmianie w ramach jedenastoletniego cyklu.

&lt;gallery caption=&quot;Protuberancje słoneczne&quot;&gt;
Grafika:Protuberancja słoneczna TRACE.jpg
Grafika:Sunflare skylab4 big.jpg
Grafika:Traceimage.jpg
Grafika:Sunspot TRACE.jpeg
&lt;/gallery&gt;

&lt;noinclude&gt;
[[bs:Wiki junior Sunčev sistem/Sunce]]
[[de:Wikijunior Sonnensystem/_Die_Sonne]]
[[en:Wikijunior: Solar System/The_Sun]]
[[es:Wikichicos Sistema Solar/El Sol]]
[[nl:Wikijunior:Zonnestelsel/Zon]]
[[zh:Wikijunior:太阳系/太阳]]
[[fr:Wikijunior:Système solaire/Le soleil]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5efgmea359jkza4lpeyxjfag6oa0mwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Definicje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18765</id>
    <revision>
      <id>548409</id>
      <parentid>394288</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48127" sha1="01omatuy2jweot4ukfpm09tqzrshf9t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;
== Definicje ==
== Definicja administracji publicznej ==
Pod pojęciem '''administracji''' rozumiemy zarząd sprawami własnymi lub cudzymi, zarządzanie, gospodarowanie, kierowanie, ale także rządzenie i rozkazywanie [J.S. Langrod].

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Crystal Clear kdm user male.png}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Jerzy Stefan Langrod (1903-1990)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Prof. prawa i administracji, współautor znanego przedwojennego podręcznika do prawa administracyjnego, po II w. św. wykładowca na uczelniach francuskich. Napisał m.in. ''Instytucje prawa administracyjnego'' (wyd. 1948). &lt;noinclude&gt;&lt;small&gt;[[w:Jerzy Stefan Langrod|Jerzy Stefan Langrod w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Słowo administracja wywodzi się z [[w:Łacina|łacińskich]] terminów:
* ''ministrare'' = służyć
* ''administrare'' = obsługiwać, zarządzać, kierować
* ''gubernare'' = rządzić.

Natomiast '''administracja publiczna''', to zarząd wykonywany przez &lt;u&gt;państwo i podmioty&lt;/u&gt;, którym państwo zleciło jego wykonywanie (np. organy samorządu terytorialnego) prowadzony na rzecz &lt;u&gt;interesu publicznego&lt;/u&gt;, na podstawie &lt;u&gt;obowiązujących przepisów&lt;/u&gt;.

                             '''administracja     publiczna'''
                          /                |                   \
                         /                 |                    \
                        /                  |                     \
       system biurokratyczny obszerny zakres spraw społecznych 	generalne normy prawne

O administracji publicznej można mówić w różnych aspektach, m. in.:
* '''negatywnym''' - wówczas obejmuje ona wszystko to, co nie jest ani ustawodawstwem, ani sądownictwem,
* '''pozytywnym''' - dotyczy działalności organizatorskiej państwa,
* '''podmiotowym''' - odnosi się do działalności organów, instytucji państwowych itp.

Administrację można traktować jako &lt;u&gt;organizację&lt;/u&gt; złożoną z czynnika osobowego, rzeczowego i prawnego; jak również jako &lt;u&gt;aparat państwowy&lt;/u&gt;, na który składają się organy administracji publicznej. Administracja publiczna to również działalność państwa w sferze reglamentacyjno-porządkowej, zaspokajania zbiorowych potrzeb obywateli, aktywizowania ludności do współdziałania w realizacji zadań państwa, jak również regulowania gospodarki. Administracja publiczna działa na podstawie obowiązujących przepisów prawnych, co odróżnia ją od innych instytucji społecznych. Jest uprzywilejowana spośród innych tworów społecznych, ponieważ korzysta z ''imperium'' - władztwa administracyjnego; prawa jednostronnego kształtowania praw i obowiązków obywateli, gdyż prawo jej na to zezwala lub wręcz nakazuje. Nie może też uchylać się od nałożonych na nią ustawowo zadań. [J. Szreniawski]
Definicja administracji publicznej w znaczeniu negatywnym jest prosta, ale za szeroka. Dlatego też rozpowszechniona została definicja administracji publicznej w znaczeniu podmiotowo-przedmiotowym, autorstwa [[w:Hubert Izdebski|Huberta Izdebskiego]] i [[w:Michał_Kulesza_(prawnik)|Michała Kuleszy]].

{{Definicja|'''Administracja w znaczeniu podmiotowo przedmiotowym''' to zespół działań, czynności i przedsięwzięć organizatorskich i wykonawczych prowadzonych na rzecz realizacji interesu publicznego przez różne podmioty, organy i instytucje na podstawie ustawy i w określonych prawem formach.}}

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Crystal Clear kdm user male.png}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Michał Kulesza (1948-2013)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Prof. Uniwersytetu Warszawskiego, teoretyk administracji, ekspert w zakresie samorządu terytorialnego; uczestnik obrad Okrągłego Stołu, współtwórca reformy samorządowej w latach 90-tych. Autor podręcznika ''Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne'' (z Hubertem Izdebskim).&lt;small&gt;[[w:Michał Kulesza (prawnik)|Michał Kulesza w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Obecnie - pod wpływem literatury anglosaskiej - upowszechnia się pojęcie &lt;b&gt;''governance''&lt;/b&gt;, które z reguły tłumaczy się jako &quot;rządzenie&quot; lub współrządzenie, jeśli ma się na myśli dopuszczanie do rządzenia państwem organizacji społecznych i przedsiębiorców. Dodatkowego wymiaru nabiera pojęcie ''good governance'', jednak nie ma powodu, dla którego nie możnaby w naszym języku mówić o &quot;dobrym rządzeniu&quot;, tj. takim, które jest legalne, sprawne, skuteczne, zaspokaja potrzeby obywateli, uwzględnia ich udział w zarządzaniu państwem oraz jest zgodne z interesem publicznym.

Ważnymi pojęciami godnymi zapamiętania są terminy:
* centralizacji,
* decentralizacji,
* koncentracji,
* dekoncentracji.

Co prawda można spotkać pojęcie ''dewolucji'' (''devolution'') na oznaczenie szerokiej decentralizacji obejmującej przekazanie samodzielności zarówno w zakresie władzy wykonawczej, jak i ustawodawczej; ale nie musi być ono koniecznie wprowadzane do polskiej terminologii. Termin &quot;decentralizacja&quot; jest sam w sobie na tyle elastyczny, że starcza na określenie różnych sytuacji faktycznych.

Wypada pamiętać, iż:
* władza publiczna - odpowiada władzy sprawowanej na terenie Państwa
* zadania publiczne - to zadania podejmowane przez organy administracji publicznej lub raczej takie, które powinny przez wzgląd na interes publiczny być podejmowane przez organy administracji publicznej
* środki publiczne - środki finansowe przeznaczone na realizację zadań publicznych
* służba cywilna - aparat urzędniczy administracji rządowej
* interes publiczny - powinien pokrywać się z dobrem ogółu obywateli
* sektor publiczny - to taki obszar rynku, w którym udział mienia publicznego (rządu i samorządu) przekracza 50 %.

Administracja publiczna dzieli się na administrację rządową i samorządową.
* administracja rządowa - w uproszczeniu jest to ta część administracji publicznej, która bezpośrednio podlega rządowi (Radzie Ministrów)

Należy pamiętać, iż po 1989 roku unika się stosowania terminu &quot;administracji państwowej&quot;. Termin ten pasuje bowiem do ustrojów, w których nie ma wyodrębnionego samorządu (np. socjalistycznych), akcentujących jedność (monizm) administracji publicznej.

W historii administracji znana jest również '''pozytywna definicja administracji''' wymyślona przez teoretyków [[w:Nazizm|nazizmu]]. Ich zdaniem administracja publiczna polegała na &lt;u&gt;kształtowaniu życia wspólnoty narodowej&lt;/u&gt; przez specjalnie do tego powołany &lt;u&gt;aparat&lt;/u&gt;, według &lt;u&gt;planu&lt;/u&gt; ustalonego przez &lt;u&gt;Führera&lt;/u&gt; (tj. polityczne kierownictwo). Mówiąc w uproszczeniu, &quot;administracja jako organizacja jest po prostu strukturą urzędów działającą w konkretnej wspólnocie&quot; [T. Maunz].

== Funkcje administracji publicznej ==

W nauce prawa administracyjnego wyróżnia się różne '''funkcje administracji publicznej'''. Pod pojęciem &quot;funkcji&quot; rozumiemy &quot;czynność, działanie, zadanie, obowiązek&quot; administracji publicznej.&lt;ref&gt;Por. Słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa 1980, s. 237.&lt;/ref&gt; Dlatego też mówiąc o &quot;funkcjach administracji publicznej&quot; kładziemy nacisk na czynnościowy aspekt administracji publicznej, jako organizacji.&lt;ref&gt;Por. http://pl.wikibooks.org/wiki/Nauka_administracji/Administracja_publiczna_jako_system&lt;/ref&gt; Niekiedy mianem funkcji zwie się także &quot;płaszczyzny&quot; działania administracji publicznej. O niuansach językowych warto pamiętać, gdyż w teorii prawa pojawiają się poglądy kwestionujące sensowność używania sformułowania &quot;funkcja prawa&quot; i podobnie można odnosić je do omawianych &quot;funkcji administracji&quot;.&lt;ref&gt;Zob. I. Bogucka, ''Funkcje prawa. Analiza pojęcia'', Kraków 2000.&lt;/ref&gt;

Zwykle wymienia się następujące funkcje administracji publicznej:
* &lt;u&gt;regulującą i reglamentacyjną&lt;/u&gt; - polegającą na regulowaniu i reglamentowaniu życia obywateli,
* &lt;u&gt;świadczącą&lt;/u&gt; - zaspokajanie potrzeb społecznych, np. utrzymywanie szpitali, domów kultury itp.,
* &lt;u&gt;organizatorską&lt;/u&gt; - obejmującą działania twórcze, samodzielne i kreatywne, np. przygotowywanie projektów unijnych przez gminy,
* &lt;u&gt;wykonawczą&lt;/u&gt; - wykonywanie przepisów uchwalonych przez parlament, czy wydanych przez Radę Ministrów. Administracja skupia więc na sobie uwagę nie tylko parlamentu, lecz także - a przede wszystkim - naczelnych organów administracji rządowej,
* &lt;u&gt;kontrolno-nadzorczą&lt;/u&gt; - np. nadzór nad stowarzyszeniami. Przykładem będzie [http://www.dziennikwschodni.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20091022/LUBLIN/913336341 zawieszenie zarządu Stowarzyszenia &quot;Animals&quot; w Lublinie na wniosek Urzędu Miasta Lublin, w październiku 2009 r.]
*&lt;u&gt;prognostyczno-planistyczną&lt;/u&gt; - np. prognozowanie wzrostu zanieczyszczenia środowiska.

Interesująco funkcje administracji publicznej omówił Dominik Sypniewski na przykładzie &lt;u&gt;budownictwa&lt;/u&gt;. Odniósł się do funkcji prawotwórczej, reglamentacyjnej oraz kontrolno-nadzorczej. Jak stwierdził, &quot;funkcja prawotwórcza polega na możliwości oddziaływania przez organy administracji publicznej na proces budowlany przez tworzenie odpowiednich przepisów techniczno-budowlanych&quot; [Sypniewski, s. 44]. Funkcja reglamentacyjna objawia się w ograniczaniu praw obywatela do zabudowania nieruchomości, wykonywania zawodów związanych z budownictwem oraz wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych. Kontrola i nadzór trwają w trakcie całego procesu budowlanego od wydania pozwolenia na budowę do odbioru budynku.

Na kanwie świadczącej funkcji administracji publicznej mówi się o istnieniu '''administracji świadczącej''', tj. świadczenia usług służących zaspokajaniu potrzeb obywateli. Jerzy Posłuszny zwracał jednak uwagę, iż administracja publiczna staje przed ciągle nowymi wyzwaniami. Generuje to nowe sytuacje, w których politycy, urzędnicy, tak samo jak i zwykli obywatele, muszą się odnajdywać. Zdaniem J. Posłusznego, &quot;powstają i powstawać będą nieznane jeszcze niedawno zadania&quot;, a &quot;każda nowa zdobycz umysłu ludzkiego stwarza nowe potrzeby społeczne&quot;&lt;ref&gt;J. Posłuszny, ''Istota i cechy administracji świadczącej'', [w:] &quot;Administracja. Teoria-Dydaktyka-Praktyka&quot; 2005, nr 1, s. 59.&lt;/ref&gt;.

W państwie liberalnym - wedle założeń doktrynalnych - administracja powinna ograniczać swoje działania. Jest to jednak postulat utopijny, gdyż jak ukazuje praktyka XXI wieku w państwach uznających siebie za liberalne nastąpił znaczący wzrost biurokracji. Demokracja nie wyklucza szerokiej działalności państwa. Ważne m. in. jest to, aby organy administracji nie łamały zasad demokratycznego państwa prawnego, nie naruszały swobód obywatelskich i nie dyskryminowały własnych obywateli. Jednak obserwując gromadzenie w Polsce [http://bubleprawne.gazeta.pl/Bubleprawne/0,0.html bubli prawnych], to łatwo zauważyć, że mamy do czynienia z nadmiernie rozbudowaną funkcją reglamentacyjną, ze szkodą dla obywateli. Co gorsza jest to proces, w trakcie którego pod płaszczykiem przepisów &quot;dereglamentujących&quot; wprowadza się kolejne &quot;reglamentacje&quot;&lt;ref&gt;Zob.  M. Etel, ''Regulowana działalność gospodarcza a zasada wolności gospodarczej'', &quot;Państwo i Prawo&quot; 2007, nr 2, s. 41.&lt;/ref&gt;.

Biurokracja w państwie demokratycznym i liberalnym rośnie, ponieważ jest zjawiskiem wielce opłacalnym dla elit, zapewniając im korzystną redystrybucję dochodu narodowego: od biednych do bogatych; przez co ci pierwsi ubożeją a drudzy bogacą się jeszcze bardziej. Zarazem we współczesnym państwie spada ilość usług publicznych, pogarsza się ich jakość, a wzrastają koszty utrzymania państwa, powiększa się biurokracja i deficyt budżetowy. Przez to coraz mniej obywateli stać na nabywanie usług publicznych, ponieważ jest ich coraz mniej, są coraz droższe, a obywatele coraz biedniejsi. Paradoks wzrostu biurokracji przy zmniejszającej się liczbie usług publicznych i spadającej ich jakości tłumaczyć można następująco:
- zakładając, iż państwo jest coraz bardziej zadłużone, a mimo to przybiera sobie coraz więcej zadań, czyli tworzy nowe kompetencje dla urzędów (wzmagając przy tym inflację prawa), czyli zwiększa biurokrację, która coraz więcej kosztuje, to się coraz bardziej zadłuża;
- ale, jeśli przyjmiemy za pewnik obserwację, że – mimo wzrostu biurokracji – usług publicznych jest coraz mniej lub są coraz gorszej jakości (oświata szczególnie), to (co jest najważniejszą konkluzją) paradoks wzrostu biurokracji przy mniejszej liczbie usług coraz droższych publicznych i gorszej ich jakości istnieje dlatego, gdyż jest korzystny dla elity rządzącej ponieważ (zgodnie z logiką marksistowską) mogą w tej sytuacji przechwytywać dla siebie większą część wartości dodatkowej wytwarzanej w kapitale narodowym przez obywateli.

Model ten – jakże uproszczony – warto uzupełnić o koszta obsługi zadłużenia państwa wobec zagranicznych wierzycieli. Zauważyć trzeba, że elity stanowią ponadnarodowy, korporacyjny konglomerat, a powiązane międzynarodowymi zależnościami obsługują ów dług i one zasiadają w instytucjach ponadnarodowych, które nie dość, że udzielają pożyczek, to jeszcze sugerują, dlaczego je zaciągać i na co wydać. Kontrolują przepływy finansowe przerzucają koszty transakcyjne na obywateli państw, których politycy ze swym przerośniętym ego, owe kredyty zaciągają na chybione inwestycje lub niekończące się procesy modernizacyjno-restrukturyzacyjne. Im bardziej państwo jest zadłużone, tym elity międzynarodowe mają więcej zysku. Innymi słowy, im bardziej zadłużone państwo tym większy transfer dochodu za granicę za ich pośrednictwem i większa szansa na przejęcie ziemi (kazus Grecji) lub oszczędności (Cypru). Co więcej elity międzynarodowe godzą się na bankructwo danego państwa (ściślej rządu) i umarzanie długów, ponieważ jest to wpisane w mechanizm zarabiania pieniędzy&lt;ref&gt;K. Dąbrowski, ''Debiurokratyzacja – skąd się bierze „dobrze zorganizowana zaraza” i jak ją zwalczyć'', &quot;Myśl.pl&quot;, 2014.&lt;/ref&gt;.

Trudno jest jednak (i raczej jest to niemożliwe) osiągnąć stan równowagi między poszczególnymi funkcjami państwa. Niektóre się wręcz wykluczają. Obciążenie biurokracji nadmiarem zadań reglamentacyjnych, kontrolnych, nadzorczych, wykonawczych prowadzi do zaniku inicjatyw organizatorskich.  

Ściśle są ze sobą związane, np. płaszczyzny świadcząca i reglamentacyjna. Im więcej usług świadczy Państwo na rzecz obywateli, tym silniej reguluje ich życie codzienne. Z drugiej strony obywatele sami żądają od państwa i jego (zarazem swojej) administracji zaspokajania ich różnorodnych potrzeb (budowa ścieżek rowerowych, organizowanie koncertów noworocznych, finansowanie inwestycji ekologicznych, zakazanie handlu &quot;dopalaczami&quot;, normowanie jazdy na nartach na wzór jazdy samochodem itp.). Nakładają tym samym na biurokrację nowe zadania a zarazem zwiększają sami sobie koszty funkcjonowania administracji publicznej.

Biorąc pod uwagę: globalizację, nadmierne roszczenia społeczne, postawę (populistycznych lub nieudolnych) polityków za wszelką cenę chcących utrzymać władzę, zależność od międzynarodowej elity i bankowego kapitału

Dlatego też w XXI w. zwiększa się rola administracji publicznej w zaspokajaniu potrzeb zbiorowych społeczeństwa. Stwierdził to Zbigniew Leoński, porównujący &quot;funkcje&quot; administracji publicznej do jej &quot;zadań&quot;, gdy pisał, iż współczesne państwo &quot;realizuje zadania wykraczające poza funkcje wykonywania prawa (np. zaspokajanie zbiorowych potrzeb społeczeństwa)&quot;&lt;ref&gt;Z. Leoński, ''Administracja'', [w:] ''Nowa encyklopedia powszechna PWN'', t. 1, Warszawa 1995, s. 33.&lt;/ref&gt;. Władze publiczne odchodzą tym samym od weberowskiego ujmowania administracji jako wykonywania ustaw uchwalanych przez parlament; wykonywania oczywiście pod kontrolą sądownictwa administracyjnego. Wchodzą natomiast na grunt twórczego i politycznego zarazem przekształcania rzeczywistości społecznej. Przy tym jednak narażone są na różne nowinki doktrynalne, jak się po fakcie okazuje niebezpieczne dla prawidłowego rozwoju społeczeństwa (eugenika, eutanazja, surogactwo, wypaczenie relacji dzieci-rodzice)

Wydawałoby się jednak, iż zjawisko przekazywania części zadań państwa organizacjom pozarządowym i samorządom jest korzystne, i stanowi remedium na rozrost biurokracji. Jest to jednak myślenie złudne, gdyż wówczas powstaje czwarta biurokracja: społeczna - obok rządowej, samorządu terytorialnego i samorządu nieterytorialnego. Tworzona przez III sektor żyjący z grantów na koszt podatników.
----

Oprócz funkcji wyodrębniono '''zasady kształtowania struktury administracji publicznej''', wśród których wymienia się (z tym, że zazwyczaj wszystkie się łączą):
# &lt;u&gt;zasadę terytorialną&lt;/u&gt;: wedle podziału terytorialnego państwa (np. sekretarze stanu we Francji doby absolutyzmu),
# &lt;u&gt;merytoryczną&lt;/u&gt;: wedle sposobów postępowania i umiejętności (np. tajne agencje rządowe),
# &lt;u&gt;przedmiotową&lt;/u&gt;: wedle przedmiotu działalności, obsługiwanych grup społecznych (np. instytucje opieki społecznej),
# &lt;u&gt;funkcjonalną&lt;/u&gt;: wedle realizowanych funkcji (np. ministerstwo wojny, ministerstwo zdrowia) [J. Górniak, G.B. Peters].

== Cechy administracji publicznej ==

Badacze wymieniają wiele cech administracji publicznej, w tym:
* przymusowość,
* monopolistyczny charakter,
* trwałość,
* planowość,
* ciągłość,
* stabilność,
* fachowość,
* wyodrębnienie i uporządkowanie (organizacyjne i kompetencyjne),
[[Plik:Crystal_Clear_app_karm.png|right|50px]]
* legalizm (działanie w oparciu o przepisy proceduralne i materialne, dla realizacji interesu publicznego).

Administracja publiczna nie może działać chaotycznie, ponieważ wówczas Wydział Spraw Administracyjnych Urzędu Miasta Krakowa otwarty byłoby nie od 7.40 do 15.30; lecz wtedy, kiedy urzędnikom by się podobało, czyli np. od 22.00 do 2.00 w nocy. Jak więc widać niektóre cechy administracji publicznej są korzystne dla obywateli.

== Centralizacja i decentralizacja, koncentracja i dekoncentracja ==

W życiu administracji publicznej ważne znaczenie odgrywają cztery zjawiska: centralizacji, decentralizacji, koncentracji i dekoncentracji.

'''Centralizacja''', to pozbawienie samodzielności organów niższego szczebla, uzależnienie ich od organów centralnych, połączone z zależnością osobową i służbową; odsunięcie instytucji społecznych od udziału w rządach.

Centralizacja teoretycznie daje możliwość spojrzenia na lokalne problemy z szerszej perspektywy, łatwiejszego znalezienia wspólnych rozwiązań, zrealizowania większych celów, zbierania i analizowania większej ilości danych, stawiania bardziej dalekowzrocznych prognoz, mobilizowania większych zasobów ludzkich, materiałowych i finansowych, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych.

Natomiast '''decentralizacja''', to przyznanie określonego zakresu samodzielności w administrowaniu, organom niższym lub podmiotom niezależnym od administracji rządowej (np. samorządowi terytorialnemu), z zachowaniem - określonych przez prawo - uprawnień nadzorczych lub kontrolnych. Istotą decentralizacji jest oparcie władzy publicznej na wspólnotach lokalnych, oddanie części władzy publicznej terytorialnym związkom samorządowym [T. Hilarowicz]. Przykładem decentralizacji na gruncie Polskim było przekazanie w toku refomy samorządowej [[w:marszałek województwa|marszałkom województw]] uprawnień wojewodów.

Decentralizacja - w teorii - daje możliwość bardziej elastycznego działania, dostosowania i twórczego modyfikowania ogólnych wytycznych do lokalnych realiów, lepszego wyczucia nastrojów społecznych i potrzeb ludności, zapewnia lepszą komunikację na linii obywatele &lt;-&gt; władza. Bezplanowa decentralizacja może jednak prowadzić do chaosu, braku koordynacji działań poszczególnych instytucji publicznych, zwiększać konflikty między grupami społecznymi. Np. wiele błędów w trakcie decentralizacji administracji popełniono w [[w:Ustrój polityczny Belgii|Belgii]] na przełomie XX i XXI wieku.

Jak pisał Marcin Jurewicz, &quot;czynnikami sprzyjającymi centralizacji są: małe rozmiary organizacji, zwartość terytorialna względnie stabilne i mało złożone otoczenie, funkcjonalny podział pracy i duża zależność pomiędzy elementami organizacji, technologia oparta na produkcji masowej, niskie kwalifikacje uczestników organizacji, sprawnie funkcjonujący system informacyjny pozwalający na szybkie przesyłanie oraz przetwarzanie informacji.&quot;&lt;ref&gt;M. Jurewicz, ''Decentralizacja administracji publicznej na przykładzie ustroju prawnego izb gospodarczych'', rozprawa doktorska, Lublin 2007, s. 112.&lt;/ref&gt; Zaś jako czynniki służące decentralizacji wymienił: &quot;znaczne rozmiary organizacji, działanie na dużym obszarze i rozproszenie terytorialne, złożone oraz zmienne otoczenie wymagające zróżnicowanej struktury i szybkiego reagowania na zmiany, przedmiotowy (produktowy) podział pracy, technologia nierutynowa (krótkoseryjna, jednostkowa) związana ze zmiennością zadań, wysokie kwalifikacje pracowników oraz przejawianie przez nich potrzeb samodzielności i samorealizacji, jak również sprawnie działający system informacyjny umożliwiający bezpośredni dostęp do zbiorów informacji z różnych poziomów hierarchicznych i stanowisk.&quot;&lt;ref&gt;Ibidem, s. 112.&lt;/ref&gt;

W naukach administracyjnych wyodrębnia się decentralizację terytorialną oraz decentralizację rzeczową. &lt;u&gt;Decentralizacja terytorialna&lt;/u&gt; polega na przydaniu organom administracji lokalnej, zarządzającym poszczególnymi jednostkami podziału administracyjnego, określonego stopnia samodzielności względem organów nadrzędnych: regionalnych i centralnych. Natomiast &lt;u&gt;decentralizacja rzeczowa&lt;/u&gt; to przekazanie, organizacyjnie niezależnym wobec administracji, instytucjom lub organizacjom zarządzania określonymi kategoriami spraw. Wówczas taka decentralizacja, szczególnie w przypadku samorządu zawodowego - nie może powodować urzeczywistniania interesów korporacji kosztem reszty społeczeństwa. &lt;ref&gt;Por. M. Jurewicz, ''Decentralizacja administracji publicznej...'', s. 20 i 26.&lt;/ref&gt;

'''Koncentracja''' dla odmiany, to skupienie procesu decyzyjnego w ręku organów centralnych [D. Janicka]. Przy koncentracji zmniejsza się liczba pośrednich szczebli decyzji (podejmowanie decyzji przesuwa się w górę) i zmniejsza się liczba osób podejmujących decyzje [J. Karpiński].

Koncentracja łączy się z centralizacją i dotyczy relacji między organami administracji. Jednak nadmierna koncentracja utrudnia zdobywanie informacji o sytuacji w terenie, pozbawia samodzielności i odpowiedzialności niższe instytucje, co w sytuacjach nagłych przy utrudnionej komunikacji powoduje paraliż decyzyjny.

Zaś '''dekoncentracja''', to przenoszenie zadań na organy niższego szczebla. Może być pionowa (terytorialna) lub pozioma (resortowa). Pod pojęciem dekoncentracji rozumie się również powierzenie organom niższym uprawnień do podejmowania decyzji w ściśle określonym zakresie z utrzymaniem szerokiej ingerencji organów wyższych [D. Janicka, D. i J. Malec, W. Witkowski]; oddanie części kompetencji władz centralnych władzom niższego szczebla [T. Hilarowicz].

Paradoksalnie łączy się ona z centralizacją, gdy decyzje idą z góry, a zadania przenoszone są w dół drabiny administracyjnej. Przykładem dekoncentracji jest przekazanie wojewodom uprawnień ministrów. Czasem rozsądne powiązanie dekoncentracji z centralizacją pozwala na szybszą modernizację państwa. Stępia ostrze centralizmu nie naruszając omnipotencji centralnego ośrodka władzy. Jednym z warunków jest oczywiście istnienie rzetelnej kontroli nad działaniami urzędów niższych. Dobrym przykładem dekoncentracji połączonej z centralizacją dała administracja napoleońska.

Zestawienie &quot;centralizacja-decentralizacja-koncentracja-dekoncentracja&quot; uzupełnia się współcześnie o kolejne kluczowe zjawiska dla kształtu administracji publicznej, tj.
# zespolenie;
# współdziałanie;
# tworzenie sieci administracyjnych&lt;ref&gt;M. Szewczak, ''Administrowanie rozwojem regionalnym w systemie prawa administracyjnego'', Lublin 2013, ss. 424 s. 173, 190 i nast.&lt;/ref&gt;.

== Administracja rządowa ==

Administrację publiczną dzieli się na administrację rządową i samorządową. '''Administracja rządowa''' działa w imieniu i na rachunek państwa, i w uproszczeniu jest to ta część administracji publicznej, która bezpośrednio podlega rządowi (Radzie Ministrów). Zaś o administracji samorządowej będzie mowa poniżej.

W strukturze administracji (szczególnie rządowej) występuje zjawisko zależności, inaczej podległości. Rozróżnia się '''zależność służbową''' i '''zależność osobową''':
* &lt;u&gt;zależność służbowa&lt;/u&gt;, to możność wydawania wiążących poleceń lub ustalania kierunków działań,
* &lt;u&gt;zależność osobowa&lt;/u&gt;, to możność decydowania o statusie personalnym urzędnika (zatrudnieniu, zwolnieniu, pensji, karach, nagrodach, urlopach, emeryturze itp.).

W ramach rządu, rozumianego jako rada ministrów, zostają wyodrębnione '''resorty''', czyli niezależne struktury organizacyjne, wyłonione w ramach aparatu administracji rządowej, obsługujące przynajmniej jeden z działów administracji rządowej, kierowane przez ministra, wykonujące zadania jednorodne lub pokrewne, na terenie całego państwa.

Do resortów tzw. klasycznych zaliczano: sprawy zagraniczne, skarbowość, wojskowość, sprawy wewnętrzne oraz wymiar sprawiedliwości. Wyróżnia się ponadto resorty gospodarcze, techniczne, socjalne i oświatowe. Resortowość wprowadzono we Francji w 1791 r., Prusach w 1808 r., Rosji w 1802 r. [D. Janicka, D. i J. Malec, J. Szreniawski, W. Witkowski, PWN]

Ministrowie mogą ponosić odpowiedzialność:
# &lt;u&gt;konstytucyjną&lt;/u&gt;
# &lt;u&gt;polityczną&lt;/u&gt;
# &lt;u&gt;parlamentarną&lt;/u&gt;
# &lt;u&gt;solidarną&lt;/u&gt;
# &lt;u&gt;indywidualną&lt;/u&gt;.

'''Odpowiedzialność polityczna''' jest to odpowiedzialność przed politycznym mocodawcą ministra. Czyli może być ponoszona nie tylko przed parlamentem, ale i np. przed królem (jeśli ten powołuje rząd, jak we Francji [[w:Ludwik XVIII|Ludwika XVIII]]) albo przed szefem rządu (premierem, kanclerzem), jak w Niemczech. Gdy na członkach rządu ciąży odpowiedzialność polityczna przed parlamentem, wówczas zlewa się z odpowiedzialnością parlamentarną.

Ministerstwa natomiast dzieli się na:
* &lt;u&gt;funkcjonalne&lt;/u&gt;
* &lt;u&gt;koniunkturalne&lt;/u&gt; - powoływane dla spełnienia jakiegoś zadania, załatwienia problemu, tymczasowo albo dla zaspokojenia ambicji koalicji rządzącej (np. [[w:Ministerstwo Gospodarki Morskiej|Ministerstwo Gospodarki Morskiej]] w rządzie [[w:Jarosław Kaczyński|Jarosława Kaczyńskiego]]), czy [[w:Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji|Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji]] w rządzie [[w:Donald Tusk|Donalda Tuska]] [R. Skeczkowski].

Z budową rządu wiąże się '''kształt systemu biurokratycznego''', który może być (w zależności też od podejścia badawczego) prowincjonalny lub realny. '''System prowincjonalny''' polega na ustanowieniu w prowincjach (lub innych większych jednostkach podziału terytorialnego) instytucji centralnych, spełniających tam funkcje administracyjne w najwyższych instancjach. W pełnym systemie prowincjonalnym mielibyśmy, np. ministerstwa sprawiedliwości w każdym województwie, a nie jedno ministerstwo dla wszystkich województw.

Natomiast '''system realny''', to podzielenie centralnej władzy rządowej na szereg centralnych instytucji (ministerstw, resortów) dla poszczególnych działów administracji rządowej tak, by dana instytucja sprawowała władzę na całym obszarze państwa.

== Administracja zespolona i niezespolona ==

W strukturze administracji rządowej mamy do czynienia ze zjawiskiem zespolenia administracji. '''Zespolenie''' polega na połączeniu agend różnych ministerstw na szczeblu lokalnym, w ręku terenowego organu rządowego administracji ogólnej (przedstawiciela rządu). Inaczej mówiąc jest to, połączenie w terenie działów administracji państwowej (z wyjątkiem wyraźnie wyłączonych) w ręku terenowych przedstawicieli rządu: wojewodów i starostów [T. Hilarowicz].

Można to przedstawić na schemacie:
                                       administracja rządowa
                                 ogólna                    specjalna
                         centralna     terenowa    zespolona      niezespolona

Organom administracji rządowej ogólnej szczebla terenowego podlegają agendy innych resortów, np. w okresie Polski międzywojennej jedną z administracji specjalnej była administracja przemysłu i handlu, na czele której stał Minister Przemysłu i Handlu. Nie tworzono jednak w województwach osobnych struktur resortowych, ale w urzędach wojewódzkich wyodrębniano wydziały przemysłowe, a w starostwach - referaty przemysłowe. Wojewodzie podlegał zatem naczelnik wydziału przemysłowego. Wydział ten był elementem administracji specjalnej przemysłu i handlu, a urzędnicy wojewody wykonywali zadania z zakresu administracji specjalnej, tj. kompetencje Ministerstwa Przemysłu i Handlu.

== Samorząd ==

W odróżnieniu od administracji rządowej '''administracja samorządowa''' jest ściśle powiązana z podziałem terytorialnym państwa (ma ściśle zakreśloną właściwość miejscową), uzależniona od lokalnej społeczności (dzięki instytucji wyborów), kontrolowana przez lokalną wspólnotę. Ponadto wykonuje zadania własne i zlecone przez rząd pod jego nadzorem.

Często stosowana jest definicja samorządu w ujęciu [[w:Teresa Rabska|Teresy Rabskiej]], uzupełniana przez innych autorów (m. in. S. Kaźmierczyka). Na jej podstawie można dokonać rozróżnienia między '''samorządem''' a '''wspólnotą samorządową'''. Samorząd będzie więc &lt;u&gt; zarządzaniem przez wspólnotę samorządową sprawami publicznymi&lt;/u&gt;. Inaczej będziemy rozumieć pojęcie wspólnoty samorządowej.

{{Definicja|'''Wspólnota samorządowa''' - określona przez przepisy prawa państwowego grupa społeczna, w której członkostwo powstaje z mocy prawa, powołana do samodzielnego wykonywania zadań z zakresu administracji publicznej, w formach właściwych dla administracji rządowej, posiadająca organizację ustawowo ustaloną, o charakterze przedstawicielskim, kontrolowana przez grupę, podlegająca nadzorowi ze strony Państwa, ponosząca odpowiedzialność za swoje działania, wykonująca zadania własne i zlecone, posiadająca osobowość prawną i przysługujące jej prawo własności.}}

'''Osobowość prawna''' wspólnoty samorządowej jest osobowością &lt;u&gt;publicznoprawną&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;prywatnoprawną&lt;/u&gt;. Publicznoprawną ponieważ wspólnota może kształtować prawa i obowiązki adresatów swoich decyzji. Wpływać na zachowania obywateli w sposób wiążący, korzystając ze swego ''imperium''. Prywatnoprawną natomiast, gdy może zawierać umowy, pozywać i być pozywaną przed sądami powszechnymi.

Ponadto o '''samorządzie''' mówi się, że jest to samodzielne i niezależne zawiadywanie przez obywateli swoimi sprawami, polegające na wykonywaniu funkcji administracji publicznej [H. Izdebski]; bądź też sprawowanie władzy przez obywateli (pośrednio, bezpośrednio) na określonym szczeblu lokalnym. Inaczej mówiąc jest to powierzenie zarządu sprawami publicznymi zrzeszeniom obywateli [D. i J. Malec]; albo organizacja grupy społecznej oparta na kryterium terytorialnym lub osobowym, na zasadzie powszechności, demokratyzmu i samodzielności [E. Smoktunowicz]. Podkreśla się także aspekt wykonywania zadań administracji publicznej (sprawowania władzy) i niezależność [B. Ledworowski]. Klasyczna definicja samorządu autorstwa T. Bigo mówi, iż jest to decentralizacja administracji publicznej, której samodzielnymi podmiotami są korporacje powołane przez państwo. Najprostsza jest '''definicja negatywna samorządu''', wedle której samorząd to administracja sprawowana nie przez państwo.

W dziejach administracji publicznej występuje często zjawisko '''komunalizacji administracji publicznej'''. Polega ono na stopniowym przekazywaniu spraw z zakresu administracji publicznej instytucjom samorządu terytorialnego [T. Hilarowicz]. 

Biorąc pod uwagę występowanie samorządu w państwie, dzieli się '''mienie publiczne''' na:
* &lt;u&gt;mienie państwowe&lt;/u&gt; (w tym państwowych osób prawnych, funduszy, agencji i przedsiębiorstw państwowych),
* &lt;u&gt;mienie komunalne&lt;/u&gt; (samorządowe, tj. gminne, miejskie, sołectwa itp.).

Na '''dochody samorządu''' składają się: &lt;u&gt;dochody własne&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;subwencje ogólne&lt;/u&gt; oraz &lt;u&gt;dotacje celowe&lt;/u&gt;.

Omawiając problematykę samorządu należy wspomnieć o '''zakładzie publicznym''' (zakładzie administracyjnym). Jest to zorganizowany zespół składników osobowych, rzeczowych, materialnych i niematerialnych, tworzących jeden podmiot o charakterze celowym i usługowym, posiadający osobowość prawną, służący zaspokajaniu potrzeb publicznych a nie nastawiony na zysk, otwierany przez jednostki administracji publicznej, które zapewniają mu środki finansowe, np. biblioteka, dom pomocy społecznej, przedszkole, zarząd transportu miejskiego, muzeum, szkoła, szpital, więzienie, zakład oczyszczania. Charakterystyczną cechą zakładu jest władztwo zakładowe, tj. poddanie użytkowników zakładu regulaminowi zakładu i poleceniom jego kierownictwa.

W administracji publicznej spotykamy się z dwoma zjawiskami:
* &lt;u&gt;monizmem administracji&lt;/u&gt; (czyli istnieniem tylko administracji państwowej)&lt;ref&gt;Jak stwierdził B. Ledworowski, praktyka nadawania jednemu organowi przymiotów organu samorządowego i rządowego jest fikcją samorządności, ponieważ &quot;sprawdza się po prostu prastara zasada, że nie można dwóm panom służyć&quot;.&lt;/ref&gt;
* &lt;u&gt;dualizmem administracji publicznej&lt;/u&gt; (czyli występowaniem zarówno administracji rządowej, jak i samorządowej). [[Plik:POL PZPR logo.svg|right|50px]]

Administracja monistyczna jest charakterystyczna dla systemów totalitarnych i autorytarnych, które nie tolerują samodzielnego i niezależnego samorządu, kontrolowanego przez obywateli. Dlatego właśnie [[w:Rada narodowa (PRL)|rady narodowe]] w okresie PRL nie były organami samorządu terytorialnego, lecz organami jednolitej administracji państwowej, kształtowanej przez partię komunistyczną, czyli [[w:PZPR|PZPR]].

== Organ, urząd i inne definicje ==

'''Organ''', to jednostka wyodrębniona organizacyjne, w ramach aparatu administracji publicznej, działająca w imieniu i na rachunek państwa, w ramach kompetencji ustawowych, uprawniona do posługiwania się środkami przymusu [A. Suwałko-Karetko]. Sytuację prawną organu administracyjnego wyznaczają trzy czynniki: &lt;u&gt;zadania&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;kompetencje&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;właściwość&lt;/u&gt;. Zadania określają pożądany stan rzeczy, który ma być utrzymany lub osiągnięty; obejmują kompleks działań, których efekty świadczą o wypełnianiu przez dany organ swoich obowiązków.

Organ nie powinien przekraczać swoich kompetencji, wkraczać w kompetencje innych organów, jak również działać na obszarze ustawowo wolnym od administracji publicznej. Kompetencje są zakreślane ustawowo i nie powinny być domniemywane na korzyść organu. Organ nie może się swoich kompetencji zrzec, przejąć kompetencji innego organu, przekazać ich, zwiększyć czy ograniczyć [J. Szreniawski].

Natomiast '''urząd''', to osobowo-rzeczowy aparat pomocniczy danego organu [E. Ochendowski, J. Starościak].

Zaś '''jednostka podziału terytorialnego''', to po prostu obszar państwa podlegający określonemu organowi administracji terytorialnej.

Podział terytorialny w danym państwie może być kształtowany na różne sposoby, np.
* &lt;u&gt;tradycyjny&lt;/u&gt; - jak np. w [[w:Podział_administracyjny_Wielkiej_Brytanii|Wielkiej Brytanii]],
* &lt;u&gt;racjonalny&lt;/u&gt; - jak we [[w:Podział administracyjny Francji|Francji]], po reformach napoleońskich,
* &lt;u&gt;mieszany&lt;/u&gt; - którego przykładem będzie [[w:Podział administracyjny Polski|Polska]] po reformie samorządowej, gdzie np. południowa granica województwa lubelskiego i wschodnia granica województwa warmińsko-mazurskiego odzwierciedlają podziały pochodzące jeszcze z czasów zaborów; zachodnia i południowa granica województwa wielkopolskiego przebiega na granicy Polski i III Rzeszy, zaś województwa lubuskie, opolskie i śląskie są zupełnie nowymi tworami administracyjnymi.&lt;ref&gt;Por. ''Procesy integracyjne i tendencje rozwojowe regionu lubelskiego w perspektywie EURO 2012'', red. H. Ponikowski, Lublin 2010, s. 20.&lt;/ref&gt; Warto dodać, iż podział terytorialny wprowadzony [[w:Reforma administracyjna w Polsce (1999)|reformą z 1999 roku]] jest bardzo podobny do podziału istniejącego w latach [[w:Podział administracyjny Polski 1957–1975|1957-1975]].

Tradycjonalizm w utrzymywaniu granic terytorialnych nie jest tylko Polską specyfiką. Wynikać to może z istnienia tzw. &quot;pamięci zbiorowej&quot; lokalnych społeczności. Jak pisali niemieccy autorzy: &quot;Jeszze dziś na terenach objętych niegdyś wojną trzydziestoletnią psychologowie są w stanie naszkicować granice oddzielające obszary, które ucierpiały więcej, od tych, które ucierpiały mniej - tylko na podstawie analizy zbiorowej pamięci mieszkańców tych terenów. Tragiczne przeżycia wojenne zapadły w tę pamięć tak głęboko, że mimo 350 lat, jakie upłynęły od zakończenia wojny trzydziestoletniej, dają o sobie znać w codziennym życiu mieszkańców tych terenów&quot;.&lt;ref&gt;G. Probst, S. Raub, K. Romhardt, ''Zarządzanie wiedzą w organizacji'', przeł. K. Wackowska, Kraków 2004, s. 239.&lt;/ref&gt;

Organy mogą być jednoosobowe lub kolegialne. '''Kolegialność''', to tworzenie wieloosobowego organu decyzyjnego (&lt;u&gt;kolegialność strukturalna&lt;/u&gt;) lub sposób działania, polegający na podejmowaniu decyzji większością głosów (&lt;u&gt;kolegialność funkcjonalna&lt;/u&gt;).

Warto również zastanowić się nad innymi pojęciami z zakresu administracji publicznej. Dla przykładu:

'''Autonomia''' - przyznanie jednostce podziału terytorialnego samodzielności w zakresie prawodawstwa i administracji, jest pojęciem szerszym od samorządu.

'''Jursydykcja''' - uprawnienie do rozstrzygania spornych spraw [PWN].

'''Kompetencja''' - zakres uprawnień i obowiązków organu do określonego działania [PWN].

'''Legalność''' - zgodność z obowiązującym prawem. Legalność nie zawsze równa się praworządności.

'''Mandat''' [PWN]:
# pełnomocnictwo udzielone osobie sprawującej funkcję pochodzącą z wyboru,
# czynności i obowiązki związane z pełnieniem takiej funkcji,
# miejsce przyznane lub osiągnięte w organie pochodzącym z wyborów, zwłaszcza miejsce posła w parlamencie (mandat poselski).
Wyróżnia się też '''mandat wolny''' i '''mandat imperatywny'''.

'''Właściwość''' - zdolność do rozpatrywania danych spraw. Wyróżniamy zatem właściwość:
# rzeczową (wg rodzaju spraw),
# miejscową (wg obszaru działania),
# funkcjonalną (wg poziomu instancji).
Organ administracji publicznej winien przestrzegać wszystkich rodzajów właściwości jednocześnie [J. Szreniawski].

== Państwo, władza, suwerenność ==

Najbardziej rozpowszechnioną definicję '''państwa''' podał [[w:Georg Jellinek|Georg Jellinek]]. Jest tzw. trójelementowa definicja państwa:

&lt;div style=&quot;clear: center; border: solid #a0a0ff 2px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 100%; background: #ffffff; padding: 2px; spacing: 2px; text-align: center; float: center;&quot;&gt;
'''państwo''' = ludność + terytorium + władza
&lt;/div&gt;

W prawie międzynarodowym powyższą definicję uzupełnia się o dodatkowy element: &lt;u&gt; zdolność prawnomiędzynarodową&lt;/u&gt;, inaczej zdolność traktatową lub też zdolność do bycia podmiotem stosunków międzynarodowych (posiadania zdolności prawnomiędzynarodowej i zdolności do czynności prawnomiędzynarodowych). Są bowiem takie organizmy polityczne, które mimo, że spełniają wszystkie przesłanki bycia państwami nie posiadają uznania międzynarodowego i przez to nie są traktowane jak państwa, np. [[w:Górski Karabach|Górski Karabach]], czy [[w:Naddniestrze|Naddniestrze]].

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Georg Jellinek.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Georg Jellinek (1851 - 1911)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Niemiecki prawnik, znany teoretyk prawa, prof. uniwersytetów w Wiedniu, Bazylei i Heidelbergu; przedstawiciel pozytywizmu prawniczego, zajmował się teorią państwa i prawa, podkreślając rolę gwarancji zapewniających poszanowanie prawa, z których najbardziej istotne były czynniki kulturowe. Swoje poglądy wyłożył m.in. w ''Ogólnej nauce o państwie'' z 1900 r. &lt;small&gt;[[w:Georg Jellinek|Georg Jellinek w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Z państwem wiążą się inne pojęcia, takie jak: [[w:Federacja|federacja]], [[w:Konfederacja|konfederacja]], [[w:Unia realna|unia realna]] oraz [[w:Unia personalna|unia personalna]].

{{Definicja|'''Władza''' natomiast, to (pomijając kontrowersje wokół tego pojęcia) możność podejmowania i realizowania decyzji niezależnie od woli adresatów tychże decyzji; możność wprowadzania w życie decyzji dotyczących określonych osób. Inaczej mówiąc jest to przywilej panowania nad wolą innego człowieka.}}

Władza opiera się o pewien stosunek społeczny (m.in. podporządkowania) zachodzący między rządzącymi, a rządzonymi [J. Karpiński, S. Ossowski, M. Weber].

Z państwem i władzą związane jest pojęcie suwerenności. '''Suweren''' w klasycznym ujęciu, to podmiot posiadający najwyższą władzę, całkowitą niezależność i niepodlegający niczyjej kontroli (suwerenność zewnętrzna i wewnętrzna).

Współcześnie odchodzi się od takiego pojmowania suwerenności. Suwerenność można także mierzyć stopniem ingerencji państw trzecich (w dobie globalizacji również korporacji międzynarodowych) w bieżącą politykę państwa, nie tylko zagraniczną. Czasem ograniczenie suwerenności danego państwa korzystnie wpływa na sytuację zwykłych obywateli, jeśli weźmiemy pod uwagę działania sądów międzynarodowych.

== Literatura ==

# Baszkiewicz J., Władza, Wrocław 2009.
# Boć J., Język administracji, &quot;Acta Univ. Wratisl. nr 2770 Prawo 295&quot; Wrocław 2005.
# Camus A., Człowiek zbuntowany, wyd. Instytut Literacki Paryż 1958, przedruk KZ NSZZ &quot;Solidarność&quot; UMCS, Lublin 1981.
# Dubel L., Korybski A., Markwart Z., Wprowadzenie do nauki o państwie i polityce, Kraków 2002.
# Dubiel K., Saloni T., Podręcznik dla służby administracyjnej, Warszawa 1925.
# Groszyk H., Pieniążek A., Seidler G.L., Wprowadzenie do nauki o państwie i prawie, Lublin 2008.
# Gulczyński M., Nauka o polityce, Warszawa 2007.
# Heywood A., Politologia, Warszawa 2006.
# Hilarowicz T., Decentralizacja w administracji, a &quot;zespolenie&quot; organów administracyjnych, &quot;Ruch Prawniczy i Ekonomiczny&quot; 1922 (rocznik wspólny).
# Hilarowicz T., Zarys nauki administracji...,Warszawa 1930.
# Izdebski H., Fundamenty współczesnych państw, Warszawa 2007.
# Izdebski H., Kulesza M., Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne, Warszawa 2004.
# Janik M., Policja administracyjna - wybrane zagadnienia, &quot;Ius et administratio&quot; 2005, zesz. 3.
# Jaworska - Dębska B., Stabilizacja prawnoustrojowa społeczności lokalnej, &quot;Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku&quot; 1999, vol. 11.
# Knosala E., Matan A., Zacharko L., Nauka administracji, ... 1999.
# Korybski A., Leszczyński L., Pieniążek A., Wstęp do prawoznawstwa, wyd. 2007.
# Kulczycki L., Nauka o państwie, Warszawa 1929.
# Kuta T., Czy działania złożone administracji publicznej są herezją prawniczą, [w:] Prawo administracyjne w okresie transformacji ustrojowej, red. E. Knosala, A. Matan, G. Łaszczyca, Kraków 1999.
# Langrod J.S., Instytucje prawa administracyjnego. Zarys części ogólnej, reprint, Kraków 2003.
# Ledworowski B., Samorząd w międzywojniu i jego istota dziś, Warszawa 1989.
# Leoński Z., Nauka administracji, ... 2004.
# Łętowski J., Prawo administracyjne. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 1990.
# Łyszkowski M., Solidarność - solidaryzm - pomocniczość. Wybrane aspekty, &quot;Przegląd Prawa i Administracji&quot; 2005, t. 67.
# Majewski R., Decentralizacja życia politycznego jako zjawisko cywilizacyjne, &quot;Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku&quot; 1999, vol. 11.
# Muszyński J., Podstawy nauki o polityce, państwie i prawie, Toruń 2007.
# Nauka o państwie i polityce, red. J. Tymanowski, Łódź 2003.
# Niewiadomski Z., et. alt., Prawo administracyjne, wyd. 2007.
# Niczyporuk J., Dekoncentracja w administracji publicznej, wyd. 2006.
# Ochendowski E., Prawo administracyjne. Część ogólna, Toruń 2009.
# Pacian J., Problem korupcji w wymiarze historycznym, &quot;Prawo - Administracja - Kościół&quot; 2005, nr 1/2.
# Prawo administracyjne, Z. Duniewska et. alt., Warszawa 2004.
# Prawo administracyjne, red. J. Boć, Wrocław 2007.
# Prawo administracyjne, red. M. Chmaj, wyd. 2007.
# Prawo administracyjne, red. M. Wierzbowski, Warszawa 2003.
# Słocki G., Korupcja jako przedmiot badań nauki administracji, &quot;Acta Univ. Wratisl. nr 2770 Prawo 295&quot; Wrocław 2005.
# Sługocki J., Prawo administracyjne. Podstawowe zagadnienia ustrojowe, wyd. 2007.
# Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. W. Jakubowski, K.A. Wojtaszczyk, Warszawa 2007.
# Starościak J., Administracyjny ustrój Polski, Warszawa 1947.
# Stelmasiak J., Szreniawski J., Zagadnienia ogólne aparatu administracyjnego, [w:] Prawo administracyjne ustrojowe. Podmioty administracji publicznej, red. J. Stelmasiak, J. Szreniawski, Bydgoszcz - Lublin 2002.
# Sypniewski D., Nadzór nad procesem budowlanym, Warszawa 2011.
# Szostak W., Zarys teorii polityki, Toruń 2007.
# Szreniawski J., Wstęp do nauki administracji, Lublin 2004.
# Szraniawski J., Z zagadnień europeizacji stosowania prawa, [w:] Europeizacja polskiego prawa administracyjnego, red. Z. Janku et. alt., wstęp Z. Leoński, Wrocław 2005.
# Ura E., Ura E., Prawo administracyjne, Warszawa 2007.
# Wprowadzenie do nauki o państwie i polityce, red. B. Szmulik, M. Żmigrodzki, Lublin 2007.
# Zimmermann J., Kilka dylematów nauki prawa administracyjnego w okresie europeizacji, [w:] Europeizacja polskiego prawa administracyjnego, red. Z. Janku et. alt., wstęp Z. Leoński, Wrocław 2005.
# Zimmermann J., Prawo administracyjne, wyd. 2008.

== Literatura uzupełniająca ==
* Beetham D., Boyle K., Demokracja - pytania i odpowiedzi, Toruń 1996.
* Bernat S., Prywatyzacja zadań publicznych. Problematyka prawna, Kraków 1994.
* Kudrycka B., Dylematy urzędników administracji publicznej, Białystok 1995.
* Maurer H., Ogólne prawo administracyjne, Wrocław 2003.
* Szydłowski Z., Teoria organu administracji państwowej, Szczecin 1985.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>01omatuy2jweot4ukfpm09tqzrshf9t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548412</id>
      <parentid>548409</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>394288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48130" sha1="ar6qpl0jsjhh88qhepnry9wwskhkw63" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;
== Definicje ==
== Definicja administracji publicznej ==
Pod pojęciem '''administracji''' rozumiemy zarząd sprawami własnymi lub cudzymi, zarządzanie, gospodarowanie, kierowanie, ale także rządzenie i rozkazywanie [J.S. Langrod].

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Crystal Clear kdm user male.png}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Jerzy Stefan Langrod (1903-1990)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Prof. prawa i administracji, współautor znanego przedwojennego podręcznika do prawa administracyjnego, po II w. św. wykładowca na uczelniach francuskich. Napisał m.in. ''Instytucje prawa administracyjnego'' (wyd. 1948). &lt;noinclude&gt;&lt;small&gt;[[w:Jerzy Stefan Langrod|Jerzy Stefan Langrod na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Słowo administracja wywodzi się z [[w:Łacina|łacińskich]] terminów:
* ''ministrare'' = służyć
* ''administrare'' = obsługiwać, zarządzać, kierować
* ''gubernare'' = rządzić.

Natomiast '''administracja publiczna''', to zarząd wykonywany przez &lt;u&gt;państwo i podmioty&lt;/u&gt;, którym państwo zleciło jego wykonywanie (np. organy samorządu terytorialnego) prowadzony na rzecz &lt;u&gt;interesu publicznego&lt;/u&gt;, na podstawie &lt;u&gt;obowiązujących przepisów&lt;/u&gt;.

                             '''administracja     publiczna'''
                          /                |                   \
                         /                 |                    \
                        /                  |                     \
       system biurokratyczny obszerny zakres spraw społecznych 	generalne normy prawne

O administracji publicznej można mówić w różnych aspektach, m. in.:
* '''negatywnym''' - wówczas obejmuje ona wszystko to, co nie jest ani ustawodawstwem, ani sądownictwem,
* '''pozytywnym''' - dotyczy działalności organizatorskiej państwa,
* '''podmiotowym''' - odnosi się do działalności organów, instytucji państwowych itp.

Administrację można traktować jako &lt;u&gt;organizację&lt;/u&gt; złożoną z czynnika osobowego, rzeczowego i prawnego; jak również jako &lt;u&gt;aparat państwowy&lt;/u&gt;, na który składają się organy administracji publicznej. Administracja publiczna to również działalność państwa w sferze reglamentacyjno-porządkowej, zaspokajania zbiorowych potrzeb obywateli, aktywizowania ludności do współdziałania w realizacji zadań państwa, jak również regulowania gospodarki. Administracja publiczna działa na podstawie obowiązujących przepisów prawnych, co odróżnia ją od innych instytucji społecznych. Jest uprzywilejowana spośród innych tworów społecznych, ponieważ korzysta z ''imperium'' - władztwa administracyjnego; prawa jednostronnego kształtowania praw i obowiązków obywateli, gdyż prawo jej na to zezwala lub wręcz nakazuje. Nie może też uchylać się od nałożonych na nią ustawowo zadań. [J. Szreniawski]
Definicja administracji publicznej w znaczeniu negatywnym jest prosta, ale za szeroka. Dlatego też rozpowszechniona została definicja administracji publicznej w znaczeniu podmiotowo-przedmiotowym, autorstwa [[w:Hubert Izdebski|Huberta Izdebskiego]] i [[w:Michał_Kulesza_(prawnik)|Michała Kuleszy]].

{{Definicja|'''Administracja w znaczeniu podmiotowo przedmiotowym''' to zespół działań, czynności i przedsięwzięć organizatorskich i wykonawczych prowadzonych na rzecz realizacji interesu publicznego przez różne podmioty, organy i instytucje na podstawie ustawy i w określonych prawem formach.}}

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Crystal Clear kdm user male.png}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Michał Kulesza (1948-2013)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Prof. Uniwersytetu Warszawskiego, teoretyk administracji, ekspert w zakresie samorządu terytorialnego; uczestnik obrad Okrągłego Stołu, współtwórca reformy samorządowej w latach 90-tych. Autor podręcznika ''Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne'' (z Hubertem Izdebskim).&lt;small&gt;[[w:Michał Kulesza (prawnik)|Michał Kulesza na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Obecnie - pod wpływem literatury anglosaskiej - upowszechnia się pojęcie &lt;b&gt;''governance''&lt;/b&gt;, które z reguły tłumaczy się jako &quot;rządzenie&quot; lub współrządzenie, jeśli ma się na myśli dopuszczanie do rządzenia państwem organizacji społecznych i przedsiębiorców. Dodatkowego wymiaru nabiera pojęcie ''good governance'', jednak nie ma powodu, dla którego nie możnaby w naszym języku mówić o &quot;dobrym rządzeniu&quot;, tj. takim, które jest legalne, sprawne, skuteczne, zaspokaja potrzeby obywateli, uwzględnia ich udział w zarządzaniu państwem oraz jest zgodne z interesem publicznym.

Ważnymi pojęciami godnymi zapamiętania są terminy:
* centralizacji,
* decentralizacji,
* koncentracji,
* dekoncentracji.

Co prawda można spotkać pojęcie ''dewolucji'' (''devolution'') na oznaczenie szerokiej decentralizacji obejmującej przekazanie samodzielności zarówno w zakresie władzy wykonawczej, jak i ustawodawczej; ale nie musi być ono koniecznie wprowadzane do polskiej terminologii. Termin &quot;decentralizacja&quot; jest sam w sobie na tyle elastyczny, że starcza na określenie różnych sytuacji faktycznych.

Wypada pamiętać, iż:
* władza publiczna - odpowiada władzy sprawowanej na terenie Państwa
* zadania publiczne - to zadania podejmowane przez organy administracji publicznej lub raczej takie, które powinny przez wzgląd na interes publiczny być podejmowane przez organy administracji publicznej
* środki publiczne - środki finansowe przeznaczone na realizację zadań publicznych
* służba cywilna - aparat urzędniczy administracji rządowej
* interes publiczny - powinien pokrywać się z dobrem ogółu obywateli
* sektor publiczny - to taki obszar rynku, w którym udział mienia publicznego (rządu i samorządu) przekracza 50 %.

Administracja publiczna dzieli się na administrację rządową i samorządową.
* administracja rządowa - w uproszczeniu jest to ta część administracji publicznej, która bezpośrednio podlega rządowi (Radzie Ministrów)

Należy pamiętać, iż po 1989 roku unika się stosowania terminu &quot;administracji państwowej&quot;. Termin ten pasuje bowiem do ustrojów, w których nie ma wyodrębnionego samorządu (np. socjalistycznych), akcentujących jedność (monizm) administracji publicznej.

W historii administracji znana jest również '''pozytywna definicja administracji''' wymyślona przez teoretyków [[w:Nazizm|nazizmu]]. Ich zdaniem administracja publiczna polegała na &lt;u&gt;kształtowaniu życia wspólnoty narodowej&lt;/u&gt; przez specjalnie do tego powołany &lt;u&gt;aparat&lt;/u&gt;, według &lt;u&gt;planu&lt;/u&gt; ustalonego przez &lt;u&gt;Führera&lt;/u&gt; (tj. polityczne kierownictwo). Mówiąc w uproszczeniu, &quot;administracja jako organizacja jest po prostu strukturą urzędów działającą w konkretnej wspólnocie&quot; [T. Maunz].

== Funkcje administracji publicznej ==

W nauce prawa administracyjnego wyróżnia się różne '''funkcje administracji publicznej'''. Pod pojęciem &quot;funkcji&quot; rozumiemy &quot;czynność, działanie, zadanie, obowiązek&quot; administracji publicznej.&lt;ref&gt;Por. Słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa 1980, s. 237.&lt;/ref&gt; Dlatego też mówiąc o &quot;funkcjach administracji publicznej&quot; kładziemy nacisk na czynnościowy aspekt administracji publicznej, jako organizacji.&lt;ref&gt;Por. http://pl.wikibooks.org/wiki/Nauka_administracji/Administracja_publiczna_jako_system&lt;/ref&gt; Niekiedy mianem funkcji zwie się także &quot;płaszczyzny&quot; działania administracji publicznej. O niuansach językowych warto pamiętać, gdyż w teorii prawa pojawiają się poglądy kwestionujące sensowność używania sformułowania &quot;funkcja prawa&quot; i podobnie można odnosić je do omawianych &quot;funkcji administracji&quot;.&lt;ref&gt;Zob. I. Bogucka, ''Funkcje prawa. Analiza pojęcia'', Kraków 2000.&lt;/ref&gt;

Zwykle wymienia się następujące funkcje administracji publicznej:
* &lt;u&gt;regulującą i reglamentacyjną&lt;/u&gt; - polegającą na regulowaniu i reglamentowaniu życia obywateli,
* &lt;u&gt;świadczącą&lt;/u&gt; - zaspokajanie potrzeb społecznych, np. utrzymywanie szpitali, domów kultury itp.,
* &lt;u&gt;organizatorską&lt;/u&gt; - obejmującą działania twórcze, samodzielne i kreatywne, np. przygotowywanie projektów unijnych przez gminy,
* &lt;u&gt;wykonawczą&lt;/u&gt; - wykonywanie przepisów uchwalonych przez parlament, czy wydanych przez Radę Ministrów. Administracja skupia więc na sobie uwagę nie tylko parlamentu, lecz także - a przede wszystkim - naczelnych organów administracji rządowej,
* &lt;u&gt;kontrolno-nadzorczą&lt;/u&gt; - np. nadzór nad stowarzyszeniami. Przykładem będzie [http://www.dziennikwschodni.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20091022/LUBLIN/913336341 zawieszenie zarządu Stowarzyszenia &quot;Animals&quot; w Lublinie na wniosek Urzędu Miasta Lublin, w październiku 2009 r.]
*&lt;u&gt;prognostyczno-planistyczną&lt;/u&gt; - np. prognozowanie wzrostu zanieczyszczenia środowiska.

Interesująco funkcje administracji publicznej omówił Dominik Sypniewski na przykładzie &lt;u&gt;budownictwa&lt;/u&gt;. Odniósł się do funkcji prawotwórczej, reglamentacyjnej oraz kontrolno-nadzorczej. Jak stwierdził, &quot;funkcja prawotwórcza polega na możliwości oddziaływania przez organy administracji publicznej na proces budowlany przez tworzenie odpowiednich przepisów techniczno-budowlanych&quot; [Sypniewski, s. 44]. Funkcja reglamentacyjna objawia się w ograniczaniu praw obywatela do zabudowania nieruchomości, wykonywania zawodów związanych z budownictwem oraz wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych. Kontrola i nadzór trwają w trakcie całego procesu budowlanego od wydania pozwolenia na budowę do odbioru budynku.

Na kanwie świadczącej funkcji administracji publicznej mówi się o istnieniu '''administracji świadczącej''', tj. świadczenia usług służących zaspokajaniu potrzeb obywateli. Jerzy Posłuszny zwracał jednak uwagę, iż administracja publiczna staje przed ciągle nowymi wyzwaniami. Generuje to nowe sytuacje, w których politycy, urzędnicy, tak samo jak i zwykli obywatele, muszą się odnajdywać. Zdaniem J. Posłusznego, &quot;powstają i powstawać będą nieznane jeszcze niedawno zadania&quot;, a &quot;każda nowa zdobycz umysłu ludzkiego stwarza nowe potrzeby społeczne&quot;&lt;ref&gt;J. Posłuszny, ''Istota i cechy administracji świadczącej'', [w:] &quot;Administracja. Teoria-Dydaktyka-Praktyka&quot; 2005, nr 1, s. 59.&lt;/ref&gt;.

W państwie liberalnym - wedle założeń doktrynalnych - administracja powinna ograniczać swoje działania. Jest to jednak postulat utopijny, gdyż jak ukazuje praktyka XXI wieku w państwach uznających siebie za liberalne nastąpił znaczący wzrost biurokracji. Demokracja nie wyklucza szerokiej działalności państwa. Ważne m. in. jest to, aby organy administracji nie łamały zasad demokratycznego państwa prawnego, nie naruszały swobód obywatelskich i nie dyskryminowały własnych obywateli. Jednak obserwując gromadzenie w Polsce [http://bubleprawne.gazeta.pl/Bubleprawne/0,0.html bubli prawnych], to łatwo zauważyć, że mamy do czynienia z nadmiernie rozbudowaną funkcją reglamentacyjną, ze szkodą dla obywateli. Co gorsza jest to proces, w trakcie którego pod płaszczykiem przepisów &quot;dereglamentujących&quot; wprowadza się kolejne &quot;reglamentacje&quot;&lt;ref&gt;Zob.  M. Etel, ''Regulowana działalność gospodarcza a zasada wolności gospodarczej'', &quot;Państwo i Prawo&quot; 2007, nr 2, s. 41.&lt;/ref&gt;.

Biurokracja w państwie demokratycznym i liberalnym rośnie, ponieważ jest zjawiskiem wielce opłacalnym dla elit, zapewniając im korzystną redystrybucję dochodu narodowego: od biednych do bogatych; przez co ci pierwsi ubożeją a drudzy bogacą się jeszcze bardziej. Zarazem we współczesnym państwie spada ilość usług publicznych, pogarsza się ich jakość, a wzrastają koszty utrzymania państwa, powiększa się biurokracja i deficyt budżetowy. Przez to coraz mniej obywateli stać na nabywanie usług publicznych, ponieważ jest ich coraz mniej, są coraz droższe, a obywatele coraz biedniejsi. Paradoks wzrostu biurokracji przy zmniejszającej się liczbie usług publicznych i spadającej ich jakości tłumaczyć można następująco:
- zakładając, iż państwo jest coraz bardziej zadłużone, a mimo to przybiera sobie coraz więcej zadań, czyli tworzy nowe kompetencje dla urzędów (wzmagając przy tym inflację prawa), czyli zwiększa biurokrację, która coraz więcej kosztuje, to się coraz bardziej zadłuża;
- ale, jeśli przyjmiemy za pewnik obserwację, że – mimo wzrostu biurokracji – usług publicznych jest coraz mniej lub są coraz gorszej jakości (oświata szczególnie), to (co jest najważniejszą konkluzją) paradoks wzrostu biurokracji przy mniejszej liczbie usług coraz droższych publicznych i gorszej ich jakości istnieje dlatego, gdyż jest korzystny dla elity rządzącej ponieważ (zgodnie z logiką marksistowską) mogą w tej sytuacji przechwytywać dla siebie większą część wartości dodatkowej wytwarzanej w kapitale narodowym przez obywateli.

Model ten – jakże uproszczony – warto uzupełnić o koszta obsługi zadłużenia państwa wobec zagranicznych wierzycieli. Zauważyć trzeba, że elity stanowią ponadnarodowy, korporacyjny konglomerat, a powiązane międzynarodowymi zależnościami obsługują ów dług i one zasiadają w instytucjach ponadnarodowych, które nie dość, że udzielają pożyczek, to jeszcze sugerują, dlaczego je zaciągać i na co wydać. Kontrolują przepływy finansowe przerzucają koszty transakcyjne na obywateli państw, których politycy ze swym przerośniętym ego, owe kredyty zaciągają na chybione inwestycje lub niekończące się procesy modernizacyjno-restrukturyzacyjne. Im bardziej państwo jest zadłużone, tym elity międzynarodowe mają więcej zysku. Innymi słowy, im bardziej zadłużone państwo tym większy transfer dochodu za granicę za ich pośrednictwem i większa szansa na przejęcie ziemi (kazus Grecji) lub oszczędności (Cypru). Co więcej elity międzynarodowe godzą się na bankructwo danego państwa (ściślej rządu) i umarzanie długów, ponieważ jest to wpisane w mechanizm zarabiania pieniędzy&lt;ref&gt;K. Dąbrowski, ''Debiurokratyzacja – skąd się bierze „dobrze zorganizowana zaraza” i jak ją zwalczyć'', &quot;Myśl.pl&quot;, 2014.&lt;/ref&gt;.

Trudno jest jednak (i raczej jest to niemożliwe) osiągnąć stan równowagi między poszczególnymi funkcjami państwa. Niektóre się wręcz wykluczają. Obciążenie biurokracji nadmiarem zadań reglamentacyjnych, kontrolnych, nadzorczych, wykonawczych prowadzi do zaniku inicjatyw organizatorskich.  

Ściśle są ze sobą związane, np. płaszczyzny świadcząca i reglamentacyjna. Im więcej usług świadczy Państwo na rzecz obywateli, tym silniej reguluje ich życie codzienne. Z drugiej strony obywatele sami żądają od państwa i jego (zarazem swojej) administracji zaspokajania ich różnorodnych potrzeb (budowa ścieżek rowerowych, organizowanie koncertów noworocznych, finansowanie inwestycji ekologicznych, zakazanie handlu &quot;dopalaczami&quot;, normowanie jazdy na nartach na wzór jazdy samochodem itp.). Nakładają tym samym na biurokrację nowe zadania a zarazem zwiększają sami sobie koszty funkcjonowania administracji publicznej.

Biorąc pod uwagę: globalizację, nadmierne roszczenia społeczne, postawę (populistycznych lub nieudolnych) polityków za wszelką cenę chcących utrzymać władzę, zależność od międzynarodowej elity i bankowego kapitału

Dlatego też w XXI w. zwiększa się rola administracji publicznej w zaspokajaniu potrzeb zbiorowych społeczeństwa. Stwierdził to Zbigniew Leoński, porównujący &quot;funkcje&quot; administracji publicznej do jej &quot;zadań&quot;, gdy pisał, iż współczesne państwo &quot;realizuje zadania wykraczające poza funkcje wykonywania prawa (np. zaspokajanie zbiorowych potrzeb społeczeństwa)&quot;&lt;ref&gt;Z. Leoński, ''Administracja'', [w:] ''Nowa encyklopedia powszechna PWN'', t. 1, Warszawa 1995, s. 33.&lt;/ref&gt;. Władze publiczne odchodzą tym samym od weberowskiego ujmowania administracji jako wykonywania ustaw uchwalanych przez parlament; wykonywania oczywiście pod kontrolą sądownictwa administracyjnego. Wchodzą natomiast na grunt twórczego i politycznego zarazem przekształcania rzeczywistości społecznej. Przy tym jednak narażone są na różne nowinki doktrynalne, jak się po fakcie okazuje niebezpieczne dla prawidłowego rozwoju społeczeństwa (eugenika, eutanazja, surogactwo, wypaczenie relacji dzieci-rodzice)

Wydawałoby się jednak, iż zjawisko przekazywania części zadań państwa organizacjom pozarządowym i samorządom jest korzystne, i stanowi remedium na rozrost biurokracji. Jest to jednak myślenie złudne, gdyż wówczas powstaje czwarta biurokracja: społeczna - obok rządowej, samorządu terytorialnego i samorządu nieterytorialnego. Tworzona przez III sektor żyjący z grantów na koszt podatników.
----

Oprócz funkcji wyodrębniono '''zasady kształtowania struktury administracji publicznej''', wśród których wymienia się (z tym, że zazwyczaj wszystkie się łączą):
# &lt;u&gt;zasadę terytorialną&lt;/u&gt;: wedle podziału terytorialnego państwa (np. sekretarze stanu we Francji doby absolutyzmu),
# &lt;u&gt;merytoryczną&lt;/u&gt;: wedle sposobów postępowania i umiejętności (np. tajne agencje rządowe),
# &lt;u&gt;przedmiotową&lt;/u&gt;: wedle przedmiotu działalności, obsługiwanych grup społecznych (np. instytucje opieki społecznej),
# &lt;u&gt;funkcjonalną&lt;/u&gt;: wedle realizowanych funkcji (np. ministerstwo wojny, ministerstwo zdrowia) [J. Górniak, G.B. Peters].

== Cechy administracji publicznej ==

Badacze wymieniają wiele cech administracji publicznej, w tym:
* przymusowość,
* monopolistyczny charakter,
* trwałość,
* planowość,
* ciągłość,
* stabilność,
* fachowość,
* wyodrębnienie i uporządkowanie (organizacyjne i kompetencyjne),
[[Plik:Crystal_Clear_app_karm.png|right|50px]]
* legalizm (działanie w oparciu o przepisy proceduralne i materialne, dla realizacji interesu publicznego).

Administracja publiczna nie może działać chaotycznie, ponieważ wówczas Wydział Spraw Administracyjnych Urzędu Miasta Krakowa otwarty byłoby nie od 7.40 do 15.30; lecz wtedy, kiedy urzędnikom by się podobało, czyli np. od 22.00 do 2.00 w nocy. Jak więc widać niektóre cechy administracji publicznej są korzystne dla obywateli.

== Centralizacja i decentralizacja, koncentracja i dekoncentracja ==

W życiu administracji publicznej ważne znaczenie odgrywają cztery zjawiska: centralizacji, decentralizacji, koncentracji i dekoncentracji.

'''Centralizacja''', to pozbawienie samodzielności organów niższego szczebla, uzależnienie ich od organów centralnych, połączone z zależnością osobową i służbową; odsunięcie instytucji społecznych od udziału w rządach.

Centralizacja teoretycznie daje możliwość spojrzenia na lokalne problemy z szerszej perspektywy, łatwiejszego znalezienia wspólnych rozwiązań, zrealizowania większych celów, zbierania i analizowania większej ilości danych, stawiania bardziej dalekowzrocznych prognoz, mobilizowania większych zasobów ludzkich, materiałowych i finansowych, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych.

Natomiast '''decentralizacja''', to przyznanie określonego zakresu samodzielności w administrowaniu, organom niższym lub podmiotom niezależnym od administracji rządowej (np. samorządowi terytorialnemu), z zachowaniem - określonych przez prawo - uprawnień nadzorczych lub kontrolnych. Istotą decentralizacji jest oparcie władzy publicznej na wspólnotach lokalnych, oddanie części władzy publicznej terytorialnym związkom samorządowym [T. Hilarowicz]. Przykładem decentralizacji na gruncie Polskim było przekazanie w toku refomy samorządowej [[w:marszałek województwa|marszałkom województw]] uprawnień wojewodów.

Decentralizacja - w teorii - daje możliwość bardziej elastycznego działania, dostosowania i twórczego modyfikowania ogólnych wytycznych do lokalnych realiów, lepszego wyczucia nastrojów społecznych i potrzeb ludności, zapewnia lepszą komunikację na linii obywatele &lt;-&gt; władza. Bezplanowa decentralizacja może jednak prowadzić do chaosu, braku koordynacji działań poszczególnych instytucji publicznych, zwiększać konflikty między grupami społecznymi. Np. wiele błędów w trakcie decentralizacji administracji popełniono w [[w:Ustrój polityczny Belgii|Belgii]] na przełomie XX i XXI wieku.

Jak pisał Marcin Jurewicz, &quot;czynnikami sprzyjającymi centralizacji są: małe rozmiary organizacji, zwartość terytorialna względnie stabilne i mało złożone otoczenie, funkcjonalny podział pracy i duża zależność pomiędzy elementami organizacji, technologia oparta na produkcji masowej, niskie kwalifikacje uczestników organizacji, sprawnie funkcjonujący system informacyjny pozwalający na szybkie przesyłanie oraz przetwarzanie informacji.&quot;&lt;ref&gt;M. Jurewicz, ''Decentralizacja administracji publicznej na przykładzie ustroju prawnego izb gospodarczych'', rozprawa doktorska, Lublin 2007, s. 112.&lt;/ref&gt; Zaś jako czynniki służące decentralizacji wymienił: &quot;znaczne rozmiary organizacji, działanie na dużym obszarze i rozproszenie terytorialne, złożone oraz zmienne otoczenie wymagające zróżnicowanej struktury i szybkiego reagowania na zmiany, przedmiotowy (produktowy) podział pracy, technologia nierutynowa (krótkoseryjna, jednostkowa) związana ze zmiennością zadań, wysokie kwalifikacje pracowników oraz przejawianie przez nich potrzeb samodzielności i samorealizacji, jak również sprawnie działający system informacyjny umożliwiający bezpośredni dostęp do zbiorów informacji z różnych poziomów hierarchicznych i stanowisk.&quot;&lt;ref&gt;Ibidem, s. 112.&lt;/ref&gt;

W naukach administracyjnych wyodrębnia się decentralizację terytorialną oraz decentralizację rzeczową. &lt;u&gt;Decentralizacja terytorialna&lt;/u&gt; polega na przydaniu organom administracji lokalnej, zarządzającym poszczególnymi jednostkami podziału administracyjnego, określonego stopnia samodzielności względem organów nadrzędnych: regionalnych i centralnych. Natomiast &lt;u&gt;decentralizacja rzeczowa&lt;/u&gt; to przekazanie, organizacyjnie niezależnym wobec administracji, instytucjom lub organizacjom zarządzania określonymi kategoriami spraw. Wówczas taka decentralizacja, szczególnie w przypadku samorządu zawodowego - nie może powodować urzeczywistniania interesów korporacji kosztem reszty społeczeństwa. &lt;ref&gt;Por. M. Jurewicz, ''Decentralizacja administracji publicznej...'', s. 20 i 26.&lt;/ref&gt;

'''Koncentracja''' dla odmiany, to skupienie procesu decyzyjnego w ręku organów centralnych [D. Janicka]. Przy koncentracji zmniejsza się liczba pośrednich szczebli decyzji (podejmowanie decyzji przesuwa się w górę) i zmniejsza się liczba osób podejmujących decyzje [J. Karpiński].

Koncentracja łączy się z centralizacją i dotyczy relacji między organami administracji. Jednak nadmierna koncentracja utrudnia zdobywanie informacji o sytuacji w terenie, pozbawia samodzielności i odpowiedzialności niższe instytucje, co w sytuacjach nagłych przy utrudnionej komunikacji powoduje paraliż decyzyjny.

Zaś '''dekoncentracja''', to przenoszenie zadań na organy niższego szczebla. Może być pionowa (terytorialna) lub pozioma (resortowa). Pod pojęciem dekoncentracji rozumie się również powierzenie organom niższym uprawnień do podejmowania decyzji w ściśle określonym zakresie z utrzymaniem szerokiej ingerencji organów wyższych [D. Janicka, D. i J. Malec, W. Witkowski]; oddanie części kompetencji władz centralnych władzom niższego szczebla [T. Hilarowicz].

Paradoksalnie łączy się ona z centralizacją, gdy decyzje idą z góry, a zadania przenoszone są w dół drabiny administracyjnej. Przykładem dekoncentracji jest przekazanie wojewodom uprawnień ministrów. Czasem rozsądne powiązanie dekoncentracji z centralizacją pozwala na szybszą modernizację państwa. Stępia ostrze centralizmu nie naruszając omnipotencji centralnego ośrodka władzy. Jednym z warunków jest oczywiście istnienie rzetelnej kontroli nad działaniami urzędów niższych. Dobrym przykładem dekoncentracji połączonej z centralizacją dała administracja napoleońska.

Zestawienie &quot;centralizacja-decentralizacja-koncentracja-dekoncentracja&quot; uzupełnia się współcześnie o kolejne kluczowe zjawiska dla kształtu administracji publicznej, tj.
# zespolenie;
# współdziałanie;
# tworzenie sieci administracyjnych&lt;ref&gt;M. Szewczak, ''Administrowanie rozwojem regionalnym w systemie prawa administracyjnego'', Lublin 2013, ss. 424 s. 173, 190 i nast.&lt;/ref&gt;.

== Administracja rządowa ==

Administrację publiczną dzieli się na administrację rządową i samorządową. '''Administracja rządowa''' działa w imieniu i na rachunek państwa, i w uproszczeniu jest to ta część administracji publicznej, która bezpośrednio podlega rządowi (Radzie Ministrów). Zaś o administracji samorządowej będzie mowa poniżej.

W strukturze administracji (szczególnie rządowej) występuje zjawisko zależności, inaczej podległości. Rozróżnia się '''zależność służbową''' i '''zależność osobową''':
* &lt;u&gt;zależność służbowa&lt;/u&gt;, to możność wydawania wiążących poleceń lub ustalania kierunków działań,
* &lt;u&gt;zależność osobowa&lt;/u&gt;, to możność decydowania o statusie personalnym urzędnika (zatrudnieniu, zwolnieniu, pensji, karach, nagrodach, urlopach, emeryturze itp.).

W ramach rządu, rozumianego jako rada ministrów, zostają wyodrębnione '''resorty''', czyli niezależne struktury organizacyjne, wyłonione w ramach aparatu administracji rządowej, obsługujące przynajmniej jeden z działów administracji rządowej, kierowane przez ministra, wykonujące zadania jednorodne lub pokrewne, na terenie całego państwa.

Do resortów tzw. klasycznych zaliczano: sprawy zagraniczne, skarbowość, wojskowość, sprawy wewnętrzne oraz wymiar sprawiedliwości. Wyróżnia się ponadto resorty gospodarcze, techniczne, socjalne i oświatowe. Resortowość wprowadzono we Francji w 1791 r., Prusach w 1808 r., Rosji w 1802 r. [D. Janicka, D. i J. Malec, J. Szreniawski, W. Witkowski, PWN]

Ministrowie mogą ponosić odpowiedzialność:
# &lt;u&gt;konstytucyjną&lt;/u&gt;
# &lt;u&gt;polityczną&lt;/u&gt;
# &lt;u&gt;parlamentarną&lt;/u&gt;
# &lt;u&gt;solidarną&lt;/u&gt;
# &lt;u&gt;indywidualną&lt;/u&gt;.

'''Odpowiedzialność polityczna''' jest to odpowiedzialność przed politycznym mocodawcą ministra. Czyli może być ponoszona nie tylko przed parlamentem, ale i np. przed królem (jeśli ten powołuje rząd, jak we Francji [[w:Ludwik XVIII|Ludwika XVIII]]) albo przed szefem rządu (premierem, kanclerzem), jak w Niemczech. Gdy na członkach rządu ciąży odpowiedzialność polityczna przed parlamentem, wówczas zlewa się z odpowiedzialnością parlamentarną.

Ministerstwa natomiast dzieli się na:
* &lt;u&gt;funkcjonalne&lt;/u&gt;
* &lt;u&gt;koniunkturalne&lt;/u&gt; - powoływane dla spełnienia jakiegoś zadania, załatwienia problemu, tymczasowo albo dla zaspokojenia ambicji koalicji rządzącej (np. [[w:Ministerstwo Gospodarki Morskiej|Ministerstwo Gospodarki Morskiej]] w rządzie [[w:Jarosław Kaczyński|Jarosława Kaczyńskiego]]), czy [[w:Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji|Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji]] w rządzie [[w:Donald Tusk|Donalda Tuska]] [R. Skeczkowski].

Z budową rządu wiąże się '''kształt systemu biurokratycznego''', który może być (w zależności też od podejścia badawczego) prowincjonalny lub realny. '''System prowincjonalny''' polega na ustanowieniu w prowincjach (lub innych większych jednostkach podziału terytorialnego) instytucji centralnych, spełniających tam funkcje administracyjne w najwyższych instancjach. W pełnym systemie prowincjonalnym mielibyśmy, np. ministerstwa sprawiedliwości w każdym województwie, a nie jedno ministerstwo dla wszystkich województw.

Natomiast '''system realny''', to podzielenie centralnej władzy rządowej na szereg centralnych instytucji (ministerstw, resortów) dla poszczególnych działów administracji rządowej tak, by dana instytucja sprawowała władzę na całym obszarze państwa.

== Administracja zespolona i niezespolona ==

W strukturze administracji rządowej mamy do czynienia ze zjawiskiem zespolenia administracji. '''Zespolenie''' polega na połączeniu agend różnych ministerstw na szczeblu lokalnym, w ręku terenowego organu rządowego administracji ogólnej (przedstawiciela rządu). Inaczej mówiąc jest to, połączenie w terenie działów administracji państwowej (z wyjątkiem wyraźnie wyłączonych) w ręku terenowych przedstawicieli rządu: wojewodów i starostów [T. Hilarowicz].

Można to przedstawić na schemacie:
                                       administracja rządowa
                                 ogólna                    specjalna
                         centralna     terenowa    zespolona      niezespolona

Organom administracji rządowej ogólnej szczebla terenowego podlegają agendy innych resortów, np. w okresie Polski międzywojennej jedną z administracji specjalnej była administracja przemysłu i handlu, na czele której stał Minister Przemysłu i Handlu. Nie tworzono jednak w województwach osobnych struktur resortowych, ale w urzędach wojewódzkich wyodrębniano wydziały przemysłowe, a w starostwach - referaty przemysłowe. Wojewodzie podlegał zatem naczelnik wydziału przemysłowego. Wydział ten był elementem administracji specjalnej przemysłu i handlu, a urzędnicy wojewody wykonywali zadania z zakresu administracji specjalnej, tj. kompetencje Ministerstwa Przemysłu i Handlu.

== Samorząd ==

W odróżnieniu od administracji rządowej '''administracja samorządowa''' jest ściśle powiązana z podziałem terytorialnym państwa (ma ściśle zakreśloną właściwość miejscową), uzależniona od lokalnej społeczności (dzięki instytucji wyborów), kontrolowana przez lokalną wspólnotę. Ponadto wykonuje zadania własne i zlecone przez rząd pod jego nadzorem.

Często stosowana jest definicja samorządu w ujęciu [[w:Teresa Rabska|Teresy Rabskiej]], uzupełniana przez innych autorów (m. in. S. Kaźmierczyka). Na jej podstawie można dokonać rozróżnienia między '''samorządem''' a '''wspólnotą samorządową'''. Samorząd będzie więc &lt;u&gt; zarządzaniem przez wspólnotę samorządową sprawami publicznymi&lt;/u&gt;. Inaczej będziemy rozumieć pojęcie wspólnoty samorządowej.

{{Definicja|'''Wspólnota samorządowa''' - określona przez przepisy prawa państwowego grupa społeczna, w której członkostwo powstaje z mocy prawa, powołana do samodzielnego wykonywania zadań z zakresu administracji publicznej, w formach właściwych dla administracji rządowej, posiadająca organizację ustawowo ustaloną, o charakterze przedstawicielskim, kontrolowana przez grupę, podlegająca nadzorowi ze strony Państwa, ponosząca odpowiedzialność za swoje działania, wykonująca zadania własne i zlecone, posiadająca osobowość prawną i przysługujące jej prawo własności.}}

'''Osobowość prawna''' wspólnoty samorządowej jest osobowością &lt;u&gt;publicznoprawną&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;prywatnoprawną&lt;/u&gt;. Publicznoprawną ponieważ wspólnota może kształtować prawa i obowiązki adresatów swoich decyzji. Wpływać na zachowania obywateli w sposób wiążący, korzystając ze swego ''imperium''. Prywatnoprawną natomiast, gdy może zawierać umowy, pozywać i być pozywaną przed sądami powszechnymi.

Ponadto o '''samorządzie''' mówi się, że jest to samodzielne i niezależne zawiadywanie przez obywateli swoimi sprawami, polegające na wykonywaniu funkcji administracji publicznej [H. Izdebski]; bądź też sprawowanie władzy przez obywateli (pośrednio, bezpośrednio) na określonym szczeblu lokalnym. Inaczej mówiąc jest to powierzenie zarządu sprawami publicznymi zrzeszeniom obywateli [D. i J. Malec]; albo organizacja grupy społecznej oparta na kryterium terytorialnym lub osobowym, na zasadzie powszechności, demokratyzmu i samodzielności [E. Smoktunowicz]. Podkreśla się także aspekt wykonywania zadań administracji publicznej (sprawowania władzy) i niezależność [B. Ledworowski]. Klasyczna definicja samorządu autorstwa T. Bigo mówi, iż jest to decentralizacja administracji publicznej, której samodzielnymi podmiotami są korporacje powołane przez państwo. Najprostsza jest '''definicja negatywna samorządu''', wedle której samorząd to administracja sprawowana nie przez państwo.

W dziejach administracji publicznej występuje często zjawisko '''komunalizacji administracji publicznej'''. Polega ono na stopniowym przekazywaniu spraw z zakresu administracji publicznej instytucjom samorządu terytorialnego [T. Hilarowicz]. 

Biorąc pod uwagę występowanie samorządu w państwie, dzieli się '''mienie publiczne''' na:
* &lt;u&gt;mienie państwowe&lt;/u&gt; (w tym państwowych osób prawnych, funduszy, agencji i przedsiębiorstw państwowych),
* &lt;u&gt;mienie komunalne&lt;/u&gt; (samorządowe, tj. gminne, miejskie, sołectwa itp.).

Na '''dochody samorządu''' składają się: &lt;u&gt;dochody własne&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;subwencje ogólne&lt;/u&gt; oraz &lt;u&gt;dotacje celowe&lt;/u&gt;.

Omawiając problematykę samorządu należy wspomnieć o '''zakładzie publicznym''' (zakładzie administracyjnym). Jest to zorganizowany zespół składników osobowych, rzeczowych, materialnych i niematerialnych, tworzących jeden podmiot o charakterze celowym i usługowym, posiadający osobowość prawną, służący zaspokajaniu potrzeb publicznych a nie nastawiony na zysk, otwierany przez jednostki administracji publicznej, które zapewniają mu środki finansowe, np. biblioteka, dom pomocy społecznej, przedszkole, zarząd transportu miejskiego, muzeum, szkoła, szpital, więzienie, zakład oczyszczania. Charakterystyczną cechą zakładu jest władztwo zakładowe, tj. poddanie użytkowników zakładu regulaminowi zakładu i poleceniom jego kierownictwa.

W administracji publicznej spotykamy się z dwoma zjawiskami:
* &lt;u&gt;monizmem administracji&lt;/u&gt; (czyli istnieniem tylko administracji państwowej)&lt;ref&gt;Jak stwierdził B. Ledworowski, praktyka nadawania jednemu organowi przymiotów organu samorządowego i rządowego jest fikcją samorządności, ponieważ &quot;sprawdza się po prostu prastara zasada, że nie można dwóm panom służyć&quot;.&lt;/ref&gt;
* &lt;u&gt;dualizmem administracji publicznej&lt;/u&gt; (czyli występowaniem zarówno administracji rządowej, jak i samorządowej). [[Plik:POL PZPR logo.svg|right|50px]]

Administracja monistyczna jest charakterystyczna dla systemów totalitarnych i autorytarnych, które nie tolerują samodzielnego i niezależnego samorządu, kontrolowanego przez obywateli. Dlatego właśnie [[w:Rada narodowa (PRL)|rady narodowe]] w okresie PRL nie były organami samorządu terytorialnego, lecz organami jednolitej administracji państwowej, kształtowanej przez partię komunistyczną, czyli [[w:PZPR|PZPR]].

== Organ, urząd i inne definicje ==

'''Organ''', to jednostka wyodrębniona organizacyjne, w ramach aparatu administracji publicznej, działająca w imieniu i na rachunek państwa, w ramach kompetencji ustawowych, uprawniona do posługiwania się środkami przymusu [A. Suwałko-Karetko]. Sytuację prawną organu administracyjnego wyznaczają trzy czynniki: &lt;u&gt;zadania&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;kompetencje&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;właściwość&lt;/u&gt;. Zadania określają pożądany stan rzeczy, który ma być utrzymany lub osiągnięty; obejmują kompleks działań, których efekty świadczą o wypełnianiu przez dany organ swoich obowiązków.

Organ nie powinien przekraczać swoich kompetencji, wkraczać w kompetencje innych organów, jak również działać na obszarze ustawowo wolnym od administracji publicznej. Kompetencje są zakreślane ustawowo i nie powinny być domniemywane na korzyść organu. Organ nie może się swoich kompetencji zrzec, przejąć kompetencji innego organu, przekazać ich, zwiększyć czy ograniczyć [J. Szreniawski].

Natomiast '''urząd''', to osobowo-rzeczowy aparat pomocniczy danego organu [E. Ochendowski, J. Starościak].

Zaś '''jednostka podziału terytorialnego''', to po prostu obszar państwa podlegający określonemu organowi administracji terytorialnej.

Podział terytorialny w danym państwie może być kształtowany na różne sposoby, np.
* &lt;u&gt;tradycyjny&lt;/u&gt; - jak np. w [[w:Podział_administracyjny_Wielkiej_Brytanii|Wielkiej Brytanii]],
* &lt;u&gt;racjonalny&lt;/u&gt; - jak we [[w:Podział administracyjny Francji|Francji]], po reformach napoleońskich,
* &lt;u&gt;mieszany&lt;/u&gt; - którego przykładem będzie [[w:Podział administracyjny Polski|Polska]] po reformie samorządowej, gdzie np. południowa granica województwa lubelskiego i wschodnia granica województwa warmińsko-mazurskiego odzwierciedlają podziały pochodzące jeszcze z czasów zaborów; zachodnia i południowa granica województwa wielkopolskiego przebiega na granicy Polski i III Rzeszy, zaś województwa lubuskie, opolskie i śląskie są zupełnie nowymi tworami administracyjnymi.&lt;ref&gt;Por. ''Procesy integracyjne i tendencje rozwojowe regionu lubelskiego w perspektywie EURO 2012'', red. H. Ponikowski, Lublin 2010, s. 20.&lt;/ref&gt; Warto dodać, iż podział terytorialny wprowadzony [[w:Reforma administracyjna w Polsce (1999)|reformą z 1999 roku]] jest bardzo podobny do podziału istniejącego w latach [[w:Podział administracyjny Polski 1957–1975|1957-1975]].

Tradycjonalizm w utrzymywaniu granic terytorialnych nie jest tylko Polską specyfiką. Wynikać to może z istnienia tzw. &quot;pamięci zbiorowej&quot; lokalnych społeczności. Jak pisali niemieccy autorzy: &quot;Jeszze dziś na terenach objętych niegdyś wojną trzydziestoletnią psychologowie są w stanie naszkicować granice oddzielające obszary, które ucierpiały więcej, od tych, które ucierpiały mniej - tylko na podstawie analizy zbiorowej pamięci mieszkańców tych terenów. Tragiczne przeżycia wojenne zapadły w tę pamięć tak głęboko, że mimo 350 lat, jakie upłynęły od zakończenia wojny trzydziestoletniej, dają o sobie znać w codziennym życiu mieszkańców tych terenów&quot;.&lt;ref&gt;G. Probst, S. Raub, K. Romhardt, ''Zarządzanie wiedzą w organizacji'', przeł. K. Wackowska, Kraków 2004, s. 239.&lt;/ref&gt;

Organy mogą być jednoosobowe lub kolegialne. '''Kolegialność''', to tworzenie wieloosobowego organu decyzyjnego (&lt;u&gt;kolegialność strukturalna&lt;/u&gt;) lub sposób działania, polegający na podejmowaniu decyzji większością głosów (&lt;u&gt;kolegialność funkcjonalna&lt;/u&gt;).

Warto również zastanowić się nad innymi pojęciami z zakresu administracji publicznej. Dla przykładu:

'''Autonomia''' - przyznanie jednostce podziału terytorialnego samodzielności w zakresie prawodawstwa i administracji, jest pojęciem szerszym od samorządu.

'''Jursydykcja''' - uprawnienie do rozstrzygania spornych spraw [PWN].

'''Kompetencja''' - zakres uprawnień i obowiązków organu do określonego działania [PWN].

'''Legalność''' - zgodność z obowiązującym prawem. Legalność nie zawsze równa się praworządności.

'''Mandat''' [PWN]:
# pełnomocnictwo udzielone osobie sprawującej funkcję pochodzącą z wyboru,
# czynności i obowiązki związane z pełnieniem takiej funkcji,
# miejsce przyznane lub osiągnięte w organie pochodzącym z wyborów, zwłaszcza miejsce posła w parlamencie (mandat poselski).
Wyróżnia się też '''mandat wolny''' i '''mandat imperatywny'''.

'''Właściwość''' - zdolność do rozpatrywania danych spraw. Wyróżniamy zatem właściwość:
# rzeczową (wg rodzaju spraw),
# miejscową (wg obszaru działania),
# funkcjonalną (wg poziomu instancji).
Organ administracji publicznej winien przestrzegać wszystkich rodzajów właściwości jednocześnie [J. Szreniawski].

== Państwo, władza, suwerenność ==

Najbardziej rozpowszechnioną definicję '''państwa''' podał [[w:Georg Jellinek|Georg Jellinek]]. Jest tzw. trójelementowa definicja państwa:

&lt;div style=&quot;clear: center; border: solid #a0a0ff 2px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 100%; background: #ffffff; padding: 2px; spacing: 2px; text-align: center; float: center;&quot;&gt;
'''państwo''' = ludność + terytorium + władza
&lt;/div&gt;

W prawie międzynarodowym powyższą definicję uzupełnia się o dodatkowy element: &lt;u&gt; zdolność prawnomiędzynarodową&lt;/u&gt;, inaczej zdolność traktatową lub też zdolność do bycia podmiotem stosunków międzynarodowych (posiadania zdolności prawnomiędzynarodowej i zdolności do czynności prawnomiędzynarodowych). Są bowiem takie organizmy polityczne, które mimo, że spełniają wszystkie przesłanki bycia państwami nie posiadają uznania międzynarodowego i przez to nie są traktowane jak państwa, np. [[w:Górski Karabach|Górski Karabach]], czy [[w:Naddniestrze|Naddniestrze]].

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Georg Jellinek.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Georg Jellinek (1851 - 1911)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Niemiecki prawnik, znany teoretyk prawa, prof. uniwersytetów w Wiedniu, Bazylei i Heidelbergu; przedstawiciel pozytywizmu prawniczego, zajmował się teorią państwa i prawa, podkreślając rolę gwarancji zapewniających poszanowanie prawa, z których najbardziej istotne były czynniki kulturowe. Swoje poglądy wyłożył m.in. w ''Ogólnej nauce o państwie'' z 1900 r. &lt;small&gt;[[w:Georg Jellinek|Georg Jellinek na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Z państwem wiążą się inne pojęcia, takie jak: [[w:Federacja|federacja]], [[w:Konfederacja|konfederacja]], [[w:Unia realna|unia realna]] oraz [[w:Unia personalna|unia personalna]].

{{Definicja|'''Władza''' natomiast, to (pomijając kontrowersje wokół tego pojęcia) możność podejmowania i realizowania decyzji niezależnie od woli adresatów tychże decyzji; możność wprowadzania w życie decyzji dotyczących określonych osób. Inaczej mówiąc jest to przywilej panowania nad wolą innego człowieka.}}

Władza opiera się o pewien stosunek społeczny (m.in. podporządkowania) zachodzący między rządzącymi, a rządzonymi [J. Karpiński, S. Ossowski, M. Weber].

Z państwem i władzą związane jest pojęcie suwerenności. '''Suweren''' w klasycznym ujęciu, to podmiot posiadający najwyższą władzę, całkowitą niezależność i niepodlegający niczyjej kontroli (suwerenność zewnętrzna i wewnętrzna).

Współcześnie odchodzi się od takiego pojmowania suwerenności. Suwerenność można także mierzyć stopniem ingerencji państw trzecich (w dobie globalizacji również korporacji międzynarodowych) w bieżącą politykę państwa, nie tylko zagraniczną. Czasem ograniczenie suwerenności danego państwa korzystnie wpływa na sytuację zwykłych obywateli, jeśli weźmiemy pod uwagę działania sądów międzynarodowych.

== Literatura ==

# Baszkiewicz J., Władza, Wrocław 2009.
# Boć J., Język administracji, &quot;Acta Univ. Wratisl. nr 2770 Prawo 295&quot; Wrocław 2005.
# Camus A., Człowiek zbuntowany, wyd. Instytut Literacki Paryż 1958, przedruk KZ NSZZ &quot;Solidarność&quot; UMCS, Lublin 1981.
# Dubel L., Korybski A., Markwart Z., Wprowadzenie do nauki o państwie i polityce, Kraków 2002.
# Dubiel K., Saloni T., Podręcznik dla służby administracyjnej, Warszawa 1925.
# Groszyk H., Pieniążek A., Seidler G.L., Wprowadzenie do nauki o państwie i prawie, Lublin 2008.
# Gulczyński M., Nauka o polityce, Warszawa 2007.
# Heywood A., Politologia, Warszawa 2006.
# Hilarowicz T., Decentralizacja w administracji, a &quot;zespolenie&quot; organów administracyjnych, &quot;Ruch Prawniczy i Ekonomiczny&quot; 1922 (rocznik wspólny).
# Hilarowicz T., Zarys nauki administracji...,Warszawa 1930.
# Izdebski H., Fundamenty współczesnych państw, Warszawa 2007.
# Izdebski H., Kulesza M., Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne, Warszawa 2004.
# Janik M., Policja administracyjna - wybrane zagadnienia, &quot;Ius et administratio&quot; 2005, zesz. 3.
# Jaworska - Dębska B., Stabilizacja prawnoustrojowa społeczności lokalnej, &quot;Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku&quot; 1999, vol. 11.
# Knosala E., Matan A., Zacharko L., Nauka administracji, ... 1999.
# Korybski A., Leszczyński L., Pieniążek A., Wstęp do prawoznawstwa, wyd. 2007.
# Kulczycki L., Nauka o państwie, Warszawa 1929.
# Kuta T., Czy działania złożone administracji publicznej są herezją prawniczą, [w:] Prawo administracyjne w okresie transformacji ustrojowej, red. E. Knosala, A. Matan, G. Łaszczyca, Kraków 1999.
# Langrod J.S., Instytucje prawa administracyjnego. Zarys części ogólnej, reprint, Kraków 2003.
# Ledworowski B., Samorząd w międzywojniu i jego istota dziś, Warszawa 1989.
# Leoński Z., Nauka administracji, ... 2004.
# Łętowski J., Prawo administracyjne. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 1990.
# Łyszkowski M., Solidarność - solidaryzm - pomocniczość. Wybrane aspekty, &quot;Przegląd Prawa i Administracji&quot; 2005, t. 67.
# Majewski R., Decentralizacja życia politycznego jako zjawisko cywilizacyjne, &quot;Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku&quot; 1999, vol. 11.
# Muszyński J., Podstawy nauki o polityce, państwie i prawie, Toruń 2007.
# Nauka o państwie i polityce, red. J. Tymanowski, Łódź 2003.
# Niewiadomski Z., et. alt., Prawo administracyjne, wyd. 2007.
# Niczyporuk J., Dekoncentracja w administracji publicznej, wyd. 2006.
# Ochendowski E., Prawo administracyjne. Część ogólna, Toruń 2009.
# Pacian J., Problem korupcji w wymiarze historycznym, &quot;Prawo - Administracja - Kościół&quot; 2005, nr 1/2.
# Prawo administracyjne, Z. Duniewska et. alt., Warszawa 2004.
# Prawo administracyjne, red. J. Boć, Wrocław 2007.
# Prawo administracyjne, red. M. Chmaj, wyd. 2007.
# Prawo administracyjne, red. M. Wierzbowski, Warszawa 2003.
# Słocki G., Korupcja jako przedmiot badań nauki administracji, &quot;Acta Univ. Wratisl. nr 2770 Prawo 295&quot; Wrocław 2005.
# Sługocki J., Prawo administracyjne. Podstawowe zagadnienia ustrojowe, wyd. 2007.
# Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. W. Jakubowski, K.A. Wojtaszczyk, Warszawa 2007.
# Starościak J., Administracyjny ustrój Polski, Warszawa 1947.
# Stelmasiak J., Szreniawski J., Zagadnienia ogólne aparatu administracyjnego, [w:] Prawo administracyjne ustrojowe. Podmioty administracji publicznej, red. J. Stelmasiak, J. Szreniawski, Bydgoszcz - Lublin 2002.
# Sypniewski D., Nadzór nad procesem budowlanym, Warszawa 2011.
# Szostak W., Zarys teorii polityki, Toruń 2007.
# Szreniawski J., Wstęp do nauki administracji, Lublin 2004.
# Szraniawski J., Z zagadnień europeizacji stosowania prawa, [w:] Europeizacja polskiego prawa administracyjnego, red. Z. Janku et. alt., wstęp Z. Leoński, Wrocław 2005.
# Ura E., Ura E., Prawo administracyjne, Warszawa 2007.
# Wprowadzenie do nauki o państwie i polityce, red. B. Szmulik, M. Żmigrodzki, Lublin 2007.
# Zimmermann J., Kilka dylematów nauki prawa administracyjnego w okresie europeizacji, [w:] Europeizacja polskiego prawa administracyjnego, red. Z. Janku et. alt., wstęp Z. Leoński, Wrocław 2005.
# Zimmermann J., Prawo administracyjne, wyd. 2008.

== Literatura uzupełniająca ==
* Beetham D., Boyle K., Demokracja - pytania i odpowiedzi, Toruń 1996.
* Bernat S., Prywatyzacja zadań publicznych. Problematyka prawna, Kraków 1994.
* Kudrycka B., Dylematy urzędników administracji publicznej, Białystok 1995.
* Maurer H., Ogólne prawo administracyjne, Wrocław 2003.
* Szydłowski Z., Teoria organu administracji państwowej, Szczecin 1985.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ar6qpl0jsjhh88qhepnry9wwskhkw63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548454</id>
      <parentid>548412</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48127" sha1="01omatuy2jweot4ukfpm09tqzrshf9t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;
== Definicje ==
== Definicja administracji publicznej ==
Pod pojęciem '''administracji''' rozumiemy zarząd sprawami własnymi lub cudzymi, zarządzanie, gospodarowanie, kierowanie, ale także rządzenie i rozkazywanie [J.S. Langrod].

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Crystal Clear kdm user male.png}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Jerzy Stefan Langrod (1903-1990)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Prof. prawa i administracji, współautor znanego przedwojennego podręcznika do prawa administracyjnego, po II w. św. wykładowca na uczelniach francuskich. Napisał m.in. ''Instytucje prawa administracyjnego'' (wyd. 1948). &lt;noinclude&gt;&lt;small&gt;[[w:Jerzy Stefan Langrod|Jerzy Stefan Langrod w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Słowo administracja wywodzi się z [[w:Łacina|łacińskich]] terminów:
* ''ministrare'' = służyć
* ''administrare'' = obsługiwać, zarządzać, kierować
* ''gubernare'' = rządzić.

Natomiast '''administracja publiczna''', to zarząd wykonywany przez &lt;u&gt;państwo i podmioty&lt;/u&gt;, którym państwo zleciło jego wykonywanie (np. organy samorządu terytorialnego) prowadzony na rzecz &lt;u&gt;interesu publicznego&lt;/u&gt;, na podstawie &lt;u&gt;obowiązujących przepisów&lt;/u&gt;.

                             '''administracja     publiczna'''
                          /                |                   \
                         /                 |                    \
                        /                  |                     \
       system biurokratyczny obszerny zakres spraw społecznych 	generalne normy prawne

O administracji publicznej można mówić w różnych aspektach, m. in.:
* '''negatywnym''' - wówczas obejmuje ona wszystko to, co nie jest ani ustawodawstwem, ani sądownictwem,
* '''pozytywnym''' - dotyczy działalności organizatorskiej państwa,
* '''podmiotowym''' - odnosi się do działalności organów, instytucji państwowych itp.

Administrację można traktować jako &lt;u&gt;organizację&lt;/u&gt; złożoną z czynnika osobowego, rzeczowego i prawnego; jak również jako &lt;u&gt;aparat państwowy&lt;/u&gt;, na który składają się organy administracji publicznej. Administracja publiczna to również działalność państwa w sferze reglamentacyjno-porządkowej, zaspokajania zbiorowych potrzeb obywateli, aktywizowania ludności do współdziałania w realizacji zadań państwa, jak również regulowania gospodarki. Administracja publiczna działa na podstawie obowiązujących przepisów prawnych, co odróżnia ją od innych instytucji społecznych. Jest uprzywilejowana spośród innych tworów społecznych, ponieważ korzysta z ''imperium'' - władztwa administracyjnego; prawa jednostronnego kształtowania praw i obowiązków obywateli, gdyż prawo jej na to zezwala lub wręcz nakazuje. Nie może też uchylać się od nałożonych na nią ustawowo zadań. [J. Szreniawski]
Definicja administracji publicznej w znaczeniu negatywnym jest prosta, ale za szeroka. Dlatego też rozpowszechniona została definicja administracji publicznej w znaczeniu podmiotowo-przedmiotowym, autorstwa [[w:Hubert Izdebski|Huberta Izdebskiego]] i [[w:Michał_Kulesza_(prawnik)|Michała Kuleszy]].

{{Definicja|'''Administracja w znaczeniu podmiotowo przedmiotowym''' to zespół działań, czynności i przedsięwzięć organizatorskich i wykonawczych prowadzonych na rzecz realizacji interesu publicznego przez różne podmioty, organy i instytucje na podstawie ustawy i w określonych prawem formach.}}

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Crystal Clear kdm user male.png}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Michał Kulesza (1948-2013)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Prof. Uniwersytetu Warszawskiego, teoretyk administracji, ekspert w zakresie samorządu terytorialnego; uczestnik obrad Okrągłego Stołu, współtwórca reformy samorządowej w latach 90-tych. Autor podręcznika ''Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne'' (z Hubertem Izdebskim).&lt;small&gt;[[w:Michał Kulesza (prawnik)|Michał Kulesza w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Obecnie - pod wpływem literatury anglosaskiej - upowszechnia się pojęcie &lt;b&gt;''governance''&lt;/b&gt;, które z reguły tłumaczy się jako &quot;rządzenie&quot; lub współrządzenie, jeśli ma się na myśli dopuszczanie do rządzenia państwem organizacji społecznych i przedsiębiorców. Dodatkowego wymiaru nabiera pojęcie ''good governance'', jednak nie ma powodu, dla którego nie możnaby w naszym języku mówić o &quot;dobrym rządzeniu&quot;, tj. takim, które jest legalne, sprawne, skuteczne, zaspokaja potrzeby obywateli, uwzględnia ich udział w zarządzaniu państwem oraz jest zgodne z interesem publicznym.

Ważnymi pojęciami godnymi zapamiętania są terminy:
* centralizacji,
* decentralizacji,
* koncentracji,
* dekoncentracji.

Co prawda można spotkać pojęcie ''dewolucji'' (''devolution'') na oznaczenie szerokiej decentralizacji obejmującej przekazanie samodzielności zarówno w zakresie władzy wykonawczej, jak i ustawodawczej; ale nie musi być ono koniecznie wprowadzane do polskiej terminologii. Termin &quot;decentralizacja&quot; jest sam w sobie na tyle elastyczny, że starcza na określenie różnych sytuacji faktycznych.

Wypada pamiętać, iż:
* władza publiczna - odpowiada władzy sprawowanej na terenie Państwa
* zadania publiczne - to zadania podejmowane przez organy administracji publicznej lub raczej takie, które powinny przez wzgląd na interes publiczny być podejmowane przez organy administracji publicznej
* środki publiczne - środki finansowe przeznaczone na realizację zadań publicznych
* służba cywilna - aparat urzędniczy administracji rządowej
* interes publiczny - powinien pokrywać się z dobrem ogółu obywateli
* sektor publiczny - to taki obszar rynku, w którym udział mienia publicznego (rządu i samorządu) przekracza 50 %.

Administracja publiczna dzieli się na administrację rządową i samorządową.
* administracja rządowa - w uproszczeniu jest to ta część administracji publicznej, która bezpośrednio podlega rządowi (Radzie Ministrów)

Należy pamiętać, iż po 1989 roku unika się stosowania terminu &quot;administracji państwowej&quot;. Termin ten pasuje bowiem do ustrojów, w których nie ma wyodrębnionego samorządu (np. socjalistycznych), akcentujących jedność (monizm) administracji publicznej.

W historii administracji znana jest również '''pozytywna definicja administracji''' wymyślona przez teoretyków [[w:Nazizm|nazizmu]]. Ich zdaniem administracja publiczna polegała na &lt;u&gt;kształtowaniu życia wspólnoty narodowej&lt;/u&gt; przez specjalnie do tego powołany &lt;u&gt;aparat&lt;/u&gt;, według &lt;u&gt;planu&lt;/u&gt; ustalonego przez &lt;u&gt;Führera&lt;/u&gt; (tj. polityczne kierownictwo). Mówiąc w uproszczeniu, &quot;administracja jako organizacja jest po prostu strukturą urzędów działającą w konkretnej wspólnocie&quot; [T. Maunz].

== Funkcje administracji publicznej ==

W nauce prawa administracyjnego wyróżnia się różne '''funkcje administracji publicznej'''. Pod pojęciem &quot;funkcji&quot; rozumiemy &quot;czynność, działanie, zadanie, obowiązek&quot; administracji publicznej.&lt;ref&gt;Por. Słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa 1980, s. 237.&lt;/ref&gt; Dlatego też mówiąc o &quot;funkcjach administracji publicznej&quot; kładziemy nacisk na czynnościowy aspekt administracji publicznej, jako organizacji.&lt;ref&gt;Por. http://pl.wikibooks.org/wiki/Nauka_administracji/Administracja_publiczna_jako_system&lt;/ref&gt; Niekiedy mianem funkcji zwie się także &quot;płaszczyzny&quot; działania administracji publicznej. O niuansach językowych warto pamiętać, gdyż w teorii prawa pojawiają się poglądy kwestionujące sensowność używania sformułowania &quot;funkcja prawa&quot; i podobnie można odnosić je do omawianych &quot;funkcji administracji&quot;.&lt;ref&gt;Zob. I. Bogucka, ''Funkcje prawa. Analiza pojęcia'', Kraków 2000.&lt;/ref&gt;

Zwykle wymienia się następujące funkcje administracji publicznej:
* &lt;u&gt;regulującą i reglamentacyjną&lt;/u&gt; - polegającą na regulowaniu i reglamentowaniu życia obywateli,
* &lt;u&gt;świadczącą&lt;/u&gt; - zaspokajanie potrzeb społecznych, np. utrzymywanie szpitali, domów kultury itp.,
* &lt;u&gt;organizatorską&lt;/u&gt; - obejmującą działania twórcze, samodzielne i kreatywne, np. przygotowywanie projektów unijnych przez gminy,
* &lt;u&gt;wykonawczą&lt;/u&gt; - wykonywanie przepisów uchwalonych przez parlament, czy wydanych przez Radę Ministrów. Administracja skupia więc na sobie uwagę nie tylko parlamentu, lecz także - a przede wszystkim - naczelnych organów administracji rządowej,
* &lt;u&gt;kontrolno-nadzorczą&lt;/u&gt; - np. nadzór nad stowarzyszeniami. Przykładem będzie [http://www.dziennikwschodni.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20091022/LUBLIN/913336341 zawieszenie zarządu Stowarzyszenia &quot;Animals&quot; w Lublinie na wniosek Urzędu Miasta Lublin, w październiku 2009 r.]
*&lt;u&gt;prognostyczno-planistyczną&lt;/u&gt; - np. prognozowanie wzrostu zanieczyszczenia środowiska.

Interesująco funkcje administracji publicznej omówił Dominik Sypniewski na przykładzie &lt;u&gt;budownictwa&lt;/u&gt;. Odniósł się do funkcji prawotwórczej, reglamentacyjnej oraz kontrolno-nadzorczej. Jak stwierdził, &quot;funkcja prawotwórcza polega na możliwości oddziaływania przez organy administracji publicznej na proces budowlany przez tworzenie odpowiednich przepisów techniczno-budowlanych&quot; [Sypniewski, s. 44]. Funkcja reglamentacyjna objawia się w ograniczaniu praw obywatela do zabudowania nieruchomości, wykonywania zawodów związanych z budownictwem oraz wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych. Kontrola i nadzór trwają w trakcie całego procesu budowlanego od wydania pozwolenia na budowę do odbioru budynku.

Na kanwie świadczącej funkcji administracji publicznej mówi się o istnieniu '''administracji świadczącej''', tj. świadczenia usług służących zaspokajaniu potrzeb obywateli. Jerzy Posłuszny zwracał jednak uwagę, iż administracja publiczna staje przed ciągle nowymi wyzwaniami. Generuje to nowe sytuacje, w których politycy, urzędnicy, tak samo jak i zwykli obywatele, muszą się odnajdywać. Zdaniem J. Posłusznego, &quot;powstają i powstawać będą nieznane jeszcze niedawno zadania&quot;, a &quot;każda nowa zdobycz umysłu ludzkiego stwarza nowe potrzeby społeczne&quot;&lt;ref&gt;J. Posłuszny, ''Istota i cechy administracji świadczącej'', [w:] &quot;Administracja. Teoria-Dydaktyka-Praktyka&quot; 2005, nr 1, s. 59.&lt;/ref&gt;.

W państwie liberalnym - wedle założeń doktrynalnych - administracja powinna ograniczać swoje działania. Jest to jednak postulat utopijny, gdyż jak ukazuje praktyka XXI wieku w państwach uznających siebie za liberalne nastąpił znaczący wzrost biurokracji. Demokracja nie wyklucza szerokiej działalności państwa. Ważne m. in. jest to, aby organy administracji nie łamały zasad demokratycznego państwa prawnego, nie naruszały swobód obywatelskich i nie dyskryminowały własnych obywateli. Jednak obserwując gromadzenie w Polsce [http://bubleprawne.gazeta.pl/Bubleprawne/0,0.html bubli prawnych], to łatwo zauważyć, że mamy do czynienia z nadmiernie rozbudowaną funkcją reglamentacyjną, ze szkodą dla obywateli. Co gorsza jest to proces, w trakcie którego pod płaszczykiem przepisów &quot;dereglamentujących&quot; wprowadza się kolejne &quot;reglamentacje&quot;&lt;ref&gt;Zob.  M. Etel, ''Regulowana działalność gospodarcza a zasada wolności gospodarczej'', &quot;Państwo i Prawo&quot; 2007, nr 2, s. 41.&lt;/ref&gt;.

Biurokracja w państwie demokratycznym i liberalnym rośnie, ponieważ jest zjawiskiem wielce opłacalnym dla elit, zapewniając im korzystną redystrybucję dochodu narodowego: od biednych do bogatych; przez co ci pierwsi ubożeją a drudzy bogacą się jeszcze bardziej. Zarazem we współczesnym państwie spada ilość usług publicznych, pogarsza się ich jakość, a wzrastają koszty utrzymania państwa, powiększa się biurokracja i deficyt budżetowy. Przez to coraz mniej obywateli stać na nabywanie usług publicznych, ponieważ jest ich coraz mniej, są coraz droższe, a obywatele coraz biedniejsi. Paradoks wzrostu biurokracji przy zmniejszającej się liczbie usług publicznych i spadającej ich jakości tłumaczyć można następująco:
- zakładając, iż państwo jest coraz bardziej zadłużone, a mimo to przybiera sobie coraz więcej zadań, czyli tworzy nowe kompetencje dla urzędów (wzmagając przy tym inflację prawa), czyli zwiększa biurokrację, która coraz więcej kosztuje, to się coraz bardziej zadłuża;
- ale, jeśli przyjmiemy za pewnik obserwację, że – mimo wzrostu biurokracji – usług publicznych jest coraz mniej lub są coraz gorszej jakości (oświata szczególnie), to (co jest najważniejszą konkluzją) paradoks wzrostu biurokracji przy mniejszej liczbie usług coraz droższych publicznych i gorszej ich jakości istnieje dlatego, gdyż jest korzystny dla elity rządzącej ponieważ (zgodnie z logiką marksistowską) mogą w tej sytuacji przechwytywać dla siebie większą część wartości dodatkowej wytwarzanej w kapitale narodowym przez obywateli.

Model ten – jakże uproszczony – warto uzupełnić o koszta obsługi zadłużenia państwa wobec zagranicznych wierzycieli. Zauważyć trzeba, że elity stanowią ponadnarodowy, korporacyjny konglomerat, a powiązane międzynarodowymi zależnościami obsługują ów dług i one zasiadają w instytucjach ponadnarodowych, które nie dość, że udzielają pożyczek, to jeszcze sugerują, dlaczego je zaciągać i na co wydać. Kontrolują przepływy finansowe przerzucają koszty transakcyjne na obywateli państw, których politycy ze swym przerośniętym ego, owe kredyty zaciągają na chybione inwestycje lub niekończące się procesy modernizacyjno-restrukturyzacyjne. Im bardziej państwo jest zadłużone, tym elity międzynarodowe mają więcej zysku. Innymi słowy, im bardziej zadłużone państwo tym większy transfer dochodu za granicę za ich pośrednictwem i większa szansa na przejęcie ziemi (kazus Grecji) lub oszczędności (Cypru). Co więcej elity międzynarodowe godzą się na bankructwo danego państwa (ściślej rządu) i umarzanie długów, ponieważ jest to wpisane w mechanizm zarabiania pieniędzy&lt;ref&gt;K. Dąbrowski, ''Debiurokratyzacja – skąd się bierze „dobrze zorganizowana zaraza” i jak ją zwalczyć'', &quot;Myśl.pl&quot;, 2014.&lt;/ref&gt;.

Trudno jest jednak (i raczej jest to niemożliwe) osiągnąć stan równowagi między poszczególnymi funkcjami państwa. Niektóre się wręcz wykluczają. Obciążenie biurokracji nadmiarem zadań reglamentacyjnych, kontrolnych, nadzorczych, wykonawczych prowadzi do zaniku inicjatyw organizatorskich.  

Ściśle są ze sobą związane, np. płaszczyzny świadcząca i reglamentacyjna. Im więcej usług świadczy Państwo na rzecz obywateli, tym silniej reguluje ich życie codzienne. Z drugiej strony obywatele sami żądają od państwa i jego (zarazem swojej) administracji zaspokajania ich różnorodnych potrzeb (budowa ścieżek rowerowych, organizowanie koncertów noworocznych, finansowanie inwestycji ekologicznych, zakazanie handlu &quot;dopalaczami&quot;, normowanie jazdy na nartach na wzór jazdy samochodem itp.). Nakładają tym samym na biurokrację nowe zadania a zarazem zwiększają sami sobie koszty funkcjonowania administracji publicznej.

Biorąc pod uwagę: globalizację, nadmierne roszczenia społeczne, postawę (populistycznych lub nieudolnych) polityków za wszelką cenę chcących utrzymać władzę, zależność od międzynarodowej elity i bankowego kapitału

Dlatego też w XXI w. zwiększa się rola administracji publicznej w zaspokajaniu potrzeb zbiorowych społeczeństwa. Stwierdził to Zbigniew Leoński, porównujący &quot;funkcje&quot; administracji publicznej do jej &quot;zadań&quot;, gdy pisał, iż współczesne państwo &quot;realizuje zadania wykraczające poza funkcje wykonywania prawa (np. zaspokajanie zbiorowych potrzeb społeczeństwa)&quot;&lt;ref&gt;Z. Leoński, ''Administracja'', [w:] ''Nowa encyklopedia powszechna PWN'', t. 1, Warszawa 1995, s. 33.&lt;/ref&gt;. Władze publiczne odchodzą tym samym od weberowskiego ujmowania administracji jako wykonywania ustaw uchwalanych przez parlament; wykonywania oczywiście pod kontrolą sądownictwa administracyjnego. Wchodzą natomiast na grunt twórczego i politycznego zarazem przekształcania rzeczywistości społecznej. Przy tym jednak narażone są na różne nowinki doktrynalne, jak się po fakcie okazuje niebezpieczne dla prawidłowego rozwoju społeczeństwa (eugenika, eutanazja, surogactwo, wypaczenie relacji dzieci-rodzice)

Wydawałoby się jednak, iż zjawisko przekazywania części zadań państwa organizacjom pozarządowym i samorządom jest korzystne, i stanowi remedium na rozrost biurokracji. Jest to jednak myślenie złudne, gdyż wówczas powstaje czwarta biurokracja: społeczna - obok rządowej, samorządu terytorialnego i samorządu nieterytorialnego. Tworzona przez III sektor żyjący z grantów na koszt podatników.
----

Oprócz funkcji wyodrębniono '''zasady kształtowania struktury administracji publicznej''', wśród których wymienia się (z tym, że zazwyczaj wszystkie się łączą):
# &lt;u&gt;zasadę terytorialną&lt;/u&gt;: wedle podziału terytorialnego państwa (np. sekretarze stanu we Francji doby absolutyzmu),
# &lt;u&gt;merytoryczną&lt;/u&gt;: wedle sposobów postępowania i umiejętności (np. tajne agencje rządowe),
# &lt;u&gt;przedmiotową&lt;/u&gt;: wedle przedmiotu działalności, obsługiwanych grup społecznych (np. instytucje opieki społecznej),
# &lt;u&gt;funkcjonalną&lt;/u&gt;: wedle realizowanych funkcji (np. ministerstwo wojny, ministerstwo zdrowia) [J. Górniak, G.B. Peters].

== Cechy administracji publicznej ==

Badacze wymieniają wiele cech administracji publicznej, w tym:
* przymusowość,
* monopolistyczny charakter,
* trwałość,
* planowość,
* ciągłość,
* stabilność,
* fachowość,
* wyodrębnienie i uporządkowanie (organizacyjne i kompetencyjne),
[[Plik:Crystal_Clear_app_karm.png|right|50px]]
* legalizm (działanie w oparciu o przepisy proceduralne i materialne, dla realizacji interesu publicznego).

Administracja publiczna nie może działać chaotycznie, ponieważ wówczas Wydział Spraw Administracyjnych Urzędu Miasta Krakowa otwarty byłoby nie od 7.40 do 15.30; lecz wtedy, kiedy urzędnikom by się podobało, czyli np. od 22.00 do 2.00 w nocy. Jak więc widać niektóre cechy administracji publicznej są korzystne dla obywateli.

== Centralizacja i decentralizacja, koncentracja i dekoncentracja ==

W życiu administracji publicznej ważne znaczenie odgrywają cztery zjawiska: centralizacji, decentralizacji, koncentracji i dekoncentracji.

'''Centralizacja''', to pozbawienie samodzielności organów niższego szczebla, uzależnienie ich od organów centralnych, połączone z zależnością osobową i służbową; odsunięcie instytucji społecznych od udziału w rządach.

Centralizacja teoretycznie daje możliwość spojrzenia na lokalne problemy z szerszej perspektywy, łatwiejszego znalezienia wspólnych rozwiązań, zrealizowania większych celów, zbierania i analizowania większej ilości danych, stawiania bardziej dalekowzrocznych prognoz, mobilizowania większych zasobów ludzkich, materiałowych i finansowych, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych.

Natomiast '''decentralizacja''', to przyznanie określonego zakresu samodzielności w administrowaniu, organom niższym lub podmiotom niezależnym od administracji rządowej (np. samorządowi terytorialnemu), z zachowaniem - określonych przez prawo - uprawnień nadzorczych lub kontrolnych. Istotą decentralizacji jest oparcie władzy publicznej na wspólnotach lokalnych, oddanie części władzy publicznej terytorialnym związkom samorządowym [T. Hilarowicz]. Przykładem decentralizacji na gruncie Polskim było przekazanie w toku refomy samorządowej [[w:marszałek województwa|marszałkom województw]] uprawnień wojewodów.

Decentralizacja - w teorii - daje możliwość bardziej elastycznego działania, dostosowania i twórczego modyfikowania ogólnych wytycznych do lokalnych realiów, lepszego wyczucia nastrojów społecznych i potrzeb ludności, zapewnia lepszą komunikację na linii obywatele &lt;-&gt; władza. Bezplanowa decentralizacja może jednak prowadzić do chaosu, braku koordynacji działań poszczególnych instytucji publicznych, zwiększać konflikty między grupami społecznymi. Np. wiele błędów w trakcie decentralizacji administracji popełniono w [[w:Ustrój polityczny Belgii|Belgii]] na przełomie XX i XXI wieku.

Jak pisał Marcin Jurewicz, &quot;czynnikami sprzyjającymi centralizacji są: małe rozmiary organizacji, zwartość terytorialna względnie stabilne i mało złożone otoczenie, funkcjonalny podział pracy i duża zależność pomiędzy elementami organizacji, technologia oparta na produkcji masowej, niskie kwalifikacje uczestników organizacji, sprawnie funkcjonujący system informacyjny pozwalający na szybkie przesyłanie oraz przetwarzanie informacji.&quot;&lt;ref&gt;M. Jurewicz, ''Decentralizacja administracji publicznej na przykładzie ustroju prawnego izb gospodarczych'', rozprawa doktorska, Lublin 2007, s. 112.&lt;/ref&gt; Zaś jako czynniki służące decentralizacji wymienił: &quot;znaczne rozmiary organizacji, działanie na dużym obszarze i rozproszenie terytorialne, złożone oraz zmienne otoczenie wymagające zróżnicowanej struktury i szybkiego reagowania na zmiany, przedmiotowy (produktowy) podział pracy, technologia nierutynowa (krótkoseryjna, jednostkowa) związana ze zmiennością zadań, wysokie kwalifikacje pracowników oraz przejawianie przez nich potrzeb samodzielności i samorealizacji, jak również sprawnie działający system informacyjny umożliwiający bezpośredni dostęp do zbiorów informacji z różnych poziomów hierarchicznych i stanowisk.&quot;&lt;ref&gt;Ibidem, s. 112.&lt;/ref&gt;

W naukach administracyjnych wyodrębnia się decentralizację terytorialną oraz decentralizację rzeczową. &lt;u&gt;Decentralizacja terytorialna&lt;/u&gt; polega na przydaniu organom administracji lokalnej, zarządzającym poszczególnymi jednostkami podziału administracyjnego, określonego stopnia samodzielności względem organów nadrzędnych: regionalnych i centralnych. Natomiast &lt;u&gt;decentralizacja rzeczowa&lt;/u&gt; to przekazanie, organizacyjnie niezależnym wobec administracji, instytucjom lub organizacjom zarządzania określonymi kategoriami spraw. Wówczas taka decentralizacja, szczególnie w przypadku samorządu zawodowego - nie może powodować urzeczywistniania interesów korporacji kosztem reszty społeczeństwa. &lt;ref&gt;Por. M. Jurewicz, ''Decentralizacja administracji publicznej...'', s. 20 i 26.&lt;/ref&gt;

'''Koncentracja''' dla odmiany, to skupienie procesu decyzyjnego w ręku organów centralnych [D. Janicka]. Przy koncentracji zmniejsza się liczba pośrednich szczebli decyzji (podejmowanie decyzji przesuwa się w górę) i zmniejsza się liczba osób podejmujących decyzje [J. Karpiński].

Koncentracja łączy się z centralizacją i dotyczy relacji między organami administracji. Jednak nadmierna koncentracja utrudnia zdobywanie informacji o sytuacji w terenie, pozbawia samodzielności i odpowiedzialności niższe instytucje, co w sytuacjach nagłych przy utrudnionej komunikacji powoduje paraliż decyzyjny.

Zaś '''dekoncentracja''', to przenoszenie zadań na organy niższego szczebla. Może być pionowa (terytorialna) lub pozioma (resortowa). Pod pojęciem dekoncentracji rozumie się również powierzenie organom niższym uprawnień do podejmowania decyzji w ściśle określonym zakresie z utrzymaniem szerokiej ingerencji organów wyższych [D. Janicka, D. i J. Malec, W. Witkowski]; oddanie części kompetencji władz centralnych władzom niższego szczebla [T. Hilarowicz].

Paradoksalnie łączy się ona z centralizacją, gdy decyzje idą z góry, a zadania przenoszone są w dół drabiny administracyjnej. Przykładem dekoncentracji jest przekazanie wojewodom uprawnień ministrów. Czasem rozsądne powiązanie dekoncentracji z centralizacją pozwala na szybszą modernizację państwa. Stępia ostrze centralizmu nie naruszając omnipotencji centralnego ośrodka władzy. Jednym z warunków jest oczywiście istnienie rzetelnej kontroli nad działaniami urzędów niższych. Dobrym przykładem dekoncentracji połączonej z centralizacją dała administracja napoleońska.

Zestawienie &quot;centralizacja-decentralizacja-koncentracja-dekoncentracja&quot; uzupełnia się współcześnie o kolejne kluczowe zjawiska dla kształtu administracji publicznej, tj.
# zespolenie;
# współdziałanie;
# tworzenie sieci administracyjnych&lt;ref&gt;M. Szewczak, ''Administrowanie rozwojem regionalnym w systemie prawa administracyjnego'', Lublin 2013, ss. 424 s. 173, 190 i nast.&lt;/ref&gt;.

== Administracja rządowa ==

Administrację publiczną dzieli się na administrację rządową i samorządową. '''Administracja rządowa''' działa w imieniu i na rachunek państwa, i w uproszczeniu jest to ta część administracji publicznej, która bezpośrednio podlega rządowi (Radzie Ministrów). Zaś o administracji samorządowej będzie mowa poniżej.

W strukturze administracji (szczególnie rządowej) występuje zjawisko zależności, inaczej podległości. Rozróżnia się '''zależność służbową''' i '''zależność osobową''':
* &lt;u&gt;zależność służbowa&lt;/u&gt;, to możność wydawania wiążących poleceń lub ustalania kierunków działań,
* &lt;u&gt;zależność osobowa&lt;/u&gt;, to możność decydowania o statusie personalnym urzędnika (zatrudnieniu, zwolnieniu, pensji, karach, nagrodach, urlopach, emeryturze itp.).

W ramach rządu, rozumianego jako rada ministrów, zostają wyodrębnione '''resorty''', czyli niezależne struktury organizacyjne, wyłonione w ramach aparatu administracji rządowej, obsługujące przynajmniej jeden z działów administracji rządowej, kierowane przez ministra, wykonujące zadania jednorodne lub pokrewne, na terenie całego państwa.

Do resortów tzw. klasycznych zaliczano: sprawy zagraniczne, skarbowość, wojskowość, sprawy wewnętrzne oraz wymiar sprawiedliwości. Wyróżnia się ponadto resorty gospodarcze, techniczne, socjalne i oświatowe. Resortowość wprowadzono we Francji w 1791 r., Prusach w 1808 r., Rosji w 1802 r. [D. Janicka, D. i J. Malec, J. Szreniawski, W. Witkowski, PWN]

Ministrowie mogą ponosić odpowiedzialność:
# &lt;u&gt;konstytucyjną&lt;/u&gt;
# &lt;u&gt;polityczną&lt;/u&gt;
# &lt;u&gt;parlamentarną&lt;/u&gt;
# &lt;u&gt;solidarną&lt;/u&gt;
# &lt;u&gt;indywidualną&lt;/u&gt;.

'''Odpowiedzialność polityczna''' jest to odpowiedzialność przed politycznym mocodawcą ministra. Czyli może być ponoszona nie tylko przed parlamentem, ale i np. przed królem (jeśli ten powołuje rząd, jak we Francji [[w:Ludwik XVIII|Ludwika XVIII]]) albo przed szefem rządu (premierem, kanclerzem), jak w Niemczech. Gdy na członkach rządu ciąży odpowiedzialność polityczna przed parlamentem, wówczas zlewa się z odpowiedzialnością parlamentarną.

Ministerstwa natomiast dzieli się na:
* &lt;u&gt;funkcjonalne&lt;/u&gt;
* &lt;u&gt;koniunkturalne&lt;/u&gt; - powoływane dla spełnienia jakiegoś zadania, załatwienia problemu, tymczasowo albo dla zaspokojenia ambicji koalicji rządzącej (np. [[w:Ministerstwo Gospodarki Morskiej|Ministerstwo Gospodarki Morskiej]] w rządzie [[w:Jarosław Kaczyński|Jarosława Kaczyńskiego]]), czy [[w:Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji|Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji]] w rządzie [[w:Donald Tusk|Donalda Tuska]] [R. Skeczkowski].

Z budową rządu wiąże się '''kształt systemu biurokratycznego''', który może być (w zależności też od podejścia badawczego) prowincjonalny lub realny. '''System prowincjonalny''' polega na ustanowieniu w prowincjach (lub innych większych jednostkach podziału terytorialnego) instytucji centralnych, spełniających tam funkcje administracyjne w najwyższych instancjach. W pełnym systemie prowincjonalnym mielibyśmy, np. ministerstwa sprawiedliwości w każdym województwie, a nie jedno ministerstwo dla wszystkich województw.

Natomiast '''system realny''', to podzielenie centralnej władzy rządowej na szereg centralnych instytucji (ministerstw, resortów) dla poszczególnych działów administracji rządowej tak, by dana instytucja sprawowała władzę na całym obszarze państwa.

== Administracja zespolona i niezespolona ==

W strukturze administracji rządowej mamy do czynienia ze zjawiskiem zespolenia administracji. '''Zespolenie''' polega na połączeniu agend różnych ministerstw na szczeblu lokalnym, w ręku terenowego organu rządowego administracji ogólnej (przedstawiciela rządu). Inaczej mówiąc jest to, połączenie w terenie działów administracji państwowej (z wyjątkiem wyraźnie wyłączonych) w ręku terenowych przedstawicieli rządu: wojewodów i starostów [T. Hilarowicz].

Można to przedstawić na schemacie:
                                       administracja rządowa
                                 ogólna                    specjalna
                         centralna     terenowa    zespolona      niezespolona

Organom administracji rządowej ogólnej szczebla terenowego podlegają agendy innych resortów, np. w okresie Polski międzywojennej jedną z administracji specjalnej była administracja przemysłu i handlu, na czele której stał Minister Przemysłu i Handlu. Nie tworzono jednak w województwach osobnych struktur resortowych, ale w urzędach wojewódzkich wyodrębniano wydziały przemysłowe, a w starostwach - referaty przemysłowe. Wojewodzie podlegał zatem naczelnik wydziału przemysłowego. Wydział ten był elementem administracji specjalnej przemysłu i handlu, a urzędnicy wojewody wykonywali zadania z zakresu administracji specjalnej, tj. kompetencje Ministerstwa Przemysłu i Handlu.

== Samorząd ==

W odróżnieniu od administracji rządowej '''administracja samorządowa''' jest ściśle powiązana z podziałem terytorialnym państwa (ma ściśle zakreśloną właściwość miejscową), uzależniona od lokalnej społeczności (dzięki instytucji wyborów), kontrolowana przez lokalną wspólnotę. Ponadto wykonuje zadania własne i zlecone przez rząd pod jego nadzorem.

Często stosowana jest definicja samorządu w ujęciu [[w:Teresa Rabska|Teresy Rabskiej]], uzupełniana przez innych autorów (m. in. S. Kaźmierczyka). Na jej podstawie można dokonać rozróżnienia między '''samorządem''' a '''wspólnotą samorządową'''. Samorząd będzie więc &lt;u&gt; zarządzaniem przez wspólnotę samorządową sprawami publicznymi&lt;/u&gt;. Inaczej będziemy rozumieć pojęcie wspólnoty samorządowej.

{{Definicja|'''Wspólnota samorządowa''' - określona przez przepisy prawa państwowego grupa społeczna, w której członkostwo powstaje z mocy prawa, powołana do samodzielnego wykonywania zadań z zakresu administracji publicznej, w formach właściwych dla administracji rządowej, posiadająca organizację ustawowo ustaloną, o charakterze przedstawicielskim, kontrolowana przez grupę, podlegająca nadzorowi ze strony Państwa, ponosząca odpowiedzialność za swoje działania, wykonująca zadania własne i zlecone, posiadająca osobowość prawną i przysługujące jej prawo własności.}}

'''Osobowość prawna''' wspólnoty samorządowej jest osobowością &lt;u&gt;publicznoprawną&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;prywatnoprawną&lt;/u&gt;. Publicznoprawną ponieważ wspólnota może kształtować prawa i obowiązki adresatów swoich decyzji. Wpływać na zachowania obywateli w sposób wiążący, korzystając ze swego ''imperium''. Prywatnoprawną natomiast, gdy może zawierać umowy, pozywać i być pozywaną przed sądami powszechnymi.

Ponadto o '''samorządzie''' mówi się, że jest to samodzielne i niezależne zawiadywanie przez obywateli swoimi sprawami, polegające na wykonywaniu funkcji administracji publicznej [H. Izdebski]; bądź też sprawowanie władzy przez obywateli (pośrednio, bezpośrednio) na określonym szczeblu lokalnym. Inaczej mówiąc jest to powierzenie zarządu sprawami publicznymi zrzeszeniom obywateli [D. i J. Malec]; albo organizacja grupy społecznej oparta na kryterium terytorialnym lub osobowym, na zasadzie powszechności, demokratyzmu i samodzielności [E. Smoktunowicz]. Podkreśla się także aspekt wykonywania zadań administracji publicznej (sprawowania władzy) i niezależność [B. Ledworowski]. Klasyczna definicja samorządu autorstwa T. Bigo mówi, iż jest to decentralizacja administracji publicznej, której samodzielnymi podmiotami są korporacje powołane przez państwo. Najprostsza jest '''definicja negatywna samorządu''', wedle której samorząd to administracja sprawowana nie przez państwo.

W dziejach administracji publicznej występuje często zjawisko '''komunalizacji administracji publicznej'''. Polega ono na stopniowym przekazywaniu spraw z zakresu administracji publicznej instytucjom samorządu terytorialnego [T. Hilarowicz]. 

Biorąc pod uwagę występowanie samorządu w państwie, dzieli się '''mienie publiczne''' na:
* &lt;u&gt;mienie państwowe&lt;/u&gt; (w tym państwowych osób prawnych, funduszy, agencji i przedsiębiorstw państwowych),
* &lt;u&gt;mienie komunalne&lt;/u&gt; (samorządowe, tj. gminne, miejskie, sołectwa itp.).

Na '''dochody samorządu''' składają się: &lt;u&gt;dochody własne&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;subwencje ogólne&lt;/u&gt; oraz &lt;u&gt;dotacje celowe&lt;/u&gt;.

Omawiając problematykę samorządu należy wspomnieć o '''zakładzie publicznym''' (zakładzie administracyjnym). Jest to zorganizowany zespół składników osobowych, rzeczowych, materialnych i niematerialnych, tworzących jeden podmiot o charakterze celowym i usługowym, posiadający osobowość prawną, służący zaspokajaniu potrzeb publicznych a nie nastawiony na zysk, otwierany przez jednostki administracji publicznej, które zapewniają mu środki finansowe, np. biblioteka, dom pomocy społecznej, przedszkole, zarząd transportu miejskiego, muzeum, szkoła, szpital, więzienie, zakład oczyszczania. Charakterystyczną cechą zakładu jest władztwo zakładowe, tj. poddanie użytkowników zakładu regulaminowi zakładu i poleceniom jego kierownictwa.

W administracji publicznej spotykamy się z dwoma zjawiskami:
* &lt;u&gt;monizmem administracji&lt;/u&gt; (czyli istnieniem tylko administracji państwowej)&lt;ref&gt;Jak stwierdził B. Ledworowski, praktyka nadawania jednemu organowi przymiotów organu samorządowego i rządowego jest fikcją samorządności, ponieważ &quot;sprawdza się po prostu prastara zasada, że nie można dwóm panom służyć&quot;.&lt;/ref&gt;
* &lt;u&gt;dualizmem administracji publicznej&lt;/u&gt; (czyli występowaniem zarówno administracji rządowej, jak i samorządowej). [[Plik:POL PZPR logo.svg|right|50px]]

Administracja monistyczna jest charakterystyczna dla systemów totalitarnych i autorytarnych, które nie tolerują samodzielnego i niezależnego samorządu, kontrolowanego przez obywateli. Dlatego właśnie [[w:Rada narodowa (PRL)|rady narodowe]] w okresie PRL nie były organami samorządu terytorialnego, lecz organami jednolitej administracji państwowej, kształtowanej przez partię komunistyczną, czyli [[w:PZPR|PZPR]].

== Organ, urząd i inne definicje ==

'''Organ''', to jednostka wyodrębniona organizacyjne, w ramach aparatu administracji publicznej, działająca w imieniu i na rachunek państwa, w ramach kompetencji ustawowych, uprawniona do posługiwania się środkami przymusu [A. Suwałko-Karetko]. Sytuację prawną organu administracyjnego wyznaczają trzy czynniki: &lt;u&gt;zadania&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;kompetencje&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;właściwość&lt;/u&gt;. Zadania określają pożądany stan rzeczy, który ma być utrzymany lub osiągnięty; obejmują kompleks działań, których efekty świadczą o wypełnianiu przez dany organ swoich obowiązków.

Organ nie powinien przekraczać swoich kompetencji, wkraczać w kompetencje innych organów, jak również działać na obszarze ustawowo wolnym od administracji publicznej. Kompetencje są zakreślane ustawowo i nie powinny być domniemywane na korzyść organu. Organ nie może się swoich kompetencji zrzec, przejąć kompetencji innego organu, przekazać ich, zwiększyć czy ograniczyć [J. Szreniawski].

Natomiast '''urząd''', to osobowo-rzeczowy aparat pomocniczy danego organu [E. Ochendowski, J. Starościak].

Zaś '''jednostka podziału terytorialnego''', to po prostu obszar państwa podlegający określonemu organowi administracji terytorialnej.

Podział terytorialny w danym państwie może być kształtowany na różne sposoby, np.
* &lt;u&gt;tradycyjny&lt;/u&gt; - jak np. w [[w:Podział_administracyjny_Wielkiej_Brytanii|Wielkiej Brytanii]],
* &lt;u&gt;racjonalny&lt;/u&gt; - jak we [[w:Podział administracyjny Francji|Francji]], po reformach napoleońskich,
* &lt;u&gt;mieszany&lt;/u&gt; - którego przykładem będzie [[w:Podział administracyjny Polski|Polska]] po reformie samorządowej, gdzie np. południowa granica województwa lubelskiego i wschodnia granica województwa warmińsko-mazurskiego odzwierciedlają podziały pochodzące jeszcze z czasów zaborów; zachodnia i południowa granica województwa wielkopolskiego przebiega na granicy Polski i III Rzeszy, zaś województwa lubuskie, opolskie i śląskie są zupełnie nowymi tworami administracyjnymi.&lt;ref&gt;Por. ''Procesy integracyjne i tendencje rozwojowe regionu lubelskiego w perspektywie EURO 2012'', red. H. Ponikowski, Lublin 2010, s. 20.&lt;/ref&gt; Warto dodać, iż podział terytorialny wprowadzony [[w:Reforma administracyjna w Polsce (1999)|reformą z 1999 roku]] jest bardzo podobny do podziału istniejącego w latach [[w:Podział administracyjny Polski 1957–1975|1957-1975]].

Tradycjonalizm w utrzymywaniu granic terytorialnych nie jest tylko Polską specyfiką. Wynikać to może z istnienia tzw. &quot;pamięci zbiorowej&quot; lokalnych społeczności. Jak pisali niemieccy autorzy: &quot;Jeszze dziś na terenach objętych niegdyś wojną trzydziestoletnią psychologowie są w stanie naszkicować granice oddzielające obszary, które ucierpiały więcej, od tych, które ucierpiały mniej - tylko na podstawie analizy zbiorowej pamięci mieszkańców tych terenów. Tragiczne przeżycia wojenne zapadły w tę pamięć tak głęboko, że mimo 350 lat, jakie upłynęły od zakończenia wojny trzydziestoletniej, dają o sobie znać w codziennym życiu mieszkańców tych terenów&quot;.&lt;ref&gt;G. Probst, S. Raub, K. Romhardt, ''Zarządzanie wiedzą w organizacji'', przeł. K. Wackowska, Kraków 2004, s. 239.&lt;/ref&gt;

Organy mogą być jednoosobowe lub kolegialne. '''Kolegialność''', to tworzenie wieloosobowego organu decyzyjnego (&lt;u&gt;kolegialność strukturalna&lt;/u&gt;) lub sposób działania, polegający na podejmowaniu decyzji większością głosów (&lt;u&gt;kolegialność funkcjonalna&lt;/u&gt;).

Warto również zastanowić się nad innymi pojęciami z zakresu administracji publicznej. Dla przykładu:

'''Autonomia''' - przyznanie jednostce podziału terytorialnego samodzielności w zakresie prawodawstwa i administracji, jest pojęciem szerszym od samorządu.

'''Jursydykcja''' - uprawnienie do rozstrzygania spornych spraw [PWN].

'''Kompetencja''' - zakres uprawnień i obowiązków organu do określonego działania [PWN].

'''Legalność''' - zgodność z obowiązującym prawem. Legalność nie zawsze równa się praworządności.

'''Mandat''' [PWN]:
# pełnomocnictwo udzielone osobie sprawującej funkcję pochodzącą z wyboru,
# czynności i obowiązki związane z pełnieniem takiej funkcji,
# miejsce przyznane lub osiągnięte w organie pochodzącym z wyborów, zwłaszcza miejsce posła w parlamencie (mandat poselski).
Wyróżnia się też '''mandat wolny''' i '''mandat imperatywny'''.

'''Właściwość''' - zdolność do rozpatrywania danych spraw. Wyróżniamy zatem właściwość:
# rzeczową (wg rodzaju spraw),
# miejscową (wg obszaru działania),
# funkcjonalną (wg poziomu instancji).
Organ administracji publicznej winien przestrzegać wszystkich rodzajów właściwości jednocześnie [J. Szreniawski].

== Państwo, władza, suwerenność ==

Najbardziej rozpowszechnioną definicję '''państwa''' podał [[w:Georg Jellinek|Georg Jellinek]]. Jest tzw. trójelementowa definicja państwa:

&lt;div style=&quot;clear: center; border: solid #a0a0ff 2px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 100%; background: #ffffff; padding: 2px; spacing: 2px; text-align: center; float: center;&quot;&gt;
'''państwo''' = ludność + terytorium + władza
&lt;/div&gt;

W prawie międzynarodowym powyższą definicję uzupełnia się o dodatkowy element: &lt;u&gt; zdolność prawnomiędzynarodową&lt;/u&gt;, inaczej zdolność traktatową lub też zdolność do bycia podmiotem stosunków międzynarodowych (posiadania zdolności prawnomiędzynarodowej i zdolności do czynności prawnomiędzynarodowych). Są bowiem takie organizmy polityczne, które mimo, że spełniają wszystkie przesłanki bycia państwami nie posiadają uznania międzynarodowego i przez to nie są traktowane jak państwa, np. [[w:Górski Karabach|Górski Karabach]], czy [[w:Naddniestrze|Naddniestrze]].

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Georg Jellinek.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Georg Jellinek (1851 - 1911)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Niemiecki prawnik, znany teoretyk prawa, prof. uniwersytetów w Wiedniu, Bazylei i Heidelbergu; przedstawiciel pozytywizmu prawniczego, zajmował się teorią państwa i prawa, podkreślając rolę gwarancji zapewniających poszanowanie prawa, z których najbardziej istotne były czynniki kulturowe. Swoje poglądy wyłożył m.in. w ''Ogólnej nauce o państwie'' z 1900 r. &lt;small&gt;[[w:Georg Jellinek|Georg Jellinek w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Z państwem wiążą się inne pojęcia, takie jak: [[w:Federacja|federacja]], [[w:Konfederacja|konfederacja]], [[w:Unia realna|unia realna]] oraz [[w:Unia personalna|unia personalna]].

{{Definicja|'''Władza''' natomiast, to (pomijając kontrowersje wokół tego pojęcia) możność podejmowania i realizowania decyzji niezależnie od woli adresatów tychże decyzji; możność wprowadzania w życie decyzji dotyczących określonych osób. Inaczej mówiąc jest to przywilej panowania nad wolą innego człowieka.}}

Władza opiera się o pewien stosunek społeczny (m.in. podporządkowania) zachodzący między rządzącymi, a rządzonymi [J. Karpiński, S. Ossowski, M. Weber].

Z państwem i władzą związane jest pojęcie suwerenności. '''Suweren''' w klasycznym ujęciu, to podmiot posiadający najwyższą władzę, całkowitą niezależność i niepodlegający niczyjej kontroli (suwerenność zewnętrzna i wewnętrzna).

Współcześnie odchodzi się od takiego pojmowania suwerenności. Suwerenność można także mierzyć stopniem ingerencji państw trzecich (w dobie globalizacji również korporacji międzynarodowych) w bieżącą politykę państwa, nie tylko zagraniczną. Czasem ograniczenie suwerenności danego państwa korzystnie wpływa na sytuację zwykłych obywateli, jeśli weźmiemy pod uwagę działania sądów międzynarodowych.

== Literatura ==

# Baszkiewicz J., Władza, Wrocław 2009.
# Boć J., Język administracji, &quot;Acta Univ. Wratisl. nr 2770 Prawo 295&quot; Wrocław 2005.
# Camus A., Człowiek zbuntowany, wyd. Instytut Literacki Paryż 1958, przedruk KZ NSZZ &quot;Solidarność&quot; UMCS, Lublin 1981.
# Dubel L., Korybski A., Markwart Z., Wprowadzenie do nauki o państwie i polityce, Kraków 2002.
# Dubiel K., Saloni T., Podręcznik dla służby administracyjnej, Warszawa 1925.
# Groszyk H., Pieniążek A., Seidler G.L., Wprowadzenie do nauki o państwie i prawie, Lublin 2008.
# Gulczyński M., Nauka o polityce, Warszawa 2007.
# Heywood A., Politologia, Warszawa 2006.
# Hilarowicz T., Decentralizacja w administracji, a &quot;zespolenie&quot; organów administracyjnych, &quot;Ruch Prawniczy i Ekonomiczny&quot; 1922 (rocznik wspólny).
# Hilarowicz T., Zarys nauki administracji...,Warszawa 1930.
# Izdebski H., Fundamenty współczesnych państw, Warszawa 2007.
# Izdebski H., Kulesza M., Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne, Warszawa 2004.
# Janik M., Policja administracyjna - wybrane zagadnienia, &quot;Ius et administratio&quot; 2005, zesz. 3.
# Jaworska - Dębska B., Stabilizacja prawnoustrojowa społeczności lokalnej, &quot;Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku&quot; 1999, vol. 11.
# Knosala E., Matan A., Zacharko L., Nauka administracji, ... 1999.
# Korybski A., Leszczyński L., Pieniążek A., Wstęp do prawoznawstwa, wyd. 2007.
# Kulczycki L., Nauka o państwie, Warszawa 1929.
# Kuta T., Czy działania złożone administracji publicznej są herezją prawniczą, [w:] Prawo administracyjne w okresie transformacji ustrojowej, red. E. Knosala, A. Matan, G. Łaszczyca, Kraków 1999.
# Langrod J.S., Instytucje prawa administracyjnego. Zarys części ogólnej, reprint, Kraków 2003.
# Ledworowski B., Samorząd w międzywojniu i jego istota dziś, Warszawa 1989.
# Leoński Z., Nauka administracji, ... 2004.
# Łętowski J., Prawo administracyjne. Zagadnienia podstawowe, Warszawa 1990.
# Łyszkowski M., Solidarność - solidaryzm - pomocniczość. Wybrane aspekty, &quot;Przegląd Prawa i Administracji&quot; 2005, t. 67.
# Majewski R., Decentralizacja życia politycznego jako zjawisko cywilizacyjne, &quot;Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku&quot; 1999, vol. 11.
# Muszyński J., Podstawy nauki o polityce, państwie i prawie, Toruń 2007.
# Nauka o państwie i polityce, red. J. Tymanowski, Łódź 2003.
# Niewiadomski Z., et. alt., Prawo administracyjne, wyd. 2007.
# Niczyporuk J., Dekoncentracja w administracji publicznej, wyd. 2006.
# Ochendowski E., Prawo administracyjne. Część ogólna, Toruń 2009.
# Pacian J., Problem korupcji w wymiarze historycznym, &quot;Prawo - Administracja - Kościół&quot; 2005, nr 1/2.
# Prawo administracyjne, Z. Duniewska et. alt., Warszawa 2004.
# Prawo administracyjne, red. J. Boć, Wrocław 2007.
# Prawo administracyjne, red. M. Chmaj, wyd. 2007.
# Prawo administracyjne, red. M. Wierzbowski, Warszawa 2003.
# Słocki G., Korupcja jako przedmiot badań nauki administracji, &quot;Acta Univ. Wratisl. nr 2770 Prawo 295&quot; Wrocław 2005.
# Sługocki J., Prawo administracyjne. Podstawowe zagadnienia ustrojowe, wyd. 2007.
# Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych, red. W. Jakubowski, K.A. Wojtaszczyk, Warszawa 2007.
# Starościak J., Administracyjny ustrój Polski, Warszawa 1947.
# Stelmasiak J., Szreniawski J., Zagadnienia ogólne aparatu administracyjnego, [w:] Prawo administracyjne ustrojowe. Podmioty administracji publicznej, red. J. Stelmasiak, J. Szreniawski, Bydgoszcz - Lublin 2002.
# Sypniewski D., Nadzór nad procesem budowlanym, Warszawa 2011.
# Szostak W., Zarys teorii polityki, Toruń 2007.
# Szreniawski J., Wstęp do nauki administracji, Lublin 2004.
# Szraniawski J., Z zagadnień europeizacji stosowania prawa, [w:] Europeizacja polskiego prawa administracyjnego, red. Z. Janku et. alt., wstęp Z. Leoński, Wrocław 2005.
# Ura E., Ura E., Prawo administracyjne, Warszawa 2007.
# Wprowadzenie do nauki o państwie i polityce, red. B. Szmulik, M. Żmigrodzki, Lublin 2007.
# Zimmermann J., Kilka dylematów nauki prawa administracyjnego w okresie europeizacji, [w:] Europeizacja polskiego prawa administracyjnego, red. Z. Janku et. alt., wstęp Z. Leoński, Wrocław 2005.
# Zimmermann J., Prawo administracyjne, wyd. 2008.

== Literatura uzupełniająca ==
* Beetham D., Boyle K., Demokracja - pytania i odpowiedzi, Toruń 1996.
* Bernat S., Prywatyzacja zadań publicznych. Problematyka prawna, Kraków 1994.
* Kudrycka B., Dylematy urzędników administracji publicznej, Białystok 1995.
* Maurer H., Ogólne prawo administracyjne, Wrocław 2003.
* Szydłowski Z., Teoria organu administracji państwowej, Szczecin 1985.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>01omatuy2jweot4ukfpm09tqzrshf9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Absolutyzm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18906</id>
    <revision>
      <id>548399</id>
      <parentid>394292</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12581" sha1="tcs8qsv7vx9h04ha7mzbwbsx9a36ow8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Absolutyzm ==
Początki administracji publicznej we współczesnym tego słowa rozumieniu wiążą się z ustrojem '''monarchii absolutnej'''. Była to forma ustroju feudalnego, która wykształciła się w Europie po okresie monarchii stanowej, wskutek m.in. przemian społecznych i gospodarczych, osłabienia pozycji stanu szlacheckiego, wzrostu znaczenia stanu mieszczańskiego popierającego silne rządy władcy, a także uniezależnienie się finansowe i militarne monarchów od parlamentów stanowych.

Na czele państwa stał monarcha o władzy z zasady nieograniczonej (lub z formalnymi ograniczeniami jak np. we Francji), skupiający całość władzy (ustawodawczej, wykonawczej, sądowej).

Wyznawano zasadę ''princeps legibus solutus'', tj. władca nie był związany prawem. Monarcha likwidował lub ograniczał rolę organów przedstawicielskich stanowego społeczeństwa (np. Stanów Generalnych we Francji), które formalnie utraciło wpływ na rządy (formalnie, ponieważ faktycznie wpływało na politykę władcy, np. poprzez dwór królewski, kościół, wojsko).

Suwerenem był władca (dzierżący atrybuty suwerenności zewnętrznej i wewnętrznej). Likwidowano partykularyzmy stanowe, zawodowe, terytorialne, językowe, odrębności wyznaniowe (zgodnie z hasłem ''cuius regio eios religio'', czyli &quot;czyja władza tego religia&quot;). Monarchowie kierowali więc sprawami kościelnymi w swoich państwach, stojąc często na czele organizacji kościelnych. Sięgano do &lt;u&gt;koncepcji deigracjalnych&lt;/u&gt; (''dei gratia''), które mówiły, iż monarcha był władcą z łaski bożej i posiadał władzę nadaną przez Boga lub &lt;u&gt;utylitarnych&lt;/u&gt;, zdaniem których monarcha zapewniał poddanym pomyślność i dobrobyt. Władca był też głównym czynnikiem zespalającym mieszkańców państwa, zróżnicowanych etnicznie (jak np. w Cesarstwie Habsburgów). Monarcha był uważany za najważniejszą osobę w państwie jednoczącą poddanych, obrońcą uciśnionych, stróża porządku, gwaranta bezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego, opiekuna dbający o dobrobyt gospodarczy, twórcę praw, bez którego kraj popadłby w anarchię, chaos i zostałby rozgrabiony przez drapieżnych sąsiadów.

Zerwano ze średniowiecznym pomieszaniem pojęć własności i władzy. Państwo stało się podmiotem publicznoprawnym. Stosunki między państwem a mieszkańcami przybierały formę &lt;u&gt;poddaństwa państwowego&lt;/u&gt;. Jednakże państwo reprezentował władca a mieszkańcy byli jego poddanymi. Monarcha pokonując opozycję możnowładztwa opierał się średniej szlachcie i mieszczaństwie. Później sojusz szlachty i tronu dawał podstawę dla trwałości tego ustroju.

Scentralizowano aparat państwowy, stworzono silną narodową armię, monarcha mógł samodzielnie nakładać podatki, a jego władza była niezależna od możnowładców i Kościoła. Rząd królewski ingerował w sprawy gospodarcze, prowadząc aktywną politykę ekonomiczną (merkantylizm, zakładanie państwowych manufaktur itp.).

Był to okres tworzenia '''nowożytnej administracji''', wedle zasad &lt;u&gt;biurokratyzmu&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;Jak podał S. Mazur w 1515 r. królowi francuskiemu służyło 8 tys. urzędników, a w 1665 r. już 80 tys.&lt;/ref&gt;, &lt;u&gt;centralizmu&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;koncentracji&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;fachowości&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;resortowości&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;hierarchiczności&lt;/u&gt;, a także &lt;u&gt;kolegialności&lt;/u&gt; (która miała zapewniać uczciwość, bezstronność, kontrolę, stopniową wymianę kadr i doświadczeń). Biurokracja monarsza wkraczała w nowe obszary życia społecznego: oświata, opieka społeczna itp. Rozbudowywano sieć urzędów lokalnych. Państwo absolutne przeszło przez okres absolutyzmu oświeconego i przybrało w XIX w. formę postabsolutnego państwa policyjnego.

W monarchii absolutnej traciła na znaczeniu formalna struktura urzędów państwowych na rzecz nieformalnej struktury osób mających dostęp do władcy (jak mówiono: &quot;do ucha króla&quot; lub &quot;klamki do drzwi władcy&quot;). Zaś proces legislacyjny w państwie absolutnym stawał się uproszczonym zabiegiem technicznym realizacji woli władcy. Uważano, że władza monarchy pochodzi od Boga. Król miał być pierwszym sługą państwa, kierującym się racją stanu i dbającym o dobro poddanych. Doktrynalną podstawę dla absolutyzmu dali min. Bodinus, Richelieu oraz Jacques-Bénigne Bossuet.

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Jean Bodin.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Jean Bodin (1530-1596)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski prawnik, teoretyk państwa, polityk, twórca ideologii francuskiego absolutyzmu, zwolennik monarchii absolutnej, opracował nowożytne pojęcie suwerenności. Jego najbardziej znane dzieło to ''Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej''. &lt;small&gt;[[w:Jean Bodin|Jean Bodin w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Okres monarchii absolutnej charakteryzował się także niepohamowanym rozwojem ustawodawstwa królewskiego. Monarcha absolutny regulował drobiazgowo życie poddanych, unifikował prawo prywatne i sądowe, zrywając z zasadami prawa zwyczajowego.

== Absolutyzm oświecony ==

'''Absolutyzm oświecony''', to forma ustroju feudalnego - odmiana absolutyzmu, w której założono, że wszechwładny monarcha ma sprawować rządy w oparciu o zasady rozumu, modernizować państwo zgodnie z hasłami Oświecenia. Odwołano się do zasad racjonalizmu, prawa natury, wiary w postęp ludzkości, &quot;aktywizm&quot; człowieka. Mówiono, że zadaniem &quot;oświeconego&quot; władcy jest służenie swoim poddanym, tak by ich &quot;oświecać&quot; i &quot;uszczęśliwiać&quot;, doprowadzić do szczęścia poddanych wedle koncepcji eudajmonizmu państwowego.

{| style=&quot;background-color: #f2fff2; border: solid 1px #bfffbf; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 87.5%&quot;
|-
| style=&quot;width: 47px&quot; | [[Grafika:Fairytale messagebox info.png|Porada|40px]]
| Doktryna '''eudajmonizmu''' (gr. ''eudajmon'' = szczęśliwy) zakładała, że najwyższą wartością jest szczęście (pojmowane nie jako natychmiastowe zaspokojenie potrzeby przyjemności), zaś dążenie do niego jest głównym motywem postępowania i celem człowieka.
|}

Na bazie doktryny eudajmonistycznej pojawił się eudajmonizm państwowy, którego przedstawiciele przyznawali władzy wyłączne prawo do decydowaniu o tym, co jest szczęściem ludzi.

Nie negowano podstaw absolutyzmu, stanowego i feudalnego charakteru państwa. Monarcha zachował pełnię władzy, ale wprowadzał odgórnie pewne reformy społeczne i gospodarcze (rozbudowywał przemysł, handel, rolnictwo, szkolnictwo, wspierał kulturę, ograniczał przywileje Kościoła katolickiego, kodyfikował prawo, usprawniał biurokrację, łagodził stosunki poddańcze na wsi, ograniczał samowolę szlachty wobec chłopów, otwierał możliwości awansu społecznego dla mieszczaństwa, rozluźniał skostniałą strukturę cechową...) niejednokrotnie łamiąc opór społeczny. Tworzono scentralizowaną i zbiurokratyzowaną administrację.

Należy jednak pamiętać, że w budowanych manufakturach pracowano od świtu do nocy (jak w polu), bez ulg dla kobiet i dzieci, stosowano przemoc fizyczną, zmuszano do pracy więźniów, włóczęgów i bezdomnych, których przetrzymywano w domach pracy. Nie istniała wolność polityczna, ani np. tajemnica korespondencji, a władca mógł więzić poddanych bez wyroku sądu. Cały ustrój społeczny absolutyzmu oświeconego oparty był na samowoli monarchy, nierównościach społecznych, przywilejach majątkowych i politycznych szlachty, feudalnej strukturze własności i zależności chłopów od panów feudalnych. Jednostka nie miała wobec monarszego aparatu policyjnego żadnych praw.

== Tekst źródłowy ==
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Jakub Benigne Bossuet o istocie władzy absolutnej'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Jacques-Bénigne Bossuet 3.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Jacques-Bénigne Bossuet (1627 - 1704)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski biskup, pisarz, teolog, historyk i znany kaznodzieja, autor traktatów teologicznych, wybitnych ''Mów pogrzebowych'', wychowawca następcy tronu, dla którego napisał ''Uwagi nad historią powszechną''. Zwolennik tez o celowym rozwoju historii zgodnie z planem Bożym (czyli [[w:Prowidencjalizm|prowidencjonalizmu]]) i propagator [[w:Gallikanizm|gallikanizmu]]. &lt;small&gt;[[w:Jacques-Bénigne Bossuet|Jacques-Bénigne Bossuet w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Cztery przymioty są istotne dla władzy królewskiej: jest ona świętą, ojcowską, absolutną i zgodną z rozumem [...]. Wszelka władza pochodzi od Boga [...]. Monarchowie działają przeto jako słudzy Boga i Jego zastępcy na ziemi [...]. Przez nich wykonywa On swą władzę. Z tego wynika, że osoba króla jest świętą, a kto się na nią porwie, dopuszcza się zbrodni. Bóg rozkazał swym prorokom, by królów namaszczali świętym olejem, tak samo jak kazał wyświęcać kapłanów i swe ołtarze. Ale nawet bez tej zewnętrznej oznaki namaszczenia są oni święci przez swój urząd, jako zastępcy boskiego majestatu, jako wysłańcy boskiej Opatrzności dla wykonania bożych planów [...]. Władza królewska jest władzą ojcowską, a jej cechą jest dobrotliwość [...]. Władzą królewska jest absolutną. By twierdzenie to uczynić szkaradnym i nieznośnym, wielu ludzi z upodobaniem miesza pojęcie rządów absolutnych z systemem samowoli. Jest to jednak coś zgoła innego.

Monarcha nie potrzebuje przed nikim zdawać sprawy ze swych rozporządzeń [...]. Bez
tej władzy absolutnej nie może zdziałać nic dobrego, ani niszczyć złego. Władza jego musi być tak wielką, by nikt nie mógł się spod niej usunąć. Jedyną ochroną człowieka prywatnego przed władzą publiczną jest jego niewinność.

Nad wyrok monarchy nie masz wyroku wyższego [...]. Monarchy należy przeto słuchać jak sprawiedliwości samej, inaczej nie byłoby porządku, ni końca sporów. Monarcha i sprawiedliwość ustanowieni są przez Boga i stanowią niejako części niezależności boskiej. Bóg jeno może sądzić ich wyroki i czyny [...]. Z tego wynika, że kto nie jest posłusznym monarsze, nie może być odsyłany do innego trybunału, lecz nieodwołalnie skazanym jest na śmierć, jako mąciciel pokoju i wróg społeczeństwa.

{{Definicja3|''Dobre ustawy, doprowadzone do skrajności psują wszystko.'' &lt;small&gt;[http://pl.wikiquote.org/wiki/Jacques-Bénigne_Bossuet Jacques-Bénigne Bossuet w Wikicytatach]&lt;/small&gt;}}

(...) Tylko monarsze przysługuje piecza nad narodem. Oto zasada najważniejsza, z której wynikają dalsze. Do niego należą prace publiczne, do niego urzędy i broń, on tylko wydaje rozporządzenia i rozkazy, on rozdziela zaszczyty; nie ma władzy niezależnej od niego, nie ma zebrania bez jego przewodnictwa.

Państwu wychodzi na korzyść, jeśli cała władza skupia się w jednym ręku. (...) Król jest na mocy swej władzy ojcem narodu, jego wielkość stawia go ponad małostkowe interesy, jego wielkość i naturalny jego interes opierają się na utrzymaniu narodu, bo w braku narodu on przestanie być królem. Dlatego najlepiej jest oddać całą władzę państwu temu, kto ma największy interes w utrzymaniu i wielkości samego państwa.

&lt;small&gt;''Teksty źródłowe do nauki historii w szkole średniej'', oprac. J. Feldman, zesz. 38, Kraków 1924; ''Wiek XVI–XVIII w źródłach. Wybór tekstów źródłowych'', oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S. Lenard, Warszawa 1999.&lt;/small&gt;

== Literatura ==
# Elias N., Przemiany obyczajów cywilizacji Zachodu, przeł. Tadeusz Zabłudowski, wyd. PIW, Warszawa 1980.
# Janicka D., Historia społeczna i polityczna Europy, wyd. 2007.
# Salmonowicz S., Czy istniał oświecony absolutyzm w Europie XVIII wieku?, [w:] Studia z historii ustroju i prawa. Księga dedykowana Prof. J. Walachowiczowi, red. H. Olszewski, Poznań 2002.

== Teksty źródłowe ==
# Bodin J., ''Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej'', wstęp Z. Izdebski, Warszawa 1958.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tcs8qsv7vx9h04ha7mzbwbsx9a36ow8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548422</id>
      <parentid>548399</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>394292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12583" sha1="9vmey7tqltwteza4vfhcoeuufd6kb8v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Absolutyzm ==
Początki administracji publicznej we współczesnym tego słowa rozumieniu wiążą się z ustrojem '''monarchii absolutnej'''. Była to forma ustroju feudalnego, która wykształciła się w Europie po okresie monarchii stanowej, wskutek m.in. przemian społecznych i gospodarczych, osłabienia pozycji stanu szlacheckiego, wzrostu znaczenia stanu mieszczańskiego popierającego silne rządy władcy, a także uniezależnienie się finansowe i militarne monarchów od parlamentów stanowych.

Na czele państwa stał monarcha o władzy z zasady nieograniczonej (lub z formalnymi ograniczeniami jak np. we Francji), skupiający całość władzy (ustawodawczej, wykonawczej, sądowej).

Wyznawano zasadę ''princeps legibus solutus'', tj. władca nie był związany prawem. Monarcha likwidował lub ograniczał rolę organów przedstawicielskich stanowego społeczeństwa (np. Stanów Generalnych we Francji), które formalnie utraciło wpływ na rządy (formalnie, ponieważ faktycznie wpływało na politykę władcy, np. poprzez dwór królewski, kościół, wojsko).

Suwerenem był władca (dzierżący atrybuty suwerenności zewnętrznej i wewnętrznej). Likwidowano partykularyzmy stanowe, zawodowe, terytorialne, językowe, odrębności wyznaniowe (zgodnie z hasłem ''cuius regio eios religio'', czyli &quot;czyja władza tego religia&quot;). Monarchowie kierowali więc sprawami kościelnymi w swoich państwach, stojąc często na czele organizacji kościelnych. Sięgano do &lt;u&gt;koncepcji deigracjalnych&lt;/u&gt; (''dei gratia''), które mówiły, iż monarcha był władcą z łaski bożej i posiadał władzę nadaną przez Boga lub &lt;u&gt;utylitarnych&lt;/u&gt;, zdaniem których monarcha zapewniał poddanym pomyślność i dobrobyt. Władca był też głównym czynnikiem zespalającym mieszkańców państwa, zróżnicowanych etnicznie (jak np. w Cesarstwie Habsburgów). Monarcha był uważany za najważniejszą osobę w państwie jednoczącą poddanych, obrońcą uciśnionych, stróża porządku, gwaranta bezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego, opiekuna dbający o dobrobyt gospodarczy, twórcę praw, bez którego kraj popadłby w anarchię, chaos i zostałby rozgrabiony przez drapieżnych sąsiadów.

Zerwano ze średniowiecznym pomieszaniem pojęć własności i władzy. Państwo stało się podmiotem publicznoprawnym. Stosunki między państwem a mieszkańcami przybierały formę &lt;u&gt;poddaństwa państwowego&lt;/u&gt;. Jednakże państwo reprezentował władca a mieszkańcy byli jego poddanymi. Monarcha pokonując opozycję możnowładztwa opierał się średniej szlachcie i mieszczaństwie. Później sojusz szlachty i tronu dawał podstawę dla trwałości tego ustroju.

Scentralizowano aparat państwowy, stworzono silną narodową armię, monarcha mógł samodzielnie nakładać podatki, a jego władza była niezależna od możnowładców i Kościoła. Rząd królewski ingerował w sprawy gospodarcze, prowadząc aktywną politykę ekonomiczną (merkantylizm, zakładanie państwowych manufaktur itp.).

Był to okres tworzenia '''nowożytnej administracji''', wedle zasad &lt;u&gt;biurokratyzmu&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;Jak podał S. Mazur w 1515 r. królowi francuskiemu służyło 8 tys. urzędników, a w 1665 r. już 80 tys.&lt;/ref&gt;, &lt;u&gt;centralizmu&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;koncentracji&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;fachowości&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;resortowości&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;hierarchiczności&lt;/u&gt;, a także &lt;u&gt;kolegialności&lt;/u&gt; (która miała zapewniać uczciwość, bezstronność, kontrolę, stopniową wymianę kadr i doświadczeń). Biurokracja monarsza wkraczała w nowe obszary życia społecznego: oświata, opieka społeczna itp. Rozbudowywano sieć urzędów lokalnych. Państwo absolutne przeszło przez okres absolutyzmu oświeconego i przybrało w XIX w. formę postabsolutnego państwa policyjnego.

W monarchii absolutnej traciła na znaczeniu formalna struktura urzędów państwowych na rzecz nieformalnej struktury osób mających dostęp do władcy (jak mówiono: &quot;do ucha króla&quot; lub &quot;klamki do drzwi władcy&quot;). Zaś proces legislacyjny w państwie absolutnym stawał się uproszczonym zabiegiem technicznym realizacji woli władcy. Uważano, że władza monarchy pochodzi od Boga. Król miał być pierwszym sługą państwa, kierującym się racją stanu i dbającym o dobro poddanych. Doktrynalną podstawę dla absolutyzmu dali min. Bodinus, Richelieu oraz Jacques-Bénigne Bossuet.

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Jean Bodin.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Jean Bodin (1530-1596)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski prawnik, teoretyk państwa, polityk, twórca ideologii francuskiego absolutyzmu, zwolennik monarchii absolutnej, opracował nowożytne pojęcie suwerenności. Jego najbardziej znane dzieło to ''Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej''. &lt;small&gt;[[w:Jean Bodin|Jean Bodin na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Okres monarchii absolutnej charakteryzował się także niepohamowanym rozwojem ustawodawstwa królewskiego. Monarcha absolutny regulował drobiazgowo życie poddanych, unifikował prawo prywatne i sądowe, zrywając z zasadami prawa zwyczajowego.

== Absolutyzm oświecony ==

'''Absolutyzm oświecony''', to forma ustroju feudalnego - odmiana absolutyzmu, w której założono, że wszechwładny monarcha ma sprawować rządy w oparciu o zasady rozumu, modernizować państwo zgodnie z hasłami Oświecenia. Odwołano się do zasad racjonalizmu, prawa natury, wiary w postęp ludzkości, &quot;aktywizm&quot; człowieka. Mówiono, że zadaniem &quot;oświeconego&quot; władcy jest służenie swoim poddanym, tak by ich &quot;oświecać&quot; i &quot;uszczęśliwiać&quot;, doprowadzić do szczęścia poddanych wedle koncepcji eudajmonizmu państwowego.

{| style=&quot;background-color: #f2fff2; border: solid 1px #bfffbf; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 87.5%&quot;
|-
| style=&quot;width: 47px&quot; | [[Grafika:Fairytale messagebox info.png|Porada|40px]]
| Doktryna '''eudajmonizmu''' (gr. ''eudajmon'' = szczęśliwy) zakładała, że najwyższą wartością jest szczęście (pojmowane nie jako natychmiastowe zaspokojenie potrzeby przyjemności), zaś dążenie do niego jest głównym motywem postępowania i celem człowieka.
|}

Na bazie doktryny eudajmonistycznej pojawił się eudajmonizm państwowy, którego przedstawiciele przyznawali władzy wyłączne prawo do decydowaniu o tym, co jest szczęściem ludzi.

Nie negowano podstaw absolutyzmu, stanowego i feudalnego charakteru państwa. Monarcha zachował pełnię władzy, ale wprowadzał odgórnie pewne reformy społeczne i gospodarcze (rozbudowywał przemysł, handel, rolnictwo, szkolnictwo, wspierał kulturę, ograniczał przywileje Kościoła katolickiego, kodyfikował prawo, usprawniał biurokrację, łagodził stosunki poddańcze na wsi, ograniczał samowolę szlachty wobec chłopów, otwierał możliwości awansu społecznego dla mieszczaństwa, rozluźniał skostniałą strukturę cechową...) niejednokrotnie łamiąc opór społeczny. Tworzono scentralizowaną i zbiurokratyzowaną administrację.

Należy jednak pamiętać, że w budowanych manufakturach pracowano od świtu do nocy (jak w polu), bez ulg dla kobiet i dzieci, stosowano przemoc fizyczną, zmuszano do pracy więźniów, włóczęgów i bezdomnych, których przetrzymywano w domach pracy. Nie istniała wolność polityczna, ani np. tajemnica korespondencji, a władca mógł więzić poddanych bez wyroku sądu. Cały ustrój społeczny absolutyzmu oświeconego oparty był na samowoli monarchy, nierównościach społecznych, przywilejach majątkowych i politycznych szlachty, feudalnej strukturze własności i zależności chłopów od panów feudalnych. Jednostka nie miała wobec monarszego aparatu policyjnego żadnych praw.

== Tekst źródłowy ==
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Jakub Benigne Bossuet o istocie władzy absolutnej'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Jacques-Bénigne Bossuet 3.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Jacques-Bénigne Bossuet (1627 - 1704)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski biskup, pisarz, teolog, historyk i znany kaznodzieja, autor traktatów teologicznych, wybitnych ''Mów pogrzebowych'', wychowawca następcy tronu, dla którego napisał ''Uwagi nad historią powszechną''. Zwolennik tez o celowym rozwoju historii zgodnie z planem Bożym (czyli [[w:Prowidencjalizm|prowidencjonalizmu]]) i propagator [[w:Gallikanizm|gallikanizmu]]. &lt;small&gt;[[w:Jacques-Bénigne Bossuet|Jacques-Bénigne Bossuet na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Cztery przymioty są istotne dla władzy królewskiej: jest ona świętą, ojcowską, absolutną i zgodną z rozumem [...]. Wszelka władza pochodzi od Boga [...]. Monarchowie działają przeto jako słudzy Boga i Jego zastępcy na ziemi [...]. Przez nich wykonywa On swą władzę. Z tego wynika, że osoba króla jest świętą, a kto się na nią porwie, dopuszcza się zbrodni. Bóg rozkazał swym prorokom, by królów namaszczali świętym olejem, tak samo jak kazał wyświęcać kapłanów i swe ołtarze. Ale nawet bez tej zewnętrznej oznaki namaszczenia są oni święci przez swój urząd, jako zastępcy boskiego majestatu, jako wysłańcy boskiej Opatrzności dla wykonania bożych planów [...]. Władza królewska jest władzą ojcowską, a jej cechą jest dobrotliwość [...]. Władzą królewska jest absolutną. By twierdzenie to uczynić szkaradnym i nieznośnym, wielu ludzi z upodobaniem miesza pojęcie rządów absolutnych z systemem samowoli. Jest to jednak coś zgoła innego.

Monarcha nie potrzebuje przed nikim zdawać sprawy ze swych rozporządzeń [...]. Bez
tej władzy absolutnej nie może zdziałać nic dobrego, ani niszczyć złego. Władza jego musi być tak wielką, by nikt nie mógł się spod niej usunąć. Jedyną ochroną człowieka prywatnego przed władzą publiczną jest jego niewinność.

Nad wyrok monarchy nie masz wyroku wyższego [...]. Monarchy należy przeto słuchać jak sprawiedliwości samej, inaczej nie byłoby porządku, ni końca sporów. Monarcha i sprawiedliwość ustanowieni są przez Boga i stanowią niejako części niezależności boskiej. Bóg jeno może sądzić ich wyroki i czyny [...]. Z tego wynika, że kto nie jest posłusznym monarsze, nie może być odsyłany do innego trybunału, lecz nieodwołalnie skazanym jest na śmierć, jako mąciciel pokoju i wróg społeczeństwa.

{{Definicja3|''Dobre ustawy, doprowadzone do skrajności psują wszystko.'' &lt;small&gt;[http://pl.wikiquote.org/wiki/Jacques-Bénigne_Bossuet Jacques-Bénigne Bossuet w Wikicytatach]&lt;/small&gt;}}

(...) Tylko monarsze przysługuje piecza nad narodem. Oto zasada najważniejsza, z której wynikają dalsze. Do niego należą prace publiczne, do niego urzędy i broń, on tylko wydaje rozporządzenia i rozkazy, on rozdziela zaszczyty; nie ma władzy niezależnej od niego, nie ma zebrania bez jego przewodnictwa.

Państwu wychodzi na korzyść, jeśli cała władza skupia się w jednym ręku. (...) Król jest na mocy swej władzy ojcem narodu, jego wielkość stawia go ponad małostkowe interesy, jego wielkość i naturalny jego interes opierają się na utrzymaniu narodu, bo w braku narodu on przestanie być królem. Dlatego najlepiej jest oddać całą władzę państwu temu, kto ma największy interes w utrzymaniu i wielkości samego państwa.

&lt;small&gt;''Teksty źródłowe do nauki historii w szkole średniej'', oprac. J. Feldman, zesz. 38, Kraków 1924; ''Wiek XVI–XVIII w źródłach. Wybór tekstów źródłowych'', oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S. Lenard, Warszawa 1999.&lt;/small&gt;

== Literatura ==
# Elias N., Przemiany obyczajów cywilizacji Zachodu, przeł. Tadeusz Zabłudowski, wyd. PIW, Warszawa 1980.
# Janicka D., Historia społeczna i polityczna Europy, wyd. 2007.
# Salmonowicz S., Czy istniał oświecony absolutyzm w Europie XVIII wieku?, [w:] Studia z historii ustroju i prawa. Księga dedykowana Prof. J. Walachowiczowi, red. H. Olszewski, Poznań 2002.

== Teksty źródłowe ==
# Bodin J., ''Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej'', wstęp Z. Izdebski, Warszawa 1958.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9vmey7tqltwteza4vfhcoeuufd6kb8v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548464</id>
      <parentid>548422</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12581" sha1="tcs8qsv7vx9h04ha7mzbwbsx9a36ow8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Absolutyzm ==
Początki administracji publicznej we współczesnym tego słowa rozumieniu wiążą się z ustrojem '''monarchii absolutnej'''. Była to forma ustroju feudalnego, która wykształciła się w Europie po okresie monarchii stanowej, wskutek m.in. przemian społecznych i gospodarczych, osłabienia pozycji stanu szlacheckiego, wzrostu znaczenia stanu mieszczańskiego popierającego silne rządy władcy, a także uniezależnienie się finansowe i militarne monarchów od parlamentów stanowych.

Na czele państwa stał monarcha o władzy z zasady nieograniczonej (lub z formalnymi ograniczeniami jak np. we Francji), skupiający całość władzy (ustawodawczej, wykonawczej, sądowej).

Wyznawano zasadę ''princeps legibus solutus'', tj. władca nie był związany prawem. Monarcha likwidował lub ograniczał rolę organów przedstawicielskich stanowego społeczeństwa (np. Stanów Generalnych we Francji), które formalnie utraciło wpływ na rządy (formalnie, ponieważ faktycznie wpływało na politykę władcy, np. poprzez dwór królewski, kościół, wojsko).

Suwerenem był władca (dzierżący atrybuty suwerenności zewnętrznej i wewnętrznej). Likwidowano partykularyzmy stanowe, zawodowe, terytorialne, językowe, odrębności wyznaniowe (zgodnie z hasłem ''cuius regio eios religio'', czyli &quot;czyja władza tego religia&quot;). Monarchowie kierowali więc sprawami kościelnymi w swoich państwach, stojąc często na czele organizacji kościelnych. Sięgano do &lt;u&gt;koncepcji deigracjalnych&lt;/u&gt; (''dei gratia''), które mówiły, iż monarcha był władcą z łaski bożej i posiadał władzę nadaną przez Boga lub &lt;u&gt;utylitarnych&lt;/u&gt;, zdaniem których monarcha zapewniał poddanym pomyślność i dobrobyt. Władca był też głównym czynnikiem zespalającym mieszkańców państwa, zróżnicowanych etnicznie (jak np. w Cesarstwie Habsburgów). Monarcha był uważany za najważniejszą osobę w państwie jednoczącą poddanych, obrońcą uciśnionych, stróża porządku, gwaranta bezpieczeństwa zewnętrznego i wewnętrznego, opiekuna dbający o dobrobyt gospodarczy, twórcę praw, bez którego kraj popadłby w anarchię, chaos i zostałby rozgrabiony przez drapieżnych sąsiadów.

Zerwano ze średniowiecznym pomieszaniem pojęć własności i władzy. Państwo stało się podmiotem publicznoprawnym. Stosunki między państwem a mieszkańcami przybierały formę &lt;u&gt;poddaństwa państwowego&lt;/u&gt;. Jednakże państwo reprezentował władca a mieszkańcy byli jego poddanymi. Monarcha pokonując opozycję możnowładztwa opierał się średniej szlachcie i mieszczaństwie. Później sojusz szlachty i tronu dawał podstawę dla trwałości tego ustroju.

Scentralizowano aparat państwowy, stworzono silną narodową armię, monarcha mógł samodzielnie nakładać podatki, a jego władza była niezależna od możnowładców i Kościoła. Rząd królewski ingerował w sprawy gospodarcze, prowadząc aktywną politykę ekonomiczną (merkantylizm, zakładanie państwowych manufaktur itp.).

Był to okres tworzenia '''nowożytnej administracji''', wedle zasad &lt;u&gt;biurokratyzmu&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;Jak podał S. Mazur w 1515 r. królowi francuskiemu służyło 8 tys. urzędników, a w 1665 r. już 80 tys.&lt;/ref&gt;, &lt;u&gt;centralizmu&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;koncentracji&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;fachowości&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;resortowości&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;hierarchiczności&lt;/u&gt;, a także &lt;u&gt;kolegialności&lt;/u&gt; (która miała zapewniać uczciwość, bezstronność, kontrolę, stopniową wymianę kadr i doświadczeń). Biurokracja monarsza wkraczała w nowe obszary życia społecznego: oświata, opieka społeczna itp. Rozbudowywano sieć urzędów lokalnych. Państwo absolutne przeszło przez okres absolutyzmu oświeconego i przybrało w XIX w. formę postabsolutnego państwa policyjnego.

W monarchii absolutnej traciła na znaczeniu formalna struktura urzędów państwowych na rzecz nieformalnej struktury osób mających dostęp do władcy (jak mówiono: &quot;do ucha króla&quot; lub &quot;klamki do drzwi władcy&quot;). Zaś proces legislacyjny w państwie absolutnym stawał się uproszczonym zabiegiem technicznym realizacji woli władcy. Uważano, że władza monarchy pochodzi od Boga. Król miał być pierwszym sługą państwa, kierującym się racją stanu i dbającym o dobro poddanych. Doktrynalną podstawę dla absolutyzmu dali min. Bodinus, Richelieu oraz Jacques-Bénigne Bossuet.

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Jean Bodin.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Jean Bodin (1530-1596)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski prawnik, teoretyk państwa, polityk, twórca ideologii francuskiego absolutyzmu, zwolennik monarchii absolutnej, opracował nowożytne pojęcie suwerenności. Jego najbardziej znane dzieło to ''Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej''. &lt;small&gt;[[w:Jean Bodin|Jean Bodin w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Okres monarchii absolutnej charakteryzował się także niepohamowanym rozwojem ustawodawstwa królewskiego. Monarcha absolutny regulował drobiazgowo życie poddanych, unifikował prawo prywatne i sądowe, zrywając z zasadami prawa zwyczajowego.

== Absolutyzm oświecony ==

'''Absolutyzm oświecony''', to forma ustroju feudalnego - odmiana absolutyzmu, w której założono, że wszechwładny monarcha ma sprawować rządy w oparciu o zasady rozumu, modernizować państwo zgodnie z hasłami Oświecenia. Odwołano się do zasad racjonalizmu, prawa natury, wiary w postęp ludzkości, &quot;aktywizm&quot; człowieka. Mówiono, że zadaniem &quot;oświeconego&quot; władcy jest służenie swoim poddanym, tak by ich &quot;oświecać&quot; i &quot;uszczęśliwiać&quot;, doprowadzić do szczęścia poddanych wedle koncepcji eudajmonizmu państwowego.

{| style=&quot;background-color: #f2fff2; border: solid 1px #bfffbf; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 87.5%&quot;
|-
| style=&quot;width: 47px&quot; | [[Grafika:Fairytale messagebox info.png|Porada|40px]]
| Doktryna '''eudajmonizmu''' (gr. ''eudajmon'' = szczęśliwy) zakładała, że najwyższą wartością jest szczęście (pojmowane nie jako natychmiastowe zaspokojenie potrzeby przyjemności), zaś dążenie do niego jest głównym motywem postępowania i celem człowieka.
|}

Na bazie doktryny eudajmonistycznej pojawił się eudajmonizm państwowy, którego przedstawiciele przyznawali władzy wyłączne prawo do decydowaniu o tym, co jest szczęściem ludzi.

Nie negowano podstaw absolutyzmu, stanowego i feudalnego charakteru państwa. Monarcha zachował pełnię władzy, ale wprowadzał odgórnie pewne reformy społeczne i gospodarcze (rozbudowywał przemysł, handel, rolnictwo, szkolnictwo, wspierał kulturę, ograniczał przywileje Kościoła katolickiego, kodyfikował prawo, usprawniał biurokrację, łagodził stosunki poddańcze na wsi, ograniczał samowolę szlachty wobec chłopów, otwierał możliwości awansu społecznego dla mieszczaństwa, rozluźniał skostniałą strukturę cechową...) niejednokrotnie łamiąc opór społeczny. Tworzono scentralizowaną i zbiurokratyzowaną administrację.

Należy jednak pamiętać, że w budowanych manufakturach pracowano od świtu do nocy (jak w polu), bez ulg dla kobiet i dzieci, stosowano przemoc fizyczną, zmuszano do pracy więźniów, włóczęgów i bezdomnych, których przetrzymywano w domach pracy. Nie istniała wolność polityczna, ani np. tajemnica korespondencji, a władca mógł więzić poddanych bez wyroku sądu. Cały ustrój społeczny absolutyzmu oświeconego oparty był na samowoli monarchy, nierównościach społecznych, przywilejach majątkowych i politycznych szlachty, feudalnej strukturze własności i zależności chłopów od panów feudalnych. Jednostka nie miała wobec monarszego aparatu policyjnego żadnych praw.

== Tekst źródłowy ==
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Jakub Benigne Bossuet o istocie władzy absolutnej'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Jacques-Bénigne Bossuet 3.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Jacques-Bénigne Bossuet (1627 - 1704)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski biskup, pisarz, teolog, historyk i znany kaznodzieja, autor traktatów teologicznych, wybitnych ''Mów pogrzebowych'', wychowawca następcy tronu, dla którego napisał ''Uwagi nad historią powszechną''. Zwolennik tez o celowym rozwoju historii zgodnie z planem Bożym (czyli [[w:Prowidencjalizm|prowidencjonalizmu]]) i propagator [[w:Gallikanizm|gallikanizmu]]. &lt;small&gt;[[w:Jacques-Bénigne Bossuet|Jacques-Bénigne Bossuet w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Cztery przymioty są istotne dla władzy królewskiej: jest ona świętą, ojcowską, absolutną i zgodną z rozumem [...]. Wszelka władza pochodzi od Boga [...]. Monarchowie działają przeto jako słudzy Boga i Jego zastępcy na ziemi [...]. Przez nich wykonywa On swą władzę. Z tego wynika, że osoba króla jest świętą, a kto się na nią porwie, dopuszcza się zbrodni. Bóg rozkazał swym prorokom, by królów namaszczali świętym olejem, tak samo jak kazał wyświęcać kapłanów i swe ołtarze. Ale nawet bez tej zewnętrznej oznaki namaszczenia są oni święci przez swój urząd, jako zastępcy boskiego majestatu, jako wysłańcy boskiej Opatrzności dla wykonania bożych planów [...]. Władza królewska jest władzą ojcowską, a jej cechą jest dobrotliwość [...]. Władzą królewska jest absolutną. By twierdzenie to uczynić szkaradnym i nieznośnym, wielu ludzi z upodobaniem miesza pojęcie rządów absolutnych z systemem samowoli. Jest to jednak coś zgoła innego.

Monarcha nie potrzebuje przed nikim zdawać sprawy ze swych rozporządzeń [...]. Bez
tej władzy absolutnej nie może zdziałać nic dobrego, ani niszczyć złego. Władza jego musi być tak wielką, by nikt nie mógł się spod niej usunąć. Jedyną ochroną człowieka prywatnego przed władzą publiczną jest jego niewinność.

Nad wyrok monarchy nie masz wyroku wyższego [...]. Monarchy należy przeto słuchać jak sprawiedliwości samej, inaczej nie byłoby porządku, ni końca sporów. Monarcha i sprawiedliwość ustanowieni są przez Boga i stanowią niejako części niezależności boskiej. Bóg jeno może sądzić ich wyroki i czyny [...]. Z tego wynika, że kto nie jest posłusznym monarsze, nie może być odsyłany do innego trybunału, lecz nieodwołalnie skazanym jest na śmierć, jako mąciciel pokoju i wróg społeczeństwa.

{{Definicja3|''Dobre ustawy, doprowadzone do skrajności psują wszystko.'' &lt;small&gt;[http://pl.wikiquote.org/wiki/Jacques-Bénigne_Bossuet Jacques-Bénigne Bossuet w Wikicytatach]&lt;/small&gt;}}

(...) Tylko monarsze przysługuje piecza nad narodem. Oto zasada najważniejsza, z której wynikają dalsze. Do niego należą prace publiczne, do niego urzędy i broń, on tylko wydaje rozporządzenia i rozkazy, on rozdziela zaszczyty; nie ma władzy niezależnej od niego, nie ma zebrania bez jego przewodnictwa.

Państwu wychodzi na korzyść, jeśli cała władza skupia się w jednym ręku. (...) Król jest na mocy swej władzy ojcem narodu, jego wielkość stawia go ponad małostkowe interesy, jego wielkość i naturalny jego interes opierają się na utrzymaniu narodu, bo w braku narodu on przestanie być królem. Dlatego najlepiej jest oddać całą władzę państwu temu, kto ma największy interes w utrzymaniu i wielkości samego państwa.

&lt;small&gt;''Teksty źródłowe do nauki historii w szkole średniej'', oprac. J. Feldman, zesz. 38, Kraków 1924; ''Wiek XVI–XVIII w źródłach. Wybór tekstów źródłowych'', oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S. Lenard, Warszawa 1999.&lt;/small&gt;

== Literatura ==
# Elias N., Przemiany obyczajów cywilizacji Zachodu, przeł. Tadeusz Zabłudowski, wyd. PIW, Warszawa 1980.
# Janicka D., Historia społeczna i polityczna Europy, wyd. 2007.
# Salmonowicz S., Czy istniał oświecony absolutyzm w Europie XVIII wieku?, [w:] Studia z historii ustroju i prawa. Księga dedykowana Prof. J. Walachowiczowi, red. H. Olszewski, Poznań 2002.

== Teksty źródłowe ==
# Bodin J., ''Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej'', wstęp Z. Izdebski, Warszawa 1958.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tcs8qsv7vx9h04ha7mzbwbsx9a36ow8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Policystyka i kameralistyka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19097</id>
    <revision>
      <id>548391</id>
      <parentid>394293</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11925" sha1="g2ao5osi1as1l5x6vqcrnfqwx8ykli1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Policystyka ==
W wieku XVIII pod pojęciem ''policji'', zgodnie z doktryną policystów, rozumiano całokształt wewnętrznej działalności administracji państwowej, dzisiejszą administrację poza sądownictwem, wojskowością i skarbowością. Mówiono o &quot;prawie policji&quot;, czyli &quot;prawie władzy państwowej&quot;.

Dlatego też '''policystyką''' zwano naukę o regulowaniu spraw społecznych (życia społecznego) przez monarchę.

Policyści katalogowali, rejestrowali, opisywali obszary działania i zadania administracji publicznej państw oświeconego absolutyzmu, formułując programy i postulaty działania administracji; często chaotycznie, przypadkowo i subiektywnie mieszając zagadnienia techniki zarządzania, ustroju państwa, podatków, spraw ekonomicznych, statystycznych.

Skupiali się przede wszystkim na sprawach finansowo-skarbowych i technice rachunkowo-kasowej. Wysuwali hasła absolutyzmu praworządnego, eudajmonizmu, praw natury, dobra ogólnego, ograniczenia niewolnictwa, popierania gospodarki i kultury, państwa dobrobytu. Kładli nacisk na rozwój rolnictwa, aprowizacji, przemysłu, rzemiosła, handlu, komunikacji, oświaty, nauki, wzrost liczby ludności, poprawę zdrowotności, bezpieczeństwa publicznego, rozbudzanie religijności, a także pielęgnowanie dobrych obyczajów.

Monarcha zdaniem policystów miał wprowadzać reformy odgórnie i racjonalnie. Owszem, wskazywali na konieczność ograniczenia arbitralnej władzy monarchy absolutnego, ale traktowali państwo jako całość i naczelną wartość publiczną, rząd - w ich ujęciu - był monopolistą w sprawach zarządu państwem, wedle zasady &quot;wszystko dla ludu - bez ludu&quot; [M. Gromadzka - Grzegorzewska].

Dlatego też bez przeszkód tworzono '''państwo policyjne''', autokratyczne, w którym życie poddanych było ściśle reglamentowane przez przepisy (policyjne, porządkowe, administracyjne), obywatele nie mieli zagwarantowanych praw, nie mogli podważyć decyzji władzy, a władca mógł stosować dowolnie, w sposób niekontrolowany środki represji.

Od XIX i XX wieku termin policji zaczęto określać działalność państwa polegającą na ochranianiu, przywracaniu porządku, bezpieczeństwa publicznego, zapobieganiu naruszeniom przepisów prawnych. Policją nazywano też aparat państwowy powołany do ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego (mienia, życia obywateli, mienia publicznego...).

Do połowy XX w. mianem &quot;policji&quot; określano szereg instytucji mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa publicznego w różnych dziedzinach, np.:
* &lt;u&gt;policja górnicza&lt;/u&gt; = nadzór nad kopalniami, prowadzenie robót górniczych,
* &lt;u&gt;policja lekarska&lt;/u&gt; = uregulowanie spraw zwalczania chorób, szczepień obowiązkowych, zakładów leczniczych, personelu lekarskiego,
* &lt;u&gt;leśna&lt;/u&gt; = ochrona lasów, walka ze szkodnictwem leśnym, nielegalnym wyrębem,
* &lt;u&gt;łowiecka&lt;/u&gt; = sprawy polowań, przestrzeganie okresów ochronnych dla poszcz. gatunków zwierząt, zwalczanie kłusownictwa,
* &lt;u&gt;rolna&lt;/u&gt; = zwalczanie chorób zwierzęcych, szkodników roślinnych, spisy koni, ewidencja i melioracja gruntów,
* &lt;u&gt;sanitarna&lt;/u&gt; = sprawy czystości, zwłaszcza miast,
a także &lt;u&gt;budowlana&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;drogowa&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;kolejowa&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;morska&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;portowa&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;przemysłowa&lt;/u&gt;, czy &lt;u&gt;targowa&lt;/u&gt;.
&lt;noinclude&gt;{{Wikipedia|Policystyka|policystyki}}&lt;/noinclude&gt;

== Policyści ==

Wśród '''przedstawicieli''' policystyki znajdowali się przede wszystkim badacze niemieccy i niemieckojęzyczni:
* [[w:Christian Thomasius|Christian Thomasius]] (1655 - 1728)
* [[w:Christian Wolff|Christian Wolff]] (1678 - 1754)
* [[w:David Georg Strube|David Georg Strube]] (1694 - 1776)
* [[w:Johann Jacob Moser|Johann Jacob Moser]] (1701-1785)
* [[w:Johann Heinrich Gottlob von Justi|Johann von Justi]] (1702 - 1771)
* [[w:Johann Friedrich von Pfeiffer|Johann Friedrich von Pfeiffer]] (1718 - 1787)
* [[w:Johann Stephan Pütter|Johann Stephan Pütter]] (1725 - 1807)
* [[w:Joseph von Sonnenfels|Joseph von Sonnenfels]] (1733 - 1817)
* [[w:Günther von Berg|Günther von Berg]] (1765 - 1843)

&lt;small&gt;Ponadto
* [[w:Nicolas de La Mare|Nicolas de la Mare]] (Delamare) (1639 - 1723)
* Julius Hermann von Kirchmann (1802-1884)
* A.H. Müller (1779 - 1829)
* K.G. Rössig
* E. von Vattel (1714 - 1767)
* J. Domat
* L.H. Jakob
* J.P. Harl
* J. N. Moreau
&lt;/small&gt;

Spośród wyżej wymienionych zapamiętać warto wszystkim '''Josepha von Sonnenfelsa''', który zostanie zresztą bliżej omówiony.

W Polsce policystykę reprezentowali [[w:Gotfryd Lengnich|Gotfryd Lengnich]] (1689-1774), [[w:Remigiusz Ładowski|Remigiusz Ładowski]] (1738 - 1798) oraz [[w:Fryderyk Skarbek|Fryderyk Skarbek]] (1792 - 1866).

&lt;gallery&gt;
Plik:Christian Thomasius.jpg|Christian Thomasius
Plik:Christian Wolff.jpg|Christian Wolff
Plik:Johann Jakob Moser.jpg|Johann Jakob Moser
Plik:Sonnenfels.Rathausplatz.Wien.JPG|Pomnik J. von Sonnenfelsa w Wiedniu
Plik:Gotfryd Lengnich.JPG|Gotfryd Lengnich
Plik:Fryderyk Skarbek.PNG|Fryderyk Skarbek
&lt;/gallery&gt;

== Joseph von Sonnenfels ==

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Joseph von Sonnenfels.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''Joseph von Sonnenfels (1732 - 1817)'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Austriacki prawnik, żołnierz, artysta, literat, prof. kameralistyki i policystyki uniw. w Wiedniu, administrator, aktywny mason. Pochodził z rodziny żydowskiej, która przeszła na katolicyzm. W 1775 opublikował głośną pracę ''O zniesieniu tortur'', dzięki której rok później zakazano w Austrii ich stosowania. W 1776 doprowadził do oświetlenia ulic Wiednia, jako dyr. zakładu oświetleniowego. Cesarzowa Maria Teresa powołała go do Rady Stanu. Napisał ''Zasady nauki policji, handlu i finansów'', które stały się podstawowym podręcznikiem nauki administracji do lat 40-tych XIX w. &lt;small&gt;[[w:Joseph von Sonnenfels|Joseph von Sonnenfels w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Joseph von Sonnenfels: Zasady nauki policji, handlu i finansów. Zastosowanie urządzeń zapobiegającym wielkim katastrofom.'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

408. Dla publicznych instytucji wszystko jest katastrofą, co jest zdarzeniem niezależnym od woli i udziału ludzi. Samodzielne odwrócenie kataklizmu nie leży we władzy administracji publicznej. Ale pewne katastrofy można przynajmniej przewidzieć i przemyśleć z góry najważniejsze ich skutki. Te skutki powinny więc zostać wzięte za przedmiot środków [zapobiegających] i gdzie to możliwe całkiem zostać rozdzielone albo też zmniejszone i przekształcone w mniej szkodliwe.

409. Katastrofy, których nie można przewidzieć, wymagają rozsądnego szybkiego spojrzenia, które ogarnie wzrokiem obszar kataklizmu w całości, zarazem jednak rozszerzy się [i obejmie] wszystkie pojedyncze części tego [zdarzenia]. Natura powinna tych, którym sprawy o takim znaczeniu są powierzone, wyposażyć w takie spojrzenie. Jednak ćwiczenie w dociekaniu w porównywaniu [takich] spraw, musi i będzie to spojrzenie wyostrzać. Jako, że nie nasuwa mi się stosowny wstęp, [jakieś] ćwiczenie do przemyślenia takich spraw, należy biegle poczynić szybki zarys tematu.

410. Wytyczne tych przemyśleń mogą być następujące: których katastrof w określonej okolicy należy się obawiać? według położenia [geograficznego]? wedle okoliczności czasowych? [a może] wedle bliższych objawów? Zaś spośród kataklizmów, których należy się obawiać [należy zadać sobie pytanie], które pozwolą na zastosowanie tymczasowych środków? a które nie? Sama natura katastrof pozwala niewątpliwie na takie rozróżnienie. Wedle tej różnorodności środki [stosowane w przypadku katastrof] zostaną w ogólności podzielone albo na dwa, albo na trzy rodzaje:
# [stosowane] przed rzeczywistym wypadkiem,
# podczas niego,
# po nim.
Do [zastosowania] pojedynczego środka prowadzi uważna obserwacja o przebiegu kataklizmu; o szkodach, które on z powodzeniem powoduje i o takich, które pozostawia. [Należy więc zapytać], które spośród tych szkód wymagają najpilniejszej pomocy? tj. gdzie powinna zostać udzielona pomoc, jeśli w jednym miejscu będzie mogła być odroczona albo całkiem zbędna, albo mniej wydajna?  Ta mniej lub bardziej pilna konieczność [udzielania pomocy w określonych miejscach] określa porządek [stosowania] tych pojedynczych środków. Katastrofy potraktowane według takich wytycznych, nie powinny zaskakiwać. Jeśli one się potem rzeczywiście wydarzą, nie będą musiałby być na nowo rozważane, lecz przypomną nam tylko [uprzednie] rozważania.

411. Uważna policja będzie przynajmniej projektować zwykłe zarządzenia na wypadek takich kataklizmów, których w obszarze jej działania często można się obawiać tak, by w przypadku rzeczywistego wystąpienia nieszczęścia, podlegający jej urzędnicy, których należy wyposażyć we władzę, będą z góry poinformowani o konieczności ich zastosowania. Zastosuję wyżej wymienione ogólne wytyczne na przykładzie lokalnym i wedle tego zaprojektuję szkic przepisów przeciwpowodziowych&lt;ref&gt;Na przykładzie Leopoldstadt w Wiedniu i innych, blisko Dunaju leżących, przedmieść (przyp. J. von Sonnenfels)&lt;/ref&gt;.

412. Środki na wypadek powodzi. Okoliczności, które każą obawiać się powodzi są zimą następujące: wielki śnieg; wczesny i utrzymujący się mróz, który rzekę, szczególnie gdy woda jest wysoka, wcześnie zamyka i nadaje krze lodowej grubą pokrywę. Natomiast latem: silne, długotrwałe deszcze w wyżej położonych krajach, przez które przepływa Dunaj albo w krajach, których rzeki Dunaj przyjmuje. Bliższe oznaki spodziewanej powodzi są następujące: około wiosny - nagle nadchodząca odwilż; w lecie - wezbranie rzeki, szczególnie z mętną wodą, kiedy ona niesie drewno lub nawet jakieś towary; a także informacje o oberwaniu chmury. Szczególne baczenie na takie okoliczności i oznaki jest obowiązkiem komisarza obwodowego, magistratu i strażnic. Grubej krze musi zostać ułatwiony odpływ poprzez rozbijanie jej tam, gdzie najczęściej można przewidzieć zatory: w zatokach, na wąskich zakolach rzeki i na mostach. [Natomiast] podczas nagłej odwilży nie może nikt chodzić po lodzie - to nie może być dozwolone.

&lt;small&gt;''Grundsätze der Polizey, Handlung und Finanz'', wyd. siódme poprawione z 1804 r. w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. H. Łopacińskiego w Lublinie, egzemplarz jednotomowy o sygn. I - 406.&lt;/small&gt;

== Kameralistyka ==

Z policystyką łączono '''kameralistykę''', czyli naukę (mieszcząca się w ramach myśli ekonomicznej XVIII w.) o sposobach gromadzenia funduszy przez skarb monarszy, poprzedniczki dzisiejszej nauki o finansach publicznych i skarbowości. Rozwijała się przede wszystkim na obszarze Rzeszy.

Kameraliści byli zwolennikami merkantylizmu. Dlatego też w niektórych opracowaniach nazywa się ich &quot;niemieckimi merkantylistami&quot;. Zaś dla odróżnienia fracuskich merkantylistów określa się mianem &quot;kolbertystów&quot; (od Jean-Baptiste Colberta).

Do przedstawicieli kameralistyki należeli m.in.:
* [[w:Georg Obrecht|Georg Obrecht]] (1547-1612)
* [[w:Veit Ludwig von Seckendorff|Ludwig von Seckendorff]] (1626-1692)
* [[w:Johann Joachim Becher|Johann Joachim Becher]] (1635-1682)
* [[w:Philip Wilhelm von Hörnigk|Philip Wilhelm von Hörnigk]] (1640-1714)
* [[w:Wilhelm von Schröder|Wilhelm von Schröder]] (1640-1699)
* [[w:Paul Jacob Marperger|Paul Jacob Marperger]] (1656-1730)

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2ao5osi1as1l5x6vqcrnfqwx8ykli1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548428</id>
      <parentid>548391</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>394293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11926" sha1="ix2ngn5gah4wq1w0p6lqd1by22neejc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Policystyka ==
W wieku XVIII pod pojęciem ''policji'', zgodnie z doktryną policystów, rozumiano całokształt wewnętrznej działalności administracji państwowej, dzisiejszą administrację poza sądownictwem, wojskowością i skarbowością. Mówiono o &quot;prawie policji&quot;, czyli &quot;prawie władzy państwowej&quot;.

Dlatego też '''policystyką''' zwano naukę o regulowaniu spraw społecznych (życia społecznego) przez monarchę.

Policyści katalogowali, rejestrowali, opisywali obszary działania i zadania administracji publicznej państw oświeconego absolutyzmu, formułując programy i postulaty działania administracji; często chaotycznie, przypadkowo i subiektywnie mieszając zagadnienia techniki zarządzania, ustroju państwa, podatków, spraw ekonomicznych, statystycznych.

Skupiali się przede wszystkim na sprawach finansowo-skarbowych i technice rachunkowo-kasowej. Wysuwali hasła absolutyzmu praworządnego, eudajmonizmu, praw natury, dobra ogólnego, ograniczenia niewolnictwa, popierania gospodarki i kultury, państwa dobrobytu. Kładli nacisk na rozwój rolnictwa, aprowizacji, przemysłu, rzemiosła, handlu, komunikacji, oświaty, nauki, wzrost liczby ludności, poprawę zdrowotności, bezpieczeństwa publicznego, rozbudzanie religijności, a także pielęgnowanie dobrych obyczajów.

Monarcha zdaniem policystów miał wprowadzać reformy odgórnie i racjonalnie. Owszem, wskazywali na konieczność ograniczenia arbitralnej władzy monarchy absolutnego, ale traktowali państwo jako całość i naczelną wartość publiczną, rząd - w ich ujęciu - był monopolistą w sprawach zarządu państwem, wedle zasady &quot;wszystko dla ludu - bez ludu&quot; [M. Gromadzka - Grzegorzewska].

Dlatego też bez przeszkód tworzono '''państwo policyjne''', autokratyczne, w którym życie poddanych było ściśle reglamentowane przez przepisy (policyjne, porządkowe, administracyjne), obywatele nie mieli zagwarantowanych praw, nie mogli podważyć decyzji władzy, a władca mógł stosować dowolnie, w sposób niekontrolowany środki represji.

Od XIX i XX wieku termin policji zaczęto określać działalność państwa polegającą na ochranianiu, przywracaniu porządku, bezpieczeństwa publicznego, zapobieganiu naruszeniom przepisów prawnych. Policją nazywano też aparat państwowy powołany do ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego (mienia, życia obywateli, mienia publicznego...).

Do połowy XX w. mianem &quot;policji&quot; określano szereg instytucji mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa publicznego w różnych dziedzinach, np.:
* &lt;u&gt;policja górnicza&lt;/u&gt; = nadzór nad kopalniami, prowadzenie robót górniczych,
* &lt;u&gt;policja lekarska&lt;/u&gt; = uregulowanie spraw zwalczania chorób, szczepień obowiązkowych, zakładów leczniczych, personelu lekarskiego,
* &lt;u&gt;leśna&lt;/u&gt; = ochrona lasów, walka ze szkodnictwem leśnym, nielegalnym wyrębem,
* &lt;u&gt;łowiecka&lt;/u&gt; = sprawy polowań, przestrzeganie okresów ochronnych dla poszcz. gatunków zwierząt, zwalczanie kłusownictwa,
* &lt;u&gt;rolna&lt;/u&gt; = zwalczanie chorób zwierzęcych, szkodników roślinnych, spisy koni, ewidencja i melioracja gruntów,
* &lt;u&gt;sanitarna&lt;/u&gt; = sprawy czystości, zwłaszcza miast,
a także &lt;u&gt;budowlana&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;drogowa&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;kolejowa&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;morska&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;portowa&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;przemysłowa&lt;/u&gt;, czy &lt;u&gt;targowa&lt;/u&gt;.
&lt;noinclude&gt;{{Wikipedia|Policystyka|policystyki}}&lt;/noinclude&gt;

== Policyści ==

Wśród '''przedstawicieli''' policystyki znajdowali się przede wszystkim badacze niemieccy i niemieckojęzyczni:
* [[w:Christian Thomasius|Christian Thomasius]] (1655 - 1728)
* [[w:Christian Wolff|Christian Wolff]] (1678 - 1754)
* [[w:David Georg Strube|David Georg Strube]] (1694 - 1776)
* [[w:Johann Jacob Moser|Johann Jacob Moser]] (1701-1785)
* [[w:Johann Heinrich Gottlob von Justi|Johann von Justi]] (1702 - 1771)
* [[w:Johann Friedrich von Pfeiffer|Johann Friedrich von Pfeiffer]] (1718 - 1787)
* [[w:Johann Stephan Pütter|Johann Stephan Pütter]] (1725 - 1807)
* [[w:Joseph von Sonnenfels|Joseph von Sonnenfels]] (1733 - 1817)
* [[w:Günther von Berg|Günther von Berg]] (1765 - 1843)

&lt;small&gt;Ponadto
* [[w:Nicolas de La Mare|Nicolas de la Mare]] (Delamare) (1639 - 1723)
* Julius Hermann von Kirchmann (1802-1884)
* A.H. Müller (1779 - 1829)
* K.G. Rössig
* E. von Vattel (1714 - 1767)
* J. Domat
* L.H. Jakob
* J.P. Harl
* J. N. Moreau
&lt;/small&gt;

Spośród wyżej wymienionych zapamiętać warto wszystkim '''Josepha von Sonnenfelsa''', który zostanie zresztą bliżej omówiony.

W Polsce policystykę reprezentowali [[w:Gotfryd Lengnich|Gotfryd Lengnich]] (1689-1774), [[w:Remigiusz Ładowski|Remigiusz Ładowski]] (1738 - 1798) oraz [[w:Fryderyk Skarbek|Fryderyk Skarbek]] (1792 - 1866).

&lt;gallery&gt;
Plik:Christian Thomasius.jpg|Christian Thomasius
Plik:Christian Wolff.jpg|Christian Wolff
Plik:Johann Jakob Moser.jpg|Johann Jakob Moser
Plik:Sonnenfels.Rathausplatz.Wien.JPG|Pomnik J. von Sonnenfelsa w Wiedniu
Plik:Gotfryd Lengnich.JPG|Gotfryd Lengnich
Plik:Fryderyk Skarbek.PNG|Fryderyk Skarbek
&lt;/gallery&gt;

== Joseph von Sonnenfels ==

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Joseph von Sonnenfels.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''Joseph von Sonnenfels (1732 - 1817)'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Austriacki prawnik, żołnierz, artysta, literat, prof. kameralistyki i policystyki uniw. w Wiedniu, administrator, aktywny mason. Pochodził z rodziny żydowskiej, która przeszła na katolicyzm. W 1775 opublikował głośną pracę ''O zniesieniu tortur'', dzięki której rok później zakazano w Austrii ich stosowania. W 1776 doprowadził do oświetlenia ulic Wiednia, jako dyr. zakładu oświetleniowego. Cesarzowa Maria Teresa powołała go do Rady Stanu. Napisał ''Zasady nauki policji, handlu i finansów'', które stały się podstawowym podręcznikiem nauki administracji do lat 40-tych XIX w. &lt;small&gt;[[w:Joseph von Sonnenfels|Joseph von Sonnenfels na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Joseph von Sonnenfels: Zasady nauki policji, handlu i finansów. Zastosowanie urządzeń zapobiegającym wielkim katastrofom.'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

408. Dla publicznych instytucji wszystko jest katastrofą, co jest zdarzeniem niezależnym od woli i udziału ludzi. Samodzielne odwrócenie kataklizmu nie leży we władzy administracji publicznej. Ale pewne katastrofy można przynajmniej przewidzieć i przemyśleć z góry najważniejsze ich skutki. Te skutki powinny więc zostać wzięte za przedmiot środków [zapobiegających] i gdzie to możliwe całkiem zostać rozdzielone albo też zmniejszone i przekształcone w mniej szkodliwe.

409. Katastrofy, których nie można przewidzieć, wymagają rozsądnego szybkiego spojrzenia, które ogarnie wzrokiem obszar kataklizmu w całości, zarazem jednak rozszerzy się [i obejmie] wszystkie pojedyncze części tego [zdarzenia]. Natura powinna tych, którym sprawy o takim znaczeniu są powierzone, wyposażyć w takie spojrzenie. Jednak ćwiczenie w dociekaniu w porównywaniu [takich] spraw, musi i będzie to spojrzenie wyostrzać. Jako, że nie nasuwa mi się stosowny wstęp, [jakieś] ćwiczenie do przemyślenia takich spraw, należy biegle poczynić szybki zarys tematu.

410. Wytyczne tych przemyśleń mogą być następujące: których katastrof w określonej okolicy należy się obawiać? według położenia [geograficznego]? wedle okoliczności czasowych? [a może] wedle bliższych objawów? Zaś spośród kataklizmów, których należy się obawiać [należy zadać sobie pytanie], które pozwolą na zastosowanie tymczasowych środków? a które nie? Sama natura katastrof pozwala niewątpliwie na takie rozróżnienie. Wedle tej różnorodności środki [stosowane w przypadku katastrof] zostaną w ogólności podzielone albo na dwa, albo na trzy rodzaje:
# [stosowane] przed rzeczywistym wypadkiem,
# podczas niego,
# po nim.
Do [zastosowania] pojedynczego środka prowadzi uważna obserwacja o przebiegu kataklizmu; o szkodach, które on z powodzeniem powoduje i o takich, które pozostawia. [Należy więc zapytać], które spośród tych szkód wymagają najpilniejszej pomocy? tj. gdzie powinna zostać udzielona pomoc, jeśli w jednym miejscu będzie mogła być odroczona albo całkiem zbędna, albo mniej wydajna?  Ta mniej lub bardziej pilna konieczność [udzielania pomocy w określonych miejscach] określa porządek [stosowania] tych pojedynczych środków. Katastrofy potraktowane według takich wytycznych, nie powinny zaskakiwać. Jeśli one się potem rzeczywiście wydarzą, nie będą musiałby być na nowo rozważane, lecz przypomną nam tylko [uprzednie] rozważania.

411. Uważna policja będzie przynajmniej projektować zwykłe zarządzenia na wypadek takich kataklizmów, których w obszarze jej działania często można się obawiać tak, by w przypadku rzeczywistego wystąpienia nieszczęścia, podlegający jej urzędnicy, których należy wyposażyć we władzę, będą z góry poinformowani o konieczności ich zastosowania. Zastosuję wyżej wymienione ogólne wytyczne na przykładzie lokalnym i wedle tego zaprojektuję szkic przepisów przeciwpowodziowych&lt;ref&gt;Na przykładzie Leopoldstadt w Wiedniu i innych, blisko Dunaju leżących, przedmieść (przyp. J. von Sonnenfels)&lt;/ref&gt;.

412. Środki na wypadek powodzi. Okoliczności, które każą obawiać się powodzi są zimą następujące: wielki śnieg; wczesny i utrzymujący się mróz, który rzekę, szczególnie gdy woda jest wysoka, wcześnie zamyka i nadaje krze lodowej grubą pokrywę. Natomiast latem: silne, długotrwałe deszcze w wyżej położonych krajach, przez które przepływa Dunaj albo w krajach, których rzeki Dunaj przyjmuje. Bliższe oznaki spodziewanej powodzi są następujące: około wiosny - nagle nadchodząca odwilż; w lecie - wezbranie rzeki, szczególnie z mętną wodą, kiedy ona niesie drewno lub nawet jakieś towary; a także informacje o oberwaniu chmury. Szczególne baczenie na takie okoliczności i oznaki jest obowiązkiem komisarza obwodowego, magistratu i strażnic. Grubej krze musi zostać ułatwiony odpływ poprzez rozbijanie jej tam, gdzie najczęściej można przewidzieć zatory: w zatokach, na wąskich zakolach rzeki i na mostach. [Natomiast] podczas nagłej odwilży nie może nikt chodzić po lodzie - to nie może być dozwolone.

&lt;small&gt;''Grundsätze der Polizey, Handlung und Finanz'', wyd. siódme poprawione z 1804 r. w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. H. Łopacińskiego w Lublinie, egzemplarz jednotomowy o sygn. I - 406.&lt;/small&gt;

== Kameralistyka ==

Z policystyką łączono '''kameralistykę''', czyli naukę (mieszcząca się w ramach myśli ekonomicznej XVIII w.) o sposobach gromadzenia funduszy przez skarb monarszy, poprzedniczki dzisiejszej nauki o finansach publicznych i skarbowości. Rozwijała się przede wszystkim na obszarze Rzeszy.

Kameraliści byli zwolennikami merkantylizmu. Dlatego też w niektórych opracowaniach nazywa się ich &quot;niemieckimi merkantylistami&quot;. Zaś dla odróżnienia fracuskich merkantylistów określa się mianem &quot;kolbertystów&quot; (od Jean-Baptiste Colberta).

Do przedstawicieli kameralistyki należeli m.in.:
* [[w:Georg Obrecht|Georg Obrecht]] (1547-1612)
* [[w:Veit Ludwig von Seckendorff|Ludwig von Seckendorff]] (1626-1692)
* [[w:Johann Joachim Becher|Johann Joachim Becher]] (1635-1682)
* [[w:Philip Wilhelm von Hörnigk|Philip Wilhelm von Hörnigk]] (1640-1714)
* [[w:Wilhelm von Schröder|Wilhelm von Schröder]] (1640-1699)
* [[w:Paul Jacob Marperger|Paul Jacob Marperger]] (1656-1730)

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ix2ngn5gah4wq1w0p6lqd1by22neejc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548471</id>
      <parentid>548428</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11925" sha1="g2ao5osi1as1l5x6vqcrnfqwx8ykli1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Policystyka ==
W wieku XVIII pod pojęciem ''policji'', zgodnie z doktryną policystów, rozumiano całokształt wewnętrznej działalności administracji państwowej, dzisiejszą administrację poza sądownictwem, wojskowością i skarbowością. Mówiono o &quot;prawie policji&quot;, czyli &quot;prawie władzy państwowej&quot;.

Dlatego też '''policystyką''' zwano naukę o regulowaniu spraw społecznych (życia społecznego) przez monarchę.

Policyści katalogowali, rejestrowali, opisywali obszary działania i zadania administracji publicznej państw oświeconego absolutyzmu, formułując programy i postulaty działania administracji; często chaotycznie, przypadkowo i subiektywnie mieszając zagadnienia techniki zarządzania, ustroju państwa, podatków, spraw ekonomicznych, statystycznych.

Skupiali się przede wszystkim na sprawach finansowo-skarbowych i technice rachunkowo-kasowej. Wysuwali hasła absolutyzmu praworządnego, eudajmonizmu, praw natury, dobra ogólnego, ograniczenia niewolnictwa, popierania gospodarki i kultury, państwa dobrobytu. Kładli nacisk na rozwój rolnictwa, aprowizacji, przemysłu, rzemiosła, handlu, komunikacji, oświaty, nauki, wzrost liczby ludności, poprawę zdrowotności, bezpieczeństwa publicznego, rozbudzanie religijności, a także pielęgnowanie dobrych obyczajów.

Monarcha zdaniem policystów miał wprowadzać reformy odgórnie i racjonalnie. Owszem, wskazywali na konieczność ograniczenia arbitralnej władzy monarchy absolutnego, ale traktowali państwo jako całość i naczelną wartość publiczną, rząd - w ich ujęciu - był monopolistą w sprawach zarządu państwem, wedle zasady &quot;wszystko dla ludu - bez ludu&quot; [M. Gromadzka - Grzegorzewska].

Dlatego też bez przeszkód tworzono '''państwo policyjne''', autokratyczne, w którym życie poddanych było ściśle reglamentowane przez przepisy (policyjne, porządkowe, administracyjne), obywatele nie mieli zagwarantowanych praw, nie mogli podważyć decyzji władzy, a władca mógł stosować dowolnie, w sposób niekontrolowany środki represji.

Od XIX i XX wieku termin policji zaczęto określać działalność państwa polegającą na ochranianiu, przywracaniu porządku, bezpieczeństwa publicznego, zapobieganiu naruszeniom przepisów prawnych. Policją nazywano też aparat państwowy powołany do ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego (mienia, życia obywateli, mienia publicznego...).

Do połowy XX w. mianem &quot;policji&quot; określano szereg instytucji mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa publicznego w różnych dziedzinach, np.:
* &lt;u&gt;policja górnicza&lt;/u&gt; = nadzór nad kopalniami, prowadzenie robót górniczych,
* &lt;u&gt;policja lekarska&lt;/u&gt; = uregulowanie spraw zwalczania chorób, szczepień obowiązkowych, zakładów leczniczych, personelu lekarskiego,
* &lt;u&gt;leśna&lt;/u&gt; = ochrona lasów, walka ze szkodnictwem leśnym, nielegalnym wyrębem,
* &lt;u&gt;łowiecka&lt;/u&gt; = sprawy polowań, przestrzeganie okresów ochronnych dla poszcz. gatunków zwierząt, zwalczanie kłusownictwa,
* &lt;u&gt;rolna&lt;/u&gt; = zwalczanie chorób zwierzęcych, szkodników roślinnych, spisy koni, ewidencja i melioracja gruntów,
* &lt;u&gt;sanitarna&lt;/u&gt; = sprawy czystości, zwłaszcza miast,
a także &lt;u&gt;budowlana&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;drogowa&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;kolejowa&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;morska&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;portowa&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;przemysłowa&lt;/u&gt;, czy &lt;u&gt;targowa&lt;/u&gt;.
&lt;noinclude&gt;{{Wikipedia|Policystyka|policystyki}}&lt;/noinclude&gt;

== Policyści ==

Wśród '''przedstawicieli''' policystyki znajdowali się przede wszystkim badacze niemieccy i niemieckojęzyczni:
* [[w:Christian Thomasius|Christian Thomasius]] (1655 - 1728)
* [[w:Christian Wolff|Christian Wolff]] (1678 - 1754)
* [[w:David Georg Strube|David Georg Strube]] (1694 - 1776)
* [[w:Johann Jacob Moser|Johann Jacob Moser]] (1701-1785)
* [[w:Johann Heinrich Gottlob von Justi|Johann von Justi]] (1702 - 1771)
* [[w:Johann Friedrich von Pfeiffer|Johann Friedrich von Pfeiffer]] (1718 - 1787)
* [[w:Johann Stephan Pütter|Johann Stephan Pütter]] (1725 - 1807)
* [[w:Joseph von Sonnenfels|Joseph von Sonnenfels]] (1733 - 1817)
* [[w:Günther von Berg|Günther von Berg]] (1765 - 1843)

&lt;small&gt;Ponadto
* [[w:Nicolas de La Mare|Nicolas de la Mare]] (Delamare) (1639 - 1723)
* Julius Hermann von Kirchmann (1802-1884)
* A.H. Müller (1779 - 1829)
* K.G. Rössig
* E. von Vattel (1714 - 1767)
* J. Domat
* L.H. Jakob
* J.P. Harl
* J. N. Moreau
&lt;/small&gt;

Spośród wyżej wymienionych zapamiętać warto wszystkim '''Josepha von Sonnenfelsa''', który zostanie zresztą bliżej omówiony.

W Polsce policystykę reprezentowali [[w:Gotfryd Lengnich|Gotfryd Lengnich]] (1689-1774), [[w:Remigiusz Ładowski|Remigiusz Ładowski]] (1738 - 1798) oraz [[w:Fryderyk Skarbek|Fryderyk Skarbek]] (1792 - 1866).

&lt;gallery&gt;
Plik:Christian Thomasius.jpg|Christian Thomasius
Plik:Christian Wolff.jpg|Christian Wolff
Plik:Johann Jakob Moser.jpg|Johann Jakob Moser
Plik:Sonnenfels.Rathausplatz.Wien.JPG|Pomnik J. von Sonnenfelsa w Wiedniu
Plik:Gotfryd Lengnich.JPG|Gotfryd Lengnich
Plik:Fryderyk Skarbek.PNG|Fryderyk Skarbek
&lt;/gallery&gt;

== Joseph von Sonnenfels ==

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Joseph von Sonnenfels.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''Joseph von Sonnenfels (1732 - 1817)'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Austriacki prawnik, żołnierz, artysta, literat, prof. kameralistyki i policystyki uniw. w Wiedniu, administrator, aktywny mason. Pochodził z rodziny żydowskiej, która przeszła na katolicyzm. W 1775 opublikował głośną pracę ''O zniesieniu tortur'', dzięki której rok później zakazano w Austrii ich stosowania. W 1776 doprowadził do oświetlenia ulic Wiednia, jako dyr. zakładu oświetleniowego. Cesarzowa Maria Teresa powołała go do Rady Stanu. Napisał ''Zasady nauki policji, handlu i finansów'', które stały się podstawowym podręcznikiem nauki administracji do lat 40-tych XIX w. &lt;small&gt;[[w:Joseph von Sonnenfels|Joseph von Sonnenfels w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Joseph von Sonnenfels: Zasady nauki policji, handlu i finansów. Zastosowanie urządzeń zapobiegającym wielkim katastrofom.'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

408. Dla publicznych instytucji wszystko jest katastrofą, co jest zdarzeniem niezależnym od woli i udziału ludzi. Samodzielne odwrócenie kataklizmu nie leży we władzy administracji publicznej. Ale pewne katastrofy można przynajmniej przewidzieć i przemyśleć z góry najważniejsze ich skutki. Te skutki powinny więc zostać wzięte za przedmiot środków [zapobiegających] i gdzie to możliwe całkiem zostać rozdzielone albo też zmniejszone i przekształcone w mniej szkodliwe.

409. Katastrofy, których nie można przewidzieć, wymagają rozsądnego szybkiego spojrzenia, które ogarnie wzrokiem obszar kataklizmu w całości, zarazem jednak rozszerzy się [i obejmie] wszystkie pojedyncze części tego [zdarzenia]. Natura powinna tych, którym sprawy o takim znaczeniu są powierzone, wyposażyć w takie spojrzenie. Jednak ćwiczenie w dociekaniu w porównywaniu [takich] spraw, musi i będzie to spojrzenie wyostrzać. Jako, że nie nasuwa mi się stosowny wstęp, [jakieś] ćwiczenie do przemyślenia takich spraw, należy biegle poczynić szybki zarys tematu.

410. Wytyczne tych przemyśleń mogą być następujące: których katastrof w określonej okolicy należy się obawiać? według położenia [geograficznego]? wedle okoliczności czasowych? [a może] wedle bliższych objawów? Zaś spośród kataklizmów, których należy się obawiać [należy zadać sobie pytanie], które pozwolą na zastosowanie tymczasowych środków? a które nie? Sama natura katastrof pozwala niewątpliwie na takie rozróżnienie. Wedle tej różnorodności środki [stosowane w przypadku katastrof] zostaną w ogólności podzielone albo na dwa, albo na trzy rodzaje:
# [stosowane] przed rzeczywistym wypadkiem,
# podczas niego,
# po nim.
Do [zastosowania] pojedynczego środka prowadzi uważna obserwacja o przebiegu kataklizmu; o szkodach, które on z powodzeniem powoduje i o takich, które pozostawia. [Należy więc zapytać], które spośród tych szkód wymagają najpilniejszej pomocy? tj. gdzie powinna zostać udzielona pomoc, jeśli w jednym miejscu będzie mogła być odroczona albo całkiem zbędna, albo mniej wydajna?  Ta mniej lub bardziej pilna konieczność [udzielania pomocy w określonych miejscach] określa porządek [stosowania] tych pojedynczych środków. Katastrofy potraktowane według takich wytycznych, nie powinny zaskakiwać. Jeśli one się potem rzeczywiście wydarzą, nie będą musiałby być na nowo rozważane, lecz przypomną nam tylko [uprzednie] rozważania.

411. Uważna policja będzie przynajmniej projektować zwykłe zarządzenia na wypadek takich kataklizmów, których w obszarze jej działania często można się obawiać tak, by w przypadku rzeczywistego wystąpienia nieszczęścia, podlegający jej urzędnicy, których należy wyposażyć we władzę, będą z góry poinformowani o konieczności ich zastosowania. Zastosuję wyżej wymienione ogólne wytyczne na przykładzie lokalnym i wedle tego zaprojektuję szkic przepisów przeciwpowodziowych&lt;ref&gt;Na przykładzie Leopoldstadt w Wiedniu i innych, blisko Dunaju leżących, przedmieść (przyp. J. von Sonnenfels)&lt;/ref&gt;.

412. Środki na wypadek powodzi. Okoliczności, które każą obawiać się powodzi są zimą następujące: wielki śnieg; wczesny i utrzymujący się mróz, który rzekę, szczególnie gdy woda jest wysoka, wcześnie zamyka i nadaje krze lodowej grubą pokrywę. Natomiast latem: silne, długotrwałe deszcze w wyżej położonych krajach, przez które przepływa Dunaj albo w krajach, których rzeki Dunaj przyjmuje. Bliższe oznaki spodziewanej powodzi są następujące: około wiosny - nagle nadchodząca odwilż; w lecie - wezbranie rzeki, szczególnie z mętną wodą, kiedy ona niesie drewno lub nawet jakieś towary; a także informacje o oberwaniu chmury. Szczególne baczenie na takie okoliczności i oznaki jest obowiązkiem komisarza obwodowego, magistratu i strażnic. Grubej krze musi zostać ułatwiony odpływ poprzez rozbijanie jej tam, gdzie najczęściej można przewidzieć zatory: w zatokach, na wąskich zakolach rzeki i na mostach. [Natomiast] podczas nagłej odwilży nie może nikt chodzić po lodzie - to nie może być dozwolone.

&lt;small&gt;''Grundsätze der Polizey, Handlung und Finanz'', wyd. siódme poprawione z 1804 r. w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. H. Łopacińskiego w Lublinie, egzemplarz jednotomowy o sygn. I - 406.&lt;/small&gt;

== Kameralistyka ==

Z policystyką łączono '''kameralistykę''', czyli naukę (mieszcząca się w ramach myśli ekonomicznej XVIII w.) o sposobach gromadzenia funduszy przez skarb monarszy, poprzedniczki dzisiejszej nauki o finansach publicznych i skarbowości. Rozwijała się przede wszystkim na obszarze Rzeszy.

Kameraliści byli zwolennikami merkantylizmu. Dlatego też w niektórych opracowaniach nazywa się ich &quot;niemieckimi merkantylistami&quot;. Zaś dla odróżnienia fracuskich merkantylistów określa się mianem &quot;kolbertystów&quot; (od Jean-Baptiste Colberta).

Do przedstawicieli kameralistyki należeli m.in.:
* [[w:Georg Obrecht|Georg Obrecht]] (1547-1612)
* [[w:Veit Ludwig von Seckendorff|Ludwig von Seckendorff]] (1626-1692)
* [[w:Johann Joachim Becher|Johann Joachim Becher]] (1635-1682)
* [[w:Philip Wilhelm von Hörnigk|Philip Wilhelm von Hörnigk]] (1640-1714)
* [[w:Wilhelm von Schröder|Wilhelm von Schröder]] (1640-1699)
* [[w:Paul Jacob Marperger|Paul Jacob Marperger]] (1656-1730)

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2ao5osi1as1l5x6vqcrnfqwx8ykli1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Merkantylizm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19108</id>
    <revision>
      <id>548387</id>
      <parentid>526873</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5846" sha1="2eu13mnc5fg3l2i17gm8a1v4qawe85z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Merkantylizm ==
Administracja publiczna w XVIII wieku znajdowała się pod wpływem dwóch doktryn ekonomicznych: merkantylizmu i fizjokratyzmu. Dlatego też należy im poświęcić kilka słów.

'''Merkantylizmem''' nazywamy doktrynę ekonomiczną zakładającą (w uproszczeniu), iż ten kraj jest bogatszy, który posiada więcej złota.

Koncepcja ta łączyła się z postępującym wzmocnieniem władzy monarszej i uzyskaniem suwerenności politycznej. Do najważniejszych postulatów merkantylistów należały hasła:
* przewagi eksportu nad importem,
* dodatniego bilansu handlowego,
* rozwoju przemysłu (zakładania manufaktur państwowych, udzielania przywilejów podatkowych i celnych dla wytwórni prywatnych, popierania nowych gałęzi przemysłu, ściągania cudzoziemskich techników i majstrów, wysyłania własnych obywateli na studia zagraniczne),
* rozbudowy infrastruktury,
* zniesienia ceł wewnętrznych i podwyższenia ceł zewnętrznych,
* uproszczenia i wprowadzenie racjonalnych miar i wag,
* reformy podatków,
* popierania wzrostu demograficznego,
* rozwoju handlu zamorskiego i zdobywania kolonii,
* popierania nauki i techniki.

Merkantyliści jednakże nie doceniali wagi rolnictwa i pomijali negatywne skutki obniżania cen płodów rolnych dla całości życia gospodarczego. Wczesny merkantylizm, kształtujący się w Europie już w XV i XVI w. nazwano bulionizmem. Natomiast francuską odmianę merkantylizmu określano mianem kolbertyzmu.

== Merkantyliści ==
Przedstawicielami merkantylizmu we Francji byli m.in.
* [[w:Maximilien de Béthune de Sully|Maximilien de Béthune de Sully]] (1560-1641)
* [[w:Jean-Baptiste Colbert|Jean-Baptiste Colbert]] (1619-1683). 

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Plik:Maximilien-de-Sully.jpg|70px]]
| &lt;center&gt;'''Maximilien de Béthune de Sully (1560-1641)'''&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski polityk, hugenota, zwolennik i przyjaciel króla Henryka IV. Walczył w jego armii, a gdy Henryk objął tron, został w 1596 r. zarządcą finansów królestwa, a potem ministrem skarbu i zwierzchnikiem administracji. Zreorganizował finanse, rozwinął gospodarkę, popierał rozwój rolnictwa, przebudował sieć dróg i fortyfikacji. W polityce zagranicznej był przeciwnikiem Habsburgów. Po zamordowaniu Henryka IV wycofał się z życia publicznego. &lt;small&gt;[[w:Maximilien de Béthune de Sully|Maximilien de Béthune de Sully w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== Tekst źródłowy ==
{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Plik:Jean Baptiste Colbert -Antoine Coysevox - Musée du Louvre Sculptures MR 2115 ; N 15273.jpg|70px]]
| &lt;center&gt;'''Jean-Baptiste Colbert (1619 - 1683)'''&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski polityk, minister Ludwika XIV, zasłużony reformator polityczny i gospodarczy, propagator merkantylizmu, zwolennik monarchii absolutnej. &lt;small&gt;[[w:Jean-Baptiste Colbert|Jean-Baptiste Colbert w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Memoriał J.B. Colberta z 3 sierpnia 1664 r.'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

(...) różnice co do wielkości i potęgi poszczególnych państw wynikają z różnej ilości znajdującego się w ich granicach pieniądza. Wychodząc z tego założenia należy stwierdzić, że corocznie wywozi się z granic naszego królestwa ilość produktów wyrabianych z naszego surowca, a przeznaczonych na zbyt za granicą (jak to: wino, wódka, ocet, żelazo, owoce, papier, płótno, taczki metalowe, jedwab, wstążki), wartości 12 - 18 liwrów. Oto są szańce naszego królestwa, nad ustrzeżeniem których trzeba nam wytężyć wszystkie siły.

Holendrzy i inni cudzoziemcy prowadzą przeciw nam ustawiczną wojnę i jak dotąd z takim sukcesem, że zamiast, by suma ta dostawała się do naszego państwa w gotówce i w następstwie powodowała ogromne bogactwo, przynoszą nam ją w różnych towarach bądź ich wyrobu, bądź sprowadzanych z zagranicy. (...)

Przemyślność ich, a nasza nieroztropność doszła tak daleko, że przy pomocy faktorów swych komisarzy, których mają prawo osadzać po wszystkich portach królestwa, opanowali cały handel morski i wyznaczają ceny na wszystkie towary, które kupują i sprzedają.

Łatwo stąd wywnioskować, że o ile zdołamy znieść zyski Holendrów wyciągane z poddanych naszego króla i udaremnić zbyt towarów, które nam przywożą, o tyle pomnożymy ilość gotówki, którą winniśmy ściągać na granicy królestwa dzięki wywozowi naszych produktów i o tyle powiększymy potęgę, wielkość i bogactwo państwa.

Te same następstwa będziemy mogli wyciągnąć co do towarów składowych, tj. takich, które moglibyśmy sprowadzać z Indii Wschodnich i Zachodnich, by wywozić je następnie na północ, a stamtąd przywozić nam samym materiały, niezbędne do budowy okrętów: oto inne źródło wielkości i potęgi państwa.

&lt;small&gt;Historia administracji. Wybór źródeł, red. J. Malec, Kraków 2002; Historia powszechna. Czasy nowożytne 1640 - 1870. Wybór tekstów źródłowych, cz. I, red. K. Krauze, Warszawa 1951; Teksty źródłowe do nauki historii..., zesz. 38, Kraków 1923.&lt;/small&gt;

== Literatura ==
* Górski J., ''Poglądy merkantylistyczne'', wyd. 1958.
* ''Merkantylizm i początki szkoły klasycznej'', wyd. 1958.
* ''Merkantylistyczna myśl ekonomiczna w Polsce...'', wyd. 1958.

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2eu13mnc5fg3l2i17gm8a1v4qawe85z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548432</id>
      <parentid>548387</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Igor123121|Igor123121]].</comment>
      <origin>526873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5848" sha1="8bg88rokz002oauifls9uloqxuyt82w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Merkantylizm ==
Administracja publiczna w XVIII wieku znajdowała się pod wpływem dwóch doktryn ekonomicznych: merkantylizmu i fizjokratyzmu. Dlatego też należy im poświęcić kilka słów.

'''Merkantylizmem''' nazywamy doktrynę ekonomiczną zakładającą (w uproszczeniu), iż ten kraj jest bogatszy, który posiada więcej złota.

Koncepcja ta łączyła się z postępującym wzmocnieniem władzy monarszej i uzyskaniem suwerenności politycznej. Do najważniejszych postulatów merkantylistów należały hasła:
* przewagi eksportu nad importem,
* dodatniego bilansu handlowego,
* rozwoju przemysłu (zakładania manufaktur państwowych, udzielania przywilejów podatkowych i celnych dla wytwórni prywatnych, popierania nowych gałęzi przemysłu, ściągania cudzoziemskich techników i majstrów, wysyłania własnych obywateli na studia zagraniczne),
* rozbudowy infrastruktury,
* zniesienia ceł wewnętrznych i podwyższenia ceł zewnętrznych,
* uproszczenia i wprowadzenie racjonalnych miar i wag,
* reformy podatków,
* popierania wzrostu demograficznego,
* rozwoju handlu zamorskiego i zdobywania kolonii,
* popierania nauki i techniki.

Merkantyliści jednakże nie doceniali wagi rolnictwa i pomijali negatywne skutki obniżania cen płodów rolnych dla całości życia gospodarczego. Wczesny merkantylizm, kształtujący się w Europie już w XV i XVI w. nazwano bulionizmem. Natomiast francuską odmianę merkantylizmu określano mianem kolbertyzmu.

== Merkantyliści ==
Przedstawicielami merkantylizmu we Francji byli m.in.
* [[w:Maximilien de Béthune de Sully|Maximilien de Béthune de Sully]] (1560-1641)
* [[w:Jean-Baptiste Colbert|Jean-Baptiste Colbert]] (1619-1683). 

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Plik:Maximilien-de-Sully.jpg|70px]]
| &lt;center&gt;'''Maximilien de Béthune de Sully (1560-1641)'''&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski polityk, hugenota, zwolennik i przyjaciel króla Henryka IV. Walczył w jego armii, a gdy Henryk objął tron, został w 1596 r. zarządcą finansów królestwa, a potem ministrem skarbu i zwierzchnikiem administracji. Zreorganizował finanse, rozwinął gospodarkę, popierał rozwój rolnictwa, przebudował sieć dróg i fortyfikacji. W polityce zagranicznej był przeciwnikiem Habsburgów. Po zamordowaniu Henryka IV wycofał się z życia publicznego. &lt;small&gt;[[w:Maximilien de Béthune de Sully|Maximilien de Béthune de Sully na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== Tekst źródłowy ==
{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Plik:Jean Baptiste Colbert -Antoine Coysevox - Musée du Louvre Sculptures MR 2115 ; N 15273.jpg|70px]]
| &lt;center&gt;'''Jean-Baptiste Colbert (1619 - 1683)'''&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski polityk, minister Ludwika XIV, zasłużony reformator polityczny i gospodarczy, propagator merkantylizmu, zwolennik monarchii absolutnej. &lt;small&gt;[[w:Jean-Baptiste Colbert|Jean-Baptiste Colbert na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Memoriał J.B. Colberta z 3 sierpnia 1664 r.'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

(...) różnice co do wielkości i potęgi poszczególnych państw wynikają z różnej ilości znajdującego się w ich granicach pieniądza. Wychodząc z tego założenia należy stwierdzić, że corocznie wywozi się z granic naszego królestwa ilość produktów wyrabianych z naszego surowca, a przeznaczonych na zbyt za granicą (jak to: wino, wódka, ocet, żelazo, owoce, papier, płótno, taczki metalowe, jedwab, wstążki), wartości 12 - 18 liwrów. Oto są szańce naszego królestwa, nad ustrzeżeniem których trzeba nam wytężyć wszystkie siły.

Holendrzy i inni cudzoziemcy prowadzą przeciw nam ustawiczną wojnę i jak dotąd z takim sukcesem, że zamiast, by suma ta dostawała się do naszego państwa w gotówce i w następstwie powodowała ogromne bogactwo, przynoszą nam ją w różnych towarach bądź ich wyrobu, bądź sprowadzanych z zagranicy. (...)

Przemyślność ich, a nasza nieroztropność doszła tak daleko, że przy pomocy faktorów swych komisarzy, których mają prawo osadzać po wszystkich portach królestwa, opanowali cały handel morski i wyznaczają ceny na wszystkie towary, które kupują i sprzedają.

Łatwo stąd wywnioskować, że o ile zdołamy znieść zyski Holendrów wyciągane z poddanych naszego króla i udaremnić zbyt towarów, które nam przywożą, o tyle pomnożymy ilość gotówki, którą winniśmy ściągać na granicy królestwa dzięki wywozowi naszych produktów i o tyle powiększymy potęgę, wielkość i bogactwo państwa.

Te same następstwa będziemy mogli wyciągnąć co do towarów składowych, tj. takich, które moglibyśmy sprowadzać z Indii Wschodnich i Zachodnich, by wywozić je następnie na północ, a stamtąd przywozić nam samym materiały, niezbędne do budowy okrętów: oto inne źródło wielkości i potęgi państwa.

&lt;small&gt;Historia administracji. Wybór źródeł, red. J. Malec, Kraków 2002; Historia powszechna. Czasy nowożytne 1640 - 1870. Wybór tekstów źródłowych, cz. I, red. K. Krauze, Warszawa 1951; Teksty źródłowe do nauki historii..., zesz. 38, Kraków 1923.&lt;/small&gt;

== Literatura ==
* Górski J., ''Poglądy merkantylistyczne'', wyd. 1958.
* ''Merkantylizm i początki szkoły klasycznej'', wyd. 1958.
* ''Merkantylistyczna myśl ekonomiczna w Polsce...'', wyd. 1958.

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8bg88rokz002oauifls9uloqxuyt82w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548475</id>
      <parentid>548432</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5846" sha1="2eu13mnc5fg3l2i17gm8a1v4qawe85z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Merkantylizm ==
Administracja publiczna w XVIII wieku znajdowała się pod wpływem dwóch doktryn ekonomicznych: merkantylizmu i fizjokratyzmu. Dlatego też należy im poświęcić kilka słów.

'''Merkantylizmem''' nazywamy doktrynę ekonomiczną zakładającą (w uproszczeniu), iż ten kraj jest bogatszy, który posiada więcej złota.

Koncepcja ta łączyła się z postępującym wzmocnieniem władzy monarszej i uzyskaniem suwerenności politycznej. Do najważniejszych postulatów merkantylistów należały hasła:
* przewagi eksportu nad importem,
* dodatniego bilansu handlowego,
* rozwoju przemysłu (zakładania manufaktur państwowych, udzielania przywilejów podatkowych i celnych dla wytwórni prywatnych, popierania nowych gałęzi przemysłu, ściągania cudzoziemskich techników i majstrów, wysyłania własnych obywateli na studia zagraniczne),
* rozbudowy infrastruktury,
* zniesienia ceł wewnętrznych i podwyższenia ceł zewnętrznych,
* uproszczenia i wprowadzenie racjonalnych miar i wag,
* reformy podatków,
* popierania wzrostu demograficznego,
* rozwoju handlu zamorskiego i zdobywania kolonii,
* popierania nauki i techniki.

Merkantyliści jednakże nie doceniali wagi rolnictwa i pomijali negatywne skutki obniżania cen płodów rolnych dla całości życia gospodarczego. Wczesny merkantylizm, kształtujący się w Europie już w XV i XVI w. nazwano bulionizmem. Natomiast francuską odmianę merkantylizmu określano mianem kolbertyzmu.

== Merkantyliści ==
Przedstawicielami merkantylizmu we Francji byli m.in.
* [[w:Maximilien de Béthune de Sully|Maximilien de Béthune de Sully]] (1560-1641)
* [[w:Jean-Baptiste Colbert|Jean-Baptiste Colbert]] (1619-1683). 

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Plik:Maximilien-de-Sully.jpg|70px]]
| &lt;center&gt;'''Maximilien de Béthune de Sully (1560-1641)'''&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski polityk, hugenota, zwolennik i przyjaciel króla Henryka IV. Walczył w jego armii, a gdy Henryk objął tron, został w 1596 r. zarządcą finansów królestwa, a potem ministrem skarbu i zwierzchnikiem administracji. Zreorganizował finanse, rozwinął gospodarkę, popierał rozwój rolnictwa, przebudował sieć dróg i fortyfikacji. W polityce zagranicznej był przeciwnikiem Habsburgów. Po zamordowaniu Henryka IV wycofał się z życia publicznego. &lt;small&gt;[[w:Maximilien de Béthune de Sully|Maximilien de Béthune de Sully w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== Tekst źródłowy ==
{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Plik:Jean Baptiste Colbert -Antoine Coysevox - Musée du Louvre Sculptures MR 2115 ; N 15273.jpg|70px]]
| &lt;center&gt;'''Jean-Baptiste Colbert (1619 - 1683)'''&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski polityk, minister Ludwika XIV, zasłużony reformator polityczny i gospodarczy, propagator merkantylizmu, zwolennik monarchii absolutnej. &lt;small&gt;[[w:Jean-Baptiste Colbert|Jean-Baptiste Colbert w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Memoriał J.B. Colberta z 3 sierpnia 1664 r.'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

(...) różnice co do wielkości i potęgi poszczególnych państw wynikają z różnej ilości znajdującego się w ich granicach pieniądza. Wychodząc z tego założenia należy stwierdzić, że corocznie wywozi się z granic naszego królestwa ilość produktów wyrabianych z naszego surowca, a przeznaczonych na zbyt za granicą (jak to: wino, wódka, ocet, żelazo, owoce, papier, płótno, taczki metalowe, jedwab, wstążki), wartości 12 - 18 liwrów. Oto są szańce naszego królestwa, nad ustrzeżeniem których trzeba nam wytężyć wszystkie siły.

Holendrzy i inni cudzoziemcy prowadzą przeciw nam ustawiczną wojnę i jak dotąd z takim sukcesem, że zamiast, by suma ta dostawała się do naszego państwa w gotówce i w następstwie powodowała ogromne bogactwo, przynoszą nam ją w różnych towarach bądź ich wyrobu, bądź sprowadzanych z zagranicy. (...)

Przemyślność ich, a nasza nieroztropność doszła tak daleko, że przy pomocy faktorów swych komisarzy, których mają prawo osadzać po wszystkich portach królestwa, opanowali cały handel morski i wyznaczają ceny na wszystkie towary, które kupują i sprzedają.

Łatwo stąd wywnioskować, że o ile zdołamy znieść zyski Holendrów wyciągane z poddanych naszego króla i udaremnić zbyt towarów, które nam przywożą, o tyle pomnożymy ilość gotówki, którą winniśmy ściągać na granicy królestwa dzięki wywozowi naszych produktów i o tyle powiększymy potęgę, wielkość i bogactwo państwa.

Te same następstwa będziemy mogli wyciągnąć co do towarów składowych, tj. takich, które moglibyśmy sprowadzać z Indii Wschodnich i Zachodnich, by wywozić je następnie na północ, a stamtąd przywozić nam samym materiały, niezbędne do budowy okrętów: oto inne źródło wielkości i potęgi państwa.

&lt;small&gt;Historia administracji. Wybór źródeł, red. J. Malec, Kraków 2002; Historia powszechna. Czasy nowożytne 1640 - 1870. Wybór tekstów źródłowych, cz. I, red. K. Krauze, Warszawa 1951; Teksty źródłowe do nauki historii..., zesz. 38, Kraków 1923.&lt;/small&gt;

== Literatura ==
* Górski J., ''Poglądy merkantylistyczne'', wyd. 1958.
* ''Merkantylizm i początki szkoły klasycznej'', wyd. 1958.
* ''Merkantylistyczna myśl ekonomiczna w Polsce...'', wyd. 1958.

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2eu13mnc5fg3l2i17gm8a1v4qawe85z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Fizjokratyzm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19126</id>
    <revision>
      <id>548382</id>
      <parentid>394295</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4109" sha1="buf0zhlpzszxs5jvkqytsvctlca4vcw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Fizjokratyzm ==
W opozycji do merkantylizmu wyrósł fizjokratyzm, czyli doktryna ekonomiczna traktująca ziemię i jej przyrodę (bogactwa naturalne, energię przyrody i płody ziemi) za podstawę bogactwa danego kraju.

Fizjokraci zakładali prymat rolnictwa i górnictwa, jako gałęzi &quot;produkcyjnych&quot; i &quot;wytwórczych&quot; nad przemysłem i handlem (gałęzi tzw. &quot;jałowych&quot;) faworyzowanym przez merkantylistów. Zwrócili uwagę na wagę posiadania, uprawy ziemi, pracy ludzkiej i jej wydajności, wykorzystania bogactw naturalnych i energii przyrody, a szczególnie zniesienia ograniczeń krępujących życie gospodarcze, likwidację monopoli (szczególnie cechów rzemieślniczych), zredukowanie podatków do podatku gruntowego. Za najważniejsze klasy społeczne uznawali właścicieli ziemskich i chłopów. Interesowali się szczególnie obiegiem dochodu w społeczeństwie i cyrkulacją pieniądza.

== Fizjokraci ==
Przedstawicielami fizjokratyzmu we Francji byli m.in.:
* [[w:Richard Cantillon|Richard Cantillon]] (1680-1734)
* [[w:François Quesnay|François Quesnay]] (1694-1774)
* [[w:Vincent de Gournay|Vincent de Gournay]] (1712-1759)
* [[w:Pierre-Paul Lemercier de La Rivière|Pierre-Paul Lemercier de La Rivière]] (1719-1792)
* [[w:Anne Robert Turgot|Anne Robert Turgot]] (1727-1781)
* [[w:Nicolas Baudeau|Nicolas Baudeau]] (1730-1792)
* [[w:Pierre Samuel du Pont de Nemours|Pierre Samuel du Pont de Nemours]] (1739-1817)
* [[w:Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau|Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau]] (1749-1791)

Zaś w Polsce m.in.
* [[w:Hugo Kołłątaj|Hugo Kołłątaj]] (1750-1812)
* [[w:Hieronim Stroynowski|Hieronim Stroynowski]] (1752-1815)

== Quesnay i Turgot ==

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Méré 78 Buste Quesnay.JPG}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''Francois Quesnay (1694-1774)'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski ekonomista uważany za twórcę fizjokratyzmu, nadworny lekarz markizy de Pompadour i Ludwika XV. Autor ''Tablicy ekonomicznej'', w której przedstawił swój pogląd na proces tworzenia, obiegu i podziału bogactw w społeczeństwie. &lt;small&gt;[[w:Francois Quesnay|Francois Quesnay w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Anne Robert Jacques Turgot.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''W.R.J. Turgot (1727-1781)'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski ekonomista, fizjokrata, w latach 1774 - 76 generalny kontroler finansów, zwolennik wolnej konkurencji, przeprowadzał reformy gospodarcze, zmierzające do likwidacji merkantylistycznej reglamentacji i liberalizacji gospodarki, wprowadzenia wolnego handlu zbożem, zniesienia przywilejów cechowych. W swoich pracach poruszał problematykę postępu społecznego, zysku, stopy procentowej i teorii pieniądza. &lt;small&gt;[[w:Anne Robert Turgot|Anne Robert Turgot w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;
[[Plik:Quesnay Tableau.jpg|center|thumb|&quot;Tablica ekonomiczna&quot; Quesnay`a]]

[[Plik:Stroynowski tablica ekonomiczna.jpg|thumb|Tablica ekonomiczna Hieronima Stroynowskiego]]

== Literatura uzupełniająca ==
* Gazda Z., ''Szkice z dziejów myśli ekonomicznej'', Kielce 2002.
* Głąbiński S., ''O systemie fizjokratów'', Sambor 1888.
* Grodek A., ''Fizjokratyzm'', [w:] ''Encyklopedja nauk politycznych (Zagadnienia społeczne, polityczne i gospodarcze)'', red. E.J. Reyman, t. 2, Warszawa 1937.
* Marchlewski J.B., ''Fizjokratyzm w dawnej Polsce'', Warszawa 1897.
* Marchwiński A., ''Poglądy filozoficzno-prawne Hieronima Stroynowskiego'', Warszawa 1930.
* Opałek K., ''Prawo natury u polskich fizjokratów'', Warszawa 1953.

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>buf0zhlpzszxs5jvkqytsvctlca4vcw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548437</id>
      <parentid>548382</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>394295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4111" sha1="s32bgxs9gv0ne93qrmoqisradrbuq7a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Fizjokratyzm ==
W opozycji do merkantylizmu wyrósł fizjokratyzm, czyli doktryna ekonomiczna traktująca ziemię i jej przyrodę (bogactwa naturalne, energię przyrody i płody ziemi) za podstawę bogactwa danego kraju.

Fizjokraci zakładali prymat rolnictwa i górnictwa, jako gałęzi &quot;produkcyjnych&quot; i &quot;wytwórczych&quot; nad przemysłem i handlem (gałęzi tzw. &quot;jałowych&quot;) faworyzowanym przez merkantylistów. Zwrócili uwagę na wagę posiadania, uprawy ziemi, pracy ludzkiej i jej wydajności, wykorzystania bogactw naturalnych i energii przyrody, a szczególnie zniesienia ograniczeń krępujących życie gospodarcze, likwidację monopoli (szczególnie cechów rzemieślniczych), zredukowanie podatków do podatku gruntowego. Za najważniejsze klasy społeczne uznawali właścicieli ziemskich i chłopów. Interesowali się szczególnie obiegiem dochodu w społeczeństwie i cyrkulacją pieniądza.

== Fizjokraci ==
Przedstawicielami fizjokratyzmu we Francji byli m.in.:
* [[w:Richard Cantillon|Richard Cantillon]] (1680-1734)
* [[w:François Quesnay|François Quesnay]] (1694-1774)
* [[w:Vincent de Gournay|Vincent de Gournay]] (1712-1759)
* [[w:Pierre-Paul Lemercier de La Rivière|Pierre-Paul Lemercier de La Rivière]] (1719-1792)
* [[w:Anne Robert Turgot|Anne Robert Turgot]] (1727-1781)
* [[w:Nicolas Baudeau|Nicolas Baudeau]] (1730-1792)
* [[w:Pierre Samuel du Pont de Nemours|Pierre Samuel du Pont de Nemours]] (1739-1817)
* [[w:Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau|Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau]] (1749-1791)

Zaś w Polsce m.in.
* [[w:Hugo Kołłątaj|Hugo Kołłątaj]] (1750-1812)
* [[w:Hieronim Stroynowski|Hieronim Stroynowski]] (1752-1815)

== Quesnay i Turgot ==

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Méré 78 Buste Quesnay.JPG}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''Francois Quesnay (1694-1774)'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski ekonomista uważany za twórcę fizjokratyzmu, nadworny lekarz markizy de Pompadour i Ludwika XV. Autor ''Tablicy ekonomicznej'', w której przedstawił swój pogląd na proces tworzenia, obiegu i podziału bogactw w społeczeństwie. &lt;small&gt;[[w:Francois Quesnay|Francois Quesnay na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Anne Robert Jacques Turgot.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''W.R.J. Turgot (1727-1781)'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski ekonomista, fizjokrata, w latach 1774 - 76 generalny kontroler finansów, zwolennik wolnej konkurencji, przeprowadzał reformy gospodarcze, zmierzające do likwidacji merkantylistycznej reglamentacji i liberalizacji gospodarki, wprowadzenia wolnego handlu zbożem, zniesienia przywilejów cechowych. W swoich pracach poruszał problematykę postępu społecznego, zysku, stopy procentowej i teorii pieniądza. &lt;small&gt;[[w:Anne Robert Turgot|Anne Robert Turgot na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;
[[Plik:Quesnay Tableau.jpg|center|thumb|&quot;Tablica ekonomiczna&quot; Quesnay`a]]

[[Plik:Stroynowski tablica ekonomiczna.jpg|thumb|Tablica ekonomiczna Hieronima Stroynowskiego]]

== Literatura uzupełniająca ==
* Gazda Z., ''Szkice z dziejów myśli ekonomicznej'', Kielce 2002.
* Głąbiński S., ''O systemie fizjokratów'', Sambor 1888.
* Grodek A., ''Fizjokratyzm'', [w:] ''Encyklopedja nauk politycznych (Zagadnienia społeczne, polityczne i gospodarcze)'', red. E.J. Reyman, t. 2, Warszawa 1937.
* Marchlewski J.B., ''Fizjokratyzm w dawnej Polsce'', Warszawa 1897.
* Marchwiński A., ''Poglądy filozoficzno-prawne Hieronima Stroynowskiego'', Warszawa 1930.
* Opałek K., ''Prawo natury u polskich fizjokratów'', Warszawa 1953.

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s32bgxs9gv0ne93qrmoqisradrbuq7a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548481</id>
      <parentid>548437</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4109" sha1="buf0zhlpzszxs5jvkqytsvctlca4vcw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Fizjokratyzm ==
W opozycji do merkantylizmu wyrósł fizjokratyzm, czyli doktryna ekonomiczna traktująca ziemię i jej przyrodę (bogactwa naturalne, energię przyrody i płody ziemi) za podstawę bogactwa danego kraju.

Fizjokraci zakładali prymat rolnictwa i górnictwa, jako gałęzi &quot;produkcyjnych&quot; i &quot;wytwórczych&quot; nad przemysłem i handlem (gałęzi tzw. &quot;jałowych&quot;) faworyzowanym przez merkantylistów. Zwrócili uwagę na wagę posiadania, uprawy ziemi, pracy ludzkiej i jej wydajności, wykorzystania bogactw naturalnych i energii przyrody, a szczególnie zniesienia ograniczeń krępujących życie gospodarcze, likwidację monopoli (szczególnie cechów rzemieślniczych), zredukowanie podatków do podatku gruntowego. Za najważniejsze klasy społeczne uznawali właścicieli ziemskich i chłopów. Interesowali się szczególnie obiegiem dochodu w społeczeństwie i cyrkulacją pieniądza.

== Fizjokraci ==
Przedstawicielami fizjokratyzmu we Francji byli m.in.:
* [[w:Richard Cantillon|Richard Cantillon]] (1680-1734)
* [[w:François Quesnay|François Quesnay]] (1694-1774)
* [[w:Vincent de Gournay|Vincent de Gournay]] (1712-1759)
* [[w:Pierre-Paul Lemercier de La Rivière|Pierre-Paul Lemercier de La Rivière]] (1719-1792)
* [[w:Anne Robert Turgot|Anne Robert Turgot]] (1727-1781)
* [[w:Nicolas Baudeau|Nicolas Baudeau]] (1730-1792)
* [[w:Pierre Samuel du Pont de Nemours|Pierre Samuel du Pont de Nemours]] (1739-1817)
* [[w:Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau|Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau]] (1749-1791)

Zaś w Polsce m.in.
* [[w:Hugo Kołłątaj|Hugo Kołłątaj]] (1750-1812)
* [[w:Hieronim Stroynowski|Hieronim Stroynowski]] (1752-1815)

== Quesnay i Turgot ==

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Méré 78 Buste Quesnay.JPG}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''Francois Quesnay (1694-1774)'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski ekonomista uważany za twórcę fizjokratyzmu, nadworny lekarz markizy de Pompadour i Ludwika XV. Autor ''Tablicy ekonomicznej'', w której przedstawił swój pogląd na proces tworzenia, obiegu i podziału bogactw w społeczeństwie. &lt;small&gt;[[w:Francois Quesnay|Francois Quesnay w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Anne Robert Jacques Turgot.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''W.R.J. Turgot (1727-1781)'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski ekonomista, fizjokrata, w latach 1774 - 76 generalny kontroler finansów, zwolennik wolnej konkurencji, przeprowadzał reformy gospodarcze, zmierzające do likwidacji merkantylistycznej reglamentacji i liberalizacji gospodarki, wprowadzenia wolnego handlu zbożem, zniesienia przywilejów cechowych. W swoich pracach poruszał problematykę postępu społecznego, zysku, stopy procentowej i teorii pieniądza. &lt;small&gt;[[w:Anne Robert Turgot|Anne Robert Turgot w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;
[[Plik:Quesnay Tableau.jpg|center|thumb|&quot;Tablica ekonomiczna&quot; Quesnay`a]]

[[Plik:Stroynowski tablica ekonomiczna.jpg|thumb|Tablica ekonomiczna Hieronima Stroynowskiego]]

== Literatura uzupełniająca ==
* Gazda Z., ''Szkice z dziejów myśli ekonomicznej'', Kielce 2002.
* Głąbiński S., ''O systemie fizjokratów'', Sambor 1888.
* Grodek A., ''Fizjokratyzm'', [w:] ''Encyklopedja nauk politycznych (Zagadnienia społeczne, polityczne i gospodarcze)'', red. E.J. Reyman, t. 2, Warszawa 1937.
* Marchlewski J.B., ''Fizjokratyzm w dawnej Polsce'', Warszawa 1897.
* Marchwiński A., ''Poglądy filozoficzno-prawne Hieronima Stroynowskiego'', Warszawa 1930.
* Opałek K., ''Prawo natury u polskich fizjokratów'', Warszawa 1953.

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>buf0zhlpzszxs5jvkqytsvctlca4vcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Biurokracja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19140</id>
    <revision>
      <id>548407</id>
      <parentid>394296</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15266" sha1="da8o5tx1qb1cmdcvjmjxhdj8wvsta9e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Pojęcie biurokracji ==
Pod pojęciem '''biurokracji''' rozumiemy aparat urzędniczy (czyli grupę urzędników państwowych i wszystko to, co się z nimi wiąże) zatrudniony w administracji publicznej. Zaś '''system biurokratyczny''', to system rządów, w którym decydującą rolę odgrywa w/w aparat.

== Biurokracja w ujęciu Maxa Webera ==

Ważne dla nauki administracji rozważania nad biurokracją prowadził Max Weber.

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 70%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Max Weber 1894.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''Max Weber (1864 - 1920)'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Niemiecki socjolog, religioznawca, historyk, ekonomista, prawnik; prof. uniwersytetów w Berlinie, Fryburgu Bryzgowijskim, Heidelbergu i Monachium. Starał się nadać naukom społecznym ścisły charakter, dopracowywał metodologię oraz język nauk społ., prowadził szeroko zakrojone badania historyczno-porównawcze, np. nad genezą kapitalizmu. Wywarł wielki wpływ na współczesną socjologię. Opublikował: ''Etyka protestancka a duch kapitalizmu'' z 1904 r., ''Gospodarka i społeczeństwo'' z 1925 r. &lt;small&gt;[[w:Max Weber|Max Weber w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{{Zapamiętaj|&quot;Naród wybacza naruszenie jego interesów, nie wybacza zaś obrazy jego honoru&quot;. Max Weber}}

Max Weber podał '''klasyczną definicję biurokracji''', która zawierała następujące elementy:

&lt;div style=&quot;clear: center; border: solid #a0a0ff 2px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 100%; background: #ffffff; padding: 2px; spacing: 2px; text-align: center; float: center;&quot;&gt;
fachowość [zawodowość] + specjalizacja [podział pracy] + hierarchia + generalne normy
&lt;/div&gt;

Na '''zawodowy charakter''' składało się wykształcenie, szkoły dla urzędników, egzaminy, przygotowanie do zawodu, stała pensja, neutralność polityczna, wykonywanie pracy w sposób ciągły i systematyczny, pisemność, a także oddzielenie działalności służbowej od prywatnej. Rekrutacja miała opierać się na kryteriach formalnych (wykształcenie, staż pracy itp.).

Podział pracy, to inaczej '''specjalizacja'''. Mogła być pionowa i pozioma, łączyła się z postulatem '''skuteczności'''.

'''Hierarchia''' wiązała się z podległością służbową i osobową, a także centralizmem oraz ustaleniem urzędowych dróg komunikacji.

Stosowanie '''generalnych norm''' związana była z typizacją spraw i rozstrzyganiem ich według jednego sposobu. Przepisy zaś miały być anonimowe i uniwersalne. Zakres uprawnień i obowiązków poszczególnych urzędników miał być precyzyjnie rozgraniczony. Dzięki temu wykluczone być miały sytuacje wzajemnego ingerowania w swój zakres działania. Władza urzędnika miała być odpersonalizowana. Chodziło o to, żeby dowolna osoba, będąca na danym stanowisku wydawała wobec tych samych stanów faktycznych identyczne rozstrzygnięcia.

Na pozycję urzędnika (w ujęciu modelowym) wpływały takie czynniki jak: wysoki status społeczny, odgórne mianowanie, stałość zatrudnienia, stałość pensji, zabezpieczenie na starość i na wypadek choroby. Podstawą ustalenia wynagrodznenia urzędnika miał być nie tyle zakres wykonywanej pracy, lecz pozycja w strukturze administracji, wraz z dodatkiem za staż pracy.

W toku rozwoju administracji publicznej ukształtował się zawodowy personel biurokratyczny. Pełnienie funkcji administracyjnych było wyłącznym zajęciem i podstawowym źródłem utrzymania. Wymagano zawodowego przygotowania (teoretycznego i praktycznego) a w zamian władza oferowała stabilne zatrudnienie.

Zdaniem M. Webera ścisłe przestrzeganie przepisów było warunkiem efektywności. Dziś uważa się, że ścisłe i bezwzględne trzymanie się przepisów hamuje aktywność i utrudnia lub uniemożliwia osiąganie celów. Efektywność działania zależy od optymalizacji przepisów, a nie od maksymalizacji ich sztywności [M. Dimmock, E. Sokalska].

== Biurokracja a polityka ==

Warto też zwrócić uwagę na '''różnice między biurokracją a polityką''' wg Maxa Webera. Polityka wyznacza cele, a administracja je urzeczywistnia; polityka działa twórczo, a administracja odtwórczo; polityka wyznacza cele dalekosiężne i przyszłościowe, a administracja realizuje bieżące, prawnie uregulowane, powszechnie znane; polityka jest zindywidualizowana, a administracja bezosobowa; polityka działa wg własnej woli, a administracja wykonuje cudzą wolę (tj. polityki); polityka działa swobodnie, a administracja w określonym schemacie proceduralno-kompetencyjnym; polityka ponosi odpowiedzialność w kategoriach szerokich i nieokreślonych (np. przed historią, sumieniem, przyszłymi pokoleniami), administracja ponosi konkretną odpowiedzialność prawno-dyscyplinarną na podstawie przepisów; polityka nie ma wyznaczonych granic działania, kompetencji, specjalizacji, a administracja działa wg podziału kompetencyjnego, rzeczowego, terenowego. [E. Sokalska, A. Sylwestrzak].

Biurokracja ma służyć państwu, narodowi i obywatelom, a nie zmieniającej się ekipie politycznej. Ma stanowić &quot;pamięć instytucjonalną&quot; państwa. Naturalnie urzędnicy mają być podporządkowani politycznym kierownikom resortów i realizować ich wytyczne. Zarazem jednak jako eksperci w swych dziedzinach, mają stać na straży prawa materialnego i procedur, które mogą być omijane przez polityków. Nie można też zapominać, iż biurokracja niełatwo poddaje się zmianom narzucanym odgórnie. Często polityk przychodzący z wizją reformy rozbija się o opór biurokratów. Sami obywatele żądają ponadto od administracji, by zajmowała się ich problemami i zaspokajała ich potrzeby. Polityk określać powinien zasady, kierunki i strategie, zaś urzędnik wydawać jednostkowe decyzje administracyjne. Polityk winien dlatego kontrolować, czy podległy mu urząd realizuje wyznaczoną przez niego politykę. Ważną rolę odgrywają dlatego gabinety polityczne ministrów. Koordynują działania międzyresortowe, pilnują realizacji poleceń ministerialnych, dbają o lobbing w różnych środowiskach, zbierają informacje zwrotne i interesują się ocenami pracy danego resortu, jakie panują w społeczeństwie.

Podsumowując można stwierdzić, że bez trwałej i dobrej biurokracji państwo nie może efektywnie istnieć lub może istnieć nieefektywnie dopóki samo się nie rozpadnie albo ktoś nie wywoła jego rozpadu (np. Rosja carska w 1917 r. lub Bizancjum w średniowieczu). Dlatego właśnie - w sytuacji stabilizacji granic państwowych szanowanych prawem międzynarodowym i sankcjami [[w:ONZ|ONZ]] - mamy do czynienia z tzw. państwami upadłymi, jak np. [[w:Gwinea Bissau|Gwinea Bissau]], czy [[w:Somalia|Somalia]].

== Biurokracja w wieku XVIII ==

Zakładając, iż korzenie współczesnej administracji publicznej umiejscawiają się w wieku XVIII i XIX, to nie zaszkodzi przyjrzeć się '''biurokracji w wieku XVIII'''. Urząd w tamtym czasie przestawał być prywatną własnością urzędnika, nie był kupowany, nie był połączony z posiadaniem ziemi. Zerwano dzięki temu ze feudalnym pomieszaniem władzy i własności. Odchodzono od tradycji państwa średniowiecznego, wprowadzano nowe podziały terytorialne państwa, zastępowano prawo zwyczajowe prawem stanowionym, zrywano z przywilejami stanowymi, zaś w budowie resortów dążono do zastąpienia właściwości urzędów ze względu na kryterium terytorialne na rzecz kryterium rzeczowego.

Powszechna stała się pisemność decyzji administracyjnych. Napotykano jednak przeszkody w rozwoju administracji: trudności techniczne, odległości (ileż dni przesyłano rozkaz cesarski z Petersburga na Krym), dowolność i nieprzewidywalność działań monarchy, praktykowaną nadal sprzedajność urzędów (dla zapewnienia dochodów władcy), rażąco niskie wynagrodzenie (co wzmagało korupcję). Wówczas dana osoba była urzędnikiem z tytułu bycia właścicielem urzędu, a nie z tytułu pełnienia służby państwowej.

Urzędnik posiadał władzę (imperium), tj. mógł jednostronnie kształtować prawa i obowiązki poddanych władcy, a urząd przynosił mu określony dochód (np. procent od ściągniętych podatków) co prowadziło do nadużyć i nielojalności wobec władcy (ponieważ biurokraci mieli własne, często nielegalne dochody). Dążono więc do tego, by urzędnik nie był właścicielem urzędu, lecz wykonawcą władzy państwowej (woli monarchy) i z tego tytułu otrzymywał ustalone, stałe uposażenie i odbierano mu dochody uboczne. Urzędnicy nie mieli być właścicielami urzędów (tytułów) i prywatnymi funkcjonariuszami władcy, lecz miała ich wiązać z państwem więź publiczno-prawna. Wraz z oddzieleniem osoby władcy od państwa jako instytucji, dążono również do rozdzielenia służby publicznej od służby dworskiej (od sług króla do sług państwa). [D. Długosz]

Za najważniejsze z historii nowożytnej służby cywilnej uznaje się następujące fakty:

* Rosyjska tabela o rangach z 1722 r.
* Pruska Wyższa Komisja Egzaminacyjna z 1770 r.
* Amerykańska ustawa Pendeltona z 1883 r., podpisana przez prezydenta [[w:Chester Arthur|Chestera Arthura]]
* Angielski [[w:Raport Northcote`a-Trevelyana|raport Stafforda Northcote`a i Charlesa Trevelyana]] z 1853 r.

&lt;div style=&quot;background-color: #FFFFEE; border: solid 1px #ffeaa5; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 50%&quot;&gt;
&lt;center&gt;'''Zapamiętaj''': &lt;br&gt;&lt;u&gt;Biurokracja w XVIII w.&lt;/u&gt;&lt;/center&gt;
* urzędnik funkcjonariuszem publicznym
* pisemność
* zmiana charakteru służby dworskiej
* tworzenie centralnych organów na podstawie kryterium rzeczowego a nie terytorialnego
* nowe podziały terytorialne
&lt;/div&gt;

== Konflikt między rządem a biurokracją ==

W toku rozwoju państwa może dojść do antagonizmu między kierownictwem politycznym, a administracją państwową, '''konfliktu między rządem, a administracją cywilną''' - '''między polityką, a biurokracją'''. Jak stwierdziła Diemut Majer, konflikt taki &quot;jest tak dawny, jak dawna jest instytucja państwa&quot;. Pisała: &quot;gdy administracja nie akceptuje celów kierownictwa politycznego, może powstać rozbieżność między roszczeniami polityki, a praktyką administracyjną. Sterowanie administracją staje się przez to problemem decydującym o przetrwaniu każdego systemu politycznego, ponieważ w naturze administracji leży sprzeciwianie się wszelkim zmianom. (...) Walka między impetem politycznym ścisłego ośrodka władzy, a inercyjnym kontrmechanizmem własnego aparatu tej władzy kończy się prawie zawsze zwycięstwem administracji. Każdy system polityczny musi się w końcu dostosować do stałości i sposobu działania swej biurokracji&quot;. [D. Majer]

W realiach polskich taki konflikt można było zaobserwować na przykładzie relacji: Minister Sprawiedliwości [[w:Zbigniew Ziobro|Zbigniew Ziobro]] a wymiar sprawiedliwości (szeroko rozumiany). Zaś przykład braku wpływu ministra na podległych sobie urzędników, zwłaszcza lokalnych daje nam Ministerstwo Finansów lub też brak możliwości zmiany działań [[w:NFZ|NFZ]] przez Ministra Zdrowia.

== Krytyka biurokracji ==

Krytycy biurokracji jako pewnego systemu wskazywali m.in. na następujące fakty:
* biurokracja jest dysfunkcjonalna ze swej natury. Nie realizuje celów, jakie się przed nią zakłada lub realizuje je błędnie ([[w:Michel Crozier|Michel Crozier]]).
* jej dysfunkcjonalność sprowadza się do ''syndromu wyuczonej nieudolności'' ([[w:Robert K. Merton|Robert K. Merton]]). Chodzi o to, że biurokracja funkcjonuje dobrze wówczas, gdy wąsko wyspecjalizowani urzędnicy doskonale opanowują swoje czynności, przyswajając określoną wiedzę. Dopiero wówczas mogą działać efektywnie. Jednak z chwilą zmiany warunków zewnętrznych, standardowe działania urzędnika zaprzestają przynosić rezultaty i jego praca przestaje być efektywna, a biurokracja z natury nie jest zdolna przystosowywać się do zmieniającego się otoczenia.
: Następuje ponadto zjawisko przeniesienia celów z zadań korzystnych dla obywateli na procedurę administracyjną. Dochodzi do formalizmu i rytualizacji pracy biurokratycznej. W ten sposób urzędnik na tyle silnie trzyma się wszystkich przepisów określających jego pracę, że nie jest w stanie załatwić wielu spraw swoich petentów.
: Wzrost efektywności pracy biurokratycznej następuje poprzez minimalizację stopnia trudności zadań stawianych przed każdym z jej członków. Jest to tzw. ''strategia upraszczania rzeczywistości''. Dlatego też na stanowiskach urzędniczych mogą pracować jedynie osoby, które nie mają silnej motywacji do osiągnięć, a czerpią satysfakcję z bezpieczeństwa pracy na stanowisku pracy, gdzie wykonują zadania rutynowe, standaryzowane, proste, nieryzykowne, nieabsorbujące emocjonalnie.&lt;ref&gt;J. Górniak, Zasady budowania porządku organizacyjnego w administracji publicznej, [w:] Administracja publiczna, red. J. Hauser, Warszawa 2005.&lt;/ref&gt;
* ponadto biurokracja wykazuje stałą tendencję do rozrostu i ograniczania wolności jednostki. Idealny model Webera pomija psychologiczną stronę urzędniczego życia. Biurokraci nie są bezinteresowni i nie kierują się ideą służby publicznej, lecz własnymi ambicjami i postępują zgodnie z własnym charakterem. Dlatego szefowie różnych urzędów, czy agencji publicznych dążą do maksymalizacji swoich budżetów, kontrolują przepływ informacji, zatajają rzeczywiste koszty funkcjonowania ich jednostek i świadczonych usług dla ludności, a w dodatku unikają demokratycznej kontroli ich posunięć ([[w:William A. Niskanen|William A. Niskanen]]).
* biurokracja jest strukturą nieefektywną, ponieważ się stale rozrasta i z coraz większym trudem reaguje na nowe, różnicujące się potrzeby społeczeństwa. Jej koszty obciążają przede wszystkim odbiorców jej usług, czyli adresatów decyzji administracyjnych (wydawanych przez biurokrację na wniosek tychże adresatów), a co najgorsze przede wszystkim średniozamożną część społeczeństwa. Jej działania przede wszystkim łagodzą problemy, a nie je rozwiązują ([[w:Vincent Ostrom|Vincent Ostrom]]). &lt;ref&gt;S. Mazur, Historia administracji publicznej, [w:] Administracja publiczna, red. J. Hauser, Warszawa 2005.&lt;/ref&gt;

== Literatura ==

# Crozier M., Biurokracja. Anatomia zjawiska, Warszawa 1967.
# Crozier M., Friedberg E., Człowiek i sytem. Ograniczenia działania zespołowego, Warszawa 1982.
# Orzechowski M., ''Polityka, władza, panowanie w teorii Maxa Webera'', Warszawa 1984.
# Sokalska E., Biurokracja jako metoda funkcjonowania nowoczesnej administracji w ujęciu Maksa Webera, &quot;Studia Prawnoustrojowe&quot; 2003, nr 2.
# Weber M., Etyka protestancka i duch kapitalizmu, ... 1994.
# Weber M., Gospodarka i społeczeństwo. Zarys socjologii rozumiejącej, ... 2002.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>da8o5tx1qb1cmdcvjmjxhdj8wvsta9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548414</id>
      <parentid>548407</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>394296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15267" sha1="2gx2wqgoxrhhuw980hs6xdhueh5uv5a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Pojęcie biurokracji ==
Pod pojęciem '''biurokracji''' rozumiemy aparat urzędniczy (czyli grupę urzędników państwowych i wszystko to, co się z nimi wiąże) zatrudniony w administracji publicznej. Zaś '''system biurokratyczny''', to system rządów, w którym decydującą rolę odgrywa w/w aparat.

== Biurokracja w ujęciu Maxa Webera ==

Ważne dla nauki administracji rozważania nad biurokracją prowadził Max Weber.

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 70%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Max Weber 1894.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''Max Weber (1864 - 1920)'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Niemiecki socjolog, religioznawca, historyk, ekonomista, prawnik; prof. uniwersytetów w Berlinie, Fryburgu Bryzgowijskim, Heidelbergu i Monachium. Starał się nadać naukom społecznym ścisły charakter, dopracowywał metodologię oraz język nauk społ., prowadził szeroko zakrojone badania historyczno-porównawcze, np. nad genezą kapitalizmu. Wywarł wielki wpływ na współczesną socjologię. Opublikował: ''Etyka protestancka a duch kapitalizmu'' z 1904 r., ''Gospodarka i społeczeństwo'' z 1925 r. &lt;small&gt;[[w:Max Weber|Max Weber na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{{Zapamiętaj|&quot;Naród wybacza naruszenie jego interesów, nie wybacza zaś obrazy jego honoru&quot;. Max Weber}}

Max Weber podał '''klasyczną definicję biurokracji''', która zawierała następujące elementy:

&lt;div style=&quot;clear: center; border: solid #a0a0ff 2px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 100%; background: #ffffff; padding: 2px; spacing: 2px; text-align: center; float: center;&quot;&gt;
fachowość [zawodowość] + specjalizacja [podział pracy] + hierarchia + generalne normy
&lt;/div&gt;

Na '''zawodowy charakter''' składało się wykształcenie, szkoły dla urzędników, egzaminy, przygotowanie do zawodu, stała pensja, neutralność polityczna, wykonywanie pracy w sposób ciągły i systematyczny, pisemność, a także oddzielenie działalności służbowej od prywatnej. Rekrutacja miała opierać się na kryteriach formalnych (wykształcenie, staż pracy itp.).

Podział pracy, to inaczej '''specjalizacja'''. Mogła być pionowa i pozioma, łączyła się z postulatem '''skuteczności'''.

'''Hierarchia''' wiązała się z podległością służbową i osobową, a także centralizmem oraz ustaleniem urzędowych dróg komunikacji.

Stosowanie '''generalnych norm''' związana była z typizacją spraw i rozstrzyganiem ich według jednego sposobu. Przepisy zaś miały być anonimowe i uniwersalne. Zakres uprawnień i obowiązków poszczególnych urzędników miał być precyzyjnie rozgraniczony. Dzięki temu wykluczone być miały sytuacje wzajemnego ingerowania w swój zakres działania. Władza urzędnika miała być odpersonalizowana. Chodziło o to, żeby dowolna osoba, będąca na danym stanowisku wydawała wobec tych samych stanów faktycznych identyczne rozstrzygnięcia.

Na pozycję urzędnika (w ujęciu modelowym) wpływały takie czynniki jak: wysoki status społeczny, odgórne mianowanie, stałość zatrudnienia, stałość pensji, zabezpieczenie na starość i na wypadek choroby. Podstawą ustalenia wynagrodznenia urzędnika miał być nie tyle zakres wykonywanej pracy, lecz pozycja w strukturze administracji, wraz z dodatkiem za staż pracy.

W toku rozwoju administracji publicznej ukształtował się zawodowy personel biurokratyczny. Pełnienie funkcji administracyjnych było wyłącznym zajęciem i podstawowym źródłem utrzymania. Wymagano zawodowego przygotowania (teoretycznego i praktycznego) a w zamian władza oferowała stabilne zatrudnienie.

Zdaniem M. Webera ścisłe przestrzeganie przepisów było warunkiem efektywności. Dziś uważa się, że ścisłe i bezwzględne trzymanie się przepisów hamuje aktywność i utrudnia lub uniemożliwia osiąganie celów. Efektywność działania zależy od optymalizacji przepisów, a nie od maksymalizacji ich sztywności [M. Dimmock, E. Sokalska].

== Biurokracja a polityka ==

Warto też zwrócić uwagę na '''różnice między biurokracją a polityką''' wg Maxa Webera. Polityka wyznacza cele, a administracja je urzeczywistnia; polityka działa twórczo, a administracja odtwórczo; polityka wyznacza cele dalekosiężne i przyszłościowe, a administracja realizuje bieżące, prawnie uregulowane, powszechnie znane; polityka jest zindywidualizowana, a administracja bezosobowa; polityka działa wg własnej woli, a administracja wykonuje cudzą wolę (tj. polityki); polityka działa swobodnie, a administracja w określonym schemacie proceduralno-kompetencyjnym; polityka ponosi odpowiedzialność w kategoriach szerokich i nieokreślonych (np. przed historią, sumieniem, przyszłymi pokoleniami), administracja ponosi konkretną odpowiedzialność prawno-dyscyplinarną na podstawie przepisów; polityka nie ma wyznaczonych granic działania, kompetencji, specjalizacji, a administracja działa wg podziału kompetencyjnego, rzeczowego, terenowego. [E. Sokalska, A. Sylwestrzak].

Biurokracja ma służyć państwu, narodowi i obywatelom, a nie zmieniającej się ekipie politycznej. Ma stanowić &quot;pamięć instytucjonalną&quot; państwa. Naturalnie urzędnicy mają być podporządkowani politycznym kierownikom resortów i realizować ich wytyczne. Zarazem jednak jako eksperci w swych dziedzinach, mają stać na straży prawa materialnego i procedur, które mogą być omijane przez polityków. Nie można też zapominać, iż biurokracja niełatwo poddaje się zmianom narzucanym odgórnie. Często polityk przychodzący z wizją reformy rozbija się o opór biurokratów. Sami obywatele żądają ponadto od administracji, by zajmowała się ich problemami i zaspokajała ich potrzeby. Polityk określać powinien zasady, kierunki i strategie, zaś urzędnik wydawać jednostkowe decyzje administracyjne. Polityk winien dlatego kontrolować, czy podległy mu urząd realizuje wyznaczoną przez niego politykę. Ważną rolę odgrywają dlatego gabinety polityczne ministrów. Koordynują działania międzyresortowe, pilnują realizacji poleceń ministerialnych, dbają o lobbing w różnych środowiskach, zbierają informacje zwrotne i interesują się ocenami pracy danego resortu, jakie panują w społeczeństwie.

Podsumowując można stwierdzić, że bez trwałej i dobrej biurokracji państwo nie może efektywnie istnieć lub może istnieć nieefektywnie dopóki samo się nie rozpadnie albo ktoś nie wywoła jego rozpadu (np. Rosja carska w 1917 r. lub Bizancjum w średniowieczu). Dlatego właśnie - w sytuacji stabilizacji granic państwowych szanowanych prawem międzynarodowym i sankcjami [[w:ONZ|ONZ]] - mamy do czynienia z tzw. państwami upadłymi, jak np. [[w:Gwinea Bissau|Gwinea Bissau]], czy [[w:Somalia|Somalia]].

== Biurokracja w wieku XVIII ==

Zakładając, iż korzenie współczesnej administracji publicznej umiejscawiają się w wieku XVIII i XIX, to nie zaszkodzi przyjrzeć się '''biurokracji w wieku XVIII'''. Urząd w tamtym czasie przestawał być prywatną własnością urzędnika, nie był kupowany, nie był połączony z posiadaniem ziemi. Zerwano dzięki temu ze feudalnym pomieszaniem władzy i własności. Odchodzono od tradycji państwa średniowiecznego, wprowadzano nowe podziały terytorialne państwa, zastępowano prawo zwyczajowe prawem stanowionym, zrywano z przywilejami stanowymi, zaś w budowie resortów dążono do zastąpienia właściwości urzędów ze względu na kryterium terytorialne na rzecz kryterium rzeczowego.

Powszechna stała się pisemność decyzji administracyjnych. Napotykano jednak przeszkody w rozwoju administracji: trudności techniczne, odległości (ileż dni przesyłano rozkaz cesarski z Petersburga na Krym), dowolność i nieprzewidywalność działań monarchy, praktykowaną nadal sprzedajność urzędów (dla zapewnienia dochodów władcy), rażąco niskie wynagrodzenie (co wzmagało korupcję). Wówczas dana osoba była urzędnikiem z tytułu bycia właścicielem urzędu, a nie z tytułu pełnienia służby państwowej.

Urzędnik posiadał władzę (imperium), tj. mógł jednostronnie kształtować prawa i obowiązki poddanych władcy, a urząd przynosił mu określony dochód (np. procent od ściągniętych podatków) co prowadziło do nadużyć i nielojalności wobec władcy (ponieważ biurokraci mieli własne, często nielegalne dochody). Dążono więc do tego, by urzędnik nie był właścicielem urzędu, lecz wykonawcą władzy państwowej (woli monarchy) i z tego tytułu otrzymywał ustalone, stałe uposażenie i odbierano mu dochody uboczne. Urzędnicy nie mieli być właścicielami urzędów (tytułów) i prywatnymi funkcjonariuszami władcy, lecz miała ich wiązać z państwem więź publiczno-prawna. Wraz z oddzieleniem osoby władcy od państwa jako instytucji, dążono również do rozdzielenia służby publicznej od służby dworskiej (od sług króla do sług państwa). [D. Długosz]

Za najważniejsze z historii nowożytnej służby cywilnej uznaje się następujące fakty:

* Rosyjska tabela o rangach z 1722 r.
* Pruska Wyższa Komisja Egzaminacyjna z 1770 r.
* Amerykańska ustawa Pendeltona z 1883 r., podpisana przez prezydenta [[w:Chester Arthur|Chestera Arthura]]
* Angielski [[w:Raport Northcote`a-Trevelyana|raport Stafforda Northcote`a i Charlesa Trevelyana]] z 1853 r.

&lt;div style=&quot;background-color: #FFFFEE; border: solid 1px #ffeaa5; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 50%&quot;&gt;
&lt;center&gt;'''Zapamiętaj''': &lt;br&gt;&lt;u&gt;Biurokracja w XVIII w.&lt;/u&gt;&lt;/center&gt;
* urzędnik funkcjonariuszem publicznym
* pisemność
* zmiana charakteru służby dworskiej
* tworzenie centralnych organów na podstawie kryterium rzeczowego a nie terytorialnego
* nowe podziały terytorialne
&lt;/div&gt;

== Konflikt między rządem a biurokracją ==

W toku rozwoju państwa może dojść do antagonizmu między kierownictwem politycznym, a administracją państwową, '''konfliktu między rządem, a administracją cywilną''' - '''między polityką, a biurokracją'''. Jak stwierdziła Diemut Majer, konflikt taki &quot;jest tak dawny, jak dawna jest instytucja państwa&quot;. Pisała: &quot;gdy administracja nie akceptuje celów kierownictwa politycznego, może powstać rozbieżność między roszczeniami polityki, a praktyką administracyjną. Sterowanie administracją staje się przez to problemem decydującym o przetrwaniu każdego systemu politycznego, ponieważ w naturze administracji leży sprzeciwianie się wszelkim zmianom. (...) Walka między impetem politycznym ścisłego ośrodka władzy, a inercyjnym kontrmechanizmem własnego aparatu tej władzy kończy się prawie zawsze zwycięstwem administracji. Każdy system polityczny musi się w końcu dostosować do stałości i sposobu działania swej biurokracji&quot;. [D. Majer]

W realiach polskich taki konflikt można było zaobserwować na przykładzie relacji: Minister Sprawiedliwości [[w:Zbigniew Ziobro|Zbigniew Ziobro]] a wymiar sprawiedliwości (szeroko rozumiany). Zaś przykład braku wpływu ministra na podległych sobie urzędników, zwłaszcza lokalnych daje nam Ministerstwo Finansów lub też brak możliwości zmiany działań [[w:NFZ|NFZ]] przez Ministra Zdrowia.

== Krytyka biurokracji ==

Krytycy biurokracji jako pewnego systemu wskazywali m.in. na następujące fakty:
* biurokracja jest dysfunkcjonalna ze swej natury. Nie realizuje celów, jakie się przed nią zakłada lub realizuje je błędnie ([[w:Michel Crozier|Michel Crozier]]).
* jej dysfunkcjonalność sprowadza się do ''syndromu wyuczonej nieudolności'' ([[w:Robert K. Merton|Robert K. Merton]]). Chodzi o to, że biurokracja funkcjonuje dobrze wówczas, gdy wąsko wyspecjalizowani urzędnicy doskonale opanowują swoje czynności, przyswajając określoną wiedzę. Dopiero wówczas mogą działać efektywnie. Jednak z chwilą zmiany warunków zewnętrznych, standardowe działania urzędnika zaprzestają przynosić rezultaty i jego praca przestaje być efektywna, a biurokracja z natury nie jest zdolna przystosowywać się do zmieniającego się otoczenia.
: Następuje ponadto zjawisko przeniesienia celów z zadań korzystnych dla obywateli na procedurę administracyjną. Dochodzi do formalizmu i rytualizacji pracy biurokratycznej. W ten sposób urzędnik na tyle silnie trzyma się wszystkich przepisów określających jego pracę, że nie jest w stanie załatwić wielu spraw swoich petentów.
: Wzrost efektywności pracy biurokratycznej następuje poprzez minimalizację stopnia trudności zadań stawianych przed każdym z jej członków. Jest to tzw. ''strategia upraszczania rzeczywistości''. Dlatego też na stanowiskach urzędniczych mogą pracować jedynie osoby, które nie mają silnej motywacji do osiągnięć, a czerpią satysfakcję z bezpieczeństwa pracy na stanowisku pracy, gdzie wykonują zadania rutynowe, standaryzowane, proste, nieryzykowne, nieabsorbujące emocjonalnie.&lt;ref&gt;J. Górniak, Zasady budowania porządku organizacyjnego w administracji publicznej, [w:] Administracja publiczna, red. J. Hauser, Warszawa 2005.&lt;/ref&gt;
* ponadto biurokracja wykazuje stałą tendencję do rozrostu i ograniczania wolności jednostki. Idealny model Webera pomija psychologiczną stronę urzędniczego życia. Biurokraci nie są bezinteresowni i nie kierują się ideą służby publicznej, lecz własnymi ambicjami i postępują zgodnie z własnym charakterem. Dlatego szefowie różnych urzędów, czy agencji publicznych dążą do maksymalizacji swoich budżetów, kontrolują przepływ informacji, zatajają rzeczywiste koszty funkcjonowania ich jednostek i świadczonych usług dla ludności, a w dodatku unikają demokratycznej kontroli ich posunięć ([[w:William A. Niskanen|William A. Niskanen]]).
* biurokracja jest strukturą nieefektywną, ponieważ się stale rozrasta i z coraz większym trudem reaguje na nowe, różnicujące się potrzeby społeczeństwa. Jej koszty obciążają przede wszystkim odbiorców jej usług, czyli adresatów decyzji administracyjnych (wydawanych przez biurokrację na wniosek tychże adresatów), a co najgorsze przede wszystkim średniozamożną część społeczeństwa. Jej działania przede wszystkim łagodzą problemy, a nie je rozwiązują ([[w:Vincent Ostrom|Vincent Ostrom]]). &lt;ref&gt;S. Mazur, Historia administracji publicznej, [w:] Administracja publiczna, red. J. Hauser, Warszawa 2005.&lt;/ref&gt;

== Literatura ==

# Crozier M., Biurokracja. Anatomia zjawiska, Warszawa 1967.
# Crozier M., Friedberg E., Człowiek i sytem. Ograniczenia działania zespołowego, Warszawa 1982.
# Orzechowski M., ''Polityka, władza, panowanie w teorii Maxa Webera'', Warszawa 1984.
# Sokalska E., Biurokracja jako metoda funkcjonowania nowoczesnej administracji w ujęciu Maksa Webera, &quot;Studia Prawnoustrojowe&quot; 2003, nr 2.
# Weber M., Etyka protestancka i duch kapitalizmu, ... 1994.
# Weber M., Gospodarka i społeczeństwo. Zarys socjologii rozumiejącej, ... 2002.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2gx2wqgoxrhhuw980hs6xdhueh5uv5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548456</id>
      <parentid>548414</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15266" sha1="da8o5tx1qb1cmdcvjmjxhdj8wvsta9e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Pojęcie biurokracji ==
Pod pojęciem '''biurokracji''' rozumiemy aparat urzędniczy (czyli grupę urzędników państwowych i wszystko to, co się z nimi wiąże) zatrudniony w administracji publicznej. Zaś '''system biurokratyczny''', to system rządów, w którym decydującą rolę odgrywa w/w aparat.

== Biurokracja w ujęciu Maxa Webera ==

Ważne dla nauki administracji rozważania nad biurokracją prowadził Max Weber.

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 70%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Max Weber 1894.jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''Max Weber (1864 - 1920)'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Niemiecki socjolog, religioznawca, historyk, ekonomista, prawnik; prof. uniwersytetów w Berlinie, Fryburgu Bryzgowijskim, Heidelbergu i Monachium. Starał się nadać naukom społecznym ścisły charakter, dopracowywał metodologię oraz język nauk społ., prowadził szeroko zakrojone badania historyczno-porównawcze, np. nad genezą kapitalizmu. Wywarł wielki wpływ na współczesną socjologię. Opublikował: ''Etyka protestancka a duch kapitalizmu'' z 1904 r., ''Gospodarka i społeczeństwo'' z 1925 r. &lt;small&gt;[[w:Max Weber|Max Weber w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{{Zapamiętaj|&quot;Naród wybacza naruszenie jego interesów, nie wybacza zaś obrazy jego honoru&quot;. Max Weber}}

Max Weber podał '''klasyczną definicję biurokracji''', która zawierała następujące elementy:

&lt;div style=&quot;clear: center; border: solid #a0a0ff 2px; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 100%; background: #ffffff; padding: 2px; spacing: 2px; text-align: center; float: center;&quot;&gt;
fachowość [zawodowość] + specjalizacja [podział pracy] + hierarchia + generalne normy
&lt;/div&gt;

Na '''zawodowy charakter''' składało się wykształcenie, szkoły dla urzędników, egzaminy, przygotowanie do zawodu, stała pensja, neutralność polityczna, wykonywanie pracy w sposób ciągły i systematyczny, pisemność, a także oddzielenie działalności służbowej od prywatnej. Rekrutacja miała opierać się na kryteriach formalnych (wykształcenie, staż pracy itp.).

Podział pracy, to inaczej '''specjalizacja'''. Mogła być pionowa i pozioma, łączyła się z postulatem '''skuteczności'''.

'''Hierarchia''' wiązała się z podległością służbową i osobową, a także centralizmem oraz ustaleniem urzędowych dróg komunikacji.

Stosowanie '''generalnych norm''' związana była z typizacją spraw i rozstrzyganiem ich według jednego sposobu. Przepisy zaś miały być anonimowe i uniwersalne. Zakres uprawnień i obowiązków poszczególnych urzędników miał być precyzyjnie rozgraniczony. Dzięki temu wykluczone być miały sytuacje wzajemnego ingerowania w swój zakres działania. Władza urzędnika miała być odpersonalizowana. Chodziło o to, żeby dowolna osoba, będąca na danym stanowisku wydawała wobec tych samych stanów faktycznych identyczne rozstrzygnięcia.

Na pozycję urzędnika (w ujęciu modelowym) wpływały takie czynniki jak: wysoki status społeczny, odgórne mianowanie, stałość zatrudnienia, stałość pensji, zabezpieczenie na starość i na wypadek choroby. Podstawą ustalenia wynagrodznenia urzędnika miał być nie tyle zakres wykonywanej pracy, lecz pozycja w strukturze administracji, wraz z dodatkiem za staż pracy.

W toku rozwoju administracji publicznej ukształtował się zawodowy personel biurokratyczny. Pełnienie funkcji administracyjnych było wyłącznym zajęciem i podstawowym źródłem utrzymania. Wymagano zawodowego przygotowania (teoretycznego i praktycznego) a w zamian władza oferowała stabilne zatrudnienie.

Zdaniem M. Webera ścisłe przestrzeganie przepisów było warunkiem efektywności. Dziś uważa się, że ścisłe i bezwzględne trzymanie się przepisów hamuje aktywność i utrudnia lub uniemożliwia osiąganie celów. Efektywność działania zależy od optymalizacji przepisów, a nie od maksymalizacji ich sztywności [M. Dimmock, E. Sokalska].

== Biurokracja a polityka ==

Warto też zwrócić uwagę na '''różnice między biurokracją a polityką''' wg Maxa Webera. Polityka wyznacza cele, a administracja je urzeczywistnia; polityka działa twórczo, a administracja odtwórczo; polityka wyznacza cele dalekosiężne i przyszłościowe, a administracja realizuje bieżące, prawnie uregulowane, powszechnie znane; polityka jest zindywidualizowana, a administracja bezosobowa; polityka działa wg własnej woli, a administracja wykonuje cudzą wolę (tj. polityki); polityka działa swobodnie, a administracja w określonym schemacie proceduralno-kompetencyjnym; polityka ponosi odpowiedzialność w kategoriach szerokich i nieokreślonych (np. przed historią, sumieniem, przyszłymi pokoleniami), administracja ponosi konkretną odpowiedzialność prawno-dyscyplinarną na podstawie przepisów; polityka nie ma wyznaczonych granic działania, kompetencji, specjalizacji, a administracja działa wg podziału kompetencyjnego, rzeczowego, terenowego. [E. Sokalska, A. Sylwestrzak].

Biurokracja ma służyć państwu, narodowi i obywatelom, a nie zmieniającej się ekipie politycznej. Ma stanowić &quot;pamięć instytucjonalną&quot; państwa. Naturalnie urzędnicy mają być podporządkowani politycznym kierownikom resortów i realizować ich wytyczne. Zarazem jednak jako eksperci w swych dziedzinach, mają stać na straży prawa materialnego i procedur, które mogą być omijane przez polityków. Nie można też zapominać, iż biurokracja niełatwo poddaje się zmianom narzucanym odgórnie. Często polityk przychodzący z wizją reformy rozbija się o opór biurokratów. Sami obywatele żądają ponadto od administracji, by zajmowała się ich problemami i zaspokajała ich potrzeby. Polityk określać powinien zasady, kierunki i strategie, zaś urzędnik wydawać jednostkowe decyzje administracyjne. Polityk winien dlatego kontrolować, czy podległy mu urząd realizuje wyznaczoną przez niego politykę. Ważną rolę odgrywają dlatego gabinety polityczne ministrów. Koordynują działania międzyresortowe, pilnują realizacji poleceń ministerialnych, dbają o lobbing w różnych środowiskach, zbierają informacje zwrotne i interesują się ocenami pracy danego resortu, jakie panują w społeczeństwie.

Podsumowując można stwierdzić, że bez trwałej i dobrej biurokracji państwo nie może efektywnie istnieć lub może istnieć nieefektywnie dopóki samo się nie rozpadnie albo ktoś nie wywoła jego rozpadu (np. Rosja carska w 1917 r. lub Bizancjum w średniowieczu). Dlatego właśnie - w sytuacji stabilizacji granic państwowych szanowanych prawem międzynarodowym i sankcjami [[w:ONZ|ONZ]] - mamy do czynienia z tzw. państwami upadłymi, jak np. [[w:Gwinea Bissau|Gwinea Bissau]], czy [[w:Somalia|Somalia]].

== Biurokracja w wieku XVIII ==

Zakładając, iż korzenie współczesnej administracji publicznej umiejscawiają się w wieku XVIII i XIX, to nie zaszkodzi przyjrzeć się '''biurokracji w wieku XVIII'''. Urząd w tamtym czasie przestawał być prywatną własnością urzędnika, nie był kupowany, nie był połączony z posiadaniem ziemi. Zerwano dzięki temu ze feudalnym pomieszaniem władzy i własności. Odchodzono od tradycji państwa średniowiecznego, wprowadzano nowe podziały terytorialne państwa, zastępowano prawo zwyczajowe prawem stanowionym, zrywano z przywilejami stanowymi, zaś w budowie resortów dążono do zastąpienia właściwości urzędów ze względu na kryterium terytorialne na rzecz kryterium rzeczowego.

Powszechna stała się pisemność decyzji administracyjnych. Napotykano jednak przeszkody w rozwoju administracji: trudności techniczne, odległości (ileż dni przesyłano rozkaz cesarski z Petersburga na Krym), dowolność i nieprzewidywalność działań monarchy, praktykowaną nadal sprzedajność urzędów (dla zapewnienia dochodów władcy), rażąco niskie wynagrodzenie (co wzmagało korupcję). Wówczas dana osoba była urzędnikiem z tytułu bycia właścicielem urzędu, a nie z tytułu pełnienia służby państwowej.

Urzędnik posiadał władzę (imperium), tj. mógł jednostronnie kształtować prawa i obowiązki poddanych władcy, a urząd przynosił mu określony dochód (np. procent od ściągniętych podatków) co prowadziło do nadużyć i nielojalności wobec władcy (ponieważ biurokraci mieli własne, często nielegalne dochody). Dążono więc do tego, by urzędnik nie był właścicielem urzędu, lecz wykonawcą władzy państwowej (woli monarchy) i z tego tytułu otrzymywał ustalone, stałe uposażenie i odbierano mu dochody uboczne. Urzędnicy nie mieli być właścicielami urzędów (tytułów) i prywatnymi funkcjonariuszami władcy, lecz miała ich wiązać z państwem więź publiczno-prawna. Wraz z oddzieleniem osoby władcy od państwa jako instytucji, dążono również do rozdzielenia służby publicznej od służby dworskiej (od sług króla do sług państwa). [D. Długosz]

Za najważniejsze z historii nowożytnej służby cywilnej uznaje się następujące fakty:

* Rosyjska tabela o rangach z 1722 r.
* Pruska Wyższa Komisja Egzaminacyjna z 1770 r.
* Amerykańska ustawa Pendeltona z 1883 r., podpisana przez prezydenta [[w:Chester Arthur|Chestera Arthura]]
* Angielski [[w:Raport Northcote`a-Trevelyana|raport Stafforda Northcote`a i Charlesa Trevelyana]] z 1853 r.

&lt;div style=&quot;background-color: #FFFFEE; border: solid 1px #ffeaa5; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 50%&quot;&gt;
&lt;center&gt;'''Zapamiętaj''': &lt;br&gt;&lt;u&gt;Biurokracja w XVIII w.&lt;/u&gt;&lt;/center&gt;
* urzędnik funkcjonariuszem publicznym
* pisemność
* zmiana charakteru służby dworskiej
* tworzenie centralnych organów na podstawie kryterium rzeczowego a nie terytorialnego
* nowe podziały terytorialne
&lt;/div&gt;

== Konflikt między rządem a biurokracją ==

W toku rozwoju państwa może dojść do antagonizmu między kierownictwem politycznym, a administracją państwową, '''konfliktu między rządem, a administracją cywilną''' - '''między polityką, a biurokracją'''. Jak stwierdziła Diemut Majer, konflikt taki &quot;jest tak dawny, jak dawna jest instytucja państwa&quot;. Pisała: &quot;gdy administracja nie akceptuje celów kierownictwa politycznego, może powstać rozbieżność między roszczeniami polityki, a praktyką administracyjną. Sterowanie administracją staje się przez to problemem decydującym o przetrwaniu każdego systemu politycznego, ponieważ w naturze administracji leży sprzeciwianie się wszelkim zmianom. (...) Walka między impetem politycznym ścisłego ośrodka władzy, a inercyjnym kontrmechanizmem własnego aparatu tej władzy kończy się prawie zawsze zwycięstwem administracji. Każdy system polityczny musi się w końcu dostosować do stałości i sposobu działania swej biurokracji&quot;. [D. Majer]

W realiach polskich taki konflikt można było zaobserwować na przykładzie relacji: Minister Sprawiedliwości [[w:Zbigniew Ziobro|Zbigniew Ziobro]] a wymiar sprawiedliwości (szeroko rozumiany). Zaś przykład braku wpływu ministra na podległych sobie urzędników, zwłaszcza lokalnych daje nam Ministerstwo Finansów lub też brak możliwości zmiany działań [[w:NFZ|NFZ]] przez Ministra Zdrowia.

== Krytyka biurokracji ==

Krytycy biurokracji jako pewnego systemu wskazywali m.in. na następujące fakty:
* biurokracja jest dysfunkcjonalna ze swej natury. Nie realizuje celów, jakie się przed nią zakłada lub realizuje je błędnie ([[w:Michel Crozier|Michel Crozier]]).
* jej dysfunkcjonalność sprowadza się do ''syndromu wyuczonej nieudolności'' ([[w:Robert K. Merton|Robert K. Merton]]). Chodzi o to, że biurokracja funkcjonuje dobrze wówczas, gdy wąsko wyspecjalizowani urzędnicy doskonale opanowują swoje czynności, przyswajając określoną wiedzę. Dopiero wówczas mogą działać efektywnie. Jednak z chwilą zmiany warunków zewnętrznych, standardowe działania urzędnika zaprzestają przynosić rezultaty i jego praca przestaje być efektywna, a biurokracja z natury nie jest zdolna przystosowywać się do zmieniającego się otoczenia.
: Następuje ponadto zjawisko przeniesienia celów z zadań korzystnych dla obywateli na procedurę administracyjną. Dochodzi do formalizmu i rytualizacji pracy biurokratycznej. W ten sposób urzędnik na tyle silnie trzyma się wszystkich przepisów określających jego pracę, że nie jest w stanie załatwić wielu spraw swoich petentów.
: Wzrost efektywności pracy biurokratycznej następuje poprzez minimalizację stopnia trudności zadań stawianych przed każdym z jej członków. Jest to tzw. ''strategia upraszczania rzeczywistości''. Dlatego też na stanowiskach urzędniczych mogą pracować jedynie osoby, które nie mają silnej motywacji do osiągnięć, a czerpią satysfakcję z bezpieczeństwa pracy na stanowisku pracy, gdzie wykonują zadania rutynowe, standaryzowane, proste, nieryzykowne, nieabsorbujące emocjonalnie.&lt;ref&gt;J. Górniak, Zasady budowania porządku organizacyjnego w administracji publicznej, [w:] Administracja publiczna, red. J. Hauser, Warszawa 2005.&lt;/ref&gt;
* ponadto biurokracja wykazuje stałą tendencję do rozrostu i ograniczania wolności jednostki. Idealny model Webera pomija psychologiczną stronę urzędniczego życia. Biurokraci nie są bezinteresowni i nie kierują się ideą służby publicznej, lecz własnymi ambicjami i postępują zgodnie z własnym charakterem. Dlatego szefowie różnych urzędów, czy agencji publicznych dążą do maksymalizacji swoich budżetów, kontrolują przepływ informacji, zatajają rzeczywiste koszty funkcjonowania ich jednostek i świadczonych usług dla ludności, a w dodatku unikają demokratycznej kontroli ich posunięć ([[w:William A. Niskanen|William A. Niskanen]]).
* biurokracja jest strukturą nieefektywną, ponieważ się stale rozrasta i z coraz większym trudem reaguje na nowe, różnicujące się potrzeby społeczeństwa. Jej koszty obciążają przede wszystkim odbiorców jej usług, czyli adresatów decyzji administracyjnych (wydawanych przez biurokrację na wniosek tychże adresatów), a co najgorsze przede wszystkim średniozamożną część społeczeństwa. Jej działania przede wszystkim łagodzą problemy, a nie je rozwiązują ([[w:Vincent Ostrom|Vincent Ostrom]]). &lt;ref&gt;S. Mazur, Historia administracji publicznej, [w:] Administracja publiczna, red. J. Hauser, Warszawa 2005.&lt;/ref&gt;

== Literatura ==

# Crozier M., Biurokracja. Anatomia zjawiska, Warszawa 1967.
# Crozier M., Friedberg E., Człowiek i sytem. Ograniczenia działania zespołowego, Warszawa 1982.
# Orzechowski M., ''Polityka, władza, panowanie w teorii Maxa Webera'', Warszawa 1984.
# Sokalska E., Biurokracja jako metoda funkcjonowania nowoczesnej administracji w ujęciu Maksa Webera, &quot;Studia Prawnoustrojowe&quot; 2003, nr 2.
# Weber M., Etyka protestancka i duch kapitalizmu, ... 1994.
# Weber M., Gospodarka i społeczeństwo. Zarys socjologii rozumiejącej, ... 2002.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>da8o5tx1qb1cmdcvjmjxhdj8wvsta9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Francja w dobie absolutyzmu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19236</id>
    <revision>
      <id>548405</id>
      <parentid>492904</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18686" sha1="8qou146cnisjrgl3ra5yg5tbnwccmz1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Monarchia absolutna we Francji ==
[[Plik:Louis15-1.jpg|right|200px|thumb|&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;'''Ludwik XV''' (1710-1774): król Francji, prawnuk Ludwika XIV, żył lat 64, panował od 1715 do 1774 r., w wieku 15 lat ożeniony z [[w:Maria Leszczyńska|Marią Leszczyńską]]; w okresie małoletniości władzę sprawowali regenci, potem kardynał [[w:André Hercule de Fleury|Fleury]] a król ulegał wpływom faworyt ([[w:Madame Pompadour|de Pompadour]], [[w:Madame du Barry|du Barry]]). Za czasów Ludwika XV wybuchła [[w:Wojna o sukcesję polską|wojna o sukcesję polską]], znacznie pogorszył się stan gospodarczy, finanse, pozycja międzynarodowa, a król był krytykowany za nieudolne rządy.&lt;/p&gt;]]

Okres monarchii absolutnej we Francji przypadł na czasy [[w:Ludwik XIV|Ludwika XIV]], [[w:Ludwik XV|Ludwika XV]] oraz [[w:Ludwik XVI|Ludwika XVI]]. Władza królewska była - w zasadzie - nieograniczona, a król był uważamy za &lt;u&gt;suwerena&lt;/u&gt;. Można więc mówić o &lt;u&gt;omnipotencji&lt;/u&gt; króla, gdyż jego władza była jedyną w państwie. Były to rządy &lt;u&gt;centralistyczne&lt;/u&gt;, oparte na hierarchicznej &lt;u&gt;biurokracji&lt;/u&gt;, zapewniającej realizację rozkazów królewskich, kontrolę nad społeczeństwem, pobór podatków i rekruta. Nie likwidowano dawnych urzędów dożywotnich i dziedzicznych, ale - dla usprawnienia administracji - tworzono nowe, tzw. &lt;u&gt;komisaryczne&lt;/u&gt;. Plagą francuskiej biurokracji była jednak &lt;u&gt;sprzedawalność urzędów&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;korupcja&lt;/u&gt;.

Formalne ograniczenia władzy królewskiej narzucały '''prawa fundamentalne królestwa'''. Zgodnie z nimi następstwo tronu następowało tylko w linii męskiej, władca nie mógł wyzbywać się domeny królewskiej oraz miał obowiązek wyznawania religii katolickiej. Suwerenność monarchy francuskiego była wzmacniana doktryną gallikanizmu oraz - często podkreślaną - niezależnością od cesarza niemieckiego i papieża.

Ponadto monarcha powinien był szanować uprawnienia parlamentów, odnośnie rejestracji aktów królewskich (&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;'''''ordonansów'''''&lt;/span&gt;) i &lt;u&gt;remonstracji&lt;/u&gt;. Zaś jego władza była ograniczana przez dwór, generałów wojska i samych biurokratów. Biorąc pod uwagę XVIII - wieczne realia musimy pamiętać o barierach technicznych i zawężonych możliwościach oddziaływania monarszych rządów na feudalne społeczeństwo.

'''[[w:Gallikanizm|Gallikanizm]]''' - ruch polityczno-religijny zmierzający do uniezależnienia kościoła francuskiego od władzy papieskiej, ograniczenia uprawnień papieża na rzecz powiększenia władzy króla. Zgodnie z zasadami gallikanizmu król miał obsadzać stanowiska biskupów i opatów; opiekować się klerem francuskim i go kontrolować; władze kościelne nie mogły wydawać zarządzeń w sprawach świeckich; majątki kościelne zostały uznane za własność króla a jedynie oddane Kościołowi w użytkowanie; zakony funkcjonowały na podstawie przywileju królewskiego, który może zostać odwołany. Król otrzymał także prawo do zatwierdzania bulli papieskich a kler francuski mógł komunikować się z papieżem jedynie za pośrednictwem władcy. Reguły gallikanizmu potwierdzono na zjeździe biskupów w Bourges w 1438 r., konkordatem [[w:Franciszek I Walezjusz|Franciszka I]] i [[w:Leon X|Leona X]] z 1516 r., pismami [[w:Pierre Pithou|Pierre`a Pithou]] z poł. XVI w. oraz deklaracją kleru francuskiego z 1682 r.

{{Infobox|'''Remonstracja''' (łac. &lt;i&gt;remonstrantia&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;remonstro&lt;/i&gt; czyli zaskarżam) - przedstawienie władzy, przełożonemu, odmiennego punktu widzenia, zastrzeżeń, wątpliwości, swojego zdania; odwołanie się; tłumaczenie; perswadowanie; zwrócenie uwagi na niesłuszność czegoś; przeciwstawienie się.}}

=== Wzmocnienie władzy królewskiej we Francji ===

Francja przeszła ewolucję od monarchii stanowej do monarchii absolutnej, wskutek splotu przemian cywilizacyjnych, politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturowych. '''Stopniowe wzmocnienie władzy króla we Francji''' nastąpiło dzięki:
* rozwojowi nauki prawa (''legiści''), recepcji prawa rzymskiego, ustaleniu pojęcia &quot;korony królestwa&quot;, &quot;państwa&quot; i uznaniu jego publicznego charakteru, w oparciu również o tzw. &quot;teorię statutową&quot;,
* zniesieniu wolnej elekcji, wprowadzeniu zasady desygnowania następcy i dziedziczności tronu w linii męskiej,
* ustaleniu zasady regencji zamiast bezkrólewia,
* niepozbywalność i niepodzielność domeny królewskiej,
* uznaniu suwerenności króla francuskiego wobec cesarza i papieża, co wiązało się ze wzrostem autorytetu monarchii francuskiej na arenie międzynarodowej,
* przyjęciu zasady, iż król był zwierzchnikiem lennym wobec lokalnych możnowładców; wykorzystanie zasad prawa lennego do wzmocnienia pozycji suwerena (odmiennie niż to stało się w Niemczech),
* powiększeniu domeny królewskiej,
* swobodnemu obracaniu lennami, dzięki czemu nie doszło do powstania wielkich latyfundiów magnackich,
* uznaniu króla za źródło pokoju, który był uprawniony do zwalczania anarchii i prywatnych wojen,
* rozszerzeniu władzy ustawodawczej monarchy,
* rozrostowi sądownictwa królewskiego, dzięki czemu król stał się najwyższym sędzią, rozstrzygającym spory feudalnych wasali i seniorów. Rozszerzono zakres tzw. &quot;spraw królewskich&quot; poddanych sądownictwu monarszemu. Ograniczono właściwość sądów stanowych, wedle zasady &quot;wyprzedzania&quot; i upowszechnieniu instytucji apelacji,
* wyparciu Anglików z ziem francuskich, dzięki czemu nastąpił rozwój świadomości narodowej.

== Zarząd centralny ==

==== Ministrowie ====

Ministrowie stali na czele resortów. Jako funkcjonariusze królewscy byli pozbawieni prawa do podejmowania samodzielnych decyzji, pozostając formalnie jedynie doradcami króla, wykonawcami jego woli, przed nim odpowiedzialnymi i przez niego odwoływalnymi. Nie tworzyli rady ministrów. Grono ministrów zwano &quot;ministeriatem&quot; a w jego skład wchodzili:

* &lt;b&gt;pierwszy minister&lt;/b&gt;
* &lt;b&gt;kanclerz&lt;/b&gt; : strażnik pieczęci, zwierzchnik sądów, kontrolował akty wychodzące z kancelarii króla, nadzorował uniwersytety i drukarnie, przewodniczył Radzie Stron Procesowych
* &lt;b&gt;generalny kontroler finansów&lt;/b&gt; (nadintendent finansów)
* &lt;b&gt;sekretarze stanu&lt;/b&gt;:
# spraw zagranicznych		
# wojny
# dworu królewskiego
# marynarki

==== Rady królewskie ====

Rady królewskie były to organy doradcze dla króla. Przewodniczył im władca a ich decyzje zapadały w jego imieniu i nie podlegały rejestracji przez parlamenty. W składzie rad znajdowali się ministrowie i osoby dowolnie powołane przez króla. Od XVIII w. nastąpił spadek znaczenia rad królewskich a władca z reguły porozumiewał się bezpośrednio z ministrami. Funkcjonowały:

# &lt;u&gt;Rada Stanu&lt;/u&gt; (Rada Ministerialna, Tajna Rada): sprawy zagraniczne, najważniejsze sprawy wewnętrzne, wojna, pokój
# &lt;u&gt;Rada Depesz&lt;/u&gt; (Sprawozdań): bieżący zarząd sprawami wewnętrznymi kraju, koordynowanie działalności sekretarzy stanu
# &lt;u&gt;Stron procesowych&lt;/u&gt; (Prywatna): pod przewodnictwem kanclerza, sąd kompetencyjny (w razie sporu między sądami), nadzwyczajny (mogła wywołać sprawę zawisłą w innym sądzie), kasacyjny w sprawach administracyjnych (tj. mogła przyjmować skargi poddanych)
# &lt;u&gt;Finansów&lt;/u&gt;: podatki, przychody i rozchody skarbu, polityka gospodarcza
# &lt;u&gt;ds. Handlowych&lt;/u&gt;: kolonie.

==== Parlamenty ====

'''Parlamenty''' były to sądy wyższe. Ważną pozycję zajmował '''parlament paryski''', odpowiedzialny za &lt;u&gt;sądownictwo wyższe&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;rejestrację&lt;/u&gt; aktów królewskich (ordonansów), &lt;u&gt;nadzór&lt;/u&gt; nad urzędnikami, wydawanie &lt;u&gt;rozporządzeń&lt;/u&gt; uzupełniających. Przysługiwało mu prawo &lt;u&gt;remonstracji&lt;/u&gt;, czyli prawa odmowy zarejestrowania aktów królewskich (co miało postać swoistego weta zawieszającego). Parlament paryski dzielił się na izby: Izba Wielka, Izba Wieżyczki, Izba Dochodzeń, Izba Skarg.

==== Stany Generalne ====

Od 1614 roku zaprzestano zwoływania Stanów Generalnych. W razie potrzeby zwoływano arystokratyczne Zgromadzenie Notablów oraz lokalne stany prowincjonalne (Bretania, Burgundia, Flandria, Langwedocja), czyli prowincjonalne sejmy stanowe.

== Zarząd lokalny ==

Zarząd lokalny pozostawał w rękach urzędników fachowych oraz honorowych. Dawne średniowieczne urzędy &lt;u&gt;baliwów&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;seneszalów&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;prewotów&lt;/u&gt; przekształcono w urzędy honorowe, tytularne i sądowe. Pozbawiono władzy &lt;u&gt;gubernatorów&lt;/u&gt;. Zaś faktyczną wadzę lokalną sprawowali '''intendenci''' w intendenturach (okręgach generalnych, okręgach intendenckich) oraz '''subdelegaci''' w głównych miastach. Indendenci podlegali nadintendentowi oraz Radzie Depesz, posiadali stałe biura a w ich ręku spoczywał zarząd lokalny, co było wyrazem centralizacji administracji i późniejszym wzorcem dla Napoleona.

Na wsi władzę sprawował właściciel wsi, a w niektórych prowincjach istniały zgromadzenia parafialne.

'''Miastom''' ograniczono średniowieczny samorząd, a w niektórych wprowadzono rządy prewotów. Generalnie miasta dzieliły się na:
# &lt;u&gt;miasta komunalne&lt;/u&gt;: które posiadały autonomię w sprawach administracyjnych i sądowych, a władze w miastach sprawowało ogólne zebranie obywateli, wybierające ławę, która składała się z ławników na czele z merem,
# &lt;u&gt;konsularne&lt;/u&gt;: w tych miastach władzę sprawowała wielka rada, mniejsza rada i konsulowie lub też podesta (na wzór włoski),
# &lt;u&gt;prewotalne&lt;/u&gt;: nie posiadały samorządu i własnego sądownictwa, na czele miasta stał prewot, inny urzędnik królewski lub przedstawiciel właściciela miasta,
# &lt;u&gt;bastydy&lt;/u&gt; (''Bastide''): występowały na terenach przygranicznych w południowej Francji, a pod względem ustrojowym były podobne do prewotalnych.&lt;ref&gt;Dlatego też wiele nazw miejscowości w południowej Francji nosi przedrostek &quot;La Bastide&quot; oraz &quot;Labastide&quot;.&lt;/ref&gt;

Za Ludwika XVI usiłowano wprowadzić zgromadzenia lokalne z komisarzami królewskimi i kolegialnymi komisjami, dla zapewnienia szlachcie, bogatszym mieszczanom udziału w rządach.

&lt;gallery&gt;
Plik:France_1552_to_1798-fr.svg|Francja w latach 1552-1798
Plik:France 1643 to 1715-fr.svg|Nabytki terytorialne Ludwika XIV
Plik:Europe_map_1648.PNG|Europa w roku 1648
&lt;/gallery&gt;

== Skarbowość ==

W okresie monarchii absolutnej, wskutek zaprzestania zwoływania Stanów Generalnych, upadła administracja skarbowa tego zgromadzenia stanowego. Król posiadał swobodę nakładania podatków. Dzięki temu stworzono jednolitą administrację skarbową. Zarazem utrzymano wolność podatkową szlachty i duchowieństwa a nowe podatki można było nakładać (formalnie) za zgodą duchowieństwa i stanów prowincjonalnych.

Za sprawy skarbowe byli odpowiedzialni '''intendenci''' i '''skarbnicy generalni''', działający w okręgach generalnych. Pozostawiono urzędy '''elektów''' w okręgach elekcyjnych (elekcjach), którzy nie byli (jak dawniej) wybierani przez szlachtę, lecz mianowani przez króla. Skarbnicy generalni wywodzili się ze skarbników królewskich i generałów finansów Stanów Generalnych.

Na czele administracji skarbowej stał generalny kontroler finansów, Rada Finansów oraz Izba Obrachunkowa, która kontrolowała wydatki.

== Sądownictwo ==

Doszło do ograniczenia właściwości sądów niekrólewskich (stanowych) i zaprowadzono silny nadzór nad orzecznictwem. Następnie wszystkie sądy uznano za podległe królowi i traktowano jako sądy &quot;królewskie&quot;. Dlatego podzielono wymiar sprawiedliwości na:

* stanowy
# patrymonialny (sąd szlachcica nad chłopem) 
# kościelny			                        
# miejski (sądy miejskie były ograniczane przez prewotów i baliwów)
* delegowany (wykonywany w imieniu króla w sprawach przekazanych do właściwości monarszej) i zastrzeżony (czyli wykonywany osobiście przez króla lub poprzez rady królewskie)
# delegowany
## sądy prewotalne, baliwalne, trybunały prezydialne, intendenckie, parlamenty (np. w Paryżu, Rouen, Tuluzie), komisarskie oraz Rada Stron Procesowych
## sądy skarbowe (z Izbą Skarbową i Izbą Podatkową), admiralskie (w sprawach handlu morskiego), leśne (co do przestępstw leśnych), konsularne (w sprawach handlowych)
# zastrzeżony (wykonywany przez króla w formie &quot;listów&quot;)
## placet (prośby o sprawiedliwość)
## listy opieczętowane (''[[w:Lettre de cachet|lettres de cachet]]'') (skazanie bez sądu)
## ewokacje (wywołanie sprawy)
## listy polecające (&lt;i&gt;committimus&lt;/i&gt;) - przekazanie sprawy wyznaczonemu sądowi
## kasacje
## listy łaski

== Teksty źródłowe ==

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Gallikanizm w pismach Piotra Pithou'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 40%;&quot;
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Pierre Pithou (1539 - 1596)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski prawnik, propagator [[w:gallikanizm|gallikanizmu]], zwolennik króla [[w:Henryk IV Wielki|Henryka IV]]. Zajmował się edycją źródeł prawa rzymskiego i średniowiecznego. &lt;small&gt;[[w:Pierre Pithou|Pierre Pithou w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

To, co nasi ojcowie nazywali wolnościami kościoła gallikańskiego i czego tak zazdrośnie strzegli, nie jest wcale jakąś łaską ani też nadmiernym przywilejem, lecz są to raczej przyrodzone i zwykłe wolności, jak i prawa pospolite (...). Nasi przodkowie bezustannie mocno je podtrzymywali, podczas gdy obecnie nie ma potrzeby powoływania się na jakiś inny tytuł, jak tylko na ich utrzymanie i naturalne ich użytkowanie.

W szczegółach owe wolności mogłyby wydawać się nieprzebrane, niemniej - gdy dobrze im się przypatrzymy - okażą się zależne od dwóch, mocno ze sobą związanych zasad, które Francja uważała zawsze za niezachwiane.

Pierwsza polegała na tym, że papieże nie mogą nakazać i zarządzać - ani w ogólności, ani też w szczegółach - niczego, co dotyczy spraw świeckich w krajach i ziemiach pozostających pod władztwem i zwierzchnictwem arcychrześcijańskiego króla. Gdyby zaś coś nakazali lub ustanowili, poddani króla, nawet jeśli są nimi duchowni, nie są zobowiązani być posłuszni w tych sprawach papieżom.

Druga wyraża się w tym, że chociaż papież uznawany jest za suwerena w sprawach duchownych, we Francji jego władza absolutna i nieograniczona nie znajduje zastosowania, lecz jest hamowana i ograniczana przez ustawy i decyzje dawnych soborów przyjęte we wspomnianym królestwie, i na tym przede wszystkim polega wolność Kościoła gallikańskiego...

&lt;small&gt;M. Boulet - Sautel, J. Imbert, G. Sautel, ''Histoire des institutions et des faits sociaux (X - XX siecle). Textes et documents'', Paryż 1956; ''Historia państwa i prawa. Wybór tekstów źródłowych'', oprac. A. Gulczyński, B. Lesiński, J. Walachowicz, J. Wiewiorowski, Poznań 2002.&lt;/small&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Testament polityczny kardynała de Richelieu'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

Powołany na najpocześniejszy urząd, postawiłem sobie za pierwszy cel uczynić mego władcę najpierwszym na świecie. Chciałem, by był Arcychrześcijańskim i najpotężniejszym; chciałem, by został synem pierworodnym Kościoła i Europy; chciałem, by był Sprawiedliwym, gwoli oddania światu, co jest mu należne, tudzież zyskania świata dla siebie.

Pierwszą mą myślą był zatem majestat królewski, drugą: wielkość państwa. Znalazłem Francję mniejszą od samej siebie. Wszystko dawne zmniejszyło się, z wyjątkiem języka, który przekraczając granice Francji pozostał nadal francuskim. Narody niegdyś nam podległe, teraz wyrzekały się nas w naszym języku. Byli Francuzami, a wrogami Francji; zbroiła się Francja przeciwko samej sobie; wróg posługiwał się nami przeciwko nam, a Francuz był równocześnie zwycięzcą i zwyciężonym, równie waleczny na cudzą chwałę, jak własną zgubę. (...)

Dwie były choroby, toczące Francję: herezja i swawola. Obydwie uleczył Ludwik swoim orężem a moją radą. Pierwsza choroba tak się wyodrębniła, że w granicach jednego królestwa liczono wiele państewek. Religia tolerowana przez władców, ledwo raczyła tolerować prawowitego króla. Z dwustu warowni przyznanych gwoli bezpieczeństwa, uczyniono tyleż przedmurzy buntu, w stu miastach płonęło zarzewie stu republik; w murach La Rochelle gnieździł się bunt i sama herezja, stąd panowała nad morzem, wiązała się przymierzem z wrogami Francji, rozszczepiała powagę królewską, by zaś nie służyć jednemu królowi, wysługiwała się wielu królikom.

Ja zmierzyłem się z tym smokiem, którego inni ministrowie, moi poprzednicy, lękali się podrażnić. Ludwik zdobywa La Rochelle i w tym jednym mieście zwycięża wrogie żywioły. W jednym roku bierze trzysta zamków i w kilka niemal dni odnosi tryumf, w granicach Francji zwycięża drugie królestwo i jakoby dwa razy zostaje królem. By zasię nikt nie wątpił o pobożności sprawy, Ludwik walczył orężem, a Bóg cudami.

Drugą chorobą Francji była swawola. Kochano godność królewską, ale nie władzę. Król obawiał się poddanych, ci zaś grzeszyli, by wzbudzić postrach, płacił im za usługi, należące się darmo; złotem odkupywano występki, za które należało karać gardłem, dawano pensje, by powstrzymać od rokoszu. Swawola była sumienia, a konieczność zbrodni. Głaskano chorobę podarkami, a ona wzmagała się dzięki takiej łagodności.

By uleczyć tę chorobę, chciałem, by Francja kochała swego króla jako Ludwika, a bała się go jako Sprawiedliwego. Chciałem, by władza była przy jednym, a przy wszystkich posłuszeństwo; by miłowano króla z obowiązku, a nie za pieniądze; by złoto stanowiło nagrodę cnót, a nie zbrodni. Uczyłem ślepego posłuszeństwa i chciałem, by było ono dla Francuzów niemal religią.

&lt;small&gt;http://wmachura.webpark.pl/page107.html&lt;/small&gt;

== Literatura ==
# Diderot D., Kubuś Fatalista i jego Pan, wyd. 2006.
# Kartezjusz, Rozprawa o metodzie, wyd. 1981.
# Kartezjusz, Świat albo traktat o świetle, wyd. 2005.
# Kowalski J., Loba A. i M., Prokop J., Dzieje kultury francuskiej, wyd. 2007.
# Murat I., Colbert, wyd. 1988.
# Wierzchowiecka I., Służba publiczna w okresie Ancien Regime`u, &quot;Gdańskie Studia Prawnicze&quot; 2006, t. 15.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8qou146cnisjrgl3ra5yg5tbnwccmz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548416</id>
      <parentid>548405</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>491829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18687" sha1="bfff88bsobeehfzndjnend0ei4nyhsu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Monarchia absolutna we Francji ==
[[Plik:Louis15-1.jpg|right|200px|thumb|&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;'''Ludwik XV''' (1710-1774): król Francji, prawnuk Ludwika XIV, żył lat 64, panował od 1715 do 1774 r., w wieku 15 lat ożeniony z [[w:Maria Leszczyńska|Marią Leszczyńską]]; w okresie małoletniości władzę sprawowali regenci, potem kardynał [[w:André Hercule de Fleury|Fleury]] a król ulegał wpływom faworyt ([[w:Madame Pompadour|de Pompadour]], [[w:Madame du Barry|du Barry]]). Za czasów Ludwika XV wybuchła [[w:Wojna o sukcesję polską|wojna o sukcesję polską]], znacznie pogorszył się stan gospodarczy, finanse, pozycja międzynarodowa, a król był krytykowany za nieudolne rządy.&lt;/p&gt;]]

Okres monarchii absolutnej we Francji przypadł na czasy [[w:Ludwik XIV|Ludwika XIV]], [[w:Ludwik XV|Ludwika XV]] oraz [[w:Ludwik XVI|Ludwika XVI]]. Władza królewska była - w zasadzie - nieograniczona, a król był uważamy za &lt;u&gt;suwerena&lt;/u&gt;. Można więc mówić o &lt;u&gt;omnipotencji&lt;/u&gt; króla, gdyż jego władza była jedyną w państwie. Były to rządy &lt;u&gt;centralistyczne&lt;/u&gt;, oparte na hierarchicznej &lt;u&gt;biurokracji&lt;/u&gt;, zapewniającej realizację rozkazów królewskich, kontrolę nad społeczeństwem, pobór podatków i rekruta. Nie likwidowano dawnych urzędów dożywotnich i dziedzicznych, ale - dla usprawnienia administracji - tworzono nowe, tzw. &lt;u&gt;komisaryczne&lt;/u&gt;. Plagą francuskiej biurokracji była jednak &lt;u&gt;sprzedawalność urzędów&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;korupcja&lt;/u&gt;.

Formalne ograniczenia władzy królewskiej narzucały '''prawa fundamentalne królestwa'''. Zgodnie z nimi następstwo tronu następowało tylko w linii męskiej, władca nie mógł wyzbywać się domeny królewskiej oraz miał obowiązek wyznawania religii katolickiej. Suwerenność monarchy francuskiego była wzmacniana doktryną gallikanizmu oraz - często podkreślaną - niezależnością od cesarza niemieckiego i papieża.

Ponadto monarcha powinien był szanować uprawnienia parlamentów, odnośnie rejestracji aktów królewskich (&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;'''''ordonansów'''''&lt;/span&gt;) i &lt;u&gt;remonstracji&lt;/u&gt;. Zaś jego władza była ograniczana przez dwór, generałów wojska i samych biurokratów. Biorąc pod uwagę XVIII - wieczne realia musimy pamiętać o barierach technicznych i zawężonych możliwościach oddziaływania monarszych rządów na feudalne społeczeństwo.

'''[[w:Gallikanizm|Gallikanizm]]''' - ruch polityczno-religijny zmierzający do uniezależnienia kościoła francuskiego od władzy papieskiej, ograniczenia uprawnień papieża na rzecz powiększenia władzy króla. Zgodnie z zasadami gallikanizmu król miał obsadzać stanowiska biskupów i opatów; opiekować się klerem francuskim i go kontrolować; władze kościelne nie mogły wydawać zarządzeń w sprawach świeckich; majątki kościelne zostały uznane za własność króla a jedynie oddane Kościołowi w użytkowanie; zakony funkcjonowały na podstawie przywileju królewskiego, który może zostać odwołany. Król otrzymał także prawo do zatwierdzania bulli papieskich a kler francuski mógł komunikować się z papieżem jedynie za pośrednictwem władcy. Reguły gallikanizmu potwierdzono na zjeździe biskupów w Bourges w 1438 r., konkordatem [[w:Franciszek I Walezjusz|Franciszka I]] i [[w:Leon X|Leona X]] z 1516 r., pismami [[w:Pierre Pithou|Pierre`a Pithou]] z poł. XVI w. oraz deklaracją kleru francuskiego z 1682 r.

{{Infobox|'''Remonstracja''' (łac. &lt;i&gt;remonstrantia&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;remonstro&lt;/i&gt; czyli zaskarżam) - przedstawienie władzy, przełożonemu, odmiennego punktu widzenia, zastrzeżeń, wątpliwości, swojego zdania; odwołanie się; tłumaczenie; perswadowanie; zwrócenie uwagi na niesłuszność czegoś; przeciwstawienie się.}}

=== Wzmocnienie władzy królewskiej we Francji ===

Francja przeszła ewolucję od monarchii stanowej do monarchii absolutnej, wskutek splotu przemian cywilizacyjnych, politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturowych. '''Stopniowe wzmocnienie władzy króla we Francji''' nastąpiło dzięki:
* rozwojowi nauki prawa (''legiści''), recepcji prawa rzymskiego, ustaleniu pojęcia &quot;korony królestwa&quot;, &quot;państwa&quot; i uznaniu jego publicznego charakteru, w oparciu również o tzw. &quot;teorię statutową&quot;,
* zniesieniu wolnej elekcji, wprowadzeniu zasady desygnowania następcy i dziedziczności tronu w linii męskiej,
* ustaleniu zasady regencji zamiast bezkrólewia,
* niepozbywalność i niepodzielność domeny królewskiej,
* uznaniu suwerenności króla francuskiego wobec cesarza i papieża, co wiązało się ze wzrostem autorytetu monarchii francuskiej na arenie międzynarodowej,
* przyjęciu zasady, iż król był zwierzchnikiem lennym wobec lokalnych możnowładców; wykorzystanie zasad prawa lennego do wzmocnienia pozycji suwerena (odmiennie niż to stało się w Niemczech),
* powiększeniu domeny królewskiej,
* swobodnemu obracaniu lennami, dzięki czemu nie doszło do powstania wielkich latyfundiów magnackich,
* uznaniu króla za źródło pokoju, który był uprawniony do zwalczania anarchii i prywatnych wojen,
* rozszerzeniu władzy ustawodawczej monarchy,
* rozrostowi sądownictwa królewskiego, dzięki czemu król stał się najwyższym sędzią, rozstrzygającym spory feudalnych wasali i seniorów. Rozszerzono zakres tzw. &quot;spraw królewskich&quot; poddanych sądownictwu monarszemu. Ograniczono właściwość sądów stanowych, wedle zasady &quot;wyprzedzania&quot; i upowszechnieniu instytucji apelacji,
* wyparciu Anglików z ziem francuskich, dzięki czemu nastąpił rozwój świadomości narodowej.

== Zarząd centralny ==

==== Ministrowie ====

Ministrowie stali na czele resortów. Jako funkcjonariusze królewscy byli pozbawieni prawa do podejmowania samodzielnych decyzji, pozostając formalnie jedynie doradcami króla, wykonawcami jego woli, przed nim odpowiedzialnymi i przez niego odwoływalnymi. Nie tworzyli rady ministrów. Grono ministrów zwano &quot;ministeriatem&quot; a w jego skład wchodzili:

* &lt;b&gt;pierwszy minister&lt;/b&gt;
* &lt;b&gt;kanclerz&lt;/b&gt; : strażnik pieczęci, zwierzchnik sądów, kontrolował akty wychodzące z kancelarii króla, nadzorował uniwersytety i drukarnie, przewodniczył Radzie Stron Procesowych
* &lt;b&gt;generalny kontroler finansów&lt;/b&gt; (nadintendent finansów)
* &lt;b&gt;sekretarze stanu&lt;/b&gt;:
# spraw zagranicznych		
# wojny
# dworu królewskiego
# marynarki

==== Rady królewskie ====

Rady królewskie były to organy doradcze dla króla. Przewodniczył im władca a ich decyzje zapadały w jego imieniu i nie podlegały rejestracji przez parlamenty. W składzie rad znajdowali się ministrowie i osoby dowolnie powołane przez króla. Od XVIII w. nastąpił spadek znaczenia rad królewskich a władca z reguły porozumiewał się bezpośrednio z ministrami. Funkcjonowały:

# &lt;u&gt;Rada Stanu&lt;/u&gt; (Rada Ministerialna, Tajna Rada): sprawy zagraniczne, najważniejsze sprawy wewnętrzne, wojna, pokój
# &lt;u&gt;Rada Depesz&lt;/u&gt; (Sprawozdań): bieżący zarząd sprawami wewnętrznymi kraju, koordynowanie działalności sekretarzy stanu
# &lt;u&gt;Stron procesowych&lt;/u&gt; (Prywatna): pod przewodnictwem kanclerza, sąd kompetencyjny (w razie sporu między sądami), nadzwyczajny (mogła wywołać sprawę zawisłą w innym sądzie), kasacyjny w sprawach administracyjnych (tj. mogła przyjmować skargi poddanych)
# &lt;u&gt;Finansów&lt;/u&gt;: podatki, przychody i rozchody skarbu, polityka gospodarcza
# &lt;u&gt;ds. Handlowych&lt;/u&gt;: kolonie.

==== Parlamenty ====

'''Parlamenty''' były to sądy wyższe. Ważną pozycję zajmował '''parlament paryski''', odpowiedzialny za &lt;u&gt;sądownictwo wyższe&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;rejestrację&lt;/u&gt; aktów królewskich (ordonansów), &lt;u&gt;nadzór&lt;/u&gt; nad urzędnikami, wydawanie &lt;u&gt;rozporządzeń&lt;/u&gt; uzupełniających. Przysługiwało mu prawo &lt;u&gt;remonstracji&lt;/u&gt;, czyli prawa odmowy zarejestrowania aktów królewskich (co miało postać swoistego weta zawieszającego). Parlament paryski dzielił się na izby: Izba Wielka, Izba Wieżyczki, Izba Dochodzeń, Izba Skarg.

==== Stany Generalne ====

Od 1614 roku zaprzestano zwoływania Stanów Generalnych. W razie potrzeby zwoływano arystokratyczne Zgromadzenie Notablów oraz lokalne stany prowincjonalne (Bretania, Burgundia, Flandria, Langwedocja), czyli prowincjonalne sejmy stanowe.

== Zarząd lokalny ==

Zarząd lokalny pozostawał w rękach urzędników fachowych oraz honorowych. Dawne średniowieczne urzędy &lt;u&gt;baliwów&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;seneszalów&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;prewotów&lt;/u&gt; przekształcono w urzędy honorowe, tytularne i sądowe. Pozbawiono władzy &lt;u&gt;gubernatorów&lt;/u&gt;. Zaś faktyczną wadzę lokalną sprawowali '''intendenci''' w intendenturach (okręgach generalnych, okręgach intendenckich) oraz '''subdelegaci''' w głównych miastach. Indendenci podlegali nadintendentowi oraz Radzie Depesz, posiadali stałe biura a w ich ręku spoczywał zarząd lokalny, co było wyrazem centralizacji administracji i późniejszym wzorcem dla Napoleona.

Na wsi władzę sprawował właściciel wsi, a w niektórych prowincjach istniały zgromadzenia parafialne.

'''Miastom''' ograniczono średniowieczny samorząd, a w niektórych wprowadzono rządy prewotów. Generalnie miasta dzieliły się na:
# &lt;u&gt;miasta komunalne&lt;/u&gt;: które posiadały autonomię w sprawach administracyjnych i sądowych, a władze w miastach sprawowało ogólne zebranie obywateli, wybierające ławę, która składała się z ławników na czele z merem,
# &lt;u&gt;konsularne&lt;/u&gt;: w tych miastach władzę sprawowała wielka rada, mniejsza rada i konsulowie lub też podesta (na wzór włoski),
# &lt;u&gt;prewotalne&lt;/u&gt;: nie posiadały samorządu i własnego sądownictwa, na czele miasta stał prewot, inny urzędnik królewski lub przedstawiciel właściciela miasta,
# &lt;u&gt;bastydy&lt;/u&gt; (''Bastide''): występowały na terenach przygranicznych w południowej Francji, a pod względem ustrojowym były podobne do prewotalnych.&lt;ref&gt;Dlatego też wiele nazw miejscowości w południowej Francji nosi przedrostek &quot;La Bastide&quot; oraz &quot;Labastide&quot;.&lt;/ref&gt;

Za Ludwika XVI usiłowano wprowadzić zgromadzenia lokalne z komisarzami królewskimi i kolegialnymi komisjami, dla zapewnienia szlachcie, bogatszym mieszczanom udziału w rządach.

&lt;gallery&gt;
Plik:France_1552_to_1798-fr.svg|Francja w latach 1552-1798
Plik:France 1643 to 1715-fr.svg|Nabytki terytorialne Ludwika XIV
Plik:Europe_map_1648.PNG|Europa w roku 1648
&lt;/gallery&gt;

== Skarbowość ==

W okresie monarchii absolutnej, wskutek zaprzestania zwoływania Stanów Generalnych, upadła administracja skarbowa tego zgromadzenia stanowego. Król posiadał swobodę nakładania podatków. Dzięki temu stworzono jednolitą administrację skarbową. Zarazem utrzymano wolność podatkową szlachty i duchowieństwa a nowe podatki można było nakładać (formalnie) za zgodą duchowieństwa i stanów prowincjonalnych.

Za sprawy skarbowe byli odpowiedzialni '''intendenci''' i '''skarbnicy generalni''', działający w okręgach generalnych. Pozostawiono urzędy '''elektów''' w okręgach elekcyjnych (elekcjach), którzy nie byli (jak dawniej) wybierani przez szlachtę, lecz mianowani przez króla. Skarbnicy generalni wywodzili się ze skarbników królewskich i generałów finansów Stanów Generalnych.

Na czele administracji skarbowej stał generalny kontroler finansów, Rada Finansów oraz Izba Obrachunkowa, która kontrolowała wydatki.

== Sądownictwo ==

Doszło do ograniczenia właściwości sądów niekrólewskich (stanowych) i zaprowadzono silny nadzór nad orzecznictwem. Następnie wszystkie sądy uznano za podległe królowi i traktowano jako sądy &quot;królewskie&quot;. Dlatego podzielono wymiar sprawiedliwości na:

* stanowy
# patrymonialny (sąd szlachcica nad chłopem) 
# kościelny			                        
# miejski (sądy miejskie były ograniczane przez prewotów i baliwów)
* delegowany (wykonywany w imieniu króla w sprawach przekazanych do właściwości monarszej) i zastrzeżony (czyli wykonywany osobiście przez króla lub poprzez rady królewskie)
# delegowany
## sądy prewotalne, baliwalne, trybunały prezydialne, intendenckie, parlamenty (np. w Paryżu, Rouen, Tuluzie), komisarskie oraz Rada Stron Procesowych
## sądy skarbowe (z Izbą Skarbową i Izbą Podatkową), admiralskie (w sprawach handlu morskiego), leśne (co do przestępstw leśnych), konsularne (w sprawach handlowych)
# zastrzeżony (wykonywany przez króla w formie &quot;listów&quot;)
## placet (prośby o sprawiedliwość)
## listy opieczętowane (''[[w:Lettre de cachet|lettres de cachet]]'') (skazanie bez sądu)
## ewokacje (wywołanie sprawy)
## listy polecające (&lt;i&gt;committimus&lt;/i&gt;) - przekazanie sprawy wyznaczonemu sądowi
## kasacje
## listy łaski

== Teksty źródłowe ==

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Gallikanizm w pismach Piotra Pithou'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 40%;&quot;
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Pierre Pithou (1539 - 1596)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski prawnik, propagator [[w:gallikanizm|gallikanizmu]], zwolennik króla [[w:Henryk IV Wielki|Henryka IV]]. Zajmował się edycją źródeł prawa rzymskiego i średniowiecznego. &lt;small&gt;[[w:Pierre Pithou|Pierre Pithou na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

To, co nasi ojcowie nazywali wolnościami kościoła gallikańskiego i czego tak zazdrośnie strzegli, nie jest wcale jakąś łaską ani też nadmiernym przywilejem, lecz są to raczej przyrodzone i zwykłe wolności, jak i prawa pospolite (...). Nasi przodkowie bezustannie mocno je podtrzymywali, podczas gdy obecnie nie ma potrzeby powoływania się na jakiś inny tytuł, jak tylko na ich utrzymanie i naturalne ich użytkowanie.

W szczegółach owe wolności mogłyby wydawać się nieprzebrane, niemniej - gdy dobrze im się przypatrzymy - okażą się zależne od dwóch, mocno ze sobą związanych zasad, które Francja uważała zawsze za niezachwiane.

Pierwsza polegała na tym, że papieże nie mogą nakazać i zarządzać - ani w ogólności, ani też w szczegółach - niczego, co dotyczy spraw świeckich w krajach i ziemiach pozostających pod władztwem i zwierzchnictwem arcychrześcijańskiego króla. Gdyby zaś coś nakazali lub ustanowili, poddani króla, nawet jeśli są nimi duchowni, nie są zobowiązani być posłuszni w tych sprawach papieżom.

Druga wyraża się w tym, że chociaż papież uznawany jest za suwerena w sprawach duchownych, we Francji jego władza absolutna i nieograniczona nie znajduje zastosowania, lecz jest hamowana i ograniczana przez ustawy i decyzje dawnych soborów przyjęte we wspomnianym królestwie, i na tym przede wszystkim polega wolność Kościoła gallikańskiego...

&lt;small&gt;M. Boulet - Sautel, J. Imbert, G. Sautel, ''Histoire des institutions et des faits sociaux (X - XX siecle). Textes et documents'', Paryż 1956; ''Historia państwa i prawa. Wybór tekstów źródłowych'', oprac. A. Gulczyński, B. Lesiński, J. Walachowicz, J. Wiewiorowski, Poznań 2002.&lt;/small&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Testament polityczny kardynała de Richelieu'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

Powołany na najpocześniejszy urząd, postawiłem sobie za pierwszy cel uczynić mego władcę najpierwszym na świecie. Chciałem, by był Arcychrześcijańskim i najpotężniejszym; chciałem, by został synem pierworodnym Kościoła i Europy; chciałem, by był Sprawiedliwym, gwoli oddania światu, co jest mu należne, tudzież zyskania świata dla siebie.

Pierwszą mą myślą był zatem majestat królewski, drugą: wielkość państwa. Znalazłem Francję mniejszą od samej siebie. Wszystko dawne zmniejszyło się, z wyjątkiem języka, który przekraczając granice Francji pozostał nadal francuskim. Narody niegdyś nam podległe, teraz wyrzekały się nas w naszym języku. Byli Francuzami, a wrogami Francji; zbroiła się Francja przeciwko samej sobie; wróg posługiwał się nami przeciwko nam, a Francuz był równocześnie zwycięzcą i zwyciężonym, równie waleczny na cudzą chwałę, jak własną zgubę. (...)

Dwie były choroby, toczące Francję: herezja i swawola. Obydwie uleczył Ludwik swoim orężem a moją radą. Pierwsza choroba tak się wyodrębniła, że w granicach jednego królestwa liczono wiele państewek. Religia tolerowana przez władców, ledwo raczyła tolerować prawowitego króla. Z dwustu warowni przyznanych gwoli bezpieczeństwa, uczyniono tyleż przedmurzy buntu, w stu miastach płonęło zarzewie stu republik; w murach La Rochelle gnieździł się bunt i sama herezja, stąd panowała nad morzem, wiązała się przymierzem z wrogami Francji, rozszczepiała powagę królewską, by zaś nie służyć jednemu królowi, wysługiwała się wielu królikom.

Ja zmierzyłem się z tym smokiem, którego inni ministrowie, moi poprzednicy, lękali się podrażnić. Ludwik zdobywa La Rochelle i w tym jednym mieście zwycięża wrogie żywioły. W jednym roku bierze trzysta zamków i w kilka niemal dni odnosi tryumf, w granicach Francji zwycięża drugie królestwo i jakoby dwa razy zostaje królem. By zasię nikt nie wątpił o pobożności sprawy, Ludwik walczył orężem, a Bóg cudami.

Drugą chorobą Francji była swawola. Kochano godność królewską, ale nie władzę. Król obawiał się poddanych, ci zaś grzeszyli, by wzbudzić postrach, płacił im za usługi, należące się darmo; złotem odkupywano występki, za które należało karać gardłem, dawano pensje, by powstrzymać od rokoszu. Swawola była sumienia, a konieczność zbrodni. Głaskano chorobę podarkami, a ona wzmagała się dzięki takiej łagodności.

By uleczyć tę chorobę, chciałem, by Francja kochała swego króla jako Ludwika, a bała się go jako Sprawiedliwego. Chciałem, by władza była przy jednym, a przy wszystkich posłuszeństwo; by miłowano króla z obowiązku, a nie za pieniądze; by złoto stanowiło nagrodę cnót, a nie zbrodni. Uczyłem ślepego posłuszeństwa i chciałem, by było ono dla Francuzów niemal religią.

&lt;small&gt;http://wmachura.webpark.pl/page107.html&lt;/small&gt;

== Literatura ==
# Diderot D., Kubuś Fatalista i jego Pan, wyd. 2006.
# Kartezjusz, Rozprawa o metodzie, wyd. 1981.
# Kartezjusz, Świat albo traktat o świetle, wyd. 2005.
# Kowalski J., Loba A. i M., Prokop J., Dzieje kultury francuskiej, wyd. 2007.
# Murat I., Colbert, wyd. 1988.
# Wierzchowiecka I., Służba publiczna w okresie Ancien Regime`u, &quot;Gdańskie Studia Prawnicze&quot; 2006, t. 15.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bfff88bsobeehfzndjnend0ei4nyhsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548458</id>
      <parentid>548416</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18686" sha1="8qou146cnisjrgl3ra5yg5tbnwccmz1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Monarchia absolutna we Francji ==
[[Plik:Louis15-1.jpg|right|200px|thumb|&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;'''Ludwik XV''' (1710-1774): król Francji, prawnuk Ludwika XIV, żył lat 64, panował od 1715 do 1774 r., w wieku 15 lat ożeniony z [[w:Maria Leszczyńska|Marią Leszczyńską]]; w okresie małoletniości władzę sprawowali regenci, potem kardynał [[w:André Hercule de Fleury|Fleury]] a król ulegał wpływom faworyt ([[w:Madame Pompadour|de Pompadour]], [[w:Madame du Barry|du Barry]]). Za czasów Ludwika XV wybuchła [[w:Wojna o sukcesję polską|wojna o sukcesję polską]], znacznie pogorszył się stan gospodarczy, finanse, pozycja międzynarodowa, a król był krytykowany za nieudolne rządy.&lt;/p&gt;]]

Okres monarchii absolutnej we Francji przypadł na czasy [[w:Ludwik XIV|Ludwika XIV]], [[w:Ludwik XV|Ludwika XV]] oraz [[w:Ludwik XVI|Ludwika XVI]]. Władza królewska była - w zasadzie - nieograniczona, a król był uważamy za &lt;u&gt;suwerena&lt;/u&gt;. Można więc mówić o &lt;u&gt;omnipotencji&lt;/u&gt; króla, gdyż jego władza była jedyną w państwie. Były to rządy &lt;u&gt;centralistyczne&lt;/u&gt;, oparte na hierarchicznej &lt;u&gt;biurokracji&lt;/u&gt;, zapewniającej realizację rozkazów królewskich, kontrolę nad społeczeństwem, pobór podatków i rekruta. Nie likwidowano dawnych urzędów dożywotnich i dziedzicznych, ale - dla usprawnienia administracji - tworzono nowe, tzw. &lt;u&gt;komisaryczne&lt;/u&gt;. Plagą francuskiej biurokracji była jednak &lt;u&gt;sprzedawalność urzędów&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;korupcja&lt;/u&gt;.

Formalne ograniczenia władzy królewskiej narzucały '''prawa fundamentalne królestwa'''. Zgodnie z nimi następstwo tronu następowało tylko w linii męskiej, władca nie mógł wyzbywać się domeny królewskiej oraz miał obowiązek wyznawania religii katolickiej. Suwerenność monarchy francuskiego była wzmacniana doktryną gallikanizmu oraz - często podkreślaną - niezależnością od cesarza niemieckiego i papieża.

Ponadto monarcha powinien był szanować uprawnienia parlamentów, odnośnie rejestracji aktów królewskich (&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;'''''ordonansów'''''&lt;/span&gt;) i &lt;u&gt;remonstracji&lt;/u&gt;. Zaś jego władza była ograniczana przez dwór, generałów wojska i samych biurokratów. Biorąc pod uwagę XVIII - wieczne realia musimy pamiętać o barierach technicznych i zawężonych możliwościach oddziaływania monarszych rządów na feudalne społeczeństwo.

'''[[w:Gallikanizm|Gallikanizm]]''' - ruch polityczno-religijny zmierzający do uniezależnienia kościoła francuskiego od władzy papieskiej, ograniczenia uprawnień papieża na rzecz powiększenia władzy króla. Zgodnie z zasadami gallikanizmu król miał obsadzać stanowiska biskupów i opatów; opiekować się klerem francuskim i go kontrolować; władze kościelne nie mogły wydawać zarządzeń w sprawach świeckich; majątki kościelne zostały uznane za własność króla a jedynie oddane Kościołowi w użytkowanie; zakony funkcjonowały na podstawie przywileju królewskiego, który może zostać odwołany. Król otrzymał także prawo do zatwierdzania bulli papieskich a kler francuski mógł komunikować się z papieżem jedynie za pośrednictwem władcy. Reguły gallikanizmu potwierdzono na zjeździe biskupów w Bourges w 1438 r., konkordatem [[w:Franciszek I Walezjusz|Franciszka I]] i [[w:Leon X|Leona X]] z 1516 r., pismami [[w:Pierre Pithou|Pierre`a Pithou]] z poł. XVI w. oraz deklaracją kleru francuskiego z 1682 r.

{{Infobox|'''Remonstracja''' (łac. &lt;i&gt;remonstrantia&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;remonstro&lt;/i&gt; czyli zaskarżam) - przedstawienie władzy, przełożonemu, odmiennego punktu widzenia, zastrzeżeń, wątpliwości, swojego zdania; odwołanie się; tłumaczenie; perswadowanie; zwrócenie uwagi na niesłuszność czegoś; przeciwstawienie się.}}

=== Wzmocnienie władzy królewskiej we Francji ===

Francja przeszła ewolucję od monarchii stanowej do monarchii absolutnej, wskutek splotu przemian cywilizacyjnych, politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturowych. '''Stopniowe wzmocnienie władzy króla we Francji''' nastąpiło dzięki:
* rozwojowi nauki prawa (''legiści''), recepcji prawa rzymskiego, ustaleniu pojęcia &quot;korony królestwa&quot;, &quot;państwa&quot; i uznaniu jego publicznego charakteru, w oparciu również o tzw. &quot;teorię statutową&quot;,
* zniesieniu wolnej elekcji, wprowadzeniu zasady desygnowania następcy i dziedziczności tronu w linii męskiej,
* ustaleniu zasady regencji zamiast bezkrólewia,
* niepozbywalność i niepodzielność domeny królewskiej,
* uznaniu suwerenności króla francuskiego wobec cesarza i papieża, co wiązało się ze wzrostem autorytetu monarchii francuskiej na arenie międzynarodowej,
* przyjęciu zasady, iż król był zwierzchnikiem lennym wobec lokalnych możnowładców; wykorzystanie zasad prawa lennego do wzmocnienia pozycji suwerena (odmiennie niż to stało się w Niemczech),
* powiększeniu domeny królewskiej,
* swobodnemu obracaniu lennami, dzięki czemu nie doszło do powstania wielkich latyfundiów magnackich,
* uznaniu króla za źródło pokoju, który był uprawniony do zwalczania anarchii i prywatnych wojen,
* rozszerzeniu władzy ustawodawczej monarchy,
* rozrostowi sądownictwa królewskiego, dzięki czemu król stał się najwyższym sędzią, rozstrzygającym spory feudalnych wasali i seniorów. Rozszerzono zakres tzw. &quot;spraw królewskich&quot; poddanych sądownictwu monarszemu. Ograniczono właściwość sądów stanowych, wedle zasady &quot;wyprzedzania&quot; i upowszechnieniu instytucji apelacji,
* wyparciu Anglików z ziem francuskich, dzięki czemu nastąpił rozwój świadomości narodowej.

== Zarząd centralny ==

==== Ministrowie ====

Ministrowie stali na czele resortów. Jako funkcjonariusze królewscy byli pozbawieni prawa do podejmowania samodzielnych decyzji, pozostając formalnie jedynie doradcami króla, wykonawcami jego woli, przed nim odpowiedzialnymi i przez niego odwoływalnymi. Nie tworzyli rady ministrów. Grono ministrów zwano &quot;ministeriatem&quot; a w jego skład wchodzili:

* &lt;b&gt;pierwszy minister&lt;/b&gt;
* &lt;b&gt;kanclerz&lt;/b&gt; : strażnik pieczęci, zwierzchnik sądów, kontrolował akty wychodzące z kancelarii króla, nadzorował uniwersytety i drukarnie, przewodniczył Radzie Stron Procesowych
* &lt;b&gt;generalny kontroler finansów&lt;/b&gt; (nadintendent finansów)
* &lt;b&gt;sekretarze stanu&lt;/b&gt;:
# spraw zagranicznych		
# wojny
# dworu królewskiego
# marynarki

==== Rady królewskie ====

Rady królewskie były to organy doradcze dla króla. Przewodniczył im władca a ich decyzje zapadały w jego imieniu i nie podlegały rejestracji przez parlamenty. W składzie rad znajdowali się ministrowie i osoby dowolnie powołane przez króla. Od XVIII w. nastąpił spadek znaczenia rad królewskich a władca z reguły porozumiewał się bezpośrednio z ministrami. Funkcjonowały:

# &lt;u&gt;Rada Stanu&lt;/u&gt; (Rada Ministerialna, Tajna Rada): sprawy zagraniczne, najważniejsze sprawy wewnętrzne, wojna, pokój
# &lt;u&gt;Rada Depesz&lt;/u&gt; (Sprawozdań): bieżący zarząd sprawami wewnętrznymi kraju, koordynowanie działalności sekretarzy stanu
# &lt;u&gt;Stron procesowych&lt;/u&gt; (Prywatna): pod przewodnictwem kanclerza, sąd kompetencyjny (w razie sporu między sądami), nadzwyczajny (mogła wywołać sprawę zawisłą w innym sądzie), kasacyjny w sprawach administracyjnych (tj. mogła przyjmować skargi poddanych)
# &lt;u&gt;Finansów&lt;/u&gt;: podatki, przychody i rozchody skarbu, polityka gospodarcza
# &lt;u&gt;ds. Handlowych&lt;/u&gt;: kolonie.

==== Parlamenty ====

'''Parlamenty''' były to sądy wyższe. Ważną pozycję zajmował '''parlament paryski''', odpowiedzialny za &lt;u&gt;sądownictwo wyższe&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;rejestrację&lt;/u&gt; aktów królewskich (ordonansów), &lt;u&gt;nadzór&lt;/u&gt; nad urzędnikami, wydawanie &lt;u&gt;rozporządzeń&lt;/u&gt; uzupełniających. Przysługiwało mu prawo &lt;u&gt;remonstracji&lt;/u&gt;, czyli prawa odmowy zarejestrowania aktów królewskich (co miało postać swoistego weta zawieszającego). Parlament paryski dzielił się na izby: Izba Wielka, Izba Wieżyczki, Izba Dochodzeń, Izba Skarg.

==== Stany Generalne ====

Od 1614 roku zaprzestano zwoływania Stanów Generalnych. W razie potrzeby zwoływano arystokratyczne Zgromadzenie Notablów oraz lokalne stany prowincjonalne (Bretania, Burgundia, Flandria, Langwedocja), czyli prowincjonalne sejmy stanowe.

== Zarząd lokalny ==

Zarząd lokalny pozostawał w rękach urzędników fachowych oraz honorowych. Dawne średniowieczne urzędy &lt;u&gt;baliwów&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;seneszalów&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;prewotów&lt;/u&gt; przekształcono w urzędy honorowe, tytularne i sądowe. Pozbawiono władzy &lt;u&gt;gubernatorów&lt;/u&gt;. Zaś faktyczną wadzę lokalną sprawowali '''intendenci''' w intendenturach (okręgach generalnych, okręgach intendenckich) oraz '''subdelegaci''' w głównych miastach. Indendenci podlegali nadintendentowi oraz Radzie Depesz, posiadali stałe biura a w ich ręku spoczywał zarząd lokalny, co było wyrazem centralizacji administracji i późniejszym wzorcem dla Napoleona.

Na wsi władzę sprawował właściciel wsi, a w niektórych prowincjach istniały zgromadzenia parafialne.

'''Miastom''' ograniczono średniowieczny samorząd, a w niektórych wprowadzono rządy prewotów. Generalnie miasta dzieliły się na:
# &lt;u&gt;miasta komunalne&lt;/u&gt;: które posiadały autonomię w sprawach administracyjnych i sądowych, a władze w miastach sprawowało ogólne zebranie obywateli, wybierające ławę, która składała się z ławników na czele z merem,
# &lt;u&gt;konsularne&lt;/u&gt;: w tych miastach władzę sprawowała wielka rada, mniejsza rada i konsulowie lub też podesta (na wzór włoski),
# &lt;u&gt;prewotalne&lt;/u&gt;: nie posiadały samorządu i własnego sądownictwa, na czele miasta stał prewot, inny urzędnik królewski lub przedstawiciel właściciela miasta,
# &lt;u&gt;bastydy&lt;/u&gt; (''Bastide''): występowały na terenach przygranicznych w południowej Francji, a pod względem ustrojowym były podobne do prewotalnych.&lt;ref&gt;Dlatego też wiele nazw miejscowości w południowej Francji nosi przedrostek &quot;La Bastide&quot; oraz &quot;Labastide&quot;.&lt;/ref&gt;

Za Ludwika XVI usiłowano wprowadzić zgromadzenia lokalne z komisarzami królewskimi i kolegialnymi komisjami, dla zapewnienia szlachcie, bogatszym mieszczanom udziału w rządach.

&lt;gallery&gt;
Plik:France_1552_to_1798-fr.svg|Francja w latach 1552-1798
Plik:France 1643 to 1715-fr.svg|Nabytki terytorialne Ludwika XIV
Plik:Europe_map_1648.PNG|Europa w roku 1648
&lt;/gallery&gt;

== Skarbowość ==

W okresie monarchii absolutnej, wskutek zaprzestania zwoływania Stanów Generalnych, upadła administracja skarbowa tego zgromadzenia stanowego. Król posiadał swobodę nakładania podatków. Dzięki temu stworzono jednolitą administrację skarbową. Zarazem utrzymano wolność podatkową szlachty i duchowieństwa a nowe podatki można było nakładać (formalnie) za zgodą duchowieństwa i stanów prowincjonalnych.

Za sprawy skarbowe byli odpowiedzialni '''intendenci''' i '''skarbnicy generalni''', działający w okręgach generalnych. Pozostawiono urzędy '''elektów''' w okręgach elekcyjnych (elekcjach), którzy nie byli (jak dawniej) wybierani przez szlachtę, lecz mianowani przez króla. Skarbnicy generalni wywodzili się ze skarbników królewskich i generałów finansów Stanów Generalnych.

Na czele administracji skarbowej stał generalny kontroler finansów, Rada Finansów oraz Izba Obrachunkowa, która kontrolowała wydatki.

== Sądownictwo ==

Doszło do ograniczenia właściwości sądów niekrólewskich (stanowych) i zaprowadzono silny nadzór nad orzecznictwem. Następnie wszystkie sądy uznano za podległe królowi i traktowano jako sądy &quot;królewskie&quot;. Dlatego podzielono wymiar sprawiedliwości na:

* stanowy
# patrymonialny (sąd szlachcica nad chłopem) 
# kościelny			                        
# miejski (sądy miejskie były ograniczane przez prewotów i baliwów)
* delegowany (wykonywany w imieniu króla w sprawach przekazanych do właściwości monarszej) i zastrzeżony (czyli wykonywany osobiście przez króla lub poprzez rady królewskie)
# delegowany
## sądy prewotalne, baliwalne, trybunały prezydialne, intendenckie, parlamenty (np. w Paryżu, Rouen, Tuluzie), komisarskie oraz Rada Stron Procesowych
## sądy skarbowe (z Izbą Skarbową i Izbą Podatkową), admiralskie (w sprawach handlu morskiego), leśne (co do przestępstw leśnych), konsularne (w sprawach handlowych)
# zastrzeżony (wykonywany przez króla w formie &quot;listów&quot;)
## placet (prośby o sprawiedliwość)
## listy opieczętowane (''[[w:Lettre de cachet|lettres de cachet]]'') (skazanie bez sądu)
## ewokacje (wywołanie sprawy)
## listy polecające (&lt;i&gt;committimus&lt;/i&gt;) - przekazanie sprawy wyznaczonemu sądowi
## kasacje
## listy łaski

== Teksty źródłowe ==

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Gallikanizm w pismach Piotra Pithou'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 40%;&quot;
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Pierre Pithou (1539 - 1596)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Francuski prawnik, propagator [[w:gallikanizm|gallikanizmu]], zwolennik króla [[w:Henryk IV Wielki|Henryka IV]]. Zajmował się edycją źródeł prawa rzymskiego i średniowiecznego. &lt;small&gt;[[w:Pierre Pithou|Pierre Pithou w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

To, co nasi ojcowie nazywali wolnościami kościoła gallikańskiego i czego tak zazdrośnie strzegli, nie jest wcale jakąś łaską ani też nadmiernym przywilejem, lecz są to raczej przyrodzone i zwykłe wolności, jak i prawa pospolite (...). Nasi przodkowie bezustannie mocno je podtrzymywali, podczas gdy obecnie nie ma potrzeby powoływania się na jakiś inny tytuł, jak tylko na ich utrzymanie i naturalne ich użytkowanie.

W szczegółach owe wolności mogłyby wydawać się nieprzebrane, niemniej - gdy dobrze im się przypatrzymy - okażą się zależne od dwóch, mocno ze sobą związanych zasad, które Francja uważała zawsze za niezachwiane.

Pierwsza polegała na tym, że papieże nie mogą nakazać i zarządzać - ani w ogólności, ani też w szczegółach - niczego, co dotyczy spraw świeckich w krajach i ziemiach pozostających pod władztwem i zwierzchnictwem arcychrześcijańskiego króla. Gdyby zaś coś nakazali lub ustanowili, poddani króla, nawet jeśli są nimi duchowni, nie są zobowiązani być posłuszni w tych sprawach papieżom.

Druga wyraża się w tym, że chociaż papież uznawany jest za suwerena w sprawach duchownych, we Francji jego władza absolutna i nieograniczona nie znajduje zastosowania, lecz jest hamowana i ograniczana przez ustawy i decyzje dawnych soborów przyjęte we wspomnianym królestwie, i na tym przede wszystkim polega wolność Kościoła gallikańskiego...

&lt;small&gt;M. Boulet - Sautel, J. Imbert, G. Sautel, ''Histoire des institutions et des faits sociaux (X - XX siecle). Textes et documents'', Paryż 1956; ''Historia państwa i prawa. Wybór tekstów źródłowych'', oprac. A. Gulczyński, B. Lesiński, J. Walachowicz, J. Wiewiorowski, Poznań 2002.&lt;/small&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Testament polityczny kardynała de Richelieu'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

Powołany na najpocześniejszy urząd, postawiłem sobie za pierwszy cel uczynić mego władcę najpierwszym na świecie. Chciałem, by był Arcychrześcijańskim i najpotężniejszym; chciałem, by został synem pierworodnym Kościoła i Europy; chciałem, by był Sprawiedliwym, gwoli oddania światu, co jest mu należne, tudzież zyskania świata dla siebie.

Pierwszą mą myślą był zatem majestat królewski, drugą: wielkość państwa. Znalazłem Francję mniejszą od samej siebie. Wszystko dawne zmniejszyło się, z wyjątkiem języka, który przekraczając granice Francji pozostał nadal francuskim. Narody niegdyś nam podległe, teraz wyrzekały się nas w naszym języku. Byli Francuzami, a wrogami Francji; zbroiła się Francja przeciwko samej sobie; wróg posługiwał się nami przeciwko nam, a Francuz był równocześnie zwycięzcą i zwyciężonym, równie waleczny na cudzą chwałę, jak własną zgubę. (...)

Dwie były choroby, toczące Francję: herezja i swawola. Obydwie uleczył Ludwik swoim orężem a moją radą. Pierwsza choroba tak się wyodrębniła, że w granicach jednego królestwa liczono wiele państewek. Religia tolerowana przez władców, ledwo raczyła tolerować prawowitego króla. Z dwustu warowni przyznanych gwoli bezpieczeństwa, uczyniono tyleż przedmurzy buntu, w stu miastach płonęło zarzewie stu republik; w murach La Rochelle gnieździł się bunt i sama herezja, stąd panowała nad morzem, wiązała się przymierzem z wrogami Francji, rozszczepiała powagę królewską, by zaś nie służyć jednemu królowi, wysługiwała się wielu królikom.

Ja zmierzyłem się z tym smokiem, którego inni ministrowie, moi poprzednicy, lękali się podrażnić. Ludwik zdobywa La Rochelle i w tym jednym mieście zwycięża wrogie żywioły. W jednym roku bierze trzysta zamków i w kilka niemal dni odnosi tryumf, w granicach Francji zwycięża drugie królestwo i jakoby dwa razy zostaje królem. By zasię nikt nie wątpił o pobożności sprawy, Ludwik walczył orężem, a Bóg cudami.

Drugą chorobą Francji była swawola. Kochano godność królewską, ale nie władzę. Król obawiał się poddanych, ci zaś grzeszyli, by wzbudzić postrach, płacił im za usługi, należące się darmo; złotem odkupywano występki, za które należało karać gardłem, dawano pensje, by powstrzymać od rokoszu. Swawola była sumienia, a konieczność zbrodni. Głaskano chorobę podarkami, a ona wzmagała się dzięki takiej łagodności.

By uleczyć tę chorobę, chciałem, by Francja kochała swego króla jako Ludwika, a bała się go jako Sprawiedliwego. Chciałem, by władza była przy jednym, a przy wszystkich posłuszeństwo; by miłowano króla z obowiązku, a nie za pieniądze; by złoto stanowiło nagrodę cnót, a nie zbrodni. Uczyłem ślepego posłuszeństwa i chciałem, by było ono dla Francuzów niemal religią.

&lt;small&gt;http://wmachura.webpark.pl/page107.html&lt;/small&gt;

== Literatura ==
# Diderot D., Kubuś Fatalista i jego Pan, wyd. 2006.
# Kartezjusz, Rozprawa o metodzie, wyd. 1981.
# Kartezjusz, Świat albo traktat o świetle, wyd. 2005.
# Kowalski J., Loba A. i M., Prokop J., Dzieje kultury francuskiej, wyd. 2007.
# Murat I., Colbert, wyd. 1988.
# Wierzchowiecka I., Służba publiczna w okresie Ancien Regime`u, &quot;Gdańskie Studia Prawnicze&quot; 2006, t. 15.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8qou146cnisjrgl3ra5yg5tbnwccmz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Ustrój USA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19324</id>
    <revision>
      <id>548404</id>
      <parentid>511333</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24974" sha1="bsehkmmee5kcxnq6yuqz772fw7j6wlk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Wstęp ==
Ustrój USA ukształtował się w swych zasadniczych zrębach podczas [[w:Rewolucja amerykańska|amerykańskiej rewolucji]] oraz [[w:Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych|wojny o niepodległość]]. W trakcie wojny o niepodległość w poszczególnych stanach uchwalano deklaracje, wyrażające dążenia osadników. Jedną z ważniejszych była '''Deklaracja Praw Wirginii''' z 12 czerwca 1776 roku. Zapisano w niej, iż:

# jednymi z najważniejszych wartości dla obywateli są równość, wolność i niezależność. Ludzie posiadają ponadto przyrodzone prawo do życia, wolności, własności, szczęścia i bezpieczeństwa. Nawiązano tym samym do idei praw natury i umowy społecznej,
# władza pochodzi od narodu, to naród jest suwerenem, a urzędnicy sługami narodu, a nie monarchy,
# rząd posiada obowiązki wobec obywateli, w tym zapewnienie szczęścia i bezpieczeństwa, zaś obywatelom służy prawo oporu i obalenia rządu, który gwałci ich prawa,
# nie wolno ustanawiać przywilejów indywidualnych i grupowych, a jeśli jakiekolwiek miałyby być wprowadzane to tylko ze względu na pełnioną służbę publiczną. Zakazano również sprzedaży i dziedziczenia urzędów, co było plagą XVIII - wiecznej europejskiej administracji,
# powinna obowiązywać zasada trójpodziału władzy a urzędy winny być obsadzane w drodze wolnych wyborów,
# podatki mają być nakładane za zgodą obywateli i parlamentu. Podobnie potraktowano wywłaszczenie, które dopuszczano tylko na cele publiczne,
# obywatelom przysługuje prawo do sądu i odmowy zeznań,
# tortury są zakazane, podobnie jak bezpodstawne rewizje i bezzasadny areszt,
# gwarantowana jest wolność prasy,
# armia jest podporządkowana władzy cywilnej,
# a w kraju obowiązuje swoboda wyznania, wolność religijna oraz równouprawnienie wyznań.

&lt;div style=&quot;background-color: #f3f3f3; border: solid 1px #aaaaaa; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 70%&quot;&gt;
'''Deklaracja Praw Wirginii'''&lt;br&gt;
Artykuł 1. Wszyscy ludzie są z natury jednakowo wolni i niezależni oraz posiadają pewne przyrodzone prawa. Z chwilą powstania społeczeństwa niemożliwe jest odebranie tych praw przyszłym pokoleniom na podstawie jakiejkolwiek konwencji. Prawa te obejmują prawo do życia i wolności osobistej, do środków zdobywania i posiadania własności, oraz do dążenia i osiągania szczęścia i bezpieczeństwa.&lt;br&gt;
Artykuł 2. Wszelka władza znajduje się w rękach ludu, a tym samym od ludu pochodzi. Urzędnicy są mandatariuszami i sługami ludu i w każdym momencie są wobec niego odpowiedzialni.&lt;br&gt;
Artykuł 3. Rządy tworzy się, lub też powinno się tworzyć, dla wspólnej korzyści, ochrony i bezpieczeństwa ludu, narodu lub społeczności; najlepszą spośród rozmaitych rodzajów i form rządu jest ta, która zdolna jest zapewnić najwyższy stopień szczęścia i bezpieczeństwa oraz najskuteczniej chroniona jest przed ryzykiem złego rządzenia. W przypadku uznania jakichkolwiek rządów za nieodpowiedni lub sprzeczny z powyższymi celami, większość społeczności ma niepodważalne, niezbywalne i nieodwołalne prawo dokonania reformy, zmiany lub likwidacji tych rządów w sposób uważany za najbardziej sprzyjający dobru publicznemu. (...)&lt;br&gt;
&lt;small&gt;http://monopol.ue.wroc.pl/polspol/#materialy&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

Deklaracja Praw Wirginii poprzedziła '''Deklarację Niepodległości''' z 4 lipca 1776 roku.
[[Plik:United_States_Declaration_of_Independence.jpg|right|200px|thumb|Deklaracja Niepodległości]]

W &quot;Deklaracji&quot; podano przyczyny buntu przeciwko władzy króla [[w:Jerzy III Hanowerski|Jerzego III]]. Usprawiedliwiano wystąpienie przeciwko rządom królewskim, odwołując się do prawa natury oraz Boga. Jak powiedział Thomas Jefferson ''Gdy więc Amerykanie zmuszeni zostali chwycić za broń dla naprawy krzywd, uznaliśmy za stosowne usprawiedliwić się przed trybunałem świata. To właśnie było celem Deklaracji Niepodległości''. Wyróżniono w &quot;Deklaracji&quot; katalog praw naturalnych, przynależnych każdemu człowiekowi takich jak: równość, prawo do życia, wolność i szczęście. Głoszono, iż człowiek ma prawo do samodzielnego szukania szczęścia, a nie być &quot;uszczęśliwiany&quot; przez władcę. Rząd natomiast powinien zabezpieczać prawa obywateli, wywodząc swoje uprawnienia ze zgody obywateli na jego rządy. Dlatego naród ma prawo obalić rząd, naruszający niezbywalne prawa człowieka.

&quot;Deklaracja&quot; wyliczała postępki króla, które godziły w wolności obywateli kolonii. Król stał się dla Amerykanów [[w:Tyran|tyranem]] i uzurpatorem, a prawem narodu było dlatego obalenie go. Zaakcentowano też inny stosunek do tyrańskiego króla angielskiego, a inny do Anglików (jako obywateli bratniego narodu). Podano atrybuty niepodległego państwa, na które składały się prawo wypowiadania wojny, zawierania pokoju i sojuszu, a także prowadzenia wolnego handlu. Co najważniejsze, w ostatnim akapicie &quot;Deklaracji&quot;, ogłoszono niepodległość amerykańskich kolonii.

W pierwszych latach kształtowania się nowego państwa toczyły się ważne spory polityczne o kształt ustrojowy USA. Ścierały się koncepcje konserwatystów - federalistów (G. Waszyngton, A. Hamilton, J. Madison, J. Jay, B. Franklin) oraz demokratów (T. Jefferson, T. Paine). Pierwsi optowali za federacyjnym kształtem państwa, wyborami cenzusowymi oraz silną władzą wykonawczą. Drudzy natomiast byli zwolennikami szerokich praw obywatelskich, równouprawnienia obywateli wszystkich stanów, szerokich praw wyborczych oraz powiększenia kompetencji władzy ustawodawczej.

== Ustrój USA ==

USA są państwem federacyjnym. '''System federalny''' wprowadza podział władzy między władze federalne (centralne, jedne dla całego państwa) i władze stanowe. Do poł. XIX w. uprawnienia i obowiązki władz stanowych oraz rządu federalnego traktowano rozdzielnie. Zaś od XX w. wprowadzono zasadę tzw. federalizmu kooperacyjnego uznając, iż stany i federacja mają wspólne cele a ich polityka się uzupełnia.

Stany jako części składowe federacji są równe: każdy z nich ma własną konstytucję, godło, odrębny system prawny, sądownictwo. Władzę wykonawczą w stanie sprawuje gubernator, wybierany w wyborach powszechnych na 2 lub 4 letnią kadencję. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowych kongresów stanowych (za wyjątkiem Nebraski, która ma jednoizbowy parlament). Ustrój stanów ewoluował od dużej samodzielności do uzależnienia od rządu federacyjnego. Charakterystyczna jest silna pozycja samorządów miejskich, o szerokich kompetencjach (policja, straż pożarna, ochrona zdrowia, edukacja, transport publiczny, budownictwo...). Zachowały się instytucje demokracji bezpośredniej: referendum, &quot;recall&quot; (usunięcie posła lub gubernatora w głosowaniu powszechnym). Stany posiadają więc samorząd lokalny i odrębne organy zarządu lokalnego.

Jeśli chodzi o '''podział terytorialny''', to USA są podzielone na 50 stanów (w tym Alaskę i Hawaje) oraz Dystrykt Kolumbia. Stany dzielą się na hrabstwa, z wyjątkiem Alaski (terytoria i miasta) oraz Luizjany (parafie). Do tego dochodzi jeszcze 14 terytoriów zależnych (wg stanu na 2009 rok). Kilka starych stanów używa nazwy ''Commonwealth'' a Teksas i Kalifornia ''Republic''.

W ustroju USA realizowana jest zasada '''trójpodziału podziału władzy''' lub – inaczej ujmując – powierzenie wykonywania trzech różnych funkcji władzy państwowej (która z natury jest jednolita i niepodzielna) trzem różnym podmiotom. Chodzi naturalnie o funkcje ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą (w potocznym ujęciu „trzy władze”). Każdej z funkcji władzy odpowiada działanie odrębnego organu z zachowaniem zasady niepołączalności funkcji i stanowisk: prezydenta, Kongresu i Sądu Najwyższego. Istnieje &lt;u&gt;system hamowania i równowagi władz&lt;/u&gt;, uniemożliwiający zdobycie przewagi jednemu organowi nad innymi. Każdy podmiot posiada jednocześnie uprawnienia dotyczące innych podmiotu władzy, np. Sąd Najwyższy kontroluje zgodność ustaw Kongresu z Konstytucją. W toku ewolucji ustrojowej doszło w USA do przewagi władzy prezydenta.

'''Konstytucja USA''' z 17 września 1787 r. jest tzw. konstytucją sztywną. Do jej zmiany wymagana jest zgoda 2/3 członków każdej z izb Kongresu i ratyfikowanie przez 3/4 wszystkich stanów. Zaś nadrzędność konstytucji polega na tym, że każda norma prawna – teoretycznie – nie może być z nią sprzeczna. Jako, że jednak interpretacji przepisów Konstytucji dokonują sędziowie Sądu Najwyższego; w praktyce ustawa powinna być zgodna z ich zdaniem (sympatiami rasowymi, politycznymi, obyczajowymi itp.).

=== Poprawki do Konstytucji USA ===
[[Plik:18th Amendment Pg1of1 AC.jpg|right|150px|thumb|18. poprawka zaprowadzająca prohibicję.]]
[[Plik:The 19th amendment..jpg|right|150px|thumb|19. poprawka wprowadzająca prawo głosu dla kobiet.]]
Poprawki do Konstytucji USA były zgłaszane już od 1789 roku. Pierwszych dziesięć poprawek zwanych jest [[w:Bill of Rights|Kartą Praw Stanów Zjednoczonych]]. [[w:27. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych|27 poprawka]] weszła w życie 7 maja 1992 r., a zgłoszono ją jeszcze w 1789 roku.

Poprawki dotyczyły m.in. 
* wolności religii, swobody wyznań, wolności słowa, prasy i zgromadzeń, prawa petycji,
* prawa do posiadania i noszenia broni,
* zakazu kwaterowania żołnierzy w domach prywatnych,
* nietykalności osobistej, mieszkania, mienia oraz tajemnicy korespondencji,
* prawa do sądu z ławą przysięgłych, prawa odmowy zeznań, gwarancji poszanowania praw i wolności w trakcie procesu karnego, prawa do obrony, zakazu stosowania tortur,
* dokonywania wywłaszczeń tylko na użytek publiczny za słusznym odszkodowaniem (1791),
* prawo do wytoczenia powództwa przeciwko władzom stanowym (1795),
* zakazu niewolnictwa (1865),
* zakazu dyskryminacji w prawie wyborczym ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, majątek,
* wprowadzenia podatku dochodowego (1909),
* prohibicji (1917 – 1933),
* prawa głosu dla kobiet (1919),
* ograniczenia kadencji prezydenta do dwóch (1951),
* zniesienia podatku wyborczego (1964),
* czynnego prawo wyborczego od 18 roku życia (1971),
* regulowania płacy członków Kongresu (1992).

=== Zasada równowagi i hamowania się władz ===

Zasada równowagi i hamowania się organów władzy w Konstytucji USA, polega na wielu elementach porządku ustrojowego, tzn.:
* prezydent jest jednocześnie szefem rządu i głową państwa; organem władzy wykonawczej,
* sekretarze są formalnie jedynie wykonawcami decyzji prezydenta, nie mogą być członkami Kongresu, stoją na czele departamentów (Skarbu, Sprawiedliwości, Obrony, Spraw Wewnętrznych itp.), nie istnieje ciało w stylu Rady Ministrów, nie podejmuje się decyzji kolegialnych*; prezydent korzysta z pomocy gabinetu i różnych ciał doradczych,
* prezydent i parlament wybierane są w wyborach powszechnych, mając jednakowe źródła legitymacji do sprawowania władzy,
* prezydent nie ponosi odpowiedzialności politycznej przed Kongresem i nie może być odwołany przez Kongres z przyczyn politycznych,
* prezydent nie ma inicjatywy ustawodawczej, ustawy uchwala Kongres formalnie samodzielnie,
* Kongres uchwala budżet i wypowiada wojnę,
* prezydent ma prawo do wygłaszania orędzi do Kongresu, w których może przedstawiać własne projekty ustaw, dodatkowo wysyła delegatów do komisji Kongresu,
* Kongres nie może być rozwiązany przez prezydenta,
* istnieje procedura impeachment, pozwalająca na usunięcie prezydenta,
* wymagana jest zgoda Senatu na zawieranie traktatów międzynarodowych, mianowanie sędziów Sądu Najwyższego, ambasadorów i wyższych urzędników (sekretarzy stanu, dyrektorów agencji federalnych...). Jednakże mimo wymaganej zgody Senatu prezydent zachowuje pełną swobodę ich odwoływania.
* istnieje instytucja prezydenckiego weta, które występuje ponadto w różnych odmianach, np. [[w:Weto kieszonkowe|weta kieszonkowego]] (gdy prezydent nie podpisuje ustawy, która trafiła do niego na krótko przed upływem końca sesji Kongresu); weta polegającego na niewydaniu rozporządzenia wykonawczego oraz możliwości nieudzielenia kredytów na wykonanie danej ustawy Kongresu,
* Sąd Najwyższy kontroluje zgodność ustaw Kongresu z Konstytucją,
* prezydent mianuje sędziów za zgodą Senatu.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; obok departamentów funkcjonują różnorakie agencje federalne, np. CIA.

== Władza ustawodawcza ==

Władzę ustawodawczą wykonuje '''Kongres''', podzielony na Izbę Reprezentantów oraz Senat. '''Izba Reprezentantów''' liczy 435 reprezentantów. Z każdego stanu wybierana jest w wyborach bezpośrednich na 2 letnią kadencję taka liczbę reprezentantów, która jest proporcjonalna do liczby mieszkańców tego stanu. Dlatego co 10 lat dokonuje się spisu ludności i ustala nowe granice okręgów wyborczych. Czynne prawa wyborcze przysługują obywatelom amerykańskim, którzy ukończyli 18 rok życia i zapisali się na liście wyborców (mogą istnieć dodatkowe cenzusy stanowe). Bierne przynależy tym, którzy posiadają obywatelstwo od 7 lat, zamieszkują w stanie z którego kandydują oraz ukończyli 25 rok życia.

Wybory odbywają się co dwa lata, ale – co jest specyfiką USA - dużą rolę odgrywają prawybory. Poza tym w Izbie zasiada stały pełnomocnik i delegaci następujących terytoriów: Dystrykt Kolumbia, [[w:Portoryko|Portoryko]], [[w:Guam|Guam]], [[w:Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych|Wyspy Dziewicze]] i [[w:Samoa Amerykańskie|Samoa]]. Izba obraduje na sesjach, a przewodniczy jej tzw. spiker (przywódca większości). W jej ramach działają [[w:Komisje Kongresu Stanów Zjednoczonych|komisje]]: stałe, niestałe, wspólne komisje z Senatem i tzw. komisje uzgadniające.

'''Senat''' składa się z dwóch senatorów na każdy stan. Przy 50 stanach daje to 100 senatorów. Co 2 lata następuje wymiana 1/3 senatorów, których kadencja wynosi 6 lat. Prezesem Senatu jest wiceprezydent, a w jego zastępstwie tymczasowy przewodniczący. Do 1913 senatorowie byli wybierani przez parlamenty stanowe, obecnie w głosowaniu powszechnym (na mocy 17 poprawki). W razie rezygnacji lub śmierci danego senatora na jego miejsce gubernator tego stanu mianuje nowego senatora. Są senatorowie, którzy pełnią swoje funkcje przez prawie 50 lat.

Do kompetencji Kongresu należą sprawy ustrojodawcze (zmiana Konstytucji), ustawodawcze (uchwalanie ustaw i rezolucji, budżet, podatki, cła, waluta, handel międzynarodowy i zagraniczny, poczta, przyjmowanie nowych stanów), kreacyjne, sądownicze, śledcze i kontrolne.

Tryb uchwalania ustaw Kongresu wygląda w ten sposób, iż projekt ustawy najpierw jest uchwalany przez Izbę Reprezentantów, następnie zostaje przekazany do Senatu, a z Senatu jest przekazywany Prezydentowi do podpisu. Prezydent ma 10 dni na podpisanie lub zawetowanie ustawy. Jeśli zgłosi weto, to projekt wraca do Izby. Weto może zostać odrzucone większością 2/3 głosów Izby a następnie 2/3 większości Senatu. Wymóg liczby głosów został postawiony tak wysoko, iż bardzo rzadko zdarza się, aby weto prezydenckie zostało oddalone.

Interesującym rozwiązaniem ustrojowym, praktykowanym w USA, jest instytucja [[w:Impeachment|impeachment]]. W ten sposób Kongres ma możliwość oskarżenia prezydenta o popełnienie przestępstwa. Procedura impeachment przebiega w ten sposób, iż Izba Reprezentantów uchwala wniosek o postawienie prezydenta w stan oskarżenia, a Senat podejmuje decyzję. Prezydent może być sądzony za zdradę państwa, przekupstwo, zbrodnie i występki. Karą jest usunięcie z urzędu oraz zakaz pełnienia funkcji publicznych.

== Władza wykonawcza ==
[[Plik:Seal Of The President Of The Unites States Of America.svg|right|100px]]
System rządów USA jest '''systemem prezydenckim'''. Rząd jest kierowany przez prezydenta, wyposażonego w silną władzę wykonawczą, wybieranego w wyborach powszechnych, na 4-letnią kadencję, niezależnego od parlamentu.

Prezydent jest głową państwa, a jednocześnie kierownikiem rządu federalnego i administracji federalnej, głównodowodzącym armią, flotą i milicjami stanowymi, promotorem ustaw i aktów prawnych opracowanych przez podległe mu urzędy. Może wydawać rozporządzenia i inne akty prawne. Stosuje prawo łaski. Reprezentuje państwo na zewnątrz i kieruje polityką zagraniczną. Zarazem przewodzi swojej partii. Za &quot;radą i zgodą Senatu&quot; może zawierać umowy międzynarodowe, mianować ambasadorów, sędziów Sądu Najwyższego, wyższych funkcjonariuszy publicznych.

&lt;u&gt;Bierne prawo wyborcze&lt;/u&gt; w wyborach prezydenckich przysługuje osobom, które ukończyły 35 lat, posiadają obywatelstwo amerykańskie z urodzenia, zamieszkują przez 14 lat na terenie USA i przysługuje im pełnia praw publicznych.

Formalnie prezydent jest wybierany w &lt;u&gt;wyborach pośrednich&lt;/u&gt; - dwustopniowych (przez kolegium elektorów). Początkowo elektorzy byli powoływani przez zgromadzenia stanowe. Od I połowy XIX w. są wybierani przez obywateli. Po ukształtowaniu się systemu dwupartyjnego i uprzedniego przedstawiania przez partie kandydatów na prezydentów, wybory w których obywatele głosują na elektorów - przedstawicieli partii kierowanych przez kandydatów na urząd prezydenta, stały się w praktyce wyborami bezpośrednimi.

Z czasem wykształciło się pojęcie tzw. &lt;u&gt;kompetencji domniemanych prezydenta&lt;/u&gt;, tzn. prezydentowi przysługują uprawnienia nie tylko wyraźnie przewidziane przez Konstytucję, ale wynikające z natury federacji i potrzeb narodu amerykańskiego.

== Władza sądownicza ==
[[Plik:Seal of the United States Supreme Court.png|right|100px]]
'''Sąd Najwyższy''' został wprowadzony do ustroju amerykańskiego na mocy Konstytucji USA z 1787 roku. Pierwszy raz zebrał się w roku 1790. W skład Sądu wchodzi 9 sędziów na czele z prezesem mianowanych przez prezydenta za zgodą Senatu. Do kompetencji Sądu należy dokonywanie interpretacji Konstytucji oraz co bardzo istotne: uznawanie określonych przepisów prawa federalnego i stanowego za sprzeczne z Konstytucją - powoduje to ich nieważność oraz uchylenie decyzji administracyjnych i orzeczeń sądowych na nich opartych. Przykładem będzie uchylenie przez Sąd ustawodawstwa dyskryminującego ludność murzyńską w latach 60-tych. Uprawnienie to oparte jest na precedensowym wyroku z 1803 roku.

Sędziowie często dzielą się na &quot;skrzydła&quot; wedle uznawanego światopoglądu lub zgodnie z tym, przez którego prezydenta zostali zaproponowani. W USA nie istnieją sądy administracyjne a spory z udziałem organów władzy publicznej rozpatrywane są przez sądy powszechne.

Sąd Najwyższy może orzekać w oparciu o przepisy prawa stanowionego, common law, Konstytucję, ustawy, traktaty, a także w sporach, gdzie stroną są Stany Zjednoczone lub spory między stanami.

&lt;u&gt;Sądownictwo federalne&lt;/u&gt; składa się z sądów dystryktowych, sądów apelacyjnych oraz Sądu Najwyższego. Zasadą jest istnienie sądu &lt;u&gt;ławy przysięgłych&lt;/u&gt;. Konstytucja natomiast w III rozdziale definiuje przestępstwo &lt;u&gt;zdrady państwa&lt;/u&gt;.

== Federalna służba cywilna ==

Początkowo funkcjonował w praktyce rządów USA tzw. [[w:Patronaż|system łupów]], polegający na prostej zasadzie „zwycięzca bierze wszystko”, tj. prezydent zwyciężający w wyborach zwyczajowo wymieniał większość personelu federalnego, obsadzając stanowiska swoimi poplecznikami. Ponadto ukształtowała się instytucja bossa i maszyny, tzn. boss partyjny (zaufany prezydenta) w imieniu „maszyny partyjnej” obsadzał kluczowe stanowiska w administracji.

Tej patologicznej sytuacji usiłowano zapobiec uchwalając w 1883 roku ustawę [[w:George H. Pendleton|Pendletona]]. Zgodnie z nią administrację publiczną miała obowiązywać zasada apolityczności. Rozróżniono stanowiska urzędnicze na polityczne i administracyjne, zaprowadzając nabór oparty na kryteriach merytorycznych i konkursy, a także utworzono korpus stałych urzędników. Mimo to zmiana na stanowisku prezydenta jeśli pochodzi on z innej partii niż jego poprzednik może powodować wymianę nawet ok. 1600 urzędników federalnych [S. Mazur].

Charakterystycznym zjawiskiem była etnicyzacja administracji niektórych miast, np. pod koniec XIX w. policja nowojorska składała się prawie wyłącznie z Irlandczyków [D. Długosz].

== Chronologia ==

&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;
{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 70%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|BenFranklinDuplessis.jpg}}}|100px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Benjamin Franklin (1706–1790)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;amerykański polityk, dyplomata, naukowiec, filozof, publicysta, jeden z największych uczonych XVIII w., przedstawiciel utylitaryzmu i deizmu, propagował koncepcję człowieka, który sam sobie wszystko zawdzięcza (''self-made-mana''), przeciwnik feudalizmu. Prowadził badania nad elektrycznością, meteorologią, wynalazł piorunochron, skonstruował kondensator i soczewki; zajmował się medycyną, biologią i agronomią (sztucznymi nawozami). Jako polityk już na kilkanaście lat przed wybuchem wojny o niepodległość propagował unię kolonii amerykańskich, w latach 1757–1775 reprezentował interesy kolonii w Wielkiej Brytanii, uczestniczył w II Kongresie Kontynentalnym (1775), redagował Deklarację Niepodległości, był ambasadorem we Francji (1776–1785), negocjował warunki pokojowe (1783), brał udział w pracach Konwentu jako współautor Konstytucji (1787), zaliczał się do konserwatystów popierających silną władzę prezydenta.&lt;small&gt;[[w:Benjamin Franklin|Benjamin Franklin w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;

* 1770: wprowadzenie przez parlament angielski ustaw restrykcyjnych
* grudzień 1773: zatopienie herbaty
* wiosna 1774: ustawy represyjne
* 5 września - 26 października 1774: I Kongres Kontynentalny w Filadelfii
* 5 październik 1774: obrady zgromadzenia Massachusetts, utworzenie Komitetu Bezpieczeństwa Massachusetts
* 14 października 1774: &quot;Deklaracja praw i krzywd&quot;, powołanie związku bojkotowego i milicji
* 19 kwietnia 1775: początek wojny o niepodległość - potyczka pod Lexington
* 10 maja 1775: II Kongres, przyjęcie &quot;Artykułów Konfederacji i Wieczystej Unii&quot; (15 września 1777), powołanie wspólnych urzędów: komitetu spraw zagranicznych i urzędu ds. wojny, utworzenie wojska i floty, nawiązanie kontaktów dypl. z Francją
* 12 czerwca 1776: &quot;Ustawa o prawach Wirginii&quot;
* 4 lipca 1776: &quot;Deklaracja Niepodległości&quot;
* czerwiec i lipiec 1776: opracowanie flagi amerykańskiej
* 1 i 2 marca 1781: ratyfikacja &quot;Artykułów Konfederacji&quot;, przyjęcie przez Kongres nazwę USA i formy konfederacji
* 1783: traktat pokojowy w Paryżu
* 25 maj - 17 września 1787: Konwent przyjął federacyjną formę państwa i uchwalił 17 września 1787 Konstytucję. Do ojców Konstytucji zalicza się [[w:Benjamin Franklin|B. Franklina]], [[w:Alexander Hamilton|A. Hamiltona]], [[w:John Jay|J. Jaya]], [[w:James Madison|J. Madisona]] i [[w:George Washington|G. Waszyngtona]]
* 1787 - 1788: okres ratyfikowania Konstytucji przez poszczególne stany
* 1 - 4 marca 1789: wejście Konstytucji w życie, przekształcenie państwa w federację, zamknięcie obrad Kongresu Kontynentalnego, pierwsze zebranie Kongresu
* 30 marca 1789: &quot;Dzień Inauguracyjny&quot;, złożenie przysięgi przez G. Washingtona, powołanie pierwszych departamentów
* 1789: &quot;Bill of Rights&quot;, czyli 10 pierwszych poprawek.

== Literatura ==

# Górski G., Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych w latach 1910 - 1931, &quot;Czasy Nowożytne&quot; 2004, t. 17.
# Górski G., Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych na przełomie XIX i XX w., &quot;Roczniki Nauk Prawnych&quot; (Tow. Naukowego KUL) 2005, t. 15, nr 1.
# Grzeloński B., Andrew Jackson - człowiek i polityka, [w:] Francja - Polska XVIII - XIX w. Studia z dziejów kultury i polityki poświęcone Prof. Andrzejowi Zachorskiemu, wyd. 1983.
# Kopczyński M., Samuel Colt i amerykański sposób produkcji, &quot;Mówią Wieki&quot; 2007, nr 9.
# Lewicki Z., Historia cywilizacji amerykańskiej. Era tworzenia 1607 - 1789, wyd. 2009.
# Małajny I., Małajny R.M., Prezydent USA jako kierownik polityki zagranicznej, &quot;Miscellanea Iuridica&quot; 2005, t. 6.
# Prawo konstytucyjne porównawcze. Wykłady asystenta UJ Dr Starzewskiego, cz. 1, Kraków 1928.   [przedwojenny maszynopis, omówienie konstytucji USA]
# Sorman G., Made in USA, wyd. 2004.

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bsehkmmee5kcxnq6yuqz772fw7j6wlk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548417</id>
      <parentid>548404</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:JayCubby|JayCubby]].</comment>
      <origin>511333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24975" sha1="0b2j5ijsdn1xq0gh5j53hcndecqx4d5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Wstęp ==
Ustrój USA ukształtował się w swych zasadniczych zrębach podczas [[w:Rewolucja amerykańska|amerykańskiej rewolucji]] oraz [[w:Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych|wojny o niepodległość]]. W trakcie wojny o niepodległość w poszczególnych stanach uchwalano deklaracje, wyrażające dążenia osadników. Jedną z ważniejszych była '''Deklaracja Praw Wirginii''' z 12 czerwca 1776 roku. Zapisano w niej, iż:

# jednymi z najważniejszych wartości dla obywateli są równość, wolność i niezależność. Ludzie posiadają ponadto przyrodzone prawo do życia, wolności, własności, szczęścia i bezpieczeństwa. Nawiązano tym samym do idei praw natury i umowy społecznej,
# władza pochodzi od narodu, to naród jest suwerenem, a urzędnicy sługami narodu, a nie monarchy,
# rząd posiada obowiązki wobec obywateli, w tym zapewnienie szczęścia i bezpieczeństwa, zaś obywatelom służy prawo oporu i obalenia rządu, który gwałci ich prawa,
# nie wolno ustanawiać przywilejów indywidualnych i grupowych, a jeśli jakiekolwiek miałyby być wprowadzane to tylko ze względu na pełnioną służbę publiczną. Zakazano również sprzedaży i dziedziczenia urzędów, co było plagą XVIII - wiecznej europejskiej administracji,
# powinna obowiązywać zasada trójpodziału władzy a urzędy winny być obsadzane w drodze wolnych wyborów,
# podatki mają być nakładane za zgodą obywateli i parlamentu. Podobnie potraktowano wywłaszczenie, które dopuszczano tylko na cele publiczne,
# obywatelom przysługuje prawo do sądu i odmowy zeznań,
# tortury są zakazane, podobnie jak bezpodstawne rewizje i bezzasadny areszt,
# gwarantowana jest wolność prasy,
# armia jest podporządkowana władzy cywilnej,
# a w kraju obowiązuje swoboda wyznania, wolność religijna oraz równouprawnienie wyznań.

&lt;div style=&quot;background-color: #f3f3f3; border: solid 1px #aaaaaa; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 70%&quot;&gt;
'''Deklaracja Praw Wirginii'''&lt;br&gt;
Artykuł 1. Wszyscy ludzie są z natury jednakowo wolni i niezależni oraz posiadają pewne przyrodzone prawa. Z chwilą powstania społeczeństwa niemożliwe jest odebranie tych praw przyszłym pokoleniom na podstawie jakiejkolwiek konwencji. Prawa te obejmują prawo do życia i wolności osobistej, do środków zdobywania i posiadania własności, oraz do dążenia i osiągania szczęścia i bezpieczeństwa.&lt;br&gt;
Artykuł 2. Wszelka władza znajduje się w rękach ludu, a tym samym od ludu pochodzi. Urzędnicy są mandatariuszami i sługami ludu i w każdym momencie są wobec niego odpowiedzialni.&lt;br&gt;
Artykuł 3. Rządy tworzy się, lub też powinno się tworzyć, dla wspólnej korzyści, ochrony i bezpieczeństwa ludu, narodu lub społeczności; najlepszą spośród rozmaitych rodzajów i form rządu jest ta, która zdolna jest zapewnić najwyższy stopień szczęścia i bezpieczeństwa oraz najskuteczniej chroniona jest przed ryzykiem złego rządzenia. W przypadku uznania jakichkolwiek rządów za nieodpowiedni lub sprzeczny z powyższymi celami, większość społeczności ma niepodważalne, niezbywalne i nieodwołalne prawo dokonania reformy, zmiany lub likwidacji tych rządów w sposób uważany za najbardziej sprzyjający dobru publicznemu. (...)&lt;br&gt;
&lt;small&gt;http://monopol.ue.wroc.pl/polspol/#materialy&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

Deklaracja Praw Wirginii poprzedziła '''Deklarację Niepodległości''' z 4 lipca 1776 roku.
[[Plik:United_States_Declaration_of_Independence.jpg|right|200px|thumb|Deklaracja Niepodległości]]

W &quot;Deklaracji&quot; podano przyczyny buntu przeciwko władzy króla [[w:Jerzy III Hanowerski|Jerzego III]]. Usprawiedliwiano wystąpienie przeciwko rządom królewskim, odwołując się do prawa natury oraz Boga. Jak powiedział Thomas Jefferson ''Gdy więc Amerykanie zmuszeni zostali chwycić za broń dla naprawy krzywd, uznaliśmy za stosowne usprawiedliwić się przed trybunałem świata. To właśnie było celem Deklaracji Niepodległości''. Wyróżniono w &quot;Deklaracji&quot; katalog praw naturalnych, przynależnych każdemu człowiekowi takich jak: równość, prawo do życia, wolność i szczęście. Głoszono, iż człowiek ma prawo do samodzielnego szukania szczęścia, a nie być &quot;uszczęśliwiany&quot; przez władcę. Rząd natomiast powinien zabezpieczać prawa obywateli, wywodząc swoje uprawnienia ze zgody obywateli na jego rządy. Dlatego naród ma prawo obalić rząd, naruszający niezbywalne prawa człowieka.

&quot;Deklaracja&quot; wyliczała postępki króla, które godziły w wolności obywateli kolonii. Król stał się dla Amerykanów [[w:Tyran|tyranem]] i uzurpatorem, a prawem narodu było dlatego obalenie go. Zaakcentowano też inny stosunek do tyrańskiego króla angielskiego, a inny do Anglików (jako obywateli bratniego narodu). Podano atrybuty niepodległego państwa, na które składały się prawo wypowiadania wojny, zawierania pokoju i sojuszu, a także prowadzenia wolnego handlu. Co najważniejsze, w ostatnim akapicie &quot;Deklaracji&quot;, ogłoszono niepodległość amerykańskich kolonii.

W pierwszych latach kształtowania się nowego państwa toczyły się ważne spory polityczne o kształt ustrojowy USA. Ścierały się koncepcje konserwatystów - federalistów (G. Waszyngton, A. Hamilton, J. Madison, J. Jay, B. Franklin) oraz demokratów (T. Jefferson, T. Paine). Pierwsi optowali za federacyjnym kształtem państwa, wyborami cenzusowymi oraz silną władzą wykonawczą. Drudzy natomiast byli zwolennikami szerokich praw obywatelskich, równouprawnienia obywateli wszystkich stanów, szerokich praw wyborczych oraz powiększenia kompetencji władzy ustawodawczej.

== Ustrój USA ==

USA są państwem federacyjnym. '''System federalny''' wprowadza podział władzy między władze federalne (centralne, jedne dla całego państwa) i władze stanowe. Do poł. XIX w. uprawnienia i obowiązki władz stanowych oraz rządu federalnego traktowano rozdzielnie. Zaś od XX w. wprowadzono zasadę tzw. federalizmu kooperacyjnego uznając, iż stany i federacja mają wspólne cele a ich polityka się uzupełnia.

Stany jako części składowe federacji są równe: każdy z nich ma własną konstytucję, godło, odrębny system prawny, sądownictwo. Władzę wykonawczą w stanie sprawuje gubernator, wybierany w wyborach powszechnych na 2 lub 4 letnią kadencję. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowych kongresów stanowych (za wyjątkiem Nebraski, która ma jednoizbowy parlament). Ustrój stanów ewoluował od dużej samodzielności do uzależnienia od rządu federacyjnego. Charakterystyczna jest silna pozycja samorządów miejskich, o szerokich kompetencjach (policja, straż pożarna, ochrona zdrowia, edukacja, transport publiczny, budownictwo...). Zachowały się instytucje demokracji bezpośredniej: referendum, &quot;recall&quot; (usunięcie posła lub gubernatora w głosowaniu powszechnym). Stany posiadają więc samorząd lokalny i odrębne organy zarządu lokalnego.

Jeśli chodzi o '''podział terytorialny''', to USA są podzielone na 50 stanów (w tym Alaskę i Hawaje) oraz Dystrykt Kolumbia. Stany dzielą się na hrabstwa, z wyjątkiem Alaski (terytoria i miasta) oraz Luizjany (parafie). Do tego dochodzi jeszcze 14 terytoriów zależnych (wg stanu na 2009 rok). Kilka starych stanów używa nazwy ''Commonwealth'' a Teksas i Kalifornia ''Republic''.

W ustroju USA realizowana jest zasada '''trójpodziału podziału władzy''' lub – inaczej ujmując – powierzenie wykonywania trzech różnych funkcji władzy państwowej (która z natury jest jednolita i niepodzielna) trzem różnym podmiotom. Chodzi naturalnie o funkcje ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą (w potocznym ujęciu „trzy władze”). Każdej z funkcji władzy odpowiada działanie odrębnego organu z zachowaniem zasady niepołączalności funkcji i stanowisk: prezydenta, Kongresu i Sądu Najwyższego. Istnieje &lt;u&gt;system hamowania i równowagi władz&lt;/u&gt;, uniemożliwiający zdobycie przewagi jednemu organowi nad innymi. Każdy podmiot posiada jednocześnie uprawnienia dotyczące innych podmiotu władzy, np. Sąd Najwyższy kontroluje zgodność ustaw Kongresu z Konstytucją. W toku ewolucji ustrojowej doszło w USA do przewagi władzy prezydenta.

'''Konstytucja USA''' z 17 września 1787 r. jest tzw. konstytucją sztywną. Do jej zmiany wymagana jest zgoda 2/3 członków każdej z izb Kongresu i ratyfikowanie przez 3/4 wszystkich stanów. Zaś nadrzędność konstytucji polega na tym, że każda norma prawna – teoretycznie – nie może być z nią sprzeczna. Jako, że jednak interpretacji przepisów Konstytucji dokonują sędziowie Sądu Najwyższego; w praktyce ustawa powinna być zgodna z ich zdaniem (sympatiami rasowymi, politycznymi, obyczajowymi itp.).

=== Poprawki do Konstytucji USA ===
[[Plik:18th Amendment Pg1of1 AC.jpg|right|150px|thumb|18. poprawka zaprowadzająca prohibicję.]]
[[Plik:The 19th amendment..jpg|right|150px|thumb|19. poprawka wprowadzająca prawo głosu dla kobiet.]]
Poprawki do Konstytucji USA były zgłaszane już od 1789 roku. Pierwszych dziesięć poprawek zwanych jest [[w:Bill of Rights|Kartą Praw Stanów Zjednoczonych]]. [[w:27. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych|27 poprawka]] weszła w życie 7 maja 1992 r., a zgłoszono ją jeszcze w 1789 roku.

Poprawki dotyczyły m.in. 
* wolności religii, swobody wyznań, wolności słowa, prasy i zgromadzeń, prawa petycji,
* prawa do posiadania i noszenia broni,
* zakazu kwaterowania żołnierzy w domach prywatnych,
* nietykalności osobistej, mieszkania, mienia oraz tajemnicy korespondencji,
* prawa do sądu z ławą przysięgłych, prawa odmowy zeznań, gwarancji poszanowania praw i wolności w trakcie procesu karnego, prawa do obrony, zakazu stosowania tortur,
* dokonywania wywłaszczeń tylko na użytek publiczny za słusznym odszkodowaniem (1791),
* prawo do wytoczenia powództwa przeciwko władzom stanowym (1795),
* zakazu niewolnictwa (1865),
* zakazu dyskryminacji w prawie wyborczym ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, majątek,
* wprowadzenia podatku dochodowego (1909),
* prohibicji (1917 – 1933),
* prawa głosu dla kobiet (1919),
* ograniczenia kadencji prezydenta do dwóch (1951),
* zniesienia podatku wyborczego (1964),
* czynnego prawo wyborczego od 18 roku życia (1971),
* regulowania płacy członków Kongresu (1992).

=== Zasada równowagi i hamowania się władz ===

Zasada równowagi i hamowania się organów władzy w Konstytucji USA, polega na wielu elementach porządku ustrojowego, tzn.:
* prezydent jest jednocześnie szefem rządu i głową państwa; organem władzy wykonawczej,
* sekretarze są formalnie jedynie wykonawcami decyzji prezydenta, nie mogą być członkami Kongresu, stoją na czele departamentów (Skarbu, Sprawiedliwości, Obrony, Spraw Wewnętrznych itp.), nie istnieje ciało w stylu Rady Ministrów, nie podejmuje się decyzji kolegialnych*; prezydent korzysta z pomocy gabinetu i różnych ciał doradczych,
* prezydent i parlament wybierane są w wyborach powszechnych, mając jednakowe źródła legitymacji do sprawowania władzy,
* prezydent nie ponosi odpowiedzialności politycznej przed Kongresem i nie może być odwołany przez Kongres z przyczyn politycznych,
* prezydent nie ma inicjatywy ustawodawczej, ustawy uchwala Kongres formalnie samodzielnie,
* Kongres uchwala budżet i wypowiada wojnę,
* prezydent ma prawo do wygłaszania orędzi do Kongresu, w których może przedstawiać własne projekty ustaw, dodatkowo wysyła delegatów do komisji Kongresu,
* Kongres nie może być rozwiązany przez prezydenta,
* istnieje procedura impeachment, pozwalająca na usunięcie prezydenta,
* wymagana jest zgoda Senatu na zawieranie traktatów międzynarodowych, mianowanie sędziów Sądu Najwyższego, ambasadorów i wyższych urzędników (sekretarzy stanu, dyrektorów agencji federalnych...). Jednakże mimo wymaganej zgody Senatu prezydent zachowuje pełną swobodę ich odwoływania.
* istnieje instytucja prezydenckiego weta, które występuje ponadto w różnych odmianach, np. [[w:Weto kieszonkowe|weta kieszonkowego]] (gdy prezydent nie podpisuje ustawy, która trafiła do niego na krótko przed upływem końca sesji Kongresu); weta polegającego na niewydaniu rozporządzenia wykonawczego oraz możliwości nieudzielenia kredytów na wykonanie danej ustawy Kongresu,
* Sąd Najwyższy kontroluje zgodność ustaw Kongresu z Konstytucją,
* prezydent mianuje sędziów za zgodą Senatu.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; obok departamentów funkcjonują różnorakie agencje federalne, np. CIA.

== Władza ustawodawcza ==

Władzę ustawodawczą wykonuje '''Kongres''', podzielony na Izbę Reprezentantów oraz Senat. '''Izba Reprezentantów''' liczy 435 reprezentantów. Z każdego stanu wybierana jest w wyborach bezpośrednich na 2 letnią kadencję taka liczbę reprezentantów, która jest proporcjonalna do liczby mieszkańców tego stanu. Dlatego co 10 lat dokonuje się spisu ludności i ustala nowe granice okręgów wyborczych. Czynne prawa wyborcze przysługują obywatelom amerykańskim, którzy ukończyli 18 rok życia i zapisali się na liście wyborców (mogą istnieć dodatkowe cenzusy stanowe). Bierne przynależy tym, którzy posiadają obywatelstwo od 7 lat, zamieszkują w stanie z którego kandydują oraz ukończyli 25 rok życia.

Wybory odbywają się co dwa lata, ale – co jest specyfiką USA - dużą rolę odgrywają prawybory. Poza tym w Izbie zasiada stały pełnomocnik i delegaci następujących terytoriów: Dystrykt Kolumbia, [[w:Portoryko|Portoryko]], [[w:Guam|Guam]], [[w:Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych|Wyspy Dziewicze]] i [[w:Samoa Amerykańskie|Samoa]]. Izba obraduje na sesjach, a przewodniczy jej tzw. spiker (przywódca większości). W jej ramach działają [[w:Komisje Kongresu Stanów Zjednoczonych|komisje]]: stałe, niestałe, wspólne komisje z Senatem i tzw. komisje uzgadniające.

'''Senat''' składa się z dwóch senatorów na każdy stan. Przy 50 stanach daje to 100 senatorów. Co 2 lata następuje wymiana 1/3 senatorów, których kadencja wynosi 6 lat. Prezesem Senatu jest wiceprezydent, a w jego zastępstwie tymczasowy przewodniczący. Do 1913 senatorowie byli wybierani przez parlamenty stanowe, obecnie w głosowaniu powszechnym (na mocy 17 poprawki). W razie rezygnacji lub śmierci danego senatora na jego miejsce gubernator tego stanu mianuje nowego senatora. Są senatorowie, którzy pełnią swoje funkcje przez prawie 50 lat.

Do kompetencji Kongresu należą sprawy ustrojodawcze (zmiana Konstytucji), ustawodawcze (uchwalanie ustaw i rezolucji, budżet, podatki, cła, waluta, handel międzynarodowy i zagraniczny, poczta, przyjmowanie nowych stanów), kreacyjne, sądownicze, śledcze i kontrolne.

Tryb uchwalania ustaw Kongresu wygląda w ten sposób, iż projekt ustawy najpierw jest uchwalany przez Izbę Reprezentantów, następnie zostaje przekazany do Senatu, a z Senatu jest przekazywany Prezydentowi do podpisu. Prezydent ma 10 dni na podpisanie lub zawetowanie ustawy. Jeśli zgłosi weto, to projekt wraca do Izby. Weto może zostać odrzucone większością 2/3 głosów Izby a następnie 2/3 większości Senatu. Wymóg liczby głosów został postawiony tak wysoko, iż bardzo rzadko zdarza się, aby weto prezydenckie zostało oddalone.

Interesującym rozwiązaniem ustrojowym, praktykowanym w USA, jest instytucja [[w:Impeachment|impeachment]]. W ten sposób Kongres ma możliwość oskarżenia prezydenta o popełnienie przestępstwa. Procedura impeachment przebiega w ten sposób, iż Izba Reprezentantów uchwala wniosek o postawienie prezydenta w stan oskarżenia, a Senat podejmuje decyzję. Prezydent może być sądzony za zdradę państwa, przekupstwo, zbrodnie i występki. Karą jest usunięcie z urzędu oraz zakaz pełnienia funkcji publicznych.

== Władza wykonawcza ==
[[Plik:Seal Of The President Of The Unites States Of America.svg|right|100px]]
System rządów USA jest '''systemem prezydenckim'''. Rząd jest kierowany przez prezydenta, wyposażonego w silną władzę wykonawczą, wybieranego w wyborach powszechnych, na 4-letnią kadencję, niezależnego od parlamentu.

Prezydent jest głową państwa, a jednocześnie kierownikiem rządu federalnego i administracji federalnej, głównodowodzącym armią, flotą i milicjami stanowymi, promotorem ustaw i aktów prawnych opracowanych przez podległe mu urzędy. Może wydawać rozporządzenia i inne akty prawne. Stosuje prawo łaski. Reprezentuje państwo na zewnątrz i kieruje polityką zagraniczną. Zarazem przewodzi swojej partii. Za &quot;radą i zgodą Senatu&quot; może zawierać umowy międzynarodowe, mianować ambasadorów, sędziów Sądu Najwyższego, wyższych funkcjonariuszy publicznych.

&lt;u&gt;Bierne prawo wyborcze&lt;/u&gt; w wyborach prezydenckich przysługuje osobom, które ukończyły 35 lat, posiadają obywatelstwo amerykańskie z urodzenia, zamieszkują przez 14 lat na terenie USA i przysługuje im pełnia praw publicznych.

Formalnie prezydent jest wybierany w &lt;u&gt;wyborach pośrednich&lt;/u&gt; - dwustopniowych (przez kolegium elektorów). Początkowo elektorzy byli powoływani przez zgromadzenia stanowe. Od I połowy XIX w. są wybierani przez obywateli. Po ukształtowaniu się systemu dwupartyjnego i uprzedniego przedstawiania przez partie kandydatów na prezydentów, wybory w których obywatele głosują na elektorów - przedstawicieli partii kierowanych przez kandydatów na urząd prezydenta, stały się w praktyce wyborami bezpośrednimi.

Z czasem wykształciło się pojęcie tzw. &lt;u&gt;kompetencji domniemanych prezydenta&lt;/u&gt;, tzn. prezydentowi przysługują uprawnienia nie tylko wyraźnie przewidziane przez Konstytucję, ale wynikające z natury federacji i potrzeb narodu amerykańskiego.

== Władza sądownicza ==
[[Plik:Seal of the United States Supreme Court.png|right|100px]]
'''Sąd Najwyższy''' został wprowadzony do ustroju amerykańskiego na mocy Konstytucji USA z 1787 roku. Pierwszy raz zebrał się w roku 1790. W skład Sądu wchodzi 9 sędziów na czele z prezesem mianowanych przez prezydenta za zgodą Senatu. Do kompetencji Sądu należy dokonywanie interpretacji Konstytucji oraz co bardzo istotne: uznawanie określonych przepisów prawa federalnego i stanowego za sprzeczne z Konstytucją - powoduje to ich nieważność oraz uchylenie decyzji administracyjnych i orzeczeń sądowych na nich opartych. Przykładem będzie uchylenie przez Sąd ustawodawstwa dyskryminującego ludność murzyńską w latach 60-tych. Uprawnienie to oparte jest na precedensowym wyroku z 1803 roku.

Sędziowie często dzielą się na &quot;skrzydła&quot; wedle uznawanego światopoglądu lub zgodnie z tym, przez którego prezydenta zostali zaproponowani. W USA nie istnieją sądy administracyjne a spory z udziałem organów władzy publicznej rozpatrywane są przez sądy powszechne.

Sąd Najwyższy może orzekać w oparciu o przepisy prawa stanowionego, common law, Konstytucję, ustawy, traktaty, a także w sporach, gdzie stroną są Stany Zjednoczone lub spory między stanami.

&lt;u&gt;Sądownictwo federalne&lt;/u&gt; składa się z sądów dystryktowych, sądów apelacyjnych oraz Sądu Najwyższego. Zasadą jest istnienie sądu &lt;u&gt;ławy przysięgłych&lt;/u&gt;. Konstytucja natomiast w III rozdziale definiuje przestępstwo &lt;u&gt;zdrady państwa&lt;/u&gt;.

== Federalna służba cywilna ==

Początkowo funkcjonował w praktyce rządów USA tzw. [[w:Patronaż|system łupów]], polegający na prostej zasadzie „zwycięzca bierze wszystko”, tj. prezydent zwyciężający w wyborach zwyczajowo wymieniał większość personelu federalnego, obsadzając stanowiska swoimi poplecznikami. Ponadto ukształtowała się instytucja bossa i maszyny, tzn. boss partyjny (zaufany prezydenta) w imieniu „maszyny partyjnej” obsadzał kluczowe stanowiska w administracji.

Tej patologicznej sytuacji usiłowano zapobiec uchwalając w 1883 roku ustawę [[w:George H. Pendleton|Pendletona]]. Zgodnie z nią administrację publiczną miała obowiązywać zasada apolityczności. Rozróżniono stanowiska urzędnicze na polityczne i administracyjne, zaprowadzając nabór oparty na kryteriach merytorycznych i konkursy, a także utworzono korpus stałych urzędników. Mimo to zmiana na stanowisku prezydenta jeśli pochodzi on z innej partii niż jego poprzednik może powodować wymianę nawet ok. 1600 urzędników federalnych [S. Mazur].

Charakterystycznym zjawiskiem była etnicyzacja administracji niektórych miast, np. pod koniec XIX w. policja nowojorska składała się prawie wyłącznie z Irlandczyków [D. Długosz].

== Chronologia ==

&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;
{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 70%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|BenFranklinDuplessis.jpg}}}|100px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Benjamin Franklin (1706–1790)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;amerykański polityk, dyplomata, naukowiec, filozof, publicysta, jeden z największych uczonych XVIII w., przedstawiciel utylitaryzmu i deizmu, propagował koncepcję człowieka, który sam sobie wszystko zawdzięcza (''self-made-mana''), przeciwnik feudalizmu. Prowadził badania nad elektrycznością, meteorologią, wynalazł piorunochron, skonstruował kondensator i soczewki; zajmował się medycyną, biologią i agronomią (sztucznymi nawozami). Jako polityk już na kilkanaście lat przed wybuchem wojny o niepodległość propagował unię kolonii amerykańskich, w latach 1757–1775 reprezentował interesy kolonii w Wielkiej Brytanii, uczestniczył w II Kongresie Kontynentalnym (1775), redagował Deklarację Niepodległości, był ambasadorem we Francji (1776–1785), negocjował warunki pokojowe (1783), brał udział w pracach Konwentu jako współautor Konstytucji (1787), zaliczał się do konserwatystów popierających silną władzę prezydenta.&lt;small&gt;[[w:Benjamin Franklin|Benjamin Franklin na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;

* 1770: wprowadzenie przez parlament angielski ustaw restrykcyjnych
* grudzień 1773: zatopienie herbaty
* wiosna 1774: ustawy represyjne
* 5 września - 26 października 1774: I Kongres Kontynentalny w Filadelfii
* 5 październik 1774: obrady zgromadzenia Massachusetts, utworzenie Komitetu Bezpieczeństwa Massachusetts
* 14 października 1774: &quot;Deklaracja praw i krzywd&quot;, powołanie związku bojkotowego i milicji
* 19 kwietnia 1775: początek wojny o niepodległość - potyczka pod Lexington
* 10 maja 1775: II Kongres, przyjęcie &quot;Artykułów Konfederacji i Wieczystej Unii&quot; (15 września 1777), powołanie wspólnych urzędów: komitetu spraw zagranicznych i urzędu ds. wojny, utworzenie wojska i floty, nawiązanie kontaktów dypl. z Francją
* 12 czerwca 1776: &quot;Ustawa o prawach Wirginii&quot;
* 4 lipca 1776: &quot;Deklaracja Niepodległości&quot;
* czerwiec i lipiec 1776: opracowanie flagi amerykańskiej
* 1 i 2 marca 1781: ratyfikacja &quot;Artykułów Konfederacji&quot;, przyjęcie przez Kongres nazwę USA i formy konfederacji
* 1783: traktat pokojowy w Paryżu
* 25 maj - 17 września 1787: Konwent przyjął federacyjną formę państwa i uchwalił 17 września 1787 Konstytucję. Do ojców Konstytucji zalicza się [[w:Benjamin Franklin|B. Franklina]], [[w:Alexander Hamilton|A. Hamiltona]], [[w:John Jay|J. Jaya]], [[w:James Madison|J. Madisona]] i [[w:George Washington|G. Waszyngtona]]
* 1787 - 1788: okres ratyfikowania Konstytucji przez poszczególne stany
* 1 - 4 marca 1789: wejście Konstytucji w życie, przekształcenie państwa w federację, zamknięcie obrad Kongresu Kontynentalnego, pierwsze zebranie Kongresu
* 30 marca 1789: &quot;Dzień Inauguracyjny&quot;, złożenie przysięgi przez G. Washingtona, powołanie pierwszych departamentów
* 1789: &quot;Bill of Rights&quot;, czyli 10 pierwszych poprawek.

== Literatura ==

# Górski G., Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych w latach 1910 - 1931, &quot;Czasy Nowożytne&quot; 2004, t. 17.
# Górski G., Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych na przełomie XIX i XX w., &quot;Roczniki Nauk Prawnych&quot; (Tow. Naukowego KUL) 2005, t. 15, nr 1.
# Grzeloński B., Andrew Jackson - człowiek i polityka, [w:] Francja - Polska XVIII - XIX w. Studia z dziejów kultury i polityki poświęcone Prof. Andrzejowi Zachorskiemu, wyd. 1983.
# Kopczyński M., Samuel Colt i amerykański sposób produkcji, &quot;Mówią Wieki&quot; 2007, nr 9.
# Lewicki Z., Historia cywilizacji amerykańskiej. Era tworzenia 1607 - 1789, wyd. 2009.
# Małajny I., Małajny R.M., Prezydent USA jako kierownik polityki zagranicznej, &quot;Miscellanea Iuridica&quot; 2005, t. 6.
# Prawo konstytucyjne porównawcze. Wykłady asystenta UJ Dr Starzewskiego, cz. 1, Kraków 1928.   [przedwojenny maszynopis, omówienie konstytucji USA]
# Sorman G., Made in USA, wyd. 2004.

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0b2j5ijsdn1xq0gh5j53hcndecqx4d5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548459</id>
      <parentid>548417</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24974" sha1="bsehkmmee5kcxnq6yuqz772fw7j6wlk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Wstęp ==
Ustrój USA ukształtował się w swych zasadniczych zrębach podczas [[w:Rewolucja amerykańska|amerykańskiej rewolucji]] oraz [[w:Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych|wojny o niepodległość]]. W trakcie wojny o niepodległość w poszczególnych stanach uchwalano deklaracje, wyrażające dążenia osadników. Jedną z ważniejszych była '''Deklaracja Praw Wirginii''' z 12 czerwca 1776 roku. Zapisano w niej, iż:

# jednymi z najważniejszych wartości dla obywateli są równość, wolność i niezależność. Ludzie posiadają ponadto przyrodzone prawo do życia, wolności, własności, szczęścia i bezpieczeństwa. Nawiązano tym samym do idei praw natury i umowy społecznej,
# władza pochodzi od narodu, to naród jest suwerenem, a urzędnicy sługami narodu, a nie monarchy,
# rząd posiada obowiązki wobec obywateli, w tym zapewnienie szczęścia i bezpieczeństwa, zaś obywatelom służy prawo oporu i obalenia rządu, który gwałci ich prawa,
# nie wolno ustanawiać przywilejów indywidualnych i grupowych, a jeśli jakiekolwiek miałyby być wprowadzane to tylko ze względu na pełnioną służbę publiczną. Zakazano również sprzedaży i dziedziczenia urzędów, co było plagą XVIII - wiecznej europejskiej administracji,
# powinna obowiązywać zasada trójpodziału władzy a urzędy winny być obsadzane w drodze wolnych wyborów,
# podatki mają być nakładane za zgodą obywateli i parlamentu. Podobnie potraktowano wywłaszczenie, które dopuszczano tylko na cele publiczne,
# obywatelom przysługuje prawo do sądu i odmowy zeznań,
# tortury są zakazane, podobnie jak bezpodstawne rewizje i bezzasadny areszt,
# gwarantowana jest wolność prasy,
# armia jest podporządkowana władzy cywilnej,
# a w kraju obowiązuje swoboda wyznania, wolność religijna oraz równouprawnienie wyznań.

&lt;div style=&quot;background-color: #f3f3f3; border: solid 1px #aaaaaa; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 70%&quot;&gt;
'''Deklaracja Praw Wirginii'''&lt;br&gt;
Artykuł 1. Wszyscy ludzie są z natury jednakowo wolni i niezależni oraz posiadają pewne przyrodzone prawa. Z chwilą powstania społeczeństwa niemożliwe jest odebranie tych praw przyszłym pokoleniom na podstawie jakiejkolwiek konwencji. Prawa te obejmują prawo do życia i wolności osobistej, do środków zdobywania i posiadania własności, oraz do dążenia i osiągania szczęścia i bezpieczeństwa.&lt;br&gt;
Artykuł 2. Wszelka władza znajduje się w rękach ludu, a tym samym od ludu pochodzi. Urzędnicy są mandatariuszami i sługami ludu i w każdym momencie są wobec niego odpowiedzialni.&lt;br&gt;
Artykuł 3. Rządy tworzy się, lub też powinno się tworzyć, dla wspólnej korzyści, ochrony i bezpieczeństwa ludu, narodu lub społeczności; najlepszą spośród rozmaitych rodzajów i form rządu jest ta, która zdolna jest zapewnić najwyższy stopień szczęścia i bezpieczeństwa oraz najskuteczniej chroniona jest przed ryzykiem złego rządzenia. W przypadku uznania jakichkolwiek rządów za nieodpowiedni lub sprzeczny z powyższymi celami, większość społeczności ma niepodważalne, niezbywalne i nieodwołalne prawo dokonania reformy, zmiany lub likwidacji tych rządów w sposób uważany za najbardziej sprzyjający dobru publicznemu. (...)&lt;br&gt;
&lt;small&gt;http://monopol.ue.wroc.pl/polspol/#materialy&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

Deklaracja Praw Wirginii poprzedziła '''Deklarację Niepodległości''' z 4 lipca 1776 roku.
[[Plik:United_States_Declaration_of_Independence.jpg|right|200px|thumb|Deklaracja Niepodległości]]

W &quot;Deklaracji&quot; podano przyczyny buntu przeciwko władzy króla [[w:Jerzy III Hanowerski|Jerzego III]]. Usprawiedliwiano wystąpienie przeciwko rządom królewskim, odwołując się do prawa natury oraz Boga. Jak powiedział Thomas Jefferson ''Gdy więc Amerykanie zmuszeni zostali chwycić za broń dla naprawy krzywd, uznaliśmy za stosowne usprawiedliwić się przed trybunałem świata. To właśnie było celem Deklaracji Niepodległości''. Wyróżniono w &quot;Deklaracji&quot; katalog praw naturalnych, przynależnych każdemu człowiekowi takich jak: równość, prawo do życia, wolność i szczęście. Głoszono, iż człowiek ma prawo do samodzielnego szukania szczęścia, a nie być &quot;uszczęśliwiany&quot; przez władcę. Rząd natomiast powinien zabezpieczać prawa obywateli, wywodząc swoje uprawnienia ze zgody obywateli na jego rządy. Dlatego naród ma prawo obalić rząd, naruszający niezbywalne prawa człowieka.

&quot;Deklaracja&quot; wyliczała postępki króla, które godziły w wolności obywateli kolonii. Król stał się dla Amerykanów [[w:Tyran|tyranem]] i uzurpatorem, a prawem narodu było dlatego obalenie go. Zaakcentowano też inny stosunek do tyrańskiego króla angielskiego, a inny do Anglików (jako obywateli bratniego narodu). Podano atrybuty niepodległego państwa, na które składały się prawo wypowiadania wojny, zawierania pokoju i sojuszu, a także prowadzenia wolnego handlu. Co najważniejsze, w ostatnim akapicie &quot;Deklaracji&quot;, ogłoszono niepodległość amerykańskich kolonii.

W pierwszych latach kształtowania się nowego państwa toczyły się ważne spory polityczne o kształt ustrojowy USA. Ścierały się koncepcje konserwatystów - federalistów (G. Waszyngton, A. Hamilton, J. Madison, J. Jay, B. Franklin) oraz demokratów (T. Jefferson, T. Paine). Pierwsi optowali za federacyjnym kształtem państwa, wyborami cenzusowymi oraz silną władzą wykonawczą. Drudzy natomiast byli zwolennikami szerokich praw obywatelskich, równouprawnienia obywateli wszystkich stanów, szerokich praw wyborczych oraz powiększenia kompetencji władzy ustawodawczej.

== Ustrój USA ==

USA są państwem federacyjnym. '''System federalny''' wprowadza podział władzy między władze federalne (centralne, jedne dla całego państwa) i władze stanowe. Do poł. XIX w. uprawnienia i obowiązki władz stanowych oraz rządu federalnego traktowano rozdzielnie. Zaś od XX w. wprowadzono zasadę tzw. federalizmu kooperacyjnego uznając, iż stany i federacja mają wspólne cele a ich polityka się uzupełnia.

Stany jako części składowe federacji są równe: każdy z nich ma własną konstytucję, godło, odrębny system prawny, sądownictwo. Władzę wykonawczą w stanie sprawuje gubernator, wybierany w wyborach powszechnych na 2 lub 4 letnią kadencję. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowych kongresów stanowych (za wyjątkiem Nebraski, która ma jednoizbowy parlament). Ustrój stanów ewoluował od dużej samodzielności do uzależnienia od rządu federacyjnego. Charakterystyczna jest silna pozycja samorządów miejskich, o szerokich kompetencjach (policja, straż pożarna, ochrona zdrowia, edukacja, transport publiczny, budownictwo...). Zachowały się instytucje demokracji bezpośredniej: referendum, &quot;recall&quot; (usunięcie posła lub gubernatora w głosowaniu powszechnym). Stany posiadają więc samorząd lokalny i odrębne organy zarządu lokalnego.

Jeśli chodzi o '''podział terytorialny''', to USA są podzielone na 50 stanów (w tym Alaskę i Hawaje) oraz Dystrykt Kolumbia. Stany dzielą się na hrabstwa, z wyjątkiem Alaski (terytoria i miasta) oraz Luizjany (parafie). Do tego dochodzi jeszcze 14 terytoriów zależnych (wg stanu na 2009 rok). Kilka starych stanów używa nazwy ''Commonwealth'' a Teksas i Kalifornia ''Republic''.

W ustroju USA realizowana jest zasada '''trójpodziału podziału władzy''' lub – inaczej ujmując – powierzenie wykonywania trzech różnych funkcji władzy państwowej (która z natury jest jednolita i niepodzielna) trzem różnym podmiotom. Chodzi naturalnie o funkcje ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą (w potocznym ujęciu „trzy władze”). Każdej z funkcji władzy odpowiada działanie odrębnego organu z zachowaniem zasady niepołączalności funkcji i stanowisk: prezydenta, Kongresu i Sądu Najwyższego. Istnieje &lt;u&gt;system hamowania i równowagi władz&lt;/u&gt;, uniemożliwiający zdobycie przewagi jednemu organowi nad innymi. Każdy podmiot posiada jednocześnie uprawnienia dotyczące innych podmiotu władzy, np. Sąd Najwyższy kontroluje zgodność ustaw Kongresu z Konstytucją. W toku ewolucji ustrojowej doszło w USA do przewagi władzy prezydenta.

'''Konstytucja USA''' z 17 września 1787 r. jest tzw. konstytucją sztywną. Do jej zmiany wymagana jest zgoda 2/3 członków każdej z izb Kongresu i ratyfikowanie przez 3/4 wszystkich stanów. Zaś nadrzędność konstytucji polega na tym, że każda norma prawna – teoretycznie – nie może być z nią sprzeczna. Jako, że jednak interpretacji przepisów Konstytucji dokonują sędziowie Sądu Najwyższego; w praktyce ustawa powinna być zgodna z ich zdaniem (sympatiami rasowymi, politycznymi, obyczajowymi itp.).

=== Poprawki do Konstytucji USA ===
[[Plik:18th Amendment Pg1of1 AC.jpg|right|150px|thumb|18. poprawka zaprowadzająca prohibicję.]]
[[Plik:The 19th amendment..jpg|right|150px|thumb|19. poprawka wprowadzająca prawo głosu dla kobiet.]]
Poprawki do Konstytucji USA były zgłaszane już od 1789 roku. Pierwszych dziesięć poprawek zwanych jest [[w:Bill of Rights|Kartą Praw Stanów Zjednoczonych]]. [[w:27. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych|27 poprawka]] weszła w życie 7 maja 1992 r., a zgłoszono ją jeszcze w 1789 roku.

Poprawki dotyczyły m.in. 
* wolności religii, swobody wyznań, wolności słowa, prasy i zgromadzeń, prawa petycji,
* prawa do posiadania i noszenia broni,
* zakazu kwaterowania żołnierzy w domach prywatnych,
* nietykalności osobistej, mieszkania, mienia oraz tajemnicy korespondencji,
* prawa do sądu z ławą przysięgłych, prawa odmowy zeznań, gwarancji poszanowania praw i wolności w trakcie procesu karnego, prawa do obrony, zakazu stosowania tortur,
* dokonywania wywłaszczeń tylko na użytek publiczny za słusznym odszkodowaniem (1791),
* prawo do wytoczenia powództwa przeciwko władzom stanowym (1795),
* zakazu niewolnictwa (1865),
* zakazu dyskryminacji w prawie wyborczym ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, majątek,
* wprowadzenia podatku dochodowego (1909),
* prohibicji (1917 – 1933),
* prawa głosu dla kobiet (1919),
* ograniczenia kadencji prezydenta do dwóch (1951),
* zniesienia podatku wyborczego (1964),
* czynnego prawo wyborczego od 18 roku życia (1971),
* regulowania płacy członków Kongresu (1992).

=== Zasada równowagi i hamowania się władz ===

Zasada równowagi i hamowania się organów władzy w Konstytucji USA, polega na wielu elementach porządku ustrojowego, tzn.:
* prezydent jest jednocześnie szefem rządu i głową państwa; organem władzy wykonawczej,
* sekretarze są formalnie jedynie wykonawcami decyzji prezydenta, nie mogą być członkami Kongresu, stoją na czele departamentów (Skarbu, Sprawiedliwości, Obrony, Spraw Wewnętrznych itp.), nie istnieje ciało w stylu Rady Ministrów, nie podejmuje się decyzji kolegialnych*; prezydent korzysta z pomocy gabinetu i różnych ciał doradczych,
* prezydent i parlament wybierane są w wyborach powszechnych, mając jednakowe źródła legitymacji do sprawowania władzy,
* prezydent nie ponosi odpowiedzialności politycznej przed Kongresem i nie może być odwołany przez Kongres z przyczyn politycznych,
* prezydent nie ma inicjatywy ustawodawczej, ustawy uchwala Kongres formalnie samodzielnie,
* Kongres uchwala budżet i wypowiada wojnę,
* prezydent ma prawo do wygłaszania orędzi do Kongresu, w których może przedstawiać własne projekty ustaw, dodatkowo wysyła delegatów do komisji Kongresu,
* Kongres nie może być rozwiązany przez prezydenta,
* istnieje procedura impeachment, pozwalająca na usunięcie prezydenta,
* wymagana jest zgoda Senatu na zawieranie traktatów międzynarodowych, mianowanie sędziów Sądu Najwyższego, ambasadorów i wyższych urzędników (sekretarzy stanu, dyrektorów agencji federalnych...). Jednakże mimo wymaganej zgody Senatu prezydent zachowuje pełną swobodę ich odwoływania.
* istnieje instytucja prezydenckiego weta, które występuje ponadto w różnych odmianach, np. [[w:Weto kieszonkowe|weta kieszonkowego]] (gdy prezydent nie podpisuje ustawy, która trafiła do niego na krótko przed upływem końca sesji Kongresu); weta polegającego na niewydaniu rozporządzenia wykonawczego oraz możliwości nieudzielenia kredytów na wykonanie danej ustawy Kongresu,
* Sąd Najwyższy kontroluje zgodność ustaw Kongresu z Konstytucją,
* prezydent mianuje sędziów za zgodą Senatu.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; obok departamentów funkcjonują różnorakie agencje federalne, np. CIA.

== Władza ustawodawcza ==

Władzę ustawodawczą wykonuje '''Kongres''', podzielony na Izbę Reprezentantów oraz Senat. '''Izba Reprezentantów''' liczy 435 reprezentantów. Z każdego stanu wybierana jest w wyborach bezpośrednich na 2 letnią kadencję taka liczbę reprezentantów, która jest proporcjonalna do liczby mieszkańców tego stanu. Dlatego co 10 lat dokonuje się spisu ludności i ustala nowe granice okręgów wyborczych. Czynne prawa wyborcze przysługują obywatelom amerykańskim, którzy ukończyli 18 rok życia i zapisali się na liście wyborców (mogą istnieć dodatkowe cenzusy stanowe). Bierne przynależy tym, którzy posiadają obywatelstwo od 7 lat, zamieszkują w stanie z którego kandydują oraz ukończyli 25 rok życia.

Wybory odbywają się co dwa lata, ale – co jest specyfiką USA - dużą rolę odgrywają prawybory. Poza tym w Izbie zasiada stały pełnomocnik i delegaci następujących terytoriów: Dystrykt Kolumbia, [[w:Portoryko|Portoryko]], [[w:Guam|Guam]], [[w:Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych|Wyspy Dziewicze]] i [[w:Samoa Amerykańskie|Samoa]]. Izba obraduje na sesjach, a przewodniczy jej tzw. spiker (przywódca większości). W jej ramach działają [[w:Komisje Kongresu Stanów Zjednoczonych|komisje]]: stałe, niestałe, wspólne komisje z Senatem i tzw. komisje uzgadniające.

'''Senat''' składa się z dwóch senatorów na każdy stan. Przy 50 stanach daje to 100 senatorów. Co 2 lata następuje wymiana 1/3 senatorów, których kadencja wynosi 6 lat. Prezesem Senatu jest wiceprezydent, a w jego zastępstwie tymczasowy przewodniczący. Do 1913 senatorowie byli wybierani przez parlamenty stanowe, obecnie w głosowaniu powszechnym (na mocy 17 poprawki). W razie rezygnacji lub śmierci danego senatora na jego miejsce gubernator tego stanu mianuje nowego senatora. Są senatorowie, którzy pełnią swoje funkcje przez prawie 50 lat.

Do kompetencji Kongresu należą sprawy ustrojodawcze (zmiana Konstytucji), ustawodawcze (uchwalanie ustaw i rezolucji, budżet, podatki, cła, waluta, handel międzynarodowy i zagraniczny, poczta, przyjmowanie nowych stanów), kreacyjne, sądownicze, śledcze i kontrolne.

Tryb uchwalania ustaw Kongresu wygląda w ten sposób, iż projekt ustawy najpierw jest uchwalany przez Izbę Reprezentantów, następnie zostaje przekazany do Senatu, a z Senatu jest przekazywany Prezydentowi do podpisu. Prezydent ma 10 dni na podpisanie lub zawetowanie ustawy. Jeśli zgłosi weto, to projekt wraca do Izby. Weto może zostać odrzucone większością 2/3 głosów Izby a następnie 2/3 większości Senatu. Wymóg liczby głosów został postawiony tak wysoko, iż bardzo rzadko zdarza się, aby weto prezydenckie zostało oddalone.

Interesującym rozwiązaniem ustrojowym, praktykowanym w USA, jest instytucja [[w:Impeachment|impeachment]]. W ten sposób Kongres ma możliwość oskarżenia prezydenta o popełnienie przestępstwa. Procedura impeachment przebiega w ten sposób, iż Izba Reprezentantów uchwala wniosek o postawienie prezydenta w stan oskarżenia, a Senat podejmuje decyzję. Prezydent może być sądzony za zdradę państwa, przekupstwo, zbrodnie i występki. Karą jest usunięcie z urzędu oraz zakaz pełnienia funkcji publicznych.

== Władza wykonawcza ==
[[Plik:Seal Of The President Of The Unites States Of America.svg|right|100px]]
System rządów USA jest '''systemem prezydenckim'''. Rząd jest kierowany przez prezydenta, wyposażonego w silną władzę wykonawczą, wybieranego w wyborach powszechnych, na 4-letnią kadencję, niezależnego od parlamentu.

Prezydent jest głową państwa, a jednocześnie kierownikiem rządu federalnego i administracji federalnej, głównodowodzącym armią, flotą i milicjami stanowymi, promotorem ustaw i aktów prawnych opracowanych przez podległe mu urzędy. Może wydawać rozporządzenia i inne akty prawne. Stosuje prawo łaski. Reprezentuje państwo na zewnątrz i kieruje polityką zagraniczną. Zarazem przewodzi swojej partii. Za &quot;radą i zgodą Senatu&quot; może zawierać umowy międzynarodowe, mianować ambasadorów, sędziów Sądu Najwyższego, wyższych funkcjonariuszy publicznych.

&lt;u&gt;Bierne prawo wyborcze&lt;/u&gt; w wyborach prezydenckich przysługuje osobom, które ukończyły 35 lat, posiadają obywatelstwo amerykańskie z urodzenia, zamieszkują przez 14 lat na terenie USA i przysługuje im pełnia praw publicznych.

Formalnie prezydent jest wybierany w &lt;u&gt;wyborach pośrednich&lt;/u&gt; - dwustopniowych (przez kolegium elektorów). Początkowo elektorzy byli powoływani przez zgromadzenia stanowe. Od I połowy XIX w. są wybierani przez obywateli. Po ukształtowaniu się systemu dwupartyjnego i uprzedniego przedstawiania przez partie kandydatów na prezydentów, wybory w których obywatele głosują na elektorów - przedstawicieli partii kierowanych przez kandydatów na urząd prezydenta, stały się w praktyce wyborami bezpośrednimi.

Z czasem wykształciło się pojęcie tzw. &lt;u&gt;kompetencji domniemanych prezydenta&lt;/u&gt;, tzn. prezydentowi przysługują uprawnienia nie tylko wyraźnie przewidziane przez Konstytucję, ale wynikające z natury federacji i potrzeb narodu amerykańskiego.

== Władza sądownicza ==
[[Plik:Seal of the United States Supreme Court.png|right|100px]]
'''Sąd Najwyższy''' został wprowadzony do ustroju amerykańskiego na mocy Konstytucji USA z 1787 roku. Pierwszy raz zebrał się w roku 1790. W skład Sądu wchodzi 9 sędziów na czele z prezesem mianowanych przez prezydenta za zgodą Senatu. Do kompetencji Sądu należy dokonywanie interpretacji Konstytucji oraz co bardzo istotne: uznawanie określonych przepisów prawa federalnego i stanowego za sprzeczne z Konstytucją - powoduje to ich nieważność oraz uchylenie decyzji administracyjnych i orzeczeń sądowych na nich opartych. Przykładem będzie uchylenie przez Sąd ustawodawstwa dyskryminującego ludność murzyńską w latach 60-tych. Uprawnienie to oparte jest na precedensowym wyroku z 1803 roku.

Sędziowie często dzielą się na &quot;skrzydła&quot; wedle uznawanego światopoglądu lub zgodnie z tym, przez którego prezydenta zostali zaproponowani. W USA nie istnieją sądy administracyjne a spory z udziałem organów władzy publicznej rozpatrywane są przez sądy powszechne.

Sąd Najwyższy może orzekać w oparciu o przepisy prawa stanowionego, common law, Konstytucję, ustawy, traktaty, a także w sporach, gdzie stroną są Stany Zjednoczone lub spory między stanami.

&lt;u&gt;Sądownictwo federalne&lt;/u&gt; składa się z sądów dystryktowych, sądów apelacyjnych oraz Sądu Najwyższego. Zasadą jest istnienie sądu &lt;u&gt;ławy przysięgłych&lt;/u&gt;. Konstytucja natomiast w III rozdziale definiuje przestępstwo &lt;u&gt;zdrady państwa&lt;/u&gt;.

== Federalna służba cywilna ==

Początkowo funkcjonował w praktyce rządów USA tzw. [[w:Patronaż|system łupów]], polegający na prostej zasadzie „zwycięzca bierze wszystko”, tj. prezydent zwyciężający w wyborach zwyczajowo wymieniał większość personelu federalnego, obsadzając stanowiska swoimi poplecznikami. Ponadto ukształtowała się instytucja bossa i maszyny, tzn. boss partyjny (zaufany prezydenta) w imieniu „maszyny partyjnej” obsadzał kluczowe stanowiska w administracji.

Tej patologicznej sytuacji usiłowano zapobiec uchwalając w 1883 roku ustawę [[w:George H. Pendleton|Pendletona]]. Zgodnie z nią administrację publiczną miała obowiązywać zasada apolityczności. Rozróżniono stanowiska urzędnicze na polityczne i administracyjne, zaprowadzając nabór oparty na kryteriach merytorycznych i konkursy, a także utworzono korpus stałych urzędników. Mimo to zmiana na stanowisku prezydenta jeśli pochodzi on z innej partii niż jego poprzednik może powodować wymianę nawet ok. 1600 urzędników federalnych [S. Mazur].

Charakterystycznym zjawiskiem była etnicyzacja administracji niektórych miast, np. pod koniec XIX w. policja nowojorska składała się prawie wyłącznie z Irlandczyków [D. Długosz].

== Chronologia ==

&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;
{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 70%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|BenFranklinDuplessis.jpg}}}|100px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Benjamin Franklin (1706–1790)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;amerykański polityk, dyplomata, naukowiec, filozof, publicysta, jeden z największych uczonych XVIII w., przedstawiciel utylitaryzmu i deizmu, propagował koncepcję człowieka, który sam sobie wszystko zawdzięcza (''self-made-mana''), przeciwnik feudalizmu. Prowadził badania nad elektrycznością, meteorologią, wynalazł piorunochron, skonstruował kondensator i soczewki; zajmował się medycyną, biologią i agronomią (sztucznymi nawozami). Jako polityk już na kilkanaście lat przed wybuchem wojny o niepodległość propagował unię kolonii amerykańskich, w latach 1757–1775 reprezentował interesy kolonii w Wielkiej Brytanii, uczestniczył w II Kongresie Kontynentalnym (1775), redagował Deklarację Niepodległości, był ambasadorem we Francji (1776–1785), negocjował warunki pokojowe (1783), brał udział w pracach Konwentu jako współautor Konstytucji (1787), zaliczał się do konserwatystów popierających silną władzę prezydenta.&lt;small&gt;[[w:Benjamin Franklin|Benjamin Franklin w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;
&lt;/div&gt;

* 1770: wprowadzenie przez parlament angielski ustaw restrykcyjnych
* grudzień 1773: zatopienie herbaty
* wiosna 1774: ustawy represyjne
* 5 września - 26 października 1774: I Kongres Kontynentalny w Filadelfii
* 5 październik 1774: obrady zgromadzenia Massachusetts, utworzenie Komitetu Bezpieczeństwa Massachusetts
* 14 października 1774: &quot;Deklaracja praw i krzywd&quot;, powołanie związku bojkotowego i milicji
* 19 kwietnia 1775: początek wojny o niepodległość - potyczka pod Lexington
* 10 maja 1775: II Kongres, przyjęcie &quot;Artykułów Konfederacji i Wieczystej Unii&quot; (15 września 1777), powołanie wspólnych urzędów: komitetu spraw zagranicznych i urzędu ds. wojny, utworzenie wojska i floty, nawiązanie kontaktów dypl. z Francją
* 12 czerwca 1776: &quot;Ustawa o prawach Wirginii&quot;
* 4 lipca 1776: &quot;Deklaracja Niepodległości&quot;
* czerwiec i lipiec 1776: opracowanie flagi amerykańskiej
* 1 i 2 marca 1781: ratyfikacja &quot;Artykułów Konfederacji&quot;, przyjęcie przez Kongres nazwę USA i formy konfederacji
* 1783: traktat pokojowy w Paryżu
* 25 maj - 17 września 1787: Konwent przyjął federacyjną formę państwa i uchwalił 17 września 1787 Konstytucję. Do ojców Konstytucji zalicza się [[w:Benjamin Franklin|B. Franklina]], [[w:Alexander Hamilton|A. Hamiltona]], [[w:John Jay|J. Jaya]], [[w:James Madison|J. Madisona]] i [[w:George Washington|G. Waszyngtona]]
* 1787 - 1788: okres ratyfikowania Konstytucji przez poszczególne stany
* 1 - 4 marca 1789: wejście Konstytucji w życie, przekształcenie państwa w federację, zamknięcie obrad Kongresu Kontynentalnego, pierwsze zebranie Kongresu
* 30 marca 1789: &quot;Dzień Inauguracyjny&quot;, złożenie przysięgi przez G. Washingtona, powołanie pierwszych departamentów
* 1789: &quot;Bill of Rights&quot;, czyli 10 pierwszych poprawek.

== Literatura ==

# Górski G., Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych w latach 1910 - 1931, &quot;Czasy Nowożytne&quot; 2004, t. 17.
# Górski G., Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych na przełomie XIX i XX w., &quot;Roczniki Nauk Prawnych&quot; (Tow. Naukowego KUL) 2005, t. 15, nr 1.
# Grzeloński B., Andrew Jackson - człowiek i polityka, [w:] Francja - Polska XVIII - XIX w. Studia z dziejów kultury i polityki poświęcone Prof. Andrzejowi Zachorskiemu, wyd. 1983.
# Kopczyński M., Samuel Colt i amerykański sposób produkcji, &quot;Mówią Wieki&quot; 2007, nr 9.
# Lewicki Z., Historia cywilizacji amerykańskiej. Era tworzenia 1607 - 1789, wyd. 2009.
# Małajny I., Małajny R.M., Prezydent USA jako kierownik polityki zagranicznej, &quot;Miscellanea Iuridica&quot; 2005, t. 6.
# Prawo konstytucyjne porównawcze. Wykłady asystenta UJ Dr Starzewskiego, cz. 1, Kraków 1928.   [przedwojenny maszynopis, omówienie konstytucji USA]
# Sorman G., Made in USA, wyd. 2004.

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bsehkmmee5kcxnq6yuqz772fw7j6wlk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Samorząd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19359</id>
    <revision>
      <id>548406</id>
      <parentid>394304</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18017" sha1="820qpfy3shq4438ion8gl5k9vm6wjed" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Samorząd ==

Na wstępie wypada przywołać klasyczną definicję samorządu terytorialnego, jaką ułożył [[w:Rudolf Gneist|Rudolf Gneist]]. Jego zdaniem samorząd terytorialny, była to wewnętrzna, autonomiczna administracja powiatów i gmin, sprawowana przez urzędników honorowych, utrzymywana z podatku gruntowego.

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 70%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Heinrich Rudolf Hermann Friedrich von Gneist.jpg}}}|80px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Rudolf von Gneist (1816-1895)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Niemiecki prawnik, polityk; prof. Uniw. w Berlinie, poseł do Sejmu pruskiego i Reichstagu, wywarł znaczny wpływ na ustawodawstwo administracyjne w Prusach, zajmował się samorządem i ustrojem Anglii, przyczynił się do wprowadzenia sądownictwa administracyjnego. Należał do stronnictwa narodowo - liberalnego, reprezentującego burżuazję.&lt;small&gt;[[w:Rudolf von Gneist|Rudolf Gneist w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Konstrukcja samorządu wiąże się z wprowadzeniem w czasach nowożytnych zasad &lt;u&gt;decentralizacji&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;dekoncentracji&lt;/u&gt;, zaistnieniem &lt;u&gt;dualizmu administracji&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;podziałem zadań&lt;/u&gt; na ogólnopaństwowe i lokalne. Organy samorządu realizowały &lt;u&gt;zadania własne&lt;/u&gt; i zadania zlecone&lt;/u&gt; (poruczone).

Rozwijał się szczególnie &lt;u&gt;samorząd terytorialny&lt;/u&gt;, tj. gminny i miejski. Wyodrębniły się organy samorządowe uchwałodawcze (rady, sejmiki) oraz wykonawcze czy zarządzające. Wyposażano organy samorządowe w kompetencje sądowe (np. w Prusach). Władza rządowa zachowywała uprawnienia władcze w stosunku do organów samorządu, często łączono w jednym organie funkcje administracji rządowej i samorządowej.

Tworzył się odrębny &lt;u&gt;aparat urzędniczy samorządowy&lt;/u&gt;, utrzymywany z podatków lokalnych. Wprowadzano zasadę &lt;u&gt;domniemania kompetencji&lt;/u&gt; na rzecz organów samorządowych. Organy samorządowe wyłaniano w drodze wyborów, często niedemokratycznych.

== Geneza samorządu terytorialnego ==
[[Plik:Johann August Schlettwein.jpg|150px|right|thumb|Johann August Schlettwein (1731 - 1802)]]
Pojęcie &quot;samorządu&quot; wprowadził do literatury przedmiotu niemiecki [[w:Fizjokratyzm|fizjokrata]] [[w:Johann August Schlettwein|Johann August Schlettwein]] w pracy ''Grundfeste der Staaten oder die politische Oekonomie'' (wyd. 1779). Zaś zdaniem niektórych ze zjawiskiem samorządu mamy do czynienia niemalże od zarania ludzkiej cywilizacji.

Warto powiedzieć kilka słów na temat '''genezy samorządu terytorialnego'''.  Współczesny samorząd terytorialny nie jest kontynuacją samorządu lokalnego okresu starożytności, czy średniowiecza. O kształtowaniu się nowożytnego samorządu terytorialnego można mówić od czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej i początku XIX wieku w [[w:Prusy|Prusach]].

We &lt;u&gt;Francji&lt;/u&gt; w okresie rewolucji, Konstytuanta, pod wpływem prawa natury, przyznała gminom analogiczne prawa jakie posiadał pojedynczy obywatel. Gmina zdaniem ówczesnych posiadała więc przyrodzone prawa, realizujące zadania własne, ale i zlecone przez państwo. W okresie napoleońskim zniesiono dualizm administracji, tworząc państwo scentralizowane. Władze gmin pochodziły z nominacji, a gminy stały się faktycznie rządowym okręgiem administracyjnym [Z. Niewiadomski].

W &lt;u&gt;Prusach&lt;/u&gt;, w okresie reform Steina i Hardenberga wydano ''Ordynację miejską'' z 19 listopada 1808 r., przyznając gminom miejskim samorząd. Mieszczanie uzyskali wówczas prawo samodzielnego zarządzania sprawami miasta poprzez organy samorządowe, pochodzące z wyborów. Władze samorządowe wykonywały zadania własne i zlecone, a te ostatnie pod nadzorem państwa.

Wpływ na ukształtowanie się nowoczesnego samorządu miały więc dwie teorie samorządu: prawno-naturalna oraz państwowa. &lt;u&gt;Prawno-naturalna teoria samorządu&lt;/u&gt; zakładała - zgodnie z hasłem &quot;wolna gmina w wolnym państwie&quot; - że samorząd terytorialny był przeciwwagą dla państwa. Samorząd miał być oparty na gminach, odrębnych i pierwotnych w stosunku do państwa. Państwo miało zarządzać tylko sprawami ogólnymi, organy samorządu miały pochodzić z wolnych wyborów, a także posiadać samodzielne uprawnienia prawodawcze. Zaś urzędnicy samorządowi mieli być niezależni od rządu, wprowadzano podział na zadania własne i poruczone, rozszerzano uprawnienia własne gmin, a nadzór ograniczono do badania legalności. Na przykład właśnie w &lt;u&gt;Austrii&lt;/u&gt; pisząc ustawę z 1849 roku odwoływano się do koncepcji prawno-naturalnej.&lt;ref&gt;M. Zdyb, ''Samorząd a państwo. Nadzór nad samorządem'', Lublin 1993, s. 14.&lt;/ref&gt; Zaś w art. 11 ust. 2 Konstytucji bawarskiej z 1946 roku określono gminy, jako &quot;pierwotne&quot; korporacje terytorialne, pisząc: &quot;Gminy są pierwotnymi korporacjami terytorialnymi prawa publicznego. Mają prawo, swoje własne sprawy w ramach ustaw samodzielnie układać i nimi zarządzać, w szczególności wybierać burmistrzów i ciała reprezentacyjne.&quot;&lt;ref&gt;Die Gemeinden sind ursprüngliche Gebietskörperschaften des öffentlichen Rechts. Sie haben das Recht, ihre eigenen Angelegenheiten im Rahmen der Gesetze selbst zu ordnen und zu verwalten, insbesonder ihre Bürgermeister und Vertretungskörper zu wählen. [http://www.verfassungen.de/de/by/bayern46.htm www.verfassungen.de]. Zob. S. Fundowicz, ''Zasada demokracji i zasada decentralizacji we współczesnym państwie (przykład niemiecki)'', [w:] ''Ius et Veritas. Księga poświęcona pamięci Michała Staszewicza'', red. D. Dudek, A. Janicka, W.Sz. Staszewski, Lublin 2003, s. 265.&lt;/ref&gt;

&lt;u&gt;Państwowa teoria samorządu&lt;/u&gt; mówiła, iż samorząd to tylko udział społeczeństwa w administracji państwowej. Samorząd w takim ujęciu powstaje z woli państwa i jest od niego zależny. Państwo powołuje lokalne społeczności do udziału w wykonywaniu administracji publicznej, a państwo kształtuje strukturę, granice, właściwość samorządu i nadzór nad nim. Samorząd stanowił wówczas integralną częścią państwa, a gmina nie mogła istnieć niezależnie od państwa i była tworem prawa państwowego.

Koncepcja naturalna była wykorzystywana przez przeciwników politycznych ustrojów absolutystycznych i autorytarnych: opozycji napoleońskiej we [[w:Francja|Francji]] i niemieckich liberałów początku XIX wieku. Znalazła swój wyraz także w konstytucji [[w:Belgia|Belgii]] z 1831 roku. Głosząc teorię o wolności gminy, wywodzili ją z praw naturalnych gmin (komun). Mówiono, iż gmina posiada swoją własną, pierwotną sferę praw. Na prawa te miały składać się m.in. wybór organów, przyjmowanie członków (co zobaczmy jak uległo ewolucji aż do ubezwłasnowolnienia gmin w tym zakresie), administrowanie mieniem komunalnym, pilnowanie porządku i bezpieczeństwa publicznego (tzw. policja miejscowa). Uznawano, iż gmina jest starszą instytucją społeczną od państwa, które miało być federacją gmin. Dopuszczano istnienie gmin &quot;pozapaństwowych&quot;. &lt;ref&gt;M. Zdyb, op. cit., s. 16.&lt;/ref&gt;

O ile jasnym wydaje się podział zadań gminy na własne i zlecone; o tyle katalog ich nie jest ściśle określony i zależy od centralnego ustawodawcy. Stanowi więc to argument przemawiający za odrzuceniem konstrukcji prawnonaturalnej. Teoria państwowa mówi wyraźnie, iż &quot;skoro bowiem samorząd realizuje zadania nałożone przez ustawodawcę, to od ustawodawcy w gruncie rzeczy zależy, jakie zadania będą realizowały jednostki samorządowe. Nie można w związku z tym mówić, że gminy realizują zadania urzeczywistniające ich prawa (wynikające z natury jednostki samorządowej) oraz zadania zlecone administracji rządowej.&quot; &lt;ref&gt;M. Zdyb, op. cit., s. 21.&lt;/ref&gt;

Skoro nie można powiedzieć, że gmina nie ma żadnych praw i zarazem nie można orzec, że ma prawa naturalne nadrzędne wobec praw państwowych należy znaleźć wyjście kompromisowe, które jednocześnie byłoby zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Wydaje się więc, że istnieją prawa naturalne gminy, ale jako &lt;u&gt;wspólnoty samorządowej&lt;/u&gt;. Są to jednak prawa nieokreślone, będące raczej założeniami konstytucyjnymi. Prawa te dookreśla i nadaje bezpośrednio prawodawca a sytuacja wspólnoty jest zależna od jego woli. Zadaniem ustawodawcy jest konkretyzowanie tych ogólnych praw w ustawach szczególnych z poszanowaniem niezależności samorządu terytorialnego. Tym sposobem koncepcje prawnonaturalna i państwowa uzupełniają się, pozwalając na stworzenie spójnego obrazu samorządności lokalnej. Rozróżnienie między zadaniami własnymi a zleconymi będzie również zależało od decyzji ustawodawcy i w zasadzie będzie miało walor techniczny przekazania funduszy i kontroli nad nimi.

Jak zauważył Marian Zdyb, &quot;nie udało się bowiem określić i wyartykułować jakiejś istotnej materialnej cechy, która pozwoliłaby odróżnić i rozdzielić własny i poruczony zakres działania. Wystarczy prześledzić w tym zakresie ustawodawstwo państw europejskich. Okaże się wtedy, że ta sama materia raz należy do własnego, raz do poruczonego zakresu działania gminy, zależnie od stanowiska zajętego przez ustawodawcę. Zupełnie innym problemem jest uzasadnienie takiego stanowiska&quot;. &lt;ref&gt;A. Zdyb, op. cit., s. 21.&lt;/ref&gt;

Słusznym jest zatem podejście polskiego ustawodawcy, który uznał domniemanie kompetencji gminy; przypisał gminie do jej zakresu działania wszystkie zadania o charakterze lokalnym; jak również ograniczył nadzór ze strony czynników rządowych.

Podsumowując, samorząd terytorialny mógł się narodzić dzięki:
# przekształceniu jednostronnego stosunku władza a obywatel i gmina w stosunek dwustronny, przyznający obywatelom i gminom praw podmiotowych,
# upadkowi państwa feudalnego i zniesieniu społeczeństwa stanowego,
# demokratyzacji życia społecznego.

== Podział samorządu ==

Z teoretycznego punktu widzenia samorząd dzieli się na:
* zakładowy (oparty o substrat majątkowy),
* korporacyjny (oparty o substrat osobowy), w którym wyróżniamy samorząd:
** terytorialny
** nieterytorialny
*** akademicki
*** gospodarczy
*** narodowościowy
*** parafialny
*** pracowniczy
*** robotniczy
*** spółdzielczy
*** studencki
*** ubezpieczeniowy
*** uczniowski
*** wyznaniowy
*** zakładowy
*** zawodowy.

W przypadku samorządu terytorialnego głównym wyznacznikiem jest więź terytorialna, a do wspólnoty przynależą wszyscy zamieszkujący dane terytorium bez względu na inne cechy, które różnią ich między sobą. Samorząd nieterytorialny zwany jest niekiedy specjalnym.

Dla przykładu można powiedzieć, iż '''samorząd zawodowy''', to organizacyjna forma obowiązkowego (przymusowego) zrzeszania się obywateli, wykonujących zawód szczególnego zaufania społecznego, w celu reprezentowania ich interesów, zapewniania ochrony socjalnej, prowadzenia doskonalenia zawodowego i pilnowania etyki zawodowej oraz obowiązujących przepisów.

'''Samorząd gospodarczy''' jest - co do zasady - tworzony przez izby gospodarcze (przemysłowo-handlowe), izby rolnicze oraz izby rzemieślnicze, dlatego mówi się o samorządzie przemysłowo-handlowym, rolniczym i rzemieślniczym.

== Refleksje nad samorządem terytorialnym ==

'''Podmiotem samorządu terytorialnego''' jest lokalna społeczność (wspólnota), która zamieszkuje na określonym terytorium i jest zorganizowana w związek samorządowy. Samorządności wspólnoty nie upatrujemy w przeciwstawieniu interesów państwa i tej społeczności, lecz w samodzielnym i niezależnym od państwa wykonywaniu własnych zadań własnych i rozwiązywania swoich problemów. Mieszkańcy powołują władze związku samorządowego (w drodze wyborów) i je kontrolują (np. dzięki referendum). [H. Groszyk, A. Pieniążek, G.L. Seidler]

&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;width:75%&quot;&gt;
{{Zapamiętaj|&lt;center&gt;'''Samorząd terytorialny''' to wykonywanie administracji państwowej. [H. Groszyk, A. Pieniążek, G.L. Seidler]&lt;/center&gt;}}
&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;

W ujęciu państwowym i wręcz pozytywistycznym; samorząd terytorialny powstaje z woli państwa, które jest wyłącznym suwerenem na swoim terytorium. Państwo przekazuje, z własnej woli, część zadań tworzonym przez siebie związkom samorządowym. Dzięki temu samorząd terytorialny jest wyrazem decentralizacji administracji publicznej. Korzysta jednocześnie z przymusu i środków władczych tak, jak organy administracji rządowej. Działalność rządu i samorządu jest tożsama. Jest wykonywana w takich samych formach (decyzja administracyjna) i równa pod względem treści (kształtowanie praw i obowiązków obywateli).

Przynależność do wspólnoty samorządowej jest przymusowa i powstaje z mocy prawa. Dana osoba należy do danego związku tak długo, jak zamieszkuje na jego terenie. Organy samorządowe nie mogą ani odmówić, ani pozbawić członkostwa osobie, która zamieszkuje na terenie związku.

&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;width:75%&quot;&gt;
{{Zapamiętaj|&lt;center&gt;'''Przedmiotem samorządu terytorialnego''' jest administracja państwowa [H. Groszyk, A. Pieniążek, G.L. Seidler].&lt;center&gt;}}&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;

Samorządy wykonują zadania z zakresu administracji publicznej pod nadzorem rządu. Są zarazem samodzielne, ale to państwo samo określa przypadki, w których może ingerować w działania samorządu. Jak to ujął Marian Zdyb; naczelne organy władzy państwowej konstruując samorząd powinny brać pod uwagę różne &quot;mity&quot;, dotyczące pozycji samorządu w państwie. Są to dla przykładu: 1) mit samodzielności gmin, 2) mit zagrożenia dla państwa ze strony samorządu oraz 3) mit konfliktu między państwem a samorządem. Poza tym dochodzi do mylenia pojęcia gminy i jej organów; a także podmiotowości prawnej gminy z kompetencjami organów gminnych, realizujących zadania gminy. [M. Zdyb]

&lt;div style=&quot;background-color: #ffb800; border: solid 1px #aaaaaa; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%&quot;&gt;
Art. 171 Konstytucji RP&lt;br&gt;
1. Działalność samorządu podlega nadzorowi z punktu widzenia legalności.&lt;br&gt;
2. Organami nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego są Prezes Rady Ministrów i wojewodowie, a w zakresie spraw finansowych regionalne izby obrachunkowe.&lt;br&gt;
3. Sejm, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, może rozwiązać organ stanowiący samorządu terytorialnego, jeżeli organ ten rażąco narusza Konstytucję lub ustawy.
&lt;/div&gt;

Instytucje samorządu terytorialnego muszą być też samodzielne finansowo; posiadać prawo do własnego budżetu i prawo do swobodnego jego ułożenia, wedle własnych potrzeb i możliwości. Dlatego władze rządowe nie mogą obarczać samorządów zbyt wieloma zadaniami zleconymi. Praktyka pokazuje bowiem, iż z reguły nie idą za tym wystarczające środki finansowe.

== Modele samorządu terytorialnego ==

Wyróżnia się różne '''modele''' samorządu terytorialnego:

&lt;u&gt;anglosaski&lt;/u&gt;: polegający na skupieniu całokształtu administracji terytorialnej w rękach niezależnych od administracji rządowej różnorodnych organów samorządowych, wybieranych i odwoływanych przez ludność miejscową, wykonujących zadania powierzane w innych państwach administracji rządowej [W. Kozyra, L. Kulczycki],

&lt;u&gt;kontynentalny&lt;/u&gt;: cechujący się nadzorem organów samorządu terytorialnego ze strony administracji rządowej, zawężeniem kompetencji i brakiem rozwiniętej struktury na szczeblu regionalnym.

== Ułomności samorządu terytorialnego ==

Samorząd terytorialny, powstający na ziemiach polskich pod zaborami, posiadał wiele wad.&lt;br&gt;
* nie przekazano bowiem organom samorządu terytorialnego całości spraw lokalnych,
* nie rozgraniczono w sposób konkretny kompetencji administracji samorządowej i rządowej,
* wprowadzono ścisłą kontrolę i nadzór ze strony administracji rządowej lub też wyższych organów samorządowych,
* członkowie władz organów samorządowych byli zależni od władz rządowych,
* organy rządowe posiadały uprawnienia do zatwierdzania, uchylania, zawieszania uchwał organów samorządowych; zwoływania, odraczania, zamykania ich posiedzeń,
* przeważały zadania zlecone (poruczone) nad własnymi,
* samorządy posiadały słabą bazę materialną. Cierpiały na stały deficyt budżetowy i znaczne zadłużenie,
* prawa wyborcze do organów uchwałodawczych były ograniczone, jak np. w Galicji, gdzie obowiązywały wybory kurialne,
* funkcje przewodniczenia organom samorządowym przyznano kierownikom lokalnej administracji rządowej,
* samorządy nie posiadały własnych organów wykonawczych i możliwości samodzielnego egzekwowania uchwał,
* wprowadzano ograniczenia w zakresie stosowania języka polskiego i stosowano represje ze względów narodowościowych, jak w Prusach,
* władze samorządowe realizowały politykę warstwy ziemian i wielkich właścicieli ziemskich z pominięciem interesów chłopstwa, czy przedsiębiorców (zwłaszcza w przypadku instytucji powiatowych).

== Literatura ==

# ''Leksykon Samorządu Terytorialnego'', red. M. Chmaj, Warszawa 1999.
# Niewiadomski Z., ''Geneza samorządu terytorialnego'', [w:] ''Słownik samorządu terytorialnego'', red. M. Chmaj, Lublin 1997.
# Panejko J., ''Geneza i podstawy samorządu europejskiego'', Wilno 1934.
# Samuś P., ''Tradycje samorządu terytorialnego w Polsce XIX i XX w.'', &quot;Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku&quot; 1999, vol. 11.
# Wykrętowicz S., ''Samorząd jako wyraz demokracji obywatelskiej'', [w:] ''Samorząd w Polsce. Istota, formy, zadania'', red. S. Wykrętowicz, Poznań 2004.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>820qpfy3shq4438ion8gl5k9vm6wjed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548415</id>
      <parentid>548406</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>394304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18018" sha1="h04ib7tjybc5pifwx80axauc7nxnrjh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Samorząd ==

Na wstępie wypada przywołać klasyczną definicję samorządu terytorialnego, jaką ułożył [[w:Rudolf Gneist|Rudolf Gneist]]. Jego zdaniem samorząd terytorialny, była to wewnętrzna, autonomiczna administracja powiatów i gmin, sprawowana przez urzędników honorowych, utrzymywana z podatku gruntowego.

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 70%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Heinrich Rudolf Hermann Friedrich von Gneist.jpg}}}|80px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Rudolf von Gneist (1816-1895)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Niemiecki prawnik, polityk; prof. Uniw. w Berlinie, poseł do Sejmu pruskiego i Reichstagu, wywarł znaczny wpływ na ustawodawstwo administracyjne w Prusach, zajmował się samorządem i ustrojem Anglii, przyczynił się do wprowadzenia sądownictwa administracyjnego. Należał do stronnictwa narodowo - liberalnego, reprezentującego burżuazję.&lt;small&gt;[[w:Rudolf von Gneist|Rudolf Gneist na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Konstrukcja samorządu wiąże się z wprowadzeniem w czasach nowożytnych zasad &lt;u&gt;decentralizacji&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;dekoncentracji&lt;/u&gt;, zaistnieniem &lt;u&gt;dualizmu administracji&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;podziałem zadań&lt;/u&gt; na ogólnopaństwowe i lokalne. Organy samorządu realizowały &lt;u&gt;zadania własne&lt;/u&gt; i zadania zlecone&lt;/u&gt; (poruczone).

Rozwijał się szczególnie &lt;u&gt;samorząd terytorialny&lt;/u&gt;, tj. gminny i miejski. Wyodrębniły się organy samorządowe uchwałodawcze (rady, sejmiki) oraz wykonawcze czy zarządzające. Wyposażano organy samorządowe w kompetencje sądowe (np. w Prusach). Władza rządowa zachowywała uprawnienia władcze w stosunku do organów samorządu, często łączono w jednym organie funkcje administracji rządowej i samorządowej.

Tworzył się odrębny &lt;u&gt;aparat urzędniczy samorządowy&lt;/u&gt;, utrzymywany z podatków lokalnych. Wprowadzano zasadę &lt;u&gt;domniemania kompetencji&lt;/u&gt; na rzecz organów samorządowych. Organy samorządowe wyłaniano w drodze wyborów, często niedemokratycznych.

== Geneza samorządu terytorialnego ==
[[Plik:Johann August Schlettwein.jpg|150px|right|thumb|Johann August Schlettwein (1731 - 1802)]]
Pojęcie &quot;samorządu&quot; wprowadził do literatury przedmiotu niemiecki [[w:Fizjokratyzm|fizjokrata]] [[w:Johann August Schlettwein|Johann August Schlettwein]] w pracy ''Grundfeste der Staaten oder die politische Oekonomie'' (wyd. 1779). Zaś zdaniem niektórych ze zjawiskiem samorządu mamy do czynienia niemalże od zarania ludzkiej cywilizacji.

Warto powiedzieć kilka słów na temat '''genezy samorządu terytorialnego'''.  Współczesny samorząd terytorialny nie jest kontynuacją samorządu lokalnego okresu starożytności, czy średniowiecza. O kształtowaniu się nowożytnego samorządu terytorialnego można mówić od czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej i początku XIX wieku w [[w:Prusy|Prusach]].

We &lt;u&gt;Francji&lt;/u&gt; w okresie rewolucji, Konstytuanta, pod wpływem prawa natury, przyznała gminom analogiczne prawa jakie posiadał pojedynczy obywatel. Gmina zdaniem ówczesnych posiadała więc przyrodzone prawa, realizujące zadania własne, ale i zlecone przez państwo. W okresie napoleońskim zniesiono dualizm administracji, tworząc państwo scentralizowane. Władze gmin pochodziły z nominacji, a gminy stały się faktycznie rządowym okręgiem administracyjnym [Z. Niewiadomski].

W &lt;u&gt;Prusach&lt;/u&gt;, w okresie reform Steina i Hardenberga wydano ''Ordynację miejską'' z 19 listopada 1808 r., przyznając gminom miejskim samorząd. Mieszczanie uzyskali wówczas prawo samodzielnego zarządzania sprawami miasta poprzez organy samorządowe, pochodzące z wyborów. Władze samorządowe wykonywały zadania własne i zlecone, a te ostatnie pod nadzorem państwa.

Wpływ na ukształtowanie się nowoczesnego samorządu miały więc dwie teorie samorządu: prawno-naturalna oraz państwowa. &lt;u&gt;Prawno-naturalna teoria samorządu&lt;/u&gt; zakładała - zgodnie z hasłem &quot;wolna gmina w wolnym państwie&quot; - że samorząd terytorialny był przeciwwagą dla państwa. Samorząd miał być oparty na gminach, odrębnych i pierwotnych w stosunku do państwa. Państwo miało zarządzać tylko sprawami ogólnymi, organy samorządu miały pochodzić z wolnych wyborów, a także posiadać samodzielne uprawnienia prawodawcze. Zaś urzędnicy samorządowi mieli być niezależni od rządu, wprowadzano podział na zadania własne i poruczone, rozszerzano uprawnienia własne gmin, a nadzór ograniczono do badania legalności. Na przykład właśnie w &lt;u&gt;Austrii&lt;/u&gt; pisząc ustawę z 1849 roku odwoływano się do koncepcji prawno-naturalnej.&lt;ref&gt;M. Zdyb, ''Samorząd a państwo. Nadzór nad samorządem'', Lublin 1993, s. 14.&lt;/ref&gt; Zaś w art. 11 ust. 2 Konstytucji bawarskiej z 1946 roku określono gminy, jako &quot;pierwotne&quot; korporacje terytorialne, pisząc: &quot;Gminy są pierwotnymi korporacjami terytorialnymi prawa publicznego. Mają prawo, swoje własne sprawy w ramach ustaw samodzielnie układać i nimi zarządzać, w szczególności wybierać burmistrzów i ciała reprezentacyjne.&quot;&lt;ref&gt;Die Gemeinden sind ursprüngliche Gebietskörperschaften des öffentlichen Rechts. Sie haben das Recht, ihre eigenen Angelegenheiten im Rahmen der Gesetze selbst zu ordnen und zu verwalten, insbesonder ihre Bürgermeister und Vertretungskörper zu wählen. [http://www.verfassungen.de/de/by/bayern46.htm www.verfassungen.de]. Zob. S. Fundowicz, ''Zasada demokracji i zasada decentralizacji we współczesnym państwie (przykład niemiecki)'', [w:] ''Ius et Veritas. Księga poświęcona pamięci Michała Staszewicza'', red. D. Dudek, A. Janicka, W.Sz. Staszewski, Lublin 2003, s. 265.&lt;/ref&gt;

&lt;u&gt;Państwowa teoria samorządu&lt;/u&gt; mówiła, iż samorząd to tylko udział społeczeństwa w administracji państwowej. Samorząd w takim ujęciu powstaje z woli państwa i jest od niego zależny. Państwo powołuje lokalne społeczności do udziału w wykonywaniu administracji publicznej, a państwo kształtuje strukturę, granice, właściwość samorządu i nadzór nad nim. Samorząd stanowił wówczas integralną częścią państwa, a gmina nie mogła istnieć niezależnie od państwa i była tworem prawa państwowego.

Koncepcja naturalna była wykorzystywana przez przeciwników politycznych ustrojów absolutystycznych i autorytarnych: opozycji napoleońskiej we [[w:Francja|Francji]] i niemieckich liberałów początku XIX wieku. Znalazła swój wyraz także w konstytucji [[w:Belgia|Belgii]] z 1831 roku. Głosząc teorię o wolności gminy, wywodzili ją z praw naturalnych gmin (komun). Mówiono, iż gmina posiada swoją własną, pierwotną sferę praw. Na prawa te miały składać się m.in. wybór organów, przyjmowanie członków (co zobaczmy jak uległo ewolucji aż do ubezwłasnowolnienia gmin w tym zakresie), administrowanie mieniem komunalnym, pilnowanie porządku i bezpieczeństwa publicznego (tzw. policja miejscowa). Uznawano, iż gmina jest starszą instytucją społeczną od państwa, które miało być federacją gmin. Dopuszczano istnienie gmin &quot;pozapaństwowych&quot;. &lt;ref&gt;M. Zdyb, op. cit., s. 16.&lt;/ref&gt;

O ile jasnym wydaje się podział zadań gminy na własne i zlecone; o tyle katalog ich nie jest ściśle określony i zależy od centralnego ustawodawcy. Stanowi więc to argument przemawiający za odrzuceniem konstrukcji prawnonaturalnej. Teoria państwowa mówi wyraźnie, iż &quot;skoro bowiem samorząd realizuje zadania nałożone przez ustawodawcę, to od ustawodawcy w gruncie rzeczy zależy, jakie zadania będą realizowały jednostki samorządowe. Nie można w związku z tym mówić, że gminy realizują zadania urzeczywistniające ich prawa (wynikające z natury jednostki samorządowej) oraz zadania zlecone administracji rządowej.&quot; &lt;ref&gt;M. Zdyb, op. cit., s. 21.&lt;/ref&gt;

Skoro nie można powiedzieć, że gmina nie ma żadnych praw i zarazem nie można orzec, że ma prawa naturalne nadrzędne wobec praw państwowych należy znaleźć wyjście kompromisowe, które jednocześnie byłoby zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Wydaje się więc, że istnieją prawa naturalne gminy, ale jako &lt;u&gt;wspólnoty samorządowej&lt;/u&gt;. Są to jednak prawa nieokreślone, będące raczej założeniami konstytucyjnymi. Prawa te dookreśla i nadaje bezpośrednio prawodawca a sytuacja wspólnoty jest zależna od jego woli. Zadaniem ustawodawcy jest konkretyzowanie tych ogólnych praw w ustawach szczególnych z poszanowaniem niezależności samorządu terytorialnego. Tym sposobem koncepcje prawnonaturalna i państwowa uzupełniają się, pozwalając na stworzenie spójnego obrazu samorządności lokalnej. Rozróżnienie między zadaniami własnymi a zleconymi będzie również zależało od decyzji ustawodawcy i w zasadzie będzie miało walor techniczny przekazania funduszy i kontroli nad nimi.

Jak zauważył Marian Zdyb, &quot;nie udało się bowiem określić i wyartykułować jakiejś istotnej materialnej cechy, która pozwoliłaby odróżnić i rozdzielić własny i poruczony zakres działania. Wystarczy prześledzić w tym zakresie ustawodawstwo państw europejskich. Okaże się wtedy, że ta sama materia raz należy do własnego, raz do poruczonego zakresu działania gminy, zależnie od stanowiska zajętego przez ustawodawcę. Zupełnie innym problemem jest uzasadnienie takiego stanowiska&quot;. &lt;ref&gt;A. Zdyb, op. cit., s. 21.&lt;/ref&gt;

Słusznym jest zatem podejście polskiego ustawodawcy, który uznał domniemanie kompetencji gminy; przypisał gminie do jej zakresu działania wszystkie zadania o charakterze lokalnym; jak również ograniczył nadzór ze strony czynników rządowych.

Podsumowując, samorząd terytorialny mógł się narodzić dzięki:
# przekształceniu jednostronnego stosunku władza a obywatel i gmina w stosunek dwustronny, przyznający obywatelom i gminom praw podmiotowych,
# upadkowi państwa feudalnego i zniesieniu społeczeństwa stanowego,
# demokratyzacji życia społecznego.

== Podział samorządu ==

Z teoretycznego punktu widzenia samorząd dzieli się na:
* zakładowy (oparty o substrat majątkowy),
* korporacyjny (oparty o substrat osobowy), w którym wyróżniamy samorząd:
** terytorialny
** nieterytorialny
*** akademicki
*** gospodarczy
*** narodowościowy
*** parafialny
*** pracowniczy
*** robotniczy
*** spółdzielczy
*** studencki
*** ubezpieczeniowy
*** uczniowski
*** wyznaniowy
*** zakładowy
*** zawodowy.

W przypadku samorządu terytorialnego głównym wyznacznikiem jest więź terytorialna, a do wspólnoty przynależą wszyscy zamieszkujący dane terytorium bez względu na inne cechy, które różnią ich między sobą. Samorząd nieterytorialny zwany jest niekiedy specjalnym.

Dla przykładu można powiedzieć, iż '''samorząd zawodowy''', to organizacyjna forma obowiązkowego (przymusowego) zrzeszania się obywateli, wykonujących zawód szczególnego zaufania społecznego, w celu reprezentowania ich interesów, zapewniania ochrony socjalnej, prowadzenia doskonalenia zawodowego i pilnowania etyki zawodowej oraz obowiązujących przepisów.

'''Samorząd gospodarczy''' jest - co do zasady - tworzony przez izby gospodarcze (przemysłowo-handlowe), izby rolnicze oraz izby rzemieślnicze, dlatego mówi się o samorządzie przemysłowo-handlowym, rolniczym i rzemieślniczym.

== Refleksje nad samorządem terytorialnym ==

'''Podmiotem samorządu terytorialnego''' jest lokalna społeczność (wspólnota), która zamieszkuje na określonym terytorium i jest zorganizowana w związek samorządowy. Samorządności wspólnoty nie upatrujemy w przeciwstawieniu interesów państwa i tej społeczności, lecz w samodzielnym i niezależnym od państwa wykonywaniu własnych zadań własnych i rozwiązywania swoich problemów. Mieszkańcy powołują władze związku samorządowego (w drodze wyborów) i je kontrolują (np. dzięki referendum). [H. Groszyk, A. Pieniążek, G.L. Seidler]

&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;width:75%&quot;&gt;
{{Zapamiętaj|&lt;center&gt;'''Samorząd terytorialny''' to wykonywanie administracji państwowej. [H. Groszyk, A. Pieniążek, G.L. Seidler]&lt;/center&gt;}}
&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;

W ujęciu państwowym i wręcz pozytywistycznym; samorząd terytorialny powstaje z woli państwa, które jest wyłącznym suwerenem na swoim terytorium. Państwo przekazuje, z własnej woli, część zadań tworzonym przez siebie związkom samorządowym. Dzięki temu samorząd terytorialny jest wyrazem decentralizacji administracji publicznej. Korzysta jednocześnie z przymusu i środków władczych tak, jak organy administracji rządowej. Działalność rządu i samorządu jest tożsama. Jest wykonywana w takich samych formach (decyzja administracyjna) i równa pod względem treści (kształtowanie praw i obowiązków obywateli).

Przynależność do wspólnoty samorządowej jest przymusowa i powstaje z mocy prawa. Dana osoba należy do danego związku tak długo, jak zamieszkuje na jego terenie. Organy samorządowe nie mogą ani odmówić, ani pozbawić członkostwa osobie, która zamieszkuje na terenie związku.

&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;width:75%&quot;&gt;
{{Zapamiętaj|&lt;center&gt;'''Przedmiotem samorządu terytorialnego''' jest administracja państwowa [H. Groszyk, A. Pieniążek, G.L. Seidler].&lt;center&gt;}}&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;

Samorządy wykonują zadania z zakresu administracji publicznej pod nadzorem rządu. Są zarazem samodzielne, ale to państwo samo określa przypadki, w których może ingerować w działania samorządu. Jak to ujął Marian Zdyb; naczelne organy władzy państwowej konstruując samorząd powinny brać pod uwagę różne &quot;mity&quot;, dotyczące pozycji samorządu w państwie. Są to dla przykładu: 1) mit samodzielności gmin, 2) mit zagrożenia dla państwa ze strony samorządu oraz 3) mit konfliktu między państwem a samorządem. Poza tym dochodzi do mylenia pojęcia gminy i jej organów; a także podmiotowości prawnej gminy z kompetencjami organów gminnych, realizujących zadania gminy. [M. Zdyb]

&lt;div style=&quot;background-color: #ffb800; border: solid 1px #aaaaaa; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%&quot;&gt;
Art. 171 Konstytucji RP&lt;br&gt;
1. Działalność samorządu podlega nadzorowi z punktu widzenia legalności.&lt;br&gt;
2. Organami nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego są Prezes Rady Ministrów i wojewodowie, a w zakresie spraw finansowych regionalne izby obrachunkowe.&lt;br&gt;
3. Sejm, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, może rozwiązać organ stanowiący samorządu terytorialnego, jeżeli organ ten rażąco narusza Konstytucję lub ustawy.
&lt;/div&gt;

Instytucje samorządu terytorialnego muszą być też samodzielne finansowo; posiadać prawo do własnego budżetu i prawo do swobodnego jego ułożenia, wedle własnych potrzeb i możliwości. Dlatego władze rządowe nie mogą obarczać samorządów zbyt wieloma zadaniami zleconymi. Praktyka pokazuje bowiem, iż z reguły nie idą za tym wystarczające środki finansowe.

== Modele samorządu terytorialnego ==

Wyróżnia się różne '''modele''' samorządu terytorialnego:

&lt;u&gt;anglosaski&lt;/u&gt;: polegający na skupieniu całokształtu administracji terytorialnej w rękach niezależnych od administracji rządowej różnorodnych organów samorządowych, wybieranych i odwoływanych przez ludność miejscową, wykonujących zadania powierzane w innych państwach administracji rządowej [W. Kozyra, L. Kulczycki],

&lt;u&gt;kontynentalny&lt;/u&gt;: cechujący się nadzorem organów samorządu terytorialnego ze strony administracji rządowej, zawężeniem kompetencji i brakiem rozwiniętej struktury na szczeblu regionalnym.

== Ułomności samorządu terytorialnego ==

Samorząd terytorialny, powstający na ziemiach polskich pod zaborami, posiadał wiele wad.&lt;br&gt;
* nie przekazano bowiem organom samorządu terytorialnego całości spraw lokalnych,
* nie rozgraniczono w sposób konkretny kompetencji administracji samorządowej i rządowej,
* wprowadzono ścisłą kontrolę i nadzór ze strony administracji rządowej lub też wyższych organów samorządowych,
* członkowie władz organów samorządowych byli zależni od władz rządowych,
* organy rządowe posiadały uprawnienia do zatwierdzania, uchylania, zawieszania uchwał organów samorządowych; zwoływania, odraczania, zamykania ich posiedzeń,
* przeważały zadania zlecone (poruczone) nad własnymi,
* samorządy posiadały słabą bazę materialną. Cierpiały na stały deficyt budżetowy i znaczne zadłużenie,
* prawa wyborcze do organów uchwałodawczych były ograniczone, jak np. w Galicji, gdzie obowiązywały wybory kurialne,
* funkcje przewodniczenia organom samorządowym przyznano kierownikom lokalnej administracji rządowej,
* samorządy nie posiadały własnych organów wykonawczych i możliwości samodzielnego egzekwowania uchwał,
* wprowadzano ograniczenia w zakresie stosowania języka polskiego i stosowano represje ze względów narodowościowych, jak w Prusach,
* władze samorządowe realizowały politykę warstwy ziemian i wielkich właścicieli ziemskich z pominięciem interesów chłopstwa, czy przedsiębiorców (zwłaszcza w przypadku instytucji powiatowych).

== Literatura ==

# ''Leksykon Samorządu Terytorialnego'', red. M. Chmaj, Warszawa 1999.
# Niewiadomski Z., ''Geneza samorządu terytorialnego'', [w:] ''Słownik samorządu terytorialnego'', red. M. Chmaj, Lublin 1997.
# Panejko J., ''Geneza i podstawy samorządu europejskiego'', Wilno 1934.
# Samuś P., ''Tradycje samorządu terytorialnego w Polsce XIX i XX w.'', &quot;Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku&quot; 1999, vol. 11.
# Wykrętowicz S., ''Samorząd jako wyraz demokracji obywatelskiej'', [w:] ''Samorząd w Polsce. Istota, formy, zadania'', red. S. Wykrętowicz, Poznań 2004.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h04ib7tjybc5pifwx80axauc7nxnrjh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548457</id>
      <parentid>548415</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18017" sha1="820qpfy3shq4438ion8gl5k9vm6wjed" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Samorząd ==

Na wstępie wypada przywołać klasyczną definicję samorządu terytorialnego, jaką ułożył [[w:Rudolf Gneist|Rudolf Gneist]]. Jego zdaniem samorząd terytorialny, była to wewnętrzna, autonomiczna administracja powiatów i gmin, sprawowana przez urzędników honorowych, utrzymywana z podatku gruntowego.

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 70%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Heinrich Rudolf Hermann Friedrich von Gneist.jpg}}}|80px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Rudolf von Gneist (1816-1895)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Niemiecki prawnik, polityk; prof. Uniw. w Berlinie, poseł do Sejmu pruskiego i Reichstagu, wywarł znaczny wpływ na ustawodawstwo administracyjne w Prusach, zajmował się samorządem i ustrojem Anglii, przyczynił się do wprowadzenia sądownictwa administracyjnego. Należał do stronnictwa narodowo - liberalnego, reprezentującego burżuazję.&lt;small&gt;[[w:Rudolf von Gneist|Rudolf Gneist w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

Konstrukcja samorządu wiąże się z wprowadzeniem w czasach nowożytnych zasad &lt;u&gt;decentralizacji&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;dekoncentracji&lt;/u&gt;, zaistnieniem &lt;u&gt;dualizmu administracji&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;podziałem zadań&lt;/u&gt; na ogólnopaństwowe i lokalne. Organy samorządu realizowały &lt;u&gt;zadania własne&lt;/u&gt; i zadania zlecone&lt;/u&gt; (poruczone).

Rozwijał się szczególnie &lt;u&gt;samorząd terytorialny&lt;/u&gt;, tj. gminny i miejski. Wyodrębniły się organy samorządowe uchwałodawcze (rady, sejmiki) oraz wykonawcze czy zarządzające. Wyposażano organy samorządowe w kompetencje sądowe (np. w Prusach). Władza rządowa zachowywała uprawnienia władcze w stosunku do organów samorządu, często łączono w jednym organie funkcje administracji rządowej i samorządowej.

Tworzył się odrębny &lt;u&gt;aparat urzędniczy samorządowy&lt;/u&gt;, utrzymywany z podatków lokalnych. Wprowadzano zasadę &lt;u&gt;domniemania kompetencji&lt;/u&gt; na rzecz organów samorządowych. Organy samorządowe wyłaniano w drodze wyborów, często niedemokratycznych.

== Geneza samorządu terytorialnego ==
[[Plik:Johann August Schlettwein.jpg|150px|right|thumb|Johann August Schlettwein (1731 - 1802)]]
Pojęcie &quot;samorządu&quot; wprowadził do literatury przedmiotu niemiecki [[w:Fizjokratyzm|fizjokrata]] [[w:Johann August Schlettwein|Johann August Schlettwein]] w pracy ''Grundfeste der Staaten oder die politische Oekonomie'' (wyd. 1779). Zaś zdaniem niektórych ze zjawiskiem samorządu mamy do czynienia niemalże od zarania ludzkiej cywilizacji.

Warto powiedzieć kilka słów na temat '''genezy samorządu terytorialnego'''.  Współczesny samorząd terytorialny nie jest kontynuacją samorządu lokalnego okresu starożytności, czy średniowiecza. O kształtowaniu się nowożytnego samorządu terytorialnego można mówić od czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej i początku XIX wieku w [[w:Prusy|Prusach]].

We &lt;u&gt;Francji&lt;/u&gt; w okresie rewolucji, Konstytuanta, pod wpływem prawa natury, przyznała gminom analogiczne prawa jakie posiadał pojedynczy obywatel. Gmina zdaniem ówczesnych posiadała więc przyrodzone prawa, realizujące zadania własne, ale i zlecone przez państwo. W okresie napoleońskim zniesiono dualizm administracji, tworząc państwo scentralizowane. Władze gmin pochodziły z nominacji, a gminy stały się faktycznie rządowym okręgiem administracyjnym [Z. Niewiadomski].

W &lt;u&gt;Prusach&lt;/u&gt;, w okresie reform Steina i Hardenberga wydano ''Ordynację miejską'' z 19 listopada 1808 r., przyznając gminom miejskim samorząd. Mieszczanie uzyskali wówczas prawo samodzielnego zarządzania sprawami miasta poprzez organy samorządowe, pochodzące z wyborów. Władze samorządowe wykonywały zadania własne i zlecone, a te ostatnie pod nadzorem państwa.

Wpływ na ukształtowanie się nowoczesnego samorządu miały więc dwie teorie samorządu: prawno-naturalna oraz państwowa. &lt;u&gt;Prawno-naturalna teoria samorządu&lt;/u&gt; zakładała - zgodnie z hasłem &quot;wolna gmina w wolnym państwie&quot; - że samorząd terytorialny był przeciwwagą dla państwa. Samorząd miał być oparty na gminach, odrębnych i pierwotnych w stosunku do państwa. Państwo miało zarządzać tylko sprawami ogólnymi, organy samorządu miały pochodzić z wolnych wyborów, a także posiadać samodzielne uprawnienia prawodawcze. Zaś urzędnicy samorządowi mieli być niezależni od rządu, wprowadzano podział na zadania własne i poruczone, rozszerzano uprawnienia własne gmin, a nadzór ograniczono do badania legalności. Na przykład właśnie w &lt;u&gt;Austrii&lt;/u&gt; pisząc ustawę z 1849 roku odwoływano się do koncepcji prawno-naturalnej.&lt;ref&gt;M. Zdyb, ''Samorząd a państwo. Nadzór nad samorządem'', Lublin 1993, s. 14.&lt;/ref&gt; Zaś w art. 11 ust. 2 Konstytucji bawarskiej z 1946 roku określono gminy, jako &quot;pierwotne&quot; korporacje terytorialne, pisząc: &quot;Gminy są pierwotnymi korporacjami terytorialnymi prawa publicznego. Mają prawo, swoje własne sprawy w ramach ustaw samodzielnie układać i nimi zarządzać, w szczególności wybierać burmistrzów i ciała reprezentacyjne.&quot;&lt;ref&gt;Die Gemeinden sind ursprüngliche Gebietskörperschaften des öffentlichen Rechts. Sie haben das Recht, ihre eigenen Angelegenheiten im Rahmen der Gesetze selbst zu ordnen und zu verwalten, insbesonder ihre Bürgermeister und Vertretungskörper zu wählen. [http://www.verfassungen.de/de/by/bayern46.htm www.verfassungen.de]. Zob. S. Fundowicz, ''Zasada demokracji i zasada decentralizacji we współczesnym państwie (przykład niemiecki)'', [w:] ''Ius et Veritas. Księga poświęcona pamięci Michała Staszewicza'', red. D. Dudek, A. Janicka, W.Sz. Staszewski, Lublin 2003, s. 265.&lt;/ref&gt;

&lt;u&gt;Państwowa teoria samorządu&lt;/u&gt; mówiła, iż samorząd to tylko udział społeczeństwa w administracji państwowej. Samorząd w takim ujęciu powstaje z woli państwa i jest od niego zależny. Państwo powołuje lokalne społeczności do udziału w wykonywaniu administracji publicznej, a państwo kształtuje strukturę, granice, właściwość samorządu i nadzór nad nim. Samorząd stanowił wówczas integralną częścią państwa, a gmina nie mogła istnieć niezależnie od państwa i była tworem prawa państwowego.

Koncepcja naturalna była wykorzystywana przez przeciwników politycznych ustrojów absolutystycznych i autorytarnych: opozycji napoleońskiej we [[w:Francja|Francji]] i niemieckich liberałów początku XIX wieku. Znalazła swój wyraz także w konstytucji [[w:Belgia|Belgii]] z 1831 roku. Głosząc teorię o wolności gminy, wywodzili ją z praw naturalnych gmin (komun). Mówiono, iż gmina posiada swoją własną, pierwotną sferę praw. Na prawa te miały składać się m.in. wybór organów, przyjmowanie członków (co zobaczmy jak uległo ewolucji aż do ubezwłasnowolnienia gmin w tym zakresie), administrowanie mieniem komunalnym, pilnowanie porządku i bezpieczeństwa publicznego (tzw. policja miejscowa). Uznawano, iż gmina jest starszą instytucją społeczną od państwa, które miało być federacją gmin. Dopuszczano istnienie gmin &quot;pozapaństwowych&quot;. &lt;ref&gt;M. Zdyb, op. cit., s. 16.&lt;/ref&gt;

O ile jasnym wydaje się podział zadań gminy na własne i zlecone; o tyle katalog ich nie jest ściśle określony i zależy od centralnego ustawodawcy. Stanowi więc to argument przemawiający za odrzuceniem konstrukcji prawnonaturalnej. Teoria państwowa mówi wyraźnie, iż &quot;skoro bowiem samorząd realizuje zadania nałożone przez ustawodawcę, to od ustawodawcy w gruncie rzeczy zależy, jakie zadania będą realizowały jednostki samorządowe. Nie można w związku z tym mówić, że gminy realizują zadania urzeczywistniające ich prawa (wynikające z natury jednostki samorządowej) oraz zadania zlecone administracji rządowej.&quot; &lt;ref&gt;M. Zdyb, op. cit., s. 21.&lt;/ref&gt;

Skoro nie można powiedzieć, że gmina nie ma żadnych praw i zarazem nie można orzec, że ma prawa naturalne nadrzędne wobec praw państwowych należy znaleźć wyjście kompromisowe, które jednocześnie byłoby zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Wydaje się więc, że istnieją prawa naturalne gminy, ale jako &lt;u&gt;wspólnoty samorządowej&lt;/u&gt;. Są to jednak prawa nieokreślone, będące raczej założeniami konstytucyjnymi. Prawa te dookreśla i nadaje bezpośrednio prawodawca a sytuacja wspólnoty jest zależna od jego woli. Zadaniem ustawodawcy jest konkretyzowanie tych ogólnych praw w ustawach szczególnych z poszanowaniem niezależności samorządu terytorialnego. Tym sposobem koncepcje prawnonaturalna i państwowa uzupełniają się, pozwalając na stworzenie spójnego obrazu samorządności lokalnej. Rozróżnienie między zadaniami własnymi a zleconymi będzie również zależało od decyzji ustawodawcy i w zasadzie będzie miało walor techniczny przekazania funduszy i kontroli nad nimi.

Jak zauważył Marian Zdyb, &quot;nie udało się bowiem określić i wyartykułować jakiejś istotnej materialnej cechy, która pozwoliłaby odróżnić i rozdzielić własny i poruczony zakres działania. Wystarczy prześledzić w tym zakresie ustawodawstwo państw europejskich. Okaże się wtedy, że ta sama materia raz należy do własnego, raz do poruczonego zakresu działania gminy, zależnie od stanowiska zajętego przez ustawodawcę. Zupełnie innym problemem jest uzasadnienie takiego stanowiska&quot;. &lt;ref&gt;A. Zdyb, op. cit., s. 21.&lt;/ref&gt;

Słusznym jest zatem podejście polskiego ustawodawcy, który uznał domniemanie kompetencji gminy; przypisał gminie do jej zakresu działania wszystkie zadania o charakterze lokalnym; jak również ograniczył nadzór ze strony czynników rządowych.

Podsumowując, samorząd terytorialny mógł się narodzić dzięki:
# przekształceniu jednostronnego stosunku władza a obywatel i gmina w stosunek dwustronny, przyznający obywatelom i gminom praw podmiotowych,
# upadkowi państwa feudalnego i zniesieniu społeczeństwa stanowego,
# demokratyzacji życia społecznego.

== Podział samorządu ==

Z teoretycznego punktu widzenia samorząd dzieli się na:
* zakładowy (oparty o substrat majątkowy),
* korporacyjny (oparty o substrat osobowy), w którym wyróżniamy samorząd:
** terytorialny
** nieterytorialny
*** akademicki
*** gospodarczy
*** narodowościowy
*** parafialny
*** pracowniczy
*** robotniczy
*** spółdzielczy
*** studencki
*** ubezpieczeniowy
*** uczniowski
*** wyznaniowy
*** zakładowy
*** zawodowy.

W przypadku samorządu terytorialnego głównym wyznacznikiem jest więź terytorialna, a do wspólnoty przynależą wszyscy zamieszkujący dane terytorium bez względu na inne cechy, które różnią ich między sobą. Samorząd nieterytorialny zwany jest niekiedy specjalnym.

Dla przykładu można powiedzieć, iż '''samorząd zawodowy''', to organizacyjna forma obowiązkowego (przymusowego) zrzeszania się obywateli, wykonujących zawód szczególnego zaufania społecznego, w celu reprezentowania ich interesów, zapewniania ochrony socjalnej, prowadzenia doskonalenia zawodowego i pilnowania etyki zawodowej oraz obowiązujących przepisów.

'''Samorząd gospodarczy''' jest - co do zasady - tworzony przez izby gospodarcze (przemysłowo-handlowe), izby rolnicze oraz izby rzemieślnicze, dlatego mówi się o samorządzie przemysłowo-handlowym, rolniczym i rzemieślniczym.

== Refleksje nad samorządem terytorialnym ==

'''Podmiotem samorządu terytorialnego''' jest lokalna społeczność (wspólnota), która zamieszkuje na określonym terytorium i jest zorganizowana w związek samorządowy. Samorządności wspólnoty nie upatrujemy w przeciwstawieniu interesów państwa i tej społeczności, lecz w samodzielnym i niezależnym od państwa wykonywaniu własnych zadań własnych i rozwiązywania swoich problemów. Mieszkańcy powołują władze związku samorządowego (w drodze wyborów) i je kontrolują (np. dzięki referendum). [H. Groszyk, A. Pieniążek, G.L. Seidler]

&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;width:75%&quot;&gt;
{{Zapamiętaj|&lt;center&gt;'''Samorząd terytorialny''' to wykonywanie administracji państwowej. [H. Groszyk, A. Pieniążek, G.L. Seidler]&lt;/center&gt;}}
&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;

W ujęciu państwowym i wręcz pozytywistycznym; samorząd terytorialny powstaje z woli państwa, które jest wyłącznym suwerenem na swoim terytorium. Państwo przekazuje, z własnej woli, część zadań tworzonym przez siebie związkom samorządowym. Dzięki temu samorząd terytorialny jest wyrazem decentralizacji administracji publicznej. Korzysta jednocześnie z przymusu i środków władczych tak, jak organy administracji rządowej. Działalność rządu i samorządu jest tożsama. Jest wykonywana w takich samych formach (decyzja administracyjna) i równa pod względem treści (kształtowanie praw i obowiązków obywateli).

Przynależność do wspólnoty samorządowej jest przymusowa i powstaje z mocy prawa. Dana osoba należy do danego związku tak długo, jak zamieszkuje na jego terenie. Organy samorządowe nie mogą ani odmówić, ani pozbawić członkostwa osobie, która zamieszkuje na terenie związku.

&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;width:75%&quot;&gt;
{{Zapamiętaj|&lt;center&gt;'''Przedmiotem samorządu terytorialnego''' jest administracja państwowa [H. Groszyk, A. Pieniążek, G.L. Seidler].&lt;center&gt;}}&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;

Samorządy wykonują zadania z zakresu administracji publicznej pod nadzorem rządu. Są zarazem samodzielne, ale to państwo samo określa przypadki, w których może ingerować w działania samorządu. Jak to ujął Marian Zdyb; naczelne organy władzy państwowej konstruując samorząd powinny brać pod uwagę różne &quot;mity&quot;, dotyczące pozycji samorządu w państwie. Są to dla przykładu: 1) mit samodzielności gmin, 2) mit zagrożenia dla państwa ze strony samorządu oraz 3) mit konfliktu między państwem a samorządem. Poza tym dochodzi do mylenia pojęcia gminy i jej organów; a także podmiotowości prawnej gminy z kompetencjami organów gminnych, realizujących zadania gminy. [M. Zdyb]

&lt;div style=&quot;background-color: #ffb800; border: solid 1px #aaaaaa; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 85%&quot;&gt;
Art. 171 Konstytucji RP&lt;br&gt;
1. Działalność samorządu podlega nadzorowi z punktu widzenia legalności.&lt;br&gt;
2. Organami nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego są Prezes Rady Ministrów i wojewodowie, a w zakresie spraw finansowych regionalne izby obrachunkowe.&lt;br&gt;
3. Sejm, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, może rozwiązać organ stanowiący samorządu terytorialnego, jeżeli organ ten rażąco narusza Konstytucję lub ustawy.
&lt;/div&gt;

Instytucje samorządu terytorialnego muszą być też samodzielne finansowo; posiadać prawo do własnego budżetu i prawo do swobodnego jego ułożenia, wedle własnych potrzeb i możliwości. Dlatego władze rządowe nie mogą obarczać samorządów zbyt wieloma zadaniami zleconymi. Praktyka pokazuje bowiem, iż z reguły nie idą za tym wystarczające środki finansowe.

== Modele samorządu terytorialnego ==

Wyróżnia się różne '''modele''' samorządu terytorialnego:

&lt;u&gt;anglosaski&lt;/u&gt;: polegający na skupieniu całokształtu administracji terytorialnej w rękach niezależnych od administracji rządowej różnorodnych organów samorządowych, wybieranych i odwoływanych przez ludność miejscową, wykonujących zadania powierzane w innych państwach administracji rządowej [W. Kozyra, L. Kulczycki],

&lt;u&gt;kontynentalny&lt;/u&gt;: cechujący się nadzorem organów samorządu terytorialnego ze strony administracji rządowej, zawężeniem kompetencji i brakiem rozwiniętej struktury na szczeblu regionalnym.

== Ułomności samorządu terytorialnego ==

Samorząd terytorialny, powstający na ziemiach polskich pod zaborami, posiadał wiele wad.&lt;br&gt;
* nie przekazano bowiem organom samorządu terytorialnego całości spraw lokalnych,
* nie rozgraniczono w sposób konkretny kompetencji administracji samorządowej i rządowej,
* wprowadzono ścisłą kontrolę i nadzór ze strony administracji rządowej lub też wyższych organów samorządowych,
* członkowie władz organów samorządowych byli zależni od władz rządowych,
* organy rządowe posiadały uprawnienia do zatwierdzania, uchylania, zawieszania uchwał organów samorządowych; zwoływania, odraczania, zamykania ich posiedzeń,
* przeważały zadania zlecone (poruczone) nad własnymi,
* samorządy posiadały słabą bazę materialną. Cierpiały na stały deficyt budżetowy i znaczne zadłużenie,
* prawa wyborcze do organów uchwałodawczych były ograniczone, jak np. w Galicji, gdzie obowiązywały wybory kurialne,
* funkcje przewodniczenia organom samorządowym przyznano kierownikom lokalnej administracji rządowej,
* samorządy nie posiadały własnych organów wykonawczych i możliwości samodzielnego egzekwowania uchwał,
* wprowadzano ograniczenia w zakresie stosowania języka polskiego i stosowano represje ze względów narodowościowych, jak w Prusach,
* władze samorządowe realizowały politykę warstwy ziemian i wielkich właścicieli ziemskich z pominięciem interesów chłopstwa, czy przedsiębiorców (zwłaszcza w przypadku instytucji powiatowych).

== Literatura ==

# ''Leksykon Samorządu Terytorialnego'', red. M. Chmaj, Warszawa 1999.
# Niewiadomski Z., ''Geneza samorządu terytorialnego'', [w:] ''Słownik samorządu terytorialnego'', red. M. Chmaj, Lublin 1997.
# Panejko J., ''Geneza i podstawy samorządu europejskiego'', Wilno 1934.
# Samuś P., ''Tradycje samorządu terytorialnego w Polsce XIX i XX w.'', &quot;Zeszyty Naukowe Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku&quot; 1999, vol. 11.
# Wykrętowicz S., ''Samorząd jako wyraz demokracji obywatelskiej'', [w:] ''Samorząd w Polsce. Istota, formy, zadania'', red. S. Wykrętowicz, Poznań 2004.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>820qpfy3shq4438ion8gl5k9vm6wjed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Monarchia habsburska w okresie absolutyzmu oświeconego</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19509</id>
    <revision>
      <id>548403</id>
      <parentid>436152</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <comment>Możesz ponadto wypróbować interpreter języka</comment>
      <origin>548403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28720" sha1="9f5kg9fv2rh6217bcw79hshzicnzbet" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Monarchia habsburska w okresie absolutyzmu oświeconego ==

Okres absolutyzmu oświeconego w Austrii przypadł na panowanie [[w:Maria Teresa Habsburg|Marii Teresy]], (zasiadała na tronie w latach 1740-1780), [[w:Józef II Habsburg|Józefa II]] (1780-1790), [[w:Leopold_II_Habsburg|Leopolda II]] (1790-1792) oraz [[w:Franciszek_II_Habsburg|Franciszka]] (1792-1835).

Najbardziej charakterystyczny był okres rządów Marii Teresy oraz jej syna Józefa II. Maria Teresa potrafiła dobrać sobie zespół współpracowników, wśród których znaleźli się m. in.: kanclerz [[w:Wenzel Anton von Kaunitz|W.A. von Kaunitz]] (opowiadał za zarząd centralny i polityka zagraniczna), [[w:Friedrich Wilhelm von Haugwitz|F.W. von Haugwitz]], [[w:Joseph von Sonnenfels|J. von Sonnenfels]], [[w:Johann Baptist Anton von Pergen|J.A. von Pergen]] (administracja), [[w:Gerard van Swieten|G. van Swieten]] i [[w:Johann Ignaz Felbiger|von Felbiger]] (szkolnictwo) oraz [[w:Leopold von Daun|L. von Daun]] (armia).

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Charles VI (1685-1740), Holy Roman Emperor.jpg}}}|70px]]&amp;nbsp;
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Karol VI (1685 - 1740)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Cesarz Niemiec, ostatni męski potomek dynastii Habsburgów, cesarz od 1711 do 1740, wydał sankcję pragmatyczną, dzięki której zapewnił tron swojej córce - Marii Teresie; prowadził nieszczęśliwą politykę zagraniczną: utracił Hiszpanię, Neapol i Sycylię, kraje bałkańskie, zachował Lombardię i Belgię (Niderlandy Austriackie). &lt;small&gt;[[w:Karol VI Habsburg|Karol VI w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== Administracja centralna ==
[[Plik:Growth_of_Habsburg_territories.jpg|right|200px|thumb|Mapa Cesarstwa Austriackiego w XVII i XVIII w.]]

Administrację absolutystyczną cechował daleko posunięty centralizm z nieograniczoną władzą monarchy, co wykluczało społeczeństwo od udziału w rządach. Nie uznawano odrębności narodowych, likwidowano instytucje samorządowe. W XVII w. złamano opór stanów czeskich, szanowano jednak autonomię Węgier.

Struktura administracji centralnej przedstawiała się następująco:

* '''Cesarz'''
* '''Rada Stanu''' (''Staatsrat'', od 1761 r. zwana też Radą Państwa): &lt;u&gt;organ doradczy&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;opiniodawczy&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;kontrolny&lt;/u&gt;.
* '''Rada Wojenna''' (''Hofkriegsrat'', 1749 r.): rada zajmująca się &lt;u&gt;sprawami wojska&lt;/u&gt;. Była podzielona na wydziały 1. rekrutacji, kwaterunku, żywności, 2. sądowniczy, 3. ekonomiczny. Zadania: kierowanie operacjami wojskowymi, zaopatrzenie armii, utrzymanie twierdz, obrona przed Turkami.
* '''Kancelaria Stanu''' (1742 r., zwana też Tajną Kancelarią Dworu i Państwa): na czele z kanclerzem stanu, do jej kompetencji należały sprawy zagraniczne, dworu cesarskiego, sprawy centralnego zarządu państwem. W ramach Kancelarii działało Archiwum Państwowe.
* '''Zjednoczona Kancelaria Nadworna'''&lt;ref&gt; Początkowo w 1742 r. powstała Kancelaria Dworu i Państwa z kanclerzem na czele, potem w 1749 r. zniesiono odrębne kancelarie nadworne dla poszczególnych krajów cesarstwa (Austrii, Czech, Galicji, Niderlandów, Siedmiogrodu, Węgier, Włoch) i powołano Dyrekcję Publiczną i Kameralną, a potem w 1761 r. Zjednoczoną Kancelarię Nadworną. Na pocz. XVIII w. funkcjonowały organy centralne ds. gospodarki (m. in. Komisja Merkantylna). Odpowiadały za handel, manufaktury, kompanie handlowe, drogi, cła i porty. U boku Zjednoczonej Kancelarii powołano organy wyspecjalizowane: Dyrektorium Komercjalne (''Komerzdirektorium''), Komisję Kościelną (''Oberkirchenkommission''), Komisję Edukacyjną (''Studienhofkommission''), Urząd Policji (''Oberste Polizeibehörde'').&lt;/ref&gt;(na czele z pierwszym kanclerzem, podzielona na departamenty): sprawy wewnętrzne krajów cesarstwa, oprócz skarbowości i sądownictwa, w tym gospodarka, sprawy wyznaniowe, szkolnictwo.
* '''Izba Sprawiedliwości''': (''Oberste Justizstelle'', 1749 r.): rozpatrywała &lt;u&gt;sprawy sądowe&lt;/u&gt;, była jednocześnie ministerstwem sprawiedliwości i zarazem sądem najwyższym. Na jej czele stał kanclerz. Dzieliła się na senaty.
* '''Izba Skarbowa''': odpowiadała za &lt;u&gt;sprawy skarbowe&lt;/u&gt;, podatki, cła, zarząd monopolami (np. solnym), dobrami Skarbu Państwa; dzięki reformie administracji skarbowej scentralizowano zarząd skarbem. Nadwornej Izbie Skarbowej (''Hofkammer'') podlegały izby skarbowe w krajach cesarstwa.
* '''Izba Rachunkowa''': &lt;u&gt;kontrolowała&lt;/u&gt; gospodarkę finansową.
* '''Ministerstwo Spraw Zagranicznych'''.

== Administracja lokalna ==
Biorąc pod uwagę administrację lokalną, przeszkodą w jej funkcjonowaniu był wielonarodowy charakter państwa i jego rozległy obszar. Dlatego też reformy dotyczyły głównie niemieckojęzycznej części monarchii i Czech; zarząd Węgrami uwzględniał ich specyfikę, zaś posiadłości we Włoszech, Niderlandy i Belgia pozostawały pod władzą lokalnych gubernatorów i namiestników.

Cesarstwo austriackie zostało - co do zasady - podzielone na gubernie oraz powiaty. W '''guberni''' władzę sprawowali '''gubernator''', stojący na czele '''gubernium''' (kolegialnego urzędu gubernialnego), w ramach którego wydzielono prezydium oraz departamenty. W niektórych krajach cesarstwa odpowiednikami guberni były starostwa krajowe.

Gubernie z reguły dzieliły się na '''powiaty''', zwane zwyczajowo cyrkułami (lub obwodami). Powiatem kierował '''starosta''', stojący na czele starostwa (urzędu cyrkularnego, urzędu obwodowego). W ramach swoich kompetencji zajmował się praktycznie całością spraw lokalnych, czyli: sprawami administracyjnymi i policyjnymi (porządku i bezpieczeństwa publicznego, więzieniami, aresztami i domami pracy przymusowej, migracji ludności, paszportami, cenzurą); sprawami wojskowymi (poborem do wojska, kwaterunkami, ściganiem dezerterów); skarbowymi (podatkami); gospodarczymi, rolnictwa, handlu, przemysłu, komunikacji (utrzymaniem dróg, mostów, grobli); wyznaniowymi i szkolnymi; zarządu dobrami rządowymi i skargami chłopów na dzierżawców.

Odrębnym zarządem cechowały się miasta. Józef II zaprowadził w 1783 r. jednolity ustrój miast z szerokim samorządem, zniesionym jednakże na pocz. XIX w. Miasta podzielono na klasy i wyróżniono:
* '''miasta większe''', w których mieszkańcy miasta posiadający obywatelstwo miejskie (właściciele nieruchomości, członkowie cechów, kupcy itp.) decydowali o wyborze '''wydziału miejskiego''', który wybierał '''magistrat''' (zarząd miasta), na czele z burmistrzem lub prezydentem miasta. W ramach magistratu wydzielano '''senaty''' o kompetencjach sądowych, czyli po prostu sądy miejskie. Były to senaty cywilne, karne oraz administracyjno-gospodarcze (zwane też politycznymi).
* '''miasta mniejsze''' (często prywatne), w których władzę sprawował zwykle '''wójt'''.

Jednostkami podziału terytorialnego na obszarach wiejskich były '''dominia''' i gromady wiejskie. Dominium była to jednostka administracyjna obejmująca jedną lub kilka wsi należących do jednego właściciela. Zaś gromadą wiejską zwano osadę rolniczą. Wszystko zależało oczywiście od lokalnych zwyczajów. Władzę administracyjną na wsi sprawował '''wójt''' z przysiężnikami wybieranymi przez chłopów. Wójtem często był '''właściciel ziemski''' lub jego funkcjonariusz. Dodatkowo tworzono urząd &lt;u&gt;justycjariusza&lt;/u&gt; (który zajmował się sprawami sądowymi, karał za drobne wykroczenia i rozstrzygał spory między chłopami) i &lt;u&gt;mandatariusza&lt;/u&gt; (odpowiadał za sprawy administracyjne na najniższym szczeblu lokalnym). Byli oni urzędnikami sądowymi i policyjnymi, mianowanymi i opłacanymi przez dziedziców, ale podlegali starostom i mieli wypełniać obowiązki administracji cesarskiej. Dzięki temu władcy Austrii zamierzali mieć wgląd w stosunki wiejskie (zwłaszcza pod kątem wojskowym i skarbowym) a w razie potrzeby ingerować w sprawy między feudałami a włościanami. Zaś wskutek połączenia godności dziedzica ze stanowiskiem wójta, władza szlachcica nabrała podwójnego charakteru: jako prywatnego właściciela wsi i piastuna władzy państwowej. 

W niektórych krajach cesarstwa zachowano '''samorząd stanowy'''. Istniały sejmy stanowe (tzw. postulatowe) z wydziałami stanowymi, jako organami wykonawczymi. '''Sejm stanowy''' składał się z grup duchowieństwa, możnowładztwa, szlachty i przedstawicieli miast. Mógł jedynie przedkładać prośby (postulaty, &quot;adresy&quot;) do tronu cesarskiego. Zwoływanie sejmów zależało od woli cesarza i gubernatorów prowincji.

{{Definicja3|Gubernator Galicji Josef hr Brygido tak opisał '''galicyjski sejm postulatowy''' z 1782 r.:&lt;br&gt;''12 września były u mnie znowu obiad i kolacja, a w domu Korytkowskich zastawiono powtórnie sześć stołów na 200 osób, dnia 13 września oprócz obiadów urządziłem wieczorem przyjęcie... Dnia 14 września odbyło się pierwsze zgromadzenie Stanów, na którym wybrano deputatów do wydziału, sekretarza i archiwariusza. Potem były obiady u mnie i w domu Korytkowskich, a wieczorem spalone zostały, przez umyślnie na tę uroczystość sprowadzonego wiedeńskiego pirotechnika Stuwera, ognie sztuczne... Wreszcie 15 września, po obiadach, danych tak samo jak poprzednio i po kolacji u mnie, zakończono pięciodniowe uroczystości, ponownym, bezpłatnym balem.''}}

== Reformy ==

Czasy absolutyzmu oświeconego to okres szeroko zakrojonych reform politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturalnych, które miały podnieść stan cywilizacyjny cesarstwa. Podjęto m.in. reformy:

* '''prawa''', gdy podjęto próby jego kodyfikacji&lt;ref&gt;Kodyfikacja [''codification'' (fr.) ew. ''codex'' (łac.) = księga, spis] - spisanie, ułożenie, uporządkowanie prawa, zebranie go w kodeksy.&lt;/ref&gt;. Wydano wówczas kodeksy &lt;u&gt;prawa karnego&lt;/u&gt;: ''Terezjanę'' (1768), ''Józefinę'' (1787), ''Kodeks Karny Zachodniogalicyjski'' (1796 / 1797), ''Franciszkanę'' (1803); &lt;u&gt;procedury karnej&lt;/u&gt;: ''Powszechną Ordynację Kryminalną'' (1788); &lt;u&gt;procedury cywilnej&lt;/u&gt;: ''Powszechną Ordynację Cywilną'' (1781) oraz ''Powszechną Ordynację Sądowa dla Galicji Zachodniej'' (1796); &lt;u&gt;prawa cywilnego&lt;/u&gt;: ''Codex Theresianus'', dekret Józefa II o małżeństwie z 1783 r. (''Ehepatent''), ''Kodeks Józefiński'' (1787), ''Kodeks Cywilny Zachodniogalicyjski'' (1798).
* '''zarządu państwem''', zgodnie z wymogami centralizacji, absolutyzmu, z odebraniem praw zgromadzeniom stanowym, ale poszanowaniem autonomii Węgier.
* '''chłopskie''', wprowadzając tzw. umiarkowane poddaństwo (w czasie reformy urbarialnej&lt;ref&gt;urbarz, urbarium = spis powinności gruntowych obowiązujących poddanych wobec pana feudalnego&lt;/ref&gt;), połączone ze zniesieniem dziedzicznego poddaństwa, przyznaniem prawa wychodu, prawa skargi na postępki szlachty, ograniczeniem pańszczyzny do 3 dni w tygodniu i 8 - 12 godzin w ciągu dnia, a także pozostałych darmowych powinności chłopskich. Dano chłopom możliwość zastępstwa w obowiązkach pańszczyźnianych, wolność zawierania małżeństw i swobodę wyboru zawodu, wzmocniono prawa do ziemi, zakazano rugów, ograniczono zakres sądownictwa patrymonialnego (karę aresztu dłuższą niż tydzień można było orzekać za zgodą starosty) oraz zaprowadzono jednolitą organizację gminy wiejskiej (czyli dominia). Mimo to działania na rzecz poprawy położenia chłopów bywały iluzoryczne, nie ograniczano pańszczyzny, cyklicznie panował głód i wybuchały bunty chłopskie. Arystokracja i dwór zablokowały plany Marii Teresy zastąpienia poddaństwa dzierżawą czynszową. Jednakże wprowadzenie umiarkowanego poddaństwa miało kolosalne znaczenie ideowe, bowiem władza państwowa powzięła zamiar uregulowania stosunków chłopskich.

{{Definicja3|Z raportu hrabiego Johanna von Trautmannsdorfa, szefa komisji wysłanej przez Marię Teresę do Czech dla zbadania położenia chłopów w roku 1769.&lt;br&gt;
''Pańszczyzna daje okazję do nieustannych szykan. Nawet ożywieni najlepszymi zamiarami szlachcice nie są w stanie obronić swoich chłopów, bowiem rządcy są ordynarni, niegodziwi, brutalni i chciwi zysku. Nic dziwnego, że chłopi pańszczyźniani próbują wszelkimi sposobami uchylać się od tych strasznie ciężkich powinności. Na skutek samowolnie rozdzielanych ciężarów (...) żyją w prawdziwym niewolnictwie: stają się prymitywni, otępiali i źle uprawiają powierzone im grunty. Są rachityczni, chudzi i ubrani w łachmany; od dzieciństwa zmusza się ich do powinności pańszczyźnianych. W swoich lepiankach, grożących zawaleniem rodzice śpią na słomie, a gołe dzieci na szerokich brzegach pieców z ubitej gliny; nigdy się nie myją, co sprzyja szerzeniu się epidemii; nie ma lekarza, który by się nimi opiekował. (...) Nawet ich dobra osobiste nie są zabezpieczone przed łapczywością wielkich panów. Jeśli posiadają dobrego konia, wielki posiadacz zmusza ich do odsprzedania mu go, a jeśli ich dobry koń padnie pod ciężarem pańszczyzny, wynagradza ich starą, ślepą szkapą.''
''W wielu miejscowościach zmusza się chłopów pańszczyźnianych do kupowania od swojego pana chorych baranów po arbitralnie ustalonej cenie. Na każdym rynku wiejskim lub przed zamkiem ustawione są narzędzia tortur; oporni chłopi są zakuwani w kajdany, sadza się ich na ostry pal, który wrzyna się głęboko w ich ciało; przywiązuje się im do nóg kamienie (...). Wielu ucieka do Prus, by uniknąć tego strasznego reżimu, istnieje setki lepianek, porzuconych przez ich mieszkańców, ponieważ groziły zawaleniem, a ci ostatni nie mieli środków, by je odremontować. Gdzie indziej pozrywano słomiane dachy, by nimi nakarmić konie z powodu braku paszy, ponieważ nieszczęśnikom tym zabroniono nawet zbierania liści w lesie (...). Nawet w wypadku dobrych zbiorów są zobowiązani prosić swego pana o ziarno siewne, a ten sprzedaje im je po lichwiarskich cenach. Wielcy posiadacze przepędzają Żydów, którzy pożyczają na korzystniejszych warunkach.''}}

* '''korpusu urzędniczego''': wprowadzono pragmatykę służbową, kodeks urzędniczy, stałe pensje, dodatki i i renty. Dążono do tego, by wojsko i stan urzędniczy stały się podporami wielonarodowej monarchii. Mimo to pleniła się korupcja, nieudolność i marnotrawstwo pieniędzy publicznych;
* '''szkolnictwa''': władcy zdawali sobie sprawę z potrzeby posiadania wykształconych urzędników. Jednocześnie - w duchu Oświecenia - próbowano zaprowadzić laicyzację szkolnictwa, powołano Komisję Edukacyjną (być może na wzór polskiej Komisji Edukacji Narodowej), przejęto szkoły jezuickie po kasacie tego zakonu, zakładano państwowe seminaria dla nauczycieli i podejmowano plany wprowadzenia szkolnictwa powszechnego. Jednocześnie - na żądanie cesarza Józefa II - próbowano ujednolicić programy szkolne, czas trwania lekcji, system ocen oraz wzory świadectw szkolnych.
* '''wojskowe''', które miały na celu wzmocnienie siły militarnej państwa, budowę stałych obozów ćwiczeń wojskowych, ujednolicenie umundurowania, utworzenie Akademii Wojskowej i szkoły inżynieryjnej, reformę artylerii, zasad taktyki i regulaminów. Przy okazji postulowano zniesienie kar cielesnych w wojsku. Należy jednak pamiętać o tym, że rozbudowano aparat policyjny, kontrolowano życie społeczne, zakazywano zakładania stowarzyszeń, wprowadzono ostrą cenzurę, konfiskowano książki i germanizowano ludność. Józef II wprowadził język niemiecki jako urzędowy, znosząc równouprawnienie łaciny i języka polskiego, co uderzyło w Polaków i Węgrów.
* '''gospodarcze''', oparte na protekcjoniźmie i merkantyliźmie. Rozwinięto szeroką akcję kolonizacji, sprowadzając na ziemie polskie osadników niemieckich. Postulowano rozwinięcie komunikacji i poczty. Zarazem drobiazgowo reglamentowano życie gospodarcze przepisami administracyjnymi, które często pozostawały &quot;na papierze&quot;. Przeszkodą w rozwoju stała się utrata bogatego Śląska i nierównomierny poziom gospodarczy prowincji wschodnich i zachodnich. Galicję traktowano jako rynek zbytu towarów czeskich i austriackich, zaplecze dające podatki i rekruta. Kraje cesarstwa, wskutek braku połączeń drogowych i wodnych funkcjonowały jak odrębne rynki lokalne, nastawione na miejscową produkcję i zaopatrywanie ubogiego społeczeństwa. Szlachta i arystokracja była zainteresowana jedynie importem luksusowym a handel znajdował się w rękach Żydów. Problemy gospodarcze pogłębiało katastrofalne zacofanie rolnictwa.
* '''podatkowe''', w ramach których dążono do upowszechnienia podatków i rozciągnięcia obowiązku podatkowego na szlachtę i kler. Planowano sporządzanie katastrów podatkowych, które byłyby rejestrami podatkowymi folwarków szlacheckich. Udało się ułożyć pierwszy budżet w historii Austrii.
* '''wyznaniowe''', które określa się mianem józefinizmu, czyli polityki polegającej na dążeniu do upaństwowienia Kościoła, a zarazem odgórnego, drobiazgowego (w praktyce chaotycznego, często niedorzecznego i połączonego z marnotrawieniem przejmowanego majątku kościelnego) regulowania życia religijnego poddanych. Józefinizm pochodzi od imienia cesarza Józefa II&lt;ref&gt;M. Małecki, ''Ideologiczne podstawy reform terezjańsko-józefińskich'', &quot;Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa&quot; 2010, t. 3.&lt;/ref&gt;.

Dążeniem Józefa II było przekształcenie proboszczów w urzędników państwowych, oderwanie od Rzymu, zakazanie ogłaszania bulli papieskich bez zgody cesarza, kasata zakonów, opodatkowanie kleru, ograniczenie możliwości nabywania nieruchomości przez Kościół, zmiany sieci parafii, państwowe seminaria duchowne, ale także wprowadzenie tolerancji religijnej (1781), nadanie praw protestantom oraz ograniczenie właściwości sądów kościelnych w sprawach małżeńskich.

Poza tym odgórnie ustalano taksy za posługi religijne, opłaty za pochówek wg klas pogrzebu - wyższe opłaty liczono za okazały pogrzeb, niższe za mniej okazały, tj. z połową konduktu i średnim podzwonnym (tzn. za bicie w nie więcej jak w trzy dzwony), a dodatkowe opłaty za asystę zakonników przy pogrzebie, za śpiew chóru i inne posługi. Przy najuboższym pogrzebie miało nie być muzyki żałobnej a inne opłaty miano pobierać za pogrzeb dorosłego, młodzieży czy dzieci&lt;ref&gt;Zob. rozporządzenie nr 110 z 27 stycznia 1781 roku (Sammlung der Kaiserlich-Königlichen Landesfürstlichen Gesetze und Verordnungen in Publico-Ecclesiasticis vom Jahre 1767 bis Ende 1782, J.T. Edlen von Trattnern, Wiedeń 1782).&lt;/ref&gt;.

Ograniczano liczbę skarbonek wystawianych w kościołach a ofiary pozwolono zbierać w czasie niedzielnych mszy można tylko przed sumą by nie przeszkadzać w nabożeństwie. Tacę należało zbierać z koszyczkiem i dzwoneczkiem tylko przed kazaniem. Zmniejszono liczbę procesji i pielgrzymek. Wyznaczono liczbę świąt kościelnych, np.: Boże Narodzenie, Nowy Rok, Trzech Króli, Boże Ciało, poniedziałek wielkanocny, Matki Boskiej Gromnicznej. Zakazano różnych obrzędów związanych ze święceniem (tzw. benedykcji), np. święcenia wina na św. Jana Ewangelisty, chleba i wody na św. Agatę, kwiatów na Wniebowzięcie Marii Panny, owsa na św. Szczepana. Nakazywano aby wszyscy poddani święcili dzień święty i powstrzymywali się od pracy i zakazywano wówczas prowadzenia niektórych rodzajów handlu i noszenia ciężkich beczek (towary lekkie można było nosić). 

Za panowania Józefa II skonfiskowano np. część ziem oraz dary wiernych klasztoru Benedyktynek w Staniątkach k. Niepołomic oraz drogocenne przedmioty liturgiczne kościoła w Dobczycach.

Jednocześnie Maria Teresa i Józef II przeznaczali majątki kościelne na cele oświatowe (tzw. Fundusz Oświatowy) i Komisję Edukacyjną. Część funduszy i dóbr materialnych została zmarnowana, a w miejsce placówek kościelnych budowano szkoły ludowe, szpitale i seminaria&lt;ref&gt;Por. S. Janeczek, ''Blaski i cienie oświeceniowych reform szkolnych w monarchii habsburskiej'', [w:] ''Historia  magistra vitae. Księga jubileuszowa ku czci Profesora Jerzego Flagi'', red. A. Dębiński et.alt., Lublin 2007.&lt;/ref&gt;.

== Teksty źródłowe ==

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Z listów i pamiętników cesarzowej Marii Teresy'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

* do męża [[w:Franciszek I Lotaryński|Franciszka Stefana]] z 1736 roku:

''Kochany Skarbie, jestem Wam nieskończenie wdzięczna za Waszą atencję i słowa, albowiem byłam już zmartwiona niczym biedny psiak: proszę lubić mnie choć trochę i wybaczyć mi, jeśli moja odpowiedź jest krótka, ale jest godzina dziesiąta i Herbeville czeka na mój list. Adieu, myszko, ściskam Was z całego serca, uważajcie na Siebie! Adieu, Skarbie, jestem Waszą najukochańszą narzeczoną.''

* o swoim ojcu cesarzu [[w:Karol VI Habsburg|Karolu VI]]:

''Ponieważ niespodziewanie zmarł mój Świętej Pamięci Ojciec, jego śmierć była dla mnie tym bardziej bolesna. Kochałam Go i szanowałam nie tylko jako Ojca, lecz również jako mojego Pana, słowem odczuwałam  stratę i ból podwójny. Wymaganego dla panowania nad różnymi i rozrzuconymi krajami doświadczenia i wiedzy nie mogłam posiadać, ponieważ mój Pan i Ojciec nie godził się ani na mój udział w sprawach zagranicznych i krajowych, ani informował mnie o nich: i tak naraz widzę, że jestem pozbawiona pieniędzy, armii i rady.''

* w 1745 roku, w czasie wojny o sukcesję austriacką, gdy władca Bawarii [[w:Karol VII Bawarski|Karol]] (który obwołał się cesarzem Karolem VII), król Prus [[w:Fryderyk II Wielki|Fryderyk II]] i król Francji [[w:Ludwik XV|Ludwik XV]] zamierzali odebrać jej tron austriacki:

''Już wcześniej oznajmiłam, że nie zostałabym wielką księżną Toskanii, gdybym wierzyła, że Bóg tak nie chce. Ponieważ jednak wybrał mnie do noszenia ciężaru władzy, to wyznawałam zasadę, że tak długo, jak będę mogła pomóc i będą istniały zasoby, będę z nich korzystać, bowiem taka jest moja powinność. To wprawiło mnie w taki stan spokoju ducha, że odczuwałam mało nienawiści wobec wroga, że było mi przykro z powodu nieszczęśliwego wydarzenia i śmierci bawarskiego cesarza, niemniej współczułam Francuzom, którzy z powodu Prus oblegali Pragę i cierpieli chłód i niewygody.''

* o synu, późniejszym cesarzu Józefie II, w liście do wychowawcy młodego cesarza - księcia węgierskiego [[w:Károlyi József Batthyány|Károlyi`ego Batthyany`ego]]:

''Ponieważ syn mój, jako tak kochany i jako tak ważna gwarancja przyszłości od kołyski był chowany z wielką miłością i czułością, jest pewne, że zbyt często ustępowano jego woli i pragnieniom... niektóre przedwczesne wyobrażenie swojej Wielkości skłoniły go do przyjmowania hołdów i honorów, traktowania sprzeciwu jako czegoś nieprzyjemnego, wręcz nieznośnego, do nie odmawiania sobie niczego i łatwego traktowania innych bez uprzejmości i niegrzecznie. Jedną ze skłonności, którą próbowałam zwalczać jest przyjemność w obserwowaniu zewnętrznych i wewnętrznych wad ludzi, oddawaniu się drwinom...''

* w rocznicę śmierci męża:

''Moje szczęśliwe małżeństwo trwało dwadzieścia dziewięć lat, sześć miesięcy i sześć dni. Co z tą godziną, gdy podałam mu dłoń, także tą niedzielą, gdy został mi nagle odebrany, czyni dwadzieścia dziewięć lat, trzysta czterdzieści miesięcy, tygodni tysiąc pięćset czterdzieści, dni dziesięć tysięcy siedemset osiemdziesiąt, godzin dwieście pięćdziesiąt osiem tysięcy siedemset czterdzieści cztery. Spędziłam ten dzień samotnie, zamknięta w moim gabinecie, otoczona wizerunkami naszego ukochanego i wielkiego Męża... Przez wszystkie te godziny wspominałam szczęście, które przeminęło, nie bez gorzkiego żalu, że w czasie gdy to posiadałam, nie doceniałam wystarczająco...''

* o rozbiorze Polski w liście do syna [[w:Ferdynand Habsburg|Ferdynanda]] we wrześniu 1772 roku:

''Nieszczęśliwy rozbiór Polski, kosztował mnie dziesięć lat życia, długo się przed nim broniłam! Tylko kolejne niepowodzenia Turków, brak widoków na wsparcie ze strony Anglii i Francji, prawdopodobieństwo samotnego prowadzenia wojny przeciwko Rosji i Prusom, nędza, głód i epidemie w moim kraju, zmusiły mnie do przystania na te bezduszne propozycje, które rzucają cień na moje całe rządy. Niech Bóg sprawi, że odpowiedzialność za to poniosę nie tylko na tamtym świecie. Wyznam Tobie, że sprawa ta leży mi na sercu i nie mogę o niej zapomnieć, ona prześladuje mnie i zatruwa moje i tak smutne życie. Muszę przestać o tym pisać, aby nie irytować się zbytnio i nie popaść w najczarniejszą melancholię...''

* o rozbiorze Polski do przewodniczącego Rady Wojennej J.F.M. von Lacy`ego:

''Panu również zawdzięczam ten sukces, jeśli w ogóle można tu mówić o sukcesie. Pan sformułował to żądanie, powiększając w ten sposób państwo, nie zastanowił się Pan jednak, czy zysk ten był godziwy czy nie.''

* w trakcie sporu z synem Józefem II na temat rozbioru Polski:

''Nie rozumiem tej polityki. Nie rozumiem, dlaczego, gdy dwaj kompani - wykorzystując przewagę swoich sił - ciemiężą niewinny naród, to trzeci miałby być zobowiązany, przez konwenans i przez przezorność, do ich naśladowania i do popełniania tej samej niesprawiedliwości. Nie zgadzam się z tym. Władca nie posiada więcej praw niż zwykły człowiek. Wielkość i potęga państwa nie będą się liczyć tam, gdzie któregoś dnia wszyscy będziemy musieli się stawić, by zdać sprawę z naszych czynów.''

* o swoim planie dnia w liście do hrabiny Enzenberg w 1770 roku:

''Tydzień jest podzielony tak, jak cały rok: w niedzielę od siódmej do wpół do dwunastej audiencje; w poniedziałki Pichler&lt;ref&gt;Pichler był sekretarzem gabinetu cesarzowej.&lt;/ref&gt; i Neny&lt;ref&gt;Neny był radcą stanu i sekretarzem gabinetu.&lt;/ref&gt;, we wtorki od ósmej do południa przyjmuję ministrów i ich raporty oraz cesarza&lt;ref&gt;T.j. swojego syna Józefa II, którego ustanowiła współregentem.&lt;/ref&gt;... To trwa do pierwszej godziny. W środy Pichler i Neny, a także Posch&lt;ref&gt;Posch był radcą dworu.&lt;/ref&gt;. W czwartki posiedzenia Rady Stanu od dziewiątej do czwartej... Piątek i sobota są dla rodziny i innych spraw, i osób prywatnych. Popołudniami lektura, wycieczki i korespondencja, a przyznaję, że prawie nie mam czasu dla siebie; to czyni też wiek; nie mam już siły do pracy...''

* o swoim zdrowiu w liście do przyjaciółki:

''... jestem zbyt gruba, bardziej niż moja Świętej pamięci Matka, także rumiana, zwłaszcza od czasu ospy. Ale moje stopy, piersi, oczy: pierwsze są napuchnięte, codziennie spodziewam się, że pękną; oczy są prawie całkiem słabe, najgorsze jest to, że nie mogę używać ani szkła, ani okularów. W piersiach czuję duże ciśnienie, albowiem z oddychaniem mam kłopoty nawet leżąc. Nie mogę się skarżyć, człowiek musi kiedyś umrzeć. Przez pięćdziesiąt lat byłam całkiem zdrowa...''

== Literatura ==
# Berglar P., ''Maria Teresa'', Warszawa 1997.
# Fejtö F., ''Józef II. Habsburg rewolucjonista'', przeł. A. Kołodziej, Warszawa 1993.
# Góralski Z., ''Maria Teresa'', wyd. 1995.
# Małecki M., ''Reformy stosunków majątkowych Kościoła katolickiego w świetle józefińskiego ustawodawstwa w Galicji'', [w:] ''Krakowskie studia z historii państwa i prawa'', red. D. Malec, W. Uruszczak, Kraków 2004.
# Małecki M., ''Z dziejów stosunków państwo - Kościół w Galicji. Znoszenie świąt kościelnych i benedykcji w dobie reform terezjańsko- józefińskich'', [w:] ''Przez tysiąclecia: państwo - prawo - jednostka. Materiały ogólnopolskiej konferencji historyków prawa...'', red. A. Lityński, M. Mikołajczyk, t. 1, Katowice 2001.
# Napierała P., ''Konflikt dwóch światów. Terezjańscy i józefińscy biurokraci w Galicji (1772-1790)'', [w:] ''Polacy wobec wielości kultur. Wczoraj-dziś-jutro'', red. G. Pełczyński, K. Święcicki, Gniezno 2009.
# Sadowska A., ''Następstwa rozbiorów dla szkolnictwa Galicji (1772-1809)'', &quot;Res Historica 1999, z. 9.

&lt;noinclude&gt;{{przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9f5kg9fv2rh6217bcw79hshzicnzbet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548418</id>
      <parentid>548403</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Minorax|Minorax]].</comment>
      <origin>436152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28721" sha1="62wbaz6k3ogckdec5pabyw5btl278j0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Monarchia habsburska w okresie absolutyzmu oświeconego ==

Okres absolutyzmu oświeconego w Austrii przypadł na panowanie [[w:Maria Teresa Habsburg|Marii Teresy]], (zasiadała na tronie w latach 1740-1780), [[w:Józef II Habsburg|Józefa II]] (1780-1790), [[w:Leopold_II_Habsburg|Leopolda II]] (1790-1792) oraz [[w:Franciszek_II_Habsburg|Franciszka]] (1792-1835).

Najbardziej charakterystyczny był okres rządów Marii Teresy oraz jej syna Józefa II. Maria Teresa potrafiła dobrać sobie zespół współpracowników, wśród których znaleźli się m. in.: kanclerz [[w:Wenzel Anton von Kaunitz|W.A. von Kaunitz]] (opowiadał za zarząd centralny i polityka zagraniczna), [[w:Friedrich Wilhelm von Haugwitz|F.W. von Haugwitz]], [[w:Joseph von Sonnenfels|J. von Sonnenfels]], [[w:Johann Baptist Anton von Pergen|J.A. von Pergen]] (administracja), [[w:Gerard van Swieten|G. van Swieten]] i [[w:Johann Ignaz Felbiger|von Felbiger]] (szkolnictwo) oraz [[w:Leopold von Daun|L. von Daun]] (armia).

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Charles VI (1685-1740), Holy Roman Emperor.jpg}}}|70px]]&amp;nbsp;
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Karol VI (1685 - 1740)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Cesarz Niemiec, ostatni męski potomek dynastii Habsburgów, cesarz od 1711 do 1740, wydał sankcję pragmatyczną, dzięki której zapewnił tron swojej córce - Marii Teresie; prowadził nieszczęśliwą politykę zagraniczną: utracił Hiszpanię, Neapol i Sycylię, kraje bałkańskie, zachował Lombardię i Belgię (Niderlandy Austriackie). &lt;small&gt;[[w:Karol VI Habsburg|Karol VI na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== Administracja centralna ==
[[Plik:Growth_of_Habsburg_territories.jpg|right|200px|thumb|Mapa Cesarstwa Austriackiego w XVII i XVIII w.]]

Administrację absolutystyczną cechował daleko posunięty centralizm z nieograniczoną władzą monarchy, co wykluczało społeczeństwo od udziału w rządach. Nie uznawano odrębności narodowych, likwidowano instytucje samorządowe. W XVII w. złamano opór stanów czeskich, szanowano jednak autonomię Węgier.

Struktura administracji centralnej przedstawiała się następująco:

* '''Cesarz'''
* '''Rada Stanu''' (''Staatsrat'', od 1761 r. zwana też Radą Państwa): &lt;u&gt;organ doradczy&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;opiniodawczy&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;kontrolny&lt;/u&gt;.
* '''Rada Wojenna''' (''Hofkriegsrat'', 1749 r.): rada zajmująca się &lt;u&gt;sprawami wojska&lt;/u&gt;. Była podzielona na wydziały 1. rekrutacji, kwaterunku, żywności, 2. sądowniczy, 3. ekonomiczny. Zadania: kierowanie operacjami wojskowymi, zaopatrzenie armii, utrzymanie twierdz, obrona przed Turkami.
* '''Kancelaria Stanu''' (1742 r., zwana też Tajną Kancelarią Dworu i Państwa): na czele z kanclerzem stanu, do jej kompetencji należały sprawy zagraniczne, dworu cesarskiego, sprawy centralnego zarządu państwem. W ramach Kancelarii działało Archiwum Państwowe.
* '''Zjednoczona Kancelaria Nadworna'''&lt;ref&gt; Początkowo w 1742 r. powstała Kancelaria Dworu i Państwa z kanclerzem na czele, potem w 1749 r. zniesiono odrębne kancelarie nadworne dla poszczególnych krajów cesarstwa (Austrii, Czech, Galicji, Niderlandów, Siedmiogrodu, Węgier, Włoch) i powołano Dyrekcję Publiczną i Kameralną, a potem w 1761 r. Zjednoczoną Kancelarię Nadworną. Na pocz. XVIII w. funkcjonowały organy centralne ds. gospodarki (m. in. Komisja Merkantylna). Odpowiadały za handel, manufaktury, kompanie handlowe, drogi, cła i porty. U boku Zjednoczonej Kancelarii powołano organy wyspecjalizowane: Dyrektorium Komercjalne (''Komerzdirektorium''), Komisję Kościelną (''Oberkirchenkommission''), Komisję Edukacyjną (''Studienhofkommission''), Urząd Policji (''Oberste Polizeibehörde'').&lt;/ref&gt;(na czele z pierwszym kanclerzem, podzielona na departamenty): sprawy wewnętrzne krajów cesarstwa, oprócz skarbowości i sądownictwa, w tym gospodarka, sprawy wyznaniowe, szkolnictwo.
* '''Izba Sprawiedliwości''': (''Oberste Justizstelle'', 1749 r.): rozpatrywała &lt;u&gt;sprawy sądowe&lt;/u&gt;, była jednocześnie ministerstwem sprawiedliwości i zarazem sądem najwyższym. Na jej czele stał kanclerz. Dzieliła się na senaty.
* '''Izba Skarbowa''': odpowiadała za &lt;u&gt;sprawy skarbowe&lt;/u&gt;, podatki, cła, zarząd monopolami (np. solnym), dobrami Skarbu Państwa; dzięki reformie administracji skarbowej scentralizowano zarząd skarbem. Nadwornej Izbie Skarbowej (''Hofkammer'') podlegały izby skarbowe w krajach cesarstwa.
* '''Izba Rachunkowa''': &lt;u&gt;kontrolowała&lt;/u&gt; gospodarkę finansową.
* '''Ministerstwo Spraw Zagranicznych'''.

== Administracja lokalna ==
Biorąc pod uwagę administrację lokalną, przeszkodą w jej funkcjonowaniu był wielonarodowy charakter państwa i jego rozległy obszar. Dlatego też reformy dotyczyły głównie niemieckojęzycznej części monarchii i Czech; zarząd Węgrami uwzględniał ich specyfikę, zaś posiadłości we Włoszech, Niderlandy i Belgia pozostawały pod władzą lokalnych gubernatorów i namiestników.

Cesarstwo austriackie zostało - co do zasady - podzielone na gubernie oraz powiaty. W '''guberni''' władzę sprawowali '''gubernator''', stojący na czele '''gubernium''' (kolegialnego urzędu gubernialnego), w ramach którego wydzielono prezydium oraz departamenty. W niektórych krajach cesarstwa odpowiednikami guberni były starostwa krajowe.

Gubernie z reguły dzieliły się na '''powiaty''', zwane zwyczajowo cyrkułami (lub obwodami). Powiatem kierował '''starosta''', stojący na czele starostwa (urzędu cyrkularnego, urzędu obwodowego). W ramach swoich kompetencji zajmował się praktycznie całością spraw lokalnych, czyli: sprawami administracyjnymi i policyjnymi (porządku i bezpieczeństwa publicznego, więzieniami, aresztami i domami pracy przymusowej, migracji ludności, paszportami, cenzurą); sprawami wojskowymi (poborem do wojska, kwaterunkami, ściganiem dezerterów); skarbowymi (podatkami); gospodarczymi, rolnictwa, handlu, przemysłu, komunikacji (utrzymaniem dróg, mostów, grobli); wyznaniowymi i szkolnymi; zarządu dobrami rządowymi i skargami chłopów na dzierżawców.

Odrębnym zarządem cechowały się miasta. Józef II zaprowadził w 1783 r. jednolity ustrój miast z szerokim samorządem, zniesionym jednakże na pocz. XIX w. Miasta podzielono na klasy i wyróżniono:
* '''miasta większe''', w których mieszkańcy miasta posiadający obywatelstwo miejskie (właściciele nieruchomości, członkowie cechów, kupcy itp.) decydowali o wyborze '''wydziału miejskiego''', który wybierał '''magistrat''' (zarząd miasta), na czele z burmistrzem lub prezydentem miasta. W ramach magistratu wydzielano '''senaty''' o kompetencjach sądowych, czyli po prostu sądy miejskie. Były to senaty cywilne, karne oraz administracyjno-gospodarcze (zwane też politycznymi).
* '''miasta mniejsze''' (często prywatne), w których władzę sprawował zwykle '''wójt'''.

Jednostkami podziału terytorialnego na obszarach wiejskich były '''dominia''' i gromady wiejskie. Dominium była to jednostka administracyjna obejmująca jedną lub kilka wsi należących do jednego właściciela. Zaś gromadą wiejską zwano osadę rolniczą. Wszystko zależało oczywiście od lokalnych zwyczajów. Władzę administracyjną na wsi sprawował '''wójt''' z przysiężnikami wybieranymi przez chłopów. Wójtem często był '''właściciel ziemski''' lub jego funkcjonariusz. Dodatkowo tworzono urząd &lt;u&gt;justycjariusza&lt;/u&gt; (który zajmował się sprawami sądowymi, karał za drobne wykroczenia i rozstrzygał spory między chłopami) i &lt;u&gt;mandatariusza&lt;/u&gt; (odpowiadał za sprawy administracyjne na najniższym szczeblu lokalnym). Byli oni urzędnikami sądowymi i policyjnymi, mianowanymi i opłacanymi przez dziedziców, ale podlegali starostom i mieli wypełniać obowiązki administracji cesarskiej. Dzięki temu władcy Austrii zamierzali mieć wgląd w stosunki wiejskie (zwłaszcza pod kątem wojskowym i skarbowym) a w razie potrzeby ingerować w sprawy między feudałami a włościanami. Zaś wskutek połączenia godności dziedzica ze stanowiskiem wójta, władza szlachcica nabrała podwójnego charakteru: jako prywatnego właściciela wsi i piastuna władzy państwowej. 

W niektórych krajach cesarstwa zachowano '''samorząd stanowy'''. Istniały sejmy stanowe (tzw. postulatowe) z wydziałami stanowymi, jako organami wykonawczymi. '''Sejm stanowy''' składał się z grup duchowieństwa, możnowładztwa, szlachty i przedstawicieli miast. Mógł jedynie przedkładać prośby (postulaty, &quot;adresy&quot;) do tronu cesarskiego. Zwoływanie sejmów zależało od woli cesarza i gubernatorów prowincji.

{{Definicja3|Gubernator Galicji Josef hr Brygido tak opisał '''galicyjski sejm postulatowy''' z 1782 r.:&lt;br&gt;''12 września były u mnie znowu obiad i kolacja, a w domu Korytkowskich zastawiono powtórnie sześć stołów na 200 osób, dnia 13 września oprócz obiadów urządziłem wieczorem przyjęcie... Dnia 14 września odbyło się pierwsze zgromadzenie Stanów, na którym wybrano deputatów do wydziału, sekretarza i archiwariusza. Potem były obiady u mnie i w domu Korytkowskich, a wieczorem spalone zostały, przez umyślnie na tę uroczystość sprowadzonego wiedeńskiego pirotechnika Stuwera, ognie sztuczne... Wreszcie 15 września, po obiadach, danych tak samo jak poprzednio i po kolacji u mnie, zakończono pięciodniowe uroczystości, ponownym, bezpłatnym balem.''}}

== Reformy ==

Czasy absolutyzmu oświeconego to okres szeroko zakrojonych reform politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturalnych, które miały podnieść stan cywilizacyjny cesarstwa. Podjęto m.in. reformy:

* '''prawa''', gdy podjęto próby jego kodyfikacji&lt;ref&gt;Kodyfikacja [''codification'' (fr.) ew. ''codex'' (łac.) = księga, spis] - spisanie, ułożenie, uporządkowanie prawa, zebranie go w kodeksy.&lt;/ref&gt;. Wydano wówczas kodeksy &lt;u&gt;prawa karnego&lt;/u&gt;: ''Terezjanę'' (1768), ''Józefinę'' (1787), ''Kodeks Karny Zachodniogalicyjski'' (1796 / 1797), ''Franciszkanę'' (1803); &lt;u&gt;procedury karnej&lt;/u&gt;: ''Powszechną Ordynację Kryminalną'' (1788); &lt;u&gt;procedury cywilnej&lt;/u&gt;: ''Powszechną Ordynację Cywilną'' (1781) oraz ''Powszechną Ordynację Sądowa dla Galicji Zachodniej'' (1796); &lt;u&gt;prawa cywilnego&lt;/u&gt;: ''Codex Theresianus'', dekret Józefa II o małżeństwie z 1783 r. (''Ehepatent''), ''Kodeks Józefiński'' (1787), ''Kodeks Cywilny Zachodniogalicyjski'' (1798).
* '''zarządu państwem''', zgodnie z wymogami centralizacji, absolutyzmu, z odebraniem praw zgromadzeniom stanowym, ale poszanowaniem autonomii Węgier.
* '''chłopskie''', wprowadzając tzw. umiarkowane poddaństwo (w czasie reformy urbarialnej&lt;ref&gt;urbarz, urbarium = spis powinności gruntowych obowiązujących poddanych wobec pana feudalnego&lt;/ref&gt;), połączone ze zniesieniem dziedzicznego poddaństwa, przyznaniem prawa wychodu, prawa skargi na postępki szlachty, ograniczeniem pańszczyzny do 3 dni w tygodniu i 8 - 12 godzin w ciągu dnia, a także pozostałych darmowych powinności chłopskich. Dano chłopom możliwość zastępstwa w obowiązkach pańszczyźnianych, wolność zawierania małżeństw i swobodę wyboru zawodu, wzmocniono prawa do ziemi, zakazano rugów, ograniczono zakres sądownictwa patrymonialnego (karę aresztu dłuższą niż tydzień można było orzekać za zgodą starosty) oraz zaprowadzono jednolitą organizację gminy wiejskiej (czyli dominia). Mimo to działania na rzecz poprawy położenia chłopów bywały iluzoryczne, nie ograniczano pańszczyzny, cyklicznie panował głód i wybuchały bunty chłopskie. Arystokracja i dwór zablokowały plany Marii Teresy zastąpienia poddaństwa dzierżawą czynszową. Jednakże wprowadzenie umiarkowanego poddaństwa miało kolosalne znaczenie ideowe, bowiem władza państwowa powzięła zamiar uregulowania stosunków chłopskich.

{{Definicja3|Z raportu hrabiego Johanna von Trautmannsdorfa, szefa komisji wysłanej przez Marię Teresę do Czech dla zbadania położenia chłopów w roku 1769.&lt;br&gt;
''Pańszczyzna daje okazję do nieustannych szykan. Nawet ożywieni najlepszymi zamiarami szlachcice nie są w stanie obronić swoich chłopów, bowiem rządcy są ordynarni, niegodziwi, brutalni i chciwi zysku. Nic dziwnego, że chłopi pańszczyźniani próbują wszelkimi sposobami uchylać się od tych strasznie ciężkich powinności. Na skutek samowolnie rozdzielanych ciężarów (...) żyją w prawdziwym niewolnictwie: stają się prymitywni, otępiali i źle uprawiają powierzone im grunty. Są rachityczni, chudzi i ubrani w łachmany; od dzieciństwa zmusza się ich do powinności pańszczyźnianych. W swoich lepiankach, grożących zawaleniem rodzice śpią na słomie, a gołe dzieci na szerokich brzegach pieców z ubitej gliny; nigdy się nie myją, co sprzyja szerzeniu się epidemii; nie ma lekarza, który by się nimi opiekował. (...) Nawet ich dobra osobiste nie są zabezpieczone przed łapczywością wielkich panów. Jeśli posiadają dobrego konia, wielki posiadacz zmusza ich do odsprzedania mu go, a jeśli ich dobry koń padnie pod ciężarem pańszczyzny, wynagradza ich starą, ślepą szkapą.''
''W wielu miejscowościach zmusza się chłopów pańszczyźnianych do kupowania od swojego pana chorych baranów po arbitralnie ustalonej cenie. Na każdym rynku wiejskim lub przed zamkiem ustawione są narzędzia tortur; oporni chłopi są zakuwani w kajdany, sadza się ich na ostry pal, który wrzyna się głęboko w ich ciało; przywiązuje się im do nóg kamienie (...). Wielu ucieka do Prus, by uniknąć tego strasznego reżimu, istnieje setki lepianek, porzuconych przez ich mieszkańców, ponieważ groziły zawaleniem, a ci ostatni nie mieli środków, by je odremontować. Gdzie indziej pozrywano słomiane dachy, by nimi nakarmić konie z powodu braku paszy, ponieważ nieszczęśnikom tym zabroniono nawet zbierania liści w lesie (...). Nawet w wypadku dobrych zbiorów są zobowiązani prosić swego pana o ziarno siewne, a ten sprzedaje im je po lichwiarskich cenach. Wielcy posiadacze przepędzają Żydów, którzy pożyczają na korzystniejszych warunkach.''}}

* '''korpusu urzędniczego''': wprowadzono pragmatykę służbową, kodeks urzędniczy, stałe pensje, dodatki i i renty. Dążono do tego, by wojsko i stan urzędniczy stały się podporami wielonarodowej monarchii. Mimo to pleniła się korupcja, nieudolność i marnotrawstwo pieniędzy publicznych;
* '''szkolnictwa''': władcy zdawali sobie sprawę z potrzeby posiadania wykształconych urzędników. Jednocześnie - w duchu Oświecenia - próbowano zaprowadzić laicyzację szkolnictwa, powołano Komisję Edukacyjną (być może na wzór polskiej Komisji Edukacji Narodowej), przejęto szkoły jezuickie po kasacie tego zakonu, zakładano państwowe seminaria dla nauczycieli i podejmowano plany wprowadzenia szkolnictwa powszechnego. Jednocześnie - na żądanie cesarza Józefa II - próbowano ujednolicić programy szkolne, czas trwania lekcji, system ocen oraz wzory świadectw szkolnych.
* '''wojskowe''', które miały na celu wzmocnienie siły militarnej państwa, budowę stałych obozów ćwiczeń wojskowych, ujednolicenie umundurowania, utworzenie Akademii Wojskowej i szkoły inżynieryjnej, reformę artylerii, zasad taktyki i regulaminów. Przy okazji postulowano zniesienie kar cielesnych w wojsku. Należy jednak pamiętać o tym, że rozbudowano aparat policyjny, kontrolowano życie społeczne, zakazywano zakładania stowarzyszeń, wprowadzono ostrą cenzurę, konfiskowano książki i germanizowano ludność. Józef II wprowadził język niemiecki jako urzędowy, znosząc równouprawnienie łaciny i języka polskiego, co uderzyło w Polaków i Węgrów.
* '''gospodarcze''', oparte na protekcjoniźmie i merkantyliźmie. Rozwinięto szeroką akcję kolonizacji, sprowadzając na ziemie polskie osadników niemieckich. Postulowano rozwinięcie komunikacji i poczty. Zarazem drobiazgowo reglamentowano życie gospodarcze przepisami administracyjnymi, które często pozostawały &quot;na papierze&quot;. Przeszkodą w rozwoju stała się utrata bogatego Śląska i nierównomierny poziom gospodarczy prowincji wschodnich i zachodnich. Galicję traktowano jako rynek zbytu towarów czeskich i austriackich, zaplecze dające podatki i rekruta. Kraje cesarstwa, wskutek braku połączeń drogowych i wodnych funkcjonowały jak odrębne rynki lokalne, nastawione na miejscową produkcję i zaopatrywanie ubogiego społeczeństwa. Szlachta i arystokracja była zainteresowana jedynie importem luksusowym a handel znajdował się w rękach Żydów. Problemy gospodarcze pogłębiało katastrofalne zacofanie rolnictwa.
* '''podatkowe''', w ramach których dążono do upowszechnienia podatków i rozciągnięcia obowiązku podatkowego na szlachtę i kler. Planowano sporządzanie katastrów podatkowych, które byłyby rejestrami podatkowymi folwarków szlacheckich. Udało się ułożyć pierwszy budżet w historii Austrii.
* '''wyznaniowe''', które określa się mianem józefinizmu, czyli polityki polegającej na dążeniu do upaństwowienia Kościoła, a zarazem odgórnego, drobiazgowego (w praktyce chaotycznego, często niedorzecznego i połączonego z marnotrawieniem przejmowanego majątku kościelnego) regulowania życia religijnego poddanych. Józefinizm pochodzi od imienia cesarza Józefa II&lt;ref&gt;M. Małecki, ''Ideologiczne podstawy reform terezjańsko-józefińskich'', &quot;Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa&quot; 2010, t. 3.&lt;/ref&gt;.

Dążeniem Józefa II było przekształcenie proboszczów w urzędników państwowych, oderwanie od Rzymu, zakazanie ogłaszania bulli papieskich bez zgody cesarza, kasata zakonów, opodatkowanie kleru, ograniczenie możliwości nabywania nieruchomości przez Kościół, zmiany sieci parafii, państwowe seminaria duchowne, ale także wprowadzenie tolerancji religijnej (1781), nadanie praw protestantom oraz ograniczenie właściwości sądów kościelnych w sprawach małżeńskich.

Poza tym odgórnie ustalano taksy za posługi religijne, opłaty za pochówek wg klas pogrzebu - wyższe opłaty liczono za okazały pogrzeb, niższe za mniej okazały, tj. z połową konduktu i średnim podzwonnym (tzn. za bicie w nie więcej jak w trzy dzwony), a dodatkowe opłaty za asystę zakonników przy pogrzebie, za śpiew chóru i inne posługi. Przy najuboższym pogrzebie miało nie być muzyki żałobnej a inne opłaty miano pobierać za pogrzeb dorosłego, młodzieży czy dzieci&lt;ref&gt;Zob. rozporządzenie nr 110 z 27 stycznia 1781 roku (Sammlung der Kaiserlich-Königlichen Landesfürstlichen Gesetze und Verordnungen in Publico-Ecclesiasticis vom Jahre 1767 bis Ende 1782, J.T. Edlen von Trattnern, Wiedeń 1782).&lt;/ref&gt;.

Ograniczano liczbę skarbonek wystawianych w kościołach a ofiary pozwolono zbierać w czasie niedzielnych mszy można tylko przed sumą by nie przeszkadzać w nabożeństwie. Tacę należało zbierać z koszyczkiem i dzwoneczkiem tylko przed kazaniem. Zmniejszono liczbę procesji i pielgrzymek. Wyznaczono liczbę świąt kościelnych, np.: Boże Narodzenie, Nowy Rok, Trzech Króli, Boże Ciało, poniedziałek wielkanocny, Matki Boskiej Gromnicznej. Zakazano różnych obrzędów związanych ze święceniem (tzw. benedykcji), np. święcenia wina na św. Jana Ewangelisty, chleba i wody na św. Agatę, kwiatów na Wniebowzięcie Marii Panny, owsa na św. Szczepana. Nakazywano aby wszyscy poddani święcili dzień święty i powstrzymywali się od pracy i zakazywano wówczas prowadzenia niektórych rodzajów handlu i noszenia ciężkich beczek (towary lekkie można było nosić). 

Za panowania Józefa II skonfiskowano np. część ziem oraz dary wiernych klasztoru Benedyktynek w Staniątkach k. Niepołomic oraz drogocenne przedmioty liturgiczne kościoła w Dobczycach.

Jednocześnie Maria Teresa i Józef II przeznaczali majątki kościelne na cele oświatowe (tzw. Fundusz Oświatowy) i Komisję Edukacyjną. Część funduszy i dóbr materialnych została zmarnowana, a w miejsce placówek kościelnych budowano szkoły ludowe, szpitale i seminaria&lt;ref&gt;Por. S. Janeczek, ''Blaski i cienie oświeceniowych reform szkolnych w monarchii habsburskiej'', [w:] ''Historia  magistra vitae. Księga jubileuszowa ku czci Profesora Jerzego Flagi'', red. A. Dębiński et.alt., Lublin 2007.&lt;/ref&gt;.

== Teksty źródłowe ==

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Z listów i pamiętników cesarzowej Marii Teresy'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

* do męża [[w:Franciszek I Lotaryński|Franciszka Stefana]] z 1736 roku:

''Kochany Skarbie, jestem Wam nieskończenie wdzięczna za Waszą atencję i słowa, albowiem byłam już zmartwiona niczym biedny psiak: proszę lubić mnie choć trochę i wybaczyć mi, jeśli moja odpowiedź jest krótka, ale jest godzina dziesiąta i Herbeville czeka na mój list. Adieu, myszko, ściskam Was z całego serca, uważajcie na Siebie! Adieu, Skarbie, jestem Waszą najukochańszą narzeczoną.''

* o swoim ojcu cesarzu [[w:Karol VI Habsburg|Karolu VI]]:

''Ponieważ niespodziewanie zmarł mój Świętej Pamięci Ojciec, jego śmierć była dla mnie tym bardziej bolesna. Kochałam Go i szanowałam nie tylko jako Ojca, lecz również jako mojego Pana, słowem odczuwałam  stratę i ból podwójny. Wymaganego dla panowania nad różnymi i rozrzuconymi krajami doświadczenia i wiedzy nie mogłam posiadać, ponieważ mój Pan i Ojciec nie godził się ani na mój udział w sprawach zagranicznych i krajowych, ani informował mnie o nich: i tak naraz widzę, że jestem pozbawiona pieniędzy, armii i rady.''

* w 1745 roku, w czasie wojny o sukcesję austriacką, gdy władca Bawarii [[w:Karol VII Bawarski|Karol]] (który obwołał się cesarzem Karolem VII), król Prus [[w:Fryderyk II Wielki|Fryderyk II]] i król Francji [[w:Ludwik XV|Ludwik XV]] zamierzali odebrać jej tron austriacki:

''Już wcześniej oznajmiłam, że nie zostałabym wielką księżną Toskanii, gdybym wierzyła, że Bóg tak nie chce. Ponieważ jednak wybrał mnie do noszenia ciężaru władzy, to wyznawałam zasadę, że tak długo, jak będę mogła pomóc i będą istniały zasoby, będę z nich korzystać, bowiem taka jest moja powinność. To wprawiło mnie w taki stan spokoju ducha, że odczuwałam mało nienawiści wobec wroga, że było mi przykro z powodu nieszczęśliwego wydarzenia i śmierci bawarskiego cesarza, niemniej współczułam Francuzom, którzy z powodu Prus oblegali Pragę i cierpieli chłód i niewygody.''

* o synu, późniejszym cesarzu Józefie II, w liście do wychowawcy młodego cesarza - księcia węgierskiego [[w:Károlyi József Batthyány|Károlyi`ego Batthyany`ego]]:

''Ponieważ syn mój, jako tak kochany i jako tak ważna gwarancja przyszłości od kołyski był chowany z wielką miłością i czułością, jest pewne, że zbyt często ustępowano jego woli i pragnieniom... niektóre przedwczesne wyobrażenie swojej Wielkości skłoniły go do przyjmowania hołdów i honorów, traktowania sprzeciwu jako czegoś nieprzyjemnego, wręcz nieznośnego, do nie odmawiania sobie niczego i łatwego traktowania innych bez uprzejmości i niegrzecznie. Jedną ze skłonności, którą próbowałam zwalczać jest przyjemność w obserwowaniu zewnętrznych i wewnętrznych wad ludzi, oddawaniu się drwinom...''

* w rocznicę śmierci męża:

''Moje szczęśliwe małżeństwo trwało dwadzieścia dziewięć lat, sześć miesięcy i sześć dni. Co z tą godziną, gdy podałam mu dłoń, także tą niedzielą, gdy został mi nagle odebrany, czyni dwadzieścia dziewięć lat, trzysta czterdzieści miesięcy, tygodni tysiąc pięćset czterdzieści, dni dziesięć tysięcy siedemset osiemdziesiąt, godzin dwieście pięćdziesiąt osiem tysięcy siedemset czterdzieści cztery. Spędziłam ten dzień samotnie, zamknięta w moim gabinecie, otoczona wizerunkami naszego ukochanego i wielkiego Męża... Przez wszystkie te godziny wspominałam szczęście, które przeminęło, nie bez gorzkiego żalu, że w czasie gdy to posiadałam, nie doceniałam wystarczająco...''

* o rozbiorze Polski w liście do syna [[w:Ferdynand Habsburg|Ferdynanda]] we wrześniu 1772 roku:

''Nieszczęśliwy rozbiór Polski, kosztował mnie dziesięć lat życia, długo się przed nim broniłam! Tylko kolejne niepowodzenia Turków, brak widoków na wsparcie ze strony Anglii i Francji, prawdopodobieństwo samotnego prowadzenia wojny przeciwko Rosji i Prusom, nędza, głód i epidemie w moim kraju, zmusiły mnie do przystania na te bezduszne propozycje, które rzucają cień na moje całe rządy. Niech Bóg sprawi, że odpowiedzialność za to poniosę nie tylko na tamtym świecie. Wyznam Tobie, że sprawa ta leży mi na sercu i nie mogę o niej zapomnieć, ona prześladuje mnie i zatruwa moje i tak smutne życie. Muszę przestać o tym pisać, aby nie irytować się zbytnio i nie popaść w najczarniejszą melancholię...''

* o rozbiorze Polski do przewodniczącego Rady Wojennej J.F.M. von Lacy`ego:

''Panu również zawdzięczam ten sukces, jeśli w ogóle można tu mówić o sukcesie. Pan sformułował to żądanie, powiększając w ten sposób państwo, nie zastanowił się Pan jednak, czy zysk ten był godziwy czy nie.''

* w trakcie sporu z synem Józefem II na temat rozbioru Polski:

''Nie rozumiem tej polityki. Nie rozumiem, dlaczego, gdy dwaj kompani - wykorzystując przewagę swoich sił - ciemiężą niewinny naród, to trzeci miałby być zobowiązany, przez konwenans i przez przezorność, do ich naśladowania i do popełniania tej samej niesprawiedliwości. Nie zgadzam się z tym. Władca nie posiada więcej praw niż zwykły człowiek. Wielkość i potęga państwa nie będą się liczyć tam, gdzie któregoś dnia wszyscy będziemy musieli się stawić, by zdać sprawę z naszych czynów.''

* o swoim planie dnia w liście do hrabiny Enzenberg w 1770 roku:

''Tydzień jest podzielony tak, jak cały rok: w niedzielę od siódmej do wpół do dwunastej audiencje; w poniedziałki Pichler&lt;ref&gt;Pichler był sekretarzem gabinetu cesarzowej.&lt;/ref&gt; i Neny&lt;ref&gt;Neny był radcą stanu i sekretarzem gabinetu.&lt;/ref&gt;, we wtorki od ósmej do południa przyjmuję ministrów i ich raporty oraz cesarza&lt;ref&gt;T.j. swojego syna Józefa II, którego ustanowiła współregentem.&lt;/ref&gt;... To trwa do pierwszej godziny. W środy Pichler i Neny, a także Posch&lt;ref&gt;Posch był radcą dworu.&lt;/ref&gt;. W czwartki posiedzenia Rady Stanu od dziewiątej do czwartej... Piątek i sobota są dla rodziny i innych spraw, i osób prywatnych. Popołudniami lektura, wycieczki i korespondencja, a przyznaję, że prawie nie mam czasu dla siebie; to czyni też wiek; nie mam już siły do pracy...''

* o swoim zdrowiu w liście do przyjaciółki:

''... jestem zbyt gruba, bardziej niż moja Świętej pamięci Matka, także rumiana, zwłaszcza od czasu ospy. Ale moje stopy, piersi, oczy: pierwsze są napuchnięte, codziennie spodziewam się, że pękną; oczy są prawie całkiem słabe, najgorsze jest to, że nie mogę używać ani szkła, ani okularów. W piersiach czuję duże ciśnienie, albowiem z oddychaniem mam kłopoty nawet leżąc. Nie mogę się skarżyć, człowiek musi kiedyś umrzeć. Przez pięćdziesiąt lat byłam całkiem zdrowa...''

== Literatura ==
# Berglar P., ''Maria Teresa'', Warszawa 1997.
# Fejtö F., ''Józef II. Habsburg rewolucjonista'', przeł. A. Kołodziej, Warszawa 1993.
# Góralski Z., ''Maria Teresa'', wyd. 1995.
# Małecki M., ''Reformy stosunków majątkowych Kościoła katolickiego w świetle józefińskiego ustawodawstwa w Galicji'', [w:] ''Krakowskie studia z historii państwa i prawa'', red. D. Malec, W. Uruszczak, Kraków 2004.
# Małecki M., ''Z dziejów stosunków państwo - Kościół w Galicji. Znoszenie świąt kościelnych i benedykcji w dobie reform terezjańsko- józefińskich'', [w:] ''Przez tysiąclecia: państwo - prawo - jednostka. Materiały ogólnopolskiej konferencji historyków prawa...'', red. A. Lityński, M. Mikołajczyk, t. 1, Katowice 2001.
# Napierała P., ''Konflikt dwóch światów. Terezjańscy i józefińscy biurokraci w Galicji (1772-1790)'', [w:] ''Polacy wobec wielości kultur. Wczoraj-dziś-jutro'', red. G. Pełczyński, K. Święcicki, Gniezno 2009.
# Sadowska A., ''Następstwa rozbiorów dla szkolnictwa Galicji (1772-1809)'', &quot;Res Historica 1999, z. 9.

&lt;noinclude&gt;{{przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>62wbaz6k3ogckdec5pabyw5btl278j0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548460</id>
      <parentid>548418</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28720" sha1="9f5kg9fv2rh6217bcw79hshzicnzbet" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Monarchia habsburska w okresie absolutyzmu oświeconego ==

Okres absolutyzmu oświeconego w Austrii przypadł na panowanie [[w:Maria Teresa Habsburg|Marii Teresy]], (zasiadała na tronie w latach 1740-1780), [[w:Józef II Habsburg|Józefa II]] (1780-1790), [[w:Leopold_II_Habsburg|Leopolda II]] (1790-1792) oraz [[w:Franciszek_II_Habsburg|Franciszka]] (1792-1835).

Najbardziej charakterystyczny był okres rządów Marii Teresy oraz jej syna Józefa II. Maria Teresa potrafiła dobrać sobie zespół współpracowników, wśród których znaleźli się m. in.: kanclerz [[w:Wenzel Anton von Kaunitz|W.A. von Kaunitz]] (opowiadał za zarząd centralny i polityka zagraniczna), [[w:Friedrich Wilhelm von Haugwitz|F.W. von Haugwitz]], [[w:Joseph von Sonnenfels|J. von Sonnenfels]], [[w:Johann Baptist Anton von Pergen|J.A. von Pergen]] (administracja), [[w:Gerard van Swieten|G. van Swieten]] i [[w:Johann Ignaz Felbiger|von Felbiger]] (szkolnictwo) oraz [[w:Leopold von Daun|L. von Daun]] (armia).

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 50%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Charles VI (1685-1740), Holy Roman Emperor.jpg}}}|70px]]&amp;nbsp;
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Karol VI (1685 - 1740)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Cesarz Niemiec, ostatni męski potomek dynastii Habsburgów, cesarz od 1711 do 1740, wydał sankcję pragmatyczną, dzięki której zapewnił tron swojej córce - Marii Teresie; prowadził nieszczęśliwą politykę zagraniczną: utracił Hiszpanię, Neapol i Sycylię, kraje bałkańskie, zachował Lombardię i Belgię (Niderlandy Austriackie). &lt;small&gt;[[w:Karol VI Habsburg|Karol VI w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== Administracja centralna ==
[[Plik:Growth_of_Habsburg_territories.jpg|right|200px|thumb|Mapa Cesarstwa Austriackiego w XVII i XVIII w.]]

Administrację absolutystyczną cechował daleko posunięty centralizm z nieograniczoną władzą monarchy, co wykluczało społeczeństwo od udziału w rządach. Nie uznawano odrębności narodowych, likwidowano instytucje samorządowe. W XVII w. złamano opór stanów czeskich, szanowano jednak autonomię Węgier.

Struktura administracji centralnej przedstawiała się następująco:

* '''Cesarz'''
* '''Rada Stanu''' (''Staatsrat'', od 1761 r. zwana też Radą Państwa): &lt;u&gt;organ doradczy&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;opiniodawczy&lt;/u&gt; i &lt;u&gt;kontrolny&lt;/u&gt;.
* '''Rada Wojenna''' (''Hofkriegsrat'', 1749 r.): rada zajmująca się &lt;u&gt;sprawami wojska&lt;/u&gt;. Była podzielona na wydziały 1. rekrutacji, kwaterunku, żywności, 2. sądowniczy, 3. ekonomiczny. Zadania: kierowanie operacjami wojskowymi, zaopatrzenie armii, utrzymanie twierdz, obrona przed Turkami.
* '''Kancelaria Stanu''' (1742 r., zwana też Tajną Kancelarią Dworu i Państwa): na czele z kanclerzem stanu, do jej kompetencji należały sprawy zagraniczne, dworu cesarskiego, sprawy centralnego zarządu państwem. W ramach Kancelarii działało Archiwum Państwowe.
* '''Zjednoczona Kancelaria Nadworna'''&lt;ref&gt; Początkowo w 1742 r. powstała Kancelaria Dworu i Państwa z kanclerzem na czele, potem w 1749 r. zniesiono odrębne kancelarie nadworne dla poszczególnych krajów cesarstwa (Austrii, Czech, Galicji, Niderlandów, Siedmiogrodu, Węgier, Włoch) i powołano Dyrekcję Publiczną i Kameralną, a potem w 1761 r. Zjednoczoną Kancelarię Nadworną. Na pocz. XVIII w. funkcjonowały organy centralne ds. gospodarki (m. in. Komisja Merkantylna). Odpowiadały za handel, manufaktury, kompanie handlowe, drogi, cła i porty. U boku Zjednoczonej Kancelarii powołano organy wyspecjalizowane: Dyrektorium Komercjalne (''Komerzdirektorium''), Komisję Kościelną (''Oberkirchenkommission''), Komisję Edukacyjną (''Studienhofkommission''), Urząd Policji (''Oberste Polizeibehörde'').&lt;/ref&gt;(na czele z pierwszym kanclerzem, podzielona na departamenty): sprawy wewnętrzne krajów cesarstwa, oprócz skarbowości i sądownictwa, w tym gospodarka, sprawy wyznaniowe, szkolnictwo.
* '''Izba Sprawiedliwości''': (''Oberste Justizstelle'', 1749 r.): rozpatrywała &lt;u&gt;sprawy sądowe&lt;/u&gt;, była jednocześnie ministerstwem sprawiedliwości i zarazem sądem najwyższym. Na jej czele stał kanclerz. Dzieliła się na senaty.
* '''Izba Skarbowa''': odpowiadała za &lt;u&gt;sprawy skarbowe&lt;/u&gt;, podatki, cła, zarząd monopolami (np. solnym), dobrami Skarbu Państwa; dzięki reformie administracji skarbowej scentralizowano zarząd skarbem. Nadwornej Izbie Skarbowej (''Hofkammer'') podlegały izby skarbowe w krajach cesarstwa.
* '''Izba Rachunkowa''': &lt;u&gt;kontrolowała&lt;/u&gt; gospodarkę finansową.
* '''Ministerstwo Spraw Zagranicznych'''.

== Administracja lokalna ==
Biorąc pod uwagę administrację lokalną, przeszkodą w jej funkcjonowaniu był wielonarodowy charakter państwa i jego rozległy obszar. Dlatego też reformy dotyczyły głównie niemieckojęzycznej części monarchii i Czech; zarząd Węgrami uwzględniał ich specyfikę, zaś posiadłości we Włoszech, Niderlandy i Belgia pozostawały pod władzą lokalnych gubernatorów i namiestników.

Cesarstwo austriackie zostało - co do zasady - podzielone na gubernie oraz powiaty. W '''guberni''' władzę sprawowali '''gubernator''', stojący na czele '''gubernium''' (kolegialnego urzędu gubernialnego), w ramach którego wydzielono prezydium oraz departamenty. W niektórych krajach cesarstwa odpowiednikami guberni były starostwa krajowe.

Gubernie z reguły dzieliły się na '''powiaty''', zwane zwyczajowo cyrkułami (lub obwodami). Powiatem kierował '''starosta''', stojący na czele starostwa (urzędu cyrkularnego, urzędu obwodowego). W ramach swoich kompetencji zajmował się praktycznie całością spraw lokalnych, czyli: sprawami administracyjnymi i policyjnymi (porządku i bezpieczeństwa publicznego, więzieniami, aresztami i domami pracy przymusowej, migracji ludności, paszportami, cenzurą); sprawami wojskowymi (poborem do wojska, kwaterunkami, ściganiem dezerterów); skarbowymi (podatkami); gospodarczymi, rolnictwa, handlu, przemysłu, komunikacji (utrzymaniem dróg, mostów, grobli); wyznaniowymi i szkolnymi; zarządu dobrami rządowymi i skargami chłopów na dzierżawców.

Odrębnym zarządem cechowały się miasta. Józef II zaprowadził w 1783 r. jednolity ustrój miast z szerokim samorządem, zniesionym jednakże na pocz. XIX w. Miasta podzielono na klasy i wyróżniono:
* '''miasta większe''', w których mieszkańcy miasta posiadający obywatelstwo miejskie (właściciele nieruchomości, członkowie cechów, kupcy itp.) decydowali o wyborze '''wydziału miejskiego''', który wybierał '''magistrat''' (zarząd miasta), na czele z burmistrzem lub prezydentem miasta. W ramach magistratu wydzielano '''senaty''' o kompetencjach sądowych, czyli po prostu sądy miejskie. Były to senaty cywilne, karne oraz administracyjno-gospodarcze (zwane też politycznymi).
* '''miasta mniejsze''' (często prywatne), w których władzę sprawował zwykle '''wójt'''.

Jednostkami podziału terytorialnego na obszarach wiejskich były '''dominia''' i gromady wiejskie. Dominium była to jednostka administracyjna obejmująca jedną lub kilka wsi należących do jednego właściciela. Zaś gromadą wiejską zwano osadę rolniczą. Wszystko zależało oczywiście od lokalnych zwyczajów. Władzę administracyjną na wsi sprawował '''wójt''' z przysiężnikami wybieranymi przez chłopów. Wójtem często był '''właściciel ziemski''' lub jego funkcjonariusz. Dodatkowo tworzono urząd &lt;u&gt;justycjariusza&lt;/u&gt; (który zajmował się sprawami sądowymi, karał za drobne wykroczenia i rozstrzygał spory między chłopami) i &lt;u&gt;mandatariusza&lt;/u&gt; (odpowiadał za sprawy administracyjne na najniższym szczeblu lokalnym). Byli oni urzędnikami sądowymi i policyjnymi, mianowanymi i opłacanymi przez dziedziców, ale podlegali starostom i mieli wypełniać obowiązki administracji cesarskiej. Dzięki temu władcy Austrii zamierzali mieć wgląd w stosunki wiejskie (zwłaszcza pod kątem wojskowym i skarbowym) a w razie potrzeby ingerować w sprawy między feudałami a włościanami. Zaś wskutek połączenia godności dziedzica ze stanowiskiem wójta, władza szlachcica nabrała podwójnego charakteru: jako prywatnego właściciela wsi i piastuna władzy państwowej. 

W niektórych krajach cesarstwa zachowano '''samorząd stanowy'''. Istniały sejmy stanowe (tzw. postulatowe) z wydziałami stanowymi, jako organami wykonawczymi. '''Sejm stanowy''' składał się z grup duchowieństwa, możnowładztwa, szlachty i przedstawicieli miast. Mógł jedynie przedkładać prośby (postulaty, &quot;adresy&quot;) do tronu cesarskiego. Zwoływanie sejmów zależało od woli cesarza i gubernatorów prowincji.

{{Definicja3|Gubernator Galicji Josef hr Brygido tak opisał '''galicyjski sejm postulatowy''' z 1782 r.:&lt;br&gt;''12 września były u mnie znowu obiad i kolacja, a w domu Korytkowskich zastawiono powtórnie sześć stołów na 200 osób, dnia 13 września oprócz obiadów urządziłem wieczorem przyjęcie... Dnia 14 września odbyło się pierwsze zgromadzenie Stanów, na którym wybrano deputatów do wydziału, sekretarza i archiwariusza. Potem były obiady u mnie i w domu Korytkowskich, a wieczorem spalone zostały, przez umyślnie na tę uroczystość sprowadzonego wiedeńskiego pirotechnika Stuwera, ognie sztuczne... Wreszcie 15 września, po obiadach, danych tak samo jak poprzednio i po kolacji u mnie, zakończono pięciodniowe uroczystości, ponownym, bezpłatnym balem.''}}

== Reformy ==

Czasy absolutyzmu oświeconego to okres szeroko zakrojonych reform politycznych, gospodarczych, społecznych i kulturalnych, które miały podnieść stan cywilizacyjny cesarstwa. Podjęto m.in. reformy:

* '''prawa''', gdy podjęto próby jego kodyfikacji&lt;ref&gt;Kodyfikacja [''codification'' (fr.) ew. ''codex'' (łac.) = księga, spis] - spisanie, ułożenie, uporządkowanie prawa, zebranie go w kodeksy.&lt;/ref&gt;. Wydano wówczas kodeksy &lt;u&gt;prawa karnego&lt;/u&gt;: ''Terezjanę'' (1768), ''Józefinę'' (1787), ''Kodeks Karny Zachodniogalicyjski'' (1796 / 1797), ''Franciszkanę'' (1803); &lt;u&gt;procedury karnej&lt;/u&gt;: ''Powszechną Ordynację Kryminalną'' (1788); &lt;u&gt;procedury cywilnej&lt;/u&gt;: ''Powszechną Ordynację Cywilną'' (1781) oraz ''Powszechną Ordynację Sądowa dla Galicji Zachodniej'' (1796); &lt;u&gt;prawa cywilnego&lt;/u&gt;: ''Codex Theresianus'', dekret Józefa II o małżeństwie z 1783 r. (''Ehepatent''), ''Kodeks Józefiński'' (1787), ''Kodeks Cywilny Zachodniogalicyjski'' (1798).
* '''zarządu państwem''', zgodnie z wymogami centralizacji, absolutyzmu, z odebraniem praw zgromadzeniom stanowym, ale poszanowaniem autonomii Węgier.
* '''chłopskie''', wprowadzając tzw. umiarkowane poddaństwo (w czasie reformy urbarialnej&lt;ref&gt;urbarz, urbarium = spis powinności gruntowych obowiązujących poddanych wobec pana feudalnego&lt;/ref&gt;), połączone ze zniesieniem dziedzicznego poddaństwa, przyznaniem prawa wychodu, prawa skargi na postępki szlachty, ograniczeniem pańszczyzny do 3 dni w tygodniu i 8 - 12 godzin w ciągu dnia, a także pozostałych darmowych powinności chłopskich. Dano chłopom możliwość zastępstwa w obowiązkach pańszczyźnianych, wolność zawierania małżeństw i swobodę wyboru zawodu, wzmocniono prawa do ziemi, zakazano rugów, ograniczono zakres sądownictwa patrymonialnego (karę aresztu dłuższą niż tydzień można było orzekać za zgodą starosty) oraz zaprowadzono jednolitą organizację gminy wiejskiej (czyli dominia). Mimo to działania na rzecz poprawy położenia chłopów bywały iluzoryczne, nie ograniczano pańszczyzny, cyklicznie panował głód i wybuchały bunty chłopskie. Arystokracja i dwór zablokowały plany Marii Teresy zastąpienia poddaństwa dzierżawą czynszową. Jednakże wprowadzenie umiarkowanego poddaństwa miało kolosalne znaczenie ideowe, bowiem władza państwowa powzięła zamiar uregulowania stosunków chłopskich.

{{Definicja3|Z raportu hrabiego Johanna von Trautmannsdorfa, szefa komisji wysłanej przez Marię Teresę do Czech dla zbadania położenia chłopów w roku 1769.&lt;br&gt;
''Pańszczyzna daje okazję do nieustannych szykan. Nawet ożywieni najlepszymi zamiarami szlachcice nie są w stanie obronić swoich chłopów, bowiem rządcy są ordynarni, niegodziwi, brutalni i chciwi zysku. Nic dziwnego, że chłopi pańszczyźniani próbują wszelkimi sposobami uchylać się od tych strasznie ciężkich powinności. Na skutek samowolnie rozdzielanych ciężarów (...) żyją w prawdziwym niewolnictwie: stają się prymitywni, otępiali i źle uprawiają powierzone im grunty. Są rachityczni, chudzi i ubrani w łachmany; od dzieciństwa zmusza się ich do powinności pańszczyźnianych. W swoich lepiankach, grożących zawaleniem rodzice śpią na słomie, a gołe dzieci na szerokich brzegach pieców z ubitej gliny; nigdy się nie myją, co sprzyja szerzeniu się epidemii; nie ma lekarza, który by się nimi opiekował. (...) Nawet ich dobra osobiste nie są zabezpieczone przed łapczywością wielkich panów. Jeśli posiadają dobrego konia, wielki posiadacz zmusza ich do odsprzedania mu go, a jeśli ich dobry koń padnie pod ciężarem pańszczyzny, wynagradza ich starą, ślepą szkapą.''
''W wielu miejscowościach zmusza się chłopów pańszczyźnianych do kupowania od swojego pana chorych baranów po arbitralnie ustalonej cenie. Na każdym rynku wiejskim lub przed zamkiem ustawione są narzędzia tortur; oporni chłopi są zakuwani w kajdany, sadza się ich na ostry pal, który wrzyna się głęboko w ich ciało; przywiązuje się im do nóg kamienie (...). Wielu ucieka do Prus, by uniknąć tego strasznego reżimu, istnieje setki lepianek, porzuconych przez ich mieszkańców, ponieważ groziły zawaleniem, a ci ostatni nie mieli środków, by je odremontować. Gdzie indziej pozrywano słomiane dachy, by nimi nakarmić konie z powodu braku paszy, ponieważ nieszczęśnikom tym zabroniono nawet zbierania liści w lesie (...). Nawet w wypadku dobrych zbiorów są zobowiązani prosić swego pana o ziarno siewne, a ten sprzedaje im je po lichwiarskich cenach. Wielcy posiadacze przepędzają Żydów, którzy pożyczają na korzystniejszych warunkach.''}}

* '''korpusu urzędniczego''': wprowadzono pragmatykę służbową, kodeks urzędniczy, stałe pensje, dodatki i i renty. Dążono do tego, by wojsko i stan urzędniczy stały się podporami wielonarodowej monarchii. Mimo to pleniła się korupcja, nieudolność i marnotrawstwo pieniędzy publicznych;
* '''szkolnictwa''': władcy zdawali sobie sprawę z potrzeby posiadania wykształconych urzędników. Jednocześnie - w duchu Oświecenia - próbowano zaprowadzić laicyzację szkolnictwa, powołano Komisję Edukacyjną (być może na wzór polskiej Komisji Edukacji Narodowej), przejęto szkoły jezuickie po kasacie tego zakonu, zakładano państwowe seminaria dla nauczycieli i podejmowano plany wprowadzenia szkolnictwa powszechnego. Jednocześnie - na żądanie cesarza Józefa II - próbowano ujednolicić programy szkolne, czas trwania lekcji, system ocen oraz wzory świadectw szkolnych.
* '''wojskowe''', które miały na celu wzmocnienie siły militarnej państwa, budowę stałych obozów ćwiczeń wojskowych, ujednolicenie umundurowania, utworzenie Akademii Wojskowej i szkoły inżynieryjnej, reformę artylerii, zasad taktyki i regulaminów. Przy okazji postulowano zniesienie kar cielesnych w wojsku. Należy jednak pamiętać o tym, że rozbudowano aparat policyjny, kontrolowano życie społeczne, zakazywano zakładania stowarzyszeń, wprowadzono ostrą cenzurę, konfiskowano książki i germanizowano ludność. Józef II wprowadził język niemiecki jako urzędowy, znosząc równouprawnienie łaciny i języka polskiego, co uderzyło w Polaków i Węgrów.
* '''gospodarcze''', oparte na protekcjoniźmie i merkantyliźmie. Rozwinięto szeroką akcję kolonizacji, sprowadzając na ziemie polskie osadników niemieckich. Postulowano rozwinięcie komunikacji i poczty. Zarazem drobiazgowo reglamentowano życie gospodarcze przepisami administracyjnymi, które często pozostawały &quot;na papierze&quot;. Przeszkodą w rozwoju stała się utrata bogatego Śląska i nierównomierny poziom gospodarczy prowincji wschodnich i zachodnich. Galicję traktowano jako rynek zbytu towarów czeskich i austriackich, zaplecze dające podatki i rekruta. Kraje cesarstwa, wskutek braku połączeń drogowych i wodnych funkcjonowały jak odrębne rynki lokalne, nastawione na miejscową produkcję i zaopatrywanie ubogiego społeczeństwa. Szlachta i arystokracja była zainteresowana jedynie importem luksusowym a handel znajdował się w rękach Żydów. Problemy gospodarcze pogłębiało katastrofalne zacofanie rolnictwa.
* '''podatkowe''', w ramach których dążono do upowszechnienia podatków i rozciągnięcia obowiązku podatkowego na szlachtę i kler. Planowano sporządzanie katastrów podatkowych, które byłyby rejestrami podatkowymi folwarków szlacheckich. Udało się ułożyć pierwszy budżet w historii Austrii.
* '''wyznaniowe''', które określa się mianem józefinizmu, czyli polityki polegającej na dążeniu do upaństwowienia Kościoła, a zarazem odgórnego, drobiazgowego (w praktyce chaotycznego, często niedorzecznego i połączonego z marnotrawieniem przejmowanego majątku kościelnego) regulowania życia religijnego poddanych. Józefinizm pochodzi od imienia cesarza Józefa II&lt;ref&gt;M. Małecki, ''Ideologiczne podstawy reform terezjańsko-józefińskich'', &quot;Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa&quot; 2010, t. 3.&lt;/ref&gt;.

Dążeniem Józefa II było przekształcenie proboszczów w urzędników państwowych, oderwanie od Rzymu, zakazanie ogłaszania bulli papieskich bez zgody cesarza, kasata zakonów, opodatkowanie kleru, ograniczenie możliwości nabywania nieruchomości przez Kościół, zmiany sieci parafii, państwowe seminaria duchowne, ale także wprowadzenie tolerancji religijnej (1781), nadanie praw protestantom oraz ograniczenie właściwości sądów kościelnych w sprawach małżeńskich.

Poza tym odgórnie ustalano taksy za posługi religijne, opłaty za pochówek wg klas pogrzebu - wyższe opłaty liczono za okazały pogrzeb, niższe za mniej okazały, tj. z połową konduktu i średnim podzwonnym (tzn. za bicie w nie więcej jak w trzy dzwony), a dodatkowe opłaty za asystę zakonników przy pogrzebie, za śpiew chóru i inne posługi. Przy najuboższym pogrzebie miało nie być muzyki żałobnej a inne opłaty miano pobierać za pogrzeb dorosłego, młodzieży czy dzieci&lt;ref&gt;Zob. rozporządzenie nr 110 z 27 stycznia 1781 roku (Sammlung der Kaiserlich-Königlichen Landesfürstlichen Gesetze und Verordnungen in Publico-Ecclesiasticis vom Jahre 1767 bis Ende 1782, J.T. Edlen von Trattnern, Wiedeń 1782).&lt;/ref&gt;.

Ograniczano liczbę skarbonek wystawianych w kościołach a ofiary pozwolono zbierać w czasie niedzielnych mszy można tylko przed sumą by nie przeszkadzać w nabożeństwie. Tacę należało zbierać z koszyczkiem i dzwoneczkiem tylko przed kazaniem. Zmniejszono liczbę procesji i pielgrzymek. Wyznaczono liczbę świąt kościelnych, np.: Boże Narodzenie, Nowy Rok, Trzech Króli, Boże Ciało, poniedziałek wielkanocny, Matki Boskiej Gromnicznej. Zakazano różnych obrzędów związanych ze święceniem (tzw. benedykcji), np. święcenia wina na św. Jana Ewangelisty, chleba i wody na św. Agatę, kwiatów na Wniebowzięcie Marii Panny, owsa na św. Szczepana. Nakazywano aby wszyscy poddani święcili dzień święty i powstrzymywali się od pracy i zakazywano wówczas prowadzenia niektórych rodzajów handlu i noszenia ciężkich beczek (towary lekkie można było nosić). 

Za panowania Józefa II skonfiskowano np. część ziem oraz dary wiernych klasztoru Benedyktynek w Staniątkach k. Niepołomic oraz drogocenne przedmioty liturgiczne kościoła w Dobczycach.

Jednocześnie Maria Teresa i Józef II przeznaczali majątki kościelne na cele oświatowe (tzw. Fundusz Oświatowy) i Komisję Edukacyjną. Część funduszy i dóbr materialnych została zmarnowana, a w miejsce placówek kościelnych budowano szkoły ludowe, szpitale i seminaria&lt;ref&gt;Por. S. Janeczek, ''Blaski i cienie oświeceniowych reform szkolnych w monarchii habsburskiej'', [w:] ''Historia  magistra vitae. Księga jubileuszowa ku czci Profesora Jerzego Flagi'', red. A. Dębiński et.alt., Lublin 2007.&lt;/ref&gt;.

== Teksty źródłowe ==

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Z listów i pamiętników cesarzowej Marii Teresy'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

* do męża [[w:Franciszek I Lotaryński|Franciszka Stefana]] z 1736 roku:

''Kochany Skarbie, jestem Wam nieskończenie wdzięczna za Waszą atencję i słowa, albowiem byłam już zmartwiona niczym biedny psiak: proszę lubić mnie choć trochę i wybaczyć mi, jeśli moja odpowiedź jest krótka, ale jest godzina dziesiąta i Herbeville czeka na mój list. Adieu, myszko, ściskam Was z całego serca, uważajcie na Siebie! Adieu, Skarbie, jestem Waszą najukochańszą narzeczoną.''

* o swoim ojcu cesarzu [[w:Karol VI Habsburg|Karolu VI]]:

''Ponieważ niespodziewanie zmarł mój Świętej Pamięci Ojciec, jego śmierć była dla mnie tym bardziej bolesna. Kochałam Go i szanowałam nie tylko jako Ojca, lecz również jako mojego Pana, słowem odczuwałam  stratę i ból podwójny. Wymaganego dla panowania nad różnymi i rozrzuconymi krajami doświadczenia i wiedzy nie mogłam posiadać, ponieważ mój Pan i Ojciec nie godził się ani na mój udział w sprawach zagranicznych i krajowych, ani informował mnie o nich: i tak naraz widzę, że jestem pozbawiona pieniędzy, armii i rady.''

* w 1745 roku, w czasie wojny o sukcesję austriacką, gdy władca Bawarii [[w:Karol VII Bawarski|Karol]] (który obwołał się cesarzem Karolem VII), król Prus [[w:Fryderyk II Wielki|Fryderyk II]] i król Francji [[w:Ludwik XV|Ludwik XV]] zamierzali odebrać jej tron austriacki:

''Już wcześniej oznajmiłam, że nie zostałabym wielką księżną Toskanii, gdybym wierzyła, że Bóg tak nie chce. Ponieważ jednak wybrał mnie do noszenia ciężaru władzy, to wyznawałam zasadę, że tak długo, jak będę mogła pomóc i będą istniały zasoby, będę z nich korzystać, bowiem taka jest moja powinność. To wprawiło mnie w taki stan spokoju ducha, że odczuwałam mało nienawiści wobec wroga, że było mi przykro z powodu nieszczęśliwego wydarzenia i śmierci bawarskiego cesarza, niemniej współczułam Francuzom, którzy z powodu Prus oblegali Pragę i cierpieli chłód i niewygody.''

* o synu, późniejszym cesarzu Józefie II, w liście do wychowawcy młodego cesarza - księcia węgierskiego [[w:Károlyi József Batthyány|Károlyi`ego Batthyany`ego]]:

''Ponieważ syn mój, jako tak kochany i jako tak ważna gwarancja przyszłości od kołyski był chowany z wielką miłością i czułością, jest pewne, że zbyt często ustępowano jego woli i pragnieniom... niektóre przedwczesne wyobrażenie swojej Wielkości skłoniły go do przyjmowania hołdów i honorów, traktowania sprzeciwu jako czegoś nieprzyjemnego, wręcz nieznośnego, do nie odmawiania sobie niczego i łatwego traktowania innych bez uprzejmości i niegrzecznie. Jedną ze skłonności, którą próbowałam zwalczać jest przyjemność w obserwowaniu zewnętrznych i wewnętrznych wad ludzi, oddawaniu się drwinom...''

* w rocznicę śmierci męża:

''Moje szczęśliwe małżeństwo trwało dwadzieścia dziewięć lat, sześć miesięcy i sześć dni. Co z tą godziną, gdy podałam mu dłoń, także tą niedzielą, gdy został mi nagle odebrany, czyni dwadzieścia dziewięć lat, trzysta czterdzieści miesięcy, tygodni tysiąc pięćset czterdzieści, dni dziesięć tysięcy siedemset osiemdziesiąt, godzin dwieście pięćdziesiąt osiem tysięcy siedemset czterdzieści cztery. Spędziłam ten dzień samotnie, zamknięta w moim gabinecie, otoczona wizerunkami naszego ukochanego i wielkiego Męża... Przez wszystkie te godziny wspominałam szczęście, które przeminęło, nie bez gorzkiego żalu, że w czasie gdy to posiadałam, nie doceniałam wystarczająco...''

* o rozbiorze Polski w liście do syna [[w:Ferdynand Habsburg|Ferdynanda]] we wrześniu 1772 roku:

''Nieszczęśliwy rozbiór Polski, kosztował mnie dziesięć lat życia, długo się przed nim broniłam! Tylko kolejne niepowodzenia Turków, brak widoków na wsparcie ze strony Anglii i Francji, prawdopodobieństwo samotnego prowadzenia wojny przeciwko Rosji i Prusom, nędza, głód i epidemie w moim kraju, zmusiły mnie do przystania na te bezduszne propozycje, które rzucają cień na moje całe rządy. Niech Bóg sprawi, że odpowiedzialność za to poniosę nie tylko na tamtym świecie. Wyznam Tobie, że sprawa ta leży mi na sercu i nie mogę o niej zapomnieć, ona prześladuje mnie i zatruwa moje i tak smutne życie. Muszę przestać o tym pisać, aby nie irytować się zbytnio i nie popaść w najczarniejszą melancholię...''

* o rozbiorze Polski do przewodniczącego Rady Wojennej J.F.M. von Lacy`ego:

''Panu również zawdzięczam ten sukces, jeśli w ogóle można tu mówić o sukcesie. Pan sformułował to żądanie, powiększając w ten sposób państwo, nie zastanowił się Pan jednak, czy zysk ten był godziwy czy nie.''

* w trakcie sporu z synem Józefem II na temat rozbioru Polski:

''Nie rozumiem tej polityki. Nie rozumiem, dlaczego, gdy dwaj kompani - wykorzystując przewagę swoich sił - ciemiężą niewinny naród, to trzeci miałby być zobowiązany, przez konwenans i przez przezorność, do ich naśladowania i do popełniania tej samej niesprawiedliwości. Nie zgadzam się z tym. Władca nie posiada więcej praw niż zwykły człowiek. Wielkość i potęga państwa nie będą się liczyć tam, gdzie któregoś dnia wszyscy będziemy musieli się stawić, by zdać sprawę z naszych czynów.''

* o swoim planie dnia w liście do hrabiny Enzenberg w 1770 roku:

''Tydzień jest podzielony tak, jak cały rok: w niedzielę od siódmej do wpół do dwunastej audiencje; w poniedziałki Pichler&lt;ref&gt;Pichler był sekretarzem gabinetu cesarzowej.&lt;/ref&gt; i Neny&lt;ref&gt;Neny był radcą stanu i sekretarzem gabinetu.&lt;/ref&gt;, we wtorki od ósmej do południa przyjmuję ministrów i ich raporty oraz cesarza&lt;ref&gt;T.j. swojego syna Józefa II, którego ustanowiła współregentem.&lt;/ref&gt;... To trwa do pierwszej godziny. W środy Pichler i Neny, a także Posch&lt;ref&gt;Posch był radcą dworu.&lt;/ref&gt;. W czwartki posiedzenia Rady Stanu od dziewiątej do czwartej... Piątek i sobota są dla rodziny i innych spraw, i osób prywatnych. Popołudniami lektura, wycieczki i korespondencja, a przyznaję, że prawie nie mam czasu dla siebie; to czyni też wiek; nie mam już siły do pracy...''

* o swoim zdrowiu w liście do przyjaciółki:

''... jestem zbyt gruba, bardziej niż moja Świętej pamięci Matka, także rumiana, zwłaszcza od czasu ospy. Ale moje stopy, piersi, oczy: pierwsze są napuchnięte, codziennie spodziewam się, że pękną; oczy są prawie całkiem słabe, najgorsze jest to, że nie mogę używać ani szkła, ani okularów. W piersiach czuję duże ciśnienie, albowiem z oddychaniem mam kłopoty nawet leżąc. Nie mogę się skarżyć, człowiek musi kiedyś umrzeć. Przez pięćdziesiąt lat byłam całkiem zdrowa...''

== Literatura ==
# Berglar P., ''Maria Teresa'', Warszawa 1997.
# Fejtö F., ''Józef II. Habsburg rewolucjonista'', przeł. A. Kołodziej, Warszawa 1993.
# Góralski Z., ''Maria Teresa'', wyd. 1995.
# Małecki M., ''Reformy stosunków majątkowych Kościoła katolickiego w świetle józefińskiego ustawodawstwa w Galicji'', [w:] ''Krakowskie studia z historii państwa i prawa'', red. D. Malec, W. Uruszczak, Kraków 2004.
# Małecki M., ''Z dziejów stosunków państwo - Kościół w Galicji. Znoszenie świąt kościelnych i benedykcji w dobie reform terezjańsko- józefińskich'', [w:] ''Przez tysiąclecia: państwo - prawo - jednostka. Materiały ogólnopolskiej konferencji historyków prawa...'', red. A. Lityński, M. Mikołajczyk, t. 1, Katowice 2001.
# Napierała P., ''Konflikt dwóch światów. Terezjańscy i józefińscy biurokraci w Galicji (1772-1790)'', [w:] ''Polacy wobec wielości kultur. Wczoraj-dziś-jutro'', red. G. Pełczyński, K. Święcicki, Gniezno 2009.
# Sadowska A., ''Następstwa rozbiorów dla szkolnictwa Galicji (1772-1809)'', &quot;Res Historica 1999, z. 9.

&lt;noinclude&gt;{{przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9f5kg9fv2rh6217bcw79hshzicnzbet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Absolutyzm oświecony w Prusach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19512</id>
    <revision>
      <id>548400</id>
      <parentid>507831</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19618" sha1="h4n10ubd4k06x2dv3wsgfgcp5o3ribj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Absolutyzm oświecony w Prusach ==

Potęga Prus była budowana stopniowo przez kolejnych panujących, wśród których możemy wymienić:
* [[w:Fryderyk Wilhelm I (Wielki Elektor)|Fryderyka Wilhelma]] (panował w latach 1640-1688) - Wielkiego Elektora,
* [[w:Fryderyk I Pruski|Fryderyka I]] (1688-1713),
* [[w:Fryderyk Wilhelm I Pruski|Fryderyka Wilhelma I]] (1713-1740),
* [[w:Fryderyk II Wielki|Fryderyka II Wielkiego]] (1740-1786)
* [[w:Fryderyk Wilhelm II Pruski|Fryderyka Wilhelma II]] (1786-1797)
* [[w:Fryderyk Wilhelm III Pruski|Fryderyka Wilhelma III]] (1797-1840)

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 75%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 100px&quot; | [[Grafika:{{{1|Friedrich Wilhelm I.JPG}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Fryderyk Wilhelm I (1688-1740)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Król Prus, zwany &quot;królem - kapralem&quot;, znany z różnych dziwactw, np. &quot;tabakkollegium&quot; i &quot;pułku wielkoludów&quot;; świetny organizator, rozbudował armię, wzmocnił administrację, wprowadził znaczne oszczędności budżetowe, popierał osadnictwo, handel i rzemiosło, opiekował się protestantami; nie interesował się kulturą. Brał udział w wojnie północnej, zdobył Pomorze. Występował przeciwko Polsce, zawarł z Rosją i Austrią traktat [[w:Traktat Loewenwolda|Loewenwolda]].&lt;small&gt;[[w:Fryderyk Wilhelm I Pruski|Fryderyk Wilhelm I w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 75%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 100px&quot; | [[Grafika:{{{1|Friedrich der Grosse.jpg}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Fryderyk II Wielki (1712-1786)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Król Prus, przedstawiciel oświeconego absolutyzmu (&quot;filozof na tronie&quot;), prowadząc wojny rozszerzył znacznie terytorium państwa, zwany był &quot;burzycielem pokoju&quot;, w 1740 r. podbił Śląsk, w 1756 r. rozpoczął wojnę siedmioletnią, w 1778 r. wojnę o sukcesję bawarską, zainicjował I rozbiór Polski. Rozbudował administrację i wojsko, unowocześnił skarbowość i sądownictwo, popierał przemysł; kolonizował nowe tereny, utrzymywał przewagę polityczną szlachty, ale też zniósł tortury, rozwijał szkolnictwo, wprowadził tolerancję religijną i utrzymywał szerokie kontakty intelektualne. Zagorzały wróg Polski. Dzięki jego polityce Prusy stały się jednym z mocarstw europejskich.&lt;small&gt;[[w:Fryderyk II Wielki|Fryderyk II w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 75%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Friedrich Wilhelm II.JPG}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Fryderyk Wilhelm II (1744-1797)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Król Prus, bratanek Fryderyka II, wziął udział w rozbiorach Polski, tłumieniu powstania kościuszkowskiego, wystąpił przeciwko rewolucji we Francji. Znany był ze swej słabości i podatności na wpływy dworu. Wprowadził cenzurę, ograniczył tolerancję religijną; jego brak wystarczających umiejętności pokierowania państwem uwidocznił kryzys scentralizowanego państwa absolutnego. &lt;small&gt;[[w:Fryderyk Wilhelm II Pruski|Fryderyk Wilhelm II w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== Administracja centralna ==
[[Plik:Tabakskollegium-1.jpg|right|150px|thumb|Tabakkollegium Fryderyka Wilhelma I]]

'''Administracja centralna''' była wzorowana na monarchii francuskiej, a sprawne funkcjonowanie państwa wynikało z nadzwyczajnych zdolności kilku kolejnych władców do osobistego ogarniania olbrzymiego zakresu spraw [G. Górski]. W XVII i XVIII w. przekształcono państwo Hohenzollernów, które stanowiło &quot;konglomerat najróżnorodniejszych terytoriów nagromadzonych w wyniku szczęśliwego zbiegu okoliczności i przedsiębiorczości dynastii&quot; [E. Klein], w jednolity organizm państwowy, oparty na absolutnej władzy monarchy. Złamano opór stanów szlacheckich, król otrzymał prawo nakładania stałych podatków, stworzono stałą, zawodową armię, a militaryzm stał się cechą charakterystyczną monarchii pruskiej. Władcy dążyli do rozszerzania terytoriów swego państwa w czasie licznych wojen. Zaś podstawą tronu był sojusz między monarchą a junkrami, którzy zrezygnowali z praw politycznych, zachowując przewagę społeczną wśród innych stanów.

Wśród urzędów centralnych istniejących w Prusach XVIII w. możemy wymienić:
* '''Tajną Radę Stanu''' (1604, 1651), czyli radę królewską, zajmującą się najważniejszymi sprawami państwa,
* '''Generalne Dyrektorium'''&lt;ref&gt;Zwane też Generalnym Dyrektorium Finansów, Wojny i Domen.&lt;/ref&gt; (1723), właściwe w sprawach zarządu krajem.
* '''Ministerstwo Gabinetowe''' (1728), odpowiadające za sprawy zagraniczne,
* '''Ministerstwo Sprawiedliwości''' (1737) na czele z kanclerzem, do którego kompetencji należały sprawy sądownictwa i wyznań.

Najwięcej zadań skupiało Generalne Dyrektorium, ponieważ zajmowało się bieżącym administrowaniem licznymi terytoriami państwa pruskiego, które były rozrzucone od granic z Francją (ks. Klewe), po Litwę (Prusy Wschodnie). Państwo pruskie opierało się bowiem na Brandeburgii i Prusach Książęcych (Wschodnich). Były to dwa najważniejsze kraje w ręku Hohenzollernów. Oprócz tego posiadali też tereny w południowych Niemczech (księstwa Ansbach i Bayreuth), Fryzję Wschodnią, a w XVII i XVIII w. zajęli Pomorze Zachodnie i Szwedzkie), Śląsk i ziemie polskie. Dzięki temu posiadłości królów Prus powiększyły się trzykrotnie.

Generalne Dyrektorium było podzielone na departamenty na czele z ministrami. Wydzielono m.in. departamenty wojska, przemysłu, cła, górnictwa i lasów. Początkowo formowano je wg kryterium geograficzno-rzeczowego (tzn. dla każdego księstwa tworzono osobny departament), a potem rzeczowego i np. departament wojska odpowiadał za sprawy militarne we wszystkich księstwach.

Na marginesie można dodać, iż Generalne Dyrektorium (zwane też Generalnym Dyrektoriatem) powstało z połączenia Generalnego Komisariatu Wojny (1660) i Generalnej Dyrekcji Finansów (1699, 1713). Zespolono dzięki temu zarząd wojskiem, finansami i domeną królewską. Charakterystyczne dla monarchii pruskiej było to, iż król Prus był właścicielem ogromnych obszarów ziemskich, które zajmowały proporcjonalnie większą część terytorium królestwa niż w to miało miejsce w innych państwach XVIII w. Generalnemu Dyrektorium podlegali radcowie ziemscy i radcowie skarbowi a potem departamenty kamer. Osobno funkcjonowało Ministerstwo ds. Śląska (1742), ponieważ do 1808 r. Śląsk był oddzielnym księstwem z osobnym rządem i własnymi resortami, a za sprawy tej prowincji odpowiadał minister ds. Śląska na dworze królewskim.

Ponadto, jak zauważył Emanuel Rostworowski, &quot;Fryderyk II uważał, że centralne ciało kolegialne, Generalny Dyrektoriat... jest zbyt ociężałe, a ponadto lekceważył swoich ministrów i nie ufał im. Kontaktował się więc z nimi bezpośrednio poza kolegium i tworzył nowe, niezależne od Dyrektoriatu ministerstwa&quot;. Były to np. ministerstwa wojny czy handlu i manufaktur. Dodatkowo zakładano urzędy centralne, np. monopoli i ceł, monety i mennictwa, monopolu tytoniu i kawy, a także organy kontrolne: generał-fiskałów i fiskałów&lt;ref&gt;Wg niektórych autorów ministerstwa pokrywały się z departamentami Generalnego Dyrektorium.&lt;/ref&gt;.

== Administracja lokalna ==
[[Plik:Brandenburg and Prussia (134037906).jpg|right|150px|thumb|Prusy w XVIII w.]]

Kraje pruskie dzielono na '''prowincje''' z '''namiestnikami''', którzy reprezentowali króla. Prowincje zaś podzielono na '''departamenty kamer''', w których władzę sprawowały kolegialne '''kamery wojny i domen''' (kamery wojenno-ekonomiczne, w skrócie &quot;kamery&quot;). Powstały z połączenia poprzednich urzędów: komisariatów i kamer. Przejęły także część kompetencji &quot;rejencji&quot; (zarządów krajowych), które traciły uprawnienia administracyjne a zachowywały sądownicze.

Kamery zarządzały departamentami; zajmowały się bieżącymi sprawami administracyjnymi, wojskiem, policją, finansami, zarządem dóbr państwowych, sądownictwem w sprawach skarbowych, policyjnych i administracyjnych; nadzorowały władze w miastach, powiatach i dobrach królewskich. Na ich czele stali prezydenci (zwani czasem dyrektorami, prezesami).

Jako, że kamery były instytucjami nowymi, więc często dochodziło do sporów kompetencyjnych między kamerami a nadal istniejącymi &quot;rejencjami&quot;. Dążono jednak do tego, by bieżące zadania administracyjne przekazać kamerom, a rejencjom pozostawić sądownictwo powszechne.

Wskutek osobistej ingerencji Fryderyka II w sprawy kraju (który wydawał tzw. nakazy gabinetowe), wzrosła rola prezydentów kamer, którzy otrzymywali polecenia bezpośrednio od króla i byli przez niego kontrolowani z pominięciem Generalnego Dyrektorium.

Departamenty dzielono na '''powiaty''', którymi kierowali '''landraci'''. Byli to urzędnicy ziemscy, powoływani przez króla spośród kandydatów przedstawianych przez sejmiki szlacheckie. Podlegali kamerom i administrowali terenami wiejskimi; z reguły ich władza nie rozciągała się na miasta.

'''Miasta''' (zależnie, czy należały do króla, czy możnowładców prywatnych) posiadały odmienny ustrój. '''Miasta królewskie''' z zasady cieszyły się ograniczonym samorządem i tam władzę sprawował '''magistrat''' (zarząd miasta), wybierany przez zgromadzenie miejskie. Władze miast poddano nadzorowi ze strony kamer w sprawach administracyjnych i radców skarbowych w sprawach podatkowych i gospodarczych.

'''Na wsi''' władzę sprawował pan feudalny (właściciel wsi). Wieś tworzyła gromadę na czele której stał '''sołtys''', mający do pomocy ławników, powoływanych przez właściciela wsi pod nadzorem landrata. W królewszczyznach (domenach królewskich) funkcjonowały urzędy domen.

W niektórych prowincjach istniał samorząd szlachecki, czyli '''sejmiki powiatowe'''. Miały one charakter doradczy i opiniodawczy, a co najważniejsze mogły proponować królowi kandydatów na landratów.

== Reformy ==

Za panowania Fryderyka Wilhelma I oraz Fryderyka II przeprowadzono wiele reform w duchu absolutyzmu. Były to m.in. reformy:
* '''chłopskie''', polegające na ograniczeniu poddaństwa osobistego, zwolnieniu z poddaństwa młodszych synów chłopskich, ograniczeniu pańszczyzny, zakazaniu rugów, wprowadzaniu oczynszowania, upowszechnieniu umów między szlachtą a chłopami, nadania ograniczonych możliwości dzielenia gospodarstw (likwidowania tzw. niedziałów rodzinnych, czyli gospodarstw uprawianych wspólnie przez całą rodzinę) i przyznawano chłopom prawo skargi na postępki dziedziców. Część z reform chłopskich zostało cofniętych za panowania Fryderyka II Wilhelma.
* '''wojskowe''', gdy przeprowadzono reformę kantonową, dzieląc państwo na kantony - jednostki administracji specjalnej, dzięki czemu każdy kanton był odpowiedzialny za wystawienie, uzbrojenie i zaopatrzenie określonego oddziału wojska. Wprowadzono powszechną armię narodową obok wojsk zaciężnych i postulowano zniesienie kar cielesnych w wojsku.
* '''gospodarcze''', oparte na zasadach [[w:merkantylizm|merkantylizmu]]; z korzyścią dla obrotu handlowego rozluźniono monopol cechowy; zakładano manufaktury; prowadzono roboty publiczne (fortyfikacje, drogi, magazyny zbożowe, kanały); osuszano bagna, wspierano osadnictwo i rolnictwo (upowszechniając uprawę kartofli i chroniąc lasy). Jednocześnie usiłowano (rzecz jasna bezskutecznie) ograniczać drogą zarządzeń administracyjnych zbytek i import towarów luksusowych. Sam Fryderyk II uważał, że &quot;celem handlu jest przyciąganie pieniędzy z zagranicy, a celem manufaktur zatrzymywanie pieniędzy w kraju&quot; [E. Rostoworowski].
* '''szkolnictwa''', wprowadzając szkolnictwo powszechne, szkoły techniczne, rolnicze i seminaria. Reforma oświaty była jednak połączona z germanizacją.
* '''wyznaniowe''': luteranizm zachował pozycję religii państwowej, ale ogłoszono tolerancję religijną.

{{Definicja3|'''Landrecht - Powszechne Prawo Krajowe dla Państw Pruskich z 1794 r. Część II, tytuł XX''':''&lt;b&gt;O przestępstwach i karach.&lt;/b&gt;''
&lt;br&gt;§ 1. Wszelka władza i każdy ludu przełożony muszą poważnie i gorliwie zapobiegać występkom i przestępstwom swoich poddanych.&lt;br&gt;
§ 2. Rodzice i wychowawcy, nauczyciele szkolni i ludowi są szczególnie odpowiedzialni, jeśli zaniedbują - do nich należące - obowiązki, wobec osób powierzonych ich nadzorowi.&lt;br&gt;
§ 3. Publiczne pogardzanie religią oraz nakłanianie do złego winny być ostro i zgodnie z prawem karane.&lt;br&gt;
§ 4. Rozmyślni żebracy, włóczędzy i próżniacy muszą zostać zapędzeni do pracy, a jeśli są do niej niezdolni, w słuszny sposób opatrzeni albo - jeśli są cudzoziemcami - wypędzeni z kraju.&lt;br&gt;
§ 5. Złodzieje i inni przestępcy, którzy z powodu swoich zepsutych skłonności mogą dobru wspólnemu zagrażać, nawet po odbytej karze, mogą zostać zwolnieni z aresztu nie wcześniej, aż wykażą, że są w stanie w uczciwy sposób się wyżywić.&lt;br&gt;
(...)&lt;br&gt;
§ 7. Kto działając w sposób swobodny wyrządza innemu bezprawnie szkodę, ten popełnia przestępstwo, stając się odpowiedzialnym nie tylko wobec pokrzywdzonego, ale i wobec Państwa, z którego ochrony pokrzywdzony korzystał.&lt;br&gt;
§ 8. Także przez swobodne zaniechanie tego, czego wymagają ustawy, popełnia on przestępstwo.&lt;br&gt;
§ 9. Działania i zaniechania, które nie są zakazane w ustawach, nie mogą być uważane za właściwe przestępstwa, nawet jeśli jednemu czy innemu miałaby z tego powodu powstać rzeczywista szkoda.}}


* '''prawa''', zbierając prawa lokalne, wydając w 1794 r. wielki kodeks prawa cywilnego, karnego i administracyjnego: ''Landrecht  - Powszechne Prawo Krajowe dla Państw Pruskich''. Była to kodyfikacja stojąca między feudalizmem a kapitalizmem, w której zamierzano unormować całość wówczas obowiązującego prawa materialnego. Cechował się daleko posuniętą kazuistyką a ułożony został według systematyki Samuela Pufendorfa z rozróżnieniem na podwójny charakter natury człowieka jako jednostki i członka społeczeństwa. Dlatego też część I kodeksu obejmowała prawa indywidualne odnoszące się do jednostki i dotyczyła m.in. prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego; zaś część II praw i obowiązków jednostki w różnych społecznościach (społecznego statusu jednostki) i obejmowała przepisy odnoszące się do podmiotów: od rodziny przez gminę, stan, Kościół aż do państwa, czyli m. in. prawo rodzinne, karne, państwowe, administracyjne i finansowe. Mimo zaprowadzenia &quot;Landrechtu&quot; utrzymywano prawa lokalne, ponieważ kodeks miał charakter posiłkowy w stosunku do praw miejscowych.

== Teksty źródłowe ==

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Poglądy religijne Fryderyka II'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

Wszystkie religie są sobie równe i dobre, jeśli tylko ich wyznawcy są uczciwymi ludzi, a gdyby tu przyszli Turcy i poganie i chcieli zaludnić kraj, to wznieślibyśmy dla nich meczety i świątynie. Musi się tolerować wszystkie religie, prokurator ma tylko baczyć, by jedna nie krzywdziła drugiej, gdyż każdy musi tu na swój sposób osiągnąć zbawienie.

Katolicy, luteranie, reformowani, żydzi i wiele innych sekt chrześcijańskich zgodnie obok siebie żyje w moim państwie. Gdyby władca, wiedziony fałszywą gorliwością, wpadł na pomysł nadania uprzywilejowanego stanowiska jednej z tych religii, od razy powstałyby stronnictwa i wybuchłyby gwałtowne spory. Z wolna rozpoczęłyby się prześladowania, a wreszcie wyznawcy prześladowanej religii opuściliby swa ojczyznę i tysiące poddanych wzbogaciłoby naszych sąsiadów swym przemysłem powiększając liczbę ich ludności [...]. Ja jestem poniekąd papieżem luteranów i głową Kościoła reformowanego. Mianuję duchownych i żądam od nich jedynie czystości obyczajów i pojednawczości. Udzielam dyspens rozwodowych i jestem pod tym względem bardzo pobłażliwym, gdyż małżeństwo jest w gruncie rzeczy tylko umową obywatelska, która można rozwiązać, gdy obie strony się na to zgadzają. (...)

W Prusach toleruje się wszystkie inne sekty chrześcijańskie. Ale każdemu, chcącemu rozniecić wojnę domową, zamyka się usta, a nauki nowatorów wydaje się na łup zasłużonej śmieszności (...). Staram się jednak stworzyć miedzy nimi zgodę, tłumacząc im, że są wszyscy obywatelami jednego państwa i że można tak samo kochać człowieka w czerwonej sukni, jak tego, co nosi szare odzienie. Staram się żyć w przyjaźni z papieżem, by tym sposobem pozyskać katolików i udowodnić im, ze polityka książąt pozostaje taka sama, pomimo że religia, którą wyznają, jest różna.
&lt;small&gt;http://wmachura.webpark.pl/index.html&lt;/small&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Testament polityczny Fryderyka II z 1752 r.'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

Dobry rząd musi się opierać na systemie tak silnie zbudowanym jak system filozoficzny. Wszystkie środki muszą być dokładnie rozważone; finanse, polityka i wojsko zmierzać muszą do wspólnego celu, którym jest wzmocnienie państwa i powiększenie jego potęgi. System musi jednak wypływać z jednej tylko głowy, a zatem z głowy, panującego. Lenistwo, żądza używania i głupota, oto przyczyny przeszkadzające władcom w pełnieniu ich szlachetnego urzędu, jakim jest uszczęśliwienie ich ludów Tacy książęta stają się godnymi pogardy. Służą swym współczesnym za przedmiot szyderstw i pośmiewiska, a dla historii nazwiska ich posiadają co najwyżej znaczenie wytycznych w chronologii. Wegetują na tronie, którego są niegodni, zajęci jedynie zaspokajaniem własnych swych pragnień.

Zaniedbywanie obowiązków względem poddanych staje się wprost zbrodnią. Władca nie po to został wyniesiony do swej wysokiej godności, nie po to powierzono mu władzę najwyższą, by żył w zniewieściałości, tuczył się krwią swego ludu i zażywał szczęścia, gdy wszyscy znoszą niedostatek. Panujący, jest pierwszym sługą państwa. Dobrze mu płacą, by podtrzymywał godność swego stanowiska, żąda się jednak od niego, by skutecznie pracował dla dobra państwa, a przynajmniej głównym sprawom poświęcał swą uwagę. Niewątpliwie potrzeba mu pomocy; wykonywanie wszystkich szczegółów przekraczałoby jego możność. Powinien jednak z gotowością słuchać skarg poddanych i wymierzać najszybszą sprawiedliwość, gdy komu grozi ucisk.
&lt;small&gt;http://wmachura.webpark.pl/index.html&lt;/small&gt;

== Literatura ==
# Fichte J.G., Powołanie człowieka, wyd. 2002.
# Salmonowicz S., Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa, Warszawa 2004.
# Schopenhauer A., O podstawie moralności, wyd. 2006.
# Schopenhauer A., O wolności ludzkiej woli, wyd. 1991.
# Włodarczyk Z., Siedziby kamer wojenno-ekonomicznych w Prusach Południowych (1793 - 1806), &quot;Poznański Rocznik Archiwalno- Historyczny&quot; 2001/2002, nr 8/9.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h4n10ubd4k06x2dv3wsgfgcp5o3ribj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548421</id>
      <parentid>548400</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Redaktor GLAM|Redaktor GLAM]].</comment>
      <origin>507831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19621" sha1="lrsg2ihj2lqrtn5hiszjqjubegajibm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Absolutyzm oświecony w Prusach ==

Potęga Prus była budowana stopniowo przez kolejnych panujących, wśród których możemy wymienić:
* [[w:Fryderyk Wilhelm I (Wielki Elektor)|Fryderyka Wilhelma]] (panował w latach 1640-1688) - Wielkiego Elektora,
* [[w:Fryderyk I Pruski|Fryderyka I]] (1688-1713),
* [[w:Fryderyk Wilhelm I Pruski|Fryderyka Wilhelma I]] (1713-1740),
* [[w:Fryderyk II Wielki|Fryderyka II Wielkiego]] (1740-1786)
* [[w:Fryderyk Wilhelm II Pruski|Fryderyka Wilhelma II]] (1786-1797)
* [[w:Fryderyk Wilhelm III Pruski|Fryderyka Wilhelma III]] (1797-1840)

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 75%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 100px&quot; | [[Grafika:{{{1|Friedrich Wilhelm I.JPG}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Fryderyk Wilhelm I (1688-1740)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Król Prus, zwany &quot;królem - kapralem&quot;, znany z różnych dziwactw, np. &quot;tabakkollegium&quot; i &quot;pułku wielkoludów&quot;; świetny organizator, rozbudował armię, wzmocnił administrację, wprowadził znaczne oszczędności budżetowe, popierał osadnictwo, handel i rzemiosło, opiekował się protestantami; nie interesował się kulturą. Brał udział w wojnie północnej, zdobył Pomorze. Występował przeciwko Polsce, zawarł z Rosją i Austrią traktat [[w:Traktat Loewenwolda|Loewenwolda]].&lt;small&gt;[[w:Fryderyk Wilhelm I Pruski|Fryderyk Wilhelm I na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 75%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 100px&quot; | [[Grafika:{{{1|Friedrich der Grosse.jpg}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Fryderyk II Wielki (1712-1786)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Król Prus, przedstawiciel oświeconego absolutyzmu (&quot;filozof na tronie&quot;), prowadząc wojny rozszerzył znacznie terytorium państwa, zwany był &quot;burzycielem pokoju&quot;, w 1740 r. podbił Śląsk, w 1756 r. rozpoczął wojnę siedmioletnią, w 1778 r. wojnę o sukcesję bawarską, zainicjował I rozbiór Polski. Rozbudował administrację i wojsko, unowocześnił skarbowość i sądownictwo, popierał przemysł; kolonizował nowe tereny, utrzymywał przewagę polityczną szlachty, ale też zniósł tortury, rozwijał szkolnictwo, wprowadził tolerancję religijną i utrzymywał szerokie kontakty intelektualne. Zagorzały wróg Polski. Dzięki jego polityce Prusy stały się jednym z mocarstw europejskich.&lt;small&gt;[[w:Fryderyk II Wielki|Fryderyk II na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 75%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Friedrich Wilhelm II.JPG}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Fryderyk Wilhelm II (1744-1797)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Król Prus, bratanek Fryderyka II, wziął udział w rozbiorach Polski, tłumieniu powstania kościuszkowskiego, wystąpił przeciwko rewolucji we Francji. Znany był ze swej słabości i podatności na wpływy dworu. Wprowadził cenzurę, ograniczył tolerancję religijną; jego brak wystarczających umiejętności pokierowania państwem uwidocznił kryzys scentralizowanego państwa absolutnego. &lt;small&gt;[[w:Fryderyk Wilhelm II Pruski|Fryderyk Wilhelm II na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== Administracja centralna ==
[[Plik:Tabakskollegium-1.jpg|right|150px|thumb|Tabakkollegium Fryderyka Wilhelma I]]

'''Administracja centralna''' była wzorowana na monarchii francuskiej, a sprawne funkcjonowanie państwa wynikało z nadzwyczajnych zdolności kilku kolejnych władców do osobistego ogarniania olbrzymiego zakresu spraw [G. Górski]. W XVII i XVIII w. przekształcono państwo Hohenzollernów, które stanowiło &quot;konglomerat najróżnorodniejszych terytoriów nagromadzonych w wyniku szczęśliwego zbiegu okoliczności i przedsiębiorczości dynastii&quot; [E. Klein], w jednolity organizm państwowy, oparty na absolutnej władzy monarchy. Złamano opór stanów szlacheckich, król otrzymał prawo nakładania stałych podatków, stworzono stałą, zawodową armię, a militaryzm stał się cechą charakterystyczną monarchii pruskiej. Władcy dążyli do rozszerzania terytoriów swego państwa w czasie licznych wojen. Zaś podstawą tronu był sojusz między monarchą a junkrami, którzy zrezygnowali z praw politycznych, zachowując przewagę społeczną wśród innych stanów.

Wśród urzędów centralnych istniejących w Prusach XVIII w. możemy wymienić:
* '''Tajną Radę Stanu''' (1604, 1651), czyli radę królewską, zajmującą się najważniejszymi sprawami państwa,
* '''Generalne Dyrektorium'''&lt;ref&gt;Zwane też Generalnym Dyrektorium Finansów, Wojny i Domen.&lt;/ref&gt; (1723), właściwe w sprawach zarządu krajem.
* '''Ministerstwo Gabinetowe''' (1728), odpowiadające za sprawy zagraniczne,
* '''Ministerstwo Sprawiedliwości''' (1737) na czele z kanclerzem, do którego kompetencji należały sprawy sądownictwa i wyznań.

Najwięcej zadań skupiało Generalne Dyrektorium, ponieważ zajmowało się bieżącym administrowaniem licznymi terytoriami państwa pruskiego, które były rozrzucone od granic z Francją (ks. Klewe), po Litwę (Prusy Wschodnie). Państwo pruskie opierało się bowiem na Brandeburgii i Prusach Książęcych (Wschodnich). Były to dwa najważniejsze kraje w ręku Hohenzollernów. Oprócz tego posiadali też tereny w południowych Niemczech (księstwa Ansbach i Bayreuth), Fryzję Wschodnią, a w XVII i XVIII w. zajęli Pomorze Zachodnie i Szwedzkie), Śląsk i ziemie polskie. Dzięki temu posiadłości królów Prus powiększyły się trzykrotnie.

Generalne Dyrektorium było podzielone na departamenty na czele z ministrami. Wydzielono m.in. departamenty wojska, przemysłu, cła, górnictwa i lasów. Początkowo formowano je wg kryterium geograficzno-rzeczowego (tzn. dla każdego księstwa tworzono osobny departament), a potem rzeczowego i np. departament wojska odpowiadał za sprawy militarne we wszystkich księstwach.

Na marginesie można dodać, iż Generalne Dyrektorium (zwane też Generalnym Dyrektoriatem) powstało z połączenia Generalnego Komisariatu Wojny (1660) i Generalnej Dyrekcji Finansów (1699, 1713). Zespolono dzięki temu zarząd wojskiem, finansami i domeną królewską. Charakterystyczne dla monarchii pruskiej było to, iż król Prus był właścicielem ogromnych obszarów ziemskich, które zajmowały proporcjonalnie większą część terytorium królestwa niż w to miało miejsce w innych państwach XVIII w. Generalnemu Dyrektorium podlegali radcowie ziemscy i radcowie skarbowi a potem departamenty kamer. Osobno funkcjonowało Ministerstwo ds. Śląska (1742), ponieważ do 1808 r. Śląsk był oddzielnym księstwem z osobnym rządem i własnymi resortami, a za sprawy tej prowincji odpowiadał minister ds. Śląska na dworze królewskim.

Ponadto, jak zauważył Emanuel Rostworowski, &quot;Fryderyk II uważał, że centralne ciało kolegialne, Generalny Dyrektoriat... jest zbyt ociężałe, a ponadto lekceważył swoich ministrów i nie ufał im. Kontaktował się więc z nimi bezpośrednio poza kolegium i tworzył nowe, niezależne od Dyrektoriatu ministerstwa&quot;. Były to np. ministerstwa wojny czy handlu i manufaktur. Dodatkowo zakładano urzędy centralne, np. monopoli i ceł, monety i mennictwa, monopolu tytoniu i kawy, a także organy kontrolne: generał-fiskałów i fiskałów&lt;ref&gt;Wg niektórych autorów ministerstwa pokrywały się z departamentami Generalnego Dyrektorium.&lt;/ref&gt;.

== Administracja lokalna ==
[[Plik:Brandenburg and Prussia (134037906).jpg|right|150px|thumb|Prusy w XVIII w.]]

Kraje pruskie dzielono na '''prowincje''' z '''namiestnikami''', którzy reprezentowali króla. Prowincje zaś podzielono na '''departamenty kamer''', w których władzę sprawowały kolegialne '''kamery wojny i domen''' (kamery wojenno-ekonomiczne, w skrócie &quot;kamery&quot;). Powstały z połączenia poprzednich urzędów: komisariatów i kamer. Przejęły także część kompetencji &quot;rejencji&quot; (zarządów krajowych), które traciły uprawnienia administracyjne a zachowywały sądownicze.

Kamery zarządzały departamentami; zajmowały się bieżącymi sprawami administracyjnymi, wojskiem, policją, finansami, zarządem dóbr państwowych, sądownictwem w sprawach skarbowych, policyjnych i administracyjnych; nadzorowały władze w miastach, powiatach i dobrach królewskich. Na ich czele stali prezydenci (zwani czasem dyrektorami, prezesami).

Jako, że kamery były instytucjami nowymi, więc często dochodziło do sporów kompetencyjnych między kamerami a nadal istniejącymi &quot;rejencjami&quot;. Dążono jednak do tego, by bieżące zadania administracyjne przekazać kamerom, a rejencjom pozostawić sądownictwo powszechne.

Wskutek osobistej ingerencji Fryderyka II w sprawy kraju (który wydawał tzw. nakazy gabinetowe), wzrosła rola prezydentów kamer, którzy otrzymywali polecenia bezpośrednio od króla i byli przez niego kontrolowani z pominięciem Generalnego Dyrektorium.

Departamenty dzielono na '''powiaty''', którymi kierowali '''landraci'''. Byli to urzędnicy ziemscy, powoływani przez króla spośród kandydatów przedstawianych przez sejmiki szlacheckie. Podlegali kamerom i administrowali terenami wiejskimi; z reguły ich władza nie rozciągała się na miasta.

'''Miasta''' (zależnie, czy należały do króla, czy możnowładców prywatnych) posiadały odmienny ustrój. '''Miasta królewskie''' z zasady cieszyły się ograniczonym samorządem i tam władzę sprawował '''magistrat''' (zarząd miasta), wybierany przez zgromadzenie miejskie. Władze miast poddano nadzorowi ze strony kamer w sprawach administracyjnych i radców skarbowych w sprawach podatkowych i gospodarczych.

'''Na wsi''' władzę sprawował pan feudalny (właściciel wsi). Wieś tworzyła gromadę na czele której stał '''sołtys''', mający do pomocy ławników, powoływanych przez właściciela wsi pod nadzorem landrata. W królewszczyznach (domenach królewskich) funkcjonowały urzędy domen.

W niektórych prowincjach istniał samorząd szlachecki, czyli '''sejmiki powiatowe'''. Miały one charakter doradczy i opiniodawczy, a co najważniejsze mogły proponować królowi kandydatów na landratów.

== Reformy ==

Za panowania Fryderyka Wilhelma I oraz Fryderyka II przeprowadzono wiele reform w duchu absolutyzmu. Były to m.in. reformy:
* '''chłopskie''', polegające na ograniczeniu poddaństwa osobistego, zwolnieniu z poddaństwa młodszych synów chłopskich, ograniczeniu pańszczyzny, zakazaniu rugów, wprowadzaniu oczynszowania, upowszechnieniu umów między szlachtą a chłopami, nadania ograniczonych możliwości dzielenia gospodarstw (likwidowania tzw. niedziałów rodzinnych, czyli gospodarstw uprawianych wspólnie przez całą rodzinę) i przyznawano chłopom prawo skargi na postępki dziedziców. Część z reform chłopskich zostało cofniętych za panowania Fryderyka II Wilhelma.
* '''wojskowe''', gdy przeprowadzono reformę kantonową, dzieląc państwo na kantony - jednostki administracji specjalnej, dzięki czemu każdy kanton był odpowiedzialny za wystawienie, uzbrojenie i zaopatrzenie określonego oddziału wojska. Wprowadzono powszechną armię narodową obok wojsk zaciężnych i postulowano zniesienie kar cielesnych w wojsku.
* '''gospodarcze''', oparte na zasadach [[w:merkantylizm|merkantylizmu]]; z korzyścią dla obrotu handlowego rozluźniono monopol cechowy; zakładano manufaktury; prowadzono roboty publiczne (fortyfikacje, drogi, magazyny zbożowe, kanały); osuszano bagna, wspierano osadnictwo i rolnictwo (upowszechniając uprawę kartofli i chroniąc lasy). Jednocześnie usiłowano (rzecz jasna bezskutecznie) ograniczać drogą zarządzeń administracyjnych zbytek i import towarów luksusowych. Sam Fryderyk II uważał, że &quot;celem handlu jest przyciąganie pieniędzy z zagranicy, a celem manufaktur zatrzymywanie pieniędzy w kraju&quot; [E. Rostoworowski].
* '''szkolnictwa''', wprowadzając szkolnictwo powszechne, szkoły techniczne, rolnicze i seminaria. Reforma oświaty była jednak połączona z germanizacją.
* '''wyznaniowe''': luteranizm zachował pozycję religii państwowej, ale ogłoszono tolerancję religijną.

{{Definicja3|'''Landrecht - Powszechne Prawo Krajowe dla Państw Pruskich z 1794 r. Część II, tytuł XX''':''&lt;b&gt;O przestępstwach i karach.&lt;/b&gt;''
&lt;br&gt;§ 1. Wszelka władza i każdy ludu przełożony muszą poważnie i gorliwie zapobiegać występkom i przestępstwom swoich poddanych.&lt;br&gt;
§ 2. Rodzice i wychowawcy, nauczyciele szkolni i ludowi są szczególnie odpowiedzialni, jeśli zaniedbują - do nich należące - obowiązki, wobec osób powierzonych ich nadzorowi.&lt;br&gt;
§ 3. Publiczne pogardzanie religią oraz nakłanianie do złego winny być ostro i zgodnie z prawem karane.&lt;br&gt;
§ 4. Rozmyślni żebracy, włóczędzy i próżniacy muszą zostać zapędzeni do pracy, a jeśli są do niej niezdolni, w słuszny sposób opatrzeni albo - jeśli są cudzoziemcami - wypędzeni z kraju.&lt;br&gt;
§ 5. Złodzieje i inni przestępcy, którzy z powodu swoich zepsutych skłonności mogą dobru wspólnemu zagrażać, nawet po odbytej karze, mogą zostać zwolnieni z aresztu nie wcześniej, aż wykażą, że są w stanie w uczciwy sposób się wyżywić.&lt;br&gt;
(...)&lt;br&gt;
§ 7. Kto działając w sposób swobodny wyrządza innemu bezprawnie szkodę, ten popełnia przestępstwo, stając się odpowiedzialnym nie tylko wobec pokrzywdzonego, ale i wobec Państwa, z którego ochrony pokrzywdzony korzystał.&lt;br&gt;
§ 8. Także przez swobodne zaniechanie tego, czego wymagają ustawy, popełnia on przestępstwo.&lt;br&gt;
§ 9. Działania i zaniechania, które nie są zakazane w ustawach, nie mogą być uważane za właściwe przestępstwa, nawet jeśli jednemu czy innemu miałaby z tego powodu powstać rzeczywista szkoda.}}


* '''prawa''', zbierając prawa lokalne, wydając w 1794 r. wielki kodeks prawa cywilnego, karnego i administracyjnego: ''Landrecht  - Powszechne Prawo Krajowe dla Państw Pruskich''. Była to kodyfikacja stojąca między feudalizmem a kapitalizmem, w której zamierzano unormować całość wówczas obowiązującego prawa materialnego. Cechował się daleko posuniętą kazuistyką a ułożony został według systematyki Samuela Pufendorfa z rozróżnieniem na podwójny charakter natury człowieka jako jednostki i członka społeczeństwa. Dlatego też część I kodeksu obejmowała prawa indywidualne odnoszące się do jednostki i dotyczyła m.in. prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego; zaś część II praw i obowiązków jednostki w różnych społecznościach (społecznego statusu jednostki) i obejmowała przepisy odnoszące się do podmiotów: od rodziny przez gminę, stan, Kościół aż do państwa, czyli m. in. prawo rodzinne, karne, państwowe, administracyjne i finansowe. Mimo zaprowadzenia &quot;Landrechtu&quot; utrzymywano prawa lokalne, ponieważ kodeks miał charakter posiłkowy w stosunku do praw miejscowych.

== Teksty źródłowe ==

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Poglądy religijne Fryderyka II'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

Wszystkie religie są sobie równe i dobre, jeśli tylko ich wyznawcy są uczciwymi ludzi, a gdyby tu przyszli Turcy i poganie i chcieli zaludnić kraj, to wznieślibyśmy dla nich meczety i świątynie. Musi się tolerować wszystkie religie, prokurator ma tylko baczyć, by jedna nie krzywdziła drugiej, gdyż każdy musi tu na swój sposób osiągnąć zbawienie.

Katolicy, luteranie, reformowani, żydzi i wiele innych sekt chrześcijańskich zgodnie obok siebie żyje w moim państwie. Gdyby władca, wiedziony fałszywą gorliwością, wpadł na pomysł nadania uprzywilejowanego stanowiska jednej z tych religii, od razy powstałyby stronnictwa i wybuchłyby gwałtowne spory. Z wolna rozpoczęłyby się prześladowania, a wreszcie wyznawcy prześladowanej religii opuściliby swa ojczyznę i tysiące poddanych wzbogaciłoby naszych sąsiadów swym przemysłem powiększając liczbę ich ludności [...]. Ja jestem poniekąd papieżem luteranów i głową Kościoła reformowanego. Mianuję duchownych i żądam od nich jedynie czystości obyczajów i pojednawczości. Udzielam dyspens rozwodowych i jestem pod tym względem bardzo pobłażliwym, gdyż małżeństwo jest w gruncie rzeczy tylko umową obywatelska, która można rozwiązać, gdy obie strony się na to zgadzają. (...)

W Prusach toleruje się wszystkie inne sekty chrześcijańskie. Ale każdemu, chcącemu rozniecić wojnę domową, zamyka się usta, a nauki nowatorów wydaje się na łup zasłużonej śmieszności (...). Staram się jednak stworzyć miedzy nimi zgodę, tłumacząc im, że są wszyscy obywatelami jednego państwa i że można tak samo kochać człowieka w czerwonej sukni, jak tego, co nosi szare odzienie. Staram się żyć w przyjaźni z papieżem, by tym sposobem pozyskać katolików i udowodnić im, ze polityka książąt pozostaje taka sama, pomimo że religia, którą wyznają, jest różna.
&lt;small&gt;http://wmachura.webpark.pl/index.html&lt;/small&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Testament polityczny Fryderyka II z 1752 r.'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

Dobry rząd musi się opierać na systemie tak silnie zbudowanym jak system filozoficzny. Wszystkie środki muszą być dokładnie rozważone; finanse, polityka i wojsko zmierzać muszą do wspólnego celu, którym jest wzmocnienie państwa i powiększenie jego potęgi. System musi jednak wypływać z jednej tylko głowy, a zatem z głowy, panującego. Lenistwo, żądza używania i głupota, oto przyczyny przeszkadzające władcom w pełnieniu ich szlachetnego urzędu, jakim jest uszczęśliwienie ich ludów Tacy książęta stają się godnymi pogardy. Służą swym współczesnym za przedmiot szyderstw i pośmiewiska, a dla historii nazwiska ich posiadają co najwyżej znaczenie wytycznych w chronologii. Wegetują na tronie, którego są niegodni, zajęci jedynie zaspokajaniem własnych swych pragnień.

Zaniedbywanie obowiązków względem poddanych staje się wprost zbrodnią. Władca nie po to został wyniesiony do swej wysokiej godności, nie po to powierzono mu władzę najwyższą, by żył w zniewieściałości, tuczył się krwią swego ludu i zażywał szczęścia, gdy wszyscy znoszą niedostatek. Panujący, jest pierwszym sługą państwa. Dobrze mu płacą, by podtrzymywał godność swego stanowiska, żąda się jednak od niego, by skutecznie pracował dla dobra państwa, a przynajmniej głównym sprawom poświęcał swą uwagę. Niewątpliwie potrzeba mu pomocy; wykonywanie wszystkich szczegółów przekraczałoby jego możność. Powinien jednak z gotowością słuchać skarg poddanych i wymierzać najszybszą sprawiedliwość, gdy komu grozi ucisk.
&lt;small&gt;http://wmachura.webpark.pl/index.html&lt;/small&gt;

== Literatura ==
# Fichte J.G., Powołanie człowieka, wyd. 2002.
# Salmonowicz S., Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa, Warszawa 2004.
# Schopenhauer A., O podstawie moralności, wyd. 2006.
# Schopenhauer A., O wolności ludzkiej woli, wyd. 1991.
# Włodarczyk Z., Siedziby kamer wojenno-ekonomicznych w Prusach Południowych (1793 - 1806), &quot;Poznański Rocznik Archiwalno- Historyczny&quot; 2001/2002, nr 8/9.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lrsg2ihj2lqrtn5hiszjqjubegajibm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548463</id>
      <parentid>548421</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19618" sha1="h4n10ubd4k06x2dv3wsgfgcp5o3ribj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Absolutyzm oświecony w Prusach ==

Potęga Prus była budowana stopniowo przez kolejnych panujących, wśród których możemy wymienić:
* [[w:Fryderyk Wilhelm I (Wielki Elektor)|Fryderyka Wilhelma]] (panował w latach 1640-1688) - Wielkiego Elektora,
* [[w:Fryderyk I Pruski|Fryderyka I]] (1688-1713),
* [[w:Fryderyk Wilhelm I Pruski|Fryderyka Wilhelma I]] (1713-1740),
* [[w:Fryderyk II Wielki|Fryderyka II Wielkiego]] (1740-1786)
* [[w:Fryderyk Wilhelm II Pruski|Fryderyka Wilhelma II]] (1786-1797)
* [[w:Fryderyk Wilhelm III Pruski|Fryderyka Wilhelma III]] (1797-1840)

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 75%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 100px&quot; | [[Grafika:{{{1|Friedrich Wilhelm I.JPG}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Fryderyk Wilhelm I (1688-1740)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Król Prus, zwany &quot;królem - kapralem&quot;, znany z różnych dziwactw, np. &quot;tabakkollegium&quot; i &quot;pułku wielkoludów&quot;; świetny organizator, rozbudował armię, wzmocnił administrację, wprowadził znaczne oszczędności budżetowe, popierał osadnictwo, handel i rzemiosło, opiekował się protestantami; nie interesował się kulturą. Brał udział w wojnie północnej, zdobył Pomorze. Występował przeciwko Polsce, zawarł z Rosją i Austrią traktat [[w:Traktat Loewenwolda|Loewenwolda]].&lt;small&gt;[[w:Fryderyk Wilhelm I Pruski|Fryderyk Wilhelm I w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 75%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 100px&quot; | [[Grafika:{{{1|Friedrich der Grosse.jpg}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Fryderyk II Wielki (1712-1786)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Król Prus, przedstawiciel oświeconego absolutyzmu (&quot;filozof na tronie&quot;), prowadząc wojny rozszerzył znacznie terytorium państwa, zwany był &quot;burzycielem pokoju&quot;, w 1740 r. podbił Śląsk, w 1756 r. rozpoczął wojnę siedmioletnią, w 1778 r. wojnę o sukcesję bawarską, zainicjował I rozbiór Polski. Rozbudował administrację i wojsko, unowocześnił skarbowość i sądownictwo, popierał przemysł; kolonizował nowe tereny, utrzymywał przewagę polityczną szlachty, ale też zniósł tortury, rozwijał szkolnictwo, wprowadził tolerancję religijną i utrzymywał szerokie kontakty intelektualne. Zagorzały wróg Polski. Dzięki jego polityce Prusy stały się jednym z mocarstw europejskich.&lt;small&gt;[[w:Fryderyk II Wielki|Fryderyk II w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 75%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Friedrich Wilhelm II.JPG}}}|40px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Fryderyk Wilhelm II (1744-1797)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Król Prus, bratanek Fryderyka II, wziął udział w rozbiorach Polski, tłumieniu powstania kościuszkowskiego, wystąpił przeciwko rewolucji we Francji. Znany był ze swej słabości i podatności na wpływy dworu. Wprowadził cenzurę, ograniczył tolerancję religijną; jego brak wystarczających umiejętności pokierowania państwem uwidocznił kryzys scentralizowanego państwa absolutnego. &lt;small&gt;[[w:Fryderyk Wilhelm II Pruski|Fryderyk Wilhelm II w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== Administracja centralna ==
[[Plik:Tabakskollegium-1.jpg|right|150px|thumb|Tabakkollegium Fryderyka Wilhelma I]]

'''Administracja centralna''' była wzorowana na monarchii francuskiej, a sprawne funkcjonowanie państwa wynikało z nadzwyczajnych zdolności kilku kolejnych władców do osobistego ogarniania olbrzymiego zakresu spraw [G. Górski]. W XVII i XVIII w. przekształcono państwo Hohenzollernów, które stanowiło &quot;konglomerat najróżnorodniejszych terytoriów nagromadzonych w wyniku szczęśliwego zbiegu okoliczności i przedsiębiorczości dynastii&quot; [E. Klein], w jednolity organizm państwowy, oparty na absolutnej władzy monarchy. Złamano opór stanów szlacheckich, król otrzymał prawo nakładania stałych podatków, stworzono stałą, zawodową armię, a militaryzm stał się cechą charakterystyczną monarchii pruskiej. Władcy dążyli do rozszerzania terytoriów swego państwa w czasie licznych wojen. Zaś podstawą tronu był sojusz między monarchą a junkrami, którzy zrezygnowali z praw politycznych, zachowując przewagę społeczną wśród innych stanów.

Wśród urzędów centralnych istniejących w Prusach XVIII w. możemy wymienić:
* '''Tajną Radę Stanu''' (1604, 1651), czyli radę królewską, zajmującą się najważniejszymi sprawami państwa,
* '''Generalne Dyrektorium'''&lt;ref&gt;Zwane też Generalnym Dyrektorium Finansów, Wojny i Domen.&lt;/ref&gt; (1723), właściwe w sprawach zarządu krajem.
* '''Ministerstwo Gabinetowe''' (1728), odpowiadające za sprawy zagraniczne,
* '''Ministerstwo Sprawiedliwości''' (1737) na czele z kanclerzem, do którego kompetencji należały sprawy sądownictwa i wyznań.

Najwięcej zadań skupiało Generalne Dyrektorium, ponieważ zajmowało się bieżącym administrowaniem licznymi terytoriami państwa pruskiego, które były rozrzucone od granic z Francją (ks. Klewe), po Litwę (Prusy Wschodnie). Państwo pruskie opierało się bowiem na Brandeburgii i Prusach Książęcych (Wschodnich). Były to dwa najważniejsze kraje w ręku Hohenzollernów. Oprócz tego posiadali też tereny w południowych Niemczech (księstwa Ansbach i Bayreuth), Fryzję Wschodnią, a w XVII i XVIII w. zajęli Pomorze Zachodnie i Szwedzkie), Śląsk i ziemie polskie. Dzięki temu posiadłości królów Prus powiększyły się trzykrotnie.

Generalne Dyrektorium było podzielone na departamenty na czele z ministrami. Wydzielono m.in. departamenty wojska, przemysłu, cła, górnictwa i lasów. Początkowo formowano je wg kryterium geograficzno-rzeczowego (tzn. dla każdego księstwa tworzono osobny departament), a potem rzeczowego i np. departament wojska odpowiadał za sprawy militarne we wszystkich księstwach.

Na marginesie można dodać, iż Generalne Dyrektorium (zwane też Generalnym Dyrektoriatem) powstało z połączenia Generalnego Komisariatu Wojny (1660) i Generalnej Dyrekcji Finansów (1699, 1713). Zespolono dzięki temu zarząd wojskiem, finansami i domeną królewską. Charakterystyczne dla monarchii pruskiej było to, iż król Prus był właścicielem ogromnych obszarów ziemskich, które zajmowały proporcjonalnie większą część terytorium królestwa niż w to miało miejsce w innych państwach XVIII w. Generalnemu Dyrektorium podlegali radcowie ziemscy i radcowie skarbowi a potem departamenty kamer. Osobno funkcjonowało Ministerstwo ds. Śląska (1742), ponieważ do 1808 r. Śląsk był oddzielnym księstwem z osobnym rządem i własnymi resortami, a za sprawy tej prowincji odpowiadał minister ds. Śląska na dworze królewskim.

Ponadto, jak zauważył Emanuel Rostworowski, &quot;Fryderyk II uważał, że centralne ciało kolegialne, Generalny Dyrektoriat... jest zbyt ociężałe, a ponadto lekceważył swoich ministrów i nie ufał im. Kontaktował się więc z nimi bezpośrednio poza kolegium i tworzył nowe, niezależne od Dyrektoriatu ministerstwa&quot;. Były to np. ministerstwa wojny czy handlu i manufaktur. Dodatkowo zakładano urzędy centralne, np. monopoli i ceł, monety i mennictwa, monopolu tytoniu i kawy, a także organy kontrolne: generał-fiskałów i fiskałów&lt;ref&gt;Wg niektórych autorów ministerstwa pokrywały się z departamentami Generalnego Dyrektorium.&lt;/ref&gt;.

== Administracja lokalna ==
[[Plik:Brandenburg and Prussia (134037906).jpg|right|150px|thumb|Prusy w XVIII w.]]

Kraje pruskie dzielono na '''prowincje''' z '''namiestnikami''', którzy reprezentowali króla. Prowincje zaś podzielono na '''departamenty kamer''', w których władzę sprawowały kolegialne '''kamery wojny i domen''' (kamery wojenno-ekonomiczne, w skrócie &quot;kamery&quot;). Powstały z połączenia poprzednich urzędów: komisariatów i kamer. Przejęły także część kompetencji &quot;rejencji&quot; (zarządów krajowych), które traciły uprawnienia administracyjne a zachowywały sądownicze.

Kamery zarządzały departamentami; zajmowały się bieżącymi sprawami administracyjnymi, wojskiem, policją, finansami, zarządem dóbr państwowych, sądownictwem w sprawach skarbowych, policyjnych i administracyjnych; nadzorowały władze w miastach, powiatach i dobrach królewskich. Na ich czele stali prezydenci (zwani czasem dyrektorami, prezesami).

Jako, że kamery były instytucjami nowymi, więc często dochodziło do sporów kompetencyjnych między kamerami a nadal istniejącymi &quot;rejencjami&quot;. Dążono jednak do tego, by bieżące zadania administracyjne przekazać kamerom, a rejencjom pozostawić sądownictwo powszechne.

Wskutek osobistej ingerencji Fryderyka II w sprawy kraju (który wydawał tzw. nakazy gabinetowe), wzrosła rola prezydentów kamer, którzy otrzymywali polecenia bezpośrednio od króla i byli przez niego kontrolowani z pominięciem Generalnego Dyrektorium.

Departamenty dzielono na '''powiaty''', którymi kierowali '''landraci'''. Byli to urzędnicy ziemscy, powoływani przez króla spośród kandydatów przedstawianych przez sejmiki szlacheckie. Podlegali kamerom i administrowali terenami wiejskimi; z reguły ich władza nie rozciągała się na miasta.

'''Miasta''' (zależnie, czy należały do króla, czy możnowładców prywatnych) posiadały odmienny ustrój. '''Miasta królewskie''' z zasady cieszyły się ograniczonym samorządem i tam władzę sprawował '''magistrat''' (zarząd miasta), wybierany przez zgromadzenie miejskie. Władze miast poddano nadzorowi ze strony kamer w sprawach administracyjnych i radców skarbowych w sprawach podatkowych i gospodarczych.

'''Na wsi''' władzę sprawował pan feudalny (właściciel wsi). Wieś tworzyła gromadę na czele której stał '''sołtys''', mający do pomocy ławników, powoływanych przez właściciela wsi pod nadzorem landrata. W królewszczyznach (domenach królewskich) funkcjonowały urzędy domen.

W niektórych prowincjach istniał samorząd szlachecki, czyli '''sejmiki powiatowe'''. Miały one charakter doradczy i opiniodawczy, a co najważniejsze mogły proponować królowi kandydatów na landratów.

== Reformy ==

Za panowania Fryderyka Wilhelma I oraz Fryderyka II przeprowadzono wiele reform w duchu absolutyzmu. Były to m.in. reformy:
* '''chłopskie''', polegające na ograniczeniu poddaństwa osobistego, zwolnieniu z poddaństwa młodszych synów chłopskich, ograniczeniu pańszczyzny, zakazaniu rugów, wprowadzaniu oczynszowania, upowszechnieniu umów między szlachtą a chłopami, nadania ograniczonych możliwości dzielenia gospodarstw (likwidowania tzw. niedziałów rodzinnych, czyli gospodarstw uprawianych wspólnie przez całą rodzinę) i przyznawano chłopom prawo skargi na postępki dziedziców. Część z reform chłopskich zostało cofniętych za panowania Fryderyka II Wilhelma.
* '''wojskowe''', gdy przeprowadzono reformę kantonową, dzieląc państwo na kantony - jednostki administracji specjalnej, dzięki czemu każdy kanton był odpowiedzialny za wystawienie, uzbrojenie i zaopatrzenie określonego oddziału wojska. Wprowadzono powszechną armię narodową obok wojsk zaciężnych i postulowano zniesienie kar cielesnych w wojsku.
* '''gospodarcze''', oparte na zasadach [[w:merkantylizm|merkantylizmu]]; z korzyścią dla obrotu handlowego rozluźniono monopol cechowy; zakładano manufaktury; prowadzono roboty publiczne (fortyfikacje, drogi, magazyny zbożowe, kanały); osuszano bagna, wspierano osadnictwo i rolnictwo (upowszechniając uprawę kartofli i chroniąc lasy). Jednocześnie usiłowano (rzecz jasna bezskutecznie) ograniczać drogą zarządzeń administracyjnych zbytek i import towarów luksusowych. Sam Fryderyk II uważał, że &quot;celem handlu jest przyciąganie pieniędzy z zagranicy, a celem manufaktur zatrzymywanie pieniędzy w kraju&quot; [E. Rostoworowski].
* '''szkolnictwa''', wprowadzając szkolnictwo powszechne, szkoły techniczne, rolnicze i seminaria. Reforma oświaty była jednak połączona z germanizacją.
* '''wyznaniowe''': luteranizm zachował pozycję religii państwowej, ale ogłoszono tolerancję religijną.

{{Definicja3|'''Landrecht - Powszechne Prawo Krajowe dla Państw Pruskich z 1794 r. Część II, tytuł XX''':''&lt;b&gt;O przestępstwach i karach.&lt;/b&gt;''
&lt;br&gt;§ 1. Wszelka władza i każdy ludu przełożony muszą poważnie i gorliwie zapobiegać występkom i przestępstwom swoich poddanych.&lt;br&gt;
§ 2. Rodzice i wychowawcy, nauczyciele szkolni i ludowi są szczególnie odpowiedzialni, jeśli zaniedbują - do nich należące - obowiązki, wobec osób powierzonych ich nadzorowi.&lt;br&gt;
§ 3. Publiczne pogardzanie religią oraz nakłanianie do złego winny być ostro i zgodnie z prawem karane.&lt;br&gt;
§ 4. Rozmyślni żebracy, włóczędzy i próżniacy muszą zostać zapędzeni do pracy, a jeśli są do niej niezdolni, w słuszny sposób opatrzeni albo - jeśli są cudzoziemcami - wypędzeni z kraju.&lt;br&gt;
§ 5. Złodzieje i inni przestępcy, którzy z powodu swoich zepsutych skłonności mogą dobru wspólnemu zagrażać, nawet po odbytej karze, mogą zostać zwolnieni z aresztu nie wcześniej, aż wykażą, że są w stanie w uczciwy sposób się wyżywić.&lt;br&gt;
(...)&lt;br&gt;
§ 7. Kto działając w sposób swobodny wyrządza innemu bezprawnie szkodę, ten popełnia przestępstwo, stając się odpowiedzialnym nie tylko wobec pokrzywdzonego, ale i wobec Państwa, z którego ochrony pokrzywdzony korzystał.&lt;br&gt;
§ 8. Także przez swobodne zaniechanie tego, czego wymagają ustawy, popełnia on przestępstwo.&lt;br&gt;
§ 9. Działania i zaniechania, które nie są zakazane w ustawach, nie mogą być uważane za właściwe przestępstwa, nawet jeśli jednemu czy innemu miałaby z tego powodu powstać rzeczywista szkoda.}}


* '''prawa''', zbierając prawa lokalne, wydając w 1794 r. wielki kodeks prawa cywilnego, karnego i administracyjnego: ''Landrecht  - Powszechne Prawo Krajowe dla Państw Pruskich''. Była to kodyfikacja stojąca między feudalizmem a kapitalizmem, w której zamierzano unormować całość wówczas obowiązującego prawa materialnego. Cechował się daleko posuniętą kazuistyką a ułożony został według systematyki Samuela Pufendorfa z rozróżnieniem na podwójny charakter natury człowieka jako jednostki i członka społeczeństwa. Dlatego też część I kodeksu obejmowała prawa indywidualne odnoszące się do jednostki i dotyczyła m.in. prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego; zaś część II praw i obowiązków jednostki w różnych społecznościach (społecznego statusu jednostki) i obejmowała przepisy odnoszące się do podmiotów: od rodziny przez gminę, stan, Kościół aż do państwa, czyli m. in. prawo rodzinne, karne, państwowe, administracyjne i finansowe. Mimo zaprowadzenia &quot;Landrechtu&quot; utrzymywano prawa lokalne, ponieważ kodeks miał charakter posiłkowy w stosunku do praw miejscowych.

== Teksty źródłowe ==

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Poglądy religijne Fryderyka II'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

Wszystkie religie są sobie równe i dobre, jeśli tylko ich wyznawcy są uczciwymi ludzi, a gdyby tu przyszli Turcy i poganie i chcieli zaludnić kraj, to wznieślibyśmy dla nich meczety i świątynie. Musi się tolerować wszystkie religie, prokurator ma tylko baczyć, by jedna nie krzywdziła drugiej, gdyż każdy musi tu na swój sposób osiągnąć zbawienie.

Katolicy, luteranie, reformowani, żydzi i wiele innych sekt chrześcijańskich zgodnie obok siebie żyje w moim państwie. Gdyby władca, wiedziony fałszywą gorliwością, wpadł na pomysł nadania uprzywilejowanego stanowiska jednej z tych religii, od razy powstałyby stronnictwa i wybuchłyby gwałtowne spory. Z wolna rozpoczęłyby się prześladowania, a wreszcie wyznawcy prześladowanej religii opuściliby swa ojczyznę i tysiące poddanych wzbogaciłoby naszych sąsiadów swym przemysłem powiększając liczbę ich ludności [...]. Ja jestem poniekąd papieżem luteranów i głową Kościoła reformowanego. Mianuję duchownych i żądam od nich jedynie czystości obyczajów i pojednawczości. Udzielam dyspens rozwodowych i jestem pod tym względem bardzo pobłażliwym, gdyż małżeństwo jest w gruncie rzeczy tylko umową obywatelska, która można rozwiązać, gdy obie strony się na to zgadzają. (...)

W Prusach toleruje się wszystkie inne sekty chrześcijańskie. Ale każdemu, chcącemu rozniecić wojnę domową, zamyka się usta, a nauki nowatorów wydaje się na łup zasłużonej śmieszności (...). Staram się jednak stworzyć miedzy nimi zgodę, tłumacząc im, że są wszyscy obywatelami jednego państwa i że można tak samo kochać człowieka w czerwonej sukni, jak tego, co nosi szare odzienie. Staram się żyć w przyjaźni z papieżem, by tym sposobem pozyskać katolików i udowodnić im, ze polityka książąt pozostaje taka sama, pomimo że religia, którą wyznają, jest różna.
&lt;small&gt;http://wmachura.webpark.pl/index.html&lt;/small&gt;

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Testament polityczny Fryderyka II z 1752 r.'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;

Dobry rząd musi się opierać na systemie tak silnie zbudowanym jak system filozoficzny. Wszystkie środki muszą być dokładnie rozważone; finanse, polityka i wojsko zmierzać muszą do wspólnego celu, którym jest wzmocnienie państwa i powiększenie jego potęgi. System musi jednak wypływać z jednej tylko głowy, a zatem z głowy, panującego. Lenistwo, żądza używania i głupota, oto przyczyny przeszkadzające władcom w pełnieniu ich szlachetnego urzędu, jakim jest uszczęśliwienie ich ludów Tacy książęta stają się godnymi pogardy. Służą swym współczesnym za przedmiot szyderstw i pośmiewiska, a dla historii nazwiska ich posiadają co najwyżej znaczenie wytycznych w chronologii. Wegetują na tronie, którego są niegodni, zajęci jedynie zaspokajaniem własnych swych pragnień.

Zaniedbywanie obowiązków względem poddanych staje się wprost zbrodnią. Władca nie po to został wyniesiony do swej wysokiej godności, nie po to powierzono mu władzę najwyższą, by żył w zniewieściałości, tuczył się krwią swego ludu i zażywał szczęścia, gdy wszyscy znoszą niedostatek. Panujący, jest pierwszym sługą państwa. Dobrze mu płacą, by podtrzymywał godność swego stanowiska, żąda się jednak od niego, by skutecznie pracował dla dobra państwa, a przynajmniej głównym sprawom poświęcał swą uwagę. Niewątpliwie potrzeba mu pomocy; wykonywanie wszystkich szczegółów przekraczałoby jego możność. Powinien jednak z gotowością słuchać skarg poddanych i wymierzać najszybszą sprawiedliwość, gdy komu grozi ucisk.
&lt;small&gt;http://wmachura.webpark.pl/index.html&lt;/small&gt;

== Literatura ==
# Fichte J.G., Powołanie człowieka, wyd. 2002.
# Salmonowicz S., Prusy. Dzieje państwa i społeczeństwa, Warszawa 2004.
# Schopenhauer A., O podstawie moralności, wyd. 2006.
# Schopenhauer A., O wolności ludzkiej woli, wyd. 1991.
# Włodarczyk Z., Siedziby kamer wojenno-ekonomicznych w Prusach Południowych (1793 - 1806), &quot;Poznański Rocznik Archiwalno- Historyczny&quot; 2001/2002, nr 8/9.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----
&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h4n10ubd4k06x2dv3wsgfgcp5o3ribj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Rosja XVIII wieku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19527</id>
    <revision>
      <id>548401</id>
      <parentid>496560</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35786" sha1="pko5m22e6ld99hmgr4f12wlczlvyrsq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Rosja XVIII wieku ==
Okres XVIII-wiecznego absolutyzmu w Rosji najlepiej jest omówić na przykładzie panowania Piotra I oraz Katarzyny II. Oprócz tych dwojga najbardziej znanych rosyjskich monarchów, na tronie Rosji w XVIII w. zasiadało wiele osób. Część z nich skończyła swój żywot tragicznie. Poznajmy ich losy:

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Ivan V by anonim (GIM).jpg}}}|50px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Iwan V (1666-1696)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Car Rosji, panował w latach 1666-1696, syn cara Aleksego, chorowity, musiał odstąpić tron bratu [[w:Piotr I Wielki|Piotrowi I]]. &lt;small&gt;[[w:Iwan V Romanow|Iwan V w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Empress Catherine I -c.1724 -2.jpg}}}|60px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Katarzyna I (1684-1727)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Cesarzowa Rosji, panowała w latach 1725-1727, kochanka i druga żona Piotra I (od 1712 r.), pochodziła z rodu Skowrońskich; osadzona na tronie przez gwardzistów, pod wodzą faworyta [[w:Aleksander Mienszykow|A. Mienszykowa]], który faktycznie zarządzał państwem. Założyła Akademię Umiejętności i ograniczyła władzę Senatu Rządzącego, tworząc Najwyższą Tajną Radę. &lt;small&gt;[[w:Katarzyna I|Katarzyna I w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Peter II of Russia.jpg}}}|50px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Piotr II (1715-1730)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Car Rosji, panował w latach 1727-1730, wnuk Piotra I Wielkiego, syn [[w:Aleksy Piotrowicz Romanow|carewicza Aleksego]] (zabitego z woli Piotra I), w jego imieniu Rosją rządził A. Mienszykow, a po jego wygnaniu na Syberię ród Dołgorukich; zaręczył się z Katarzyną Dołgoruki, ale przed ślubem zmarł. Przeniósł część dworu i urzędów do Moskwy; był ostatnim męskim przedstawicielem dynastii Romanowów. &lt;small&gt;[[w:Piotr II Romanow|Piotr II w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Louis_Caravaque,_Portrait_of_Empress_Anna_Ioannovna_(1730).jpg}}}|60px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Anna I (1693-1740)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Cesarzowa Rosji, panowała w latach 1730-1740, księżna Kurlandii (ożeniona z księciem kurlandzkim, rządziła tym krajem po śmierci męża), córka Iwana V, bratanica Piotra I Wielkiego. Po śmierci Piotra II wyniesiona na tron przez bojarów, pod wodzą rodu Dołgorukich i Galicynów, ale rządziła w oparciu o szlachtę, zmniejszając wpływy magnatów; otaczała się bałtyckimi Niemcami, a krajem władał jej faworyt [[w:Ernest Jan Biron|E.J. Biron]]. Poparła Augusta II w walce z S. Leszczyńskim o tron polski; prowadziła wojny z Turcją. &lt;small&gt;[[w:Anna Iwanowna|Anna I w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Ivan VI.jpg}}}|50px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Iwan VI (1740-1764)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Car Rosji, panował w roku 1740, prawnuk [[w: Iwan V Romanow|Iwana V]], syn księcia Brunszwiku Antoniego Ulrycha i księżnej [[w:Anna Leopoldowna|Anny Leopoldówny]], uznany przez Annę I następcą tronu i w 1740 r. ogłoszony carem, niebawem uwięziony wraz z matką przez Elżbietę I, która przejęła władzę, zamordowany po 20 latach więzienia w różnych miastach Rosji. &lt;small&gt;[[w:Iwan VI|Iwan VI w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Carle Vanloo, Portrait de l’impératrice Élisabeth Petrovna (1760).jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Elżbieta I (1709-1762)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Cesarzowa Rosji, panowała w latach 1741-1762, najmłodsza córka Piotra I Wielkiego i Katarzyny I; odsuwana od władzy, jako urodzona przed małżeństwem rodziców; wstąpiła na tron po tym, jak obaliła małoletniego Iwana VI. Z poparciem swoich doradców prowadziła zdecydowanie anty-pruską politykę zagraniczną, wzięła udział w wojnie siedmioletniej, zmarła w czasie ofensywy na Prusy. Wygrała wojnę ze Szwecją. Założyła uniwersytet w Moskwie i Akademię Sztuk Pięknych w Petersburgu. Dawała się kierować swoim faworytom, z których Razumowski wyniesiony z prostego pastucha do godności feldmarszałka został jej mężem. &lt;small&gt;[[w:Elżbieta Romanowa|Elżbieta I w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Peter III by A.Antropov (1762, Tretyakov gallery).jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Piotr III (1728-1762)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Car Rosji, właściwie Karl Peter Ulrich Holstein-Gottorp; wnuk Piotra I Wielkiego (syn [[w:Anna Piotrowna (córka Katarzyny I)|Anny]] i Karola Fryderyka księcia Holstein-Gottorp); panował w roku 1762; mąż cesarzowej Katarzyny II (1745 r.). Przywołany do Rosji przez swoją ciotkę - cesarzową Elżbietę, został uznany przez nią za następcę tronu. Wstąpił na tron po jej śmierci. Gorący zwolennik Prus, zawarł z nimi jednostronny pokój w czasie wojny siedmioletniej (tzw. cud domu brandenburskiego). Panowanie rozpoczął od zatwierdzenia przywilejów szlachty, zniesienia tortur, zakazu prześladowania starowierców. Niepopularny w armii, wskutek zmiennego zachowania i sympatii pruskich. Obalony w wyniku spisku oficerów i skłóconej z nim żony, zamordowany przez A.G. Orłowa faworyta Katarzyny II. &lt;small&gt;[[w:Piotr III Romanow|Piotr III w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

&lt;gallery&gt;
Plik: Bronze Horseman002.jpg| Pomnik Piotra I w Sankt Petersburgu
Plik: Jesters_of_empress_Anna_Ioanovna_by_V.Jacobi_(1872).jpg| Dwór carycy Anny Iwanowny wg Valerego Jacobiego (1872)
Plik: Ministers Cabinet of Empress Anna Ivanovna.png| Ministrowie cesarzowej Anny Iwanowny wg Valerego Jacobiego
Plik: Anna_Rosina_de_Gasc,_Le_grand-duc_Pierre_Fiodorovitch,_la_grande-duchesse_Catherine_Alexeïevna_et_un_page_(1756).jpg | Katarzyna II z mężem Piotrem III (rok 1760)
&lt;/gallery&gt;

== Administracja centralna ==

Na szczycie państwa rosyjskiego stał '''car''' - święty, nietykalny, nieusuwalny, nieodpowiedzialny, któremu oddawano boską cześć. Do legendy przeszły takie fakty, jak odprawianie procesji wokół pomnika cara Piotra I, próby Pawła I odprawiania mszy w cerkwi, czy modlenie się do portretów carów, stylizowanych na ikony. Mówiono, też iż ustrój Rosji to samowładztwo hamowane carobójstwem.

System rosyjski łączył w sobie przeciwstawne zjawiska: oświecenie i niewolnictwo, a charakteryzowano go triadą: &lt;u&gt;samodzierżawie - cerkiew - ludowość&lt;/u&gt;. Carowie rosyjscy pochodzili z Niemiec, dlatego też w kształcie instytucji ustrojowych oraz ich nazewnictwie przebija fascynacja &quot;niemczyzną&quot; (utożsamianą z Zachodem). Stąd też zamiast używania tytułu &quot;nadprokurator&quot; wprowadzono &quot;oberprokuratora&quot;. Neologizmy spotykano powszechnie nawet na najniższych szczeblach drabiny administracyjnej: np. inspektora lasów nazwano &quot;waldmeisterem&quot;. Tworzyło to nienaturalną mieszankę &quot;rosyjsko-niemiecką&quot;, pogłębianą licznym udziałem szlachty niemieckiej (pochodzącej szczególnie z Inflant, Łotwy, Estonii, Księstwa Kurlandii i Semigalii) w strukturach państwa&lt;ref&gt;Por. Andrzej Szabaciuk, ''Organizacja samorządu ziemskiego szlachty bałtyckiej na terytorium Inflant w latach 1561 - 1920'', &quot;Annales UMCS&quot; sectio F 2008, vol. 63.&lt;/ref&gt;. Można wręcz twierdzić, iż tak naprawdę niemieccy carowie na rosyjskim tronie byli w Rosji ciałem obcym. Nie można się więc dziwić próbom odnalezienia się w dworskiej rzeczywistości, jakie były podejmowane przez rosyjskie księżniczki. Katarzyna II byłaby tego najlepszym przykładem. Jednego ze swoich kochanków uczyniła zresztą [[w:Stanisław August Poniatowski|królem Rzeczypospolitej]].

* Władcy państwa zlikwidowali Dumę Bojarską, Sobór Ziemski oraz samorząd ziemski (&quot;gubny&quot;), czyli '''instytucje stanowe'''.
* Po śmierci patriarchy [[w:Adrian (patriarcha Moskwy)|Adriana]] w roku 1700 car Piotr I zniósł urząd patriarchy, samemu stając na czele cerkwi i powołując w roku 1721 '''[[w:Świątobliwy Synod Rządzący|Święty Synod]]''', który odpowiadał za sprawy cerkiewne, z oberprokuratorem na czele.
* Centralnym organem państwa był '''[[w:Senat Rządzący|Senat Rządzący]]''', powstały w roku 1711. Dzielił się na departamenty z oberprokuratorami. Pełnił funkcje sądu najwyższego, organu stanowiącego prawo, kontrolującego administrację, zarządzającego finansami, a także doradczego i opiniodawczego dla cara.
* Piotr I reformując zarząd centralny wprowadził na wzór niemiecki resortowe '''[[w:Kolegium (Rosja)|kolegia]]''' (w latach 1717 - 1720), znosząc [[w:Prikazy|prikazy]]. Początkowo było ich dziewięć, np. wojska, marynarki, spraw zagr., finansów; handlu, przemysłu, górnictwa; sprawiedliwości, przychodów, rozchodów i kontroli. Każde kolegium kierowane było przez prezesa, którego zastępcą był wiceprezes, posiadało własną kancelarią z radcami i asesorami kolegialnymi.
* Charakterystyczne dla systemu carskiego były rozbudowane '''instytucje kontrolne i śledcze''': fiskałowie z oberfiskałem i generał -rewizorem; prokuratura z generał-prokuratorem (od ok. 1722 r.), a także Tajna Rada. Carowie nie ufali rosyjskiemu społeczeństwu a tajna policja tępiła objawy &quot;nieprawomyślności&quot;.

== Administracja lokalna ==

W Rosji XVIII w. przeprowadzono wiele zmian w organizacji zarządu lokalnego, wprowadzano nowe jednostki podziału terytorialnego (np. gubernatorstwa, czy województwa), które potem likwidowano lub przekształcano. Po wydaniu przez Katarzynę II ''Ordynacji o administracji guberni'' z roku 1775, struktura administracji lokalnej przedstawiała się mniej więcej następująco:

* '''gubernie''' z '''gubernatorami''' i '''zarządami gubernialnymi''', a na terenach przygranicznych powoływano '''generał- gubernie''' z '''generał-gubernatorami''', którzy mieli szerszą władzę cywilną i wojskową.
* '''powiaty''' (tzw. ''ujezdy''), z '''naczelnikami powiatów''' (''isprawnikami'') i asesorami zasiadającymi w niższym sądzie ziemskim.
W guberniach i powiatach rozbudowano struktury policyjne i sądowo-administracyjne. Na straży systemu carskiego stali np. oberpolicmajstrzy w miastach gubernialnych, horodniczowie w miastach mniejszych, komendanci w placówkach garnizonowych. Wśród innych urzędników carskich niższego szczebla można wymienić: prystawich, strapczych, policmajstrów, komisarzy, amtmanów, kamerierów, rentmeisterów, czy prowiantmeisterów.
* w '''miastach''' po reformie Katarzyny II z roku 1785 zwoływano w wyborach cenzusowych '''zebranie ogólne''', które wybierało '''powszechną dumę''' złożoną z radnych (czyli radę miasta). Następnie powszechna duma wybierała '''dumę sześciu radnych''' (dumę sześciogłosną) z '''prezydentem''' miasta na czele.

Mieszkańców miast określano mianem ''posadskije ludi''. Anachronicznym i nieracjonalnym był istniejący podział ludności miejskiej na kategorie:&lt;ref&gt;W literaturze można spotkać różne określenia kategorii miejskiej. Podany podział należy więc traktować jako uproszczony.&lt;/ref&gt;
# &lt;u&gt;rzeczywistych obywateli miejskich&lt;/u&gt; (czyli z reguły posiadaczy nieruchomości miejskich),&lt;ref&gt;W rosyjskiej tytulaturze dziwi używanie słowa &quot;rzeczywisty&quot; na określenie jakiegoś stanowiska, np. &quot;rzeczywisty obywatel miejski&quot;, &quot;rzeczywisty radca stanu&quot; itp. Przymiotnik &quot;rzeczywisty&quot; pochodził z języka niemieckiego. O ile w krajach niemieckich takie nazewnictwo było zjawiskiem naturalnym, o tyle w Rosji raziło sztucznością.&lt;/ref&gt;
# &lt;u&gt;kupców&lt;/u&gt;, których w dodatku dzielono na gildie:
## I gildia - do której należeli kupcy, prowadzący handel detaliczny i hurtowy w kraju i za granicą,
## II gildia - grupująca kupców prowadzących handel w kraju,
## III gildia - zrzeszająca kupców prowadzących handel detaliczny w mieście lub powiecie,
# &lt;u&gt;rzemieślników cechowych&lt;/u&gt;,
# &lt;u&gt;kupców cudzoziemskich&lt;/u&gt;, do których zaliczano - co nie miało sensu - także kupców pochodzących z innych rosyjskich miast. Pomimo, iż byli Rosjanami, to nazywano ich kupcami cudzoziemskimi,
# znamienitych obywateli (osoby wolnego zawodu, legitymujące się wykształceniem, artyści itp.),
# tzw. posadskich, czyli pozostałych mieszkańców.

* na '''wsi''' pełnią władzę zachowała szlachta, a zwyczajowo od czasów średniowiecza funkcjonowały gromady wiejskie.

Katarzyna II zgodziła się na w roku 1785 na stworzenie '''samorządu szlacheckiego'''. W powiatach i guberniach szlachta gromadziła się na zgromadzeniach, których obradami kierowali marszałkowie szlacheccy. Zgromadzenia debatowały nad sprawami lokalnymi, przedkładały wnioski gubernatorom oraz przedstawiały kandydatów na isprawników.

== Przemiany w Rosji w okresie absolutyzmu ==

&lt;div style=&quot;background-color: #f3f3f3; border: solid 1px #aaaaaa; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 37%&quot;&gt;
'''Aleksander Hercen''': ''Żyć w Rosji jest ciężko i podle. Taka jest prawda.''
&lt;/div&gt;

* Rosja w okresie panowania Piotra I i jego następców przeszła niezwykłą przemianą polityczną, gospodarczą i kulturalną. Zmieniała się rosyjska literatura i sztuka. Nawet stolicę przeniesiono do specjalnie zbudowanego miasta: '''Petersburga'''. Chociaż - jak można twierdzić - zewnętrznej formy państwa, podczas gdy feudalne wnętrze pozostało niezmienione. Pod względem '''ustrojowym''' usankcjonowano samowolę carską i samodzierżawie, co sprowadzało się do dowolnej ingerencji w życie poddanych (w dodatku uświęconej). Istniała ogromna przepaść między poszczególnymi warstwami społecznymi, pogłębiane faktycznym niewolnictwem chłopów i handlem nimi.
* Ujednolicono '''stan szlachecki''', znosząc podział szlachty na bojarów i dworiaństwo. Zachowano pełną przewagę szlachty w systemie carskim (urzędniczym i wojskowym) z jednoczesnym podporządkowaniem jej władzy cara. Szlachta cieszyła się przywilejami podatkowymi i sądowymi, posiadała prawo zajmowania się przemysłem, handlem i nabywania nieruchomości miejskich. Funkcjonowały także lokalne instytucje samorządu szlacheckiego.
* Podniesiono rolę '''mieszczaństwa''', ale wprowadzono nieracjonalny podział stanu mieszczańskiego na sześć kategorii. Miastom przyznano ograniczony samorząd a uprzywilejowano bogatych kupców.
* Pogorszyło się znacznie położenie '''chłopów'''. Wzrosły obciążenia fiskalne, a na chłopach ciążył obowiązek służby wojskowej. Wydatnie wzmocniono władzę szlachcica, zaostrzono poddaństwo; zezwolono na handel chłopami i nakładanie na nich przymusu pracy w przemyśle; tolerowano samowolę szlachty w zakresie sądownictwa dominalnego. Na włościan nakładano surowe kary cielesne, kwalifikowane kary śmierci, zesłania i przymusowego osiedlenia na Syberii. Podzielono chłopów na trzy kategorie: 1) pańszczyźnianych prywatnych, 2) państwowych, 3) posesyjnych (należący do przedsiębiorstwa). Nienaturalna była sytuacja chłopów posesyjnych: byli to chłopi przypisani nie do folwarku szlacheckiego jak inni, lecz do zakładu przemysłowego (manufaktury). Zamiast odrabiać pańszczyzny w polu szlachcica musieli pracować od świtu do nocy w fabryce. Przywiązanie do ziemi zastąpiono więc przywiązaniem do zakładu przemysłowego. Co oczywiste, chłopi wszystkich kategorii nie posiadali wolności osobistej i nie mogli opuścić ziemi pańskiej. Teoretycznie (ale tylko teoretycznie) najlepszą sytuację mieli chłopi zamieszkujący grunty państwowe (carskie). Ziemie państwowe oddawano bowiem w dzierżawę a wówczas dzierżawca postępował z chłopami w pełni samowolnie.
* Unormowano status '''urzędników''', na mocy ''Tabeli o rangach'' z roku 1722.
* Usiłowano zreformować '''szkolnictwo''', głosząc upowszechnienie nauki czytania, pisania i rachunków. Piotrowi I zależało na stworzeniu szkół wojskowych, nawigacyjnych, technicznych, inżynierskich i medycznych. Dlatego powołano Akademię Morską (1715) i Szkołę Inżynieryjną (1719). Nakazał również uprościć alfabet, wprowadzając nową czcionkę &quot;[[w:Grażdanka|grażdankę]]&quot;. Jednak rozwój nauki i oświaty był uniemożliwiany przez wszechobecną cenzurę, brak swobody myśli, słowa i druku.
[[Plik:Russian alphabet (marks by Peter I), page 1.gif|right|100px|thumb|Próby nowego alfabetu.]]
* Za Piotra I dokonano reformy '''wojska'''. Zniesiono pospolite ruszenie, formacje strzeleckie (niebezpieczne dla cara) oraz cudzoziemskie wojska zaciężne (które trzeba było opłacać). Wprowadzono powszechną służbę wojskową, utrzymywano stałą armię i flotę, rozbudowywano przemysł wojenny, budowano twierdze (np. Kronsztad), wprowadzając jednocześnie nowe wzory umundurowania (na wzór niemiecki nie zawsze dostosowane do mroźnego rosyjskiego klimatu) oraz regulaminy wojskowe.
* Rosja przechodziła okres znacznego rozwoju gospodarczego, dzięki uzyskania dojścia do Bałtyku (&quot;okna na świat&quot;), eksportowi płodów rolnych i bogactw naturalnych (drzewa, futer). Rozbudowywano przemysł (manufaktury, huty, kopalnie), kopano kanały i starano się o ułatwienia dla handlu. Należy jednak pamiętać, iż przemysł był oparty o przymusową pracę chłopów pańszczyźnianych, dyskryminowano kupców, marnotrawiono trudne do wyobrażenia kwoty pieniędzy publicznych, zwiększano podatki ciążące na chłopach, nie dbano o infrastrukturę, inwestycje państwowe były nieprzemyślane i nierentowne, a w instytucjach publicznych kwitła korupcja.
* Zmianie uległa '''polityka kościelna'''. Zniesiono urząd patriarchy, dokonano sekularyzacji dóbr cerkiewnych oraz kasowano zakony. Carat podporządkował sobie Cerkiew, która stała się jednym z filarów systemu carskiej władzy. Nastąpiło również oderwanie Cerkwi od ludu i jej biurokratyzacja.
* Mimo szczytnych haseł nie zmienił się archaiczny '''system prawny'''. Powoływane kolejne komisje kodyfikacyjne nic nie osiągnęły, ponieważ nikomu nie zależało na zmianie istniejącego stanu rzeczy. Głośnym echem odbiła się pokazowa próba kodyfikacji prawa podjęta przez Katarzynę II. W praktyce istniał niebywały chaos prawny, potęgowany zalewem &quot;modernizacyjnego&quot; ustawodawstwa carskiego, które jedynie pogłębiało inflację prawa.
* Niebywale rozrosło się '''terytorium państwa''' obejmując Kaukaz, Syberię, Alaskę oraz ziemie Rzeczypospolitej.

== Tabela rang ==
[[Plik:Tabel o rangah.jpg|right|150px|thumb|Tabela o rangach]]

Zgodnie z '''[[w:Tabela rang Piotra I|Tabelą o rangach]]''', aż do roku 1917 aparat urzędniczy w Rosji był podzielony na klasy i rangi zwane &quot;czynami&quot;. &quot;Tabelę o rangach&quot; ułożono oddzielnie dla służby cywilnej, wojskowej, morskiej i dworskiej. Każdemu &quot;czynowi&quot; służby wojskowej odpowiadał analogiczny &quot;czyn&quot; służby np. dworskiej. Np. doktor medycyny znajdował się w klasie ósmej i odpowiadał mu stopień majora lub asesora kolegialnego; panna dworu cesarskiego miała rangę frejliny, zajmując pozycję taką jak kapitan; natomiast biskup odpowiadał generałowi.

Tytulatura wywodziła się z języka niemieckiego (nomenklatury pruskiej), używanego przez rodzinę carską, dwór i niemiecką szlachtę. &quot;Czyny&quot; i wiążące się z nimi stosunki uległości i posłuszeństwa miały być w życiu codziennym ściśle przestrzegane. Osobę znajdująca się w danej klasie i randze nazywano &quot;czynownikiem&quot;. &quot;Czynownik&quot; nie musiał być urzędnikiem, lecz także potencjalnym kandydatem na urzędnika; tj. ktoś kto otrzymał od cara rangę szóstą mógł ubiegać się o stanowisko zastrzeżone dla radców kolegialnych. Ranga była tytułem danego urzędnika. Urzędy podzielono na czternaście klas i rang. W służbie cywilnej &quot;Tabela&quot; wyglądała następująco [G. Smyk]:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! klasa
! ranga
|-
| 1 
| Kanclerz
|-
| 2
| Rzeczywisty Tajny Radca
|-
| 3
| Tajny Radca
|-
| 4
| Rzeczywisty Radca Stanu
|-
| 5
| Radca Stanu
|-
| 6
| Radca Nadworny
|-
| 7
| Radca Kolegialny
|-
| 8
| Asesor Kolegialny
|-
| 9
| Radca Tytularny
|-
| 10
| Sekretarz Kolegialny
|-
| 11
| Sekretarz Okręgowy
|-
| 12
| Sekretarz Gubernialny
|-
| 13
| Sekretarz Prowincjonalny
|-
| 14
| Pisarz Kolegialny
|-
|}

W Królestwie Polskim do III, IV i V klasy należeli: generał-gubernator, gubernator, wicegubernator, kurator okręgu naukowego, zarządzający okręgami poczt i komunikacji, prezes komitetu cenzury, zarządcy izb kontroli, dyrektorzy izb skarbowych, zarządzający okręgami celnymi i akcyzowymi. Do klas VI - IX należeli samodzielni urzędnicy, kierujący wydziałami, referatami, kancelariami, np. radcy, asesorzy, referenci, sekretarze, naczelnicy, inspektorzy, budowniczowie gubernialni, rewizorzy, buchalterzy, geometrzy, taksatorzy, poborcy celni, cenzorzy, redaktorzy dzienników urzędowych, naczelnicy powiatów.

Najliczniejsi byli urzędnicy klas X - XIV: personel biurowy i kancelaryjny, kasjerzy, egzekutorzy, tłumacze, technicy, topografowie i inni pomocnicy wyższych urzędników. Osoba aby zostać urzędnikiem, (teoretycznie) miała być poddanym cara, posiadać określone wykształcenie, ukończony 15 rok życia, być niekarana i znać język rosyjski. Szlachectwo dziedziczne nabywano po osiągnięciu VI klasy, a osobiste - X klasy. Oprócz tego car mógł przyjmować na służbę i nadawać szlachectwo wedle własnej woli.

Jak stwierdził Adam Mickiewicz, człowiek bez rangi nie miał w Rosji żadnej wartości społecznej, nazywano go &quot;istotą nadliczbową&quot;.

== Czasy późniejsze ==

Po rządach nieobliczalnego [[w:Paweł I Romanow|Pawła I]] (zamordowanego 11 marca 1801 r.), zmiany w ustroju centralnym nastąpiły za panowania [[w:Aleksander I Romanow|Aleksandra I]]. Od 1802 r. tworzył urzędy ministrów, w 1810 r. powołał Radę Państwa, a także rozszerzył uprawnienia Senatu Rządzącego. Rządy [[w:Aleksander II Romanow|Aleksandra II]] przyniosły odwilż, [[w:Aleksander III Romanow|Aleksandra III]] reakcję, zaś [[w:Mikołaj II Romanow|Mikołaja II]] rewolucję październikową. Rosja do 1905 r. była państwem absolutyzmu tkwiącym w feudalizmie, w czasie rewolucji 1905–1907 podjęto próbę zaprowadzenia ustroju konstytucyjnego. Faktycznie władza była podzielona między cara, a dwór (kamarylę dworską). Car sprawował rządy za pomocą rozbudowanej biurokracji i policji, tłumiącej wszelkie przejawy „nieprawomyślności”. W praktyce pozycja osób stojących u władzy zależała od posiadania zaufania cara, to znaczy, że dany minister mógł mieć wyższą pozycję niż premier, zaś zastępca ministra od ministra. Zasadniczo ministrowie kierowali swoimi resortami samodzielnie, będąc odpowiedzialni tylko przed carem.

Jak napisał Natan Ejdelman, w Rosji przełomu XVIII i XIX w., dwa bieguny - niewolnictwo i oświecenie - po &quot;eksplozji piotrowej&quot; gwałtownie oddalają się od siebie na znaczny dystans społeczny, po czym &quot;jakby sobie nie wchodzą w paradę&quot;. Co więcej, i cywilizacja, i niewolnictwo wzrastają synchronicznie krzyżując się i przeplatając: równocześnie wkraczają do rosyjskiej historii szkoła i pobór rekruta, Akademia i pogłówne, kalendarze, gramatyki, podręczniki, przekłady i prawo właścicieli ziemskich zsyłania chłopów na Syberię, i duma kata z umiejętności pozbawiania życia trzema uderzeniami knuta&lt;ref&gt;N. Ejdelman, Paweł I czyli śmierć tyrana, Warszawa 1990.&lt;/ref&gt;.

W roku 1799, w roku urodzin Puszkina, w jego mieście rodzinnym wystawiono się na sprzedaż ''nienagannych manier i dorodnego pięćdziesięcioletniego lokaja oraz dwóch stangretów i ludzi różnych stanów''. Innym razem człowiek piśmienny, który dokonał dwóch udowodnionych mu morderstw, za co go skazano, został mianowany sędzią w syberyjskim mieście [[w:Tara (miasto w Rosji)|Tara]], bowiem brakowało na to stanowisko ludzi. [[w:Anna Iwanowna|Anna Iwanowna]] odwołała naznaczoną na dany dzień egzekucję z powodu ładnej pogody. Zaś kamerdyner dyżurujący za drzwiami [[w:Elżbieta_Romanowa|Elżbiety Pietrowny]] miał obowiązek nadsłuchiwać i kiedy cesarzowa zakrzyczałaby dręczona nocną marą, miał położyć jej rękę na czole i wyrzec słowa &quot;biały łabędź&quot;, za co miał otrzymać szlachectwo. Petersburski generał oberpolicmajster Aleksy Tatiszczew zaproponował, by niewinnie napiętnowanym wypalać na czole przed niezasłużonym piętnem &quot;złodziej&quot; partykułę &quot;nie&quot;, co łącznie miało składać się na napis: &quot;Niezłodziej&quot;&lt;ref&gt;Tamże.&lt;/ref&gt;.

Zniemczenie miało także odwrotne skutki. Chłopi traktowali wszystkie osoby ubrane z niemiecka tak samo i nie widzieli różnicy między uczonymi a znienawidzoną szlachtą. [[w:Jemielian Pugaczow|Pugaczow]] przywódca buntu chłopskiego, gdy usłyszał, że przypadkiem schwytany przez kozaków Georg Moritz Lowitz (znany astronom, geograf i matematyk) obserwuje ruch ciał niebieskich, kazał powiesić go jak najbliżej gwiazd.

Wyjątkowo nieobliczalnie zachowywał się Paweł I. Jak podał N. Ejdelman, ''pewnego razu wiosną po obiedzie, a więc jak zawsze po godzinie pierwszej, car spacerował po Ermitażu i przystaną na jednym z balkonów wychodzących na nadbrzeże. Usłyszał dźwięk dzwonu, w każdym razie nie cerkiewnego; dowiedziawszy się, że to dzwon baronowej Stroganow, zwołujący na obiad, rozgniewał się, że baronowa je obiad tak późno, o godzinie trzeciej i niezwłocznie posłał do niej oficera policji z rozkazem, by na przyszłość jadała obiad o pierwszej''.

Któregoś razu car Paweł zauważył pijanego oficera na warcie i rozkazał aresztować go. Ten stawiał opór i powiedział: ''Zanim pójdę do aresztu, musi mnie ktoś zastąpić!''. Car rozkazał wtedy awansować go, mówiąc: ''Ten pijany oficer jest lepszy od was trzeźwych, sumiennie wykonuje swoje obowiązki''.

Żołnierzy car karał wedle własnego humoru: 2 grudnia 1797 roku zdegradował dwóch oficerów i dwóch wachmistrzów na szeregowców. 14 i 15 grudnia tego roku pozbawił rangi i szlachectwa pięć osób. 24 lipca 1798 roku ułaskawił 15 kawalerzystów. Bezwzględne wyroki wydawał natomiast przy końcu stycznia i na początku lutego 1800 roku.

Zajął się jednak położeniem chłopów. Wydawał dekrety, które jednak pozostawały na papierze, np. o zakazie sprzedaży służby i chłopów bez jednoczesnego zbywania ziemi lub folwarku. Potwierdził zakaz sprzedaży chłopów na licytacjach oraz na jarmarkach. Zarazem potępił praktykę składania skarg przez chłopów na swoich właścicieli, umocnił poddaństwo i tłumił bunty włościan.

Za Pawła I rozwinięto cenzurę, której dotyczył m.in. dekret z 18 kwietnia 1800 r., w którym stwierdzono: &quot;Ponieważ przywożono z zagranicy różne książki, wyrządzające szkodę wierze, prawom obywatelskim i obyczajności, to od tej chwili aż do ogłoszenia nowego dekretu rozkazujemy zakazać przywozu z zagranicy, pod groźbą konfiskaty, wszelkiego rodzaju książek do państwa naszego, w jakimkolwiek byłyby one języku, podobnie jak i muzykę&quot;. Dlatego też w latach 1797–1799 zakazano wydania 639 pozycji, w tym &quot;[[w:Podróże Guliwera|Podróży Guliwera]]&quot;, ale pomylono się i zezwolono na druk dzieł [[w:Jean-Jacques Rousseau|J.J. Rousseau]]. Jedyną obcą książką, którą w latach 1800 - 1801 zezwolono przywieźć do Rosji była... &quot;Liturgia tunguska&quot; z Chin. Zakazom podlegały również nuty muzyki Mozarta i Haydna. Zaś w ciągu całego 1801 roku wydano jedynie 39 książek i broszur&lt;ref&gt;Tamże.&lt;/ref&gt;.

W wyjątkowo osobliwych okolicznościach powołano Ministerstwo Przemysłu i Handlu we wrześniu 1800 r., co opisał N.I. Griecz:&lt;br&gt;
&quot;Pewnego razu, gdy dwór przebywał w [[w:Gatczyna|Gatczinie]], prokurator generalny (Piotr Oboljaninow), wracając od cesarza z raportem, oświadczył Bezakowi, że monarcha nudzi się, bo z powodu złej jesiennej pogody nie będzie mógł przeprowadzić manewrów i pragnie zająć się jakimiś cywilnymi sprawami. Wszystko ma być gotowe na jutro - dodał Oboljaninow surowym głosem. Poczciwy Bezak nie wiedział co robić, przyszedł do kancelarii i zwierzył się ze swego nieszczęścia Sperańskiemu. Ten natychmiast znalazł sposób, by temu zaradzić.&lt;br&gt;
- Czy nie ma tu jakiejś biblioteki? - zapytał jednego z nadwornych kancelistów.&lt;br&gt;
- Jest, jaśnie wielmożny panie, jest jakiś stos książek na strychu, co to został po jaśnie oświeconym księciu Grzegorzu Orłowie.&lt;br&gt;
- Zaprowadź mnie tam - powiedział Sperański. Znalazł na strychy jakieś stare francuskie książki i w ciągu jednego dnia i jednej nocy napisał na czysto Ustawę handlową cesarstwa rosyjskiego. Oboljaninow przeczytał ją cesarzowi. Paweł machnął podpis: &gt;&gt;Tak ma być&lt;&lt; - i wynagrodził całą kancelarię. Rzecz oczywista, ustawie tej nie nadano żadnego biegu, nie opublikowano jej nawet. Obwieszczono tylko, że powołuje się w związku z tym kolegium handlowe.''&lt;br&gt;
Rzeczywiście zatwierdzono ''Rezolucję o kolegium handlowym'', czyli faktycznym ministerstwie przemysłu i handlu, na czele którego stanął książę Gagarin. Najciekawsze było to, że spośród 23 członków kolegium, 13 nakazano wybrać kupcom. Wkrótce kandydaci przedłożeni przez zgromadzenia kupieckie władzom miast Petersburga i Moskwy, zostali mianowani przez cara. Nigdy w ciągu całego XIX i XX wieku, żaden ustawodawca nie przyznał kupcom bezpośredniej możliwości obsadzania stanowisk ministerialnych. Owo osobliwe kolegium zostało przekształcone przez [[w:Aleksander I Romanow|Aleksandra I]]. Ten syn i następca Pawła I uznał, że wybieranie kupców do kolegiów handlowych, jest dla nich szkodliwe i zgubne, ponieważ oddala ich od właściwej im pracy&quot;&lt;ref&gt;Tamże.&lt;/ref&gt;.

== Teksty źródłowe ==

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Wizerunek władców Rosji w utworach poetyckich.'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

Panegiryk ''O kanale z Ładogi'' (1732 / 1733) '''[[w:Teofan Prokopowicz|Fieofana Prokopowicza]]''' na cześć cesarzowej Anny I, która rozkazała zbudować kanał w Petersburgu (przeł. przeł. T. Chróścielewski).&lt;ref&gt;Por. ''Poezja rosyjska (tom I - do 1917 r.). Antologia. Poezja narodów Związku Radzieckiego'', wybór Waldemar Kiwilsza, wstęp Tadeusz Chróścielewski, Łódź 1987.&lt;/ref&gt;
[[Plik:Feofan Prokopovich.jpg|right|150px|thumb|Teofan Prokopowicz]]

&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;
''Gdzie w Petropolis próg grodził wjazd wodny,&lt;br&gt;''
'': zbożociężarne barki pożerając,&lt;br&gt;''
''Wbiegł z woli carskiej kanał mnogopłodny,&lt;br&gt;''
'': niosąc użytek, szkodę oddalając.&lt;br&gt;''
''Niech lęk ładoski odejdzie stąd niegodny,&lt;br&gt;''
'': niech bez zawału płyną ku nam wiciny!&lt;br&gt;''
''Dla twej to, Anno, chwały wiekopomnej&lt;br&gt;''
'': bieg zmienia żywioł z woli twej przyczyny!''
&lt;/span&gt;

'''Wiaziemskij Piotr''' (1792 - 1878), ''Rosyjski Bóg'' (1828 r., przeł. F. Nieuważny).
&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;

''Mam o wykład się postarać,''
''Czymże jest rosyjski Bóg?''&lt;br&gt;
''Oto jego krótki zarys,''&lt;br&gt;
''Tylem zalet dostrzec mógł.''&lt;br&gt;

''Bóg zamieci, złych powabów,''&lt;br&gt;
''Bóg wyczerpujących dróg,''&lt;br&gt;
''Stacji - karaluszych sztabów,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''To Bóg piersi obwisłych,''&lt;br&gt;
''Bóg łapci, spierzchniętych nóg,''&lt;br&gt;
''Gorzkich twarzy, zup zakisłych,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg nalewek, Bóg wywarów,''&lt;br&gt;
''Bóg ciśniętych dusz na bruk,''&lt;br&gt;
''Płci obojga żon huzarów,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg tych z wstęgą świętej Anny,''&lt;br&gt;
''Bóg bez butów dworskich sług,''&lt;br&gt;
''Panów z forysiem na sannie,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg, co głupcom łaski sypie,''&lt;br&gt;
''Lecz dla mądrych - luty wróg,''&lt;br&gt;
''Bóg ni przypiął i ni wypiął,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg tego, co nie na przedzie,''&lt;br&gt;
''Nie wadzi, nie rusza w cug,''&lt;br&gt;
''Bóg musztardy po obiedzie,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg włóczęgów - cudzoziemców,''&lt;br&gt;
''Co wkroczyli za nasz próg,''&lt;br&gt;
''W szczególności to Bóg Niemców,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''
&lt;/span&gt;

'''[[w:Aleksander Puszkin|Aleksander Puszkin]]''', ''Do Licyniusza'' (wiersz z lat 1815 -1817, skierowany przeciwko tyranom).&lt;ref&gt;Aleksander Puszkin, Wybór wierszy, wstęp Bohdan Galster, Wrocław 1982.&lt;/ref&gt;
[[Plik:Alexander Puschkin.jpg|right|150px|thumb|Aleksander Puszkin]]

&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;
''(...) Zazdrosna jego spojrzeń gromada się ściska,''&lt;br&gt;
''Jak bogów nieśmiertelnych dziwnego zjawiska.''&lt;br&gt;
''I dzieci, i starcy, w błagalnej ofiarze,''&lt;br&gt;
''W milczeniu przed bożyszczem upadli na twarze;''&lt;br&gt;
''Uważają za pomnik wielki i święty''&lt;br&gt;
''Tor od jego karety w błocie wyciśnięty. (...)''&lt;/span&gt;

'''Aleksander Puszkin''', ''Na popiersie zdobywcy'' (wiersz z 1829 r., o Aleksandrze I, przeł. W. Słobodnik).

&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;
''Próżno byś szukał skazy tutaj,''&lt;br&gt;
''Bo rylec sztuki oddać zdołał''&lt;br&gt;
''I uśmiech ten w marmurze kuty,''&lt;br&gt;
''I gniew na chłodnej bieli czoła.''&lt;br&gt;
''Nieprzypadkowo do oblicze,''&lt;br&gt;
''Pełne sprzeczności jak ten władca,''&lt;br&gt;
''Przedstawia sobą dwujęzyczne''&lt;br&gt;
''Życie i pustą twarz pajaca.''&lt;/span&gt;

== Literatura ==

# Bazylow L., Historia Rosji, wyd. 2005.
# Bazylow L., Ostatnie lata Rosji carskiej, wyd. 2008.
# Chojnicka K., Narodziny cesarskiej doktryny państwowej: Zoe Paleolog - między Bizancjum, Rzymem, a Moskwą, Kraków 2001.
# Chojnicka K., Własność wspólnoty w tradycji rosyjskiej, &quot;Czasopismo Prawno-Historyczne&quot; 2004, zesz. 1.
# Custine A. M. de, Listy z Rosji. Rosja w 1839 roku, Kraków 1989.
# Ejdelman N., Paweł I czyli śmierć tyrana, Warszawa 1990.
# Filozofia społeczna narodnictwa rosyjskiego. Wybór pism, t. 1, red. A. Walicki, Warszawa 1965.
# Heller M., Historia imperium rosyjskiego, Warszawa 2002.
# Rabinowicz M., Życie codzienne w ruskim i rosyjskim mieście feudalnym, Warszawa 1985.
# Uspienski B. A., Car i patriarcha. Charyzmat władzy w Rosji. Bizantyjski model i jego nowe rosyjskie ujęcie, Katowice 1999.
# Uspienski B. A., Żywnow W. M., Car i bóg. Semiotyczne aspekty sakralizacji monarchy w Rosji, Warszawa 1992.
# Zientara B., Dawna Rosja. Despotyzm i demokracja, Warszawa 1995.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pko5m22e6ld99hmgr4f12wlczlvyrsq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548420</id>
      <parentid>548401</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:46:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>491801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35793" sha1="g6t702uvrwoclbyh7cpcbfe93miozj8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Rosja XVIII wieku ==
Okres XVIII-wiecznego absolutyzmu w Rosji najlepiej jest omówić na przykładzie panowania Piotra I oraz Katarzyny II. Oprócz tych dwojga najbardziej znanych rosyjskich monarchów, na tronie Rosji w XVIII w. zasiadało wiele osób. Część z nich skończyła swój żywot tragicznie. Poznajmy ich losy:

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Ivan V by anonim (GIM).jpg}}}|50px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Iwan V (1666-1696)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Car Rosji, panował w latach 1666-1696, syn cara Aleksego, chorowity, musiał odstąpić tron bratu [[w:Piotr I Wielki|Piotrowi I]]. &lt;small&gt;[[w:Iwan V Romanow|Iwan V na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Empress Catherine I -c.1724 -2.jpg}}}|60px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Katarzyna I (1684-1727)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Cesarzowa Rosji, panowała w latach 1725-1727, kochanka i druga żona Piotra I (od 1712 r.), pochodziła z rodu Skowrońskich; osadzona na tronie przez gwardzistów, pod wodzą faworyta [[w:Aleksander Mienszykow|A. Mienszykowa]], który faktycznie zarządzał państwem. Założyła Akademię Umiejętności i ograniczyła władzę Senatu Rządzącego, tworząc Najwyższą Tajną Radę. &lt;small&gt;[[w:Katarzyna I|Katarzyna I na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Peter II of Russia.jpg}}}|50px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Piotr II (1715-1730)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Car Rosji, panował w latach 1727-1730, wnuk Piotra I Wielkiego, syn [[w:Aleksy Piotrowicz Romanow|carewicza Aleksego]] (zabitego z woli Piotra I), w jego imieniu Rosją rządził A. Mienszykow, a po jego wygnaniu na Syberię ród Dołgorukich; zaręczył się z Katarzyną Dołgoruki, ale przed ślubem zmarł. Przeniósł część dworu i urzędów do Moskwy; był ostatnim męskim przedstawicielem dynastii Romanowów. &lt;small&gt;[[w:Piotr II Romanow|Piotr II na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Louis_Caravaque,_Portrait_of_Empress_Anna_Ioannovna_(1730).jpg}}}|60px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Anna I (1693-1740)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Cesarzowa Rosji, panowała w latach 1730-1740, księżna Kurlandii (ożeniona z księciem kurlandzkim, rządziła tym krajem po śmierci męża), córka Iwana V, bratanica Piotra I Wielkiego. Po śmierci Piotra II wyniesiona na tron przez bojarów, pod wodzą rodu Dołgorukich i Galicynów, ale rządziła w oparciu o szlachtę, zmniejszając wpływy magnatów; otaczała się bałtyckimi Niemcami, a krajem władał jej faworyt [[w:Ernest Jan Biron|E.J. Biron]]. Poparła Augusta II w walce z S. Leszczyńskim o tron polski; prowadziła wojny z Turcją. &lt;small&gt;[[w:Anna Iwanowna|Anna I na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Ivan VI.jpg}}}|50px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Iwan VI (1740-1764)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Car Rosji, panował w roku 1740, prawnuk [[w: Iwan V Romanow|Iwana V]], syn księcia Brunszwiku Antoniego Ulrycha i księżnej [[w:Anna Leopoldowna|Anny Leopoldówny]], uznany przez Annę I następcą tronu i w 1740 r. ogłoszony carem, niebawem uwięziony wraz z matką przez Elżbietę I, która przejęła władzę, zamordowany po 20 latach więzienia w różnych miastach Rosji. &lt;small&gt;[[w:Iwan VI|Iwan VI na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Carle Vanloo, Portrait de l’impératrice Élisabeth Petrovna (1760).jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Elżbieta I (1709-1762)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Cesarzowa Rosji, panowała w latach 1741-1762, najmłodsza córka Piotra I Wielkiego i Katarzyny I; odsuwana od władzy, jako urodzona przed małżeństwem rodziców; wstąpiła na tron po tym, jak obaliła małoletniego Iwana VI. Z poparciem swoich doradców prowadziła zdecydowanie anty-pruską politykę zagraniczną, wzięła udział w wojnie siedmioletniej, zmarła w czasie ofensywy na Prusy. Wygrała wojnę ze Szwecją. Założyła uniwersytet w Moskwie i Akademię Sztuk Pięknych w Petersburgu. Dawała się kierować swoim faworytom, z których Razumowski wyniesiony z prostego pastucha do godności feldmarszałka został jej mężem. &lt;small&gt;[[w:Elżbieta Romanowa|Elżbieta I na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Peter III by A.Antropov (1762, Tretyakov gallery).jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Piotr III (1728-1762)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Car Rosji, właściwie Karl Peter Ulrich Holstein-Gottorp; wnuk Piotra I Wielkiego (syn [[w:Anna Piotrowna (córka Katarzyny I)|Anny]] i Karola Fryderyka księcia Holstein-Gottorp); panował w roku 1762; mąż cesarzowej Katarzyny II (1745 r.). Przywołany do Rosji przez swoją ciotkę - cesarzową Elżbietę, został uznany przez nią za następcę tronu. Wstąpił na tron po jej śmierci. Gorący zwolennik Prus, zawarł z nimi jednostronny pokój w czasie wojny siedmioletniej (tzw. cud domu brandenburskiego). Panowanie rozpoczął od zatwierdzenia przywilejów szlachty, zniesienia tortur, zakazu prześladowania starowierców. Niepopularny w armii, wskutek zmiennego zachowania i sympatii pruskich. Obalony w wyniku spisku oficerów i skłóconej z nim żony, zamordowany przez A.G. Orłowa faworyta Katarzyny II. &lt;small&gt;[[w:Piotr III Romanow|Piotr III na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

&lt;gallery&gt;
Plik: Bronze Horseman002.jpg| Pomnik Piotra I w Sankt Petersburgu
Plik: Jesters_of_empress_Anna_Ioanovna_by_V.Jacobi_(1872).jpg| Dwór carycy Anny Iwanowny wg Valerego Jacobiego (1872)
Plik: Ministers Cabinet of Empress Anna Ivanovna.png| Ministrowie cesarzowej Anny Iwanowny wg Valerego Jacobiego
Plik: Anna_Rosina_de_Gasc,_Le_grand-duc_Pierre_Fiodorovitch,_la_grande-duchesse_Catherine_Alexeïevna_et_un_page_(1756).jpg | Katarzyna II z mężem Piotrem III (rok 1760)
&lt;/gallery&gt;

== Administracja centralna ==

Na szczycie państwa rosyjskiego stał '''car''' - święty, nietykalny, nieusuwalny, nieodpowiedzialny, któremu oddawano boską cześć. Do legendy przeszły takie fakty, jak odprawianie procesji wokół pomnika cara Piotra I, próby Pawła I odprawiania mszy w cerkwi, czy modlenie się do portretów carów, stylizowanych na ikony. Mówiono, też iż ustrój Rosji to samowładztwo hamowane carobójstwem.

System rosyjski łączył w sobie przeciwstawne zjawiska: oświecenie i niewolnictwo, a charakteryzowano go triadą: &lt;u&gt;samodzierżawie - cerkiew - ludowość&lt;/u&gt;. Carowie rosyjscy pochodzili z Niemiec, dlatego też w kształcie instytucji ustrojowych oraz ich nazewnictwie przebija fascynacja &quot;niemczyzną&quot; (utożsamianą z Zachodem). Stąd też zamiast używania tytułu &quot;nadprokurator&quot; wprowadzono &quot;oberprokuratora&quot;. Neologizmy spotykano powszechnie nawet na najniższych szczeblach drabiny administracyjnej: np. inspektora lasów nazwano &quot;waldmeisterem&quot;. Tworzyło to nienaturalną mieszankę &quot;rosyjsko-niemiecką&quot;, pogłębianą licznym udziałem szlachty niemieckiej (pochodzącej szczególnie z Inflant, Łotwy, Estonii, Księstwa Kurlandii i Semigalii) w strukturach państwa&lt;ref&gt;Por. Andrzej Szabaciuk, ''Organizacja samorządu ziemskiego szlachty bałtyckiej na terytorium Inflant w latach 1561 - 1920'', &quot;Annales UMCS&quot; sectio F 2008, vol. 63.&lt;/ref&gt;. Można wręcz twierdzić, iż tak naprawdę niemieccy carowie na rosyjskim tronie byli w Rosji ciałem obcym. Nie można się więc dziwić próbom odnalezienia się w dworskiej rzeczywistości, jakie były podejmowane przez rosyjskie księżniczki. Katarzyna II byłaby tego najlepszym przykładem. Jednego ze swoich kochanków uczyniła zresztą [[w:Stanisław August Poniatowski|królem Rzeczypospolitej]].

* Władcy państwa zlikwidowali Dumę Bojarską, Sobór Ziemski oraz samorząd ziemski (&quot;gubny&quot;), czyli '''instytucje stanowe'''.
* Po śmierci patriarchy [[w:Adrian (patriarcha Moskwy)|Adriana]] w roku 1700 car Piotr I zniósł urząd patriarchy, samemu stając na czele cerkwi i powołując w roku 1721 '''[[w:Świątobliwy Synod Rządzący|Święty Synod]]''', który odpowiadał za sprawy cerkiewne, z oberprokuratorem na czele.
* Centralnym organem państwa był '''[[w:Senat Rządzący|Senat Rządzący]]''', powstały w roku 1711. Dzielił się na departamenty z oberprokuratorami. Pełnił funkcje sądu najwyższego, organu stanowiącego prawo, kontrolującego administrację, zarządzającego finansami, a także doradczego i opiniodawczego dla cara.
* Piotr I reformując zarząd centralny wprowadził na wzór niemiecki resortowe '''[[w:Kolegium (Rosja)|kolegia]]''' (w latach 1717 - 1720), znosząc [[w:Prikazy|prikazy]]. Początkowo było ich dziewięć, np. wojska, marynarki, spraw zagr., finansów; handlu, przemysłu, górnictwa; sprawiedliwości, przychodów, rozchodów i kontroli. Każde kolegium kierowane było przez prezesa, którego zastępcą był wiceprezes, posiadało własną kancelarią z radcami i asesorami kolegialnymi.
* Charakterystyczne dla systemu carskiego były rozbudowane '''instytucje kontrolne i śledcze''': fiskałowie z oberfiskałem i generał -rewizorem; prokuratura z generał-prokuratorem (od ok. 1722 r.), a także Tajna Rada. Carowie nie ufali rosyjskiemu społeczeństwu a tajna policja tępiła objawy &quot;nieprawomyślności&quot;.

== Administracja lokalna ==

W Rosji XVIII w. przeprowadzono wiele zmian w organizacji zarządu lokalnego, wprowadzano nowe jednostki podziału terytorialnego (np. gubernatorstwa, czy województwa), które potem likwidowano lub przekształcano. Po wydaniu przez Katarzynę II ''Ordynacji o administracji guberni'' z roku 1775, struktura administracji lokalnej przedstawiała się mniej więcej następująco:

* '''gubernie''' z '''gubernatorami''' i '''zarządami gubernialnymi''', a na terenach przygranicznych powoływano '''generał- gubernie''' z '''generał-gubernatorami''', którzy mieli szerszą władzę cywilną i wojskową.
* '''powiaty''' (tzw. ''ujezdy''), z '''naczelnikami powiatów''' (''isprawnikami'') i asesorami zasiadającymi w niższym sądzie ziemskim.
W guberniach i powiatach rozbudowano struktury policyjne i sądowo-administracyjne. Na straży systemu carskiego stali np. oberpolicmajstrzy w miastach gubernialnych, horodniczowie w miastach mniejszych, komendanci w placówkach garnizonowych. Wśród innych urzędników carskich niższego szczebla można wymienić: prystawich, strapczych, policmajstrów, komisarzy, amtmanów, kamerierów, rentmeisterów, czy prowiantmeisterów.
* w '''miastach''' po reformie Katarzyny II z roku 1785 zwoływano w wyborach cenzusowych '''zebranie ogólne''', które wybierało '''powszechną dumę''' złożoną z radnych (czyli radę miasta). Następnie powszechna duma wybierała '''dumę sześciu radnych''' (dumę sześciogłosną) z '''prezydentem''' miasta na czele.

Mieszkańców miast określano mianem ''posadskije ludi''. Anachronicznym i nieracjonalnym był istniejący podział ludności miejskiej na kategorie:&lt;ref&gt;W literaturze można spotkać różne określenia kategorii miejskiej. Podany podział należy więc traktować jako uproszczony.&lt;/ref&gt;
# &lt;u&gt;rzeczywistych obywateli miejskich&lt;/u&gt; (czyli z reguły posiadaczy nieruchomości miejskich),&lt;ref&gt;W rosyjskiej tytulaturze dziwi używanie słowa &quot;rzeczywisty&quot; na określenie jakiegoś stanowiska, np. &quot;rzeczywisty obywatel miejski&quot;, &quot;rzeczywisty radca stanu&quot; itp. Przymiotnik &quot;rzeczywisty&quot; pochodził z języka niemieckiego. O ile w krajach niemieckich takie nazewnictwo było zjawiskiem naturalnym, o tyle w Rosji raziło sztucznością.&lt;/ref&gt;
# &lt;u&gt;kupców&lt;/u&gt;, których w dodatku dzielono na gildie:
## I gildia - do której należeli kupcy, prowadzący handel detaliczny i hurtowy w kraju i za granicą,
## II gildia - grupująca kupców prowadzących handel w kraju,
## III gildia - zrzeszająca kupców prowadzących handel detaliczny w mieście lub powiecie,
# &lt;u&gt;rzemieślników cechowych&lt;/u&gt;,
# &lt;u&gt;kupców cudzoziemskich&lt;/u&gt;, do których zaliczano - co nie miało sensu - także kupców pochodzących z innych rosyjskich miast. Pomimo, iż byli Rosjanami, to nazywano ich kupcami cudzoziemskimi,
# znamienitych obywateli (osoby wolnego zawodu, legitymujące się wykształceniem, artyści itp.),
# tzw. posadskich, czyli pozostałych mieszkańców.

* na '''wsi''' pełnią władzę zachowała szlachta, a zwyczajowo od czasów średniowiecza funkcjonowały gromady wiejskie.

Katarzyna II zgodziła się na w roku 1785 na stworzenie '''samorządu szlacheckiego'''. W powiatach i guberniach szlachta gromadziła się na zgromadzeniach, których obradami kierowali marszałkowie szlacheccy. Zgromadzenia debatowały nad sprawami lokalnymi, przedkładały wnioski gubernatorom oraz przedstawiały kandydatów na isprawników.

== Przemiany w Rosji w okresie absolutyzmu ==

&lt;div style=&quot;background-color: #f3f3f3; border: solid 1px #aaaaaa; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 37%&quot;&gt;
'''Aleksander Hercen''': ''Żyć w Rosji jest ciężko i podle. Taka jest prawda.''
&lt;/div&gt;

* Rosja w okresie panowania Piotra I i jego następców przeszła niezwykłą przemianą polityczną, gospodarczą i kulturalną. Zmieniała się rosyjska literatura i sztuka. Nawet stolicę przeniesiono do specjalnie zbudowanego miasta: '''Petersburga'''. Chociaż - jak można twierdzić - zewnętrznej formy państwa, podczas gdy feudalne wnętrze pozostało niezmienione. Pod względem '''ustrojowym''' usankcjonowano samowolę carską i samodzierżawie, co sprowadzało się do dowolnej ingerencji w życie poddanych (w dodatku uświęconej). Istniała ogromna przepaść między poszczególnymi warstwami społecznymi, pogłębiane faktycznym niewolnictwem chłopów i handlem nimi.
* Ujednolicono '''stan szlachecki''', znosząc podział szlachty na bojarów i dworiaństwo. Zachowano pełną przewagę szlachty w systemie carskim (urzędniczym i wojskowym) z jednoczesnym podporządkowaniem jej władzy cara. Szlachta cieszyła się przywilejami podatkowymi i sądowymi, posiadała prawo zajmowania się przemysłem, handlem i nabywania nieruchomości miejskich. Funkcjonowały także lokalne instytucje samorządu szlacheckiego.
* Podniesiono rolę '''mieszczaństwa''', ale wprowadzono nieracjonalny podział stanu mieszczańskiego na sześć kategorii. Miastom przyznano ograniczony samorząd a uprzywilejowano bogatych kupców.
* Pogorszyło się znacznie położenie '''chłopów'''. Wzrosły obciążenia fiskalne, a na chłopach ciążył obowiązek służby wojskowej. Wydatnie wzmocniono władzę szlachcica, zaostrzono poddaństwo; zezwolono na handel chłopami i nakładanie na nich przymusu pracy w przemyśle; tolerowano samowolę szlachty w zakresie sądownictwa dominalnego. Na włościan nakładano surowe kary cielesne, kwalifikowane kary śmierci, zesłania i przymusowego osiedlenia na Syberii. Podzielono chłopów na trzy kategorie: 1) pańszczyźnianych prywatnych, 2) państwowych, 3) posesyjnych (należący do przedsiębiorstwa). Nienaturalna była sytuacja chłopów posesyjnych: byli to chłopi przypisani nie do folwarku szlacheckiego jak inni, lecz do zakładu przemysłowego (manufaktury). Zamiast odrabiać pańszczyzny w polu szlachcica musieli pracować od świtu do nocy w fabryce. Przywiązanie do ziemi zastąpiono więc przywiązaniem do zakładu przemysłowego. Co oczywiste, chłopi wszystkich kategorii nie posiadali wolności osobistej i nie mogli opuścić ziemi pańskiej. Teoretycznie (ale tylko teoretycznie) najlepszą sytuację mieli chłopi zamieszkujący grunty państwowe (carskie). Ziemie państwowe oddawano bowiem w dzierżawę a wówczas dzierżawca postępował z chłopami w pełni samowolnie.
* Unormowano status '''urzędników''', na mocy ''Tabeli o rangach'' z roku 1722.
* Usiłowano zreformować '''szkolnictwo''', głosząc upowszechnienie nauki czytania, pisania i rachunków. Piotrowi I zależało na stworzeniu szkół wojskowych, nawigacyjnych, technicznych, inżynierskich i medycznych. Dlatego powołano Akademię Morską (1715) i Szkołę Inżynieryjną (1719). Nakazał również uprościć alfabet, wprowadzając nową czcionkę &quot;[[w:Grażdanka|grażdankę]]&quot;. Jednak rozwój nauki i oświaty był uniemożliwiany przez wszechobecną cenzurę, brak swobody myśli, słowa i druku.
[[Plik:Russian alphabet (marks by Peter I), page 1.gif|right|100px|thumb|Próby nowego alfabetu.]]
* Za Piotra I dokonano reformy '''wojska'''. Zniesiono pospolite ruszenie, formacje strzeleckie (niebezpieczne dla cara) oraz cudzoziemskie wojska zaciężne (które trzeba było opłacać). Wprowadzono powszechną służbę wojskową, utrzymywano stałą armię i flotę, rozbudowywano przemysł wojenny, budowano twierdze (np. Kronsztad), wprowadzając jednocześnie nowe wzory umundurowania (na wzór niemiecki nie zawsze dostosowane do mroźnego rosyjskiego klimatu) oraz regulaminy wojskowe.
* Rosja przechodziła okres znacznego rozwoju gospodarczego, dzięki uzyskania dojścia do Bałtyku (&quot;okna na świat&quot;), eksportowi płodów rolnych i bogactw naturalnych (drzewa, futer). Rozbudowywano przemysł (manufaktury, huty, kopalnie), kopano kanały i starano się o ułatwienia dla handlu. Należy jednak pamiętać, iż przemysł był oparty o przymusową pracę chłopów pańszczyźnianych, dyskryminowano kupców, marnotrawiono trudne do wyobrażenia kwoty pieniędzy publicznych, zwiększano podatki ciążące na chłopach, nie dbano o infrastrukturę, inwestycje państwowe były nieprzemyślane i nierentowne, a w instytucjach publicznych kwitła korupcja.
* Zmianie uległa '''polityka kościelna'''. Zniesiono urząd patriarchy, dokonano sekularyzacji dóbr cerkiewnych oraz kasowano zakony. Carat podporządkował sobie Cerkiew, która stała się jednym z filarów systemu carskiej władzy. Nastąpiło również oderwanie Cerkwi od ludu i jej biurokratyzacja.
* Mimo szczytnych haseł nie zmienił się archaiczny '''system prawny'''. Powoływane kolejne komisje kodyfikacyjne nic nie osiągnęły, ponieważ nikomu nie zależało na zmianie istniejącego stanu rzeczy. Głośnym echem odbiła się pokazowa próba kodyfikacji prawa podjęta przez Katarzynę II. W praktyce istniał niebywały chaos prawny, potęgowany zalewem &quot;modernizacyjnego&quot; ustawodawstwa carskiego, które jedynie pogłębiało inflację prawa.
* Niebywale rozrosło się '''terytorium państwa''' obejmując Kaukaz, Syberię, Alaskę oraz ziemie Rzeczypospolitej.

== Tabela rang ==
[[Plik:Tabel o rangah.jpg|right|150px|thumb|Tabela o rangach]]

Zgodnie z '''[[w:Tabela rang Piotra I|Tabelą o rangach]]''', aż do roku 1917 aparat urzędniczy w Rosji był podzielony na klasy i rangi zwane &quot;czynami&quot;. &quot;Tabelę o rangach&quot; ułożono oddzielnie dla służby cywilnej, wojskowej, morskiej i dworskiej. Każdemu &quot;czynowi&quot; służby wojskowej odpowiadał analogiczny &quot;czyn&quot; służby np. dworskiej. Np. doktor medycyny znajdował się w klasie ósmej i odpowiadał mu stopień majora lub asesora kolegialnego; panna dworu cesarskiego miała rangę frejliny, zajmując pozycję taką jak kapitan; natomiast biskup odpowiadał generałowi.

Tytulatura wywodziła się z języka niemieckiego (nomenklatury pruskiej), używanego przez rodzinę carską, dwór i niemiecką szlachtę. &quot;Czyny&quot; i wiążące się z nimi stosunki uległości i posłuszeństwa miały być w życiu codziennym ściśle przestrzegane. Osobę znajdująca się w danej klasie i randze nazywano &quot;czynownikiem&quot;. &quot;Czynownik&quot; nie musiał być urzędnikiem, lecz także potencjalnym kandydatem na urzędnika; tj. ktoś kto otrzymał od cara rangę szóstą mógł ubiegać się o stanowisko zastrzeżone dla radców kolegialnych. Ranga była tytułem danego urzędnika. Urzędy podzielono na czternaście klas i rang. W służbie cywilnej &quot;Tabela&quot; wyglądała następująco [G. Smyk]:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! klasa
! ranga
|-
| 1 
| Kanclerz
|-
| 2
| Rzeczywisty Tajny Radca
|-
| 3
| Tajny Radca
|-
| 4
| Rzeczywisty Radca Stanu
|-
| 5
| Radca Stanu
|-
| 6
| Radca Nadworny
|-
| 7
| Radca Kolegialny
|-
| 8
| Asesor Kolegialny
|-
| 9
| Radca Tytularny
|-
| 10
| Sekretarz Kolegialny
|-
| 11
| Sekretarz Okręgowy
|-
| 12
| Sekretarz Gubernialny
|-
| 13
| Sekretarz Prowincjonalny
|-
| 14
| Pisarz Kolegialny
|-
|}

W Królestwie Polskim do III, IV i V klasy należeli: generał-gubernator, gubernator, wicegubernator, kurator okręgu naukowego, zarządzający okręgami poczt i komunikacji, prezes komitetu cenzury, zarządcy izb kontroli, dyrektorzy izb skarbowych, zarządzający okręgami celnymi i akcyzowymi. Do klas VI - IX należeli samodzielni urzędnicy, kierujący wydziałami, referatami, kancelariami, np. radcy, asesorzy, referenci, sekretarze, naczelnicy, inspektorzy, budowniczowie gubernialni, rewizorzy, buchalterzy, geometrzy, taksatorzy, poborcy celni, cenzorzy, redaktorzy dzienników urzędowych, naczelnicy powiatów.

Najliczniejsi byli urzędnicy klas X - XIV: personel biurowy i kancelaryjny, kasjerzy, egzekutorzy, tłumacze, technicy, topografowie i inni pomocnicy wyższych urzędników. Osoba aby zostać urzędnikiem, (teoretycznie) miała być poddanym cara, posiadać określone wykształcenie, ukończony 15 rok życia, być niekarana i znać język rosyjski. Szlachectwo dziedziczne nabywano po osiągnięciu VI klasy, a osobiste - X klasy. Oprócz tego car mógł przyjmować na służbę i nadawać szlachectwo wedle własnej woli.

Jak stwierdził Adam Mickiewicz, człowiek bez rangi nie miał w Rosji żadnej wartości społecznej, nazywano go &quot;istotą nadliczbową&quot;.

== Czasy późniejsze ==

Po rządach nieobliczalnego [[w:Paweł I Romanow|Pawła I]] (zamordowanego 11 marca 1801 r.), zmiany w ustroju centralnym nastąpiły za panowania [[w:Aleksander I Romanow|Aleksandra I]]. Od 1802 r. tworzył urzędy ministrów, w 1810 r. powołał Radę Państwa, a także rozszerzył uprawnienia Senatu Rządzącego. Rządy [[w:Aleksander II Romanow|Aleksandra II]] przyniosły odwilż, [[w:Aleksander III Romanow|Aleksandra III]] reakcję, zaś [[w:Mikołaj II Romanow|Mikołaja II]] rewolucję październikową. Rosja do 1905 r. była państwem absolutyzmu tkwiącym w feudalizmie, w czasie rewolucji 1905–1907 podjęto próbę zaprowadzenia ustroju konstytucyjnego. Faktycznie władza była podzielona między cara, a dwór (kamarylę dworską). Car sprawował rządy za pomocą rozbudowanej biurokracji i policji, tłumiącej wszelkie przejawy „nieprawomyślności”. W praktyce pozycja osób stojących u władzy zależała od posiadania zaufania cara, to znaczy, że dany minister mógł mieć wyższą pozycję niż premier, zaś zastępca ministra od ministra. Zasadniczo ministrowie kierowali swoimi resortami samodzielnie, będąc odpowiedzialni tylko przed carem.

Jak napisał Natan Ejdelman, w Rosji przełomu XVIII i XIX w., dwa bieguny - niewolnictwo i oświecenie - po &quot;eksplozji piotrowej&quot; gwałtownie oddalają się od siebie na znaczny dystans społeczny, po czym &quot;jakby sobie nie wchodzą w paradę&quot;. Co więcej, i cywilizacja, i niewolnictwo wzrastają synchronicznie krzyżując się i przeplatając: równocześnie wkraczają do rosyjskiej historii szkoła i pobór rekruta, Akademia i pogłówne, kalendarze, gramatyki, podręczniki, przekłady i prawo właścicieli ziemskich zsyłania chłopów na Syberię, i duma kata z umiejętności pozbawiania życia trzema uderzeniami knuta&lt;ref&gt;N. Ejdelman, Paweł I czyli śmierć tyrana, Warszawa 1990.&lt;/ref&gt;.

W roku 1799, w roku urodzin Puszkina, w jego mieście rodzinnym wystawiono się na sprzedaż ''nienagannych manier i dorodnego pięćdziesięcioletniego lokaja oraz dwóch stangretów i ludzi różnych stanów''. Innym razem człowiek piśmienny, który dokonał dwóch udowodnionych mu morderstw, za co go skazano, został mianowany sędzią w syberyjskim mieście [[w:Tara (miasto w Rosji)|Tara]], bowiem brakowało na to stanowisko ludzi. [[w:Anna Iwanowna|Anna Iwanowna]] odwołała naznaczoną na dany dzień egzekucję z powodu ładnej pogody. Zaś kamerdyner dyżurujący za drzwiami [[w:Elżbieta_Romanowa|Elżbiety Pietrowny]] miał obowiązek nadsłuchiwać i kiedy cesarzowa zakrzyczałaby dręczona nocną marą, miał położyć jej rękę na czole i wyrzec słowa &quot;biały łabędź&quot;, za co miał otrzymać szlachectwo. Petersburski generał oberpolicmajster Aleksy Tatiszczew zaproponował, by niewinnie napiętnowanym wypalać na czole przed niezasłużonym piętnem &quot;złodziej&quot; partykułę &quot;nie&quot;, co łącznie miało składać się na napis: &quot;Niezłodziej&quot;&lt;ref&gt;Tamże.&lt;/ref&gt;.

Zniemczenie miało także odwrotne skutki. Chłopi traktowali wszystkie osoby ubrane z niemiecka tak samo i nie widzieli różnicy między uczonymi a znienawidzoną szlachtą. [[w:Jemielian Pugaczow|Pugaczow]] przywódca buntu chłopskiego, gdy usłyszał, że przypadkiem schwytany przez kozaków Georg Moritz Lowitz (znany astronom, geograf i matematyk) obserwuje ruch ciał niebieskich, kazał powiesić go jak najbliżej gwiazd.

Wyjątkowo nieobliczalnie zachowywał się Paweł I. Jak podał N. Ejdelman, ''pewnego razu wiosną po obiedzie, a więc jak zawsze po godzinie pierwszej, car spacerował po Ermitażu i przystaną na jednym z balkonów wychodzących na nadbrzeże. Usłyszał dźwięk dzwonu, w każdym razie nie cerkiewnego; dowiedziawszy się, że to dzwon baronowej Stroganow, zwołujący na obiad, rozgniewał się, że baronowa je obiad tak późno, o godzinie trzeciej i niezwłocznie posłał do niej oficera policji z rozkazem, by na przyszłość jadała obiad o pierwszej''.

Któregoś razu car Paweł zauważył pijanego oficera na warcie i rozkazał aresztować go. Ten stawiał opór i powiedział: ''Zanim pójdę do aresztu, musi mnie ktoś zastąpić!''. Car rozkazał wtedy awansować go, mówiąc: ''Ten pijany oficer jest lepszy od was trzeźwych, sumiennie wykonuje swoje obowiązki''.

Żołnierzy car karał wedle własnego humoru: 2 grudnia 1797 roku zdegradował dwóch oficerów i dwóch wachmistrzów na szeregowców. 14 i 15 grudnia tego roku pozbawił rangi i szlachectwa pięć osób. 24 lipca 1798 roku ułaskawił 15 kawalerzystów. Bezwzględne wyroki wydawał natomiast przy końcu stycznia i na początku lutego 1800 roku.

Zajął się jednak położeniem chłopów. Wydawał dekrety, które jednak pozostawały na papierze, np. o zakazie sprzedaży służby i chłopów bez jednoczesnego zbywania ziemi lub folwarku. Potwierdził zakaz sprzedaży chłopów na licytacjach oraz na jarmarkach. Zarazem potępił praktykę składania skarg przez chłopów na swoich właścicieli, umocnił poddaństwo i tłumił bunty włościan.

Za Pawła I rozwinięto cenzurę, której dotyczył m.in. dekret z 18 kwietnia 1800 r., w którym stwierdzono: &quot;Ponieważ przywożono z zagranicy różne książki, wyrządzające szkodę wierze, prawom obywatelskim i obyczajności, to od tej chwili aż do ogłoszenia nowego dekretu rozkazujemy zakazać przywozu z zagranicy, pod groźbą konfiskaty, wszelkiego rodzaju książek do państwa naszego, w jakimkolwiek byłyby one języku, podobnie jak i muzykę&quot;. Dlatego też w latach 1797–1799 zakazano wydania 639 pozycji, w tym &quot;[[w:Podróże Guliwera|Podróży Guliwera]]&quot;, ale pomylono się i zezwolono na druk dzieł [[w:Jean-Jacques Rousseau|J.J. Rousseau]]. Jedyną obcą książką, którą w latach 1800 - 1801 zezwolono przywieźć do Rosji była... &quot;Liturgia tunguska&quot; z Chin. Zakazom podlegały również nuty muzyki Mozarta i Haydna. Zaś w ciągu całego 1801 roku wydano jedynie 39 książek i broszur&lt;ref&gt;Tamże.&lt;/ref&gt;.

W wyjątkowo osobliwych okolicznościach powołano Ministerstwo Przemysłu i Handlu we wrześniu 1800 r., co opisał N.I. Griecz:&lt;br&gt;
&quot;Pewnego razu, gdy dwór przebywał w [[w:Gatczyna|Gatczinie]], prokurator generalny (Piotr Oboljaninow), wracając od cesarza z raportem, oświadczył Bezakowi, że monarcha nudzi się, bo z powodu złej jesiennej pogody nie będzie mógł przeprowadzić manewrów i pragnie zająć się jakimiś cywilnymi sprawami. Wszystko ma być gotowe na jutro - dodał Oboljaninow surowym głosem. Poczciwy Bezak nie wiedział co robić, przyszedł do kancelarii i zwierzył się ze swego nieszczęścia Sperańskiemu. Ten natychmiast znalazł sposób, by temu zaradzić.&lt;br&gt;
- Czy nie ma tu jakiejś biblioteki? - zapytał jednego z nadwornych kancelistów.&lt;br&gt;
- Jest, jaśnie wielmożny panie, jest jakiś stos książek na strychu, co to został po jaśnie oświeconym księciu Grzegorzu Orłowie.&lt;br&gt;
- Zaprowadź mnie tam - powiedział Sperański. Znalazł na strychy jakieś stare francuskie książki i w ciągu jednego dnia i jednej nocy napisał na czysto Ustawę handlową cesarstwa rosyjskiego. Oboljaninow przeczytał ją cesarzowi. Paweł machnął podpis: &gt;&gt;Tak ma być&lt;&lt; - i wynagrodził całą kancelarię. Rzecz oczywista, ustawie tej nie nadano żadnego biegu, nie opublikowano jej nawet. Obwieszczono tylko, że powołuje się w związku z tym kolegium handlowe.''&lt;br&gt;
Rzeczywiście zatwierdzono ''Rezolucję o kolegium handlowym'', czyli faktycznym ministerstwie przemysłu i handlu, na czele którego stanął książę Gagarin. Najciekawsze było to, że spośród 23 członków kolegium, 13 nakazano wybrać kupcom. Wkrótce kandydaci przedłożeni przez zgromadzenia kupieckie władzom miast Petersburga i Moskwy, zostali mianowani przez cara. Nigdy w ciągu całego XIX i XX wieku, żaden ustawodawca nie przyznał kupcom bezpośredniej możliwości obsadzania stanowisk ministerialnych. Owo osobliwe kolegium zostało przekształcone przez [[w:Aleksander I Romanow|Aleksandra I]]. Ten syn i następca Pawła I uznał, że wybieranie kupców do kolegiów handlowych, jest dla nich szkodliwe i zgubne, ponieważ oddala ich od właściwej im pracy&quot;&lt;ref&gt;Tamże.&lt;/ref&gt;.

== Teksty źródłowe ==

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Wizerunek władców Rosji w utworach poetyckich.'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

Panegiryk ''O kanale z Ładogi'' (1732 / 1733) '''[[w:Teofan Prokopowicz|Fieofana Prokopowicza]]''' na cześć cesarzowej Anny I, która rozkazała zbudować kanał w Petersburgu (przeł. przeł. T. Chróścielewski).&lt;ref&gt;Por. ''Poezja rosyjska (tom I - do 1917 r.). Antologia. Poezja narodów Związku Radzieckiego'', wybór Waldemar Kiwilsza, wstęp Tadeusz Chróścielewski, Łódź 1987.&lt;/ref&gt;
[[Plik:Feofan Prokopovich.jpg|right|150px|thumb|Teofan Prokopowicz]]

&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;
''Gdzie w Petropolis próg grodził wjazd wodny,&lt;br&gt;''
'': zbożociężarne barki pożerając,&lt;br&gt;''
''Wbiegł z woli carskiej kanał mnogopłodny,&lt;br&gt;''
'': niosąc użytek, szkodę oddalając.&lt;br&gt;''
''Niech lęk ładoski odejdzie stąd niegodny,&lt;br&gt;''
'': niech bez zawału płyną ku nam wiciny!&lt;br&gt;''
''Dla twej to, Anno, chwały wiekopomnej&lt;br&gt;''
'': bieg zmienia żywioł z woli twej przyczyny!''
&lt;/span&gt;

'''Wiaziemskij Piotr''' (1792 - 1878), ''Rosyjski Bóg'' (1828 r., przeł. F. Nieuważny).
&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;

''Mam o wykład się postarać,''
''Czymże jest rosyjski Bóg?''&lt;br&gt;
''Oto jego krótki zarys,''&lt;br&gt;
''Tylem zalet dostrzec mógł.''&lt;br&gt;

''Bóg zamieci, złych powabów,''&lt;br&gt;
''Bóg wyczerpujących dróg,''&lt;br&gt;
''Stacji - karaluszych sztabów,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''To Bóg piersi obwisłych,''&lt;br&gt;
''Bóg łapci, spierzchniętych nóg,''&lt;br&gt;
''Gorzkich twarzy, zup zakisłych,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg nalewek, Bóg wywarów,''&lt;br&gt;
''Bóg ciśniętych dusz na bruk,''&lt;br&gt;
''Płci obojga żon huzarów,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg tych z wstęgą świętej Anny,''&lt;br&gt;
''Bóg bez butów dworskich sług,''&lt;br&gt;
''Panów z forysiem na sannie,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg, co głupcom łaski sypie,''&lt;br&gt;
''Lecz dla mądrych - luty wróg,''&lt;br&gt;
''Bóg ni przypiął i ni wypiął,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg tego, co nie na przedzie,''&lt;br&gt;
''Nie wadzi, nie rusza w cug,''&lt;br&gt;
''Bóg musztardy po obiedzie,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg włóczęgów - cudzoziemców,''&lt;br&gt;
''Co wkroczyli za nasz próg,''&lt;br&gt;
''W szczególności to Bóg Niemców,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''
&lt;/span&gt;

'''[[w:Aleksander Puszkin|Aleksander Puszkin]]''', ''Do Licyniusza'' (wiersz z lat 1815 -1817, skierowany przeciwko tyranom).&lt;ref&gt;Aleksander Puszkin, Wybór wierszy, wstęp Bohdan Galster, Wrocław 1982.&lt;/ref&gt;
[[Plik:Alexander Puschkin.jpg|right|150px|thumb|Aleksander Puszkin]]

&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;
''(...) Zazdrosna jego spojrzeń gromada się ściska,''&lt;br&gt;
''Jak bogów nieśmiertelnych dziwnego zjawiska.''&lt;br&gt;
''I dzieci, i starcy, w błagalnej ofiarze,''&lt;br&gt;
''W milczeniu przed bożyszczem upadli na twarze;''&lt;br&gt;
''Uważają za pomnik wielki i święty''&lt;br&gt;
''Tor od jego karety w błocie wyciśnięty. (...)''&lt;/span&gt;

'''Aleksander Puszkin''', ''Na popiersie zdobywcy'' (wiersz z 1829 r., o Aleksandrze I, przeł. W. Słobodnik).

&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;
''Próżno byś szukał skazy tutaj,''&lt;br&gt;
''Bo rylec sztuki oddać zdołał''&lt;br&gt;
''I uśmiech ten w marmurze kuty,''&lt;br&gt;
''I gniew na chłodnej bieli czoła.''&lt;br&gt;
''Nieprzypadkowo do oblicze,''&lt;br&gt;
''Pełne sprzeczności jak ten władca,''&lt;br&gt;
''Przedstawia sobą dwujęzyczne''&lt;br&gt;
''Życie i pustą twarz pajaca.''&lt;/span&gt;

== Literatura ==

# Bazylow L., Historia Rosji, wyd. 2005.
# Bazylow L., Ostatnie lata Rosji carskiej, wyd. 2008.
# Chojnicka K., Narodziny cesarskiej doktryny państwowej: Zoe Paleolog - między Bizancjum, Rzymem, a Moskwą, Kraków 2001.
# Chojnicka K., Własność wspólnoty w tradycji rosyjskiej, &quot;Czasopismo Prawno-Historyczne&quot; 2004, zesz. 1.
# Custine A. M. de, Listy z Rosji. Rosja w 1839 roku, Kraków 1989.
# Ejdelman N., Paweł I czyli śmierć tyrana, Warszawa 1990.
# Filozofia społeczna narodnictwa rosyjskiego. Wybór pism, t. 1, red. A. Walicki, Warszawa 1965.
# Heller M., Historia imperium rosyjskiego, Warszawa 2002.
# Rabinowicz M., Życie codzienne w ruskim i rosyjskim mieście feudalnym, Warszawa 1985.
# Uspienski B. A., Car i patriarcha. Charyzmat władzy w Rosji. Bizantyjski model i jego nowe rosyjskie ujęcie, Katowice 1999.
# Uspienski B. A., Żywnow W. M., Car i bóg. Semiotyczne aspekty sakralizacji monarchy w Rosji, Warszawa 1992.
# Zientara B., Dawna Rosja. Despotyzm i demokracja, Warszawa 1995.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g6t702uvrwoclbyh7cpcbfe93miozj8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548462</id>
      <parentid>548420</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35786" sha1="pko5m22e6ld99hmgr4f12wlczlvyrsq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Rosja XVIII wieku ==
Okres XVIII-wiecznego absolutyzmu w Rosji najlepiej jest omówić na przykładzie panowania Piotra I oraz Katarzyny II. Oprócz tych dwojga najbardziej znanych rosyjskich monarchów, na tronie Rosji w XVIII w. zasiadało wiele osób. Część z nich skończyła swój żywot tragicznie. Poznajmy ich losy:

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Ivan V by anonim (GIM).jpg}}}|50px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Iwan V (1666-1696)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Car Rosji, panował w latach 1666-1696, syn cara Aleksego, chorowity, musiał odstąpić tron bratu [[w:Piotr I Wielki|Piotrowi I]]. &lt;small&gt;[[w:Iwan V Romanow|Iwan V w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Empress Catherine I -c.1724 -2.jpg}}}|60px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Katarzyna I (1684-1727)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Cesarzowa Rosji, panowała w latach 1725-1727, kochanka i druga żona Piotra I (od 1712 r.), pochodziła z rodu Skowrońskich; osadzona na tronie przez gwardzistów, pod wodzą faworyta [[w:Aleksander Mienszykow|A. Mienszykowa]], który faktycznie zarządzał państwem. Założyła Akademię Umiejętności i ograniczyła władzę Senatu Rządzącego, tworząc Najwyższą Tajną Radę. &lt;small&gt;[[w:Katarzyna I|Katarzyna I w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Peter II of Russia.jpg}}}|50px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Piotr II (1715-1730)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Car Rosji, panował w latach 1727-1730, wnuk Piotra I Wielkiego, syn [[w:Aleksy Piotrowicz Romanow|carewicza Aleksego]] (zabitego z woli Piotra I), w jego imieniu Rosją rządził A. Mienszykow, a po jego wygnaniu na Syberię ród Dołgorukich; zaręczył się z Katarzyną Dołgoruki, ale przed ślubem zmarł. Przeniósł część dworu i urzędów do Moskwy; był ostatnim męskim przedstawicielem dynastii Romanowów. &lt;small&gt;[[w:Piotr II Romanow|Piotr II w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Louis_Caravaque,_Portrait_of_Empress_Anna_Ioannovna_(1730).jpg}}}|60px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Anna I (1693-1740)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Cesarzowa Rosji, panowała w latach 1730-1740, księżna Kurlandii (ożeniona z księciem kurlandzkim, rządziła tym krajem po śmierci męża), córka Iwana V, bratanica Piotra I Wielkiego. Po śmierci Piotra II wyniesiona na tron przez bojarów, pod wodzą rodu Dołgorukich i Galicynów, ale rządziła w oparciu o szlachtę, zmniejszając wpływy magnatów; otaczała się bałtyckimi Niemcami, a krajem władał jej faworyt [[w:Ernest Jan Biron|E.J. Biron]]. Poparła Augusta II w walce z S. Leszczyńskim o tron polski; prowadziła wojny z Turcją. &lt;small&gt;[[w:Anna Iwanowna|Anna I w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Ivan VI.jpg}}}|50px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Iwan VI (1740-1764)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Car Rosji, panował w roku 1740, prawnuk [[w: Iwan V Romanow|Iwana V]], syn księcia Brunszwiku Antoniego Ulrycha i księżnej [[w:Anna Leopoldowna|Anny Leopoldówny]], uznany przez Annę I następcą tronu i w 1740 r. ogłoszony carem, niebawem uwięziony wraz z matką przez Elżbietę I, która przejęła władzę, zamordowany po 20 latach więzienia w różnych miastach Rosji. &lt;small&gt;[[w:Iwan VI|Iwan VI w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Carle Vanloo, Portrait de l’impératrice Élisabeth Petrovna (1760).jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Elżbieta I (1709-1762)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Cesarzowa Rosji, panowała w latach 1741-1762, najmłodsza córka Piotra I Wielkiego i Katarzyny I; odsuwana od władzy, jako urodzona przed małżeństwem rodziców; wstąpiła na tron po tym, jak obaliła małoletniego Iwana VI. Z poparciem swoich doradców prowadziła zdecydowanie anty-pruską politykę zagraniczną, wzięła udział w wojnie siedmioletniej, zmarła w czasie ofensywy na Prusy. Wygrała wojnę ze Szwecją. Założyła uniwersytet w Moskwie i Akademię Sztuk Pięknych w Petersburgu. Dawała się kierować swoim faworytom, z których Razumowski wyniesiony z prostego pastucha do godności feldmarszałka został jej mężem. &lt;small&gt;[[w:Elżbieta Romanowa|Elżbieta I w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 80%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Peter III by A.Antropov (1762, Tretyakov gallery).jpg}}}|70px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Piotr III (1728-1762)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;Car Rosji, właściwie Karl Peter Ulrich Holstein-Gottorp; wnuk Piotra I Wielkiego (syn [[w:Anna Piotrowna (córka Katarzyny I)|Anny]] i Karola Fryderyka księcia Holstein-Gottorp); panował w roku 1762; mąż cesarzowej Katarzyny II (1745 r.). Przywołany do Rosji przez swoją ciotkę - cesarzową Elżbietę, został uznany przez nią za następcę tronu. Wstąpił na tron po jej śmierci. Gorący zwolennik Prus, zawarł z nimi jednostronny pokój w czasie wojny siedmioletniej (tzw. cud domu brandenburskiego). Panowanie rozpoczął od zatwierdzenia przywilejów szlachty, zniesienia tortur, zakazu prześladowania starowierców. Niepopularny w armii, wskutek zmiennego zachowania i sympatii pruskich. Obalony w wyniku spisku oficerów i skłóconej z nim żony, zamordowany przez A.G. Orłowa faworyta Katarzyny II. &lt;small&gt;[[w:Piotr III Romanow|Piotr III w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

&lt;gallery&gt;
Plik: Bronze Horseman002.jpg| Pomnik Piotra I w Sankt Petersburgu
Plik: Jesters_of_empress_Anna_Ioanovna_by_V.Jacobi_(1872).jpg| Dwór carycy Anny Iwanowny wg Valerego Jacobiego (1872)
Plik: Ministers Cabinet of Empress Anna Ivanovna.png| Ministrowie cesarzowej Anny Iwanowny wg Valerego Jacobiego
Plik: Anna_Rosina_de_Gasc,_Le_grand-duc_Pierre_Fiodorovitch,_la_grande-duchesse_Catherine_Alexeïevna_et_un_page_(1756).jpg | Katarzyna II z mężem Piotrem III (rok 1760)
&lt;/gallery&gt;

== Administracja centralna ==

Na szczycie państwa rosyjskiego stał '''car''' - święty, nietykalny, nieusuwalny, nieodpowiedzialny, któremu oddawano boską cześć. Do legendy przeszły takie fakty, jak odprawianie procesji wokół pomnika cara Piotra I, próby Pawła I odprawiania mszy w cerkwi, czy modlenie się do portretów carów, stylizowanych na ikony. Mówiono, też iż ustrój Rosji to samowładztwo hamowane carobójstwem.

System rosyjski łączył w sobie przeciwstawne zjawiska: oświecenie i niewolnictwo, a charakteryzowano go triadą: &lt;u&gt;samodzierżawie - cerkiew - ludowość&lt;/u&gt;. Carowie rosyjscy pochodzili z Niemiec, dlatego też w kształcie instytucji ustrojowych oraz ich nazewnictwie przebija fascynacja &quot;niemczyzną&quot; (utożsamianą z Zachodem). Stąd też zamiast używania tytułu &quot;nadprokurator&quot; wprowadzono &quot;oberprokuratora&quot;. Neologizmy spotykano powszechnie nawet na najniższych szczeblach drabiny administracyjnej: np. inspektora lasów nazwano &quot;waldmeisterem&quot;. Tworzyło to nienaturalną mieszankę &quot;rosyjsko-niemiecką&quot;, pogłębianą licznym udziałem szlachty niemieckiej (pochodzącej szczególnie z Inflant, Łotwy, Estonii, Księstwa Kurlandii i Semigalii) w strukturach państwa&lt;ref&gt;Por. Andrzej Szabaciuk, ''Organizacja samorządu ziemskiego szlachty bałtyckiej na terytorium Inflant w latach 1561 - 1920'', &quot;Annales UMCS&quot; sectio F 2008, vol. 63.&lt;/ref&gt;. Można wręcz twierdzić, iż tak naprawdę niemieccy carowie na rosyjskim tronie byli w Rosji ciałem obcym. Nie można się więc dziwić próbom odnalezienia się w dworskiej rzeczywistości, jakie były podejmowane przez rosyjskie księżniczki. Katarzyna II byłaby tego najlepszym przykładem. Jednego ze swoich kochanków uczyniła zresztą [[w:Stanisław August Poniatowski|królem Rzeczypospolitej]].

* Władcy państwa zlikwidowali Dumę Bojarską, Sobór Ziemski oraz samorząd ziemski (&quot;gubny&quot;), czyli '''instytucje stanowe'''.
* Po śmierci patriarchy [[w:Adrian (patriarcha Moskwy)|Adriana]] w roku 1700 car Piotr I zniósł urząd patriarchy, samemu stając na czele cerkwi i powołując w roku 1721 '''[[w:Świątobliwy Synod Rządzący|Święty Synod]]''', który odpowiadał za sprawy cerkiewne, z oberprokuratorem na czele.
* Centralnym organem państwa był '''[[w:Senat Rządzący|Senat Rządzący]]''', powstały w roku 1711. Dzielił się na departamenty z oberprokuratorami. Pełnił funkcje sądu najwyższego, organu stanowiącego prawo, kontrolującego administrację, zarządzającego finansami, a także doradczego i opiniodawczego dla cara.
* Piotr I reformując zarząd centralny wprowadził na wzór niemiecki resortowe '''[[w:Kolegium (Rosja)|kolegia]]''' (w latach 1717 - 1720), znosząc [[w:Prikazy|prikazy]]. Początkowo było ich dziewięć, np. wojska, marynarki, spraw zagr., finansów; handlu, przemysłu, górnictwa; sprawiedliwości, przychodów, rozchodów i kontroli. Każde kolegium kierowane było przez prezesa, którego zastępcą był wiceprezes, posiadało własną kancelarią z radcami i asesorami kolegialnymi.
* Charakterystyczne dla systemu carskiego były rozbudowane '''instytucje kontrolne i śledcze''': fiskałowie z oberfiskałem i generał -rewizorem; prokuratura z generał-prokuratorem (od ok. 1722 r.), a także Tajna Rada. Carowie nie ufali rosyjskiemu społeczeństwu a tajna policja tępiła objawy &quot;nieprawomyślności&quot;.

== Administracja lokalna ==

W Rosji XVIII w. przeprowadzono wiele zmian w organizacji zarządu lokalnego, wprowadzano nowe jednostki podziału terytorialnego (np. gubernatorstwa, czy województwa), które potem likwidowano lub przekształcano. Po wydaniu przez Katarzynę II ''Ordynacji o administracji guberni'' z roku 1775, struktura administracji lokalnej przedstawiała się mniej więcej następująco:

* '''gubernie''' z '''gubernatorami''' i '''zarządami gubernialnymi''', a na terenach przygranicznych powoływano '''generał- gubernie''' z '''generał-gubernatorami''', którzy mieli szerszą władzę cywilną i wojskową.
* '''powiaty''' (tzw. ''ujezdy''), z '''naczelnikami powiatów''' (''isprawnikami'') i asesorami zasiadającymi w niższym sądzie ziemskim.
W guberniach i powiatach rozbudowano struktury policyjne i sądowo-administracyjne. Na straży systemu carskiego stali np. oberpolicmajstrzy w miastach gubernialnych, horodniczowie w miastach mniejszych, komendanci w placówkach garnizonowych. Wśród innych urzędników carskich niższego szczebla można wymienić: prystawich, strapczych, policmajstrów, komisarzy, amtmanów, kamerierów, rentmeisterów, czy prowiantmeisterów.
* w '''miastach''' po reformie Katarzyny II z roku 1785 zwoływano w wyborach cenzusowych '''zebranie ogólne''', które wybierało '''powszechną dumę''' złożoną z radnych (czyli radę miasta). Następnie powszechna duma wybierała '''dumę sześciu radnych''' (dumę sześciogłosną) z '''prezydentem''' miasta na czele.

Mieszkańców miast określano mianem ''posadskije ludi''. Anachronicznym i nieracjonalnym był istniejący podział ludności miejskiej na kategorie:&lt;ref&gt;W literaturze można spotkać różne określenia kategorii miejskiej. Podany podział należy więc traktować jako uproszczony.&lt;/ref&gt;
# &lt;u&gt;rzeczywistych obywateli miejskich&lt;/u&gt; (czyli z reguły posiadaczy nieruchomości miejskich),&lt;ref&gt;W rosyjskiej tytulaturze dziwi używanie słowa &quot;rzeczywisty&quot; na określenie jakiegoś stanowiska, np. &quot;rzeczywisty obywatel miejski&quot;, &quot;rzeczywisty radca stanu&quot; itp. Przymiotnik &quot;rzeczywisty&quot; pochodził z języka niemieckiego. O ile w krajach niemieckich takie nazewnictwo było zjawiskiem naturalnym, o tyle w Rosji raziło sztucznością.&lt;/ref&gt;
# &lt;u&gt;kupców&lt;/u&gt;, których w dodatku dzielono na gildie:
## I gildia - do której należeli kupcy, prowadzący handel detaliczny i hurtowy w kraju i za granicą,
## II gildia - grupująca kupców prowadzących handel w kraju,
## III gildia - zrzeszająca kupców prowadzących handel detaliczny w mieście lub powiecie,
# &lt;u&gt;rzemieślników cechowych&lt;/u&gt;,
# &lt;u&gt;kupców cudzoziemskich&lt;/u&gt;, do których zaliczano - co nie miało sensu - także kupców pochodzących z innych rosyjskich miast. Pomimo, iż byli Rosjanami, to nazywano ich kupcami cudzoziemskimi,
# znamienitych obywateli (osoby wolnego zawodu, legitymujące się wykształceniem, artyści itp.),
# tzw. posadskich, czyli pozostałych mieszkańców.

* na '''wsi''' pełnią władzę zachowała szlachta, a zwyczajowo od czasów średniowiecza funkcjonowały gromady wiejskie.

Katarzyna II zgodziła się na w roku 1785 na stworzenie '''samorządu szlacheckiego'''. W powiatach i guberniach szlachta gromadziła się na zgromadzeniach, których obradami kierowali marszałkowie szlacheccy. Zgromadzenia debatowały nad sprawami lokalnymi, przedkładały wnioski gubernatorom oraz przedstawiały kandydatów na isprawników.

== Przemiany w Rosji w okresie absolutyzmu ==

&lt;div style=&quot;background-color: #f3f3f3; border: solid 1px #aaaaaa; padding: 6pt; margin: 1em auto; width: 37%&quot;&gt;
'''Aleksander Hercen''': ''Żyć w Rosji jest ciężko i podle. Taka jest prawda.''
&lt;/div&gt;

* Rosja w okresie panowania Piotra I i jego następców przeszła niezwykłą przemianą polityczną, gospodarczą i kulturalną. Zmieniała się rosyjska literatura i sztuka. Nawet stolicę przeniesiono do specjalnie zbudowanego miasta: '''Petersburga'''. Chociaż - jak można twierdzić - zewnętrznej formy państwa, podczas gdy feudalne wnętrze pozostało niezmienione. Pod względem '''ustrojowym''' usankcjonowano samowolę carską i samodzierżawie, co sprowadzało się do dowolnej ingerencji w życie poddanych (w dodatku uświęconej). Istniała ogromna przepaść między poszczególnymi warstwami społecznymi, pogłębiane faktycznym niewolnictwem chłopów i handlem nimi.
* Ujednolicono '''stan szlachecki''', znosząc podział szlachty na bojarów i dworiaństwo. Zachowano pełną przewagę szlachty w systemie carskim (urzędniczym i wojskowym) z jednoczesnym podporządkowaniem jej władzy cara. Szlachta cieszyła się przywilejami podatkowymi i sądowymi, posiadała prawo zajmowania się przemysłem, handlem i nabywania nieruchomości miejskich. Funkcjonowały także lokalne instytucje samorządu szlacheckiego.
* Podniesiono rolę '''mieszczaństwa''', ale wprowadzono nieracjonalny podział stanu mieszczańskiego na sześć kategorii. Miastom przyznano ograniczony samorząd a uprzywilejowano bogatych kupców.
* Pogorszyło się znacznie położenie '''chłopów'''. Wzrosły obciążenia fiskalne, a na chłopach ciążył obowiązek służby wojskowej. Wydatnie wzmocniono władzę szlachcica, zaostrzono poddaństwo; zezwolono na handel chłopami i nakładanie na nich przymusu pracy w przemyśle; tolerowano samowolę szlachty w zakresie sądownictwa dominalnego. Na włościan nakładano surowe kary cielesne, kwalifikowane kary śmierci, zesłania i przymusowego osiedlenia na Syberii. Podzielono chłopów na trzy kategorie: 1) pańszczyźnianych prywatnych, 2) państwowych, 3) posesyjnych (należący do przedsiębiorstwa). Nienaturalna była sytuacja chłopów posesyjnych: byli to chłopi przypisani nie do folwarku szlacheckiego jak inni, lecz do zakładu przemysłowego (manufaktury). Zamiast odrabiać pańszczyzny w polu szlachcica musieli pracować od świtu do nocy w fabryce. Przywiązanie do ziemi zastąpiono więc przywiązaniem do zakładu przemysłowego. Co oczywiste, chłopi wszystkich kategorii nie posiadali wolności osobistej i nie mogli opuścić ziemi pańskiej. Teoretycznie (ale tylko teoretycznie) najlepszą sytuację mieli chłopi zamieszkujący grunty państwowe (carskie). Ziemie państwowe oddawano bowiem w dzierżawę a wówczas dzierżawca postępował z chłopami w pełni samowolnie.
* Unormowano status '''urzędników''', na mocy ''Tabeli o rangach'' z roku 1722.
* Usiłowano zreformować '''szkolnictwo''', głosząc upowszechnienie nauki czytania, pisania i rachunków. Piotrowi I zależało na stworzeniu szkół wojskowych, nawigacyjnych, technicznych, inżynierskich i medycznych. Dlatego powołano Akademię Morską (1715) i Szkołę Inżynieryjną (1719). Nakazał również uprościć alfabet, wprowadzając nową czcionkę &quot;[[w:Grażdanka|grażdankę]]&quot;. Jednak rozwój nauki i oświaty był uniemożliwiany przez wszechobecną cenzurę, brak swobody myśli, słowa i druku.
[[Plik:Russian alphabet (marks by Peter I), page 1.gif|right|100px|thumb|Próby nowego alfabetu.]]
* Za Piotra I dokonano reformy '''wojska'''. Zniesiono pospolite ruszenie, formacje strzeleckie (niebezpieczne dla cara) oraz cudzoziemskie wojska zaciężne (które trzeba było opłacać). Wprowadzono powszechną służbę wojskową, utrzymywano stałą armię i flotę, rozbudowywano przemysł wojenny, budowano twierdze (np. Kronsztad), wprowadzając jednocześnie nowe wzory umundurowania (na wzór niemiecki nie zawsze dostosowane do mroźnego rosyjskiego klimatu) oraz regulaminy wojskowe.
* Rosja przechodziła okres znacznego rozwoju gospodarczego, dzięki uzyskania dojścia do Bałtyku (&quot;okna na świat&quot;), eksportowi płodów rolnych i bogactw naturalnych (drzewa, futer). Rozbudowywano przemysł (manufaktury, huty, kopalnie), kopano kanały i starano się o ułatwienia dla handlu. Należy jednak pamiętać, iż przemysł był oparty o przymusową pracę chłopów pańszczyźnianych, dyskryminowano kupców, marnotrawiono trudne do wyobrażenia kwoty pieniędzy publicznych, zwiększano podatki ciążące na chłopach, nie dbano o infrastrukturę, inwestycje państwowe były nieprzemyślane i nierentowne, a w instytucjach publicznych kwitła korupcja.
* Zmianie uległa '''polityka kościelna'''. Zniesiono urząd patriarchy, dokonano sekularyzacji dóbr cerkiewnych oraz kasowano zakony. Carat podporządkował sobie Cerkiew, która stała się jednym z filarów systemu carskiej władzy. Nastąpiło również oderwanie Cerkwi od ludu i jej biurokratyzacja.
* Mimo szczytnych haseł nie zmienił się archaiczny '''system prawny'''. Powoływane kolejne komisje kodyfikacyjne nic nie osiągnęły, ponieważ nikomu nie zależało na zmianie istniejącego stanu rzeczy. Głośnym echem odbiła się pokazowa próba kodyfikacji prawa podjęta przez Katarzynę II. W praktyce istniał niebywały chaos prawny, potęgowany zalewem &quot;modernizacyjnego&quot; ustawodawstwa carskiego, które jedynie pogłębiało inflację prawa.
* Niebywale rozrosło się '''terytorium państwa''' obejmując Kaukaz, Syberię, Alaskę oraz ziemie Rzeczypospolitej.

== Tabela rang ==
[[Plik:Tabel o rangah.jpg|right|150px|thumb|Tabela o rangach]]

Zgodnie z '''[[w:Tabela rang Piotra I|Tabelą o rangach]]''', aż do roku 1917 aparat urzędniczy w Rosji był podzielony na klasy i rangi zwane &quot;czynami&quot;. &quot;Tabelę o rangach&quot; ułożono oddzielnie dla służby cywilnej, wojskowej, morskiej i dworskiej. Każdemu &quot;czynowi&quot; służby wojskowej odpowiadał analogiczny &quot;czyn&quot; służby np. dworskiej. Np. doktor medycyny znajdował się w klasie ósmej i odpowiadał mu stopień majora lub asesora kolegialnego; panna dworu cesarskiego miała rangę frejliny, zajmując pozycję taką jak kapitan; natomiast biskup odpowiadał generałowi.

Tytulatura wywodziła się z języka niemieckiego (nomenklatury pruskiej), używanego przez rodzinę carską, dwór i niemiecką szlachtę. &quot;Czyny&quot; i wiążące się z nimi stosunki uległości i posłuszeństwa miały być w życiu codziennym ściśle przestrzegane. Osobę znajdująca się w danej klasie i randze nazywano &quot;czynownikiem&quot;. &quot;Czynownik&quot; nie musiał być urzędnikiem, lecz także potencjalnym kandydatem na urzędnika; tj. ktoś kto otrzymał od cara rangę szóstą mógł ubiegać się o stanowisko zastrzeżone dla radców kolegialnych. Ranga była tytułem danego urzędnika. Urzędy podzielono na czternaście klas i rang. W służbie cywilnej &quot;Tabela&quot; wyglądała następująco [G. Smyk]:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! klasa
! ranga
|-
| 1 
| Kanclerz
|-
| 2
| Rzeczywisty Tajny Radca
|-
| 3
| Tajny Radca
|-
| 4
| Rzeczywisty Radca Stanu
|-
| 5
| Radca Stanu
|-
| 6
| Radca Nadworny
|-
| 7
| Radca Kolegialny
|-
| 8
| Asesor Kolegialny
|-
| 9
| Radca Tytularny
|-
| 10
| Sekretarz Kolegialny
|-
| 11
| Sekretarz Okręgowy
|-
| 12
| Sekretarz Gubernialny
|-
| 13
| Sekretarz Prowincjonalny
|-
| 14
| Pisarz Kolegialny
|-
|}

W Królestwie Polskim do III, IV i V klasy należeli: generał-gubernator, gubernator, wicegubernator, kurator okręgu naukowego, zarządzający okręgami poczt i komunikacji, prezes komitetu cenzury, zarządcy izb kontroli, dyrektorzy izb skarbowych, zarządzający okręgami celnymi i akcyzowymi. Do klas VI - IX należeli samodzielni urzędnicy, kierujący wydziałami, referatami, kancelariami, np. radcy, asesorzy, referenci, sekretarze, naczelnicy, inspektorzy, budowniczowie gubernialni, rewizorzy, buchalterzy, geometrzy, taksatorzy, poborcy celni, cenzorzy, redaktorzy dzienników urzędowych, naczelnicy powiatów.

Najliczniejsi byli urzędnicy klas X - XIV: personel biurowy i kancelaryjny, kasjerzy, egzekutorzy, tłumacze, technicy, topografowie i inni pomocnicy wyższych urzędników. Osoba aby zostać urzędnikiem, (teoretycznie) miała być poddanym cara, posiadać określone wykształcenie, ukończony 15 rok życia, być niekarana i znać język rosyjski. Szlachectwo dziedziczne nabywano po osiągnięciu VI klasy, a osobiste - X klasy. Oprócz tego car mógł przyjmować na służbę i nadawać szlachectwo wedle własnej woli.

Jak stwierdził Adam Mickiewicz, człowiek bez rangi nie miał w Rosji żadnej wartości społecznej, nazywano go &quot;istotą nadliczbową&quot;.

== Czasy późniejsze ==

Po rządach nieobliczalnego [[w:Paweł I Romanow|Pawła I]] (zamordowanego 11 marca 1801 r.), zmiany w ustroju centralnym nastąpiły za panowania [[w:Aleksander I Romanow|Aleksandra I]]. Od 1802 r. tworzył urzędy ministrów, w 1810 r. powołał Radę Państwa, a także rozszerzył uprawnienia Senatu Rządzącego. Rządy [[w:Aleksander II Romanow|Aleksandra II]] przyniosły odwilż, [[w:Aleksander III Romanow|Aleksandra III]] reakcję, zaś [[w:Mikołaj II Romanow|Mikołaja II]] rewolucję październikową. Rosja do 1905 r. była państwem absolutyzmu tkwiącym w feudalizmie, w czasie rewolucji 1905–1907 podjęto próbę zaprowadzenia ustroju konstytucyjnego. Faktycznie władza była podzielona między cara, a dwór (kamarylę dworską). Car sprawował rządy za pomocą rozbudowanej biurokracji i policji, tłumiącej wszelkie przejawy „nieprawomyślności”. W praktyce pozycja osób stojących u władzy zależała od posiadania zaufania cara, to znaczy, że dany minister mógł mieć wyższą pozycję niż premier, zaś zastępca ministra od ministra. Zasadniczo ministrowie kierowali swoimi resortami samodzielnie, będąc odpowiedzialni tylko przed carem.

Jak napisał Natan Ejdelman, w Rosji przełomu XVIII i XIX w., dwa bieguny - niewolnictwo i oświecenie - po &quot;eksplozji piotrowej&quot; gwałtownie oddalają się od siebie na znaczny dystans społeczny, po czym &quot;jakby sobie nie wchodzą w paradę&quot;. Co więcej, i cywilizacja, i niewolnictwo wzrastają synchronicznie krzyżując się i przeplatając: równocześnie wkraczają do rosyjskiej historii szkoła i pobór rekruta, Akademia i pogłówne, kalendarze, gramatyki, podręczniki, przekłady i prawo właścicieli ziemskich zsyłania chłopów na Syberię, i duma kata z umiejętności pozbawiania życia trzema uderzeniami knuta&lt;ref&gt;N. Ejdelman, Paweł I czyli śmierć tyrana, Warszawa 1990.&lt;/ref&gt;.

W roku 1799, w roku urodzin Puszkina, w jego mieście rodzinnym wystawiono się na sprzedaż ''nienagannych manier i dorodnego pięćdziesięcioletniego lokaja oraz dwóch stangretów i ludzi różnych stanów''. Innym razem człowiek piśmienny, który dokonał dwóch udowodnionych mu morderstw, za co go skazano, został mianowany sędzią w syberyjskim mieście [[w:Tara (miasto w Rosji)|Tara]], bowiem brakowało na to stanowisko ludzi. [[w:Anna Iwanowna|Anna Iwanowna]] odwołała naznaczoną na dany dzień egzekucję z powodu ładnej pogody. Zaś kamerdyner dyżurujący za drzwiami [[w:Elżbieta_Romanowa|Elżbiety Pietrowny]] miał obowiązek nadsłuchiwać i kiedy cesarzowa zakrzyczałaby dręczona nocną marą, miał położyć jej rękę na czole i wyrzec słowa &quot;biały łabędź&quot;, za co miał otrzymać szlachectwo. Petersburski generał oberpolicmajster Aleksy Tatiszczew zaproponował, by niewinnie napiętnowanym wypalać na czole przed niezasłużonym piętnem &quot;złodziej&quot; partykułę &quot;nie&quot;, co łącznie miało składać się na napis: &quot;Niezłodziej&quot;&lt;ref&gt;Tamże.&lt;/ref&gt;.

Zniemczenie miało także odwrotne skutki. Chłopi traktowali wszystkie osoby ubrane z niemiecka tak samo i nie widzieli różnicy między uczonymi a znienawidzoną szlachtą. [[w:Jemielian Pugaczow|Pugaczow]] przywódca buntu chłopskiego, gdy usłyszał, że przypadkiem schwytany przez kozaków Georg Moritz Lowitz (znany astronom, geograf i matematyk) obserwuje ruch ciał niebieskich, kazał powiesić go jak najbliżej gwiazd.

Wyjątkowo nieobliczalnie zachowywał się Paweł I. Jak podał N. Ejdelman, ''pewnego razu wiosną po obiedzie, a więc jak zawsze po godzinie pierwszej, car spacerował po Ermitażu i przystaną na jednym z balkonów wychodzących na nadbrzeże. Usłyszał dźwięk dzwonu, w każdym razie nie cerkiewnego; dowiedziawszy się, że to dzwon baronowej Stroganow, zwołujący na obiad, rozgniewał się, że baronowa je obiad tak późno, o godzinie trzeciej i niezwłocznie posłał do niej oficera policji z rozkazem, by na przyszłość jadała obiad o pierwszej''.

Któregoś razu car Paweł zauważył pijanego oficera na warcie i rozkazał aresztować go. Ten stawiał opór i powiedział: ''Zanim pójdę do aresztu, musi mnie ktoś zastąpić!''. Car rozkazał wtedy awansować go, mówiąc: ''Ten pijany oficer jest lepszy od was trzeźwych, sumiennie wykonuje swoje obowiązki''.

Żołnierzy car karał wedle własnego humoru: 2 grudnia 1797 roku zdegradował dwóch oficerów i dwóch wachmistrzów na szeregowców. 14 i 15 grudnia tego roku pozbawił rangi i szlachectwa pięć osób. 24 lipca 1798 roku ułaskawił 15 kawalerzystów. Bezwzględne wyroki wydawał natomiast przy końcu stycznia i na początku lutego 1800 roku.

Zajął się jednak położeniem chłopów. Wydawał dekrety, które jednak pozostawały na papierze, np. o zakazie sprzedaży służby i chłopów bez jednoczesnego zbywania ziemi lub folwarku. Potwierdził zakaz sprzedaży chłopów na licytacjach oraz na jarmarkach. Zarazem potępił praktykę składania skarg przez chłopów na swoich właścicieli, umocnił poddaństwo i tłumił bunty włościan.

Za Pawła I rozwinięto cenzurę, której dotyczył m.in. dekret z 18 kwietnia 1800 r., w którym stwierdzono: &quot;Ponieważ przywożono z zagranicy różne książki, wyrządzające szkodę wierze, prawom obywatelskim i obyczajności, to od tej chwili aż do ogłoszenia nowego dekretu rozkazujemy zakazać przywozu z zagranicy, pod groźbą konfiskaty, wszelkiego rodzaju książek do państwa naszego, w jakimkolwiek byłyby one języku, podobnie jak i muzykę&quot;. Dlatego też w latach 1797–1799 zakazano wydania 639 pozycji, w tym &quot;[[w:Podróże Guliwera|Podróży Guliwera]]&quot;, ale pomylono się i zezwolono na druk dzieł [[w:Jean-Jacques Rousseau|J.J. Rousseau]]. Jedyną obcą książką, którą w latach 1800 - 1801 zezwolono przywieźć do Rosji była... &quot;Liturgia tunguska&quot; z Chin. Zakazom podlegały również nuty muzyki Mozarta i Haydna. Zaś w ciągu całego 1801 roku wydano jedynie 39 książek i broszur&lt;ref&gt;Tamże.&lt;/ref&gt;.

W wyjątkowo osobliwych okolicznościach powołano Ministerstwo Przemysłu i Handlu we wrześniu 1800 r., co opisał N.I. Griecz:&lt;br&gt;
&quot;Pewnego razu, gdy dwór przebywał w [[w:Gatczyna|Gatczinie]], prokurator generalny (Piotr Oboljaninow), wracając od cesarza z raportem, oświadczył Bezakowi, że monarcha nudzi się, bo z powodu złej jesiennej pogody nie będzie mógł przeprowadzić manewrów i pragnie zająć się jakimiś cywilnymi sprawami. Wszystko ma być gotowe na jutro - dodał Oboljaninow surowym głosem. Poczciwy Bezak nie wiedział co robić, przyszedł do kancelarii i zwierzył się ze swego nieszczęścia Sperańskiemu. Ten natychmiast znalazł sposób, by temu zaradzić.&lt;br&gt;
- Czy nie ma tu jakiejś biblioteki? - zapytał jednego z nadwornych kancelistów.&lt;br&gt;
- Jest, jaśnie wielmożny panie, jest jakiś stos książek na strychu, co to został po jaśnie oświeconym księciu Grzegorzu Orłowie.&lt;br&gt;
- Zaprowadź mnie tam - powiedział Sperański. Znalazł na strychy jakieś stare francuskie książki i w ciągu jednego dnia i jednej nocy napisał na czysto Ustawę handlową cesarstwa rosyjskiego. Oboljaninow przeczytał ją cesarzowi. Paweł machnął podpis: &gt;&gt;Tak ma być&lt;&lt; - i wynagrodził całą kancelarię. Rzecz oczywista, ustawie tej nie nadano żadnego biegu, nie opublikowano jej nawet. Obwieszczono tylko, że powołuje się w związku z tym kolegium handlowe.''&lt;br&gt;
Rzeczywiście zatwierdzono ''Rezolucję o kolegium handlowym'', czyli faktycznym ministerstwie przemysłu i handlu, na czele którego stanął książę Gagarin. Najciekawsze było to, że spośród 23 członków kolegium, 13 nakazano wybrać kupcom. Wkrótce kandydaci przedłożeni przez zgromadzenia kupieckie władzom miast Petersburga i Moskwy, zostali mianowani przez cara. Nigdy w ciągu całego XIX i XX wieku, żaden ustawodawca nie przyznał kupcom bezpośredniej możliwości obsadzania stanowisk ministerialnych. Owo osobliwe kolegium zostało przekształcone przez [[w:Aleksander I Romanow|Aleksandra I]]. Ten syn i następca Pawła I uznał, że wybieranie kupców do kolegiów handlowych, jest dla nich szkodliwe i zgubne, ponieważ oddala ich od właściwej im pracy&quot;&lt;ref&gt;Tamże.&lt;/ref&gt;.

== Teksty źródłowe ==

&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''Wizerunek władców Rosji w utworach poetyckich.'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

Panegiryk ''O kanale z Ładogi'' (1732 / 1733) '''[[w:Teofan Prokopowicz|Fieofana Prokopowicza]]''' na cześć cesarzowej Anny I, która rozkazała zbudować kanał w Petersburgu (przeł. przeł. T. Chróścielewski).&lt;ref&gt;Por. ''Poezja rosyjska (tom I - do 1917 r.). Antologia. Poezja narodów Związku Radzieckiego'', wybór Waldemar Kiwilsza, wstęp Tadeusz Chróścielewski, Łódź 1987.&lt;/ref&gt;
[[Plik:Feofan Prokopovich.jpg|right|150px|thumb|Teofan Prokopowicz]]

&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;
''Gdzie w Petropolis próg grodził wjazd wodny,&lt;br&gt;''
'': zbożociężarne barki pożerając,&lt;br&gt;''
''Wbiegł z woli carskiej kanał mnogopłodny,&lt;br&gt;''
'': niosąc użytek, szkodę oddalając.&lt;br&gt;''
''Niech lęk ładoski odejdzie stąd niegodny,&lt;br&gt;''
'': niech bez zawału płyną ku nam wiciny!&lt;br&gt;''
''Dla twej to, Anno, chwały wiekopomnej&lt;br&gt;''
'': bieg zmienia żywioł z woli twej przyczyny!''
&lt;/span&gt;

'''Wiaziemskij Piotr''' (1792 - 1878), ''Rosyjski Bóg'' (1828 r., przeł. F. Nieuważny).
&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;

''Mam o wykład się postarać,''
''Czymże jest rosyjski Bóg?''&lt;br&gt;
''Oto jego krótki zarys,''&lt;br&gt;
''Tylem zalet dostrzec mógł.''&lt;br&gt;

''Bóg zamieci, złych powabów,''&lt;br&gt;
''Bóg wyczerpujących dróg,''&lt;br&gt;
''Stacji - karaluszych sztabów,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''To Bóg piersi obwisłych,''&lt;br&gt;
''Bóg łapci, spierzchniętych nóg,''&lt;br&gt;
''Gorzkich twarzy, zup zakisłych,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg nalewek, Bóg wywarów,''&lt;br&gt;
''Bóg ciśniętych dusz na bruk,''&lt;br&gt;
''Płci obojga żon huzarów,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg tych z wstęgą świętej Anny,''&lt;br&gt;
''Bóg bez butów dworskich sług,''&lt;br&gt;
''Panów z forysiem na sannie,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg, co głupcom łaski sypie,''&lt;br&gt;
''Lecz dla mądrych - luty wróg,''&lt;br&gt;
''Bóg ni przypiął i ni wypiął,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg tego, co nie na przedzie,''&lt;br&gt;
''Nie wadzi, nie rusza w cug,''&lt;br&gt;
''Bóg musztardy po obiedzie,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''&lt;br&gt;

''Bóg włóczęgów - cudzoziemców,''&lt;br&gt;
''Co wkroczyli za nasz próg,''&lt;br&gt;
''W szczególności to Bóg Niemców,''&lt;br&gt;
''Oto jest rosyjski Bóg.''
&lt;/span&gt;

'''[[w:Aleksander Puszkin|Aleksander Puszkin]]''', ''Do Licyniusza'' (wiersz z lat 1815 -1817, skierowany przeciwko tyranom).&lt;ref&gt;Aleksander Puszkin, Wybór wierszy, wstęp Bohdan Galster, Wrocław 1982.&lt;/ref&gt;
[[Plik:Alexander Puschkin.jpg|right|150px|thumb|Aleksander Puszkin]]

&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;
''(...) Zazdrosna jego spojrzeń gromada się ściska,''&lt;br&gt;
''Jak bogów nieśmiertelnych dziwnego zjawiska.''&lt;br&gt;
''I dzieci, i starcy, w błagalnej ofiarze,''&lt;br&gt;
''W milczeniu przed bożyszczem upadli na twarze;''&lt;br&gt;
''Uważają za pomnik wielki i święty''&lt;br&gt;
''Tor od jego karety w błocie wyciśnięty. (...)''&lt;/span&gt;

'''Aleksander Puszkin''', ''Na popiersie zdobywcy'' (wiersz z 1829 r., o Aleksandrze I, przeł. W. Słobodnik).

&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;
''Próżno byś szukał skazy tutaj,''&lt;br&gt;
''Bo rylec sztuki oddać zdołał''&lt;br&gt;
''I uśmiech ten w marmurze kuty,''&lt;br&gt;
''I gniew na chłodnej bieli czoła.''&lt;br&gt;
''Nieprzypadkowo do oblicze,''&lt;br&gt;
''Pełne sprzeczności jak ten władca,''&lt;br&gt;
''Przedstawia sobą dwujęzyczne''&lt;br&gt;
''Życie i pustą twarz pajaca.''&lt;/span&gt;

== Literatura ==

# Bazylow L., Historia Rosji, wyd. 2005.
# Bazylow L., Ostatnie lata Rosji carskiej, wyd. 2008.
# Chojnicka K., Narodziny cesarskiej doktryny państwowej: Zoe Paleolog - między Bizancjum, Rzymem, a Moskwą, Kraków 2001.
# Chojnicka K., Własność wspólnoty w tradycji rosyjskiej, &quot;Czasopismo Prawno-Historyczne&quot; 2004, zesz. 1.
# Custine A. M. de, Listy z Rosji. Rosja w 1839 roku, Kraków 1989.
# Ejdelman N., Paweł I czyli śmierć tyrana, Warszawa 1990.
# Filozofia społeczna narodnictwa rosyjskiego. Wybór pism, t. 1, red. A. Walicki, Warszawa 1965.
# Heller M., Historia imperium rosyjskiego, Warszawa 2002.
# Rabinowicz M., Życie codzienne w ruskim i rosyjskim mieście feudalnym, Warszawa 1985.
# Uspienski B. A., Car i patriarcha. Charyzmat władzy w Rosji. Bizantyjski model i jego nowe rosyjskie ujęcie, Katowice 1999.
# Uspienski B. A., Żywnow W. M., Car i bóg. Semiotyczne aspekty sakralizacji monarchy w Rosji, Warszawa 1992.
# Zientara B., Dawna Rosja. Despotyzm i demokracja, Warszawa 1995.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pko5m22e6ld99hmgr4f12wlczlvyrsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>HTML/Publikacja strony</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19853</id>
    <revision>
      <id>548386</id>
      <parentid>207858</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2197" sha1="1dex6s7li5mq2z15zlnl1hduwswif61" xml:space="preserve">Załóżmy, że stworzyłeś już własną stronę internetową w HTML-u. Chcesz, aby twoi znajomi mogli ją obejrzeć w globalnej sieci. I co teraz?[[Plik:FileZilla.png|thumb|250px|Okno główne FileZilli]]

===Co potrzeba do opublikowania strony na serwerze?===
* Konto w darmowym hostingu (może być też płatny, ale na początek spróbuj darmowy)
* Klient FTP
* ...i oczywiście twoja strona internetowa zapisana gdzieś na dysku


===Hosting===
W internecie znajdziesz wiele hostingów. Na początek, aby zapoznać się z całą tą &quot;technologią&quot; proponuje opublikować stronę na hostingu darmowym. Oczywiście są warunki korzystania z takiego hostingu np. ograniczenia miejsca na stronę, ograniczony transfer itp. '''Pamiętaj, że na większości darmowych hostingów twoja strona zostanie opatrzona reklamami!''' Proponuje przeczytać regulamin danego hostingu podczas zakładania konta. Przy wybieraniu hostingu pamiętaj, że do końcówka adresu twojej strony będzie inna niż '''samo''' .pl (np. twójadres.yoyo.pl).

=====Lista popularnych hostingów=====
* [http://www.prv.pl/ Prv.pl]
* inne znajdziesz po wpisaniu w Google ''darmowy hosting''


Jak już wybierzesz hosting dla siebie załóż tam konto i załóż nową domenę. Pod koniec formularza zakładania domeny zostaniesz poinformowany o tym jaki jest użytkownik, hasło i adres. Zapisz sobie te informacje (przydadzą się później) lub sprawdź e-maila czy nie dostałeś tych informacji drogą elektroniczną.

===Klient FTP===
=====Co to jest?=====
Klient FTP to program który łączy się z wybranym serwerem i umożliwia wymianę danych. 

=====Jak wybrać?=====
Proponuje po prostu wyszukać sobie jakiegoś. Polecam [http://filezilla-project.org/ FileZillę]. Więcej w Wikipedii.

===Co potem?===
Teraz otwórz swojego klienta FTP, wpisz w niego dane, które dostałeś przy zakładaniu domeny, kliknij połącz i poczekaj na połączenie.
Później skopiuj swoją stronę na serwer hostingowy i rozłącz się.

{{infobox| Aby sprawdzić czy twoja strona jest już w internecie po prostu wpisz jej adres w przeglądarkę.}}

Brawo! Twoja strona została właśnie opublikowana!

{{wikipedia|Klient FTP}}</text>
      <sha1>1dex6s7li5mq2z15zlnl1hduwswif61</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548433</id>
      <parentid>548386</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2198" sha1="47p15xc37uqd3mfzrsop63w4603f613" xml:space="preserve">Załóżmy, że stworzyłeś już własną stronę internetową w HTML-u. Chcesz, aby twoi znajomi mogli ją obejrzeć w globalnej sieci. I co teraz?[[Plik:FileZilla.png|thumb|250px|Okno główne FileZilli]]

===Co potrzeba do opublikowania strony na serwerze?===
* Konto w darmowym hostingu (może być też płatny, ale na początek spróbuj darmowy)
* Klient FTP
* ...i oczywiście twoja strona internetowa zapisana gdzieś na dysku


===Hosting===
W internecie znajdziesz wiele hostingów. Na początek, aby zapoznać się z całą tą &quot;technologią&quot; proponuje opublikować stronę na hostingu darmowym. Oczywiście są warunki korzystania z takiego hostingu np. ograniczenia miejsca na stronę, ograniczony transfer itp. '''Pamiętaj, że na większości darmowych hostingów twoja strona zostanie opatrzona reklamami!''' Proponuje przeczytać regulamin danego hostingu podczas zakładania konta. Przy wybieraniu hostingu pamiętaj, że do końcówka adresu twojej strony będzie inna niż '''samo''' .pl (np. twójadres.yoyo.pl).

=====Lista popularnych hostingów=====
* [http://www.prv.pl/ Prv.pl]
* inne znajdziesz po wpisaniu w Google ''darmowy hosting''


Jak już wybierzesz hosting dla siebie załóż tam konto i załóż nową domenę. Pod koniec formularza zakładania domeny zostaniesz poinformowany o tym jaki jest użytkownik, hasło i adres. Zapisz sobie te informacje (przydadzą się później) lub sprawdź e-maila czy nie dostałeś tych informacji drogą elektroniczną.

===Klient FTP===
=====Co to jest?=====
Klient FTP to program który łączy się z wybranym serwerem i umożliwia wymianę danych. 

=====Jak wybrać?=====
Proponuje po prostu wyszukać sobie jakiegoś. Polecam [http://filezilla-project.org/ FileZillę]. Więcej na Wikipedii.

===Co potem?===
Teraz otwórz swojego klienta FTP, wpisz w niego dane, które dostałeś przy zakładaniu domeny, kliknij połącz i poczekaj na połączenie.
Później skopiuj swoją stronę na serwer hostingowy i rozłącz się.

{{infobox| Aby sprawdzić czy twoja strona jest już w internecie po prostu wpisz jej adres w przeglądarkę.}}

Brawo! Twoja strona została właśnie opublikowana!

{{wikipedia|Klient FTP}}</text>
      <sha1>47p15xc37uqd3mfzrsop63w4603f613</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548476</id>
      <parentid>548433</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2197" sha1="1dex6s7li5mq2z15zlnl1hduwswif61" xml:space="preserve">Załóżmy, że stworzyłeś już własną stronę internetową w HTML-u. Chcesz, aby twoi znajomi mogli ją obejrzeć w globalnej sieci. I co teraz?[[Plik:FileZilla.png|thumb|250px|Okno główne FileZilli]]

===Co potrzeba do opublikowania strony na serwerze?===
* Konto w darmowym hostingu (może być też płatny, ale na początek spróbuj darmowy)
* Klient FTP
* ...i oczywiście twoja strona internetowa zapisana gdzieś na dysku


===Hosting===
W internecie znajdziesz wiele hostingów. Na początek, aby zapoznać się z całą tą &quot;technologią&quot; proponuje opublikować stronę na hostingu darmowym. Oczywiście są warunki korzystania z takiego hostingu np. ograniczenia miejsca na stronę, ograniczony transfer itp. '''Pamiętaj, że na większości darmowych hostingów twoja strona zostanie opatrzona reklamami!''' Proponuje przeczytać regulamin danego hostingu podczas zakładania konta. Przy wybieraniu hostingu pamiętaj, że do końcówka adresu twojej strony będzie inna niż '''samo''' .pl (np. twójadres.yoyo.pl).

=====Lista popularnych hostingów=====
* [http://www.prv.pl/ Prv.pl]
* inne znajdziesz po wpisaniu w Google ''darmowy hosting''


Jak już wybierzesz hosting dla siebie załóż tam konto i załóż nową domenę. Pod koniec formularza zakładania domeny zostaniesz poinformowany o tym jaki jest użytkownik, hasło i adres. Zapisz sobie te informacje (przydadzą się później) lub sprawdź e-maila czy nie dostałeś tych informacji drogą elektroniczną.

===Klient FTP===
=====Co to jest?=====
Klient FTP to program który łączy się z wybranym serwerem i umożliwia wymianę danych. 

=====Jak wybrać?=====
Proponuje po prostu wyszukać sobie jakiegoś. Polecam [http://filezilla-project.org/ FileZillę]. Więcej w Wikipedii.

===Co potem?===
Teraz otwórz swojego klienta FTP, wpisz w niego dane, które dostałeś przy zakładaniu domeny, kliknij połącz i poczekaj na połączenie.
Później skopiuj swoją stronę na serwer hostingowy i rozłącz się.

{{infobox| Aby sprawdzić czy twoja strona jest już w internecie po prostu wpisz jej adres w przeglądarkę.}}

Brawo! Twoja strona została właśnie opublikowana!

{{wikipedia|Klient FTP}}</text>
      <sha1>1dex6s7li5mq2z15zlnl1hduwswif61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niemiecki dla klas 7-8 szkoły podstawowej/Niemiecki w kulturze</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20518</id>
    <revision>
      <id>548374</id>
      <parentid>527789</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="pcktsj50n5g5ubrgue96s6i6n9dl52r" xml:space="preserve">[[Plik:Grimm.jpg|thumb|Wilhelm (z lewej) i Jakub Grimm (z prawej) na obrazie Elisabeth Jerichau-Baumann z 1855 roku.]]

Z '''literatury dla dzieci''' najbardziej znane są baśnie braci Grimm. Jakub Grimm (1785 – 1863) i Wilhelm Grimm (1786 – 1859) zebrali i opublikowali niemieckie opowieści ludowe i baśnie. Kilka z nich zostało sfilmowanych przez wytwórnię Disneya, m.in. &quot;Królewna Śnieżka&quot;, &quot;Kopciuszek&quot; i &quot;Śpiąca królewna&quot;. Także &quot;Czerwony kapturek&quot; oraz &quot;Jaś i Małgosia&quot; znane są wśród dzieci na całym świecie.

: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
| Jeśli chcesz się dowiedzieć więcej o braciach Grimm możesz zapoznać się z: 
| biogramem w Wikipedii ([[w:Bracia Grimm|po polsku]] i [[:wikipedia:de:Brüder Grimm|po niemiecku]])
| tekstami źródłowymi na Wikiźródłach  ([[wikisource:Autor:Bracia Grimm|po polsku]] i [[:wikisource:de:Brüder Grimm|po niemiecku]])
| oraz z wybranymi cytatami na Wikicytatach ([[:wikiquote:de:Brüder Grimm|po niemiecku]])
|}

[[w:Johann Wolfgang von Goethe|Johann Wolfgang von Goethe]] (1749 – 1832) to najsłynniejszy niemiecki poeta romantyczny. Napisał m.in. powieść w listach &quot;Cierpienia młodego Wertera&quot; oraz monumentalną sztukę teatralną &quot;Faust&quot; o uczonym, który zaprzedał duszę diabłu. Był niezwykle wszechstronnym autorem: zajmował się botaniką, geologią, filozofią, teorią kolorów... Do jego znanych wierszy należą m.in. &quot;Nocna pieśń wędrowca&quot;, &quot;Pieśń Mignon&quot; (&quot;Znasz-li ten kraj...&quot;) oraz ballada &quot;[[w:Król Elfów|Król Olch]]&quot;.

: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
| Jeśli chcesz się dowiedzieć więcej o Johannie Wolfgangu von Goethe możesz zapoznać się z: 
| biogramem w Wikipedii ([[w:Johann Wolfgang von Goethe|po polsku]] i [[:wikipedia:de:Johann Wolfgang von Goethe|po niemiecku]])
| tekstami źródłowymi na Wikiźródłach  ([[wikisource:Johann Wolfgang von Goethe|po polsku]] i [[:wikisource:de:Johann Wolfgang von Goethe|po niemiecku]])
| oraz z wybranymi cytatami na Wikicytatach ([[:wikiquote:pl:Johann Wolfgang von Goethe|po polsku]] i [[:wikiquote:de:Johann Wolfgang von Goethe|po niemiecku]])
|}

Popularnym autorem '''literatury młodzieżowej''' był [[w:Karol May|Karol May]] (1842 – 1912). Najbardziej znane są jego przygodowo-podróżnicze książki o Dzikim Zachodzie, zwłaszcza &quot;Winnetou&quot; i &quot;Skarb w Srebrnym Jeziorze&quot;. Ciekawostką jest, że większość swoich książek podróżniczych May napisał nie wyjeżdżając z Niemiec.

&lt;noinclude&gt;{{Nawigacja|Niemiecki dla klas 7-8 szkoły podstawowej|
  [[../Wymowa/]]|
  [[../Korzystanie ze zwykłego słownika j. niemieckiego/]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pcktsj50n5g5ubrgue96s6i6n9dl52r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548445</id>
      <parentid>548374</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Igor123121|Igor123121]].</comment>
      <origin>527789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2617" sha1="ouur7ht6mlrpew5j00gjyxmbizvlnod" xml:space="preserve">[[Plik:Grimm.jpg|thumb|Wilhelm (z lewej) i Jakub Grimm (z prawej) na obrazie Elisabeth Jerichau-Baumann z 1855 roku.]]

Z '''literatury dla dzieci''' najbardziej znane są baśnie braci Grimm. Jakub Grimm (1785 – 1863) i Wilhelm Grimm (1786 – 1859) zebrali i opublikowali niemieckie opowieści ludowe i baśnie. Kilka z nich zostało sfilmowanych przez wytwórnię Disneya, m.in. &quot;Królewna Śnieżka&quot;, &quot;Kopciuszek&quot; i &quot;Śpiąca królewna&quot;. Także &quot;Czerwony kapturek&quot; oraz &quot;Jaś i Małgosia&quot; znane są wśród dzieci na całym świecie.

: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
| Jeśli chcesz się dowiedzieć więcej o braciach Grimm możesz zapoznać się z: 
| biogramem na Wikipedii ([[w:Bracia Grimm|po polsku]] i [[:wikipedia:de:Brüder Grimm|po niemiecku]])
| tekstami źródłowymi na Wikiźródłach  ([[wikisource:Autor:Bracia Grimm|po polsku]] i [[:wikisource:de:Brüder Grimm|po niemiecku]])
| oraz z wybranymi cytatami na Wikicytatach ([[:wikiquote:de:Brüder Grimm|po niemiecku]])
|}

[[w:Johann Wolfgang von Goethe|Johann Wolfgang von Goethe]] (1749 – 1832) to najsłynniejszy niemiecki poeta romantyczny. Napisał m.in. powieść w listach &quot;Cierpienia młodego Wertera&quot; oraz monumentalną sztukę teatralną &quot;Faust&quot; o uczonym, który zaprzedał duszę diabłu. Był niezwykle wszechstronnym autorem: zajmował się botaniką, geologią, filozofią, teorią kolorów... Do jego znanych wierszy należą m.in. &quot;Nocna pieśń wędrowca&quot;, &quot;Pieśń Mignon&quot; (&quot;Znasz-li ten kraj...&quot;) oraz ballada &quot;[[w:Król Elfów|Król Olch]]&quot;.

: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
| Jeśli chcesz się dowiedzieć więcej o Johannie Wolfgangu von Goethe możesz zapoznać się z: 
| biogramem na Wikipedii ([[w:Johann Wolfgang von Goethe|po polsku]] i [[:wikipedia:de:Johann Wolfgang von Goethe|po niemiecku]])
| tekstami źródłowymi na Wikiźródłach  ([[wikisource:Johann Wolfgang von Goethe|po polsku]] i [[:wikisource:de:Johann Wolfgang von Goethe|po niemiecku]])
| oraz z wybranymi cytatami na Wikicytatach ([[:wikiquote:pl:Johann Wolfgang von Goethe|po polsku]] i [[:wikiquote:de:Johann Wolfgang von Goethe|po niemiecku]])
|}

Popularnym autorem '''literatury młodzieżowej''' był [[w:Karol May|Karol May]] (1842 – 1912). Najbardziej znane są jego przygodowo-podróżnicze książki o Dzikim Zachodzie, zwłaszcza &quot;Winnetou&quot; i &quot;Skarb w Srebrnym Jeziorze&quot;. Ciekawostką jest, że większość swoich książek podróżniczych May napisał nie wyjeżdżając z Niemiec.

&lt;noinclude&gt;{{Nawigacja|Niemiecki dla klas 7-8 szkoły podstawowej|
  [[../Wymowa/]]|
  [[../Korzystanie ze zwykłego słownika j. niemieckiego/]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ouur7ht6mlrpew5j00gjyxmbizvlnod</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548488</id>
      <parentid>548445</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="pcktsj50n5g5ubrgue96s6i6n9dl52r" xml:space="preserve">[[Plik:Grimm.jpg|thumb|Wilhelm (z lewej) i Jakub Grimm (z prawej) na obrazie Elisabeth Jerichau-Baumann z 1855 roku.]]

Z '''literatury dla dzieci''' najbardziej znane są baśnie braci Grimm. Jakub Grimm (1785 – 1863) i Wilhelm Grimm (1786 – 1859) zebrali i opublikowali niemieckie opowieści ludowe i baśnie. Kilka z nich zostało sfilmowanych przez wytwórnię Disneya, m.in. &quot;Królewna Śnieżka&quot;, &quot;Kopciuszek&quot; i &quot;Śpiąca królewna&quot;. Także &quot;Czerwony kapturek&quot; oraz &quot;Jaś i Małgosia&quot; znane są wśród dzieci na całym świecie.

: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
| Jeśli chcesz się dowiedzieć więcej o braciach Grimm możesz zapoznać się z: 
| biogramem w Wikipedii ([[w:Bracia Grimm|po polsku]] i [[:wikipedia:de:Brüder Grimm|po niemiecku]])
| tekstami źródłowymi na Wikiźródłach  ([[wikisource:Autor:Bracia Grimm|po polsku]] i [[:wikisource:de:Brüder Grimm|po niemiecku]])
| oraz z wybranymi cytatami na Wikicytatach ([[:wikiquote:de:Brüder Grimm|po niemiecku]])
|}

[[w:Johann Wolfgang von Goethe|Johann Wolfgang von Goethe]] (1749 – 1832) to najsłynniejszy niemiecki poeta romantyczny. Napisał m.in. powieść w listach &quot;Cierpienia młodego Wertera&quot; oraz monumentalną sztukę teatralną &quot;Faust&quot; o uczonym, który zaprzedał duszę diabłu. Był niezwykle wszechstronnym autorem: zajmował się botaniką, geologią, filozofią, teorią kolorów... Do jego znanych wierszy należą m.in. &quot;Nocna pieśń wędrowca&quot;, &quot;Pieśń Mignon&quot; (&quot;Znasz-li ten kraj...&quot;) oraz ballada &quot;[[w:Król Elfów|Król Olch]]&quot;.

: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
| Jeśli chcesz się dowiedzieć więcej o Johannie Wolfgangu von Goethe możesz zapoznać się z: 
| biogramem w Wikipedii ([[w:Johann Wolfgang von Goethe|po polsku]] i [[:wikipedia:de:Johann Wolfgang von Goethe|po niemiecku]])
| tekstami źródłowymi na Wikiźródłach  ([[wikisource:Johann Wolfgang von Goethe|po polsku]] i [[:wikisource:de:Johann Wolfgang von Goethe|po niemiecku]])
| oraz z wybranymi cytatami na Wikicytatach ([[:wikiquote:pl:Johann Wolfgang von Goethe|po polsku]] i [[:wikiquote:de:Johann Wolfgang von Goethe|po niemiecku]])
|}

Popularnym autorem '''literatury młodzieżowej''' był [[w:Karol May|Karol May]] (1842 – 1912). Najbardziej znane są jego przygodowo-podróżnicze książki o Dzikim Zachodzie, zwłaszcza &quot;Winnetou&quot; i &quot;Skarb w Srebrnym Jeziorze&quot;. Ciekawostką jest, że większość swoich książek podróżniczych May napisał nie wyjeżdżając z Niemiec.

&lt;noinclude&gt;{{Nawigacja|Niemiecki dla klas 7-8 szkoły podstawowej|
  [[../Wymowa/]]|
  [[../Korzystanie ze zwykłego słownika j. niemieckiego/]]|
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pcktsj50n5g5ubrgue96s6i6n9dl52r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Krupnik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20820</id>
    <revision>
      <id>548380</id>
      <parentid>359842</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1483" sha1="owu5jjo3lv7o9szezuur51ftky76ws1" xml:space="preserve">== Składniki ==
[[Plik:Krupnik_zupa.jpg|thumb|right|garnek krupniku]]
*''1/2 kg wołowiny z kością'' (zupa dla jaroszy czy postna może być bez niej)
*''6 łyżek kaszy perłowej''
*''5–6 ziemniaków''
*''2-3 marchewki''
*''2 pietruszki''
*''kawałek korzenia selera''
*''kilka suszonych grzybów''
*''liść laurowy''
*''kilka ziarenek pieprzu i ziela angielskiego''
*''sól''
*''kilka gałązek lubczyka, selera i pora''
*''natka pietruszki''

== Przygotowanie ==
Gotować surową kość z mięsem wołowym, liściem laurowym, kilkoma ziarenkami pieprzu i ziela angielskiego w garnku o pojemności 3 litrów. Gotującą się kość szumować.

Gdy przestanie się pojawiać szumowina dodać umyte liście lubczyka, selera, pora, kawałek dolnej części pora, kawałek obranego korzenia selera, obrany i pokrojony w kostkę korzeń marchewki, obrany korzeń pietruszki, pogotować. Można dodać kilka kawałków suszonych grzybów.

Dodać sparzoną kaszę perłową - 6 łyżek, gotować pół godziny na malutkim ogniu. Dodać obrane, wypłukane i pokrojone w kostkę ziemniaki, gotować aż będą miękkie. Wyjąć rozgotowane liście. Doprawić do smaku solą, pieprzem, dodać posiekaną natkę pietruszki. Przepis na ok. 4 porcje.

== Uwagi ==
Przepis przeniesiony z hasła [[w:Krupnik|Krupnik]] w Wikipedii.
{{Wikiźródła|365 obiadów za 5 złotych/Krupnik|Krupnik w ''365 obiadów za 5 złotych''}}

[[Kategoria:Zupy|Krupnik]]
[[Kategoria:Kuchnia polska|Krupnik]]</text>
      <sha1>owu5jjo3lv7o9szezuur51ftky76ws1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548439</id>
      <parentid>548380</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Esperantysta Druhomił|Esperantysta Druhomił]].</comment>
      <origin>359842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1484" sha1="cg6bxynp4mpn5qwvz8sbagzie775nb0" xml:space="preserve">== Składniki ==
[[Plik:Krupnik_zupa.jpg|thumb|right|garnek krupniku]]
*''1/2 kg wołowiny z kością'' (zupa dla jaroszy czy postna może być bez niej)
*''6 łyżek kaszy perłowej''
*''5–6 ziemniaków''
*''2-3 marchewki''
*''2 pietruszki''
*''kawałek korzenia selera''
*''kilka suszonych grzybów''
*''liść laurowy''
*''kilka ziarenek pieprzu i ziela angielskiego''
*''sól''
*''kilka gałązek lubczyka, selera i pora''
*''natka pietruszki''

== Przygotowanie ==
Gotować surową kość z mięsem wołowym, liściem laurowym, kilkoma ziarenkami pieprzu i ziela angielskiego w garnku o pojemności 3 litrów. Gotującą się kość szumować.

Gdy przestanie się pojawiać szumowina dodać umyte liście lubczyka, selera, pora, kawałek dolnej części pora, kawałek obranego korzenia selera, obrany i pokrojony w kostkę korzeń marchewki, obrany korzeń pietruszki, pogotować. Można dodać kilka kawałków suszonych grzybów.

Dodać sparzoną kaszę perłową - 6 łyżek, gotować pół godziny na malutkim ogniu. Dodać obrane, wypłukane i pokrojone w kostkę ziemniaki, gotować aż będą miękkie. Wyjąć rozgotowane liście. Doprawić do smaku solą, pieprzem, dodać posiekaną natkę pietruszki. Przepis na ok. 4 porcje.

== Uwagi ==
Przepis przeniesiony z hasła [[w:Krupnik|Krupnik]] na Wikipedii.
{{Wikiźródła|365 obiadów za 5 złotych/Krupnik|Krupnik w ''365 obiadów za 5 złotych''}}

[[Kategoria:Zupy|Krupnik]]
[[Kategoria:Kuchnia polska|Krupnik]]</text>
      <sha1>cg6bxynp4mpn5qwvz8sbagzie775nb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548482</id>
      <parentid>548439</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1483" sha1="owu5jjo3lv7o9szezuur51ftky76ws1" xml:space="preserve">== Składniki ==
[[Plik:Krupnik_zupa.jpg|thumb|right|garnek krupniku]]
*''1/2 kg wołowiny z kością'' (zupa dla jaroszy czy postna może być bez niej)
*''6 łyżek kaszy perłowej''
*''5–6 ziemniaków''
*''2-3 marchewki''
*''2 pietruszki''
*''kawałek korzenia selera''
*''kilka suszonych grzybów''
*''liść laurowy''
*''kilka ziarenek pieprzu i ziela angielskiego''
*''sól''
*''kilka gałązek lubczyka, selera i pora''
*''natka pietruszki''

== Przygotowanie ==
Gotować surową kość z mięsem wołowym, liściem laurowym, kilkoma ziarenkami pieprzu i ziela angielskiego w garnku o pojemności 3 litrów. Gotującą się kość szumować.

Gdy przestanie się pojawiać szumowina dodać umyte liście lubczyka, selera, pora, kawałek dolnej części pora, kawałek obranego korzenia selera, obrany i pokrojony w kostkę korzeń marchewki, obrany korzeń pietruszki, pogotować. Można dodać kilka kawałków suszonych grzybów.

Dodać sparzoną kaszę perłową - 6 łyżek, gotować pół godziny na malutkim ogniu. Dodać obrane, wypłukane i pokrojone w kostkę ziemniaki, gotować aż będą miękkie. Wyjąć rozgotowane liście. Doprawić do smaku solą, pieprzem, dodać posiekaną natkę pietruszki. Przepis na ok. 4 porcje.

== Uwagi ==
Przepis przeniesiony z hasła [[w:Krupnik|Krupnik]] w Wikipedii.
{{Wikiźródła|365 obiadów za 5 złotych/Krupnik|Krupnik w ''365 obiadów za 5 złotych''}}

[[Kategoria:Zupy|Krupnik]]
[[Kategoria:Kuchnia polska|Krupnik]]</text>
      <sha1>owu5jjo3lv7o9szezuur51ftky76ws1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548496</id>
      <parentid>548482</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>Anulowano wersję [[Special:Diff/359842|359842]] autorstwa [[Special:Contributions/Esperantysta Druhomił|Esperantysta Druhomił]] ([[User talk:Esperantysta Druhomił|dyskusja]])</comment>
      <origin>548496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1433" sha1="cx7cojl4q7cpxmainqeci1oe6fbw3y8" xml:space="preserve">== Składniki ==
[[Plik:Krupnik_zupa.jpg|thumb|right|garnek krupniku]]
*''1/2 kg wołowiny z kością''
*''6 łyżek kaszy perłowej''
*''5–6 ziemniaków''
*''2-3 marchewki''
*''2 pietruszki''
*''kawałek korzenia selera''
*''kilka suszonych grzybów''
*''liść laurowy''
*''kilka ziarenek pieprzu i ziela angielskiego''
*''sól''
*''kilka gałązek lubczyka, selera i pora''
*''natka pietruszki''

== Przygotowanie ==
Gotować surową kość z mięsem wołowym, liściem laurowym, kilkoma ziarenkami pieprzu i ziela angielskiego w garnku o pojemności 3 litrów. Gotującą się kość szumować.

Gdy przestanie się pojawiać szumowina dodać umyte liście lubczyka, selera, pora, kawałek dolnej części pora, kawałek obranego korzenia selera, obrany i pokrojony w kostkę korzeń marchewki, obrany korzeń pietruszki, pogotować. Można dodać kilka kawałków suszonych grzybów.

Dodać sparzoną kaszę perłową - 6 łyżek, gotować pół godziny na malutkim ogniu. Dodać obrane, wypłukane i pokrojone w kostkę ziemniaki, gotować aż będą miękkie. Wyjąć rozgotowane liście. Doprawić do smaku solą, pieprzem, dodać posiekaną natkę pietruszki. Przepis na ok. 4 porcje.

== Uwagi ==
Przepis przeniesiony z hasła [[w:Krupnik|Krupnik]] w Wikipedii.
{{Wikiźródła|365 obiadów za 5 złotych/Krupnik|Krupnik w ''365 obiadów za 5 złotych''}}

[[Kategoria:Zupy|Krupnik]]
[[Kategoria:Kuchnia polska|Krupnik]]</text>
      <sha1>cx7cojl4q7cpxmainqeci1oe6fbw3y8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548501</id>
      <parentid>548496</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1446" sha1="8u464cdl4h9ry1jdrggwmf8n9r0bvnz" xml:space="preserve">== Składniki ==
[[Plik:Krupnik_zupa.jpg|thumb|right|garnek krupniku]]
*''1/2 kg wołowiny z kością''
*''6 łyżek kaszy perłowej''
*''5–6 ziemniaków''
*''2-3 marchewki''
*''2 pietruszki''
*''kawałek korzenia selera''
*''kilka suszonych grzybów''
*''liść laurowy''
*''kilka ziarenek pieprzu i ziela angielskiego''
*''sól''
*''kilka gałązek lubczyka, selera i pora''
*''natka pietruszki''

== Przygotowanie ==
Gotować surową kość z mięsem wołowym, liściem laurowym, kilkoma ziarenkami pieprzu i ziela angielskiego w garnku o pojemności 3 litrów. Gotującą się kość szumować.

Gdy przestanie się pojawiać szumowina dodać umyte liście lubczyka, selera, pora, kawałek dolnej części pora, kawałek obranego korzenia selera, obrany i pokrojony w kostkę korzeń marchewki, obrany korzeń pietruszki, pogotować. Można dodać kilka kawałków suszonych grzybów.

Dodać sparzoną kaszę perłową - 6 łyżek, gotować pół godziny na malutkim ogniu. Dodać obrane, wypłukane i pokrojone w kostkę ziemniaki, gotować aż będą miękkie. Wyjąć rozgotowane liście. Doprawić do smaku solą, pieprzem, dodać posiekaną natkę pietruszki. Przepis na ok. 4 porcje.

== Uwagi ==
Przepis przeniesiony z hasła [[w:Krupnik|Krupnik]] w Wikipedii.
{{Wikiźródła|365 obiadów za 5 złotych/Krupnik|Krupnik w ''365 obiadów za 5 złotych''}}

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Zupy|Kuchnia polska}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8u464cdl4h9ry1jdrggwmf8n9r0bvnz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Materiały do nauk administracyjnych/Prusy w XIX wieku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21575</id>
    <revision>
      <id>548408</id>
      <parentid>531697</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11627" sha1="qb5xluso5va290207k0h0xf8en4krok" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Prusy w XIX wieku: reformy Steina i Hardenberga ==
Prusy w trakcie wojen napoleońskich znalazły się na krawędzi upadku. Wyszły z klęski dzięki szeroko zakrojonym reformom, które do historii przeszły pod mianem reform Steina &amp; Hardenberga, od nazwisk dwóch ministrów. Do wyprowadzenia Prus na drogę reform przysłużyli się m.in. [[w:Karl August von Hardenberg|Karl August von Hardenberg]], [[w:Heinrich Friedrich Karl vom Stein|Heinrich Friedrich von Stein]], [[w:Wilhelm von Humboldt|Wilhelm von Humboldt]], [[w:Gerhard von Scharnhorst|Gerhard von Scharnhorst]], [[w:Hermann von Boyen|Hermann von Boyen]] oraz [[w:Carl von Clausewitz|Carl von Clausewitz]]. Reformy pchnęły Prusy z feudalizmu na drogę do kapitalizmu. Zniesiono różnice stanowe, zaprowadzono równość wobec prawa, ale nie naruszono podstaw absolutnej władzy króla, nie wprowadzono konstytucji, ani parlamentu. Prusy nadal były '''monarchią absolutną'''.

Wśród zmian można wymienić:

# stworzenie &lt;u&gt;Rady Ministrów&lt;/u&gt; (organu centralnego) na czele którego stał kanclerz i ministerstw: spraw zagranicznych, spraw wewnętrznych, wojny, skarbu, sprawiedliwości zamiast organów kolegialnych w typie dawnego Generalnego Dyrektorium. Wzorując się na Francji wprowadzono zasadę jednoosobowego kierownictwa. Rada Państwa miała mieć charakter doradczy.
# &lt;u&gt;samorząd dla miast&lt;/u&gt;: zniesienie podziału na miasta wolne i prywatne, odebranie organom miejskim (magistratom, senatom) kompetencji sądowych, podział miast na 3 kategorie wg liczby mieszkańców. Do kompetencji samorządu należało: zagospodarowanie przestrzenne (np. wytyczanie ulic), opieka społeczna, szkolnictwo, sprawy porządkowe, policyjne. '''Władze miejskie''' to rada miejska oraz magistrat na czele z burmistrzem lub nadburmistrzem. Rada była wybierana w głosowaniu bezpośrednim i tajnym, z wysokim cenzusem majątkowym (posiadacze nieruchomości, płacący wysokie podatki). Zarządzający magistratem pełnili swoje urzędy honorowo. Zachowano też silny nadzór państwa nad samorządem.
# &lt;u&gt;reformy chłopskie&lt;/u&gt;: tzw. '''pruska droga do kapitalizmu''', czyli odgórne, stopniowe uwłaszczenie chłopów za odszkodowaniem, z zapewnieniem przewagi ekonomicznej i politycznej ziemiaństwa, tak by nie zmienić rewolucyjnie podstaw gospodarki państwa.
## 1799: zamiana pańszczyzny na czynsz w dobrach królewskich, początkowo dobrowolna od 1808 obowiązkowa,
## 1807: likwidacja poddaństwa, zależności osobistej, przywiązania do ziemi, dziedziczności poddaństwa, sądownictwa dominalnego,
## 1811 / 1816 / 1821 aż do 1865: stopniowe uwłaszczanie chłopów (nadanie ziemi przez nich uprawianej im na własność) za odszkodowaniem, to w formie nadziału ziemi, to w formie pieniężnej,
# &lt;u&gt;reformy społeczne&lt;/u&gt;: w 1807 roku zniesienie poddaństwa, przyznanie mieszczanom prawa nabywania ziemi, a szlachcie prawa wykonywania zawodów &quot;mieszczańskich&quot; (handel, prowadzenie przedsiębiorstw). W 1810 roku zniesienie cechów, czyli wprowadzenie faktycznej wolności rzemiosła, ponadto rozluźnienie gospodarki, swobodny obrót ziemią i częściowe równouprawnienie Żydów,
# &lt;u&gt;skarbowe&lt;/u&gt;: jednolite opodatkowanie całego społeczeństwa, likwidacja przywilejów szlachty, kleru i urzędników, różnic w opodatkowaniu miast i wsi, sekularyzacja majątków kościelnych (zwłaszcza kościoła katolickiego na Śląsku, księstw biskupa wrocławskiego w Nysie i Grodkowie), nowy system celny, 
# &lt;u&gt;sądownictwa&lt;/u&gt;: oddzielenie sądownictwa od administracji, niezawisłe sądy, zgodnie z zasadą &quot;państwa prawa&quot;,
# &lt;u&gt;wojskowe&lt;/u&gt;: powszechna służba wojskowa, zniesienie monopolu szlachty na piastowanie stopni oficerskich, wprowadzenie systemu przeszkalania rezerw (rezerwa i pospolite ruszenie), znoszenie kar cielesnych, umożliwienie awansu wojskowego w oparciu o zasługi, modernizacja armii,
# &lt;u&gt;zarządu terytorialnego&lt;/u&gt;: zniesienie kamer wojny i domen, wprowadzenie nowego i jednolitego podziału administracyjnego kraju, zespolenie Śląska z resztą kraju, zniesienie urzędu radcy skarbowego, przekształcenie urzędu landrata w samodzielnego zarządcę powiatu, utworzenie żandarmerii, wydawanie dzienników urzędowych,
# &lt;u&gt;szkolnictwa&lt;/u&gt;: wprowadzanie szkolnictwa powszechnego, trójstopniowego (szkoły ludowe -&gt; gimnazja -&gt; uniwersytety), likwidacja szkół stanowych, rozwój seminariów nauczycielskich, walka z analfabetyzmem, powołanie [[w:Uniwersytet Humboldtów w Berlinie|Uniwersytetu w Berlinie]], przekształcenie [[w:Europejski Uniwersytet Viadrina|Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie]], [[w:Uniwersytet Wrocławski|Akademii Leopoldyńskiej]] we Wrocławiu i [[w:Uniwersytet Albertyna w Królewcu|Uniwersytetu w Królewcu]] (&quot;Albertiny&quot;).

Struktura '''zarządu terytorialnego''' była następująca:

 prowincje - nadprezydent
                |
 rejencje [obwody rejencyjne] - prezydent [prezes]
                |
 powiaty - landrat [starosta]
                |
 gminy wiejskie i miejskie - wójt

W XIX wieku w Prusach wykształcił się zawodowy i stały aparat urzędniczy; a urzędnicy posiadali wysoki status społeczny. W porównaniu do innych państw, rekrutację kandydatów na urzędników prowadzono - w znacznie większym stopniu - na podstawie fachowości i wykształcenia (przede wszystkim znajomości prawa). Ustabilizowane w ramach absolutyzmu państwo pruskie zwano &quot;Gesetzstaat&quot;.

=== Ocena &quot;pruskiej drogi do kapitalizmu&quot; ===
Tzw. pruska droga do kapitalizmu miała w XIX a nawet na początku XX wieku swoich zwolenników, jak i zagorzałych krytyków. Konserwatyści i liberałowie widzieli w niej pokojową transformację, która pozwoliła bez konfliktów klasowych przeprowadzić ewolucyjne zmiany na wsi, zarówno społeczne, jak i gospodarcze (w zakresie struktury agrarnej), prowadzące od feudalizmu do kapitalizmu.

Krytycy znajdowali się po lewej stronie sceny politycznej, szczególnie w szeregach komunistów. Lenin pisał:

''Oceniając zadania socjal-demokratów w drugiej Dumie rosyjskiej i dążenia liberałów rosyjskich, znany marksista niemiecki [[w:Franz Mehring|Franciszek Mehring]] pisał, że liberalizm niemiecki już od 60 lat kroczy nędzną i haniebną drogą osłaniając się hasłem: &quot;praca pozytywna&quot;. Kiedy latem 1789 roku Zgromadzenie Narodowe w ciągu jednej nocy dokonało wyzwolenia chłopów francuskich, genialnie sprzedajny awanturnik polityczny [[w:Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau|Mirabeau]], największy bohater demokracji konstytucyjnej, ochrzcił to wydarzenie sławetnym powiedzonkiem: &quot;ohydna orgia&quot;. Naszym zaś zdaniem (zdaniem socjaldemokratów) była to praca pozytywna. Natomiast wyzwolenie chłopów pruskich, wlokące się żółwim krokiem w ciągu 60 lat, od 1807 do 1865 r., okres, podczas którego brutalnie, bezlitośnie zniszczono niezliczoną ilość istnień chłopskich, było z punktu widzenia naszych liberałów &quot;pracą pozytywną&quot;, o której też trąbią na wszystkie strony. Naszym zdaniem była to &quot;ohydna orgia&quot;.''&lt;ref&gt;W. Lenin, O liberalizmie i demokracji, Warszawa 1987, s. 34.&lt;/ref&gt;

== Władcy Prus XIX w. ==

* [[w:Fryderyk Wilhelm IV Pruski|Fryderyk Wilhelm IV]] (1840-1861)
* [[w:Wilhelm I Hohenzollern|Wilhelm I]] (1861-1888)
* [[w:Fryderyk III Hohenzollern|Fryderyk III]] (1888)
* [[w:Wilhelm II Hohenzollern|Wilhelm II]] (1888-1918)

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 70%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Friedrich III as Kronprinz - in GdK uniform by Heinrich von Angeli 1874.jpg}}}|60px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Fryderyk III (1831-1888)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;król Prus, cesarz Niemiec; był znany ze swych liberalnych poglądów i niechęci do O. von Bismarcka, popularny w społeczeństwie, także dzięki zwycięstwom w wojnach z Austrią i Francją. Zmarł na raka krtani.&lt;small&gt;[[w:Fryderyk III Hohenzollern|Fryderyk III w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== Konstytucja z 1850 roku ==

Wiosna Ludów przyniosła rewolucyjną i liberalną konstytucję z przełomu 1848 i 1849 roku. Jednak Fryderyk Wilhelm IV cofnął wywalczone przez jego lud ustępstwa i nadał w 1850 nową konstytucję. Wówczas Prusy stały się monarchią konstytucyjną z silnymi rządami osobistymi króla, który rządził krajem w oparciu o sojusz burżuazji z junkierstwem a Prusy przeszły ewolucję od państwa policyjnego do &quot;Gesetzstaat&quot; - państwa ustaw oraz &quot;Rechtstaat&quot; - państwa prawa; mimo, iż nie wszyscy obywatele mogli cieszyć się równymi prawami, np. Polacy w Wielkopolsce, czy Francuzi w Alzacji i Lotaryngii lub też Duńczycy w Szlezwiku-Holsztynie. Sytuację ludności zamieszkałej państwo pruskie nie zmieniło włączenie Prus do Cesarstwa Niemieckiego (II Rzeszy). Stało się wręcz odwrotnie: to Prusy zdominowały inne państwa niemieckie kształtując oblicze Niemiec.

=== Król ===

'''Król Prus''' był to władca z łaski bożej, nietykalny i nieodpowiedzialny, któremu przysługiwała pełnia &lt;u&gt;władzy wykonawczej&lt;/u&gt;. On to powoływał, odwoływał kanclerza i ministrów, oraz urzędników. Podlegały mu siły zbrojne, administracja, zarząd wewnętrzny i zewnętrzny krajem. Podpisywał umowy międzynarodowe, wypowiadał wojnę i zawierał pokój, wysyłał i przyjmował przedstawicieli dyplomatycznych, nadawał szlachectwo, ordery, odznaczenia wojskowe. W zakresie &lt;u&gt;władzy ustawodawczej&lt;/u&gt; posiadał inicjatywę ustawodawczą, mianował członków izby panów, sankcjonował ustawy i wykonywał weto stanowcze; nakazywał ogłoszenie ustaw, wydawał rozporządzenia z mocą ustawy i rozporządzenia wykonawcze, zwoływał i zamykał posiedzenia izb, miał prawo rozwiązania Sejmu pruskiego. Ponadto miał udział w wykonywaniu &lt;u&gt;władzy sądowniczej&lt;/u&gt;: mianował sędziów, nadzorował politykę ministra sprawiedliwości i stosował prawo łaski. Ministrowie z kanclerzem byli wykonawcami jego woli. Widać więc, iż pod przykrywką liberalnej konstytucji wprowadzono w Prusach państwo niemalże autorytarne.

=== Sejm Pruski ===

Władza ustawodawcza została powierzona '''Sejmowi Prus'''. Sejm ten był dwuizbowy, składał się z '''Izby Posłów''' oraz '''Izby Panów''' (arystokratycznej izby wyższej). Posłowie byli wybierani w wyborach niedemokratycznych, cenzusowych, pośrednich (elektoralnych), jawnych, ustnych i w dodatku kurialnych. Zaś &quot;panowie&quot; mianowani przez króla dożywotnio lub dziedzicznie.

Obywatelom Prus przysługiwały następujące '''prawa obywatelskie''': równość wobec prawa, wolność osobista, osiedlania się, nietykalność mieszkania, tajemnica korespondencji, wolność słowa, wyznania, nauczania, stowarzyszeń oraz zgromadzeń.

== Podział terytorialny, samorząd terytorialny i sądownictwo administracyjne ==

Zachodzące na siebie struktury podziału terytorialnego, samorządu terytorialnego oraz sądownictwa administracyjnego przedstawia poniższy schemat:

[[Grafika:Prusy 19 wiek schemat administracji.jpg|500px|center]]

== Literatura ==
# Krasuski J., Historia Niemiec, wyd. 2008.
# Mann G., Niemieckie dzieje w XIX i XX wieku, wyd. 2007.
# Szwarc W., Model pruskiego sądownictwa administracyjnego w II poł. XIX w. na tle historycznym, &quot;Annales UMCS&quot; sectio G 1988, vol. 35.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qb5xluso5va290207k0h0xf8en4krok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548413</id>
      <parentid>548408</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:~2026-81091-4|~2026-81091-4]].</comment>
      <origin>531697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11628" sha1="tgv4ylqv0x7jhh1cc46ixwfqdxorjub" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Prusy w XIX wieku: reformy Steina i Hardenberga ==
Prusy w trakcie wojen napoleońskich znalazły się na krawędzi upadku. Wyszły z klęski dzięki szeroko zakrojonym reformom, które do historii przeszły pod mianem reform Steina &amp; Hardenberga, od nazwisk dwóch ministrów. Do wyprowadzenia Prus na drogę reform przysłużyli się m.in. [[w:Karl August von Hardenberg|Karl August von Hardenberg]], [[w:Heinrich Friedrich Karl vom Stein|Heinrich Friedrich von Stein]], [[w:Wilhelm von Humboldt|Wilhelm von Humboldt]], [[w:Gerhard von Scharnhorst|Gerhard von Scharnhorst]], [[w:Hermann von Boyen|Hermann von Boyen]] oraz [[w:Carl von Clausewitz|Carl von Clausewitz]]. Reformy pchnęły Prusy z feudalizmu na drogę do kapitalizmu. Zniesiono różnice stanowe, zaprowadzono równość wobec prawa, ale nie naruszono podstaw absolutnej władzy króla, nie wprowadzono konstytucji, ani parlamentu. Prusy nadal były '''monarchią absolutną'''.

Wśród zmian można wymienić:

# stworzenie &lt;u&gt;Rady Ministrów&lt;/u&gt; (organu centralnego) na czele którego stał kanclerz i ministerstw: spraw zagranicznych, spraw wewnętrznych, wojny, skarbu, sprawiedliwości zamiast organów kolegialnych w typie dawnego Generalnego Dyrektorium. Wzorując się na Francji wprowadzono zasadę jednoosobowego kierownictwa. Rada Państwa miała mieć charakter doradczy.
# &lt;u&gt;samorząd dla miast&lt;/u&gt;: zniesienie podziału na miasta wolne i prywatne, odebranie organom miejskim (magistratom, senatom) kompetencji sądowych, podział miast na 3 kategorie wg liczby mieszkańców. Do kompetencji samorządu należało: zagospodarowanie przestrzenne (np. wytyczanie ulic), opieka społeczna, szkolnictwo, sprawy porządkowe, policyjne. '''Władze miejskie''' to rada miejska oraz magistrat na czele z burmistrzem lub nadburmistrzem. Rada była wybierana w głosowaniu bezpośrednim i tajnym, z wysokim cenzusem majątkowym (posiadacze nieruchomości, płacący wysokie podatki). Zarządzający magistratem pełnili swoje urzędy honorowo. Zachowano też silny nadzór państwa nad samorządem.
# &lt;u&gt;reformy chłopskie&lt;/u&gt;: tzw. '''pruska droga do kapitalizmu''', czyli odgórne, stopniowe uwłaszczenie chłopów za odszkodowaniem, z zapewnieniem przewagi ekonomicznej i politycznej ziemiaństwa, tak by nie zmienić rewolucyjnie podstaw gospodarki państwa.
## 1799: zamiana pańszczyzny na czynsz w dobrach królewskich, początkowo dobrowolna od 1808 obowiązkowa,
## 1807: likwidacja poddaństwa, zależności osobistej, przywiązania do ziemi, dziedziczności poddaństwa, sądownictwa dominalnego,
## 1811 / 1816 / 1821 aż do 1865: stopniowe uwłaszczanie chłopów (nadanie ziemi przez nich uprawianej im na własność) za odszkodowaniem, to w formie nadziału ziemi, to w formie pieniężnej,
# &lt;u&gt;reformy społeczne&lt;/u&gt;: w 1807 roku zniesienie poddaństwa, przyznanie mieszczanom prawa nabywania ziemi, a szlachcie prawa wykonywania zawodów &quot;mieszczańskich&quot; (handel, prowadzenie przedsiębiorstw). W 1810 roku zniesienie cechów, czyli wprowadzenie faktycznej wolności rzemiosła, ponadto rozluźnienie gospodarki, swobodny obrót ziemią i częściowe równouprawnienie Żydów,
# &lt;u&gt;skarbowe&lt;/u&gt;: jednolite opodatkowanie całego społeczeństwa, likwidacja przywilejów szlachty, kleru i urzędników, różnic w opodatkowaniu miast i wsi, sekularyzacja majątków kościelnych (zwłaszcza kościoła katolickiego na Śląsku, księstw biskupa wrocławskiego w Nysie i Grodkowie), nowy system celny, 
# &lt;u&gt;sądownictwa&lt;/u&gt;: oddzielenie sądownictwa od administracji, niezawisłe sądy, zgodnie z zasadą &quot;państwa prawa&quot;,
# &lt;u&gt;wojskowe&lt;/u&gt;: powszechna służba wojskowa, zniesienie monopolu szlachty na piastowanie stopni oficerskich, wprowadzenie systemu przeszkalania rezerw (rezerwa i pospolite ruszenie), znoszenie kar cielesnych, umożliwienie awansu wojskowego w oparciu o zasługi, modernizacja armii,
# &lt;u&gt;zarządu terytorialnego&lt;/u&gt;: zniesienie kamer wojny i domen, wprowadzenie nowego i jednolitego podziału administracyjnego kraju, zespolenie Śląska z resztą kraju, zniesienie urzędu radcy skarbowego, przekształcenie urzędu landrata w samodzielnego zarządcę powiatu, utworzenie żandarmerii, wydawanie dzienników urzędowych,
# &lt;u&gt;szkolnictwa&lt;/u&gt;: wprowadzanie szkolnictwa powszechnego, trójstopniowego (szkoły ludowe -&gt; gimnazja -&gt; uniwersytety), likwidacja szkół stanowych, rozwój seminariów nauczycielskich, walka z analfabetyzmem, powołanie [[w:Uniwersytet Humboldtów w Berlinie|Uniwersytetu w Berlinie]], przekształcenie [[w:Europejski Uniwersytet Viadrina|Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie]], [[w:Uniwersytet Wrocławski|Akademii Leopoldyńskiej]] we Wrocławiu i [[w:Uniwersytet Albertyna w Królewcu|Uniwersytetu w Królewcu]] (&quot;Albertiny&quot;).

Struktura '''zarządu terytorialnego''' była następująca:

 prowincje - nadprezydent
                |
 rejencje [obwody rejencyjne] - prezydent [prezes]
                |
 powiaty - landrat [starosta]
                |
 gminy wiejskie i miejskie - wójt

W XIX wieku w Prusach wykształcił się zawodowy i stały aparat urzędniczy; a urzędnicy posiadali wysoki status społeczny. W porównaniu do innych państw, rekrutację kandydatów na urzędników prowadzono - w znacznie większym stopniu - na podstawie fachowości i wykształcenia (przede wszystkim znajomości prawa). Ustabilizowane w ramach absolutyzmu państwo pruskie zwano &quot;Gesetzstaat&quot;.

=== Ocena &quot;pruskiej drogi do kapitalizmu&quot; ===
Tzw. pruska droga do kapitalizmu miała w XIX a nawet na początku XX wieku swoich zwolenników, jak i zagorzałych krytyków. Konserwatyści i liberałowie widzieli w niej pokojową transformację, która pozwoliła bez konfliktów klasowych przeprowadzić ewolucyjne zmiany na wsi, zarówno społeczne, jak i gospodarcze (w zakresie struktury agrarnej), prowadzące od feudalizmu do kapitalizmu.

Krytycy znajdowali się po lewej stronie sceny politycznej, szczególnie w szeregach komunistów. Lenin pisał:

''Oceniając zadania socjal-demokratów w drugiej Dumie rosyjskiej i dążenia liberałów rosyjskich, znany marksista niemiecki [[w:Franz Mehring|Franciszek Mehring]] pisał, że liberalizm niemiecki już od 60 lat kroczy nędzną i haniebną drogą osłaniając się hasłem: &quot;praca pozytywna&quot;. Kiedy latem 1789 roku Zgromadzenie Narodowe w ciągu jednej nocy dokonało wyzwolenia chłopów francuskich, genialnie sprzedajny awanturnik polityczny [[w:Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau|Mirabeau]], największy bohater demokracji konstytucyjnej, ochrzcił to wydarzenie sławetnym powiedzonkiem: &quot;ohydna orgia&quot;. Naszym zaś zdaniem (zdaniem socjaldemokratów) była to praca pozytywna. Natomiast wyzwolenie chłopów pruskich, wlokące się żółwim krokiem w ciągu 60 lat, od 1807 do 1865 r., okres, podczas którego brutalnie, bezlitośnie zniszczono niezliczoną ilość istnień chłopskich, było z punktu widzenia naszych liberałów &quot;pracą pozytywną&quot;, o której też trąbią na wszystkie strony. Naszym zdaniem była to &quot;ohydna orgia&quot;.''&lt;ref&gt;W. Lenin, O liberalizmie i demokracji, Warszawa 1987, s. 34.&lt;/ref&gt;

== Władcy Prus XIX w. ==

* [[w:Fryderyk Wilhelm IV Pruski|Fryderyk Wilhelm IV]] (1840-1861)
* [[w:Wilhelm I Hohenzollern|Wilhelm I]] (1861-1888)
* [[w:Fryderyk III Hohenzollern|Fryderyk III]] (1888)
* [[w:Wilhelm II Hohenzollern|Wilhelm II]] (1888-1918)

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 70%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Friedrich III as Kronprinz - in GdK uniform by Heinrich von Angeli 1874.jpg}}}|60px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Fryderyk III (1831-1888)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;król Prus, cesarz Niemiec; był znany ze swych liberalnych poglądów i niechęci do O. von Bismarcka, popularny w społeczeństwie, także dzięki zwycięstwom w wojnach z Austrią i Francją. Zmarł na raka krtani.&lt;small&gt;[[w:Fryderyk III Hohenzollern|Fryderyk III na Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== Konstytucja z 1850 roku ==

Wiosna Ludów przyniosła rewolucyjną i liberalną konstytucję z przełomu 1848 i 1849 roku. Jednak Fryderyk Wilhelm IV cofnął wywalczone przez jego lud ustępstwa i nadał w 1850 nową konstytucję. Wówczas Prusy stały się monarchią konstytucyjną z silnymi rządami osobistymi króla, który rządził krajem w oparciu o sojusz burżuazji z junkierstwem a Prusy przeszły ewolucję od państwa policyjnego do &quot;Gesetzstaat&quot; - państwa ustaw oraz &quot;Rechtstaat&quot; - państwa prawa; mimo, iż nie wszyscy obywatele mogli cieszyć się równymi prawami, np. Polacy w Wielkopolsce, czy Francuzi w Alzacji i Lotaryngii lub też Duńczycy w Szlezwiku-Holsztynie. Sytuację ludności zamieszkałej państwo pruskie nie zmieniło włączenie Prus do Cesarstwa Niemieckiego (II Rzeszy). Stało się wręcz odwrotnie: to Prusy zdominowały inne państwa niemieckie kształtując oblicze Niemiec.

=== Król ===

'''Król Prus''' był to władca z łaski bożej, nietykalny i nieodpowiedzialny, któremu przysługiwała pełnia &lt;u&gt;władzy wykonawczej&lt;/u&gt;. On to powoływał, odwoływał kanclerza i ministrów, oraz urzędników. Podlegały mu siły zbrojne, administracja, zarząd wewnętrzny i zewnętrzny krajem. Podpisywał umowy międzynarodowe, wypowiadał wojnę i zawierał pokój, wysyłał i przyjmował przedstawicieli dyplomatycznych, nadawał szlachectwo, ordery, odznaczenia wojskowe. W zakresie &lt;u&gt;władzy ustawodawczej&lt;/u&gt; posiadał inicjatywę ustawodawczą, mianował członków izby panów, sankcjonował ustawy i wykonywał weto stanowcze; nakazywał ogłoszenie ustaw, wydawał rozporządzenia z mocą ustawy i rozporządzenia wykonawcze, zwoływał i zamykał posiedzenia izb, miał prawo rozwiązania Sejmu pruskiego. Ponadto miał udział w wykonywaniu &lt;u&gt;władzy sądowniczej&lt;/u&gt;: mianował sędziów, nadzorował politykę ministra sprawiedliwości i stosował prawo łaski. Ministrowie z kanclerzem byli wykonawcami jego woli. Widać więc, iż pod przykrywką liberalnej konstytucji wprowadzono w Prusach państwo niemalże autorytarne.

=== Sejm Pruski ===

Władza ustawodawcza została powierzona '''Sejmowi Prus'''. Sejm ten był dwuizbowy, składał się z '''Izby Posłów''' oraz '''Izby Panów''' (arystokratycznej izby wyższej). Posłowie byli wybierani w wyborach niedemokratycznych, cenzusowych, pośrednich (elektoralnych), jawnych, ustnych i w dodatku kurialnych. Zaś &quot;panowie&quot; mianowani przez króla dożywotnio lub dziedzicznie.

Obywatelom Prus przysługiwały następujące '''prawa obywatelskie''': równość wobec prawa, wolność osobista, osiedlania się, nietykalność mieszkania, tajemnica korespondencji, wolność słowa, wyznania, nauczania, stowarzyszeń oraz zgromadzeń.

== Podział terytorialny, samorząd terytorialny i sądownictwo administracyjne ==

Zachodzące na siebie struktury podziału terytorialnego, samorządu terytorialnego oraz sądownictwa administracyjnego przedstawia poniższy schemat:

[[Grafika:Prusy 19 wiek schemat administracji.jpg|500px|center]]

== Literatura ==
# Krasuski J., Historia Niemiec, wyd. 2008.
# Mann G., Niemieckie dzieje w XIX i XX wieku, wyd. 2007.
# Szwarc W., Model pruskiego sądownictwa administracyjnego w II poł. XIX w. na tle historycznym, &quot;Annales UMCS&quot; sectio G 1988, vol. 35.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tgv4ylqv0x7jhh1cc46ixwfqdxorjub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548455</id>
      <parentid>548413</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11627" sha1="qb5xluso5va290207k0h0xf8en4krok" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Prusy w XIX wieku: reformy Steina i Hardenberga ==
Prusy w trakcie wojen napoleońskich znalazły się na krawędzi upadku. Wyszły z klęski dzięki szeroko zakrojonym reformom, które do historii przeszły pod mianem reform Steina &amp; Hardenberga, od nazwisk dwóch ministrów. Do wyprowadzenia Prus na drogę reform przysłużyli się m.in. [[w:Karl August von Hardenberg|Karl August von Hardenberg]], [[w:Heinrich Friedrich Karl vom Stein|Heinrich Friedrich von Stein]], [[w:Wilhelm von Humboldt|Wilhelm von Humboldt]], [[w:Gerhard von Scharnhorst|Gerhard von Scharnhorst]], [[w:Hermann von Boyen|Hermann von Boyen]] oraz [[w:Carl von Clausewitz|Carl von Clausewitz]]. Reformy pchnęły Prusy z feudalizmu na drogę do kapitalizmu. Zniesiono różnice stanowe, zaprowadzono równość wobec prawa, ale nie naruszono podstaw absolutnej władzy króla, nie wprowadzono konstytucji, ani parlamentu. Prusy nadal były '''monarchią absolutną'''.

Wśród zmian można wymienić:

# stworzenie &lt;u&gt;Rady Ministrów&lt;/u&gt; (organu centralnego) na czele którego stał kanclerz i ministerstw: spraw zagranicznych, spraw wewnętrznych, wojny, skarbu, sprawiedliwości zamiast organów kolegialnych w typie dawnego Generalnego Dyrektorium. Wzorując się na Francji wprowadzono zasadę jednoosobowego kierownictwa. Rada Państwa miała mieć charakter doradczy.
# &lt;u&gt;samorząd dla miast&lt;/u&gt;: zniesienie podziału na miasta wolne i prywatne, odebranie organom miejskim (magistratom, senatom) kompetencji sądowych, podział miast na 3 kategorie wg liczby mieszkańców. Do kompetencji samorządu należało: zagospodarowanie przestrzenne (np. wytyczanie ulic), opieka społeczna, szkolnictwo, sprawy porządkowe, policyjne. '''Władze miejskie''' to rada miejska oraz magistrat na czele z burmistrzem lub nadburmistrzem. Rada była wybierana w głosowaniu bezpośrednim i tajnym, z wysokim cenzusem majątkowym (posiadacze nieruchomości, płacący wysokie podatki). Zarządzający magistratem pełnili swoje urzędy honorowo. Zachowano też silny nadzór państwa nad samorządem.
# &lt;u&gt;reformy chłopskie&lt;/u&gt;: tzw. '''pruska droga do kapitalizmu''', czyli odgórne, stopniowe uwłaszczenie chłopów za odszkodowaniem, z zapewnieniem przewagi ekonomicznej i politycznej ziemiaństwa, tak by nie zmienić rewolucyjnie podstaw gospodarki państwa.
## 1799: zamiana pańszczyzny na czynsz w dobrach królewskich, początkowo dobrowolna od 1808 obowiązkowa,
## 1807: likwidacja poddaństwa, zależności osobistej, przywiązania do ziemi, dziedziczności poddaństwa, sądownictwa dominalnego,
## 1811 / 1816 / 1821 aż do 1865: stopniowe uwłaszczanie chłopów (nadanie ziemi przez nich uprawianej im na własność) za odszkodowaniem, to w formie nadziału ziemi, to w formie pieniężnej,
# &lt;u&gt;reformy społeczne&lt;/u&gt;: w 1807 roku zniesienie poddaństwa, przyznanie mieszczanom prawa nabywania ziemi, a szlachcie prawa wykonywania zawodów &quot;mieszczańskich&quot; (handel, prowadzenie przedsiębiorstw). W 1810 roku zniesienie cechów, czyli wprowadzenie faktycznej wolności rzemiosła, ponadto rozluźnienie gospodarki, swobodny obrót ziemią i częściowe równouprawnienie Żydów,
# &lt;u&gt;skarbowe&lt;/u&gt;: jednolite opodatkowanie całego społeczeństwa, likwidacja przywilejów szlachty, kleru i urzędników, różnic w opodatkowaniu miast i wsi, sekularyzacja majątków kościelnych (zwłaszcza kościoła katolickiego na Śląsku, księstw biskupa wrocławskiego w Nysie i Grodkowie), nowy system celny, 
# &lt;u&gt;sądownictwa&lt;/u&gt;: oddzielenie sądownictwa od administracji, niezawisłe sądy, zgodnie z zasadą &quot;państwa prawa&quot;,
# &lt;u&gt;wojskowe&lt;/u&gt;: powszechna służba wojskowa, zniesienie monopolu szlachty na piastowanie stopni oficerskich, wprowadzenie systemu przeszkalania rezerw (rezerwa i pospolite ruszenie), znoszenie kar cielesnych, umożliwienie awansu wojskowego w oparciu o zasługi, modernizacja armii,
# &lt;u&gt;zarządu terytorialnego&lt;/u&gt;: zniesienie kamer wojny i domen, wprowadzenie nowego i jednolitego podziału administracyjnego kraju, zespolenie Śląska z resztą kraju, zniesienie urzędu radcy skarbowego, przekształcenie urzędu landrata w samodzielnego zarządcę powiatu, utworzenie żandarmerii, wydawanie dzienników urzędowych,
# &lt;u&gt;szkolnictwa&lt;/u&gt;: wprowadzanie szkolnictwa powszechnego, trójstopniowego (szkoły ludowe -&gt; gimnazja -&gt; uniwersytety), likwidacja szkół stanowych, rozwój seminariów nauczycielskich, walka z analfabetyzmem, powołanie [[w:Uniwersytet Humboldtów w Berlinie|Uniwersytetu w Berlinie]], przekształcenie [[w:Europejski Uniwersytet Viadrina|Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie]], [[w:Uniwersytet Wrocławski|Akademii Leopoldyńskiej]] we Wrocławiu i [[w:Uniwersytet Albertyna w Królewcu|Uniwersytetu w Królewcu]] (&quot;Albertiny&quot;).

Struktura '''zarządu terytorialnego''' była następująca:

 prowincje - nadprezydent
                |
 rejencje [obwody rejencyjne] - prezydent [prezes]
                |
 powiaty - landrat [starosta]
                |
 gminy wiejskie i miejskie - wójt

W XIX wieku w Prusach wykształcił się zawodowy i stały aparat urzędniczy; a urzędnicy posiadali wysoki status społeczny. W porównaniu do innych państw, rekrutację kandydatów na urzędników prowadzono - w znacznie większym stopniu - na podstawie fachowości i wykształcenia (przede wszystkim znajomości prawa). Ustabilizowane w ramach absolutyzmu państwo pruskie zwano &quot;Gesetzstaat&quot;.

=== Ocena &quot;pruskiej drogi do kapitalizmu&quot; ===
Tzw. pruska droga do kapitalizmu miała w XIX a nawet na początku XX wieku swoich zwolenników, jak i zagorzałych krytyków. Konserwatyści i liberałowie widzieli w niej pokojową transformację, która pozwoliła bez konfliktów klasowych przeprowadzić ewolucyjne zmiany na wsi, zarówno społeczne, jak i gospodarcze (w zakresie struktury agrarnej), prowadzące od feudalizmu do kapitalizmu.

Krytycy znajdowali się po lewej stronie sceny politycznej, szczególnie w szeregach komunistów. Lenin pisał:

''Oceniając zadania socjal-demokratów w drugiej Dumie rosyjskiej i dążenia liberałów rosyjskich, znany marksista niemiecki [[w:Franz Mehring|Franciszek Mehring]] pisał, że liberalizm niemiecki już od 60 lat kroczy nędzną i haniebną drogą osłaniając się hasłem: &quot;praca pozytywna&quot;. Kiedy latem 1789 roku Zgromadzenie Narodowe w ciągu jednej nocy dokonało wyzwolenia chłopów francuskich, genialnie sprzedajny awanturnik polityczny [[w:Honoré Gabriel Riqueti de Mirabeau|Mirabeau]], największy bohater demokracji konstytucyjnej, ochrzcił to wydarzenie sławetnym powiedzonkiem: &quot;ohydna orgia&quot;. Naszym zaś zdaniem (zdaniem socjaldemokratów) była to praca pozytywna. Natomiast wyzwolenie chłopów pruskich, wlokące się żółwim krokiem w ciągu 60 lat, od 1807 do 1865 r., okres, podczas którego brutalnie, bezlitośnie zniszczono niezliczoną ilość istnień chłopskich, było z punktu widzenia naszych liberałów &quot;pracą pozytywną&quot;, o której też trąbią na wszystkie strony. Naszym zdaniem była to &quot;ohydna orgia&quot;.''&lt;ref&gt;W. Lenin, O liberalizmie i demokracji, Warszawa 1987, s. 34.&lt;/ref&gt;

== Władcy Prus XIX w. ==

* [[w:Fryderyk Wilhelm IV Pruski|Fryderyk Wilhelm IV]] (1840-1861)
* [[w:Wilhelm I Hohenzollern|Wilhelm I]] (1861-1888)
* [[w:Fryderyk III Hohenzollern|Fryderyk III]] (1888)
* [[w:Wilhelm II Hohenzollern|Wilhelm II]] (1888-1918)

{| style=&quot;clear: both; background-color: LightCyan; border: solid 1px Cyan; padding: 8pt; margin: 1em 1em 1em 1em; width: 70%;&quot;
|-
| style=&quot;width: 60px&quot; | [[Grafika:{{{1|Friedrich III as Kronprinz - in GdK uniform by Heinrich von Angeli 1874.jpg}}}|60px]]
| &lt;center&gt;'''&lt;font size=&quot;+0,5&quot;&gt;Fryderyk III (1831-1888)&lt;/font&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;&lt;p class=tekst style='text-align:justify'&gt;król Prus, cesarz Niemiec; był znany ze swych liberalnych poglądów i niechęci do O. von Bismarcka, popularny w społeczeństwie, także dzięki zwycięstwom w wojnach z Austrią i Francją. Zmarł na raka krtani.&lt;small&gt;[[w:Fryderyk III Hohenzollern|Fryderyk III w Wikipedii...]]&lt;/small&gt;&lt;/p&gt;
|}&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== Konstytucja z 1850 roku ==

Wiosna Ludów przyniosła rewolucyjną i liberalną konstytucję z przełomu 1848 i 1849 roku. Jednak Fryderyk Wilhelm IV cofnął wywalczone przez jego lud ustępstwa i nadał w 1850 nową konstytucję. Wówczas Prusy stały się monarchią konstytucyjną z silnymi rządami osobistymi króla, który rządził krajem w oparciu o sojusz burżuazji z junkierstwem a Prusy przeszły ewolucję od państwa policyjnego do &quot;Gesetzstaat&quot; - państwa ustaw oraz &quot;Rechtstaat&quot; - państwa prawa; mimo, iż nie wszyscy obywatele mogli cieszyć się równymi prawami, np. Polacy w Wielkopolsce, czy Francuzi w Alzacji i Lotaryngii lub też Duńczycy w Szlezwiku-Holsztynie. Sytuację ludności zamieszkałej państwo pruskie nie zmieniło włączenie Prus do Cesarstwa Niemieckiego (II Rzeszy). Stało się wręcz odwrotnie: to Prusy zdominowały inne państwa niemieckie kształtując oblicze Niemiec.

=== Król ===

'''Król Prus''' był to władca z łaski bożej, nietykalny i nieodpowiedzialny, któremu przysługiwała pełnia &lt;u&gt;władzy wykonawczej&lt;/u&gt;. On to powoływał, odwoływał kanclerza i ministrów, oraz urzędników. Podlegały mu siły zbrojne, administracja, zarząd wewnętrzny i zewnętrzny krajem. Podpisywał umowy międzynarodowe, wypowiadał wojnę i zawierał pokój, wysyłał i przyjmował przedstawicieli dyplomatycznych, nadawał szlachectwo, ordery, odznaczenia wojskowe. W zakresie &lt;u&gt;władzy ustawodawczej&lt;/u&gt; posiadał inicjatywę ustawodawczą, mianował członków izby panów, sankcjonował ustawy i wykonywał weto stanowcze; nakazywał ogłoszenie ustaw, wydawał rozporządzenia z mocą ustawy i rozporządzenia wykonawcze, zwoływał i zamykał posiedzenia izb, miał prawo rozwiązania Sejmu pruskiego. Ponadto miał udział w wykonywaniu &lt;u&gt;władzy sądowniczej&lt;/u&gt;: mianował sędziów, nadzorował politykę ministra sprawiedliwości i stosował prawo łaski. Ministrowie z kanclerzem byli wykonawcami jego woli. Widać więc, iż pod przykrywką liberalnej konstytucji wprowadzono w Prusach państwo niemalże autorytarne.

=== Sejm Pruski ===

Władza ustawodawcza została powierzona '''Sejmowi Prus'''. Sejm ten był dwuizbowy, składał się z '''Izby Posłów''' oraz '''Izby Panów''' (arystokratycznej izby wyższej). Posłowie byli wybierani w wyborach niedemokratycznych, cenzusowych, pośrednich (elektoralnych), jawnych, ustnych i w dodatku kurialnych. Zaś &quot;panowie&quot; mianowani przez króla dożywotnio lub dziedzicznie.

Obywatelom Prus przysługiwały następujące '''prawa obywatelskie''': równość wobec prawa, wolność osobista, osiedlania się, nietykalność mieszkania, tajemnica korespondencji, wolność słowa, wyznania, nauczania, stowarzyszeń oraz zgromadzeń.

== Podział terytorialny, samorząd terytorialny i sądownictwo administracyjne ==

Zachodzące na siebie struktury podziału terytorialnego, samorządu terytorialnego oraz sądownictwa administracyjnego przedstawia poniższy schemat:

[[Grafika:Prusy 19 wiek schemat administracji.jpg|500px|center]]

== Literatura ==
# Krasuski J., Historia Niemiec, wyd. 2008.
# Mann G., Niemieckie dzieje w XIX i XX wieku, wyd. 2007.
# Szwarc W., Model pruskiego sądownictwa administracyjnego w II poł. XIX w. na tle historycznym, &quot;Annales UMCS&quot; sectio G 1988, vol. 35.

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;'''[[Materiały do nauk administracyjnych|Powrót do spisu treści]]'''&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qb5xluso5va290207k0h0xf8en4krok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia dla klas 7-8 szkoły podstawowej/Kościół na początku drugiego tysiąclecia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24419</id>
    <revision>
      <id>548393</id>
      <parentid>520470</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5909" sha1="cc0pzbedonrl3qr40vrwr2j6bkbs3a3" xml:space="preserve">Na początku średniowiecza Kościół miał bardzo słabą pozycję. Był podatny na wpływy władców świeckich. Uległ także feudalizacji, co wiązało się z hołdem lennym właśnie dla władców świeckich. Pod koniec X wieku narodził się w Cluny we Francji ruch reformatorski, który miał walczyć z demoralizacją kleru, gromadzeniem dóbr materialnych przez duchownych, a także z zaniedbywaniem ich obowiązków. Z ich inicjatywy powstała idea treuga Dei - pokoju bożego, czyli powstrzymania się od wojen prywatnych.

== Schizma wschodnia ==
Schizma wschodnia polegała na podziale chrześcijaństwa na katolicyzm oraz prawosławie. Symboliczną datę uznano za rok 1054. Nie był to jednak w istocie jednorazowy akt, lecz proces, który rozciągał się w szerokich ramach chronologicznych, trwający aż do XIII w. Właściwie jeszcze wtedy wiele osób nie do końca zdawało sobie sprawę z istnienia schizmy. Winą za jej powstanie obarcza się zarówno Rzym jak i Konstantynopol.

Katolicyzm pozostał na obszarze państw Europy Zachodniej (w tym Polski), a prawosławie na południu, gdzie znajdowało się Cesarstwo Bizantyjskie oraz na wschodzie (Ruś).

===Przyczyny===
Za główne przyczyny kryzysu uznaje się:
*rywalizacja pomiędzy Kościołem Bizantyjskim, a Rzymskim o sfery wpływów w Europie, szczególnie na Słowiańszczyźnie
*różnice organizacyjne
*różnice religijne
*dążenie Rzymu od II połowy IX w. do podporządkowania sobie Wschodu
*sam obszar, który miał inne kultury po podziale Cesarstwa Rzymskiego (zachód opierał się o kulturę rzymską i łacinie, wschód zaś o kulturę grecką i grekę)
*uznanie przez zachód tzw. ''filioque'' (patrz punkt niżej znaczenie tego słowa)

===Nowa religia===
[[Plik:Orthodox Bulgarian icon of St. George fighting the dragon.jpg|thumb|right|200px|ikona przedstawiająca św. Jerzego walczącego z smokiem.]]
[[Plik:Hrubieszow cerk.jpg|thumb|left|200px|Cerkiew w Hrubieszowie]]
Prawosławie powstało w XI wieku. Rozłam nastąpił, gdy uznano tzw. '''''[[w:filioque|filioque]]''''' czyli uznanie iż Duch Święty pochodzi od Boga i jego syna Jezusa Chrystusa. Zmiana ta została uznana za herezje. Wówczas prawosławie rozwijało się inaczej od katolicyzmu. Księża nazywają się '''[[w:pop (kapłan)|popami]]'''. Mogą się żenić, jednakże za to nie mogą zostać biskupami. Ważną rolę odgrywają '''[[w:ikona|ikony]]'''. Są to obrazy przedstawiające Boga, Matkę Boską oraz świętych. Sakramenty są takie same jak w katolicyzmie (czyli chrzest, bierzmowanie, eucharystia, pokuta i pojednanie, namaszczenie chorych, kapłaństwo oraz małżeństwo). Budynkiem przeznaczonym do sprawowania nabożeństw w tej religii jest '''[[w:cerkiew|cerkiew]]'''

== Spór cesarstwa z papiestwem (spór o inwestyturę) ==
[[Plik:Heinrich 4 g.jpg|thumb|right|200px|Henryk IV]]
[[Plik:Pope_Gregory_I_illustration.jpg|thumb|left|200px|Papież Grzegorz VII]]
Konflikt o inwestyturę. W 1073 papieżem został Grzegorz VII. Chciał on uniezależnić Kościół od władców świeckich. Dwa lata po wstąpieniu na Tron Piotrowy wydał Dictatus Papae. Dokument w którym zakazywał przyjmowanie urzędów duchownych od władcy świeckich. Zastrzegał sobie w nim także zwierzchność władzy duchownej nad świecką (między innymi prawo mianowania i usuwania cesarza).

Król Henryk IV stawił czoła papieżowi i nadal nadawał duchowne urzędy. Zyskał sobie przy tym poparcie części społeczeństwa. Na synodzie w Wormacji zakwestionował legalność władzy Grzegorza VII. Papież ekskomunikował Henryka i zwolnił ludzi z obowiązku posłuszeństwa. Henryk stracił poparcie feudałów niemieckich i w 1077 ukorzył się przez następcą świętego Piotra na zamku w Canossie. Papież zdjął klątwę. Henryk powrócił do Niemiec, odbudował władzę i wykonał kontruderzenie. Zajął Rzym i wygnał Grzegorza VII. Osadził na tronie swojego kandydata, który koronował go na cesarza w 1084. Spór toczył się ze zmiennym szczęściem. Pozycja papiestwa została wzmocniona na synodzie w Clermont, gdzie Urban II wezwał do wypraw krzyżowych. Poza tym zakazała składania przysięgi na wierność władcy świeckiemu. Konflikt zakończył się na synodzie w Wormacji w 1122 roku. Cesarz Henryk V zrzekł się prawa do inwestytury. Od tej pory biskupów mianował papież, a cesarz nadawał beneficja i odbierał przysięgę wierności. Pozycja papiestwa wzmacniała się. Sprzyjał temu konflikt między Gwelfami (popierali papiestwo) i Hohenstaufami. Mimo porażki cesarza Fryderyka Barbarossy pod Legnano w 1176 z ligą lombardzką, cesarstwo utrzymało przewagę nad papiestwem. Sobór laterański IV w 1215 utwierdził władzę absolutną papieża. Narzędziem którego bardzo bali się władcy europejscy stała się klątwa. Za Innocentego III papiestwo zdobyło panowanie nad całym chrześcijaństwem.

==Sytuacja w Polsce==
Polska podczas spory o inwestyturę opowiedziała się po stronie papieża. Syn Kazimierza Odnowiciela - (wstąpił na tron w 1058) Bolesław Śmiały odniósł kilka znacznych sukcesów w polityce zagranicznej: zaprzestał płacenia trybutu ze Śląska Czechom, zawarł sojusz z Węgrami. Tam też wyprawił się by osadzić tam swoich zauszników. W Kijowie osadził księcia Izysława. W 1076 koronował się na króla. Dzięki poparciu papieża w sporze o inwestyturę Polska zyskała na powrót arcybiskupstwo w Gnieźnie. Przeciw silnej władzy króla zawiązał się spisek pod przewodnictwem Stanisława ze Szczepanowa. Po wykryciu spisku biskup został skazany na śmierć przez obcięcie członków. Bolesław nie zdołał pokonać opozycji i musiał uciekać na Węgry w 1079.

==Linki zewnętrzne==
*[http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,456 http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,456]
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Spór_o_inwestyturę Artykuł w Wikipedii]</text>
      <sha1>cc0pzbedonrl3qr40vrwr2j6bkbs3a3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548426</id>
      <parentid>548393</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Igor123121|Igor123121]].</comment>
      <origin>215583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5910" sha1="gmvs1zjtlddnziisov4rhw8vwebgv2f" xml:space="preserve">Na początku średniowiecza Kościół miał bardzo słabą pozycję. Był podatny na wpływy władców świeckich. Uległ także feudalizacji, co wiązało się z hołdem lennym właśnie dla władców świeckich. Pod koniec X wieku narodził się w Cluny we Francji ruch reformatorski, który miał walczyć z demoralizacją kleru, gromadzeniem dóbr materialnych przez duchownych, a także z zaniedbywaniem ich obowiązków. Z ich inicjatywy powstała idea treuga Dei - pokoju bożego, czyli powstrzymania się od wojen prywatnych.

== Schizma wschodnia ==
Schizma wschodnia polegała na podziale chrześcijaństwa na katolicyzm oraz prawosławie. Symboliczną datę uznano za rok 1054. Nie był to jednak w istocie jednorazowy akt, lecz proces, który rozciągał się w szerokich ramach chronologicznych, trwający aż do XIII w. Właściwie jeszcze wtedy wiele osób nie do końca zdawało sobie sprawę z istnienia schizmy. Winą za jej powstanie obarcza się zarówno Rzym jak i Konstantynopol.

Katolicyzm pozostał na obszarze państw Europy Zachodniej (w tym Polski), a prawosławie na południu, gdzie znajdowało się Cesarstwo Bizantyjskie oraz na wschodzie (Ruś).

===Przyczyny===
Za główne przyczyny kryzysu uznaje się:
*rywalizacja pomiędzy Kościołem Bizantyjskim, a Rzymskim o sfery wpływów w Europie, szczególnie na Słowiańszczyźnie
*różnice organizacyjne
*różnice religijne
*dążenie Rzymu od II połowy IX w. do podporządkowania sobie Wschodu
*sam obszar, który miał inne kultury po podziale Cesarstwa Rzymskiego (zachód opierał się o kulturę rzymską i łacinie, wschód zaś o kulturę grecką i grekę)
*uznanie przez zachód tzw. ''filioque'' (patrz punkt niżej znaczenie tego słowa)

===Nowa religia===
[[Plik:Orthodox Bulgarian icon of St. George fighting the dragon.jpg|thumb|right|200px|ikona przedstawiająca św. Jerzego walczącego z smokiem.]]
[[Plik:Hrubieszow cerk.jpg|thumb|left|200px|Cerkiew w Hrubieszowie]]
Prawosławie powstało w XI wieku. Rozłam nastąpił, gdy uznano tzw. '''''[[w:filioque|filioque]]''''' czyli uznanie iż Duch Święty pochodzi od Boga i jego syna Jezusa Chrystusa. Zmiana ta została uznana za herezje. Wówczas prawosławie rozwijało się inaczej od katolicyzmu. Księża nazywają się '''[[w:pop (kapłan)|popami]]'''. Mogą się żenić, jednakże za to nie mogą zostać biskupami. Ważną rolę odgrywają '''[[w:ikona|ikony]]'''. Są to obrazy przedstawiające Boga, Matkę Boską oraz świętych. Sakramenty są takie same jak w katolicyzmie (czyli chrzest, bierzmowanie, eucharystia, pokuta i pojednanie, namaszczenie chorych, kapłaństwo oraz małżeństwo). Budynkiem przeznaczonym do sprawowania nabożeństw w tej religii jest '''[[w:cerkiew|cerkiew]]'''

== Spór cesarstwa z papiestwem (spór o inwestyturę) ==
[[Plik:Heinrich 4 g.jpg|thumb|right|200px|Henryk IV]]
[[Plik:Pope_Gregory_I_illustration.jpg|thumb|left|200px|Papież Grzegorz VII]]
Konflikt o inwestyturę. W 1073 papieżem został Grzegorz VII. Chciał on uniezależnić Kościół od władców świeckich. Dwa lata po wstąpieniu na Tron Piotrowy wydał Dictatus Papae. Dokument w którym zakazywał przyjmowanie urzędów duchownych od władcy świeckich. Zastrzegał sobie w nim także zwierzchność władzy duchownej nad świecką (między innymi prawo mianowania i usuwania cesarza).

Król Henryk IV stawił czoła papieżowi i nadal nadawał duchowne urzędy. Zyskał sobie przy tym poparcie części społeczeństwa. Na synodzie w Wormacji zakwestionował legalność władzy Grzegorza VII. Papież ekskomunikował Henryka i zwolnił ludzi z obowiązku posłuszeństwa. Henryk stracił poparcie feudałów niemieckich i w 1077 ukorzył się przez następcą świętego Piotra na zamku w Canossie. Papież zdjął klątwę. Henryk powrócił do Niemiec, odbudował władzę i wykonał kontruderzenie. Zajął Rzym i wygnał Grzegorza VII. Osadził na tronie swojego kandydata, który koronował go na cesarza w 1084. Spór toczył się ze zmiennym szczęściem. Pozycja papiestwa została wzmocniona na synodzie w Clermont, gdzie Urban II wezwał do wypraw krzyżowych. Poza tym zakazała składania przysięgi na wierność władcy świeckiemu. Konflikt zakończył się na synodzie w Wormacji w 1122 roku. Cesarz Henryk V zrzekł się prawa do inwestytury. Od tej pory biskupów mianował papież, a cesarz nadawał beneficja i odbierał przysięgę wierności. Pozycja papiestwa wzmacniała się. Sprzyjał temu konflikt między Gwelfami (popierali papiestwo) i Hohenstaufami. Mimo porażki cesarza Fryderyka Barbarossy pod Legnano w 1176 z ligą lombardzką, cesarstwo utrzymało przewagę nad papiestwem. Sobór laterański IV w 1215 utwierdził władzę absolutną papieża. Narzędziem którego bardzo bali się władcy europejscy stała się klątwa. Za Innocentego III papiestwo zdobyło panowanie nad całym chrześcijaństwem.

==Sytuacja w Polsce==
Polska podczas spory o inwestyturę opowiedziała się po stronie papieża. Syn Kazimierza Odnowiciela - (wstąpił na tron w 1058) Bolesław Śmiały odniósł kilka znacznych sukcesów w polityce zagranicznej: zaprzestał płacenia trybutu ze Śląska Czechom, zawarł sojusz z Węgrami. Tam też wyprawił się by osadzić tam swoich zauszników. W Kijowie osadził księcia Izysława. W 1076 koronował się na króla. Dzięki poparciu papieża w sporze o inwestyturę Polska zyskała na powrót arcybiskupstwo w Gnieźnie. Przeciw silnej władzy króla zawiązał się spisek pod przewodnictwem Stanisława ze Szczepanowa. Po wykryciu spisku biskup został skazany na śmierć przez obcięcie członków. Bolesław nie zdołał pokonać opozycji i musiał uciekać na Węgry w 1079.

==Linki zewnętrzne==
*[http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,456 http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,456]
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Spór_o_inwestyturę Artykuł na Wikipedii]</text>
      <sha1>gmvs1zjtlddnziisov4rhw8vwebgv2f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548469</id>
      <parentid>548426</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5909" sha1="cc0pzbedonrl3qr40vrwr2j6bkbs3a3" xml:space="preserve">Na początku średniowiecza Kościół miał bardzo słabą pozycję. Był podatny na wpływy władców świeckich. Uległ także feudalizacji, co wiązało się z hołdem lennym właśnie dla władców świeckich. Pod koniec X wieku narodził się w Cluny we Francji ruch reformatorski, który miał walczyć z demoralizacją kleru, gromadzeniem dóbr materialnych przez duchownych, a także z zaniedbywaniem ich obowiązków. Z ich inicjatywy powstała idea treuga Dei - pokoju bożego, czyli powstrzymania się od wojen prywatnych.

== Schizma wschodnia ==
Schizma wschodnia polegała na podziale chrześcijaństwa na katolicyzm oraz prawosławie. Symboliczną datę uznano za rok 1054. Nie był to jednak w istocie jednorazowy akt, lecz proces, który rozciągał się w szerokich ramach chronologicznych, trwający aż do XIII w. Właściwie jeszcze wtedy wiele osób nie do końca zdawało sobie sprawę z istnienia schizmy. Winą za jej powstanie obarcza się zarówno Rzym jak i Konstantynopol.

Katolicyzm pozostał na obszarze państw Europy Zachodniej (w tym Polski), a prawosławie na południu, gdzie znajdowało się Cesarstwo Bizantyjskie oraz na wschodzie (Ruś).

===Przyczyny===
Za główne przyczyny kryzysu uznaje się:
*rywalizacja pomiędzy Kościołem Bizantyjskim, a Rzymskim o sfery wpływów w Europie, szczególnie na Słowiańszczyźnie
*różnice organizacyjne
*różnice religijne
*dążenie Rzymu od II połowy IX w. do podporządkowania sobie Wschodu
*sam obszar, który miał inne kultury po podziale Cesarstwa Rzymskiego (zachód opierał się o kulturę rzymską i łacinie, wschód zaś o kulturę grecką i grekę)
*uznanie przez zachód tzw. ''filioque'' (patrz punkt niżej znaczenie tego słowa)

===Nowa religia===
[[Plik:Orthodox Bulgarian icon of St. George fighting the dragon.jpg|thumb|right|200px|ikona przedstawiająca św. Jerzego walczącego z smokiem.]]
[[Plik:Hrubieszow cerk.jpg|thumb|left|200px|Cerkiew w Hrubieszowie]]
Prawosławie powstało w XI wieku. Rozłam nastąpił, gdy uznano tzw. '''''[[w:filioque|filioque]]''''' czyli uznanie iż Duch Święty pochodzi od Boga i jego syna Jezusa Chrystusa. Zmiana ta została uznana za herezje. Wówczas prawosławie rozwijało się inaczej od katolicyzmu. Księża nazywają się '''[[w:pop (kapłan)|popami]]'''. Mogą się żenić, jednakże za to nie mogą zostać biskupami. Ważną rolę odgrywają '''[[w:ikona|ikony]]'''. Są to obrazy przedstawiające Boga, Matkę Boską oraz świętych. Sakramenty są takie same jak w katolicyzmie (czyli chrzest, bierzmowanie, eucharystia, pokuta i pojednanie, namaszczenie chorych, kapłaństwo oraz małżeństwo). Budynkiem przeznaczonym do sprawowania nabożeństw w tej religii jest '''[[w:cerkiew|cerkiew]]'''

== Spór cesarstwa z papiestwem (spór o inwestyturę) ==
[[Plik:Heinrich 4 g.jpg|thumb|right|200px|Henryk IV]]
[[Plik:Pope_Gregory_I_illustration.jpg|thumb|left|200px|Papież Grzegorz VII]]
Konflikt o inwestyturę. W 1073 papieżem został Grzegorz VII. Chciał on uniezależnić Kościół od władców świeckich. Dwa lata po wstąpieniu na Tron Piotrowy wydał Dictatus Papae. Dokument w którym zakazywał przyjmowanie urzędów duchownych od władcy świeckich. Zastrzegał sobie w nim także zwierzchność władzy duchownej nad świecką (między innymi prawo mianowania i usuwania cesarza).

Król Henryk IV stawił czoła papieżowi i nadal nadawał duchowne urzędy. Zyskał sobie przy tym poparcie części społeczeństwa. Na synodzie w Wormacji zakwestionował legalność władzy Grzegorza VII. Papież ekskomunikował Henryka i zwolnił ludzi z obowiązku posłuszeństwa. Henryk stracił poparcie feudałów niemieckich i w 1077 ukorzył się przez następcą świętego Piotra na zamku w Canossie. Papież zdjął klątwę. Henryk powrócił do Niemiec, odbudował władzę i wykonał kontruderzenie. Zajął Rzym i wygnał Grzegorza VII. Osadził na tronie swojego kandydata, który koronował go na cesarza w 1084. Spór toczył się ze zmiennym szczęściem. Pozycja papiestwa została wzmocniona na synodzie w Clermont, gdzie Urban II wezwał do wypraw krzyżowych. Poza tym zakazała składania przysięgi na wierność władcy świeckiemu. Konflikt zakończył się na synodzie w Wormacji w 1122 roku. Cesarz Henryk V zrzekł się prawa do inwestytury. Od tej pory biskupów mianował papież, a cesarz nadawał beneficja i odbierał przysięgę wierności. Pozycja papiestwa wzmacniała się. Sprzyjał temu konflikt między Gwelfami (popierali papiestwo) i Hohenstaufami. Mimo porażki cesarza Fryderyka Barbarossy pod Legnano w 1176 z ligą lombardzką, cesarstwo utrzymało przewagę nad papiestwem. Sobór laterański IV w 1215 utwierdził władzę absolutną papieża. Narzędziem którego bardzo bali się władcy europejscy stała się klątwa. Za Innocentego III papiestwo zdobyło panowanie nad całym chrześcijaństwem.

==Sytuacja w Polsce==
Polska podczas spory o inwestyturę opowiedziała się po stronie papieża. Syn Kazimierza Odnowiciela - (wstąpił na tron w 1058) Bolesław Śmiały odniósł kilka znacznych sukcesów w polityce zagranicznej: zaprzestał płacenia trybutu ze Śląska Czechom, zawarł sojusz z Węgrami. Tam też wyprawił się by osadzić tam swoich zauszników. W Kijowie osadził księcia Izysława. W 1076 koronował się na króla. Dzięki poparciu papieża w sporze o inwestyturę Polska zyskała na powrót arcybiskupstwo w Gnieźnie. Przeciw silnej władzy króla zawiązał się spisek pod przewodnictwem Stanisława ze Szczepanowa. Po wykryciu spisku biskup został skazany na śmierć przez obcięcie członków. Bolesław nie zdołał pokonać opozycji i musiał uciekać na Węgry w 1079.

==Linki zewnętrzne==
*[http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,456 http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,456]
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Spór_o_inwestyturę Artykuł w Wikipedii]</text>
      <sha1>cc0pzbedonrl3qr40vrwr2j6bkbs3a3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Logika dla prawników/Nazwy własne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24907</id>
    <revision>
      <id>548389</id>
      <parentid>394464</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5670" sha1="bwpqzyiaksy9ti9ozcgumqircu0gp7b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{OzdobnaNawigacja
|Podrecznik= [[Logika dla prawników]]
|PoprzStrona=[[Logika dla prawników/Rodzaje nazw|Rodzaje nazw]]
|ObecnaStrona=Nazwy własne
|NastStrona=[[Logika dla prawników/Zakresy nazw|Zakresy nazw]]
}}
{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Nazwy własne ==
Nazwy własne, jak wiemy, mogą być nazwami prostymi lub złożonymi; są nazwami indywidualnymi; pustymi lub jednostkowymi oraz konkretnymi. Warto więc przyjrzeć się im bliżej.&lt;ref&gt;Moduł jest oparty na książce: Czesław Kosyl, Forma i funkcja nazw własnych, Lublin 1983.&lt;/ref&gt;

W tym miejscu zejdziemy nieco z pola logiki na grunt językoznawstwa. Nazwy własne obejmują rzeczowniki. W pierwszej kolejności (prymarnie) wiążą się z osobami i obiektami geograficznymi. Przyjmuje się, iż pozostałe (sekundarne) nazwy własne (nieoznaczające ani osób ani obiektów geograficznych) pochodzą od tych pierwszych (prymarnych). Definicje zakresowe nazw własnych nie sprawdziły się bowiem w językoznawstwie.

Pomimo, że często powtarzają się identyczne nazwy własne, to z reguły ludzie nie mają problemów z ich rozpoznaniem (a ściślej: określeniem desygnatu danej nazwy własnej). Dzieje się tak dlatego, gdyż - jak napisał Czesław Kosyl - znajomość danej nazwy własnej (najczęściej imion, nazwisk, pseudonimów, rzadziej nazw miejscowych) ograniczona jest do wąskiej wspólnoty komunikatywnej.&lt;ref&gt;Ibidem, s. 8.&lt;/ref&gt;

'''Wspólnota komunikatywna''' to grupa ludzi, pozostających w bezpośrednim lub pośrednim kontakcie dzięki posiadaniu wspólnego, zindywidualizowanego języka i rozumiejących używane przez siebie wyrażenia, którym nadaje swoisty sens.&lt;ref&gt;S. Borawski, ''Podstawy idei poznawczej studiów nad dziejami używania języka. Esej o diachronii'', [w:] ''Rozprawy z historii języka polskiego'', red. S. Borawski, Zielona Góra 2005.&lt;/ref&gt; Do powstania wspólnoty komunikatywnej wystarcza dwoje ludzi, którzy np. nazwą hostel gdzie mieszkają &quot;ruderą&quot;. Wtedy rozmawiając przez telefon mogą użyć słowa &quot;rudera&quot; w swoistym sensie przez nich wymyślonym; tworząc własną (hermetyczną) wspólnotę komunikatywną. Jeśli zaś ich znajomi zaczną również określać ten hostel mianem &quot;rudery&quot; - wspólnota komunikatywna się poszerzy.

W językoznawstwie w miejsce &quot;desygnatu&quot; wprowadza się pojęcie &quot;denotatu&quot;. Dlatego między nazwą własną a jej odpowiednikiem w rzeczywistości (rzeczywistości pozajęzykowej) zachodzi &lt;u&gt;związek denotacyjny&lt;/u&gt;. Na przykład: słowo &quot;stół&quot; oraz duży mebel z drewna z blatem i czterema nogami. Podkreśla się również związek wyrazu z jego znaczeniem i materialnym przedmiotem, który to obrazuje się trójkątem [[w:Charles Kay Ogden|Ogdena]] i [[w:Ivor Armstrong Richards|Richardsa]], obejmującym: symbol - znaczenie - desygnat.

Ponadto mówi się o &lt;u&gt;wartości denotacyjnej&lt;/u&gt;, tj. klasie przedmiotów, do której należy denotat danej nazwy własnej. Jak już była o tym wyżej mowa Czesław Kosyl wyróżnił dwie klasy podstawowe: osób i obiektów geograficznych. Wśród nich wyodrębnia się różne podklasy. W klasie osób będą to podklasy osób płci męskiej i żeńskiej. Zaś wśród obiektów geograficznych podklasy obiektów zamieszkałych (Warszawa) i niezamieszkałych (np. Wisła).

Dodatkowo traktuje się o '''gnieździe nazewniczym''' - zespole nazw posiadających ten sam rdzeń, np. Lipa, Lipka, Lipsko; jak również o '''mikrostrukturze nazewniczej''', tzn. zespole kiku nazw blisko powiązanych ze sobą, np. Babin i Matczyn, Strzeszkowice Małe i Strzeszkowice Duże, Pan Tadeusz i Telimena, Bychawa i Bychawka [Cz. Kosyl, s. 21].

Dla lingwistów interesujące są &lt;u&gt;warianty&lt;/u&gt; nazw własnych, np. Chopin i Szopen oraz &lt;u&gt;ekwiwalenty&lt;/u&gt;, np. Żelazny Kanclerz i Bismarck, nad Wisłą i w Polsce. Badane jest powstawanie zdrobnień nazw miejscowych, np. [[w:Wrzelowiec|Wrzelowiec]] i [[w:Wrzelów|Wrzelów]], Świdnik i Mały Świdnik. Ciekawe jest także poznawanie genezy pseudonimów oraz funkcji nazw obiektów hotelowych i gastronomicznych.&lt;ref&gt;Na marginesie można dodać, iż w Wikipedii utrwaliła się zasada pisowni nazw własnych - imion i nazwisk w formie przyjętej w ojczystym języku, zatem nie Juliusz de Blaas, ale [[w:Julius de Blaas|Julius de Blaas]].&lt;/ref&gt;

== Funkcje nazw własnych ==

Nazwy własne pełnią wiele istotnych, często nieuświadamianych, funkcji: [Cz. Kosyl]
# konotacyjną - utrwalają w świadomości społecznej zbiór sądów i wyobrażeń na temat danej nazwy własnej. Na przykład: Einstein - wybitny naukowiec albo jak w piosence braci Golców: &quot;Tu na razie jest ściernisko. Ale będzie San Francisco&quot;.
# asocjacyjną - umożliwiają skojarzenie danej nazwy własnej z innymi nazwami, np. miejscowość na Śląsku [[w:Góra (województwo dolnośląskie)|Góra]] i [[w:Góra|góra]] jako forma ukształtowania terenu.
# ekspresywną i emocjonalną - wyrażającą stosunek nadawcy do desygnatu nazwy własnej.
# stylistyczną - pozwalającą na kształtowanie stylu wypowiedzi, np. Jerozolima (styl neutralny) i Jeruzalem (styl podniosły), Anglia (neutralny) i Albion (poetycki).
# estetyczną - określającą daną nazwę w kryteriach piękna, np. [[w:Chlewiska (powiat szydłowiecki)|wieś Chlewiska]], ulica Chlewna w przedwojennym Lublinie przemianowana na prośbę mieszkańców na... Parkową (co chyba jednoznacznie obrazuje funkcję estetyczną).

== Pytania testowe ==
* Wymień 3 funkcje nazw własnych ...

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;[[Logika dla prawników|Powrót do spisu treści]]&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bwpqzyiaksy9ti9ozcgumqircu0gp7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548430</id>
      <parentid>548389</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>394464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5671" sha1="cgctrlop12vkj21a5xb1467d7hypzpg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{OzdobnaNawigacja
|Podrecznik= [[Logika dla prawników]]
|PoprzStrona=[[Logika dla prawników/Rodzaje nazw|Rodzaje nazw]]
|ObecnaStrona=Nazwy własne
|NastStrona=[[Logika dla prawników/Zakresy nazw|Zakresy nazw]]
}}
{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Nazwy własne ==
Nazwy własne, jak wiemy, mogą być nazwami prostymi lub złożonymi; są nazwami indywidualnymi; pustymi lub jednostkowymi oraz konkretnymi. Warto więc przyjrzeć się im bliżej.&lt;ref&gt;Moduł jest oparty na książce: Czesław Kosyl, Forma i funkcja nazw własnych, Lublin 1983.&lt;/ref&gt;

W tym miejscu zejdziemy nieco z pola logiki na grunt językoznawstwa. Nazwy własne obejmują rzeczowniki. W pierwszej kolejności (prymarnie) wiążą się z osobami i obiektami geograficznymi. Przyjmuje się, iż pozostałe (sekundarne) nazwy własne (nieoznaczające ani osób ani obiektów geograficznych) pochodzą od tych pierwszych (prymarnych). Definicje zakresowe nazw własnych nie sprawdziły się bowiem w językoznawstwie.

Pomimo, że często powtarzają się identyczne nazwy własne, to z reguły ludzie nie mają problemów z ich rozpoznaniem (a ściślej: określeniem desygnatu danej nazwy własnej). Dzieje się tak dlatego, gdyż - jak napisał Czesław Kosyl - znajomość danej nazwy własnej (najczęściej imion, nazwisk, pseudonimów, rzadziej nazw miejscowych) ograniczona jest do wąskiej wspólnoty komunikatywnej.&lt;ref&gt;Ibidem, s. 8.&lt;/ref&gt;

'''Wspólnota komunikatywna''' to grupa ludzi, pozostających w bezpośrednim lub pośrednim kontakcie dzięki posiadaniu wspólnego, zindywidualizowanego języka i rozumiejących używane przez siebie wyrażenia, którym nadaje swoisty sens.&lt;ref&gt;S. Borawski, ''Podstawy idei poznawczej studiów nad dziejami używania języka. Esej o diachronii'', [w:] ''Rozprawy z historii języka polskiego'', red. S. Borawski, Zielona Góra 2005.&lt;/ref&gt; Do powstania wspólnoty komunikatywnej wystarcza dwoje ludzi, którzy np. nazwą hostel gdzie mieszkają &quot;ruderą&quot;. Wtedy rozmawiając przez telefon mogą użyć słowa &quot;rudera&quot; w swoistym sensie przez nich wymyślonym; tworząc własną (hermetyczną) wspólnotę komunikatywną. Jeśli zaś ich znajomi zaczną również określać ten hostel mianem &quot;rudery&quot; - wspólnota komunikatywna się poszerzy.

W językoznawstwie w miejsce &quot;desygnatu&quot; wprowadza się pojęcie &quot;denotatu&quot;. Dlatego między nazwą własną a jej odpowiednikiem w rzeczywistości (rzeczywistości pozajęzykowej) zachodzi &lt;u&gt;związek denotacyjny&lt;/u&gt;. Na przykład: słowo &quot;stół&quot; oraz duży mebel z drewna z blatem i czterema nogami. Podkreśla się również związek wyrazu z jego znaczeniem i materialnym przedmiotem, który to obrazuje się trójkątem [[w:Charles Kay Ogden|Ogdena]] i [[w:Ivor Armstrong Richards|Richardsa]], obejmującym: symbol - znaczenie - desygnat.

Ponadto mówi się o &lt;u&gt;wartości denotacyjnej&lt;/u&gt;, tj. klasie przedmiotów, do której należy denotat danej nazwy własnej. Jak już była o tym wyżej mowa Czesław Kosyl wyróżnił dwie klasy podstawowe: osób i obiektów geograficznych. Wśród nich wyodrębnia się różne podklasy. W klasie osób będą to podklasy osób płci męskiej i żeńskiej. Zaś wśród obiektów geograficznych podklasy obiektów zamieszkałych (Warszawa) i niezamieszkałych (np. Wisła).

Dodatkowo traktuje się o '''gnieździe nazewniczym''' - zespole nazw posiadających ten sam rdzeń, np. Lipa, Lipka, Lipsko; jak również o '''mikrostrukturze nazewniczej''', tzn. zespole kiku nazw blisko powiązanych ze sobą, np. Babin i Matczyn, Strzeszkowice Małe i Strzeszkowice Duże, Pan Tadeusz i Telimena, Bychawa i Bychawka [Cz. Kosyl, s. 21].

Dla lingwistów interesujące są &lt;u&gt;warianty&lt;/u&gt; nazw własnych, np. Chopin i Szopen oraz &lt;u&gt;ekwiwalenty&lt;/u&gt;, np. Żelazny Kanclerz i Bismarck, nad Wisłą i w Polsce. Badane jest powstawanie zdrobnień nazw miejscowych, np. [[w:Wrzelowiec|Wrzelowiec]] i [[w:Wrzelów|Wrzelów]], Świdnik i Mały Świdnik. Ciekawe jest także poznawanie genezy pseudonimów oraz funkcji nazw obiektów hotelowych i gastronomicznych.&lt;ref&gt;Na marginesie można dodać, iż na Wikipedii utrwaliła się zasada pisowni nazw własnych - imion i nazwisk w formie przyjętej w ojczystym języku, zatem nie Juliusz de Blaas, ale [[w:Julius de Blaas|Julius de Blaas]].&lt;/ref&gt;

== Funkcje nazw własnych ==

Nazwy własne pełnią wiele istotnych, często nieuświadamianych, funkcji: [Cz. Kosyl]
# konotacyjną - utrwalają w świadomości społecznej zbiór sądów i wyobrażeń na temat danej nazwy własnej. Na przykład: Einstein - wybitny naukowiec albo jak w piosence braci Golców: &quot;Tu na razie jest ściernisko. Ale będzie San Francisco&quot;.
# asocjacyjną - umożliwiają skojarzenie danej nazwy własnej z innymi nazwami, np. miejscowość na Śląsku [[w:Góra (województwo dolnośląskie)|Góra]] i [[w:Góra|góra]] jako forma ukształtowania terenu.
# ekspresywną i emocjonalną - wyrażającą stosunek nadawcy do desygnatu nazwy własnej.
# stylistyczną - pozwalającą na kształtowanie stylu wypowiedzi, np. Jerozolima (styl neutralny) i Jeruzalem (styl podniosły), Anglia (neutralny) i Albion (poetycki).
# estetyczną - określającą daną nazwę w kryteriach piękna, np. [[w:Chlewiska (powiat szydłowiecki)|wieś Chlewiska]], ulica Chlewna w przedwojennym Lublinie przemianowana na prośbę mieszkańców na... Parkową (co chyba jednoznacznie obrazuje funkcję estetyczną).

== Pytania testowe ==
* Wymień 3 funkcje nazw własnych ...

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;[[Logika dla prawników|Powrót do spisu treści]]&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cgctrlop12vkj21a5xb1467d7hypzpg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548474</id>
      <parentid>548430</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5670" sha1="bwpqzyiaksy9ti9ozcgumqircu0gp7b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{OzdobnaNawigacja
|Podrecznik= [[Logika dla prawników]]
|PoprzStrona=[[Logika dla prawników/Rodzaje nazw|Rodzaje nazw]]
|ObecnaStrona=Nazwy własne
|NastStrona=[[Logika dla prawników/Zakresy nazw|Zakresy nazw]]
}}
{{UnikatowaStronaStart}}&lt;/noinclude&gt;

== Nazwy własne ==
Nazwy własne, jak wiemy, mogą być nazwami prostymi lub złożonymi; są nazwami indywidualnymi; pustymi lub jednostkowymi oraz konkretnymi. Warto więc przyjrzeć się im bliżej.&lt;ref&gt;Moduł jest oparty na książce: Czesław Kosyl, Forma i funkcja nazw własnych, Lublin 1983.&lt;/ref&gt;

W tym miejscu zejdziemy nieco z pola logiki na grunt językoznawstwa. Nazwy własne obejmują rzeczowniki. W pierwszej kolejności (prymarnie) wiążą się z osobami i obiektami geograficznymi. Przyjmuje się, iż pozostałe (sekundarne) nazwy własne (nieoznaczające ani osób ani obiektów geograficznych) pochodzą od tych pierwszych (prymarnych). Definicje zakresowe nazw własnych nie sprawdziły się bowiem w językoznawstwie.

Pomimo, że często powtarzają się identyczne nazwy własne, to z reguły ludzie nie mają problemów z ich rozpoznaniem (a ściślej: określeniem desygnatu danej nazwy własnej). Dzieje się tak dlatego, gdyż - jak napisał Czesław Kosyl - znajomość danej nazwy własnej (najczęściej imion, nazwisk, pseudonimów, rzadziej nazw miejscowych) ograniczona jest do wąskiej wspólnoty komunikatywnej.&lt;ref&gt;Ibidem, s. 8.&lt;/ref&gt;

'''Wspólnota komunikatywna''' to grupa ludzi, pozostających w bezpośrednim lub pośrednim kontakcie dzięki posiadaniu wspólnego, zindywidualizowanego języka i rozumiejących używane przez siebie wyrażenia, którym nadaje swoisty sens.&lt;ref&gt;S. Borawski, ''Podstawy idei poznawczej studiów nad dziejami używania języka. Esej o diachronii'', [w:] ''Rozprawy z historii języka polskiego'', red. S. Borawski, Zielona Góra 2005.&lt;/ref&gt; Do powstania wspólnoty komunikatywnej wystarcza dwoje ludzi, którzy np. nazwą hostel gdzie mieszkają &quot;ruderą&quot;. Wtedy rozmawiając przez telefon mogą użyć słowa &quot;rudera&quot; w swoistym sensie przez nich wymyślonym; tworząc własną (hermetyczną) wspólnotę komunikatywną. Jeśli zaś ich znajomi zaczną również określać ten hostel mianem &quot;rudery&quot; - wspólnota komunikatywna się poszerzy.

W językoznawstwie w miejsce &quot;desygnatu&quot; wprowadza się pojęcie &quot;denotatu&quot;. Dlatego między nazwą własną a jej odpowiednikiem w rzeczywistości (rzeczywistości pozajęzykowej) zachodzi &lt;u&gt;związek denotacyjny&lt;/u&gt;. Na przykład: słowo &quot;stół&quot; oraz duży mebel z drewna z blatem i czterema nogami. Podkreśla się również związek wyrazu z jego znaczeniem i materialnym przedmiotem, który to obrazuje się trójkątem [[w:Charles Kay Ogden|Ogdena]] i [[w:Ivor Armstrong Richards|Richardsa]], obejmującym: symbol - znaczenie - desygnat.

Ponadto mówi się o &lt;u&gt;wartości denotacyjnej&lt;/u&gt;, tj. klasie przedmiotów, do której należy denotat danej nazwy własnej. Jak już była o tym wyżej mowa Czesław Kosyl wyróżnił dwie klasy podstawowe: osób i obiektów geograficznych. Wśród nich wyodrębnia się różne podklasy. W klasie osób będą to podklasy osób płci męskiej i żeńskiej. Zaś wśród obiektów geograficznych podklasy obiektów zamieszkałych (Warszawa) i niezamieszkałych (np. Wisła).

Dodatkowo traktuje się o '''gnieździe nazewniczym''' - zespole nazw posiadających ten sam rdzeń, np. Lipa, Lipka, Lipsko; jak również o '''mikrostrukturze nazewniczej''', tzn. zespole kiku nazw blisko powiązanych ze sobą, np. Babin i Matczyn, Strzeszkowice Małe i Strzeszkowice Duże, Pan Tadeusz i Telimena, Bychawa i Bychawka [Cz. Kosyl, s. 21].

Dla lingwistów interesujące są &lt;u&gt;warianty&lt;/u&gt; nazw własnych, np. Chopin i Szopen oraz &lt;u&gt;ekwiwalenty&lt;/u&gt;, np. Żelazny Kanclerz i Bismarck, nad Wisłą i w Polsce. Badane jest powstawanie zdrobnień nazw miejscowych, np. [[w:Wrzelowiec|Wrzelowiec]] i [[w:Wrzelów|Wrzelów]], Świdnik i Mały Świdnik. Ciekawe jest także poznawanie genezy pseudonimów oraz funkcji nazw obiektów hotelowych i gastronomicznych.&lt;ref&gt;Na marginesie można dodać, iż w Wikipedii utrwaliła się zasada pisowni nazw własnych - imion i nazwisk w formie przyjętej w ojczystym języku, zatem nie Juliusz de Blaas, ale [[w:Julius de Blaas|Julius de Blaas]].&lt;/ref&gt;

== Funkcje nazw własnych ==

Nazwy własne pełnią wiele istotnych, często nieuświadamianych, funkcji: [Cz. Kosyl]
# konotacyjną - utrwalają w świadomości społecznej zbiór sądów i wyobrażeń na temat danej nazwy własnej. Na przykład: Einstein - wybitny naukowiec albo jak w piosence braci Golców: &quot;Tu na razie jest ściernisko. Ale będzie San Francisco&quot;.
# asocjacyjną - umożliwiają skojarzenie danej nazwy własnej z innymi nazwami, np. miejscowość na Śląsku [[w:Góra (województwo dolnośląskie)|Góra]] i [[w:Góra|góra]] jako forma ukształtowania terenu.
# ekspresywną i emocjonalną - wyrażającą stosunek nadawcy do desygnatu nazwy własnej.
# stylistyczną - pozwalającą na kształtowanie stylu wypowiedzi, np. Jerozolima (styl neutralny) i Jeruzalem (styl podniosły), Anglia (neutralny) i Albion (poetycki).
# estetyczną - określającą daną nazwę w kryteriach piękna, np. [[w:Chlewiska (powiat szydłowiecki)|wieś Chlewiska]], ulica Chlewna w przedwojennym Lublinie przemianowana na prośbę mieszkańców na... Parkową (co chyba jednoznacznie obrazuje funkcję estetyczną).

== Pytania testowe ==
* Wymień 3 funkcje nazw własnych ...

&lt;noinclude&gt;{{Przypisy}}&lt;/noinclude&gt;

&lt;noinclude&gt;----

&lt;center&gt;[[Logika dla prawników|Powrót do spisu treści]]&lt;/center&gt;
{{UnikatowaStronaKoniec}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bwpqzyiaksy9ti9ozcgumqircu0gp7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Książka kucharska/Zupa jarzynowa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25764</id>
    <revision>
      <id>548498</id>
      <parentid>359844</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>Anulowano wersję [[Special:Diff/359844|359844]] autorstwa [[Special:Contributions/Esperantysta Druhomił|Esperantysta Druhomił]] ([[User talk:Esperantysta Druhomił|dyskusja]])</comment>
      <origin>548498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1641" sha1="71wnqlpeumnaafn8fevjg213pcd32sl" xml:space="preserve">[[Plik:Frying vegs for soup.jpg|200px|right]]
== Zupa jarzynowa ze świeżych warzyw ==
* liczba porcji: 4
* czas przygotowania: 35 min                  

=== Składniki ===
*''pół litra wywaru mięsnego''
*''pęczek włoszczyzny''
*''2 marchewki''
*''5 dag fasoli''
*''10 dag ziemniaków''
*''5 dag brukselki''
*''łyżeczka koncentratu pomidorowego''
*''łyżeczka śmietany''
*''pół łyżeczki mąki''
*''pół łyżeczki tłuszczu''
*''sól''

=== Przygotowanie ===
Warzywa oczyścić, umyć i pokroić. 

Zalać wywarem, posolić i zagotować.

Ziemniaki pokroić w kostkę i wrzucić do gotującej się zupy.

Koncentrat pomidorowy wymieszać ze śmietaną i mąką, podprawić zupę i zagotować. Podprawić do smaku przyprawami i tłuszczem.

== Zupa jarzynowa z mrożonych jarzyn ==
=== Składniki ===
*''porcja mrożonych jarzyn z brukselką''
*''1 l rosołu z drobiu (może być z koncentratu)''
*''cebula''
*''łyżka oliwy do smażenia''
*''2 surowe, białe kiełbaski o łącznej wadze 20 dag''
*''kopiasta łyżka posiekanej zieleniny''
*''sól''
*''pieprz''

=== Przygotowanie ===
Na oliwie podsmażyć posiekaną cebulę, zalać rosołem, dodać mrożone jarzyny, gotować na niewielkim ogniu przez 5 min. Obrane z błon kiełbasy wyrobić z dodatkiem zieleniny na jednolitą masę, uformować zgrabne klopsiki. Gdy zupa się zagotuje, wrzucić przygotowane klopsiki. Całość gotować na średnim ogniu. Zupa będzie gotowa, gdy klopsiki wypłyną na powierzchnię. Podawać gorącą z ziemniakami z wody, polanymi skwarkami ze świeżej słoniny.

{{BrClear}}
&lt;noinclude&gt;
{{SortKuchWolumin|Zupy|Warzywa}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>71wnqlpeumnaafn8fevjg213pcd32sl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Libertarianizm/O cenzurze</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31212</id>
    <revision>
      <id>548410</id>
      <parentid>233427</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53223" sha1="apxvg164c21c1a6wacfo4iijnnpnslt" xml:space="preserve">W ciągu ostatnich kilku lat wielokrotnie miałem wątpliwą przyjemność być stroną w debacie nad pomysłami wprowadzenia cenzury Internetu w Polsce. Niektóre z nich były lokalne i przeszły w zasadzie niezauważone poza granicami kraju (jak ''Rejestr Stron i Usług Niedozwolonych'' w 2010r.); inne były częścią szerszej dyskusji (jak kwestia implementacji dyrektyw unijnych pozwalających, lecz nie nakazujących, filtrowanie pornografii dziecięcej w krajach członkowskich); raz zaś temat odbił sie echem na całym świecie.

Na tym etapie udało mi się nabrać trochę doświadczenia w tym temacie. Fakt, że pomysły cenzurowania Sieci [http://www.guardian.co.uk/culture/2013/feb/16/uk-iceland-ban-internet-porn pojawiają się nawet w tzw. demokratycznych krajach], skłonił mnie do zebrania tej wiedzy w jednym miejscu, by inni też mogli z niej korzystać.

=== Zasady gry ===

Jest kilka podstawowych, prostych rzeczy, o których zawsze należy pamiętać podczas dyskusji o cenzurze. Można by je podsumować rozszerzoną wersją [https://pl.wikiquote.org/wiki/Brzytwa_Hanlona Brzytwy Hanlona]:
{{cytat|Nigdy nie przypisuj złej woli temu, co można wystarczająco wyjaśnić niekompetencją, lenistwem, lub głupotą.}}

Bardzo często to, że ktoś proponuje lub wspiera pomysł cenzury Internetu nie jest wynikiem złej woli -- jakkolwiek kuszącym takie założenie może się wydawać. Zwykle taka postawa wynika z tego, że wiekszość ludzi (w tym decydentów):
 - '''nie rozumie, jak działa Internet''',
 - '''nie widzi związku między ich pomysłem, a cenzurą''',
 - '''nie pojmuje problemów technicznych i kosztów związanych z próbą wprowadzenia takich pomysłów w życie''',
 - '''nie widzi lub nie rozumie zagrożeń wynikających z ich wprowadzenia'''.

Są dwa obszary, w których trzeba uzyskać przewagę, by mieć szanse na pogrzebanie takich pomysłów:
 - logiczna argumentacja oparta o kwestie techniczne;
 - czysto emocjonalna debata publiczna.

Pierwsze jest łatwiejsze, a zarazem daje dobry punkt wyjścia do drugiego -- które z kolei jest kluczowe do szczęśliwego odwiedzenia decydentów od wprowadzenia cenzury.

=== Przeciwnicy ===
W zasadzie jest pięć grup, z którymi się w takiej debacie trzeba zmierzyć:
 - politycy;
 - urzędnicy;
 - służby mundurowe i tajne;
 - faktycznie zaangażowani (choć być może niekoniecznie trafnie identyfikujący problemy i możliwe rozwiązania) aktywiści;
 - lobbyści biznesowi.

Jest też szósta, kluczowa grupa, której poparcie trzeba uzyskać: opinia publiczna. W tym celu konieczne są też media.

----

'''Politycy''' są na ogół pierwszymi, którzy domagają się cenzury Internetu, zwykle w celu uzyskania krótkoterminowego wzrostu poparcia, nie zaś długoterminowej zmiany społecznej. Zmiana społeczna jest tylko wymówką, prawdziwy powód to zwykle polityka i próba zwiększenia swoich notowań, lub umieszczenia swojego nazwiska w mainstreamowych mediach.

Czasem wystarczy przekonać ich osobiście, czasem potrzebny jest jedyny argument, który jest zawsze zrozumiały dla każdego polityka -- odniesienie się do opinii publicznej, która powinna być jednoznacznie przeciwko cenzurze. Zwykle zakładanie złej woli polityków (np. &quot;chcą utemperować opozycję&quot;) jest kontr-produktywne, i niepotrzebnie utrudnia dyskusję.

'''Urzędnicy''' z reguły nie mają silnych przekonań w dowolnym kierunku, lub przynajmniej nie mogą się nimi pochwalić; robią co ich przełożeni (politycy) każą. Nie ma sensu robić sobie z nich wrogów -- jeśli potraktuje się ich wrogo, mogą zacząć aktywnie wspierać drugą stronę debaty. Bardzo często nie posiadają technicznej wiedzy, mogą nie rozumieć skomplikowanych kwestii związanych z technologią; mogą też nie rozumieć implikacji związanych z prawami człowieka.

'''Służby mundurowe i tajne''' traktują takie pomysły jako możliwość uzyskania dodatkowych uprawnień, lub przynajmniej nowego narzędzia. Zwykle rozumieją kwestie techniczne, zwykle się też nie przejmują związanymi z cenzurą kwestiami praw człowieka. Widzą siebie jako obrońców prawa i porządku, i ''implicite'' zakładają, że cel uświęca środki -- przynajmniej w kontekście Internetowej cenzury i nadzoru. Nie przekonają ich argumenty, ale też zwykle nie odwołują się do emocjonalnej retoryki.

'''Aktywiści promujący cenzurę''' są bardzo mocno przekonani że jakiś konkretny problem społeczny, który bardzo leży im na sercu (pornografia dziecięca; hazard; pornografia w ogóle; itp.), da się łatwo rozwiązać cenzurując Internet. Mają bardzo konkretne cele, ale choć ciężko jest ich przekonać, jest to możliwe i warto próbować. Znów, nie należy zakładać złej woli, naprawdę zależy im na tej konkretnej kwestii społecznej, i naprawdę uważają, że cenzura Sieci przyniesie dużo Dobra-z-dużej-litery.

Zwykle nie rozumieją kwestii technicznych i kosztów związanych z wprowadzaniem ich pomysłu w życie, aczkolwiek mogą rozumieć kwestie związane z prawami człowieka. Jeśli ich nie rozumieją, próba ich naświetlenia może być bardzo dobrą strategią. Jeśli je rozumieją, mogą świadomie dokonywać wyboru hierarchii wartości (np. &quot;jedno dziecko, które nie zobaczy pornografii w Internecie, warte jest tego niewielkiego naruszenia wolności wypowiedzi&quot;).

Zderzeni z kosztami ekonomicznymi wprowadzenia ich pomysłów twierdzić będą, że &quot;żadna cena nie jest zbyt wysoka&quot;.

'''Lobbyści biznesowi''' pojawiają się z obu stron. Lobbyści dostawców Internetu będą zwykle oponowali, jako że cenzura oznacza wyższe koszty po ich stronie -- jeśli jednak na stole pojawiają się pieniądze (np. w postaci rządowych przetargów na wdrożenie cenzury), często wycofają swoje zastrzeżenia.

Niewielu jest zwykle lobbystów promujących cenzurę, przynajmniej na spotkaniach publicznych. Nie da się ich przekonać; na poparcie swoich tez przedstawiać będą mnóstwo &quot;faktów&quot;, &quot;infografik&quot;, &quot;raportów&quot;, itd., które po bliższym zbadaniu często okazują się podkoloryzowane, mówiąc delikatnie. Bardzo dokładne przyglądanie się ich argumentom i bycie przygotowanymi na rozprawienie się z każdym z nich z osobna, jeden po drugim, zwykle jest dość skuteczną taktyką, choć wymagającą znacznych zasobów. Możliwe jest jednak pokazanie, że pierwsze parę przedstawianych przez nich &quot;faktów&quot; nie trzyma się kupy, i potraktowanie tego jako ilustracji kiepskiej jakości reszty ich argumentacji.

'''Opinia publiczna''' łatwo daje się przekonać argumentami czysto emocjonalnymi -- jak [http://prawo.vagla.pl/node/8763 &quot;pomyśl o dzieciach&quot;]. Z tego powodu, oraz ze wzglądu na słabe zrozumienie tego, jak funkcjonuje Internet, przez zwykłą Kowalską czy zwykłego Kowalskiego, niełatwo jest przekonać opinię publiczną do bycia przeciw cenzurze Sieci. Zwłaszcza, jeśli nie jest choć trochę przeciwna cenzurze i nadzorowi jako takim.

Tym niemniej kluczowe jest przeciągnięcie opinii publicznej na swoją stronę, a do tego niestety konieczne są silne argumenty emocjonalne, i bardzo mocne argumenty techniczne skutecznie podważające emocjonalne argumenty za cenzurą.

'''Komunikacja z opinią publiczną to komunikacja przez media'''. Konieczne są dobrze napisane informacje prasowe, zawierające argumenty podane w sposób treściwy, a zatem strawny dla mediów. Im łatwiej będzie mediom z materiałów skorzystać, tym łatwiej dotrze się z przekazem do opinii publicznej.

Trzeba też zdawać sobie sprawę z tego, że media przekręcą, potną i wykrzywią informacje czy cytaty, wyrwą je z kontekstu. Znów, nie należy szukać tu złej woli, jest to po prostu efekt tego, jak w XXI wieku media funkcjonują, oraz braku wiedzy technicznej wśród dziennikarzy. Wniosek jest taki, że język informacji podawanych mediom musi być dobrze przemyślany, tak jasny i dostępny dla zwykłych odbiorców, jak to tylko możliwe. Lub bardziej.

Przekazy do mediów muszą być krótkie, treściwe, i na temat. Z jednej strony ułatwia to zrozumienie przekazu przez opinię publiczną, z drugiej jednocześnie ułatwia mediom wykorzystanie materiału i utrudnia jego zniekształcenie.

W przekazach medialnych zdecydowanie warto zachować polityczną neutralność, skupiając się na konkretach, nie zaś na przynależności politycznej czy programach partii; warto też proponować konretne działania -- np. pisząc listy otwarte zawierające konkretne, jednoznaczne pytania do proponentów cenzury, dotyczące legalności, kosztów, kwestii technicznych czy związanych z prawami człowieka, itp., na które (jeśli media postanowią taki list opublikować) będą oni być może zmuszeni odpowiedzieć.

----

Każdej z tych grup, a często z konkretnych osób, trzeba przyjrzeć się osobno.

Każda może być przekonana innymi argumentami, i w różnych sytuacjach -- spotkania publiczne w świetle reflektorów mogą być bardzo skuteczne w odniesieniu do polityków, jeśli opinia publiczna wyraża niechęć wobec pomysłu cenzury; spotkania z dala od mediów będą lepszą strategią jeśli takiej niechęci nie widać ze strony opinii publicznej, ale pojawia się ze strony polityków czy urzędników; czasem wystarczy podrzucić im wtedy dobry argument do wykorzystania w celu publicznego podparcia swojego negatywnego wobec cenzury stanowiska.

=== Preteksty ===

Powody -- czy preteksty -- wspierania pomysłów wprowadzenia cenzury są zwykle dwojakiego rodzaju:
 - społeczne;
 - polityczne.

Czasem powody społeczne (np. pornografia dziecięca, czy pornografia w ogóle, czy też hazard, kwestie religijne, porządek społeczny, itp.) można uznać za faktyczne powody przedstawiania pomysłów wprowadzenia cenzury. Wielokrotnie taka sytuacja miała miejsce w Polsce, i zapewne podobnie sprawy się mają w innych regionach europy.

Czasem jednak są tylko pretekstem, wymówką dla bardziej niecnych faktycznych planów politycznych (np. cenzura opozycji, jak w Chinach, Iranie, Korei).

Co ważne, nie jest łatwo jednoznacznie ustalić, czy pod płaszczykiem walki z problemem społecznym druga strona nie próbuje się osiągnąc celów politycznych. I choć ''zakładanie'' złej woli w każdym wypadku jest przeciwskuteczne, nie należy takiej ewentualności odrzucać, zwłaszcza biorącc pod uwagę liczbę uczestników takiej dyskusji.

==== Preteksty społeczne ====

Szereg kwestii społecznych (nierzadko ważkich i palących) jest przywoływanych jako powody, dla których wprowadzenie cenzury Internetu jest niezbędne, m.in.:
 - pornografia dziecięca (to jest bez wątpliwości najsilniejszy argument używany przez proponentów cenzury, i w każdej debacie publicznej na ten temat pojawi się wcześniej czy później, niezależnie od tematu, od którego debata się zaczęła -- warto się to przygotować zawczasu);
 - pornografia jako taka;
 - hazard;
 - uzależnienia (alkohol, narkotyki dostępne w Internecie rzekomo również dla osób niepełnoletnich);
 - porządek społeczny (m.in. w Chinach);
 - związane z religią;
 - związ pomówieniem i ochroną dobrego imienia;
 - monopole intelektualne,
 - lokalne prawa (jak zakaz propagowania treści nazistowskich w Niemczech).

Warto zwrócić uwagę, że rozwiązania techniczne nigdy nie rozwiązały problemu społecznego, nie ma też nic, co by sugerowało, by rozwiązanie techniczne polegające na cenzurze Sieci miało rozwiązać którykolwiek z problemów społecznych podanych powyżej.

Trzeba się też przygotować na nieuchronne dodawanie w danej debacie publicznej kolejnych problemów społecznych do listy powodów, dla których cenzurę należy wprowadzić. Na przykład w przypadku Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych pomysł cenzury Sieci wziął się z chęci kontroli hazardu, natomiast w toku debaty pojawiły się dodatkowe &quot;powody&quot;: pornografia dziecięca i narkotyki dostępne w Sieci.

'''Dlatego też kluczowe jest, by argumentować nie tylko przeciwko danemu pretekstowi, lecz również mocno podkreślać, że wprowadzenie cenzury i inwigilacji nigdy nie jest uzasadnione, niezależnie od kwestii społecznych, które rzekomo miałoby rozwiązywać'''

Warto dodać, że takie rozszerzanie katalogu powodów, dla których cenzurę należałoby wprowadzić, może zwrócić się przeciwko jej proponentom. Jeśli uda się w początkowym stadium dyskusji doprowadzić do tego, by proponenci deklarowali, że rozwiązanie to będzie wykorzystywane tylko w tym jednym celu, od którego się dyskusja rozpoczęła, dodanie przez nich lub innych uczestników dyskusji nowych powodów pozwolić może na stwierdzenie, że jeszcze nie wprowadzono tego rozwiązania, a już zjeżdża się po równi pochyłej i chce się stosować to rozwiązanie do innych celów -- jakie jeszcze zostaną więc dodane później!

==== Powody polityczne ====

...są dość oczywiste. Możliwość inwigilowania i cenzurowania komunikacji w Internecie (który z każdym dniem staje się coraz istotniejszym medium) jest potężnym narzędziem dla polityka. Pozwala &quot;zniknąć&quot; opozycję, utrudnić lub uniemożliwić jej komunikację wewnętrzną, czy łatwo ustalić tożsamośc opozycjonistów.

Jako że cenzura Sieci wymaga [https://pl.wikipedia.org/wiki/Deep_Packet_Inspection głębokiej inspekcji pakietów], gdy raz taki system zostanie wdrożony, nie ma technicznych przeszkód, by wykorzystać go do kontroli czy modyfikacji komunikacji w locie. Daje to nawet szersze możliwości politykom zdecydowanym ich użyć, takie jak podszywanie się pod opozycjonistów w celu niszczenia ich reputacji, podrzucania nielegalnych materiałów, czy wprowadzania zamętu w ich komunikacji.

=== Kontr-argumenty ===

Argumenty przeciw wprowadzaniu cenzury i inwigilacji w Sieci podzielić można na trzy główne grupy:
 - związane z techniką;
 - związane z ekonomią i kosztami;
 - filozoficzne (w tym dotyczące praw człowieka, wolności słowa, itp.).

Kilka porzydatnych w debacie analogii znajduje się na końcu tej sekcji.

Dobra wiadomość: we wszystkich trzech obszarach istnieją silne argumenty przeciwko cenzurze.
Zła wiadomość: wszystkie trzeba niestety wcześniej czy później przetłumaczyć na język zrozumiały dla opinii publicznej.

Warto ponownie podkreślić, że na ogół ani opinia publiczna, ani politycy, ani urzędnicy, promujący cenzurę Sieci, nie mają porządnej wiedzy ani zrozumienia kwestii z nią związanych. Podanie tych kwestii w zrozumiałej, emocjonalnie naładowanej formule jest bardzo skuteczną strategią.

Wiele z kontr-argumentów (np. podważanie e-gospodarki, czy powodowanie przenoszenia się blokowanych treści do darknetów, o czym piszę poniżej) powiązanych jest z [http://www.isns.uw.edu.pl/projekty.php?isns=paradoks-niezamierzonych-konsekwensji prawem niezamierzonych konsekwencji], pojawiających się zwłaszcza w przypadku [http://marginalrevolution.com/marginalrevolution/2008/01/the-law-of-unin.html wprowadzania nagłej zmiany w skomplikowanych systemach]. To samo w sobie może być dobrym kontr-argumentem.

Trzeba też pamiętać, by -- na tyle, na ile to możliwe w danej sytuacji politycznej -- utrzymywać neutralność polityczną, nie dać się wmanewrować w identyfikację z konkretnymi siłami politycznymi. Cenzura i wolność wypowiedzi są ważne dla uczestników debaty publicznej z dowolnego miejsca na politycznym spektrum, warto nawiązać nić porozumienia w tej kwestii [/pl/91 nawet z grupami, z którymi na co dzień być może nam nie po drodze].

==== Argumenty techniczne ====

Ze względu na to, w jaki sposób Internet funkcjonuje, istnieje kilka mocnych argumentów technicznych przeciwko cenzurze Internetu. Ich główne trzy rodzaje:
 - cenzura wymagałaby daleko idących zmian infrastrukturalnych i topologicznych;
 - cenzura wymagałaby wysokiej klasy sprzętu filtrującego, który prawdopodobnie i tak miałby problemy z obsłużeniem całego ruchu;
 - cenzura zwyczajnie nie działa: łatwo ją obejść; nie blokuje wszystkiego, co ma blokować; blokuje treści, które nie miały być blokowane.

Internet można cenzurować na wiele sposóbów, na wielu poziomach. Każdy z nich ma swoje zalety i wady, żaden nie gwarantuje 100% skuteczności, w przypadku wszystkich trzeba liczyć się z blokowaniem treści nie mających być blokowanymi, i przepuszczaniem treści, które miałyby być blokowane, wszystkie są kosztowne, wszystkie wymagają inwigilacji w Sieci.

'''Skuteczność''' metod cenzury Sieci nigdy nie jest całkowita, istnieje szereg metod obejścia każdej z nich.

'''Nad-blokowanie''' to ''przypadkowe'' blokowanie treści, które nie miały być blokowane w przypadku danej metody cenzury. W zależności od stosowanej metody może to stanowić większy lub mniejszy problem, jest jednak nieuniknione. Przy czym nie mowa tu o sytuacjach, w których celowo na czarnej liście znalazł się treści, które oficjalnie nie miały być blokowane.

Podobnie, '''niedoblokowanie''' to sytuacja, w której treści, które miały być blokowane, ''przypadkowo'' przedostają się przez filtry cenzorskie. Nie chodzi tu o celowe obchodzenie cenzury, lecz o treści, które przez filtry przedostają się przypadkiem.

Zarówno '''wymagane zasoby''' (sprzęt, moc obliczeniowa, pasmo), jak i '''koszt zarządzania listą treści blokowanych''' różnią się znacznie w zależności od metody cenzury.

Od tego, czy dana metoda korzysta z '''głębokiej inspekcji pakietów (''DPI'')''', zależy jak bardzo narusza prywatność korzystających z Sieci, oraz ile zasobów wymaga.

Poniżej znajduje się podsumowanie możliwych metod cenzury i blokowania treści w Sieci, z informacjami odnoszącymi się do powyższych czynników. Możliwe metody obejścia tych metod znajduje się na końcu ninienjszej sekcji.

----

'''Blokowanie na poziomie DNS''':
ryzyko nadblokowania: __duże__
ryzyko niedoblokowania: __średnie__
wymagane zasoby: __niskie__
koszt utrzymania listy: __średni__
obejście: __bardzo łatwe__
głęboka inspekcja pakietów: __nie__

Blokowanie na poziomie systemu domenowego (`DNS`) wymaga, by dostawcy usług dostępu do Internetu usuwali ze swoich serwerów DNS (operatorzy zwykle utrzymują własne serwery DNS, domyślnie używane przez ich klientów) określone domeny, przez co nie będzie można uzyskać powiązanych z nimi adresów IP, jeśli z tych serwerów DNS się korzysta. Oznacza to, że koszt wdrożenia tego rozwiązania cenzoreskiego jest niski.

Oznacza to jednak też, że wystarczy zmienić serwery DNS, z których się korzysta (nie jest to trudne zadanie), by blokadę obejść całkowicie.

Metoda ta niesie też za sobą duże ryzyko nadblokowania; ze względu na konkretną treść cała domena trafiałaby na czarną listę. Jeden wpis na forum czy jeden artykuł wystarczyłby do ocenzurowania całej domeny.

Natomiast strony, które celowo publikują treści objęte blokadą, będą często zmieniać nazwy domen, z których korzystają (czasem w przeciągu godzin!). Ryzyko niedoblokowania oraz koszty obsługi listy są zatem średnie.

'''Blokowanie adresów IP''':
ryzyko nadblokowania: __wysokie__
ryzyko niedoblokowania: __średnie__
wymagane zasoby: __niskie__
koszt obsługi listy: __średni__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __nie__

Blokowanie adresów IP wymaga, by operatorzy sami blokowali konkretne adresy IP, lub przekazywali cały ruch wychodzący przez infrastrukturę instytucji cenzorskiej. Obejście jest tylko nieznacznie trudniejsze, niż w przypadku blokowania na poziomie DNS, zachowane są też w zasadzie wszystkie wady tego rozwiązania.

Ani blokowanie adresów IP, ani blokowanie na poziomie DNS, nie korzystają z głębokiej inspekcji pakietów.

Strony, które celowo publikują treści objęte blokadą mogą obejść blokowanie na poziomie adresów IP zmieniając adresy IP, z których korzystają, co wymaga tylko trochę więcej zachodu, niż zmiana nazwy domeny; użytkownicy chcący dostęp uzyskać mogą skorzystać z szeregu metod obejścia cenzury, nieco bardziej zaawansowanych, niż w przypadku DNS.

Możliwe jest zwiększenie efektywności blokady adresów IP (i spowodowanie, by była trudniejsza do obejścia) poprzez blokowanie całych zakresów (lub bloków) adresów IP. To jednak ogromnie zwiększa ryzyko nadblokowania.

'''Blokowanie konkretnych [https://pl.wikipedia.org/wiki/Uniform_Resource_Locator URLi] (linków)''':
ryzyko nadblokowania: __niskie__
ryzyko niedoblokowania: __wysokie__
wymagane zasoby: __średnie__
koszt obsługi listy: __wysoki__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __tak__

Ta metoda korzysta z głębokiej inspekcji pakietów.

Ponieważ metoda ta blokuje tylko konkretne treści według ich URLi (linków), nie są blokowane całe strony czy serwery (jak w przypadku blokowania na poziomie IP czy DNS). Ryzyko nadblokowania jest zatem zasadniczo niższe. To jednak oznacza, że ryzykio niedoblokowania jest znacznie wyższe -- ta sama treść może wszak być dostępna na tym samym serwerze pod różnymi URLami, a zmiana niewielkiej części adresu URL w zasadzie obchodzi blokadę.

Użytkownicy, którzy chcą uzyskać dostęp do blokowanych treści mają szeroki wachlarz możliwości (w tym serwery proxy, VPNy, sieć Tor, darknety, jak opisano poniżej).

'''Blokowanie dynamiczne''' (słowa kluczowe, rozpoznawanie obrazów, itp.):
ryzyko nadblokowania: __wysokie__
ryzyko niedoblokowania: __wysokie__
wymagane zasoby: __bardzo duże__
koszt obsługi listy: __niski__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __tak__

Ta metoda wykorzystuje głęboką inspekcję pakietów w celu uzyskania dostępu do przesyłanych treści, które porównuje z listą słów kluczowych, próbek obrazu czy wideo (w zależności od rodzaju treści).

Wykazuje bardzo wysokie ryzyko nadblokowania (wystarczy zastanowić się, co stanie się ze wszelkimi wzmiankami &quot;Essex&quot;, jeśli blokowanym słowem-kluczem byłoby &quot;sex&quot;; jaki los czeka artykuły w Wikipedii czy teksty naukowe dotyczące biologii i ludzkiego rozmnażania); oraz bardzo wysokie ryzyko niedoblokowania (operatorzy stron mogą unikać znanych słów kluczowych, lub stosować dziwną, acz wciąż zrozumiałą, pisownię -- np. &quot;s3x&quot;).

Walka z niedoblokowaniem poprzez rozszerzanie listy blokowanych słów tylko zwiększa problem nadblokowania. Z drugiej strony, walka z nadblokowaniem poprzez tworzenie skomplikowanych zasad dotyczących słów kluczowych (np. &quot;sex, ale tylko jeśli wystepuje jako osobne słowo, ze spacjami przed i po&quot;) ułatwia operatorom obchodzenie blokady (np. &quot;seksualność&quot; zamiast &quot;seks&quot;).

Koszty utrzymywania listy blokowanych treści są stosunkowo niskie, ale samo blokowanie wymaga ogromnej przepustowości łącz i zasobów sprzętowych, ponieważ każde ppojedyncze połączenie sieciowe musi być sprawdzone i porównane z listą słów kluczowych i próbek. Jest to wyjątkowo kosztowne zwłaszcza w odniesieniu do obrazków, zdjęć, video, i innych zasobów nie będących tekstem.

Również w tym przypadku istnieje szereg metod obejścia cenzury.

'''Blokowanie w oparciu o sumy kontrolne (hasze)''':
ryzyko nadblokowania: __niskie__
ryzyko niedoblokowania: __wysokie__
wymagane zasoby: __bardzo duże__
koszt obsługi listy: __wysoki__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __tak__

Blokowanie w oparciu o sumy kontrolne (hasze) wykorzystuje głęboką inspekcję pakietów w celu pobrania treści przesyłanych w danym połączeniu sieciowym i obliczenia ich sum kontrolnuch za pomocą [https://pl.wikipedia.org/wiki/Funkcja_skr%C3%B3tu funkcji skrótu (haszuhących)], które następnie porównywane są z listą sum kontrolnych treści z czarnej listy. Wykazuje niskie ryzyko nadblokowania (w zależności od wykorzystanej funkcji skrótu), ale bardzo wysokie ryzyko niedoblokowania, jako że jedna drobna zmiana w treści oznacza zmianę sumy kontrolnej, a zatem obejście filtra.

Metoda ta wymaga ogromnych zasobów, jako że treści przesyłane w połączeniach sieciowych muszą zostać tylko pobrane, ale również (w czasie rzeczywistym) musi zostać obliczona ich suma kontrolna (co jest operacją kosztowną obliczeniowo), i porównana bazą danych sum kontrolnych blokowanych treści. Koszt utrzymania listy jest również wysoki.

I znów, istnieje szereg metod obejścia cenzury.

'''Rozwiązania hybrydowe''' (np. oparte o adresy IP + sumy kontrolne):
ryzyko nadblokowania: __niskie__
ryzyko niedoblokowania: __wysokie__
wymagane zasoby: __średnie__
koszt obsługi listy: __wysokie__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __tak__

Kompromisem pomiędzy wymagającą dożej ilości zasobów, ale jednocześnie wykazującą się niskim ryzykiem nadblokowania metodą opartą o sumy kontrolne, a niewymagającymi dużych zasobów, ale wykazującymi się wysokim ryzykiem nadblokowania metodami opartymi o DNS czy adresy IP, mogą być rozwiązania hybrydowe. Zwykle oznacza to, że utrzymywana jest lista adresów IP lub nazw domen, dla których blokowanie w oparciu o sumy kontrolne jest stosowane. Tym samym wymagające dużych zasobów liczenie sum kontrolnych dla każdego połączenia ma miejsce wyłącznie dla adresów IP czy domen z czarnej listy. Metoda ta korzysta z głębokiej inspekcji pakietów.

Wymagane zasoby i koszty utrzymywania listy są wciąż wysokie, jak również ryzyko niedoblokowania. Metody obejścia nie są trudniejsze, niż w przypadku metody opartej o sumy kontrolne.

----

Istnieje szereg '''metod obejścia cenzury''', z których skorzystać może każda osoba zainteresowana dostępem do zablokowanych treści.

'''Własne ustawienia DNS''' są prostą metodą obejścia blokowania opartego o DNS, nie wymagającą w zasadzie żadnej wiedzy technicznej, możliwą do wykorzystania przez każdego. Można w tym celu skorzystać z szeregu publicznie dostępnych serwerów DNS. Nie ma łatwego sposobu uniemożliwienia korzystania z tej metody obejścia cenzury bez zastosowania metod cenzury bardziej zaawansowanych, niż blokowanie w oparciu o DNS.

'''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Serwer_po%C5%9Brednicz%C4%85cy Serwery pośredniczące (proxy)]''', zwłaszcza anonimowe, mieszczące się poza obszarem, na którym cenzura Sieci jest wdrożona, mogą być dość łatwo wykorzystane do jej obejścia. Użytkownicy mogą zmodyfikować ustawienia systemu operacyjnego lub przeglądarki, lub zainstalować rozszerzenia znacznie ułatwiające korzystanie z tej metody obejścia. Możliwe jest blokowanie samych serwerów proxy (np. bazując na ich adresie IP, słowach kluczowych, itp.), zablokowanie wszystkich jest jednak w zasadzie niemożliwe, jako że nietrudne jest uruchomienie nowych takich serwerów.

'''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Virtual_Private_Network Wirtualne sieci prywatne (VPN)]''' (włączając &quot;pseudo-VPNy&quot;, jak [https://pl.wikipedia.org/wiki/Tunel_%28informatyka%29 tunele] [https://pl.wikipedia.org/wiki/Secure_Shell SSH]) wymagają nieco więcej wiedzy technicznej i dostępu do (zwykle płatnej) usługi VPN lub serwera SSH, znajdujących się poza obszarem, na którym cenzurowana jest Sieć. Blokowanie całości ruchu VPN/SSH jest możliwe, wymagałoby jednak głębokiej inspekcji pakietów, i powodowałoby ogromne problemy dla biznesu -- bardzo wiele firm korzysta z rozwiązań VPN i SSH w codziennej działalności w celu umożliwienia osobom w nich zatrudnionym bezpiecznego dostępu do zasobów w sieci wewnętrznej spoza biura.

'''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Tor_%28sie%C4%87_anonimowa%29 Tor]''' jest bardzo skuteczną metodą obchodzenia cenzury (choć należy się liczyć z pewnym spadkiem prędkości połączenia). Bardzo łatwo z niego skorzystać -- wystarczy pobrać [https://www.torproject.org/projects/torbrowser.html.en przeglądarkę ze zintegrowanym Torem] i korzystać z Internetu za jej pomocą. To, w jaki sposób Tor działa, w zasadzie uniemożliwia jego blokowanie -- ruch w Torze wygląda jak zwykły ruch [https://pl.wikipedia.org/wiki/HTTPS HTTPS] do tego stopnia, że umożliwia dostęp do Internetu w miejscach objętych najbardziej agresywną cenzurą Sieci -- Chinach, Korei Północnej, Iranie.

'''Żadna z metod cenzury nie jest w stanie skutecznie blokować treści w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ukryta_sie%C4%87 darknetach]''' -- wirtualnych sieciach anonimizujących i ukrywających ruch, dostępnych wyłącznie za pomocą odpowiednich narzędzi (jak Tor, [https://pl.wikipedia.org/wiki/I2P I2P], [https://pl.wikipedia.org/wiki/Freenet FreeNet], zapewniających wysoką odporność na wszelkie próby cenzury dzięki technicznym cechom samych tych sieci. Ponieważ darknety są w zasadzie niemożliwe do zablokowania, a zarazem nie umożliwiają cenzury treści wewnątrz swoich sieci, są doskonałymi metodami obejścia blokad.

W przypadku darknetów należy się jednak liczyć ze spadkiem prędkości połączeń.

Warto zauważyć, że wprowadzanie cenzury Sieci zmusza osoby publikujące treści objęte cenzurą to przejścia do darknetów, co w istocie utrudnia pracę stróżów prawa w zakresie zbierania materiału dowodowego, oraz badaczom próbującym zbadać i opisać popularność różnych rodzajów cenzurowanych treści. Ta myśl jest bardziej rozwinięta w części dotczącej filozoficznych argumentów przeciwko cenzurze Sieci.

----

Choć nie jest to ''stricte'' narzędzie obchodzenia cenzury, '''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Transport_Layer_Security TLS/SSL] obchodzi wszelkie metody cenzury opierające się o głęboką inspekcję pakietów''', jako że zawartość strumieni danych jest zaszyfrowana i dostępna wyłącznie dla programu użytkownika, oraz serwera, z którym się komunikuje. Tym samym rozwiązania filtrujące nie mają do niej dostępu.

TLS/SSL zapewnia zaszyfrowaną, bezpieczną komunikację; początkowo stosowany głównie przez strony banków i sklepów internetowych, dziś wdrażany jest przez coraz więcej stron, w tym sieci społecznościowe. Dostęp do stron, których adres zaczyna się od `https://` (zamiast `http://`) odbywa się właśnie za pomocą TLS/SSL. Jego rola nie ogranicza się jednak do zabezpieczania komunikacji ze stronami internetowymi, wiele innych narzędzi i protokołów (np. oprogramowanie e-mail czy niektóre rozwiązania [https://pl.wikipedia.org/wiki/VoIP VoIP]) korzysta z niego, by zapewnić bezpieczeństwo połączeń.

Przy wdrożeniu cenzury opierającej się o głęboką inspekcję pakietów, użytkownicy i usługodawcy będą naturalnie wdrażać TLS/SSL jako proste i skuteczne jej obejście. Oznacza to, że każde rozwiązanie oparte o głęboką inspekcję pakietów musi w jakiś sposób radzić sobie z komunikacją szyfrowaną TLS/SSL. W zasadzie istnieją jedynie dwie drogi:
 - całkowite blokowanie wszystkich połączeń szyfrowanych;
 - dokonywanie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Atak_man_in_the_middle ataku ''man in the middle'' (''MITM'')] na szyfrowane strumienie danych.
 
Blokowanie TLS/SSL nie jest specjalnie trudne, łatwo takie strumienie odfiltrować. Problem w tym, że jest to szeroko stosowana metoda zapewniania bezpieczeństwa korzystającym z wszelkiego rodzaju usług on-line, zwłaszcza bankowości elektronicznej. ''De facto'' więc oznaczało by to uniemożliwienie bezpiecznego korzystania z jakichkolwiek usług w Internecie, co spotkałoby się ze słusznym oburzeniem użytkowników, ekspertów IT, sektora bankowego (a w zasadzie wszystkich firm korzystających z TLS/SSL w ramach zwiększania swojego bezpieczeństwa).

Wykonywanie ataku man-in-the-middle oznacza odszyfrowywanie &quot;w locie&quot; zaszyfrowanych strumieni danych, sprawdzania treści w nich zawartych, ponownego szyfrowania ich, i wysyłania ich do ich odbiorcy, najlepiej bez możliwości wykrycia przez użytkownika, ani przez serwer. Jeśli dana usługa czy strona korzysta z poprawnie wygenerowanego certyfikatu, jest to możliwe wyłącznie, jeśli sprzęt użyty do cenzurowania Sieci wyposażony jest w specjalny certyfikat cyfrowy.

Były przypadki wycieku takich certyfikatów z [https://pl.wikipedia.org/wiki/Urz%C4%85d_certyfikacji urzędów certyfikacji (''CA'')] i [http://news.cnet.com/8301-27080_3-20098894-245/fraudulent-google-certificate-points-to-internet-attack/ użycia ich przez opresyjne reżymy właśnie w celu dokonywania ataków MITM na szyfrowane połączenia i cenzurowania Sieci]; istnieje też sprzęt filtrujący, który zawiera takie certyfikaty dostarczone legalnie przez jeden z CA współpracujących z producentem, właśnie w celu dokonywania trudnych do wykrycia ataków MITM i nadzorowania sieci.

Jednakże dokonywanie ataków MITM na połączenia TLS/SSL jest operacją wymagającą sporych zasobów, dodatkowo zwiększającą koszt już drogich rozwiązań opartych o głęboką inspekcję pakietów -- sprzęt posiadający możliwość dokonowania takich ataków jest zdecydowanie bardziej kosztowny.

Inny argument wydaje się jednak znacznie silniejszy. Wykonywanie ataków ''man-in-the-middle'' znacznie bardziej narusza prywatność, niż sama głęboka inspekcja pakietów. Jest to świadomy akt włamywania się, łamania szyfrowanej komunikacji w celu dostania się do jej treści, po czym zacierania śladów w celu ukrycia faktu, że strony komunikacji są inwigilowane. Niewiele jest w domenie cyfrowej bardziej wrogich aktów, których rząd może dokonać w odniesieniu do obywateli.

Mało tego -- dokonywanie MITM na wszystkich połączeniach w sieci znacznie obniża zaufanie do niej. Oznacza to, że obywatele nie będą ufać bankowości elektronicznej, usługom finansowym on-line, sklepom internetowym, czy wszelkim innym stronom, które do tej pory opierały model zaufania na TLS/SSL właśnie. Oznacza to ogromne ryzyko dla e-gospodarki.

W dużej mierze też powoduje, że TLS/SSL staje się zwyczajnie nieskutecznym narzędziem zapewniania bezpieczeństwa. To, wraz z obniżeniem zaufania do TLS/SSL w ogóle, przekłada się bezpośrednio na obniżenie bezpieczeństwa użytkowników w Sieci.

Wreszcie, i tę metodę można obejść -- usuwając certyfikat główny CA, które udostępniło swój certyfikat w celu dokonywania MITM, z zestawu certyfikatów, z których korzysta oprogramowanie użytkownika -- który [https://support.mozilla.org/pl/kb/usuwanie-diginotar-ca sam może tę operację wykonać]. Efektem ubocznym będzie oznaczenie wszystkich połączeń chronionych certyfikatem wystawionym przez ten konkretny CA jako &quot;niebezpiecznych&quot;, w tym połączeń, na których dokonany został atak MITM.

==== Argumenty ekonomiczne ====

Argumenty ekonomiczne w dużej mierze wynikają z kwestii technicznych naświetlonych powyżej. Konieczne zmiany w infrastrukturze oznaczają ogromne koszty, podobnie wysokiej klasy sprzęt wymagany przy takim wdrożeniu. Koszty pracy są również nie do pominięcia (wynagrodzenie osób dbających o utrzymanie list treści blokowanych i utrzymanie niezbędnej infrastruktury). Koszty te, rzecz jasna, różnią się w zależności od wybranej metody cenzury, i w zależności od kraju, ale zawsze są znaczne.

'''Koniecznie trzeba też podkreślić ukryte koszty, które będą musiały być poniesione przez operatorów usług dostepu do Internetu (a zatem również ich klientów''' w przypadku wielu tego typu rozwiązań. Jeśli to operatorzy będą zobowiązani wdrożyć filtrowanie treści w swojej infrastrukturze, to oni będą musieli wyłożyć na to środki. W takim wypadku operatorzy mogą stać się zdecydowanymi przeciwnikami cenzury.

Jeżeli plan zakładałby jednak, że rząd zapłaci operatorom za takie wdrożenia, ciężko będzie ich przekonać, że to zły pomysł -- wtedy jednak publikacja szacunkowych kosztów wdrożenia, pokrywanych w takim wypadku z kieszeni podatników, może być sama w sobie bardzo skuteczną strategią.

W każdym razie wymaganie przejrzystości, zadawanie właściwych pytań dotyczących kosztów i tego, kto je poniesie, szacowanie ich i publikacja tych szacunków jest zdecydowanie warte zachodu.

Łatwo też pominąć '''szerokie skutki cenzury Sieci w odniesieniu do całej internetowej gospodarki''', i ogólne koszty ekonomiczne z tym związane. Niepewność prawa w postaci niejasnych zasad blokowania (które nie mogą być jasne i jednoznaczne, z powodów podanych poniżej) treści dostępnych na stronach internetowych -- które przecież często są inwestycją -- oraz niejasność zasad odwoływania się od decyzji umieszczenia na czarnej liście (które siłą rzeczy w wielu wypadkach będą niesprawiedliwe), będą poważnym argumentem dla firm by nie inwestować w obecność w Sieci.

To odbije się na całej gałęzi gospodarki, i szerzej -- gospodarce jako takiej.

==== Argumenty filozoficzne ====

Temat ten jest też rzecz jasna najeżony problemami natury, nazwijmy to, filozoficznej, na ogół sprowadzających się do pytania czy cel (np. blokowanie pornografii dziecięcej, czy dowolna) uświęca środki (zmiany w infrastrukturze, ogromne koszty, podważenie praw podstawowych -- wolności słowa, tajemnicy korespondencji).

'''Rzecz jasna główną oś argumentów przeciwko cenzurze stanowią prawa człowieka'''. Prawo do prywatności, wolność słowa, tajemnica korespondencji są zapisane w wielu umowach międzynarodowych i stanowią tu silny fundament.

'''Niestety, by zwolennicy cenzury (i opinia publiczna!) zrozumieli związane z prawami człowieka implikacje tych pomysłów, kluczowe jest [/pl/43 usunięcie fałszywego podziału na &quot;świat fizyczny&quot; i &quot;świat cyfrowy&quot;]'''.

Dla każdej technicznie kompetentnej osoby rozróżnienie to nie istnieje -- jest tylko figurą retoryczną. Dla większości zwolenników cenzury to rozróżnienie ''wydaje się'' prawdziwe. A to z kolei pozwala traktować istniejące prawa, regulacje, dokumenty definiujące prawa człowieka, itp., tak, jakby miały odniesienie tylko do &quot;prawdziwego&quot; świata, czyli nie działały w &quot;świecie cyfrowym&quot;. Ten zaś traktowany jest jak ''tabula rasa'', kompletnie nowy świat, w którym regulacje i prawa dopiero będą stworzone, a więc nie ma problemu z wprowadzaniem w nim rozwiązań, które w &quot;prawdziwym&quot; świecie byłyby nie do zaakceptowania.

Przykłady ze &quot;świata fizycznego&quot; są tu niezmiernie przydatne -- klasyczny to rzecz jasna otwieranie, czytanie, cenzurowanie papierowych listów na poczcie, jako analogia cenzury i inwigilacji w Internecie.

Jest też kwestia tego, jak &quot;rzeczywisty&quot; wydaje się &quot;świat wirtualny&quot; zwolennikom cenzury. Skoro jest dla nich tylko &quot;wirtualny&quot;, oznacza to, że inwigilacja i cenzura nikogo &quot;tak naprawdę&quot; nie dotykają, nikomu &quot;tak naprawdę&quot; szkody nie czynią, niczyich &quot;prawdziwych&quot; praw człowieka nie naruszają. Co ciekawe, jednocześnie te same osoby zauważają, że szkody wyrządzane przez treści, które chcą blokować, są faktycznymi, &quot;rzeczywistymi&quot; szkodami wyrządzanymi &quot;rzeczywistym&quot; ludziom.


''Albo więc szkoda wyrządzana w &quot;świecie wirtualnym&quot; jest &quot;prawdziwa&quot;, a zatem cenzura jest niedopuszczalna; albo szkoda taka nie jest &quot;prawdziwa&quot;, co oznacza, że cenzura Sieci jest zbędna''.

'''Warto też pochylić się nad legalnością działań przedstawionych w treściach, które mają być blokowane'''. Są dwie możliwości:
 - działania same w sobie są legalne, ale treści już nie;
 - zarówno działania, jak i treści, są nielegalne.

Nawet zwolennicy cenzury Internetu mają problem z argumentacją w pierwszym wypadku. Czemu pewne treści miałyby być blokowane, skoro działania, które przedstawiają, nielegalne nie są? Może się okazać, że cenzura treści ma byc pierwszym krokiem w kierunku cenzury samych działań, a na to zgody być nie może.

W drugim przypadku (za przykład może tu posłużyć pornografia dziecięcia) warto podkreślać, że skupić się należy na walce z samymi przestępstwami (np. seksualnym wykorzystywaniem dzieci), zaś blokowanie treści w tym zakresie neiwiele pomaga.

Nie pomaga w żadnym razie w prewencji; nie pomaga znaleźć sprawców; mało tego, potencjalnie wręcz to utrudnia -- informacje zawarte w takich materiałach (lokalizacja zapisana w metadanych zdjęć, dźwięki tła w nagraniach wideo) lub związane z metodami ich dystrybucji (właściciel serwera czy domeny; logi połączeń na serwerze hostingowym) bywają kluczowe w ustaleniu tożsamości sprawców, blokowanie tych treści automatycznie utrudnia wykorzystanie takich danych.

'''Blokowanie treści to zamiatanie problemu pod dywan''' -- również w sensie, że zjawisko staje się mniej widoczne, ale nie mniej rozpowszechnione. Politycy i opinia publiczna mogą mieć wrażenie, że problem jest &quot;rozwiązany&quot; mimo że wciąż istnieje, jest tylko niewidoczny (np. dzieci nadal są wykorzystywane, choć trudniej jest znaleźć treści pokazujące skalę problemu, ze względu na cenzurę). Oznacza to mniejsze środki na faktyczne rozwiązanie problemu, mniej danych dla jego badaczy, oraz dla stróży prawa.

'''Pojawia się też problem list czy katalogów blokowanych treści''':
 - jak bezpieczne są te listy?
 - jakie są zasady umieszczania treści na tych listach?
 - kto je tworzy, zarządza nimi i je kontroluje?


Skoro listy te zawierają adresy, linki czy inne informacje identyfikujące &quot;złe&quot; treści, i skoro żadne metody blokowania nie są stuprocentowo skuteczne (każdą można obejść), listy naturalnie stają się bardzo interesujące dla osób zainteresowanych tymi treściami, swoistymi katalogami interesujących stron czy zasobów. I będą wyciekać.

Samo to już jest mocnym argumentem, by list takich nie tworzyć -- a zatem (ponieważ są w zasadzie niezbędne w każdym systemie blokowania treści) by nie wdrażać cenzury Sieci jako takiej.

Jako że listy (z powodów podanych powyżej) nie mogą być publiczne, problemem staje się publiczna kontrola ich zawartości -- a zatem pojawia się problem nadblokowania i blokowania treści, które nie podpadają pod definicję treści mających być blokowanymi. Gdy taki system zostaje wdrożony, istnieje pokusa, by używać go do blokowania [http://www.techdirt.com/blog/wireless/articles/20130107/11190721597/uk-mobile-operator-3uk-filtering-new-class-mature-content-including-political-satire.shtml rosnącego katalogu różnych treści].

Same zasady blokowania są też problematyczne, zwykle trudno jest precyzyjnie zdefiniować, co ma byc blokowane. Na przykład w kontekście pornografii dziecięcej ustalenie wieku osoby na zdjęciu może być trudne, nawet dla ekspertów. Czy zatem zdjęcia osób młodo wyglądających osób dorosłych też winny być blokowane? I czy [http://www.brandrepublic.com/News/868067/Wikipedia-page-banned-UK-controversial-child-image/ wszelkie zdjęcia nagich młodych osób też powinny trafić na blokadę, nawet jeśli nie mają wymiaru erotycznego]? Co powinno się stać z rysunkami lub animacjami zawierającymi treści erotyczne, przedstawiające osoby, które nie wyglądają na dorosłe -- czy je też należy blokować? Jeśli tak, co z treściami tekstowymi, opowiadaniami erotycznymi? Nagle znajdujemy się w sytuacji, w której uznane dzieła sztuki czy literackie (jak [https://pl.wikipedia.org/wiki/Lolita ''Lolita''] Vladimira Nabokova) trafiają pod cenzorski topór.

Idźmy dalej! Jeśli oglądanie treści nielegalnych jest samo w sobie przestępstwem, jak należy traktować osoby, które tworzą i utrzymują te listy treści zakazanych? Przecież musiałyby treści te weryfikować, łamałyby zatem prawo! Jeśli prawo miałoby przewidywać w tym wypadku wyjątek, na jakiej podstawie? Jeśli oglądanie tych treści jest tak złe dla wszystkich, to chyba również dla nich samych?..

Kolejną kwestię związaną z listami i zarządzaniem nimi można sprowadzić do dobrze znanego pytania: [http://en.wikipedia.org/wiki/Quis_custodiet_ipsos_custodes%3F &quot;kto kontroluje kontrolujących?&quot;] Osoby mające wpływ na zawartość list mają wszak ogromną władzę i odpowiedzialność. Jako że trudno o publiczny nadzór ich pracy, pojawia się poważne ryzyko manipulacji i działania w złej woli. Zwłaszcza biorąc pod uwagę, że często sami proponenci cenzury [http://www.guardian.co.uk/science/the-lay-scientist/2012/apr/30/porn-panic-daily-mail nie są specjalnie w tym zakresie] [http://wklej.org/id/919027/ konsekwentni].

'''Tajność list blokowanych treści tworzy jeszcze jeden problem -- uniemożliwienie korzystania z prawa do obrony'''. Skoro zasady blokowania nie są jasne i jednoznaczne (bo nie mogą), i skoro istnieje poważne ryzyko blokowania treści, które nie powinny być blokowane (a istnieje), w jaki sposób właściciele takiej niewłaściwie zablokowanej treści miałby się odwołać od decyzji umieszczenia jej na czarnej liście, która przecież jest tajna? [/pl/74 Jak mieliby w ogóle uzyskać informację o fakcie blokowania takiej treści], by odróżnić to choćby od problemów sieciowych?

Może to przecież powodować [http://www.circleid.com/posts/83420_controversial_domain_names/ poważne straty finansowe], a zatem powinna istnieć ścieżka, którą powiadamia się osoby odpowiedzialne za publikację danej treści o fakcie jej blokowania, powodach dla których jest blokowana, i ścieżce, jaką można obrać, by się od tej decyzji odwołać. Jednakże, ponieważ listy muszą być tajne, ta informacja nie może zostać przekazana, nie mówiąc już o ewentualnych kosztach takich powiadomień.

Ciekawostka: '''bardzo wielu proponentów cenzury, nie mających złych zamierzeń, traktuje wszelką krytykę tego pomysłu opartą o prawa człowieka osobiście''', tak jakby sugerowała, że to oni osobiście mają niecne zamiary i zamierzają użyć narzędzia cenzury i inwigilacji do własnych celów politycznych.

Jest to coś, co było dla mnie wysoce nieoczywiste przez długi czas. Dopiero, gdy użyłem &quot;argumentu z następnej kadencji&quot; na spotkaniu konsultacyjnym, pewien przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości pojął, że nie jest to atak personalny na jego osobę, i że faktycznie mogą istnieć pewne uzasadnione obawy związane z prawami człowieka i obywatela.

&quot;Argument z następnej kadencji&quot; okazuje się świetnym narzędziem do rozładowywania tego typu sytuacji. Zasadniczo sprowadza się do stwierdzenia, że absolutnie nikt nie sugeruje, że konkretna osoba, z którą się w danej chwili dyskutuje (polityk, urzędnik, itp) zamierza wykorzystać narzędzie do swych niecnych celów -- ale jednak nie wiemy, kto będzie zajmował jej stanowisko w następnej kadencji. I to przeciw potencjalnym nadużyciom tej następnej osoby protestujemy dziś.

'''Pewnym przypadkiem szczególnym, nad którym warto się pochylić, jest zarządzona przez rząd cenzura Sieci w trybie opt-out'''. Takia rozwiązania były proponowane w wielu miejscach na świecie (na przykład [http://www.theinquirer.net/inquirer/news/2116098/uk-isps-offer-porn-opt w Wielkiej Brytanii]), i w założeniu mają być odpowiedzią na zastrzeżenia dotyczące praw człowieka w kontekście blokowania treści legalnych, ale nieprzyzwoitych (jak pornografia).

Choć wielu zwolenników takiego rozwiązania twierzi, że kompletnie rozwiązuje problem, niestety nie jest to prawda. Opt-out oznacza, że każda osoba, która chce mieć dostęp do nieprzyzwoitych treści, musi poinformować o tym fakcie swojego dostawcę usług internetowych, a zatem formalnie powiązać swoje nazwisko z nieprzyzwoitymi treściami. Nie jest to coś, na co nawet osoby, które taki dostęp chciałyby uzyskać, mają ochotę się zgodzić.

Na taką propozycję można odpowiedzieć kontrpropozycją polegającą na tym, by zamiast opt-out, rozwiązanie opierało się o __opt-in__: tylko osoby, które zgłoszą taką chęć, będą miały uruchomioną cenzurę na swoim połączeniu. Daje to z jednej strony osobom, które nie chcą mieć dostępu do takich treści możliwość ich zablokowania; z drugiej, nie rodzi zastrzeżeń opisanych w poprzednim akapicie. Niezależnie od tego jednak każdy system centralnego blokowania treści może stać się pierwszym krokiem do obowiązkowej cenzury: gdy już się taki system stworzy, i poniesie koszty, czemu by go nie stosować szerzej?.. Wszelkie pomysły rozwiązań opierających się o opt-out warto więc próbować zbijać całkowicie, rozwiązanie opt-in pozostawiając jako opcję ostateczną.

==== Argumenty emocjonalne ====

Podstawowa strategia polega na nazywaniu rzeczy po imieniu -- usuwanie lub blokowanie treści bez nakazu sądowego to '''cenzura''', a ze względu na to, w jaki sposób Internet funkcjonuje, nie może ona działać bez '''inwigilacji'''. Nie ma tu lepszych terminów. Przeciwnicy wprowadzenia cenzury mogą (i powinni) używać ich szeroko we wszelkich dyskusjach na ten temat. Analogia &quot;fizycznego listu&quot; (i jego otwierania, czytania, cenzurowania na poczcie) jest tu bardzo ważna i pomocna.

Można też odwołać się do faktu, że środki, które trzeba by poświęcić na uruchomienie takiego systemu, mogłyby zostać lepiej spożytkowane -- na przykła na szpitale, programy zwiększania bezpieczeństwa na drogach, czy sierocińce. Nie brak przecież problemów, które trzeba rozwiązać; zamiast marnować środki na prawnie i etycznie wątpliwy, technicznie niemożliwy projekt cenzurowana Sieci.

Można zwrócić uwagę, że cenzura Internetu to forma odpowiedzialności zbiorowej -- wszyscy użytkownicy Internetu oraz usługodawcy oferujący w nim swoje usługi są karani za działania małej grupki przestępców. Środki potrzebne na wprowadzenie takiego rozwiązania winny zamiast tego być spożytkowane na ukaranie faktycznie winnych, nie zaś wszystkich obywateli.

Podjęcie prób znalezienia organizacji, które faktycznie działają w kierunku rozwiązania problemu, który rzekomo cenzura Sieci miałaby rozwiązywać (np. seksualne wykorzystywanie dzieci, tworzenie pornografii dziecięcej), jest też zdecydowanie warte zachodu. Całkiem możliwe, że organizacje takie istnieją (w Polsce taką organizacją była [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kidprotect.pl Fundacja KidProtect.pl], bardzo jednoznacznie sprzeciwiająca się pomysłom cenzorskim, z wielu przyczyn przytoczonych powyżej). Ich pomoc będzie nieoceniona.

Jeśli wszystko inne zawiedzie, jako środek ostatniej szansy, można próbować użyć argumentu ''ad personam'' w postaci zarzucenia niecnych zamiarów zwolennikom cenzury. Zdecydowanie nie jest to jednak dobry pomysł, zwłaszcza na początku debaty, jako że od razu ustawia tak zaatakowaną osobę (i jej środowisko) w ostrej opozycji, zamykając zwykle drogę ewentualnego porozumienia. Odradza się stosowanie tego argumentu.

==== Przydatne analogie ====

Niniejsze analogie mogą okazać się pomocne w tłumaczeniu zawiłości technicznych Internetu i jego cenzury.

'''Adres IP''':
podobnie jak adres budynku może pod nim znajdować się wiele różnych stron osób i organizacji (domen).

'''Domena / nazwa domeny''':
podobnie jak nazwa (osoby, organizacji), identyfikuje jednoznacznie osobę lub organizację pod konkretnym adresem (tu: adresem IP).

'''Rozwiązywanie nazw domen/DNS''':
proces ustalania adresu (tu: adresu IP) danej osoby lub organizacji po to, by przesyłka (tu: pakiet danych) do nich dotarł.

'''Głęboka inspekcja pakietów''':
na poczcie byłoby to otwieranie poczty, rozdzieranie koperty, i czytanie listu w celu ustalenia, czy powinien zostać ocenzurowany (zamiast podejmowania tej decyzji na podstawie adresów odbiorcy i nadawcy widocznych na kopercie).

'''Pośrednik''':
ktoś, kto w naszym imieniu wysyła przesyłkę (tu: pakiet danych) i odsyła nam uzyskaną odpowiedź.

'''HTTPS''':
wysyłanie zaszyfrowanych listów.

'''Man-in-the-Middle''':
otwieranie poczty, odszyfrowywanie wiadomości, czytanie, ponowne szyfrowanie i przesyłanie dalej do odbiorcy. Zwykle stara się ukryć ten fakt przed nadawcą i odbiorcą.

==== Przydatne cytaty ====

Doskonały zestaw [https://pl.wikiquote.org/wiki/Cenzura cytatów związanych z debatami na temat cenzury dostępny jest na WikiCytatach], [https://en.wikiquote.org/wiki/Censorship zwłaszcza angielskojęzycznych]; warto też przejrzeć cytaty dotyczące [http://en.wikiquote.org/wiki/Rights#Civil_Rights praw człowieka] oraz [http://en.wikiquote.org/wiki/Freedom_of_speech wolności słowa]. Kilka ciekawszych poniżej.

{{{cytat|Ci, którzy oddają podstawowe wolności w celu uzyskania tymczasowego bezpieczeństwa, nie zasługują ani na wolność, ani bezpieczeństwo.}}}
-- ''Benjamin Franklin''

{{{cytat|Nie zgadzam się z tym, co mówisz, ale do śmierci będę bronić Twego prawa mówienia tego.}}}
-- ''Evelyn Beatrice Hall''

{{{cytat|Jeśli nie wierzymy w prawo wolności słowa w stosunku do osób, którymi gardzimy, nie wierzymy w nie w ogóle.}}}
-- ''Noam Chomsky''

{{{cytat|Internet traktuje cenzurę jak uszkodzenie, i je obchodzi.}}}
-- ''John Gilmore''</text>
      <sha1>apxvg164c21c1a6wacfo4iijnnpnslt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548411</id>
      <parentid>548410</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Kompowiec2|Kompowiec2]].</comment>
      <origin>233427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53224" sha1="p0ynt2o1kyx9ucystt3n9116rrq6xju" xml:space="preserve">W ciągu ostatnich kilku lat wielokrotnie miałem wątpliwą przyjemność być stroną w debacie nad pomysłami wprowadzenia cenzury Internetu w Polsce. Niektóre z nich były lokalne i przeszły w zasadzie niezauważone poza granicami kraju (jak ''Rejestr Stron i Usług Niedozwolonych'' w 2010r.); inne były częścią szerszej dyskusji (jak kwestia implementacji dyrektyw unijnych pozwalających, lecz nie nakazujących, filtrowanie pornografii dziecięcej w krajach członkowskich); raz zaś temat odbił sie echem na całym świecie.

Na tym etapie udało mi się nabrać trochę doświadczenia w tym temacie. Fakt, że pomysły cenzurowania Sieci [http://www.guardian.co.uk/culture/2013/feb/16/uk-iceland-ban-internet-porn pojawiają się nawet w tzw. demokratycznych krajach], skłonił mnie do zebrania tej wiedzy w jednym miejscu, by inni też mogli z niej korzystać.

=== Zasady gry ===

Jest kilka podstawowych, prostych rzeczy, o których zawsze należy pamiętać podczas dyskusji o cenzurze. Można by je podsumować rozszerzoną wersją [https://pl.wikiquote.org/wiki/Brzytwa_Hanlona Brzytwy Hanlona]:
{{cytat|Nigdy nie przypisuj złej woli temu, co można wystarczająco wyjaśnić niekompetencją, lenistwem, lub głupotą.}}

Bardzo często to, że ktoś proponuje lub wspiera pomysł cenzury Internetu nie jest wynikiem złej woli -- jakkolwiek kuszącym takie założenie może się wydawać. Zwykle taka postawa wynika z tego, że wiekszość ludzi (w tym decydentów):
 - '''nie rozumie, jak działa Internet''',
 - '''nie widzi związku między ich pomysłem, a cenzurą''',
 - '''nie pojmuje problemów technicznych i kosztów związanych z próbą wprowadzenia takich pomysłów w życie''',
 - '''nie widzi lub nie rozumie zagrożeń wynikających z ich wprowadzenia'''.

Są dwa obszary, w których trzeba uzyskać przewagę, by mieć szanse na pogrzebanie takich pomysłów:
 - logiczna argumentacja oparta o kwestie techniczne;
 - czysto emocjonalna debata publiczna.

Pierwsze jest łatwiejsze, a zarazem daje dobry punkt wyjścia do drugiego -- które z kolei jest kluczowe do szczęśliwego odwiedzenia decydentów od wprowadzenia cenzury.

=== Przeciwnicy ===
W zasadzie jest pięć grup, z którymi się w takiej debacie trzeba zmierzyć:
 - politycy;
 - urzędnicy;
 - służby mundurowe i tajne;
 - faktycznie zaangażowani (choć być może niekoniecznie trafnie identyfikujący problemy i możliwe rozwiązania) aktywiści;
 - lobbyści biznesowi.

Jest też szósta, kluczowa grupa, której poparcie trzeba uzyskać: opinia publiczna. W tym celu konieczne są też media.

----

'''Politycy''' są na ogół pierwszymi, którzy domagają się cenzury Internetu, zwykle w celu uzyskania krótkoterminowego wzrostu poparcia, nie zaś długoterminowej zmiany społecznej. Zmiana społeczna jest tylko wymówką, prawdziwy powód to zwykle polityka i próba zwiększenia swoich notowań, lub umieszczenia swojego nazwiska w mainstreamowych mediach.

Czasem wystarczy przekonać ich osobiście, czasem potrzebny jest jedyny argument, który jest zawsze zrozumiały dla każdego polityka -- odniesienie się do opinii publicznej, która powinna być jednoznacznie przeciwko cenzurze. Zwykle zakładanie złej woli polityków (np. &quot;chcą utemperować opozycję&quot;) jest kontr-produktywne, i niepotrzebnie utrudnia dyskusję.

'''Urzędnicy''' z reguły nie mają silnych przekonań w dowolnym kierunku, lub przynajmniej nie mogą się nimi pochwalić; robią co ich przełożeni (politycy) każą. Nie ma sensu robić sobie z nich wrogów -- jeśli potraktuje się ich wrogo, mogą zacząć aktywnie wspierać drugą stronę debaty. Bardzo często nie posiadają technicznej wiedzy, mogą nie rozumieć skomplikowanych kwestii związanych z technologią; mogą też nie rozumieć implikacji związanych z prawami człowieka.

'''Służby mundurowe i tajne''' traktują takie pomysły jako możliwość uzyskania dodatkowych uprawnień, lub przynajmniej nowego narzędzia. Zwykle rozumieją kwestie techniczne, zwykle się też nie przejmują związanymi z cenzurą kwestiami praw człowieka. Widzą siebie jako obrońców prawa i porządku, i ''implicite'' zakładają, że cel uświęca środki -- przynajmniej w kontekście Internetowej cenzury i nadzoru. Nie przekonają ich argumenty, ale też zwykle nie odwołują się do emocjonalnej retoryki.

'''Aktywiści promujący cenzurę''' są bardzo mocno przekonani że jakiś konkretny problem społeczny, który bardzo leży im na sercu (pornografia dziecięca; hazard; pornografia w ogóle; itp.), da się łatwo rozwiązać cenzurując Internet. Mają bardzo konkretne cele, ale choć ciężko jest ich przekonać, jest to możliwe i warto próbować. Znów, nie należy zakładać złej woli, naprawdę zależy im na tej konkretnej kwestii społecznej, i naprawdę uważają, że cenzura Sieci przyniesie dużo Dobra-z-dużej-litery.

Zwykle nie rozumieją kwestii technicznych i kosztów związanych z wprowadzaniem ich pomysłu w życie, aczkolwiek mogą rozumieć kwestie związane z prawami człowieka. Jeśli ich nie rozumieją, próba ich naświetlenia może być bardzo dobrą strategią. Jeśli je rozumieją, mogą świadomie dokonywać wyboru hierarchii wartości (np. &quot;jedno dziecko, które nie zobaczy pornografii w Internecie, warte jest tego niewielkiego naruszenia wolności wypowiedzi&quot;).

Zderzeni z kosztami ekonomicznymi wprowadzenia ich pomysłów twierdzić będą, że &quot;żadna cena nie jest zbyt wysoka&quot;.

'''Lobbyści biznesowi''' pojawiają się z obu stron. Lobbyści dostawców Internetu będą zwykle oponowali, jako że cenzura oznacza wyższe koszty po ich stronie -- jeśli jednak na stole pojawiają się pieniądze (np. w postaci rządowych przetargów na wdrożenie cenzury), często wycofają swoje zastrzeżenia.

Niewielu jest zwykle lobbystów promujących cenzurę, przynajmniej na spotkaniach publicznych. Nie da się ich przekonać; na poparcie swoich tez przedstawiać będą mnóstwo &quot;faktów&quot;, &quot;infografik&quot;, &quot;raportów&quot;, itd., które po bliższym zbadaniu często okazują się podkoloryzowane, mówiąc delikatnie. Bardzo dokładne przyglądanie się ich argumentom i bycie przygotowanymi na rozprawienie się z każdym z nich z osobna, jeden po drugim, zwykle jest dość skuteczną taktyką, choć wymagającą znacznych zasobów. Możliwe jest jednak pokazanie, że pierwsze parę przedstawianych przez nich &quot;faktów&quot; nie trzyma się kupy, i potraktowanie tego jako ilustracji kiepskiej jakości reszty ich argumentacji.

'''Opinia publiczna''' łatwo daje się przekonać argumentami czysto emocjonalnymi -- jak [http://prawo.vagla.pl/node/8763 &quot;pomyśl o dzieciach&quot;]. Z tego powodu, oraz ze wzglądu na słabe zrozumienie tego, jak funkcjonuje Internet, przez zwykłą Kowalską czy zwykłego Kowalskiego, niełatwo jest przekonać opinię publiczną do bycia przeciw cenzurze Sieci. Zwłaszcza, jeśli nie jest choć trochę przeciwna cenzurze i nadzorowi jako takim.

Tym niemniej kluczowe jest przeciągnięcie opinii publicznej na swoją stronę, a do tego niestety konieczne są silne argumenty emocjonalne, i bardzo mocne argumenty techniczne skutecznie podważające emocjonalne argumenty za cenzurą.

'''Komunikacja z opinią publiczną to komunikacja przez media'''. Konieczne są dobrze napisane informacje prasowe, zawierające argumenty podane w sposób treściwy, a zatem strawny dla mediów. Im łatwiej będzie mediom z materiałów skorzystać, tym łatwiej dotrze się z przekazem do opinii publicznej.

Trzeba też zdawać sobie sprawę z tego, że media przekręcą, potną i wykrzywią informacje czy cytaty, wyrwą je z kontekstu. Znów, nie należy szukać tu złej woli, jest to po prostu efekt tego, jak w XXI wieku media funkcjonują, oraz braku wiedzy technicznej wśród dziennikarzy. Wniosek jest taki, że język informacji podawanych mediom musi być dobrze przemyślany, tak jasny i dostępny dla zwykłych odbiorców, jak to tylko możliwe. Lub bardziej.

Przekazy do mediów muszą być krótkie, treściwe, i na temat. Z jednej strony ułatwia to zrozumienie przekazu przez opinię publiczną, z drugiej jednocześnie ułatwia mediom wykorzystanie materiału i utrudnia jego zniekształcenie.

W przekazach medialnych zdecydowanie warto zachować polityczną neutralność, skupiając się na konkretach, nie zaś na przynależności politycznej czy programach partii; warto też proponować konretne działania -- np. pisząc listy otwarte zawierające konkretne, jednoznaczne pytania do proponentów cenzury, dotyczące legalności, kosztów, kwestii technicznych czy związanych z prawami człowieka, itp., na które (jeśli media postanowią taki list opublikować) będą oni być może zmuszeni odpowiedzieć.

----

Każdej z tych grup, a często z konkretnych osób, trzeba przyjrzeć się osobno.

Każda może być przekonana innymi argumentami, i w różnych sytuacjach -- spotkania publiczne w świetle reflektorów mogą być bardzo skuteczne w odniesieniu do polityków, jeśli opinia publiczna wyraża niechęć wobec pomysłu cenzury; spotkania z dala od mediów będą lepszą strategią jeśli takiej niechęci nie widać ze strony opinii publicznej, ale pojawia się ze strony polityków czy urzędników; czasem wystarczy podrzucić im wtedy dobry argument do wykorzystania w celu publicznego podparcia swojego negatywnego wobec cenzury stanowiska.

=== Preteksty ===

Powody -- czy preteksty -- wspierania pomysłów wprowadzenia cenzury są zwykle dwojakiego rodzaju:
 - społeczne;
 - polityczne.

Czasem powody społeczne (np. pornografia dziecięca, czy pornografia w ogóle, czy też hazard, kwestie religijne, porządek społeczny, itp.) można uznać za faktyczne powody przedstawiania pomysłów wprowadzenia cenzury. Wielokrotnie taka sytuacja miała miejsce w Polsce, i zapewne podobnie sprawy się mają w innych regionach europy.

Czasem jednak są tylko pretekstem, wymówką dla bardziej niecnych faktycznych planów politycznych (np. cenzura opozycji, jak w Chinach, Iranie, Korei).

Co ważne, nie jest łatwo jednoznacznie ustalić, czy pod płaszczykiem walki z problemem społecznym druga strona nie próbuje się osiągnąc celów politycznych. I choć ''zakładanie'' złej woli w każdym wypadku jest przeciwskuteczne, nie należy takiej ewentualności odrzucać, zwłaszcza biorącc pod uwagę liczbę uczestników takiej dyskusji.

==== Preteksty społeczne ====

Szereg kwestii społecznych (nierzadko ważkich i palących) jest przywoływanych jako powody, dla których wprowadzenie cenzury Internetu jest niezbędne, m.in.:
 - pornografia dziecięca (to jest bez wątpliwości najsilniejszy argument używany przez proponentów cenzury, i w każdej debacie publicznej na ten temat pojawi się wcześniej czy później, niezależnie od tematu, od którego debata się zaczęła -- warto się to przygotować zawczasu);
 - pornografia jako taka;
 - hazard;
 - uzależnienia (alkohol, narkotyki dostępne w Internecie rzekomo również dla osób niepełnoletnich);
 - porządek społeczny (m.in. w Chinach);
 - związane z religią;
 - związ pomówieniem i ochroną dobrego imienia;
 - monopole intelektualne,
 - lokalne prawa (jak zakaz propagowania treści nazistowskich w Niemczech).

Warto zwrócić uwagę, że rozwiązania techniczne nigdy nie rozwiązały problemu społecznego, nie ma też nic, co by sugerowało, by rozwiązanie techniczne polegające na cenzurze Sieci miało rozwiązać którykolwiek z problemów społecznych podanych powyżej.

Trzeba się też przygotować na nieuchronne dodawanie w danej debacie publicznej kolejnych problemów społecznych do listy powodów, dla których cenzurę należy wprowadzić. Na przykład w przypadku Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych pomysł cenzury Sieci wziął się z chęci kontroli hazardu, natomiast w toku debaty pojawiły się dodatkowe &quot;powody&quot;: pornografia dziecięca i narkotyki dostępne w Sieci.

'''Dlatego też kluczowe jest, by argumentować nie tylko przeciwko danemu pretekstowi, lecz również mocno podkreślać, że wprowadzenie cenzury i inwigilacji nigdy nie jest uzasadnione, niezależnie od kwestii społecznych, które rzekomo miałoby rozwiązywać'''

Warto dodać, że takie rozszerzanie katalogu powodów, dla których cenzurę należałoby wprowadzić, może zwrócić się przeciwko jej proponentom. Jeśli uda się w początkowym stadium dyskusji doprowadzić do tego, by proponenci deklarowali, że rozwiązanie to będzie wykorzystywane tylko w tym jednym celu, od którego się dyskusja rozpoczęła, dodanie przez nich lub innych uczestników dyskusji nowych powodów pozwolić może na stwierdzenie, że jeszcze nie wprowadzono tego rozwiązania, a już zjeżdża się po równi pochyłej i chce się stosować to rozwiązanie do innych celów -- jakie jeszcze zostaną więc dodane później!

==== Powody polityczne ====

...są dość oczywiste. Możliwość inwigilowania i cenzurowania komunikacji w Internecie (który z każdym dniem staje się coraz istotniejszym medium) jest potężnym narzędziem dla polityka. Pozwala &quot;zniknąć&quot; opozycję, utrudnić lub uniemożliwić jej komunikację wewnętrzną, czy łatwo ustalić tożsamośc opozycjonistów.

Jako że cenzura Sieci wymaga [https://pl.wikipedia.org/wiki/Deep_Packet_Inspection głębokiej inspekcji pakietów], gdy raz taki system zostanie wdrożony, nie ma technicznych przeszkód, by wykorzystać go do kontroli czy modyfikacji komunikacji w locie. Daje to nawet szersze możliwości politykom zdecydowanym ich użyć, takie jak podszywanie się pod opozycjonistów w celu niszczenia ich reputacji, podrzucania nielegalnych materiałów, czy wprowadzania zamętu w ich komunikacji.

=== Kontr-argumenty ===

Argumenty przeciw wprowadzaniu cenzury i inwigilacji w Sieci podzielić można na trzy główne grupy:
 - związane z techniką;
 - związane z ekonomią i kosztami;
 - filozoficzne (w tym dotyczące praw człowieka, wolności słowa, itp.).

Kilka porzydatnych w debacie analogii znajduje się na końcu tej sekcji.

Dobra wiadomość: we wszystkich trzech obszarach istnieją silne argumenty przeciwko cenzurze.
Zła wiadomość: wszystkie trzeba niestety wcześniej czy później przetłumaczyć na język zrozumiały dla opinii publicznej.

Warto ponownie podkreślić, że na ogół ani opinia publiczna, ani politycy, ani urzędnicy, promujący cenzurę Sieci, nie mają porządnej wiedzy ani zrozumienia kwestii z nią związanych. Podanie tych kwestii w zrozumiałej, emocjonalnie naładowanej formule jest bardzo skuteczną strategią.

Wiele z kontr-argumentów (np. podważanie e-gospodarki, czy powodowanie przenoszenia się blokowanych treści do darknetów, o czym piszę poniżej) powiązanych jest z [http://www.isns.uw.edu.pl/projekty.php?isns=paradoks-niezamierzonych-konsekwensji prawem niezamierzonych konsekwencji], pojawiających się zwłaszcza w przypadku [http://marginalrevolution.com/marginalrevolution/2008/01/the-law-of-unin.html wprowadzania nagłej zmiany w skomplikowanych systemach]. To samo w sobie może być dobrym kontr-argumentem.

Trzeba też pamiętać, by -- na tyle, na ile to możliwe w danej sytuacji politycznej -- utrzymywać neutralność polityczną, nie dać się wmanewrować w identyfikację z konkretnymi siłami politycznymi. Cenzura i wolność wypowiedzi są ważne dla uczestników debaty publicznej z dowolnego miejsca na politycznym spektrum, warto nawiązać nić porozumienia w tej kwestii [/pl/91 nawet z grupami, z którymi na co dzień być może nam nie po drodze].

==== Argumenty techniczne ====

Ze względu na to, w jaki sposób Internet funkcjonuje, istnieje kilka mocnych argumentów technicznych przeciwko cenzurze Internetu. Ich główne trzy rodzaje:
 - cenzura wymagałaby daleko idących zmian infrastrukturalnych i topologicznych;
 - cenzura wymagałaby wysokiej klasy sprzętu filtrującego, który prawdopodobnie i tak miałby problemy z obsłużeniem całego ruchu;
 - cenzura zwyczajnie nie działa: łatwo ją obejść; nie blokuje wszystkiego, co ma blokować; blokuje treści, które nie miały być blokowane.

Internet można cenzurować na wiele sposóbów, na wielu poziomach. Każdy z nich ma swoje zalety i wady, żaden nie gwarantuje 100% skuteczności, w przypadku wszystkich trzeba liczyć się z blokowaniem treści nie mających być blokowanymi, i przepuszczaniem treści, które miałyby być blokowane, wszystkie są kosztowne, wszystkie wymagają inwigilacji w Sieci.

'''Skuteczność''' metod cenzury Sieci nigdy nie jest całkowita, istnieje szereg metod obejścia każdej z nich.

'''Nad-blokowanie''' to ''przypadkowe'' blokowanie treści, które nie miały być blokowane w przypadku danej metody cenzury. W zależności od stosowanej metody może to stanowić większy lub mniejszy problem, jest jednak nieuniknione. Przy czym nie mowa tu o sytuacjach, w których celowo na czarnej liście znalazł się treści, które oficjalnie nie miały być blokowane.

Podobnie, '''niedoblokowanie''' to sytuacja, w której treści, które miały być blokowane, ''przypadkowo'' przedostają się przez filtry cenzorskie. Nie chodzi tu o celowe obchodzenie cenzury, lecz o treści, które przez filtry przedostają się przypadkiem.

Zarówno '''wymagane zasoby''' (sprzęt, moc obliczeniowa, pasmo), jak i '''koszt zarządzania listą treści blokowanych''' różnią się znacznie w zależności od metody cenzury.

Od tego, czy dana metoda korzysta z '''głębokiej inspekcji pakietów (''DPI'')''', zależy jak bardzo narusza prywatność korzystających z Sieci, oraz ile zasobów wymaga.

Poniżej znajduje się podsumowanie możliwych metod cenzury i blokowania treści w Sieci, z informacjami odnoszącymi się do powyższych czynników. Możliwe metody obejścia tych metod znajduje się na końcu ninienjszej sekcji.

----

'''Blokowanie na poziomie DNS''':
ryzyko nadblokowania: __duże__
ryzyko niedoblokowania: __średnie__
wymagane zasoby: __niskie__
koszt utrzymania listy: __średni__
obejście: __bardzo łatwe__
głęboka inspekcja pakietów: __nie__

Blokowanie na poziomie systemu domenowego (`DNS`) wymaga, by dostawcy usług dostępu do Internetu usuwali ze swoich serwerów DNS (operatorzy zwykle utrzymują własne serwery DNS, domyślnie używane przez ich klientów) określone domeny, przez co nie będzie można uzyskać powiązanych z nimi adresów IP, jeśli z tych serwerów DNS się korzysta. Oznacza to, że koszt wdrożenia tego rozwiązania cenzoreskiego jest niski.

Oznacza to jednak też, że wystarczy zmienić serwery DNS, z których się korzysta (nie jest to trudne zadanie), by blokadę obejść całkowicie.

Metoda ta niesie też za sobą duże ryzyko nadblokowania; ze względu na konkretną treść cała domena trafiałaby na czarną listę. Jeden wpis na forum czy jeden artykuł wystarczyłby do ocenzurowania całej domeny.

Natomiast strony, które celowo publikują treści objęte blokadą, będą często zmieniać nazwy domen, z których korzystają (czasem w przeciągu godzin!). Ryzyko niedoblokowania oraz koszty obsługi listy są zatem średnie.

'''Blokowanie adresów IP''':
ryzyko nadblokowania: __wysokie__
ryzyko niedoblokowania: __średnie__
wymagane zasoby: __niskie__
koszt obsługi listy: __średni__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __nie__

Blokowanie adresów IP wymaga, by operatorzy sami blokowali konkretne adresy IP, lub przekazywali cały ruch wychodzący przez infrastrukturę instytucji cenzorskiej. Obejście jest tylko nieznacznie trudniejsze, niż w przypadku blokowania na poziomie DNS, zachowane są też w zasadzie wszystkie wady tego rozwiązania.

Ani blokowanie adresów IP, ani blokowanie na poziomie DNS, nie korzystają z głębokiej inspekcji pakietów.

Strony, które celowo publikują treści objęte blokadą mogą obejść blokowanie na poziomie adresów IP zmieniając adresy IP, z których korzystają, co wymaga tylko trochę więcej zachodu, niż zmiana nazwy domeny; użytkownicy chcący dostęp uzyskać mogą skorzystać z szeregu metod obejścia cenzury, nieco bardziej zaawansowanych, niż w przypadku DNS.

Możliwe jest zwiększenie efektywności blokady adresów IP (i spowodowanie, by była trudniejsza do obejścia) poprzez blokowanie całych zakresów (lub bloków) adresów IP. To jednak ogromnie zwiększa ryzyko nadblokowania.

'''Blokowanie konkretnych [https://pl.wikipedia.org/wiki/Uniform_Resource_Locator URLi] (linków)''':
ryzyko nadblokowania: __niskie__
ryzyko niedoblokowania: __wysokie__
wymagane zasoby: __średnie__
koszt obsługi listy: __wysoki__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __tak__

Ta metoda korzysta z głębokiej inspekcji pakietów.

Ponieważ metoda ta blokuje tylko konkretne treści według ich URLi (linków), nie są blokowane całe strony czy serwery (jak w przypadku blokowania na poziomie IP czy DNS). Ryzyko nadblokowania jest zatem zasadniczo niższe. To jednak oznacza, że ryzykio niedoblokowania jest znacznie wyższe -- ta sama treść może wszak być dostępna na tym samym serwerze pod różnymi URLami, a zmiana niewielkiej części adresu URL w zasadzie obchodzi blokadę.

Użytkownicy, którzy chcą uzyskać dostęp do blokowanych treści mają szeroki wachlarz możliwości (w tym serwery proxy, VPNy, sieć Tor, darknety, jak opisano poniżej).

'''Blokowanie dynamiczne''' (słowa kluczowe, rozpoznawanie obrazów, itp.):
ryzyko nadblokowania: __wysokie__
ryzyko niedoblokowania: __wysokie__
wymagane zasoby: __bardzo duże__
koszt obsługi listy: __niski__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __tak__

Ta metoda wykorzystuje głęboką inspekcję pakietów w celu uzyskania dostępu do przesyłanych treści, które porównuje z listą słów kluczowych, próbek obrazu czy wideo (w zależności od rodzaju treści).

Wykazuje bardzo wysokie ryzyko nadblokowania (wystarczy zastanowić się, co stanie się ze wszelkimi wzmiankami &quot;Essex&quot;, jeśli blokowanym słowem-kluczem byłoby &quot;sex&quot;; jaki los czeka artykuły na Wikipedii czy teksty naukowe dotyczące biologii i ludzkiego rozmnażania); oraz bardzo wysokie ryzyko niedoblokowania (operatorzy stron mogą unikać znanych słów kluczowych, lub stosować dziwną, acz wciąż zrozumiałą, pisownię -- np. &quot;s3x&quot;).

Walka z niedoblokowaniem poprzez rozszerzanie listy blokowanych słów tylko zwiększa problem nadblokowania. Z drugiej strony, walka z nadblokowaniem poprzez tworzenie skomplikowanych zasad dotyczących słów kluczowych (np. &quot;sex, ale tylko jeśli wystepuje jako osobne słowo, ze spacjami przed i po&quot;) ułatwia operatorom obchodzenie blokady (np. &quot;seksualność&quot; zamiast &quot;seks&quot;).

Koszty utrzymywania listy blokowanych treści są stosunkowo niskie, ale samo blokowanie wymaga ogromnej przepustowości łącz i zasobów sprzętowych, ponieważ każde ppojedyncze połączenie sieciowe musi być sprawdzone i porównane z listą słów kluczowych i próbek. Jest to wyjątkowo kosztowne zwłaszcza w odniesieniu do obrazków, zdjęć, video, i innych zasobów nie będących tekstem.

Również w tym przypadku istnieje szereg metod obejścia cenzury.

'''Blokowanie w oparciu o sumy kontrolne (hasze)''':
ryzyko nadblokowania: __niskie__
ryzyko niedoblokowania: __wysokie__
wymagane zasoby: __bardzo duże__
koszt obsługi listy: __wysoki__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __tak__

Blokowanie w oparciu o sumy kontrolne (hasze) wykorzystuje głęboką inspekcję pakietów w celu pobrania treści przesyłanych w danym połączeniu sieciowym i obliczenia ich sum kontrolnuch za pomocą [https://pl.wikipedia.org/wiki/Funkcja_skr%C3%B3tu funkcji skrótu (haszuhących)], które następnie porównywane są z listą sum kontrolnych treści z czarnej listy. Wykazuje niskie ryzyko nadblokowania (w zależności od wykorzystanej funkcji skrótu), ale bardzo wysokie ryzyko niedoblokowania, jako że jedna drobna zmiana w treści oznacza zmianę sumy kontrolnej, a zatem obejście filtra.

Metoda ta wymaga ogromnych zasobów, jako że treści przesyłane w połączeniach sieciowych muszą zostać tylko pobrane, ale również (w czasie rzeczywistym) musi zostać obliczona ich suma kontrolna (co jest operacją kosztowną obliczeniowo), i porównana bazą danych sum kontrolnych blokowanych treści. Koszt utrzymania listy jest również wysoki.

I znów, istnieje szereg metod obejścia cenzury.

'''Rozwiązania hybrydowe''' (np. oparte o adresy IP + sumy kontrolne):
ryzyko nadblokowania: __niskie__
ryzyko niedoblokowania: __wysokie__
wymagane zasoby: __średnie__
koszt obsługi listy: __wysokie__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __tak__

Kompromisem pomiędzy wymagającą dożej ilości zasobów, ale jednocześnie wykazującą się niskim ryzykiem nadblokowania metodą opartą o sumy kontrolne, a niewymagającymi dużych zasobów, ale wykazującymi się wysokim ryzykiem nadblokowania metodami opartymi o DNS czy adresy IP, mogą być rozwiązania hybrydowe. Zwykle oznacza to, że utrzymywana jest lista adresów IP lub nazw domen, dla których blokowanie w oparciu o sumy kontrolne jest stosowane. Tym samym wymagające dużych zasobów liczenie sum kontrolnych dla każdego połączenia ma miejsce wyłącznie dla adresów IP czy domen z czarnej listy. Metoda ta korzysta z głębokiej inspekcji pakietów.

Wymagane zasoby i koszty utrzymywania listy są wciąż wysokie, jak również ryzyko niedoblokowania. Metody obejścia nie są trudniejsze, niż w przypadku metody opartej o sumy kontrolne.

----

Istnieje szereg '''metod obejścia cenzury''', z których skorzystać może każda osoba zainteresowana dostępem do zablokowanych treści.

'''Własne ustawienia DNS''' są prostą metodą obejścia blokowania opartego o DNS, nie wymagającą w zasadzie żadnej wiedzy technicznej, możliwą do wykorzystania przez każdego. Można w tym celu skorzystać z szeregu publicznie dostępnych serwerów DNS. Nie ma łatwego sposobu uniemożliwienia korzystania z tej metody obejścia cenzury bez zastosowania metod cenzury bardziej zaawansowanych, niż blokowanie w oparciu o DNS.

'''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Serwer_po%C5%9Brednicz%C4%85cy Serwery pośredniczące (proxy)]''', zwłaszcza anonimowe, mieszczące się poza obszarem, na którym cenzura Sieci jest wdrożona, mogą być dość łatwo wykorzystane do jej obejścia. Użytkownicy mogą zmodyfikować ustawienia systemu operacyjnego lub przeglądarki, lub zainstalować rozszerzenia znacznie ułatwiające korzystanie z tej metody obejścia. Możliwe jest blokowanie samych serwerów proxy (np. bazując na ich adresie IP, słowach kluczowych, itp.), zablokowanie wszystkich jest jednak w zasadzie niemożliwe, jako że nietrudne jest uruchomienie nowych takich serwerów.

'''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Virtual_Private_Network Wirtualne sieci prywatne (VPN)]''' (włączając &quot;pseudo-VPNy&quot;, jak [https://pl.wikipedia.org/wiki/Tunel_%28informatyka%29 tunele] [https://pl.wikipedia.org/wiki/Secure_Shell SSH]) wymagają nieco więcej wiedzy technicznej i dostępu do (zwykle płatnej) usługi VPN lub serwera SSH, znajdujących się poza obszarem, na którym cenzurowana jest Sieć. Blokowanie całości ruchu VPN/SSH jest możliwe, wymagałoby jednak głębokiej inspekcji pakietów, i powodowałoby ogromne problemy dla biznesu -- bardzo wiele firm korzysta z rozwiązań VPN i SSH w codziennej działalności w celu umożliwienia osobom w nich zatrudnionym bezpiecznego dostępu do zasobów w sieci wewnętrznej spoza biura.

'''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Tor_%28sie%C4%87_anonimowa%29 Tor]''' jest bardzo skuteczną metodą obchodzenia cenzury (choć należy się liczyć z pewnym spadkiem prędkości połączenia). Bardzo łatwo z niego skorzystać -- wystarczy pobrać [https://www.torproject.org/projects/torbrowser.html.en przeglądarkę ze zintegrowanym Torem] i korzystać z Internetu za jej pomocą. To, w jaki sposób Tor działa, w zasadzie uniemożliwia jego blokowanie -- ruch w Torze wygląda jak zwykły ruch [https://pl.wikipedia.org/wiki/HTTPS HTTPS] do tego stopnia, że umożliwia dostęp do Internetu w miejscach objętych najbardziej agresywną cenzurą Sieci -- Chinach, Korei Północnej, Iranie.

'''Żadna z metod cenzury nie jest w stanie skutecznie blokować treści w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ukryta_sie%C4%87 darknetach]''' -- wirtualnych sieciach anonimizujących i ukrywających ruch, dostępnych wyłącznie za pomocą odpowiednich narzędzi (jak Tor, [https://pl.wikipedia.org/wiki/I2P I2P], [https://pl.wikipedia.org/wiki/Freenet FreeNet], zapewniających wysoką odporność na wszelkie próby cenzury dzięki technicznym cechom samych tych sieci. Ponieważ darknety są w zasadzie niemożliwe do zablokowania, a zarazem nie umożliwiają cenzury treści wewnątrz swoich sieci, są doskonałymi metodami obejścia blokad.

W przypadku darknetów należy się jednak liczyć ze spadkiem prędkości połączeń.

Warto zauważyć, że wprowadzanie cenzury Sieci zmusza osoby publikujące treści objęte cenzurą to przejścia do darknetów, co w istocie utrudnia pracę stróżów prawa w zakresie zbierania materiału dowodowego, oraz badaczom próbującym zbadać i opisać popularność różnych rodzajów cenzurowanych treści. Ta myśl jest bardziej rozwinięta w części dotczącej filozoficznych argumentów przeciwko cenzurze Sieci.

----

Choć nie jest to ''stricte'' narzędzie obchodzenia cenzury, '''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Transport_Layer_Security TLS/SSL] obchodzi wszelkie metody cenzury opierające się o głęboką inspekcję pakietów''', jako że zawartość strumieni danych jest zaszyfrowana i dostępna wyłącznie dla programu użytkownika, oraz serwera, z którym się komunikuje. Tym samym rozwiązania filtrujące nie mają do niej dostępu.

TLS/SSL zapewnia zaszyfrowaną, bezpieczną komunikację; początkowo stosowany głównie przez strony banków i sklepów internetowych, dziś wdrażany jest przez coraz więcej stron, w tym sieci społecznościowe. Dostęp do stron, których adres zaczyna się od `https://` (zamiast `http://`) odbywa się właśnie za pomocą TLS/SSL. Jego rola nie ogranicza się jednak do zabezpieczania komunikacji ze stronami internetowymi, wiele innych narzędzi i protokołów (np. oprogramowanie e-mail czy niektóre rozwiązania [https://pl.wikipedia.org/wiki/VoIP VoIP]) korzysta z niego, by zapewnić bezpieczeństwo połączeń.

Przy wdrożeniu cenzury opierającej się o głęboką inspekcję pakietów, użytkownicy i usługodawcy będą naturalnie wdrażać TLS/SSL jako proste i skuteczne jej obejście. Oznacza to, że każde rozwiązanie oparte o głęboką inspekcję pakietów musi w jakiś sposób radzić sobie z komunikacją szyfrowaną TLS/SSL. W zasadzie istnieją jedynie dwie drogi:
 - całkowite blokowanie wszystkich połączeń szyfrowanych;
 - dokonywanie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Atak_man_in_the_middle ataku ''man in the middle'' (''MITM'')] na szyfrowane strumienie danych.
 
Blokowanie TLS/SSL nie jest specjalnie trudne, łatwo takie strumienie odfiltrować. Problem w tym, że jest to szeroko stosowana metoda zapewniania bezpieczeństwa korzystającym z wszelkiego rodzaju usług on-line, zwłaszcza bankowości elektronicznej. ''De facto'' więc oznaczało by to uniemożliwienie bezpiecznego korzystania z jakichkolwiek usług w Internecie, co spotkałoby się ze słusznym oburzeniem użytkowników, ekspertów IT, sektora bankowego (a w zasadzie wszystkich firm korzystających z TLS/SSL w ramach zwiększania swojego bezpieczeństwa).

Wykonywanie ataku man-in-the-middle oznacza odszyfrowywanie &quot;w locie&quot; zaszyfrowanych strumieni danych, sprawdzania treści w nich zawartych, ponownego szyfrowania ich, i wysyłania ich do ich odbiorcy, najlepiej bez możliwości wykrycia przez użytkownika, ani przez serwer. Jeśli dana usługa czy strona korzysta z poprawnie wygenerowanego certyfikatu, jest to możliwe wyłącznie, jeśli sprzęt użyty do cenzurowania Sieci wyposażony jest w specjalny certyfikat cyfrowy.

Były przypadki wycieku takich certyfikatów z [https://pl.wikipedia.org/wiki/Urz%C4%85d_certyfikacji urzędów certyfikacji (''CA'')] i [http://news.cnet.com/8301-27080_3-20098894-245/fraudulent-google-certificate-points-to-internet-attack/ użycia ich przez opresyjne reżymy właśnie w celu dokonywania ataków MITM na szyfrowane połączenia i cenzurowania Sieci]; istnieje też sprzęt filtrujący, który zawiera takie certyfikaty dostarczone legalnie przez jeden z CA współpracujących z producentem, właśnie w celu dokonywania trudnych do wykrycia ataków MITM i nadzorowania sieci.

Jednakże dokonywanie ataków MITM na połączenia TLS/SSL jest operacją wymagającą sporych zasobów, dodatkowo zwiększającą koszt już drogich rozwiązań opartych o głęboką inspekcję pakietów -- sprzęt posiadający możliwość dokonowania takich ataków jest zdecydowanie bardziej kosztowny.

Inny argument wydaje się jednak znacznie silniejszy. Wykonywanie ataków ''man-in-the-middle'' znacznie bardziej narusza prywatność, niż sama głęboka inspekcja pakietów. Jest to świadomy akt włamywania się, łamania szyfrowanej komunikacji w celu dostania się do jej treści, po czym zacierania śladów w celu ukrycia faktu, że strony komunikacji są inwigilowane. Niewiele jest w domenie cyfrowej bardziej wrogich aktów, których rząd może dokonać w odniesieniu do obywateli.

Mało tego -- dokonywanie MITM na wszystkich połączeniach w sieci znacznie obniża zaufanie do niej. Oznacza to, że obywatele nie będą ufać bankowości elektronicznej, usługom finansowym on-line, sklepom internetowym, czy wszelkim innym stronom, które do tej pory opierały model zaufania na TLS/SSL właśnie. Oznacza to ogromne ryzyko dla e-gospodarki.

W dużej mierze też powoduje, że TLS/SSL staje się zwyczajnie nieskutecznym narzędziem zapewniania bezpieczeństwa. To, wraz z obniżeniem zaufania do TLS/SSL w ogóle, przekłada się bezpośrednio na obniżenie bezpieczeństwa użytkowników w Sieci.

Wreszcie, i tę metodę można obejść -- usuwając certyfikat główny CA, które udostępniło swój certyfikat w celu dokonywania MITM, z zestawu certyfikatów, z których korzysta oprogramowanie użytkownika -- który [https://support.mozilla.org/pl/kb/usuwanie-diginotar-ca sam może tę operację wykonać]. Efektem ubocznym będzie oznaczenie wszystkich połączeń chronionych certyfikatem wystawionym przez ten konkretny CA jako &quot;niebezpiecznych&quot;, w tym połączeń, na których dokonany został atak MITM.

==== Argumenty ekonomiczne ====

Argumenty ekonomiczne w dużej mierze wynikają z kwestii technicznych naświetlonych powyżej. Konieczne zmiany w infrastrukturze oznaczają ogromne koszty, podobnie wysokiej klasy sprzęt wymagany przy takim wdrożeniu. Koszty pracy są również nie do pominięcia (wynagrodzenie osób dbających o utrzymanie list treści blokowanych i utrzymanie niezbędnej infrastruktury). Koszty te, rzecz jasna, różnią się w zależności od wybranej metody cenzury, i w zależności od kraju, ale zawsze są znaczne.

'''Koniecznie trzeba też podkreślić ukryte koszty, które będą musiały być poniesione przez operatorów usług dostepu do Internetu (a zatem również ich klientów''' w przypadku wielu tego typu rozwiązań. Jeśli to operatorzy będą zobowiązani wdrożyć filtrowanie treści w swojej infrastrukturze, to oni będą musieli wyłożyć na to środki. W takim wypadku operatorzy mogą stać się zdecydowanymi przeciwnikami cenzury.

Jeżeli plan zakładałby jednak, że rząd zapłaci operatorom za takie wdrożenia, ciężko będzie ich przekonać, że to zły pomysł -- wtedy jednak publikacja szacunkowych kosztów wdrożenia, pokrywanych w takim wypadku z kieszeni podatników, może być sama w sobie bardzo skuteczną strategią.

W każdym razie wymaganie przejrzystości, zadawanie właściwych pytań dotyczących kosztów i tego, kto je poniesie, szacowanie ich i publikacja tych szacunków jest zdecydowanie warte zachodu.

Łatwo też pominąć '''szerokie skutki cenzury Sieci w odniesieniu do całej internetowej gospodarki''', i ogólne koszty ekonomiczne z tym związane. Niepewność prawa w postaci niejasnych zasad blokowania (które nie mogą być jasne i jednoznaczne, z powodów podanych poniżej) treści dostępnych na stronach internetowych -- które przecież często są inwestycją -- oraz niejasność zasad odwoływania się od decyzji umieszczenia na czarnej liście (które siłą rzeczy w wielu wypadkach będą niesprawiedliwe), będą poważnym argumentem dla firm by nie inwestować w obecność w Sieci.

To odbije się na całej gałęzi gospodarki, i szerzej -- gospodarce jako takiej.

==== Argumenty filozoficzne ====

Temat ten jest też rzecz jasna najeżony problemami natury, nazwijmy to, filozoficznej, na ogół sprowadzających się do pytania czy cel (np. blokowanie pornografii dziecięcej, czy dowolna) uświęca środki (zmiany w infrastrukturze, ogromne koszty, podważenie praw podstawowych -- wolności słowa, tajemnicy korespondencji).

'''Rzecz jasna główną oś argumentów przeciwko cenzurze stanowią prawa człowieka'''. Prawo do prywatności, wolność słowa, tajemnica korespondencji są zapisane w wielu umowach międzynarodowych i stanowią tu silny fundament.

'''Niestety, by zwolennicy cenzury (i opinia publiczna!) zrozumieli związane z prawami człowieka implikacje tych pomysłów, kluczowe jest [/pl/43 usunięcie fałszywego podziału na &quot;świat fizyczny&quot; i &quot;świat cyfrowy&quot;]'''.

Dla każdej technicznie kompetentnej osoby rozróżnienie to nie istnieje -- jest tylko figurą retoryczną. Dla większości zwolenników cenzury to rozróżnienie ''wydaje się'' prawdziwe. A to z kolei pozwala traktować istniejące prawa, regulacje, dokumenty definiujące prawa człowieka, itp., tak, jakby miały odniesienie tylko do &quot;prawdziwego&quot; świata, czyli nie działały w &quot;świecie cyfrowym&quot;. Ten zaś traktowany jest jak ''tabula rasa'', kompletnie nowy świat, w którym regulacje i prawa dopiero będą stworzone, a więc nie ma problemu z wprowadzaniem w nim rozwiązań, które w &quot;prawdziwym&quot; świecie byłyby nie do zaakceptowania.

Przykłady ze &quot;świata fizycznego&quot; są tu niezmiernie przydatne -- klasyczny to rzecz jasna otwieranie, czytanie, cenzurowanie papierowych listów na poczcie, jako analogia cenzury i inwigilacji w Internecie.

Jest też kwestia tego, jak &quot;rzeczywisty&quot; wydaje się &quot;świat wirtualny&quot; zwolennikom cenzury. Skoro jest dla nich tylko &quot;wirtualny&quot;, oznacza to, że inwigilacja i cenzura nikogo &quot;tak naprawdę&quot; nie dotykają, nikomu &quot;tak naprawdę&quot; szkody nie czynią, niczyich &quot;prawdziwych&quot; praw człowieka nie naruszają. Co ciekawe, jednocześnie te same osoby zauważają, że szkody wyrządzane przez treści, które chcą blokować, są faktycznymi, &quot;rzeczywistymi&quot; szkodami wyrządzanymi &quot;rzeczywistym&quot; ludziom.


''Albo więc szkoda wyrządzana w &quot;świecie wirtualnym&quot; jest &quot;prawdziwa&quot;, a zatem cenzura jest niedopuszczalna; albo szkoda taka nie jest &quot;prawdziwa&quot;, co oznacza, że cenzura Sieci jest zbędna''.

'''Warto też pochylić się nad legalnością działań przedstawionych w treściach, które mają być blokowane'''. Są dwie możliwości:
 - działania same w sobie są legalne, ale treści już nie;
 - zarówno działania, jak i treści, są nielegalne.

Nawet zwolennicy cenzury Internetu mają problem z argumentacją w pierwszym wypadku. Czemu pewne treści miałyby być blokowane, skoro działania, które przedstawiają, nielegalne nie są? Może się okazać, że cenzura treści ma byc pierwszym krokiem w kierunku cenzury samych działań, a na to zgody być nie może.

W drugim przypadku (za przykład może tu posłużyć pornografia dziecięcia) warto podkreślać, że skupić się należy na walce z samymi przestępstwami (np. seksualnym wykorzystywaniem dzieci), zaś blokowanie treści w tym zakresie neiwiele pomaga.

Nie pomaga w żadnym razie w prewencji; nie pomaga znaleźć sprawców; mało tego, potencjalnie wręcz to utrudnia -- informacje zawarte w takich materiałach (lokalizacja zapisana w metadanych zdjęć, dźwięki tła w nagraniach wideo) lub związane z metodami ich dystrybucji (właściciel serwera czy domeny; logi połączeń na serwerze hostingowym) bywają kluczowe w ustaleniu tożsamości sprawców, blokowanie tych treści automatycznie utrudnia wykorzystanie takich danych.

'''Blokowanie treści to zamiatanie problemu pod dywan''' -- również w sensie, że zjawisko staje się mniej widoczne, ale nie mniej rozpowszechnione. Politycy i opinia publiczna mogą mieć wrażenie, że problem jest &quot;rozwiązany&quot; mimo że wciąż istnieje, jest tylko niewidoczny (np. dzieci nadal są wykorzystywane, choć trudniej jest znaleźć treści pokazujące skalę problemu, ze względu na cenzurę). Oznacza to mniejsze środki na faktyczne rozwiązanie problemu, mniej danych dla jego badaczy, oraz dla stróży prawa.

'''Pojawia się też problem list czy katalogów blokowanych treści''':
 - jak bezpieczne są te listy?
 - jakie są zasady umieszczania treści na tych listach?
 - kto je tworzy, zarządza nimi i je kontroluje?


Skoro listy te zawierają adresy, linki czy inne informacje identyfikujące &quot;złe&quot; treści, i skoro żadne metody blokowania nie są stuprocentowo skuteczne (każdą można obejść), listy naturalnie stają się bardzo interesujące dla osób zainteresowanych tymi treściami, swoistymi katalogami interesujących stron czy zasobów. I będą wyciekać.

Samo to już jest mocnym argumentem, by list takich nie tworzyć -- a zatem (ponieważ są w zasadzie niezbędne w każdym systemie blokowania treści) by nie wdrażać cenzury Sieci jako takiej.

Jako że listy (z powodów podanych powyżej) nie mogą być publiczne, problemem staje się publiczna kontrola ich zawartości -- a zatem pojawia się problem nadblokowania i blokowania treści, które nie podpadają pod definicję treści mających być blokowanymi. Gdy taki system zostaje wdrożony, istnieje pokusa, by używać go do blokowania [http://www.techdirt.com/blog/wireless/articles/20130107/11190721597/uk-mobile-operator-3uk-filtering-new-class-mature-content-including-political-satire.shtml rosnącego katalogu różnych treści].

Same zasady blokowania są też problematyczne, zwykle trudno jest precyzyjnie zdefiniować, co ma byc blokowane. Na przykład w kontekście pornografii dziecięcej ustalenie wieku osoby na zdjęciu może być trudne, nawet dla ekspertów. Czy zatem zdjęcia osób młodo wyglądających osób dorosłych też winny być blokowane? I czy [http://www.brandrepublic.com/News/868067/Wikipedia-page-banned-UK-controversial-child-image/ wszelkie zdjęcia nagich młodych osób też powinny trafić na blokadę, nawet jeśli nie mają wymiaru erotycznego]? Co powinno się stać z rysunkami lub animacjami zawierającymi treści erotyczne, przedstawiające osoby, które nie wyglądają na dorosłe -- czy je też należy blokować? Jeśli tak, co z treściami tekstowymi, opowiadaniami erotycznymi? Nagle znajdujemy się w sytuacji, w której uznane dzieła sztuki czy literackie (jak [https://pl.wikipedia.org/wiki/Lolita ''Lolita''] Vladimira Nabokova) trafiają pod cenzorski topór.

Idźmy dalej! Jeśli oglądanie treści nielegalnych jest samo w sobie przestępstwem, jak należy traktować osoby, które tworzą i utrzymują te listy treści zakazanych? Przecież musiałyby treści te weryfikować, łamałyby zatem prawo! Jeśli prawo miałoby przewidywać w tym wypadku wyjątek, na jakiej podstawie? Jeśli oglądanie tych treści jest tak złe dla wszystkich, to chyba również dla nich samych?..

Kolejną kwestię związaną z listami i zarządzaniem nimi można sprowadzić do dobrze znanego pytania: [http://en.wikipedia.org/wiki/Quis_custodiet_ipsos_custodes%3F &quot;kto kontroluje kontrolujących?&quot;] Osoby mające wpływ na zawartość list mają wszak ogromną władzę i odpowiedzialność. Jako że trudno o publiczny nadzór ich pracy, pojawia się poważne ryzyko manipulacji i działania w złej woli. Zwłaszcza biorąc pod uwagę, że często sami proponenci cenzury [http://www.guardian.co.uk/science/the-lay-scientist/2012/apr/30/porn-panic-daily-mail nie są specjalnie w tym zakresie] [http://wklej.org/id/919027/ konsekwentni].

'''Tajność list blokowanych treści tworzy jeszcze jeden problem -- uniemożliwienie korzystania z prawa do obrony'''. Skoro zasady blokowania nie są jasne i jednoznaczne (bo nie mogą), i skoro istnieje poważne ryzyko blokowania treści, które nie powinny być blokowane (a istnieje), w jaki sposób właściciele takiej niewłaściwie zablokowanej treści miałby się odwołać od decyzji umieszczenia jej na czarnej liście, która przecież jest tajna? [/pl/74 Jak mieliby w ogóle uzyskać informację o fakcie blokowania takiej treści], by odróżnić to choćby od problemów sieciowych?

Może to przecież powodować [http://www.circleid.com/posts/83420_controversial_domain_names/ poważne straty finansowe], a zatem powinna istnieć ścieżka, którą powiadamia się osoby odpowiedzialne za publikację danej treści o fakcie jej blokowania, powodach dla których jest blokowana, i ścieżce, jaką można obrać, by się od tej decyzji odwołać. Jednakże, ponieważ listy muszą być tajne, ta informacja nie może zostać przekazana, nie mówiąc już o ewentualnych kosztach takich powiadomień.

Ciekawostka: '''bardzo wielu proponentów cenzury, nie mających złych zamierzeń, traktuje wszelką krytykę tego pomysłu opartą o prawa człowieka osobiście''', tak jakby sugerowała, że to oni osobiście mają niecne zamiary i zamierzają użyć narzędzia cenzury i inwigilacji do własnych celów politycznych.

Jest to coś, co było dla mnie wysoce nieoczywiste przez długi czas. Dopiero, gdy użyłem &quot;argumentu z następnej kadencji&quot; na spotkaniu konsultacyjnym, pewien przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości pojął, że nie jest to atak personalny na jego osobę, i że faktycznie mogą istnieć pewne uzasadnione obawy związane z prawami człowieka i obywatela.

&quot;Argument z następnej kadencji&quot; okazuje się świetnym narzędziem do rozładowywania tego typu sytuacji. Zasadniczo sprowadza się do stwierdzenia, że absolutnie nikt nie sugeruje, że konkretna osoba, z którą się w danej chwili dyskutuje (polityk, urzędnik, itp) zamierza wykorzystać narzędzie do swych niecnych celów -- ale jednak nie wiemy, kto będzie zajmował jej stanowisko w następnej kadencji. I to przeciw potencjalnym nadużyciom tej następnej osoby protestujemy dziś.

'''Pewnym przypadkiem szczególnym, nad którym warto się pochylić, jest zarządzona przez rząd cenzura Sieci w trybie opt-out'''. Takia rozwiązania były proponowane w wielu miejscach na świecie (na przykład [http://www.theinquirer.net/inquirer/news/2116098/uk-isps-offer-porn-opt w Wielkiej Brytanii]), i w założeniu mają być odpowiedzią na zastrzeżenia dotyczące praw człowieka w kontekście blokowania treści legalnych, ale nieprzyzwoitych (jak pornografia).

Choć wielu zwolenników takiego rozwiązania twierzi, że kompletnie rozwiązuje problem, niestety nie jest to prawda. Opt-out oznacza, że każda osoba, która chce mieć dostęp do nieprzyzwoitych treści, musi poinformować o tym fakcie swojego dostawcę usług internetowych, a zatem formalnie powiązać swoje nazwisko z nieprzyzwoitymi treściami. Nie jest to coś, na co nawet osoby, które taki dostęp chciałyby uzyskać, mają ochotę się zgodzić.

Na taką propozycję można odpowiedzieć kontrpropozycją polegającą na tym, by zamiast opt-out, rozwiązanie opierało się o __opt-in__: tylko osoby, które zgłoszą taką chęć, będą miały uruchomioną cenzurę na swoim połączeniu. Daje to z jednej strony osobom, które nie chcą mieć dostępu do takich treści możliwość ich zablokowania; z drugiej, nie rodzi zastrzeżeń opisanych w poprzednim akapicie. Niezależnie od tego jednak każdy system centralnego blokowania treści może stać się pierwszym krokiem do obowiązkowej cenzury: gdy już się taki system stworzy, i poniesie koszty, czemu by go nie stosować szerzej?.. Wszelkie pomysły rozwiązań opierających się o opt-out warto więc próbować zbijać całkowicie, rozwiązanie opt-in pozostawiając jako opcję ostateczną.

==== Argumenty emocjonalne ====

Podstawowa strategia polega na nazywaniu rzeczy po imieniu -- usuwanie lub blokowanie treści bez nakazu sądowego to '''cenzura''', a ze względu na to, w jaki sposób Internet funkcjonuje, nie może ona działać bez '''inwigilacji'''. Nie ma tu lepszych terminów. Przeciwnicy wprowadzenia cenzury mogą (i powinni) używać ich szeroko we wszelkich dyskusjach na ten temat. Analogia &quot;fizycznego listu&quot; (i jego otwierania, czytania, cenzurowania na poczcie) jest tu bardzo ważna i pomocna.

Można też odwołać się do faktu, że środki, które trzeba by poświęcić na uruchomienie takiego systemu, mogłyby zostać lepiej spożytkowane -- na przykła na szpitale, programy zwiększania bezpieczeństwa na drogach, czy sierocińce. Nie brak przecież problemów, które trzeba rozwiązać; zamiast marnować środki na prawnie i etycznie wątpliwy, technicznie niemożliwy projekt cenzurowana Sieci.

Można zwrócić uwagę, że cenzura Internetu to forma odpowiedzialności zbiorowej -- wszyscy użytkownicy Internetu oraz usługodawcy oferujący w nim swoje usługi są karani za działania małej grupki przestępców. Środki potrzebne na wprowadzenie takiego rozwiązania winny zamiast tego być spożytkowane na ukaranie faktycznie winnych, nie zaś wszystkich obywateli.

Podjęcie prób znalezienia organizacji, które faktycznie działają w kierunku rozwiązania problemu, który rzekomo cenzura Sieci miałaby rozwiązywać (np. seksualne wykorzystywanie dzieci, tworzenie pornografii dziecięcej), jest też zdecydowanie warte zachodu. Całkiem możliwe, że organizacje takie istnieją (w Polsce taką organizacją była [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kidprotect.pl Fundacja KidProtect.pl], bardzo jednoznacznie sprzeciwiająca się pomysłom cenzorskim, z wielu przyczyn przytoczonych powyżej). Ich pomoc będzie nieoceniona.

Jeśli wszystko inne zawiedzie, jako środek ostatniej szansy, można próbować użyć argumentu ''ad personam'' w postaci zarzucenia niecnych zamiarów zwolennikom cenzury. Zdecydowanie nie jest to jednak dobry pomysł, zwłaszcza na początku debaty, jako że od razu ustawia tak zaatakowaną osobę (i jej środowisko) w ostrej opozycji, zamykając zwykle drogę ewentualnego porozumienia. Odradza się stosowanie tego argumentu.

==== Przydatne analogie ====

Niniejsze analogie mogą okazać się pomocne w tłumaczeniu zawiłości technicznych Internetu i jego cenzury.

'''Adres IP''':
podobnie jak adres budynku może pod nim znajdować się wiele różnych stron osób i organizacji (domen).

'''Domena / nazwa domeny''':
podobnie jak nazwa (osoby, organizacji), identyfikuje jednoznacznie osobę lub organizację pod konkretnym adresem (tu: adresem IP).

'''Rozwiązywanie nazw domen/DNS''':
proces ustalania adresu (tu: adresu IP) danej osoby lub organizacji po to, by przesyłka (tu: pakiet danych) do nich dotarł.

'''Głęboka inspekcja pakietów''':
na poczcie byłoby to otwieranie poczty, rozdzieranie koperty, i czytanie listu w celu ustalenia, czy powinien zostać ocenzurowany (zamiast podejmowania tej decyzji na podstawie adresów odbiorcy i nadawcy widocznych na kopercie).

'''Pośrednik''':
ktoś, kto w naszym imieniu wysyła przesyłkę (tu: pakiet danych) i odsyła nam uzyskaną odpowiedź.

'''HTTPS''':
wysyłanie zaszyfrowanych listów.

'''Man-in-the-Middle''':
otwieranie poczty, odszyfrowywanie wiadomości, czytanie, ponowne szyfrowanie i przesyłanie dalej do odbiorcy. Zwykle stara się ukryć ten fakt przed nadawcą i odbiorcą.

==== Przydatne cytaty ====

Doskonały zestaw [https://pl.wikiquote.org/wiki/Cenzura cytatów związanych z debatami na temat cenzury dostępny jest na WikiCytatach], [https://en.wikiquote.org/wiki/Censorship zwłaszcza angielskojęzycznych]; warto też przejrzeć cytaty dotyczące [http://en.wikiquote.org/wiki/Rights#Civil_Rights praw człowieka] oraz [http://en.wikiquote.org/wiki/Freedom_of_speech wolności słowa]. Kilka ciekawszych poniżej.

{{{cytat|Ci, którzy oddają podstawowe wolności w celu uzyskania tymczasowego bezpieczeństwa, nie zasługują ani na wolność, ani bezpieczeństwo.}}}
-- ''Benjamin Franklin''

{{{cytat|Nie zgadzam się z tym, co mówisz, ale do śmierci będę bronić Twego prawa mówienia tego.}}}
-- ''Evelyn Beatrice Hall''

{{{cytat|Jeśli nie wierzymy w prawo wolności słowa w stosunku do osób, którymi gardzimy, nie wierzymy w nie w ogóle.}}}
-- ''Noam Chomsky''

{{{cytat|Internet traktuje cenzurę jak uszkodzenie, i je obchodzi.}}}
-- ''John Gilmore''</text>
      <sha1>p0ynt2o1kyx9ucystt3n9116rrq6xju</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548453</id>
      <parentid>548411</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53223" sha1="apxvg164c21c1a6wacfo4iijnnpnslt" xml:space="preserve">W ciągu ostatnich kilku lat wielokrotnie miałem wątpliwą przyjemność być stroną w debacie nad pomysłami wprowadzenia cenzury Internetu w Polsce. Niektóre z nich były lokalne i przeszły w zasadzie niezauważone poza granicami kraju (jak ''Rejestr Stron i Usług Niedozwolonych'' w 2010r.); inne były częścią szerszej dyskusji (jak kwestia implementacji dyrektyw unijnych pozwalających, lecz nie nakazujących, filtrowanie pornografii dziecięcej w krajach członkowskich); raz zaś temat odbił sie echem na całym świecie.

Na tym etapie udało mi się nabrać trochę doświadczenia w tym temacie. Fakt, że pomysły cenzurowania Sieci [http://www.guardian.co.uk/culture/2013/feb/16/uk-iceland-ban-internet-porn pojawiają się nawet w tzw. demokratycznych krajach], skłonił mnie do zebrania tej wiedzy w jednym miejscu, by inni też mogli z niej korzystać.

=== Zasady gry ===

Jest kilka podstawowych, prostych rzeczy, o których zawsze należy pamiętać podczas dyskusji o cenzurze. Można by je podsumować rozszerzoną wersją [https://pl.wikiquote.org/wiki/Brzytwa_Hanlona Brzytwy Hanlona]:
{{cytat|Nigdy nie przypisuj złej woli temu, co można wystarczająco wyjaśnić niekompetencją, lenistwem, lub głupotą.}}

Bardzo często to, że ktoś proponuje lub wspiera pomysł cenzury Internetu nie jest wynikiem złej woli -- jakkolwiek kuszącym takie założenie może się wydawać. Zwykle taka postawa wynika z tego, że wiekszość ludzi (w tym decydentów):
 - '''nie rozumie, jak działa Internet''',
 - '''nie widzi związku między ich pomysłem, a cenzurą''',
 - '''nie pojmuje problemów technicznych i kosztów związanych z próbą wprowadzenia takich pomysłów w życie''',
 - '''nie widzi lub nie rozumie zagrożeń wynikających z ich wprowadzenia'''.

Są dwa obszary, w których trzeba uzyskać przewagę, by mieć szanse na pogrzebanie takich pomysłów:
 - logiczna argumentacja oparta o kwestie techniczne;
 - czysto emocjonalna debata publiczna.

Pierwsze jest łatwiejsze, a zarazem daje dobry punkt wyjścia do drugiego -- które z kolei jest kluczowe do szczęśliwego odwiedzenia decydentów od wprowadzenia cenzury.

=== Przeciwnicy ===
W zasadzie jest pięć grup, z którymi się w takiej debacie trzeba zmierzyć:
 - politycy;
 - urzędnicy;
 - służby mundurowe i tajne;
 - faktycznie zaangażowani (choć być może niekoniecznie trafnie identyfikujący problemy i możliwe rozwiązania) aktywiści;
 - lobbyści biznesowi.

Jest też szósta, kluczowa grupa, której poparcie trzeba uzyskać: opinia publiczna. W tym celu konieczne są też media.

----

'''Politycy''' są na ogół pierwszymi, którzy domagają się cenzury Internetu, zwykle w celu uzyskania krótkoterminowego wzrostu poparcia, nie zaś długoterminowej zmiany społecznej. Zmiana społeczna jest tylko wymówką, prawdziwy powód to zwykle polityka i próba zwiększenia swoich notowań, lub umieszczenia swojego nazwiska w mainstreamowych mediach.

Czasem wystarczy przekonać ich osobiście, czasem potrzebny jest jedyny argument, który jest zawsze zrozumiały dla każdego polityka -- odniesienie się do opinii publicznej, która powinna być jednoznacznie przeciwko cenzurze. Zwykle zakładanie złej woli polityków (np. &quot;chcą utemperować opozycję&quot;) jest kontr-produktywne, i niepotrzebnie utrudnia dyskusję.

'''Urzędnicy''' z reguły nie mają silnych przekonań w dowolnym kierunku, lub przynajmniej nie mogą się nimi pochwalić; robią co ich przełożeni (politycy) każą. Nie ma sensu robić sobie z nich wrogów -- jeśli potraktuje się ich wrogo, mogą zacząć aktywnie wspierać drugą stronę debaty. Bardzo często nie posiadają technicznej wiedzy, mogą nie rozumieć skomplikowanych kwestii związanych z technologią; mogą też nie rozumieć implikacji związanych z prawami człowieka.

'''Służby mundurowe i tajne''' traktują takie pomysły jako możliwość uzyskania dodatkowych uprawnień, lub przynajmniej nowego narzędzia. Zwykle rozumieją kwestie techniczne, zwykle się też nie przejmują związanymi z cenzurą kwestiami praw człowieka. Widzą siebie jako obrońców prawa i porządku, i ''implicite'' zakładają, że cel uświęca środki -- przynajmniej w kontekście Internetowej cenzury i nadzoru. Nie przekonają ich argumenty, ale też zwykle nie odwołują się do emocjonalnej retoryki.

'''Aktywiści promujący cenzurę''' są bardzo mocno przekonani że jakiś konkretny problem społeczny, który bardzo leży im na sercu (pornografia dziecięca; hazard; pornografia w ogóle; itp.), da się łatwo rozwiązać cenzurując Internet. Mają bardzo konkretne cele, ale choć ciężko jest ich przekonać, jest to możliwe i warto próbować. Znów, nie należy zakładać złej woli, naprawdę zależy im na tej konkretnej kwestii społecznej, i naprawdę uważają, że cenzura Sieci przyniesie dużo Dobra-z-dużej-litery.

Zwykle nie rozumieją kwestii technicznych i kosztów związanych z wprowadzaniem ich pomysłu w życie, aczkolwiek mogą rozumieć kwestie związane z prawami człowieka. Jeśli ich nie rozumieją, próba ich naświetlenia może być bardzo dobrą strategią. Jeśli je rozumieją, mogą świadomie dokonywać wyboru hierarchii wartości (np. &quot;jedno dziecko, które nie zobaczy pornografii w Internecie, warte jest tego niewielkiego naruszenia wolności wypowiedzi&quot;).

Zderzeni z kosztami ekonomicznymi wprowadzenia ich pomysłów twierdzić będą, że &quot;żadna cena nie jest zbyt wysoka&quot;.

'''Lobbyści biznesowi''' pojawiają się z obu stron. Lobbyści dostawców Internetu będą zwykle oponowali, jako że cenzura oznacza wyższe koszty po ich stronie -- jeśli jednak na stole pojawiają się pieniądze (np. w postaci rządowych przetargów na wdrożenie cenzury), często wycofają swoje zastrzeżenia.

Niewielu jest zwykle lobbystów promujących cenzurę, przynajmniej na spotkaniach publicznych. Nie da się ich przekonać; na poparcie swoich tez przedstawiać będą mnóstwo &quot;faktów&quot;, &quot;infografik&quot;, &quot;raportów&quot;, itd., które po bliższym zbadaniu często okazują się podkoloryzowane, mówiąc delikatnie. Bardzo dokładne przyglądanie się ich argumentom i bycie przygotowanymi na rozprawienie się z każdym z nich z osobna, jeden po drugim, zwykle jest dość skuteczną taktyką, choć wymagającą znacznych zasobów. Możliwe jest jednak pokazanie, że pierwsze parę przedstawianych przez nich &quot;faktów&quot; nie trzyma się kupy, i potraktowanie tego jako ilustracji kiepskiej jakości reszty ich argumentacji.

'''Opinia publiczna''' łatwo daje się przekonać argumentami czysto emocjonalnymi -- jak [http://prawo.vagla.pl/node/8763 &quot;pomyśl o dzieciach&quot;]. Z tego powodu, oraz ze wzglądu na słabe zrozumienie tego, jak funkcjonuje Internet, przez zwykłą Kowalską czy zwykłego Kowalskiego, niełatwo jest przekonać opinię publiczną do bycia przeciw cenzurze Sieci. Zwłaszcza, jeśli nie jest choć trochę przeciwna cenzurze i nadzorowi jako takim.

Tym niemniej kluczowe jest przeciągnięcie opinii publicznej na swoją stronę, a do tego niestety konieczne są silne argumenty emocjonalne, i bardzo mocne argumenty techniczne skutecznie podważające emocjonalne argumenty za cenzurą.

'''Komunikacja z opinią publiczną to komunikacja przez media'''. Konieczne są dobrze napisane informacje prasowe, zawierające argumenty podane w sposób treściwy, a zatem strawny dla mediów. Im łatwiej będzie mediom z materiałów skorzystać, tym łatwiej dotrze się z przekazem do opinii publicznej.

Trzeba też zdawać sobie sprawę z tego, że media przekręcą, potną i wykrzywią informacje czy cytaty, wyrwą je z kontekstu. Znów, nie należy szukać tu złej woli, jest to po prostu efekt tego, jak w XXI wieku media funkcjonują, oraz braku wiedzy technicznej wśród dziennikarzy. Wniosek jest taki, że język informacji podawanych mediom musi być dobrze przemyślany, tak jasny i dostępny dla zwykłych odbiorców, jak to tylko możliwe. Lub bardziej.

Przekazy do mediów muszą być krótkie, treściwe, i na temat. Z jednej strony ułatwia to zrozumienie przekazu przez opinię publiczną, z drugiej jednocześnie ułatwia mediom wykorzystanie materiału i utrudnia jego zniekształcenie.

W przekazach medialnych zdecydowanie warto zachować polityczną neutralność, skupiając się na konkretach, nie zaś na przynależności politycznej czy programach partii; warto też proponować konretne działania -- np. pisząc listy otwarte zawierające konkretne, jednoznaczne pytania do proponentów cenzury, dotyczące legalności, kosztów, kwestii technicznych czy związanych z prawami człowieka, itp., na które (jeśli media postanowią taki list opublikować) będą oni być może zmuszeni odpowiedzieć.

----

Każdej z tych grup, a często z konkretnych osób, trzeba przyjrzeć się osobno.

Każda może być przekonana innymi argumentami, i w różnych sytuacjach -- spotkania publiczne w świetle reflektorów mogą być bardzo skuteczne w odniesieniu do polityków, jeśli opinia publiczna wyraża niechęć wobec pomysłu cenzury; spotkania z dala od mediów będą lepszą strategią jeśli takiej niechęci nie widać ze strony opinii publicznej, ale pojawia się ze strony polityków czy urzędników; czasem wystarczy podrzucić im wtedy dobry argument do wykorzystania w celu publicznego podparcia swojego negatywnego wobec cenzury stanowiska.

=== Preteksty ===

Powody -- czy preteksty -- wspierania pomysłów wprowadzenia cenzury są zwykle dwojakiego rodzaju:
 - społeczne;
 - polityczne.

Czasem powody społeczne (np. pornografia dziecięca, czy pornografia w ogóle, czy też hazard, kwestie religijne, porządek społeczny, itp.) można uznać za faktyczne powody przedstawiania pomysłów wprowadzenia cenzury. Wielokrotnie taka sytuacja miała miejsce w Polsce, i zapewne podobnie sprawy się mają w innych regionach europy.

Czasem jednak są tylko pretekstem, wymówką dla bardziej niecnych faktycznych planów politycznych (np. cenzura opozycji, jak w Chinach, Iranie, Korei).

Co ważne, nie jest łatwo jednoznacznie ustalić, czy pod płaszczykiem walki z problemem społecznym druga strona nie próbuje się osiągnąc celów politycznych. I choć ''zakładanie'' złej woli w każdym wypadku jest przeciwskuteczne, nie należy takiej ewentualności odrzucać, zwłaszcza biorącc pod uwagę liczbę uczestników takiej dyskusji.

==== Preteksty społeczne ====

Szereg kwestii społecznych (nierzadko ważkich i palących) jest przywoływanych jako powody, dla których wprowadzenie cenzury Internetu jest niezbędne, m.in.:
 - pornografia dziecięca (to jest bez wątpliwości najsilniejszy argument używany przez proponentów cenzury, i w każdej debacie publicznej na ten temat pojawi się wcześniej czy później, niezależnie od tematu, od którego debata się zaczęła -- warto się to przygotować zawczasu);
 - pornografia jako taka;
 - hazard;
 - uzależnienia (alkohol, narkotyki dostępne w Internecie rzekomo również dla osób niepełnoletnich);
 - porządek społeczny (m.in. w Chinach);
 - związane z religią;
 - związ pomówieniem i ochroną dobrego imienia;
 - monopole intelektualne,
 - lokalne prawa (jak zakaz propagowania treści nazistowskich w Niemczech).

Warto zwrócić uwagę, że rozwiązania techniczne nigdy nie rozwiązały problemu społecznego, nie ma też nic, co by sugerowało, by rozwiązanie techniczne polegające na cenzurze Sieci miało rozwiązać którykolwiek z problemów społecznych podanych powyżej.

Trzeba się też przygotować na nieuchronne dodawanie w danej debacie publicznej kolejnych problemów społecznych do listy powodów, dla których cenzurę należy wprowadzić. Na przykład w przypadku Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych pomysł cenzury Sieci wziął się z chęci kontroli hazardu, natomiast w toku debaty pojawiły się dodatkowe &quot;powody&quot;: pornografia dziecięca i narkotyki dostępne w Sieci.

'''Dlatego też kluczowe jest, by argumentować nie tylko przeciwko danemu pretekstowi, lecz również mocno podkreślać, że wprowadzenie cenzury i inwigilacji nigdy nie jest uzasadnione, niezależnie od kwestii społecznych, które rzekomo miałoby rozwiązywać'''

Warto dodać, że takie rozszerzanie katalogu powodów, dla których cenzurę należałoby wprowadzić, może zwrócić się przeciwko jej proponentom. Jeśli uda się w początkowym stadium dyskusji doprowadzić do tego, by proponenci deklarowali, że rozwiązanie to będzie wykorzystywane tylko w tym jednym celu, od którego się dyskusja rozpoczęła, dodanie przez nich lub innych uczestników dyskusji nowych powodów pozwolić może na stwierdzenie, że jeszcze nie wprowadzono tego rozwiązania, a już zjeżdża się po równi pochyłej i chce się stosować to rozwiązanie do innych celów -- jakie jeszcze zostaną więc dodane później!

==== Powody polityczne ====

...są dość oczywiste. Możliwość inwigilowania i cenzurowania komunikacji w Internecie (który z każdym dniem staje się coraz istotniejszym medium) jest potężnym narzędziem dla polityka. Pozwala &quot;zniknąć&quot; opozycję, utrudnić lub uniemożliwić jej komunikację wewnętrzną, czy łatwo ustalić tożsamośc opozycjonistów.

Jako że cenzura Sieci wymaga [https://pl.wikipedia.org/wiki/Deep_Packet_Inspection głębokiej inspekcji pakietów], gdy raz taki system zostanie wdrożony, nie ma technicznych przeszkód, by wykorzystać go do kontroli czy modyfikacji komunikacji w locie. Daje to nawet szersze możliwości politykom zdecydowanym ich użyć, takie jak podszywanie się pod opozycjonistów w celu niszczenia ich reputacji, podrzucania nielegalnych materiałów, czy wprowadzania zamętu w ich komunikacji.

=== Kontr-argumenty ===

Argumenty przeciw wprowadzaniu cenzury i inwigilacji w Sieci podzielić można na trzy główne grupy:
 - związane z techniką;
 - związane z ekonomią i kosztami;
 - filozoficzne (w tym dotyczące praw człowieka, wolności słowa, itp.).

Kilka porzydatnych w debacie analogii znajduje się na końcu tej sekcji.

Dobra wiadomość: we wszystkich trzech obszarach istnieją silne argumenty przeciwko cenzurze.
Zła wiadomość: wszystkie trzeba niestety wcześniej czy później przetłumaczyć na język zrozumiały dla opinii publicznej.

Warto ponownie podkreślić, że na ogół ani opinia publiczna, ani politycy, ani urzędnicy, promujący cenzurę Sieci, nie mają porządnej wiedzy ani zrozumienia kwestii z nią związanych. Podanie tych kwestii w zrozumiałej, emocjonalnie naładowanej formule jest bardzo skuteczną strategią.

Wiele z kontr-argumentów (np. podważanie e-gospodarki, czy powodowanie przenoszenia się blokowanych treści do darknetów, o czym piszę poniżej) powiązanych jest z [http://www.isns.uw.edu.pl/projekty.php?isns=paradoks-niezamierzonych-konsekwensji prawem niezamierzonych konsekwencji], pojawiających się zwłaszcza w przypadku [http://marginalrevolution.com/marginalrevolution/2008/01/the-law-of-unin.html wprowadzania nagłej zmiany w skomplikowanych systemach]. To samo w sobie może być dobrym kontr-argumentem.

Trzeba też pamiętać, by -- na tyle, na ile to możliwe w danej sytuacji politycznej -- utrzymywać neutralność polityczną, nie dać się wmanewrować w identyfikację z konkretnymi siłami politycznymi. Cenzura i wolność wypowiedzi są ważne dla uczestników debaty publicznej z dowolnego miejsca na politycznym spektrum, warto nawiązać nić porozumienia w tej kwestii [/pl/91 nawet z grupami, z którymi na co dzień być może nam nie po drodze].

==== Argumenty techniczne ====

Ze względu na to, w jaki sposób Internet funkcjonuje, istnieje kilka mocnych argumentów technicznych przeciwko cenzurze Internetu. Ich główne trzy rodzaje:
 - cenzura wymagałaby daleko idących zmian infrastrukturalnych i topologicznych;
 - cenzura wymagałaby wysokiej klasy sprzętu filtrującego, który prawdopodobnie i tak miałby problemy z obsłużeniem całego ruchu;
 - cenzura zwyczajnie nie działa: łatwo ją obejść; nie blokuje wszystkiego, co ma blokować; blokuje treści, które nie miały być blokowane.

Internet można cenzurować na wiele sposóbów, na wielu poziomach. Każdy z nich ma swoje zalety i wady, żaden nie gwarantuje 100% skuteczności, w przypadku wszystkich trzeba liczyć się z blokowaniem treści nie mających być blokowanymi, i przepuszczaniem treści, które miałyby być blokowane, wszystkie są kosztowne, wszystkie wymagają inwigilacji w Sieci.

'''Skuteczność''' metod cenzury Sieci nigdy nie jest całkowita, istnieje szereg metod obejścia każdej z nich.

'''Nad-blokowanie''' to ''przypadkowe'' blokowanie treści, które nie miały być blokowane w przypadku danej metody cenzury. W zależności od stosowanej metody może to stanowić większy lub mniejszy problem, jest jednak nieuniknione. Przy czym nie mowa tu o sytuacjach, w których celowo na czarnej liście znalazł się treści, które oficjalnie nie miały być blokowane.

Podobnie, '''niedoblokowanie''' to sytuacja, w której treści, które miały być blokowane, ''przypadkowo'' przedostają się przez filtry cenzorskie. Nie chodzi tu o celowe obchodzenie cenzury, lecz o treści, które przez filtry przedostają się przypadkiem.

Zarówno '''wymagane zasoby''' (sprzęt, moc obliczeniowa, pasmo), jak i '''koszt zarządzania listą treści blokowanych''' różnią się znacznie w zależności od metody cenzury.

Od tego, czy dana metoda korzysta z '''głębokiej inspekcji pakietów (''DPI'')''', zależy jak bardzo narusza prywatność korzystających z Sieci, oraz ile zasobów wymaga.

Poniżej znajduje się podsumowanie możliwych metod cenzury i blokowania treści w Sieci, z informacjami odnoszącymi się do powyższych czynników. Możliwe metody obejścia tych metod znajduje się na końcu ninienjszej sekcji.

----

'''Blokowanie na poziomie DNS''':
ryzyko nadblokowania: __duże__
ryzyko niedoblokowania: __średnie__
wymagane zasoby: __niskie__
koszt utrzymania listy: __średni__
obejście: __bardzo łatwe__
głęboka inspekcja pakietów: __nie__

Blokowanie na poziomie systemu domenowego (`DNS`) wymaga, by dostawcy usług dostępu do Internetu usuwali ze swoich serwerów DNS (operatorzy zwykle utrzymują własne serwery DNS, domyślnie używane przez ich klientów) określone domeny, przez co nie będzie można uzyskać powiązanych z nimi adresów IP, jeśli z tych serwerów DNS się korzysta. Oznacza to, że koszt wdrożenia tego rozwiązania cenzoreskiego jest niski.

Oznacza to jednak też, że wystarczy zmienić serwery DNS, z których się korzysta (nie jest to trudne zadanie), by blokadę obejść całkowicie.

Metoda ta niesie też za sobą duże ryzyko nadblokowania; ze względu na konkretną treść cała domena trafiałaby na czarną listę. Jeden wpis na forum czy jeden artykuł wystarczyłby do ocenzurowania całej domeny.

Natomiast strony, które celowo publikują treści objęte blokadą, będą często zmieniać nazwy domen, z których korzystają (czasem w przeciągu godzin!). Ryzyko niedoblokowania oraz koszty obsługi listy są zatem średnie.

'''Blokowanie adresów IP''':
ryzyko nadblokowania: __wysokie__
ryzyko niedoblokowania: __średnie__
wymagane zasoby: __niskie__
koszt obsługi listy: __średni__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __nie__

Blokowanie adresów IP wymaga, by operatorzy sami blokowali konkretne adresy IP, lub przekazywali cały ruch wychodzący przez infrastrukturę instytucji cenzorskiej. Obejście jest tylko nieznacznie trudniejsze, niż w przypadku blokowania na poziomie DNS, zachowane są też w zasadzie wszystkie wady tego rozwiązania.

Ani blokowanie adresów IP, ani blokowanie na poziomie DNS, nie korzystają z głębokiej inspekcji pakietów.

Strony, które celowo publikują treści objęte blokadą mogą obejść blokowanie na poziomie adresów IP zmieniając adresy IP, z których korzystają, co wymaga tylko trochę więcej zachodu, niż zmiana nazwy domeny; użytkownicy chcący dostęp uzyskać mogą skorzystać z szeregu metod obejścia cenzury, nieco bardziej zaawansowanych, niż w przypadku DNS.

Możliwe jest zwiększenie efektywności blokady adresów IP (i spowodowanie, by była trudniejsza do obejścia) poprzez blokowanie całych zakresów (lub bloków) adresów IP. To jednak ogromnie zwiększa ryzyko nadblokowania.

'''Blokowanie konkretnych [https://pl.wikipedia.org/wiki/Uniform_Resource_Locator URLi] (linków)''':
ryzyko nadblokowania: __niskie__
ryzyko niedoblokowania: __wysokie__
wymagane zasoby: __średnie__
koszt obsługi listy: __wysoki__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __tak__

Ta metoda korzysta z głębokiej inspekcji pakietów.

Ponieważ metoda ta blokuje tylko konkretne treści według ich URLi (linków), nie są blokowane całe strony czy serwery (jak w przypadku blokowania na poziomie IP czy DNS). Ryzyko nadblokowania jest zatem zasadniczo niższe. To jednak oznacza, że ryzykio niedoblokowania jest znacznie wyższe -- ta sama treść może wszak być dostępna na tym samym serwerze pod różnymi URLami, a zmiana niewielkiej części adresu URL w zasadzie obchodzi blokadę.

Użytkownicy, którzy chcą uzyskać dostęp do blokowanych treści mają szeroki wachlarz możliwości (w tym serwery proxy, VPNy, sieć Tor, darknety, jak opisano poniżej).

'''Blokowanie dynamiczne''' (słowa kluczowe, rozpoznawanie obrazów, itp.):
ryzyko nadblokowania: __wysokie__
ryzyko niedoblokowania: __wysokie__
wymagane zasoby: __bardzo duże__
koszt obsługi listy: __niski__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __tak__

Ta metoda wykorzystuje głęboką inspekcję pakietów w celu uzyskania dostępu do przesyłanych treści, które porównuje z listą słów kluczowych, próbek obrazu czy wideo (w zależności od rodzaju treści).

Wykazuje bardzo wysokie ryzyko nadblokowania (wystarczy zastanowić się, co stanie się ze wszelkimi wzmiankami &quot;Essex&quot;, jeśli blokowanym słowem-kluczem byłoby &quot;sex&quot;; jaki los czeka artykuły w Wikipedii czy teksty naukowe dotyczące biologii i ludzkiego rozmnażania); oraz bardzo wysokie ryzyko niedoblokowania (operatorzy stron mogą unikać znanych słów kluczowych, lub stosować dziwną, acz wciąż zrozumiałą, pisownię -- np. &quot;s3x&quot;).

Walka z niedoblokowaniem poprzez rozszerzanie listy blokowanych słów tylko zwiększa problem nadblokowania. Z drugiej strony, walka z nadblokowaniem poprzez tworzenie skomplikowanych zasad dotyczących słów kluczowych (np. &quot;sex, ale tylko jeśli wystepuje jako osobne słowo, ze spacjami przed i po&quot;) ułatwia operatorom obchodzenie blokady (np. &quot;seksualność&quot; zamiast &quot;seks&quot;).

Koszty utrzymywania listy blokowanych treści są stosunkowo niskie, ale samo blokowanie wymaga ogromnej przepustowości łącz i zasobów sprzętowych, ponieważ każde ppojedyncze połączenie sieciowe musi być sprawdzone i porównane z listą słów kluczowych i próbek. Jest to wyjątkowo kosztowne zwłaszcza w odniesieniu do obrazków, zdjęć, video, i innych zasobów nie będących tekstem.

Również w tym przypadku istnieje szereg metod obejścia cenzury.

'''Blokowanie w oparciu o sumy kontrolne (hasze)''':
ryzyko nadblokowania: __niskie__
ryzyko niedoblokowania: __wysokie__
wymagane zasoby: __bardzo duże__
koszt obsługi listy: __wysoki__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __tak__

Blokowanie w oparciu o sumy kontrolne (hasze) wykorzystuje głęboką inspekcję pakietów w celu pobrania treści przesyłanych w danym połączeniu sieciowym i obliczenia ich sum kontrolnuch za pomocą [https://pl.wikipedia.org/wiki/Funkcja_skr%C3%B3tu funkcji skrótu (haszuhących)], które następnie porównywane są z listą sum kontrolnych treści z czarnej listy. Wykazuje niskie ryzyko nadblokowania (w zależności od wykorzystanej funkcji skrótu), ale bardzo wysokie ryzyko niedoblokowania, jako że jedna drobna zmiana w treści oznacza zmianę sumy kontrolnej, a zatem obejście filtra.

Metoda ta wymaga ogromnych zasobów, jako że treści przesyłane w połączeniach sieciowych muszą zostać tylko pobrane, ale również (w czasie rzeczywistym) musi zostać obliczona ich suma kontrolna (co jest operacją kosztowną obliczeniowo), i porównana bazą danych sum kontrolnych blokowanych treści. Koszt utrzymania listy jest również wysoki.

I znów, istnieje szereg metod obejścia cenzury.

'''Rozwiązania hybrydowe''' (np. oparte o adresy IP + sumy kontrolne):
ryzyko nadblokowania: __niskie__
ryzyko niedoblokowania: __wysokie__
wymagane zasoby: __średnie__
koszt obsługi listy: __wysokie__
obejście: __średnio trudne__
głęboka inspekcja pakietów: __tak__

Kompromisem pomiędzy wymagającą dożej ilości zasobów, ale jednocześnie wykazującą się niskim ryzykiem nadblokowania metodą opartą o sumy kontrolne, a niewymagającymi dużych zasobów, ale wykazującymi się wysokim ryzykiem nadblokowania metodami opartymi o DNS czy adresy IP, mogą być rozwiązania hybrydowe. Zwykle oznacza to, że utrzymywana jest lista adresów IP lub nazw domen, dla których blokowanie w oparciu o sumy kontrolne jest stosowane. Tym samym wymagające dużych zasobów liczenie sum kontrolnych dla każdego połączenia ma miejsce wyłącznie dla adresów IP czy domen z czarnej listy. Metoda ta korzysta z głębokiej inspekcji pakietów.

Wymagane zasoby i koszty utrzymywania listy są wciąż wysokie, jak również ryzyko niedoblokowania. Metody obejścia nie są trudniejsze, niż w przypadku metody opartej o sumy kontrolne.

----

Istnieje szereg '''metod obejścia cenzury''', z których skorzystać może każda osoba zainteresowana dostępem do zablokowanych treści.

'''Własne ustawienia DNS''' są prostą metodą obejścia blokowania opartego o DNS, nie wymagającą w zasadzie żadnej wiedzy technicznej, możliwą do wykorzystania przez każdego. Można w tym celu skorzystać z szeregu publicznie dostępnych serwerów DNS. Nie ma łatwego sposobu uniemożliwienia korzystania z tej metody obejścia cenzury bez zastosowania metod cenzury bardziej zaawansowanych, niż blokowanie w oparciu o DNS.

'''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Serwer_po%C5%9Brednicz%C4%85cy Serwery pośredniczące (proxy)]''', zwłaszcza anonimowe, mieszczące się poza obszarem, na którym cenzura Sieci jest wdrożona, mogą być dość łatwo wykorzystane do jej obejścia. Użytkownicy mogą zmodyfikować ustawienia systemu operacyjnego lub przeglądarki, lub zainstalować rozszerzenia znacznie ułatwiające korzystanie z tej metody obejścia. Możliwe jest blokowanie samych serwerów proxy (np. bazując na ich adresie IP, słowach kluczowych, itp.), zablokowanie wszystkich jest jednak w zasadzie niemożliwe, jako że nietrudne jest uruchomienie nowych takich serwerów.

'''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Virtual_Private_Network Wirtualne sieci prywatne (VPN)]''' (włączając &quot;pseudo-VPNy&quot;, jak [https://pl.wikipedia.org/wiki/Tunel_%28informatyka%29 tunele] [https://pl.wikipedia.org/wiki/Secure_Shell SSH]) wymagają nieco więcej wiedzy technicznej i dostępu do (zwykle płatnej) usługi VPN lub serwera SSH, znajdujących się poza obszarem, na którym cenzurowana jest Sieć. Blokowanie całości ruchu VPN/SSH jest możliwe, wymagałoby jednak głębokiej inspekcji pakietów, i powodowałoby ogromne problemy dla biznesu -- bardzo wiele firm korzysta z rozwiązań VPN i SSH w codziennej działalności w celu umożliwienia osobom w nich zatrudnionym bezpiecznego dostępu do zasobów w sieci wewnętrznej spoza biura.

'''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Tor_%28sie%C4%87_anonimowa%29 Tor]''' jest bardzo skuteczną metodą obchodzenia cenzury (choć należy się liczyć z pewnym spadkiem prędkości połączenia). Bardzo łatwo z niego skorzystać -- wystarczy pobrać [https://www.torproject.org/projects/torbrowser.html.en przeglądarkę ze zintegrowanym Torem] i korzystać z Internetu za jej pomocą. To, w jaki sposób Tor działa, w zasadzie uniemożliwia jego blokowanie -- ruch w Torze wygląda jak zwykły ruch [https://pl.wikipedia.org/wiki/HTTPS HTTPS] do tego stopnia, że umożliwia dostęp do Internetu w miejscach objętych najbardziej agresywną cenzurą Sieci -- Chinach, Korei Północnej, Iranie.

'''Żadna z metod cenzury nie jest w stanie skutecznie blokować treści w [https://pl.wikipedia.org/wiki/Ukryta_sie%C4%87 darknetach]''' -- wirtualnych sieciach anonimizujących i ukrywających ruch, dostępnych wyłącznie za pomocą odpowiednich narzędzi (jak Tor, [https://pl.wikipedia.org/wiki/I2P I2P], [https://pl.wikipedia.org/wiki/Freenet FreeNet], zapewniających wysoką odporność na wszelkie próby cenzury dzięki technicznym cechom samych tych sieci. Ponieważ darknety są w zasadzie niemożliwe do zablokowania, a zarazem nie umożliwiają cenzury treści wewnątrz swoich sieci, są doskonałymi metodami obejścia blokad.

W przypadku darknetów należy się jednak liczyć ze spadkiem prędkości połączeń.

Warto zauważyć, że wprowadzanie cenzury Sieci zmusza osoby publikujące treści objęte cenzurą to przejścia do darknetów, co w istocie utrudnia pracę stróżów prawa w zakresie zbierania materiału dowodowego, oraz badaczom próbującym zbadać i opisać popularność różnych rodzajów cenzurowanych treści. Ta myśl jest bardziej rozwinięta w części dotczącej filozoficznych argumentów przeciwko cenzurze Sieci.

----

Choć nie jest to ''stricte'' narzędzie obchodzenia cenzury, '''[https://pl.wikipedia.org/wiki/Transport_Layer_Security TLS/SSL] obchodzi wszelkie metody cenzury opierające się o głęboką inspekcję pakietów''', jako że zawartość strumieni danych jest zaszyfrowana i dostępna wyłącznie dla programu użytkownika, oraz serwera, z którym się komunikuje. Tym samym rozwiązania filtrujące nie mają do niej dostępu.

TLS/SSL zapewnia zaszyfrowaną, bezpieczną komunikację; początkowo stosowany głównie przez strony banków i sklepów internetowych, dziś wdrażany jest przez coraz więcej stron, w tym sieci społecznościowe. Dostęp do stron, których adres zaczyna się od `https://` (zamiast `http://`) odbywa się właśnie za pomocą TLS/SSL. Jego rola nie ogranicza się jednak do zabezpieczania komunikacji ze stronami internetowymi, wiele innych narzędzi i protokołów (np. oprogramowanie e-mail czy niektóre rozwiązania [https://pl.wikipedia.org/wiki/VoIP VoIP]) korzysta z niego, by zapewnić bezpieczeństwo połączeń.

Przy wdrożeniu cenzury opierającej się o głęboką inspekcję pakietów, użytkownicy i usługodawcy będą naturalnie wdrażać TLS/SSL jako proste i skuteczne jej obejście. Oznacza to, że każde rozwiązanie oparte o głęboką inspekcję pakietów musi w jakiś sposób radzić sobie z komunikacją szyfrowaną TLS/SSL. W zasadzie istnieją jedynie dwie drogi:
 - całkowite blokowanie wszystkich połączeń szyfrowanych;
 - dokonywanie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Atak_man_in_the_middle ataku ''man in the middle'' (''MITM'')] na szyfrowane strumienie danych.
 
Blokowanie TLS/SSL nie jest specjalnie trudne, łatwo takie strumienie odfiltrować. Problem w tym, że jest to szeroko stosowana metoda zapewniania bezpieczeństwa korzystającym z wszelkiego rodzaju usług on-line, zwłaszcza bankowości elektronicznej. ''De facto'' więc oznaczało by to uniemożliwienie bezpiecznego korzystania z jakichkolwiek usług w Internecie, co spotkałoby się ze słusznym oburzeniem użytkowników, ekspertów IT, sektora bankowego (a w zasadzie wszystkich firm korzystających z TLS/SSL w ramach zwiększania swojego bezpieczeństwa).

Wykonywanie ataku man-in-the-middle oznacza odszyfrowywanie &quot;w locie&quot; zaszyfrowanych strumieni danych, sprawdzania treści w nich zawartych, ponownego szyfrowania ich, i wysyłania ich do ich odbiorcy, najlepiej bez możliwości wykrycia przez użytkownika, ani przez serwer. Jeśli dana usługa czy strona korzysta z poprawnie wygenerowanego certyfikatu, jest to możliwe wyłącznie, jeśli sprzęt użyty do cenzurowania Sieci wyposażony jest w specjalny certyfikat cyfrowy.

Były przypadki wycieku takich certyfikatów z [https://pl.wikipedia.org/wiki/Urz%C4%85d_certyfikacji urzędów certyfikacji (''CA'')] i [http://news.cnet.com/8301-27080_3-20098894-245/fraudulent-google-certificate-points-to-internet-attack/ użycia ich przez opresyjne reżymy właśnie w celu dokonywania ataków MITM na szyfrowane połączenia i cenzurowania Sieci]; istnieje też sprzęt filtrujący, który zawiera takie certyfikaty dostarczone legalnie przez jeden z CA współpracujących z producentem, właśnie w celu dokonywania trudnych do wykrycia ataków MITM i nadzorowania sieci.

Jednakże dokonywanie ataków MITM na połączenia TLS/SSL jest operacją wymagającą sporych zasobów, dodatkowo zwiększającą koszt już drogich rozwiązań opartych o głęboką inspekcję pakietów -- sprzęt posiadający możliwość dokonowania takich ataków jest zdecydowanie bardziej kosztowny.

Inny argument wydaje się jednak znacznie silniejszy. Wykonywanie ataków ''man-in-the-middle'' znacznie bardziej narusza prywatność, niż sama głęboka inspekcja pakietów. Jest to świadomy akt włamywania się, łamania szyfrowanej komunikacji w celu dostania się do jej treści, po czym zacierania śladów w celu ukrycia faktu, że strony komunikacji są inwigilowane. Niewiele jest w domenie cyfrowej bardziej wrogich aktów, których rząd może dokonać w odniesieniu do obywateli.

Mało tego -- dokonywanie MITM na wszystkich połączeniach w sieci znacznie obniża zaufanie do niej. Oznacza to, że obywatele nie będą ufać bankowości elektronicznej, usługom finansowym on-line, sklepom internetowym, czy wszelkim innym stronom, które do tej pory opierały model zaufania na TLS/SSL właśnie. Oznacza to ogromne ryzyko dla e-gospodarki.

W dużej mierze też powoduje, że TLS/SSL staje się zwyczajnie nieskutecznym narzędziem zapewniania bezpieczeństwa. To, wraz z obniżeniem zaufania do TLS/SSL w ogóle, przekłada się bezpośrednio na obniżenie bezpieczeństwa użytkowników w Sieci.

Wreszcie, i tę metodę można obejść -- usuwając certyfikat główny CA, które udostępniło swój certyfikat w celu dokonywania MITM, z zestawu certyfikatów, z których korzysta oprogramowanie użytkownika -- który [https://support.mozilla.org/pl/kb/usuwanie-diginotar-ca sam może tę operację wykonać]. Efektem ubocznym będzie oznaczenie wszystkich połączeń chronionych certyfikatem wystawionym przez ten konkretny CA jako &quot;niebezpiecznych&quot;, w tym połączeń, na których dokonany został atak MITM.

==== Argumenty ekonomiczne ====

Argumenty ekonomiczne w dużej mierze wynikają z kwestii technicznych naświetlonych powyżej. Konieczne zmiany w infrastrukturze oznaczają ogromne koszty, podobnie wysokiej klasy sprzęt wymagany przy takim wdrożeniu. Koszty pracy są również nie do pominięcia (wynagrodzenie osób dbających o utrzymanie list treści blokowanych i utrzymanie niezbędnej infrastruktury). Koszty te, rzecz jasna, różnią się w zależności od wybranej metody cenzury, i w zależności od kraju, ale zawsze są znaczne.

'''Koniecznie trzeba też podkreślić ukryte koszty, które będą musiały być poniesione przez operatorów usług dostepu do Internetu (a zatem również ich klientów''' w przypadku wielu tego typu rozwiązań. Jeśli to operatorzy będą zobowiązani wdrożyć filtrowanie treści w swojej infrastrukturze, to oni będą musieli wyłożyć na to środki. W takim wypadku operatorzy mogą stać się zdecydowanymi przeciwnikami cenzury.

Jeżeli plan zakładałby jednak, że rząd zapłaci operatorom za takie wdrożenia, ciężko będzie ich przekonać, że to zły pomysł -- wtedy jednak publikacja szacunkowych kosztów wdrożenia, pokrywanych w takim wypadku z kieszeni podatników, może być sama w sobie bardzo skuteczną strategią.

W każdym razie wymaganie przejrzystości, zadawanie właściwych pytań dotyczących kosztów i tego, kto je poniesie, szacowanie ich i publikacja tych szacunków jest zdecydowanie warte zachodu.

Łatwo też pominąć '''szerokie skutki cenzury Sieci w odniesieniu do całej internetowej gospodarki''', i ogólne koszty ekonomiczne z tym związane. Niepewność prawa w postaci niejasnych zasad blokowania (które nie mogą być jasne i jednoznaczne, z powodów podanych poniżej) treści dostępnych na stronach internetowych -- które przecież często są inwestycją -- oraz niejasność zasad odwoływania się od decyzji umieszczenia na czarnej liście (które siłą rzeczy w wielu wypadkach będą niesprawiedliwe), będą poważnym argumentem dla firm by nie inwestować w obecność w Sieci.

To odbije się na całej gałęzi gospodarki, i szerzej -- gospodarce jako takiej.

==== Argumenty filozoficzne ====

Temat ten jest też rzecz jasna najeżony problemami natury, nazwijmy to, filozoficznej, na ogół sprowadzających się do pytania czy cel (np. blokowanie pornografii dziecięcej, czy dowolna) uświęca środki (zmiany w infrastrukturze, ogromne koszty, podważenie praw podstawowych -- wolności słowa, tajemnicy korespondencji).

'''Rzecz jasna główną oś argumentów przeciwko cenzurze stanowią prawa człowieka'''. Prawo do prywatności, wolność słowa, tajemnica korespondencji są zapisane w wielu umowach międzynarodowych i stanowią tu silny fundament.

'''Niestety, by zwolennicy cenzury (i opinia publiczna!) zrozumieli związane z prawami człowieka implikacje tych pomysłów, kluczowe jest [/pl/43 usunięcie fałszywego podziału na &quot;świat fizyczny&quot; i &quot;świat cyfrowy&quot;]'''.

Dla każdej technicznie kompetentnej osoby rozróżnienie to nie istnieje -- jest tylko figurą retoryczną. Dla większości zwolenników cenzury to rozróżnienie ''wydaje się'' prawdziwe. A to z kolei pozwala traktować istniejące prawa, regulacje, dokumenty definiujące prawa człowieka, itp., tak, jakby miały odniesienie tylko do &quot;prawdziwego&quot; świata, czyli nie działały w &quot;świecie cyfrowym&quot;. Ten zaś traktowany jest jak ''tabula rasa'', kompletnie nowy świat, w którym regulacje i prawa dopiero będą stworzone, a więc nie ma problemu z wprowadzaniem w nim rozwiązań, które w &quot;prawdziwym&quot; świecie byłyby nie do zaakceptowania.

Przykłady ze &quot;świata fizycznego&quot; są tu niezmiernie przydatne -- klasyczny to rzecz jasna otwieranie, czytanie, cenzurowanie papierowych listów na poczcie, jako analogia cenzury i inwigilacji w Internecie.

Jest też kwestia tego, jak &quot;rzeczywisty&quot; wydaje się &quot;świat wirtualny&quot; zwolennikom cenzury. Skoro jest dla nich tylko &quot;wirtualny&quot;, oznacza to, że inwigilacja i cenzura nikogo &quot;tak naprawdę&quot; nie dotykają, nikomu &quot;tak naprawdę&quot; szkody nie czynią, niczyich &quot;prawdziwych&quot; praw człowieka nie naruszają. Co ciekawe, jednocześnie te same osoby zauważają, że szkody wyrządzane przez treści, które chcą blokować, są faktycznymi, &quot;rzeczywistymi&quot; szkodami wyrządzanymi &quot;rzeczywistym&quot; ludziom.


''Albo więc szkoda wyrządzana w &quot;świecie wirtualnym&quot; jest &quot;prawdziwa&quot;, a zatem cenzura jest niedopuszczalna; albo szkoda taka nie jest &quot;prawdziwa&quot;, co oznacza, że cenzura Sieci jest zbędna''.

'''Warto też pochylić się nad legalnością działań przedstawionych w treściach, które mają być blokowane'''. Są dwie możliwości:
 - działania same w sobie są legalne, ale treści już nie;
 - zarówno działania, jak i treści, są nielegalne.

Nawet zwolennicy cenzury Internetu mają problem z argumentacją w pierwszym wypadku. Czemu pewne treści miałyby być blokowane, skoro działania, które przedstawiają, nielegalne nie są? Może się okazać, że cenzura treści ma byc pierwszym krokiem w kierunku cenzury samych działań, a na to zgody być nie może.

W drugim przypadku (za przykład może tu posłużyć pornografia dziecięcia) warto podkreślać, że skupić się należy na walce z samymi przestępstwami (np. seksualnym wykorzystywaniem dzieci), zaś blokowanie treści w tym zakresie neiwiele pomaga.

Nie pomaga w żadnym razie w prewencji; nie pomaga znaleźć sprawców; mało tego, potencjalnie wręcz to utrudnia -- informacje zawarte w takich materiałach (lokalizacja zapisana w metadanych zdjęć, dźwięki tła w nagraniach wideo) lub związane z metodami ich dystrybucji (właściciel serwera czy domeny; logi połączeń na serwerze hostingowym) bywają kluczowe w ustaleniu tożsamości sprawców, blokowanie tych treści automatycznie utrudnia wykorzystanie takich danych.

'''Blokowanie treści to zamiatanie problemu pod dywan''' -- również w sensie, że zjawisko staje się mniej widoczne, ale nie mniej rozpowszechnione. Politycy i opinia publiczna mogą mieć wrażenie, że problem jest &quot;rozwiązany&quot; mimo że wciąż istnieje, jest tylko niewidoczny (np. dzieci nadal są wykorzystywane, choć trudniej jest znaleźć treści pokazujące skalę problemu, ze względu na cenzurę). Oznacza to mniejsze środki na faktyczne rozwiązanie problemu, mniej danych dla jego badaczy, oraz dla stróży prawa.

'''Pojawia się też problem list czy katalogów blokowanych treści''':
 - jak bezpieczne są te listy?
 - jakie są zasady umieszczania treści na tych listach?
 - kto je tworzy, zarządza nimi i je kontroluje?


Skoro listy te zawierają adresy, linki czy inne informacje identyfikujące &quot;złe&quot; treści, i skoro żadne metody blokowania nie są stuprocentowo skuteczne (każdą można obejść), listy naturalnie stają się bardzo interesujące dla osób zainteresowanych tymi treściami, swoistymi katalogami interesujących stron czy zasobów. I będą wyciekać.

Samo to już jest mocnym argumentem, by list takich nie tworzyć -- a zatem (ponieważ są w zasadzie niezbędne w każdym systemie blokowania treści) by nie wdrażać cenzury Sieci jako takiej.

Jako że listy (z powodów podanych powyżej) nie mogą być publiczne, problemem staje się publiczna kontrola ich zawartości -- a zatem pojawia się problem nadblokowania i blokowania treści, które nie podpadają pod definicję treści mających być blokowanymi. Gdy taki system zostaje wdrożony, istnieje pokusa, by używać go do blokowania [http://www.techdirt.com/blog/wireless/articles/20130107/11190721597/uk-mobile-operator-3uk-filtering-new-class-mature-content-including-political-satire.shtml rosnącego katalogu różnych treści].

Same zasady blokowania są też problematyczne, zwykle trudno jest precyzyjnie zdefiniować, co ma byc blokowane. Na przykład w kontekście pornografii dziecięcej ustalenie wieku osoby na zdjęciu może być trudne, nawet dla ekspertów. Czy zatem zdjęcia osób młodo wyglądających osób dorosłych też winny być blokowane? I czy [http://www.brandrepublic.com/News/868067/Wikipedia-page-banned-UK-controversial-child-image/ wszelkie zdjęcia nagich młodych osób też powinny trafić na blokadę, nawet jeśli nie mają wymiaru erotycznego]? Co powinno się stać z rysunkami lub animacjami zawierającymi treści erotyczne, przedstawiające osoby, które nie wyglądają na dorosłe -- czy je też należy blokować? Jeśli tak, co z treściami tekstowymi, opowiadaniami erotycznymi? Nagle znajdujemy się w sytuacji, w której uznane dzieła sztuki czy literackie (jak [https://pl.wikipedia.org/wiki/Lolita ''Lolita''] Vladimira Nabokova) trafiają pod cenzorski topór.

Idźmy dalej! Jeśli oglądanie treści nielegalnych jest samo w sobie przestępstwem, jak należy traktować osoby, które tworzą i utrzymują te listy treści zakazanych? Przecież musiałyby treści te weryfikować, łamałyby zatem prawo! Jeśli prawo miałoby przewidywać w tym wypadku wyjątek, na jakiej podstawie? Jeśli oglądanie tych treści jest tak złe dla wszystkich, to chyba również dla nich samych?..

Kolejną kwestię związaną z listami i zarządzaniem nimi można sprowadzić do dobrze znanego pytania: [http://en.wikipedia.org/wiki/Quis_custodiet_ipsos_custodes%3F &quot;kto kontroluje kontrolujących?&quot;] Osoby mające wpływ na zawartość list mają wszak ogromną władzę i odpowiedzialność. Jako że trudno o publiczny nadzór ich pracy, pojawia się poważne ryzyko manipulacji i działania w złej woli. Zwłaszcza biorąc pod uwagę, że często sami proponenci cenzury [http://www.guardian.co.uk/science/the-lay-scientist/2012/apr/30/porn-panic-daily-mail nie są specjalnie w tym zakresie] [http://wklej.org/id/919027/ konsekwentni].

'''Tajność list blokowanych treści tworzy jeszcze jeden problem -- uniemożliwienie korzystania z prawa do obrony'''. Skoro zasady blokowania nie są jasne i jednoznaczne (bo nie mogą), i skoro istnieje poważne ryzyko blokowania treści, które nie powinny być blokowane (a istnieje), w jaki sposób właściciele takiej niewłaściwie zablokowanej treści miałby się odwołać od decyzji umieszczenia jej na czarnej liście, która przecież jest tajna? [/pl/74 Jak mieliby w ogóle uzyskać informację o fakcie blokowania takiej treści], by odróżnić to choćby od problemów sieciowych?

Może to przecież powodować [http://www.circleid.com/posts/83420_controversial_domain_names/ poważne straty finansowe], a zatem powinna istnieć ścieżka, którą powiadamia się osoby odpowiedzialne za publikację danej treści o fakcie jej blokowania, powodach dla których jest blokowana, i ścieżce, jaką można obrać, by się od tej decyzji odwołać. Jednakże, ponieważ listy muszą być tajne, ta informacja nie może zostać przekazana, nie mówiąc już o ewentualnych kosztach takich powiadomień.

Ciekawostka: '''bardzo wielu proponentów cenzury, nie mających złych zamierzeń, traktuje wszelką krytykę tego pomysłu opartą o prawa człowieka osobiście''', tak jakby sugerowała, że to oni osobiście mają niecne zamiary i zamierzają użyć narzędzia cenzury i inwigilacji do własnych celów politycznych.

Jest to coś, co było dla mnie wysoce nieoczywiste przez długi czas. Dopiero, gdy użyłem &quot;argumentu z następnej kadencji&quot; na spotkaniu konsultacyjnym, pewien przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości pojął, że nie jest to atak personalny na jego osobę, i że faktycznie mogą istnieć pewne uzasadnione obawy związane z prawami człowieka i obywatela.

&quot;Argument z następnej kadencji&quot; okazuje się świetnym narzędziem do rozładowywania tego typu sytuacji. Zasadniczo sprowadza się do stwierdzenia, że absolutnie nikt nie sugeruje, że konkretna osoba, z którą się w danej chwili dyskutuje (polityk, urzędnik, itp) zamierza wykorzystać narzędzie do swych niecnych celów -- ale jednak nie wiemy, kto będzie zajmował jej stanowisko w następnej kadencji. I to przeciw potencjalnym nadużyciom tej następnej osoby protestujemy dziś.

'''Pewnym przypadkiem szczególnym, nad którym warto się pochylić, jest zarządzona przez rząd cenzura Sieci w trybie opt-out'''. Takia rozwiązania były proponowane w wielu miejscach na świecie (na przykład [http://www.theinquirer.net/inquirer/news/2116098/uk-isps-offer-porn-opt w Wielkiej Brytanii]), i w założeniu mają być odpowiedzią na zastrzeżenia dotyczące praw człowieka w kontekście blokowania treści legalnych, ale nieprzyzwoitych (jak pornografia).

Choć wielu zwolenników takiego rozwiązania twierzi, że kompletnie rozwiązuje problem, niestety nie jest to prawda. Opt-out oznacza, że każda osoba, która chce mieć dostęp do nieprzyzwoitych treści, musi poinformować o tym fakcie swojego dostawcę usług internetowych, a zatem formalnie powiązać swoje nazwisko z nieprzyzwoitymi treściami. Nie jest to coś, na co nawet osoby, które taki dostęp chciałyby uzyskać, mają ochotę się zgodzić.

Na taką propozycję można odpowiedzieć kontrpropozycją polegającą na tym, by zamiast opt-out, rozwiązanie opierało się o __opt-in__: tylko osoby, które zgłoszą taką chęć, będą miały uruchomioną cenzurę na swoim połączeniu. Daje to z jednej strony osobom, które nie chcą mieć dostępu do takich treści możliwość ich zablokowania; z drugiej, nie rodzi zastrzeżeń opisanych w poprzednim akapicie. Niezależnie od tego jednak każdy system centralnego blokowania treści może stać się pierwszym krokiem do obowiązkowej cenzury: gdy już się taki system stworzy, i poniesie koszty, czemu by go nie stosować szerzej?.. Wszelkie pomysły rozwiązań opierających się o opt-out warto więc próbować zbijać całkowicie, rozwiązanie opt-in pozostawiając jako opcję ostateczną.

==== Argumenty emocjonalne ====

Podstawowa strategia polega na nazywaniu rzeczy po imieniu -- usuwanie lub blokowanie treści bez nakazu sądowego to '''cenzura''', a ze względu na to, w jaki sposób Internet funkcjonuje, nie może ona działać bez '''inwigilacji'''. Nie ma tu lepszych terminów. Przeciwnicy wprowadzenia cenzury mogą (i powinni) używać ich szeroko we wszelkich dyskusjach na ten temat. Analogia &quot;fizycznego listu&quot; (i jego otwierania, czytania, cenzurowania na poczcie) jest tu bardzo ważna i pomocna.

Można też odwołać się do faktu, że środki, które trzeba by poświęcić na uruchomienie takiego systemu, mogłyby zostać lepiej spożytkowane -- na przykła na szpitale, programy zwiększania bezpieczeństwa na drogach, czy sierocińce. Nie brak przecież problemów, które trzeba rozwiązać; zamiast marnować środki na prawnie i etycznie wątpliwy, technicznie niemożliwy projekt cenzurowana Sieci.

Można zwrócić uwagę, że cenzura Internetu to forma odpowiedzialności zbiorowej -- wszyscy użytkownicy Internetu oraz usługodawcy oferujący w nim swoje usługi są karani za działania małej grupki przestępców. Środki potrzebne na wprowadzenie takiego rozwiązania winny zamiast tego być spożytkowane na ukaranie faktycznie winnych, nie zaś wszystkich obywateli.

Podjęcie prób znalezienia organizacji, które faktycznie działają w kierunku rozwiązania problemu, który rzekomo cenzura Sieci miałaby rozwiązywać (np. seksualne wykorzystywanie dzieci, tworzenie pornografii dziecięcej), jest też zdecydowanie warte zachodu. Całkiem możliwe, że organizacje takie istnieją (w Polsce taką organizacją była [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kidprotect.pl Fundacja KidProtect.pl], bardzo jednoznacznie sprzeciwiająca się pomysłom cenzorskim, z wielu przyczyn przytoczonych powyżej). Ich pomoc będzie nieoceniona.

Jeśli wszystko inne zawiedzie, jako środek ostatniej szansy, można próbować użyć argumentu ''ad personam'' w postaci zarzucenia niecnych zamiarów zwolennikom cenzury. Zdecydowanie nie jest to jednak dobry pomysł, zwłaszcza na początku debaty, jako że od razu ustawia tak zaatakowaną osobę (i jej środowisko) w ostrej opozycji, zamykając zwykle drogę ewentualnego porozumienia. Odradza się stosowanie tego argumentu.

==== Przydatne analogie ====

Niniejsze analogie mogą okazać się pomocne w tłumaczeniu zawiłości technicznych Internetu i jego cenzury.

'''Adres IP''':
podobnie jak adres budynku może pod nim znajdować się wiele różnych stron osób i organizacji (domen).

'''Domena / nazwa domeny''':
podobnie jak nazwa (osoby, organizacji), identyfikuje jednoznacznie osobę lub organizację pod konkretnym adresem (tu: adresem IP).

'''Rozwiązywanie nazw domen/DNS''':
proces ustalania adresu (tu: adresu IP) danej osoby lub organizacji po to, by przesyłka (tu: pakiet danych) do nich dotarł.

'''Głęboka inspekcja pakietów''':
na poczcie byłoby to otwieranie poczty, rozdzieranie koperty, i czytanie listu w celu ustalenia, czy powinien zostać ocenzurowany (zamiast podejmowania tej decyzji na podstawie adresów odbiorcy i nadawcy widocznych na kopercie).

'''Pośrednik''':
ktoś, kto w naszym imieniu wysyła przesyłkę (tu: pakiet danych) i odsyła nam uzyskaną odpowiedź.

'''HTTPS''':
wysyłanie zaszyfrowanych listów.

'''Man-in-the-Middle''':
otwieranie poczty, odszyfrowywanie wiadomości, czytanie, ponowne szyfrowanie i przesyłanie dalej do odbiorcy. Zwykle stara się ukryć ten fakt przed nadawcą i odbiorcą.

==== Przydatne cytaty ====

Doskonały zestaw [https://pl.wikiquote.org/wiki/Cenzura cytatów związanych z debatami na temat cenzury dostępny jest na WikiCytatach], [https://en.wikiquote.org/wiki/Censorship zwłaszcza angielskojęzycznych]; warto też przejrzeć cytaty dotyczące [http://en.wikiquote.org/wiki/Rights#Civil_Rights praw człowieka] oraz [http://en.wikiquote.org/wiki/Freedom_of_speech wolności słowa]. Kilka ciekawszych poniżej.

{{{cytat|Ci, którzy oddają podstawowe wolności w celu uzyskania tymczasowego bezpieczeństwa, nie zasługują ani na wolność, ani bezpieczeństwo.}}}
-- ''Benjamin Franklin''

{{{cytat|Nie zgadzam się z tym, co mówisz, ale do śmierci będę bronić Twego prawa mówienia tego.}}}
-- ''Evelyn Beatrice Hall''

{{{cytat|Jeśli nie wierzymy w prawo wolności słowa w stosunku do osób, którymi gardzimy, nie wierzymy w nie w ogóle.}}}
-- ''Noam Chomsky''

{{{cytat|Internet traktuje cenzurę jak uszkodzenie, i je obchodzi.}}}
-- ''John Gilmore''</text>
      <sha1>apxvg164c21c1a6wacfo4iijnnpnslt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kody źródłowe/Ciąg Fibonacciego</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31241</id>
    <revision>
      <id>548394</id>
      <parentid>488166</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15341" sha1="sa2xltyz2jrcujuwk4rpe7h9t4ert6v" xml:space="preserve">{{Nagłówek
|tytuł=Ciąg Fibonacciego
|sekcja=Kod źródłowy
|poprzedni=[[Ciąg Fibonacciego]]
|adnotacje=Program obliczający n–ty wyraz [[Ciąg Fibonacciego|ciągu Fibonacciego]].
}}

{{Spis treści}}

==MatLAB==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Matlab&quot;&gt;

%Ciag Fibonacciego    cfibonacciego.m  % program główny
%
n=input('Podaj liczbe wyrazow ciagu: ');
fibonacci(n);


function y=fibonacci(n) %fibonacci.m - funkcja
if n==1
    y(1)=1;
    disp(['a(1)=',num2str(y(1))]);
elseif n==2
    y(1)=1;
    y(2)=1;
        for i=1:n
           disp(['a(',num2str(i),')=',num2str(y(i))]);
        end
elseif n&gt;2
           y(1)=1;
           y(2)=1;
           disp('a(1)=1');
           disp('a(2)=1');     
           for i=3:n
               y(i)=y(i-2)+y(i-1);
               disp(['a(',num2str(i),')=',num2str(y(i))]);
           end
else
    disp('zle n!');
end
z=1:n;
plot(z,y);&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Potęgując macierz===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Matlab&quot;&gt;
function f = fibonacci(n)
  f = ([1 1; 1 0]^n)(1,2)
endfunction&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Autoit3==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;autoit&quot;&gt;
Local $a = 1 , $b = 1
Local $num = InputBox(&quot;Ciąg Fibonacciego&quot;, &quot;Podaj którą liczbę z ciągu Fibonacciego chcesz zobaczyć:&quot;)
If $num &gt; 92 OR $num &lt; 1 Then
	MsgBox(0,'Błąd','Przekroczono zakres.')
	exit
EndIf
If $num = 1 OR $num = 2 Then
	MsgBox(0,'Wynik','1')
	exit
EndIf
For $x = 1 to $num-2
	$c = $a + $b
	$a = $b
	$b = $c
Next
MsgBox(0,'Wynik',$b)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==C/C++==
===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
unsigned int fib(unsigned int n) {
    if(n == 0) return 0;
    if(n == 1) return 1;
    return fib(n-1)+fib(n-2);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Poniższa implementacja wykorzystuje [[w:Rekurencja_ogonowa|rekurencję ogonową]], dzięki czemu kompilator potrafi przekształcić ją w iterację.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
static unsigned int fib_(const unsigned int f2, const unsigned int f1, const unsigned int i, const unsigned int n)
{
    if (i == n)
        return f1;
    return fib_(f1, f2+f1, i+1, n);
}

unsigned int fib(const unsigned int n)
{
    if (n &lt; 2)
        return n;
    return fib_(0, 1, 1, n);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Tu z kolei wykorzystujemy tożsamości pozwalające zredukować ''n'' o połowę w każdym kroku rekurencji, co prowadzi do logarytmicznej złożoności czasowej.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
void fib_(unsigned int &amp;pp, unsigned int &amp;ff, const unsigned int n)
{
    if (n &lt; 2) {
        pp = 0; ff = n;
    } else {
        unsigned int p, f;
        fib_(p, f, n / 2);      // dzielenie całkowite z odrzuceniem reszty

        if (n % 2 == 0)         // n = 2k
        {
            pp = p*p + f*f;     // F(n-1) = F(2k-1) = F(k-1)^2 + F(k)^2
            ff = 2*p*f + f*f;   // F(n)   = F(2k)   = (2F(k-1) + F(k))*F(k)
        }
        else                    // n == 2k+1,  n/2 = k
        {
            ff = p*p + f*f;     // F(n-2) = F(2k-1) = F(k-1)^2 + F(k)^2
            pp = 2*p*f + f*f;   // F(n-1) = F(2k)   = (2F(k-1) + F(k))*F(k)
            ff += pp;           // F(n)   = F(2k+1) = F(n-2) + F(n-1)
        }
    }
}

unsigned int fib(const unsigned int n)
{
    unsigned int p, f;  // p: F(n-1), f: F(n)
    fib_(p, f, n);
    return f;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
unsigned int fib(unsigned int n) {
    if( (n == 0) || (n == 1) ) return n;
    unsigned int a, b;
    a = 1; b = 1;
    for(unsigned int i=0; i &lt; n-2; i++) {
        std::swap(a, b);
        b += a;
    }
    return b;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Ze wzoru [[w:Ci%C4%85g_Fibonacciego#Wz.C3.B3r_Bineta|Bineta]] ===
Należy dołączyć dodatkowo plik nagłówkowy biblioteki matematycznej.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
#include &lt;math.h&gt; // #include &lt;cmath&gt; w C++
unsigned int fib(unsigned int n) {
    return 1.0/sqrt(5.0) * ( pow( (1.0+sqrt(5.0))/2.0 , (double)(n) ) - pow( (1.0-sqrt(5.0))/2.0 , (double)(n) ) );
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Metaprogramowanie ===
Działa tylko w C++ z racji braku szablonów w C, przy czym ilość elemetów ciągu jest ograniczona do 46 elementów, z powodu maksymalnej wartości dla typu int, która jest przekroczona przy próbie obliczenia 47 elemencie - tzw. &quot;overflow&quot; (próba obliczenia tego elementu skończy się błędem kompilacji w przypadku nowszych kompilatorów).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
template &lt;unsigned int n&gt;
struct Fib {
    static const unsigned int value = Fib&lt;n - 1&gt;::value + Fib&lt;n - 2&gt;::value;
};

template &lt;&gt;
struct Fib&lt;0&gt; {
    static const unsigned int value = 0;
};

template &lt;&gt;
struct Fib&lt;1&gt; {
    static const unsigned int value = 1;
};
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Spis treści}}

==Pascal==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Pascal&quot;&gt;
program fibonacci; 
var 
  a, b, c, i, liczba: integer;

begin
  writeln('Podaj ktora liczbe z ciagu Fibonacciego chcesz zobaczyc: ');
  readln(liczba);
  a:=1;
  b:=1;
  if liczba=0 then
     writeln('wynik: 0')
  else
  if liczba&lt;=2 then 
    writeln('Wynik: ', a) 
  else
  begin
    for i:=3 to liczba do
    begin
      c:=a+b;
      a:=b;
      b:=c;
    end;
    writeln('Wynik: ', c);
  end;
end.&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Pascal&quot;&gt;
program ciagFib;

var 
  liczba: integer;

function fib(n:integer):integer;
begin
  if (n=1) or (n=0) then
    fib:=n
  else
    if n&gt;1 then
      fib:=fib(n-1)+fib(n-2);
end;

begin
  writeln('Podaj n: ');
  readln(liczba);
  writeln('Wynik: ', fib(liczba));
end.
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Python==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Python&quot;&gt;
def fib(n):
    a, b = 0, 1
    for i in range(n):
        a, b = b, a+b
    return a
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Python&quot;&gt;
def fib(n):
    if n == 0 or n == 1:
        return n
    else:
        return fib(n-1)+fib(n-2)
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Potęgując macierze===
Metoda szerzej opisana w Wikipedii
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Python&quot;&gt;
def fib(n):
    if n == 0: return 0

    n -= 2

    ca, cb, cc = sa, sb, sc = 1, 1, 0

    while n&gt;0:
        if n &amp; 1: 
            sa, sb, sc = (sa*ca + sb*cb), (sa*cb + sb*cc), (sb*cb + sc*cc)
        n &gt;&gt;= 1
        t = cb**2
        ca, cb, cc = (ca**2+t), (cb*(ca+cc)), (cc**2+t)

    return sa
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==PHP==
===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;PHP&quot;&gt;
function fib_rek($n)
{
	if($n==0)
	{
		return 0;
	}
	if($n==1)
	{
		return 1;
	}
	return fib_rek($n-2) + fib_rek($n-1);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;PHP&quot;&gt;
function fib_iter($n)
{
	if($n &lt;= 2)
	{
		return 1;
	}
	else
	{
		$a = 1;
		$b = 1;
		$c = 0;
		for($i=0; $i&lt;$n-2; $i++)
		{
			$c = $a + $b;
			$a = $b;
			$b = $c;
		}
		return $c;
	}
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Ze wzoru [[w:Ci%C4%85g_Fibonacciego#Wz.C3.B3r_Bineta|Bineta]] ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;PHP&quot;&gt;
function fib_binet($n)
{
	$fi = (sqrt(5)+1)/2;
	$binet = (pow($fi,$n) - pow(($fi-1),$n)) * sqrt(5)/5;
	return $binet;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Ruby==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Ruby&quot;&gt;
def fib(n)
    a, b = 0, 1
    for i in 0..n
        a, b = b, a+b
    end
    return a
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Ruby&quot;&gt;
def fib(n)
    if n == 0 or n == 1:
        return n
    else
        return fib(n-1)+fib(n-2)
    end
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Ze wzoru [[w:Ci%C4%85g_Fibonacciego#Wz.C3.B3r_Bineta|Bineta]] ===
Korzystamy z tego, że φ - 1 = 1/φ
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Ruby&quot;&gt;
def fib(n)
    fi = (Math.sqrt(5)+1)/2
    (fi**n - (fi-1)**n) * Math.sqrt(5)/5
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Potęgowanie macierzy===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Ruby&quot;&gt;
require 'matrix'

def fib(n)
    (Matrix.rows([[1,1],[1,0]]) ** n)[1,1]
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Common Lisp / Emacs Lisp==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Lisp&quot;&gt;
(defun fib (n)
  (do ((a 0 b)
       (b 1 (+ a b)))
    ((minusp (decf n)) a)))
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Potęgując macierze===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Lisp&quot;&gt;
(defun matrix-multiply (A B)
  (let* ((sA (array-dimensions A))
         (sB (array-dimensions B))
         (res (make-array (list (first sA) (second sB)))))
    (loop for i from 0 below (first sA) do
      (loop for j from 0 below (second sB) do
        (setf (aref res i j)
          (loop for k from 0 below (first sB) sum (* (aref A i k) (aref B k j))))))
    res))

(defun binarize (n)
  (loop while (plusp n) collect (mod n 2) do (setf n (/ (- n (mod n 2)) 2))))

(defun fast-expt (x n &amp;key (e 1) (op #'*))
  (let ((w e))
    (loop for i in (nreverse (binarize n)) do
      (setf w (reduce op (if (zerop i) (list w w) (list w w x)))))
    w))

(defun fib-matrix (n)
  (aref (fast-expt #2A((1 1)(1 0)) n :e #2A((1 0)(0 1)) :op #'matrix-multiply) 0 1))
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Ze wzoru Bineta===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Lisp&quot;&gt;
(defun fib-bin (n)
  (let* ((a (/ (+ (sqrt 5) 1) 2))
         (b (- 1 a)))
    (truncate (/ (- (expt a n) (expt b n)) (sqrt 5)))))
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Prolog==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;prolog&quot;&gt;
fib(N,0):-
	N =:= 0,
	!.
fib(N,1):-
	N&gt;0,
	N&lt;3,
	!.
fib(N, R):-
	fib(N-1, R2),
	fib(N-2, R3),
	R is R2+R3.
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Erlang==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;erlang&quot;&gt;
fib(N)               -&gt; fib(N, 0, 1).
fib(0, Result, _)    -&gt; Result;
fib(N, Result, Next) -&gt; fib(N - 1, Next, Result + Next).
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Haskell==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;haskell&quot;&gt;
fib :: Integer -&gt; Integer
fib 0 = 1
fib 1 = 1
fib n = fib (n-1) + fib (n-2)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Poprzedni algorytm wymaga kilku sekund do policzenia 30 liczby ciągu Fibonacciego. Następujący algorytm oblicza 50000 liczbę w czasie poniżej 1s.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;haskell&quot;&gt;
listFib :: [Integer]
listFib = 0 : 1 : (zipWith (+) listFib $ tail listFib)

fib :: Int -&gt; Integer
fib n = listFib !! (n+1)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==C#==
=== Rekurencyjnie ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Csharp&quot;&gt;
public static uint Fibonacci(uint n)
        {
            if (n &lt;= 2)
            {
                return 1;
            }
            else
            {
                return Fibonacci(n - 2) + Fibonacci(n - 1);
            }
        }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Iteracyjnie ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Csharp&quot;&gt;
public static uint Fibonacci(uint n)
        {
            if (n &lt;= 2)
            {
               if (n=0) {
                  return 0;
               } else {
                return 1;
               }
            }
            else
            {
                uint a = 1;
                uint b = 1;
                uint c = 0;
                for (int i = 0; i &lt; n-2; i++)
                {
                    c = a + b;
                    a = b;
                    b = c;
                }
                return c;
            }
        }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Potęgowanie macierzy ===
Metoda obliczająca n–ty wyraz ciągu Fibonacciego ze [[w:Złożoność obliczeniowa|złożonością]] O(n) w języku [[w:C Sharp|C#]] (złożoność może zostać zredukowana do O(lg n) przez zastosowanie [[w:Algorytm szybkiego potęgowania|binarnego algorytmu]] [[w:Potęgowanie macierzy|potęgowania macierzy]])
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Csharp&quot;&gt;
public static int Fibonacci(int n)
{
    if (n == 0)
        return 0;
    if (n == 1 || n == 2)
        return 1;

    int[,] A = new int[2, 2] { { 0, 1 }, { 1, 1 } };
    int[,] B = (int[,])A.Clone();
    int[,] C = new int[2, 2];

    n -= 2;

    for (int i = 1; i &lt;= n; i++)
    {
        C[0, 0] = B[0, 0] * A[0, 0] + B[0, 1] * A[1, 0];
        C[0, 1] = B[0, 0] * A[0, 1] + B[0, 1] * A[1, 1];
        C[1, 0] = B[1, 0] * A[0, 0] + B[1, 1] * A[1, 0];
        C[1, 1] = B[1, 0] * A[0, 1] + B[1, 1] * A[1, 1];

        B = (int[,])C.Clone();
    }
    return C[1, 1];
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Javascript ==
=== Rekurencyjnie ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;javascript&quot;&gt;
/**
 * Funkcja ciągu Fibonacciego rekurencyjnie
 * @param n
 * @returns {*}
 */
function fibonacci(n) {
    if (n === 0) return 0;
    else if (n === 1) return 1;
    else if (n &gt; 1) {
        return fibonacci(n - 1) + fibonacci(n - 2);
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Iteracyjnie ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;javascript&quot;&gt;
/**
 * Funkcja ciągu Fibonacciego iteracyjnie
 * @param n
 * @returns {number}
 */
function fibonacci(n) {
    if (n === 0) return 0;
    else if (n === 1 || n === 2) return 1;
    else if (n &gt; 2) {
        var a = 1;
        var b = 1;
        var c = 0;
        for (var i = 0; i &lt; n - 2; i++) {
            c = a + b;
            a = b;
            b = c;
        }
        return c;
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Bash ==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Bash&quot;&gt;
#!/bin/bash

a=1;
echo $a;
b=1;
echo $b;

for i in {90..1}
    do
        c=$[a+b];
        a=$b;
        b=$c;
        echo $c
    done
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== ANSI C - wzór Bineta ==
Funkcja zwraca zaokrąglone - dokładne wyniki, powyższe funkcje dot. wzoru Bineta zwracają przybliżenie
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;C&quot;&gt;
int binet(int n) {
	double fi = (sqrt(5) + 1) / 2;
	
	return (int)round((pow(fi, n) - pow((fi - 1), n)) * sqrt(5) / 5);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== NASM ==
Coded by MS
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;nasm&quot;&gt;
global _start

extern printf

section .text

_start:
    mov rax, 1
    mov rbx, 1
    
    push rax
    push rbx
    
    mov rcx, 2
    startsequencevals:
        pop rax
        push rax
        
        push rcx
        
        mov rdi, prntfib
        mov rsi, rax
        mov rax, 0
        call printf
        
        pop rcx
    loop startsequencevals
    
    mov rcx, 90
    countsequence:
        pop rax
        pop rbx
        
        add rax, rbx
        
        push rax
        push rbx
        
        push rcx
        
        mov rdi, prntfib
        mov rsi, rax
        mov rax, 0
        call printf
        
        pop rcx
    loop countsequence
    
    mov ebx, 0
    mov eax, 1
    int 0x80
    
section .data
    prntfib db '%ld', 10, 0
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== ANSI C ==
Rozszerzona wersja iteracyjna. Coded by MS
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;C&quot;&gt;
#include &lt;stdio.h&gt;

#define DIGITS 2090
#define NUMBER 10000

void writenum(short[], int);

int main(void) {
    short a[DIGITS], b[DIGITS], c[DIGITS];
    int ten = 0, counter = 1;
    
    for(int i = 0; i &lt; DIGITS; i++) {
        a[i] = 0;
        b[i] = 0;
        c[i] = 0;
    }
    
    a[DIGITS - 1] = 1;
    b[DIGITS - 1] = 1;
    
    writenum(a, counter);
    counter++;
    writenum(b, counter);
    counter++;
    
    while(counter &lt;= NUMBER) {
        if(a[0] + b[0] + ten &gt; 9) break;
        
        for(int j = DIGITS - 1; j &gt;= 0; j--) {
            c[j] = a[j] + b[j] + ten;
            if(c[j] &gt; 9) { 
                ten = 1;
                c[j] -= 10;
            }
            else ten = 0;
        }
        
        writenum(c, counter);
        counter++;
        
        for(int move = 0; move &lt; DIGITS; move++) {
            a[move] = b[move];
            b[move] = c[move];
        }
    }
    
    printf(&quot;\n\n&quot;);
    
    return 0;
}

void writenum(short num[], int cnt) {
    int zerocnt = 0, digitscnt = 0;
    
    for(int j = 0; j &lt; DIGITS; j++) {
        if(num[j] == 0) zerocnt++;
        else break;
    }
    
    printf(&quot;\n-------------------------------------------&quot;);
    printf(&quot;\n%d Fibonacci Sequence number: \n\n&quot;, cnt);
    
    for(int k = zerocnt; k &lt; DIGITS; k++) {
        digitscnt++;
        printf(&quot;%d&quot;, num[k]);
    }
    
    printf(&quot;\n\nDigits Count: %d&quot;, digitscnt);
    printf(&quot;\n-------------------------------------------&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;</text>
      <sha1>sa2xltyz2jrcujuwk4rpe7h9t4ert6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548425</id>
      <parentid>548394</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15342" sha1="hc4od1l0e7z2mhrjd59njzt8cyqusd4" xml:space="preserve">{{Nagłówek
|tytuł=Ciąg Fibonacciego
|sekcja=Kod źródłowy
|poprzedni=[[Ciąg Fibonacciego]]
|adnotacje=Program obliczający n–ty wyraz [[Ciąg Fibonacciego|ciągu Fibonacciego]].
}}

{{Spis treści}}

==MatLAB==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Matlab&quot;&gt;

%Ciag Fibonacciego    cfibonacciego.m  % program główny
%
n=input('Podaj liczbe wyrazow ciagu: ');
fibonacci(n);


function y=fibonacci(n) %fibonacci.m - funkcja
if n==1
    y(1)=1;
    disp(['a(1)=',num2str(y(1))]);
elseif n==2
    y(1)=1;
    y(2)=1;
        for i=1:n
           disp(['a(',num2str(i),')=',num2str(y(i))]);
        end
elseif n&gt;2
           y(1)=1;
           y(2)=1;
           disp('a(1)=1');
           disp('a(2)=1');     
           for i=3:n
               y(i)=y(i-2)+y(i-1);
               disp(['a(',num2str(i),')=',num2str(y(i))]);
           end
else
    disp('zle n!');
end
z=1:n;
plot(z,y);&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Potęgując macierz===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Matlab&quot;&gt;
function f = fibonacci(n)
  f = ([1 1; 1 0]^n)(1,2)
endfunction&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Autoit3==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;autoit&quot;&gt;
Local $a = 1 , $b = 1
Local $num = InputBox(&quot;Ciąg Fibonacciego&quot;, &quot;Podaj którą liczbę z ciągu Fibonacciego chcesz zobaczyć:&quot;)
If $num &gt; 92 OR $num &lt; 1 Then
	MsgBox(0,'Błąd','Przekroczono zakres.')
	exit
EndIf
If $num = 1 OR $num = 2 Then
	MsgBox(0,'Wynik','1')
	exit
EndIf
For $x = 1 to $num-2
	$c = $a + $b
	$a = $b
	$b = $c
Next
MsgBox(0,'Wynik',$b)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==C/C++==
===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
unsigned int fib(unsigned int n) {
    if(n == 0) return 0;
    if(n == 1) return 1;
    return fib(n-1)+fib(n-2);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Poniższa implementacja wykorzystuje [[w:Rekurencja_ogonowa|rekurencję ogonową]], dzięki czemu kompilator potrafi przekształcić ją w iterację.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
static unsigned int fib_(const unsigned int f2, const unsigned int f1, const unsigned int i, const unsigned int n)
{
    if (i == n)
        return f1;
    return fib_(f1, f2+f1, i+1, n);
}

unsigned int fib(const unsigned int n)
{
    if (n &lt; 2)
        return n;
    return fib_(0, 1, 1, n);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Tu z kolei wykorzystujemy tożsamości pozwalające zredukować ''n'' o połowę w każdym kroku rekurencji, co prowadzi do logarytmicznej złożoności czasowej.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
void fib_(unsigned int &amp;pp, unsigned int &amp;ff, const unsigned int n)
{
    if (n &lt; 2) {
        pp = 0; ff = n;
    } else {
        unsigned int p, f;
        fib_(p, f, n / 2);      // dzielenie całkowite z odrzuceniem reszty

        if (n % 2 == 0)         // n = 2k
        {
            pp = p*p + f*f;     // F(n-1) = F(2k-1) = F(k-1)^2 + F(k)^2
            ff = 2*p*f + f*f;   // F(n)   = F(2k)   = (2F(k-1) + F(k))*F(k)
        }
        else                    // n == 2k+1,  n/2 = k
        {
            ff = p*p + f*f;     // F(n-2) = F(2k-1) = F(k-1)^2 + F(k)^2
            pp = 2*p*f + f*f;   // F(n-1) = F(2k)   = (2F(k-1) + F(k))*F(k)
            ff += pp;           // F(n)   = F(2k+1) = F(n-2) + F(n-1)
        }
    }
}

unsigned int fib(const unsigned int n)
{
    unsigned int p, f;  // p: F(n-1), f: F(n)
    fib_(p, f, n);
    return f;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
unsigned int fib(unsigned int n) {
    if( (n == 0) || (n == 1) ) return n;
    unsigned int a, b;
    a = 1; b = 1;
    for(unsigned int i=0; i &lt; n-2; i++) {
        std::swap(a, b);
        b += a;
    }
    return b;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Ze wzoru [[w:Ci%C4%85g_Fibonacciego#Wz.C3.B3r_Bineta|Bineta]] ===
Należy dołączyć dodatkowo plik nagłówkowy biblioteki matematycznej.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
#include &lt;math.h&gt; // #include &lt;cmath&gt; w C++
unsigned int fib(unsigned int n) {
    return 1.0/sqrt(5.0) * ( pow( (1.0+sqrt(5.0))/2.0 , (double)(n) ) - pow( (1.0-sqrt(5.0))/2.0 , (double)(n) ) );
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Metaprogramowanie ===
Działa tylko w C++ z racji braku szablonów w C, przy czym ilość elemetów ciągu jest ograniczona do 46 elementów, z powodu maksymalnej wartości dla typu int, która jest przekroczona przy próbie obliczenia 47 elemencie - tzw. &quot;overflow&quot; (próba obliczenia tego elementu skończy się błędem kompilacji w przypadku nowszych kompilatorów).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
template &lt;unsigned int n&gt;
struct Fib {
    static const unsigned int value = Fib&lt;n - 1&gt;::value + Fib&lt;n - 2&gt;::value;
};

template &lt;&gt;
struct Fib&lt;0&gt; {
    static const unsigned int value = 0;
};

template &lt;&gt;
struct Fib&lt;1&gt; {
    static const unsigned int value = 1;
};
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Spis treści}}

==Pascal==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Pascal&quot;&gt;
program fibonacci; 
var 
  a, b, c, i, liczba: integer;

begin
  writeln('Podaj ktora liczbe z ciagu Fibonacciego chcesz zobaczyc: ');
  readln(liczba);
  a:=1;
  b:=1;
  if liczba=0 then
     writeln('wynik: 0')
  else
  if liczba&lt;=2 then 
    writeln('Wynik: ', a) 
  else
  begin
    for i:=3 to liczba do
    begin
      c:=a+b;
      a:=b;
      b:=c;
    end;
    writeln('Wynik: ', c);
  end;
end.&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Pascal&quot;&gt;
program ciagFib;

var 
  liczba: integer;

function fib(n:integer):integer;
begin
  if (n=1) or (n=0) then
    fib:=n
  else
    if n&gt;1 then
      fib:=fib(n-1)+fib(n-2);
end;

begin
  writeln('Podaj n: ');
  readln(liczba);
  writeln('Wynik: ', fib(liczba));
end.
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Python==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Python&quot;&gt;
def fib(n):
    a, b = 0, 1
    for i in range(n):
        a, b = b, a+b
    return a
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Python&quot;&gt;
def fib(n):
    if n == 0 or n == 1:
        return n
    else:
        return fib(n-1)+fib(n-2)
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Potęgując macierze===
Metoda szerzej opisana na Wikipedii
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Python&quot;&gt;
def fib(n):
    if n == 0: return 0

    n -= 2

    ca, cb, cc = sa, sb, sc = 1, 1, 0

    while n&gt;0:
        if n &amp; 1: 
            sa, sb, sc = (sa*ca + sb*cb), (sa*cb + sb*cc), (sb*cb + sc*cc)
        n &gt;&gt;= 1
        t = cb**2
        ca, cb, cc = (ca**2+t), (cb*(ca+cc)), (cc**2+t)

    return sa
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==PHP==
===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;PHP&quot;&gt;
function fib_rek($n)
{
	if($n==0)
	{
		return 0;
	}
	if($n==1)
	{
		return 1;
	}
	return fib_rek($n-2) + fib_rek($n-1);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;PHP&quot;&gt;
function fib_iter($n)
{
	if($n &lt;= 2)
	{
		return 1;
	}
	else
	{
		$a = 1;
		$b = 1;
		$c = 0;
		for($i=0; $i&lt;$n-2; $i++)
		{
			$c = $a + $b;
			$a = $b;
			$b = $c;
		}
		return $c;
	}
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Ze wzoru [[w:Ci%C4%85g_Fibonacciego#Wz.C3.B3r_Bineta|Bineta]] ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;PHP&quot;&gt;
function fib_binet($n)
{
	$fi = (sqrt(5)+1)/2;
	$binet = (pow($fi,$n) - pow(($fi-1),$n)) * sqrt(5)/5;
	return $binet;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Ruby==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Ruby&quot;&gt;
def fib(n)
    a, b = 0, 1
    for i in 0..n
        a, b = b, a+b
    end
    return a
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Ruby&quot;&gt;
def fib(n)
    if n == 0 or n == 1:
        return n
    else
        return fib(n-1)+fib(n-2)
    end
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Ze wzoru [[w:Ci%C4%85g_Fibonacciego#Wz.C3.B3r_Bineta|Bineta]] ===
Korzystamy z tego, że φ - 1 = 1/φ
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Ruby&quot;&gt;
def fib(n)
    fi = (Math.sqrt(5)+1)/2
    (fi**n - (fi-1)**n) * Math.sqrt(5)/5
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Potęgowanie macierzy===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Ruby&quot;&gt;
require 'matrix'

def fib(n)
    (Matrix.rows([[1,1],[1,0]]) ** n)[1,1]
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Common Lisp / Emacs Lisp==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Lisp&quot;&gt;
(defun fib (n)
  (do ((a 0 b)
       (b 1 (+ a b)))
    ((minusp (decf n)) a)))
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Potęgując macierze===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Lisp&quot;&gt;
(defun matrix-multiply (A B)
  (let* ((sA (array-dimensions A))
         (sB (array-dimensions B))
         (res (make-array (list (first sA) (second sB)))))
    (loop for i from 0 below (first sA) do
      (loop for j from 0 below (second sB) do
        (setf (aref res i j)
          (loop for k from 0 below (first sB) sum (* (aref A i k) (aref B k j))))))
    res))

(defun binarize (n)
  (loop while (plusp n) collect (mod n 2) do (setf n (/ (- n (mod n 2)) 2))))

(defun fast-expt (x n &amp;key (e 1) (op #'*))
  (let ((w e))
    (loop for i in (nreverse (binarize n)) do
      (setf w (reduce op (if (zerop i) (list w w) (list w w x)))))
    w))

(defun fib-matrix (n)
  (aref (fast-expt #2A((1 1)(1 0)) n :e #2A((1 0)(0 1)) :op #'matrix-multiply) 0 1))
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Ze wzoru Bineta===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Lisp&quot;&gt;
(defun fib-bin (n)
  (let* ((a (/ (+ (sqrt 5) 1) 2))
         (b (- 1 a)))
    (truncate (/ (- (expt a n) (expt b n)) (sqrt 5)))))
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Prolog==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;prolog&quot;&gt;
fib(N,0):-
	N =:= 0,
	!.
fib(N,1):-
	N&gt;0,
	N&lt;3,
	!.
fib(N, R):-
	fib(N-1, R2),
	fib(N-2, R3),
	R is R2+R3.
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Erlang==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;erlang&quot;&gt;
fib(N)               -&gt; fib(N, 0, 1).
fib(0, Result, _)    -&gt; Result;
fib(N, Result, Next) -&gt; fib(N - 1, Next, Result + Next).
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Haskell==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;haskell&quot;&gt;
fib :: Integer -&gt; Integer
fib 0 = 1
fib 1 = 1
fib n = fib (n-1) + fib (n-2)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Poprzedni algorytm wymaga kilku sekund do policzenia 30 liczby ciągu Fibonacciego. Następujący algorytm oblicza 50000 liczbę w czasie poniżej 1s.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;haskell&quot;&gt;
listFib :: [Integer]
listFib = 0 : 1 : (zipWith (+) listFib $ tail listFib)

fib :: Int -&gt; Integer
fib n = listFib !! (n+1)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==C#==
=== Rekurencyjnie ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Csharp&quot;&gt;
public static uint Fibonacci(uint n)
        {
            if (n &lt;= 2)
            {
                return 1;
            }
            else
            {
                return Fibonacci(n - 2) + Fibonacci(n - 1);
            }
        }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Iteracyjnie ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Csharp&quot;&gt;
public static uint Fibonacci(uint n)
        {
            if (n &lt;= 2)
            {
               if (n=0) {
                  return 0;
               } else {
                return 1;
               }
            }
            else
            {
                uint a = 1;
                uint b = 1;
                uint c = 0;
                for (int i = 0; i &lt; n-2; i++)
                {
                    c = a + b;
                    a = b;
                    b = c;
                }
                return c;
            }
        }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Potęgowanie macierzy ===
Metoda obliczająca n–ty wyraz ciągu Fibonacciego ze [[w:Złożoność obliczeniowa|złożonością]] O(n) w języku [[w:C Sharp|C#]] (złożoność może zostać zredukowana do O(lg n) przez zastosowanie [[w:Algorytm szybkiego potęgowania|binarnego algorytmu]] [[w:Potęgowanie macierzy|potęgowania macierzy]])
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Csharp&quot;&gt;
public static int Fibonacci(int n)
{
    if (n == 0)
        return 0;
    if (n == 1 || n == 2)
        return 1;

    int[,] A = new int[2, 2] { { 0, 1 }, { 1, 1 } };
    int[,] B = (int[,])A.Clone();
    int[,] C = new int[2, 2];

    n -= 2;

    for (int i = 1; i &lt;= n; i++)
    {
        C[0, 0] = B[0, 0] * A[0, 0] + B[0, 1] * A[1, 0];
        C[0, 1] = B[0, 0] * A[0, 1] + B[0, 1] * A[1, 1];
        C[1, 0] = B[1, 0] * A[0, 0] + B[1, 1] * A[1, 0];
        C[1, 1] = B[1, 0] * A[0, 1] + B[1, 1] * A[1, 1];

        B = (int[,])C.Clone();
    }
    return C[1, 1];
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Javascript ==
=== Rekurencyjnie ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;javascript&quot;&gt;
/**
 * Funkcja ciągu Fibonacciego rekurencyjnie
 * @param n
 * @returns {*}
 */
function fibonacci(n) {
    if (n === 0) return 0;
    else if (n === 1) return 1;
    else if (n &gt; 1) {
        return fibonacci(n - 1) + fibonacci(n - 2);
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Iteracyjnie ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;javascript&quot;&gt;
/**
 * Funkcja ciągu Fibonacciego iteracyjnie
 * @param n
 * @returns {number}
 */
function fibonacci(n) {
    if (n === 0) return 0;
    else if (n === 1 || n === 2) return 1;
    else if (n &gt; 2) {
        var a = 1;
        var b = 1;
        var c = 0;
        for (var i = 0; i &lt; n - 2; i++) {
            c = a + b;
            a = b;
            b = c;
        }
        return c;
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Bash ==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Bash&quot;&gt;
#!/bin/bash

a=1;
echo $a;
b=1;
echo $b;

for i in {90..1}
    do
        c=$[a+b];
        a=$b;
        b=$c;
        echo $c
    done
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== ANSI C - wzór Bineta ==
Funkcja zwraca zaokrąglone - dokładne wyniki, powyższe funkcje dot. wzoru Bineta zwracają przybliżenie
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;C&quot;&gt;
int binet(int n) {
	double fi = (sqrt(5) + 1) / 2;
	
	return (int)round((pow(fi, n) - pow((fi - 1), n)) * sqrt(5) / 5);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== NASM ==
Coded by MS
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;nasm&quot;&gt;
global _start

extern printf

section .text

_start:
    mov rax, 1
    mov rbx, 1
    
    push rax
    push rbx
    
    mov rcx, 2
    startsequencevals:
        pop rax
        push rax
        
        push rcx
        
        mov rdi, prntfib
        mov rsi, rax
        mov rax, 0
        call printf
        
        pop rcx
    loop startsequencevals
    
    mov rcx, 90
    countsequence:
        pop rax
        pop rbx
        
        add rax, rbx
        
        push rax
        push rbx
        
        push rcx
        
        mov rdi, prntfib
        mov rsi, rax
        mov rax, 0
        call printf
        
        pop rcx
    loop countsequence
    
    mov ebx, 0
    mov eax, 1
    int 0x80
    
section .data
    prntfib db '%ld', 10, 0
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== ANSI C ==
Rozszerzona wersja iteracyjna. Coded by MS
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;C&quot;&gt;
#include &lt;stdio.h&gt;

#define DIGITS 2090
#define NUMBER 10000

void writenum(short[], int);

int main(void) {
    short a[DIGITS], b[DIGITS], c[DIGITS];
    int ten = 0, counter = 1;
    
    for(int i = 0; i &lt; DIGITS; i++) {
        a[i] = 0;
        b[i] = 0;
        c[i] = 0;
    }
    
    a[DIGITS - 1] = 1;
    b[DIGITS - 1] = 1;
    
    writenum(a, counter);
    counter++;
    writenum(b, counter);
    counter++;
    
    while(counter &lt;= NUMBER) {
        if(a[0] + b[0] + ten &gt; 9) break;
        
        for(int j = DIGITS - 1; j &gt;= 0; j--) {
            c[j] = a[j] + b[j] + ten;
            if(c[j] &gt; 9) { 
                ten = 1;
                c[j] -= 10;
            }
            else ten = 0;
        }
        
        writenum(c, counter);
        counter++;
        
        for(int move = 0; move &lt; DIGITS; move++) {
            a[move] = b[move];
            b[move] = c[move];
        }
    }
    
    printf(&quot;\n\n&quot;);
    
    return 0;
}

void writenum(short num[], int cnt) {
    int zerocnt = 0, digitscnt = 0;
    
    for(int j = 0; j &lt; DIGITS; j++) {
        if(num[j] == 0) zerocnt++;
        else break;
    }
    
    printf(&quot;\n-------------------------------------------&quot;);
    printf(&quot;\n%d Fibonacci Sequence number: \n\n&quot;, cnt);
    
    for(int k = zerocnt; k &lt; DIGITS; k++) {
        digitscnt++;
        printf(&quot;%d&quot;, num[k]);
    }
    
    printf(&quot;\n\nDigits Count: %d&quot;, digitscnt);
    printf(&quot;\n-------------------------------------------&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;</text>
      <sha1>hc4od1l0e7z2mhrjd59njzt8cyqusd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548467</id>
      <parentid>548425</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15341" sha1="sa2xltyz2jrcujuwk4rpe7h9t4ert6v" xml:space="preserve">{{Nagłówek
|tytuł=Ciąg Fibonacciego
|sekcja=Kod źródłowy
|poprzedni=[[Ciąg Fibonacciego]]
|adnotacje=Program obliczający n–ty wyraz [[Ciąg Fibonacciego|ciągu Fibonacciego]].
}}

{{Spis treści}}

==MatLAB==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Matlab&quot;&gt;

%Ciag Fibonacciego    cfibonacciego.m  % program główny
%
n=input('Podaj liczbe wyrazow ciagu: ');
fibonacci(n);


function y=fibonacci(n) %fibonacci.m - funkcja
if n==1
    y(1)=1;
    disp(['a(1)=',num2str(y(1))]);
elseif n==2
    y(1)=1;
    y(2)=1;
        for i=1:n
           disp(['a(',num2str(i),')=',num2str(y(i))]);
        end
elseif n&gt;2
           y(1)=1;
           y(2)=1;
           disp('a(1)=1');
           disp('a(2)=1');     
           for i=3:n
               y(i)=y(i-2)+y(i-1);
               disp(['a(',num2str(i),')=',num2str(y(i))]);
           end
else
    disp('zle n!');
end
z=1:n;
plot(z,y);&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Potęgując macierz===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Matlab&quot;&gt;
function f = fibonacci(n)
  f = ([1 1; 1 0]^n)(1,2)
endfunction&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Autoit3==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;autoit&quot;&gt;
Local $a = 1 , $b = 1
Local $num = InputBox(&quot;Ciąg Fibonacciego&quot;, &quot;Podaj którą liczbę z ciągu Fibonacciego chcesz zobaczyć:&quot;)
If $num &gt; 92 OR $num &lt; 1 Then
	MsgBox(0,'Błąd','Przekroczono zakres.')
	exit
EndIf
If $num = 1 OR $num = 2 Then
	MsgBox(0,'Wynik','1')
	exit
EndIf
For $x = 1 to $num-2
	$c = $a + $b
	$a = $b
	$b = $c
Next
MsgBox(0,'Wynik',$b)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==C/C++==
===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
unsigned int fib(unsigned int n) {
    if(n == 0) return 0;
    if(n == 1) return 1;
    return fib(n-1)+fib(n-2);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Poniższa implementacja wykorzystuje [[w:Rekurencja_ogonowa|rekurencję ogonową]], dzięki czemu kompilator potrafi przekształcić ją w iterację.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
static unsigned int fib_(const unsigned int f2, const unsigned int f1, const unsigned int i, const unsigned int n)
{
    if (i == n)
        return f1;
    return fib_(f1, f2+f1, i+1, n);
}

unsigned int fib(const unsigned int n)
{
    if (n &lt; 2)
        return n;
    return fib_(0, 1, 1, n);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Tu z kolei wykorzystujemy tożsamości pozwalające zredukować ''n'' o połowę w każdym kroku rekurencji, co prowadzi do logarytmicznej złożoności czasowej.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
void fib_(unsigned int &amp;pp, unsigned int &amp;ff, const unsigned int n)
{
    if (n &lt; 2) {
        pp = 0; ff = n;
    } else {
        unsigned int p, f;
        fib_(p, f, n / 2);      // dzielenie całkowite z odrzuceniem reszty

        if (n % 2 == 0)         // n = 2k
        {
            pp = p*p + f*f;     // F(n-1) = F(2k-1) = F(k-1)^2 + F(k)^2
            ff = 2*p*f + f*f;   // F(n)   = F(2k)   = (2F(k-1) + F(k))*F(k)
        }
        else                    // n == 2k+1,  n/2 = k
        {
            ff = p*p + f*f;     // F(n-2) = F(2k-1) = F(k-1)^2 + F(k)^2
            pp = 2*p*f + f*f;   // F(n-1) = F(2k)   = (2F(k-1) + F(k))*F(k)
            ff += pp;           // F(n)   = F(2k+1) = F(n-2) + F(n-1)
        }
    }
}

unsigned int fib(const unsigned int n)
{
    unsigned int p, f;  // p: F(n-1), f: F(n)
    fib_(p, f, n);
    return f;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
unsigned int fib(unsigned int n) {
    if( (n == 0) || (n == 1) ) return n;
    unsigned int a, b;
    a = 1; b = 1;
    for(unsigned int i=0; i &lt; n-2; i++) {
        std::swap(a, b);
        b += a;
    }
    return b;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Ze wzoru [[w:Ci%C4%85g_Fibonacciego#Wz.C3.B3r_Bineta|Bineta]] ===
Należy dołączyć dodatkowo plik nagłówkowy biblioteki matematycznej.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
#include &lt;math.h&gt; // #include &lt;cmath&gt; w C++
unsigned int fib(unsigned int n) {
    return 1.0/sqrt(5.0) * ( pow( (1.0+sqrt(5.0))/2.0 , (double)(n) ) - pow( (1.0-sqrt(5.0))/2.0 , (double)(n) ) );
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Metaprogramowanie ===
Działa tylko w C++ z racji braku szablonów w C, przy czym ilość elemetów ciągu jest ograniczona do 46 elementów, z powodu maksymalnej wartości dla typu int, która jest przekroczona przy próbie obliczenia 47 elemencie - tzw. &quot;overflow&quot; (próba obliczenia tego elementu skończy się błędem kompilacji w przypadku nowszych kompilatorów).
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;cpp&quot;&gt;
template &lt;unsigned int n&gt;
struct Fib {
    static const unsigned int value = Fib&lt;n - 1&gt;::value + Fib&lt;n - 2&gt;::value;
};

template &lt;&gt;
struct Fib&lt;0&gt; {
    static const unsigned int value = 0;
};

template &lt;&gt;
struct Fib&lt;1&gt; {
    static const unsigned int value = 1;
};
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Spis treści}}

==Pascal==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Pascal&quot;&gt;
program fibonacci; 
var 
  a, b, c, i, liczba: integer;

begin
  writeln('Podaj ktora liczbe z ciagu Fibonacciego chcesz zobaczyc: ');
  readln(liczba);
  a:=1;
  b:=1;
  if liczba=0 then
     writeln('wynik: 0')
  else
  if liczba&lt;=2 then 
    writeln('Wynik: ', a) 
  else
  begin
    for i:=3 to liczba do
    begin
      c:=a+b;
      a:=b;
      b:=c;
    end;
    writeln('Wynik: ', c);
  end;
end.&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Pascal&quot;&gt;
program ciagFib;

var 
  liczba: integer;

function fib(n:integer):integer;
begin
  if (n=1) or (n=0) then
    fib:=n
  else
    if n&gt;1 then
      fib:=fib(n-1)+fib(n-2);
end;

begin
  writeln('Podaj n: ');
  readln(liczba);
  writeln('Wynik: ', fib(liczba));
end.
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Python==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Python&quot;&gt;
def fib(n):
    a, b = 0, 1
    for i in range(n):
        a, b = b, a+b
    return a
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Python&quot;&gt;
def fib(n):
    if n == 0 or n == 1:
        return n
    else:
        return fib(n-1)+fib(n-2)
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Potęgując macierze===
Metoda szerzej opisana w Wikipedii
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Python&quot;&gt;
def fib(n):
    if n == 0: return 0

    n -= 2

    ca, cb, cc = sa, sb, sc = 1, 1, 0

    while n&gt;0:
        if n &amp; 1: 
            sa, sb, sc = (sa*ca + sb*cb), (sa*cb + sb*cc), (sb*cb + sc*cc)
        n &gt;&gt;= 1
        t = cb**2
        ca, cb, cc = (ca**2+t), (cb*(ca+cc)), (cc**2+t)

    return sa
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==PHP==
===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;PHP&quot;&gt;
function fib_rek($n)
{
	if($n==0)
	{
		return 0;
	}
	if($n==1)
	{
		return 1;
	}
	return fib_rek($n-2) + fib_rek($n-1);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;PHP&quot;&gt;
function fib_iter($n)
{
	if($n &lt;= 2)
	{
		return 1;
	}
	else
	{
		$a = 1;
		$b = 1;
		$c = 0;
		for($i=0; $i&lt;$n-2; $i++)
		{
			$c = $a + $b;
			$a = $b;
			$b = $c;
		}
		return $c;
	}
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Ze wzoru [[w:Ci%C4%85g_Fibonacciego#Wz.C3.B3r_Bineta|Bineta]] ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;PHP&quot;&gt;
function fib_binet($n)
{
	$fi = (sqrt(5)+1)/2;
	$binet = (pow($fi,$n) - pow(($fi-1),$n)) * sqrt(5)/5;
	return $binet;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Ruby==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Ruby&quot;&gt;
def fib(n)
    a, b = 0, 1
    for i in 0..n
        a, b = b, a+b
    end
    return a
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Rekurencyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Ruby&quot;&gt;
def fib(n)
    if n == 0 or n == 1:
        return n
    else
        return fib(n-1)+fib(n-2)
    end
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Ze wzoru [[w:Ci%C4%85g_Fibonacciego#Wz.C3.B3r_Bineta|Bineta]] ===
Korzystamy z tego, że φ - 1 = 1/φ
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Ruby&quot;&gt;
def fib(n)
    fi = (Math.sqrt(5)+1)/2
    (fi**n - (fi-1)**n) * Math.sqrt(5)/5
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;

===Potęgowanie macierzy===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Ruby&quot;&gt;
require 'matrix'

def fib(n)
    (Matrix.rows([[1,1],[1,0]]) ** n)[1,1]
end
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Common Lisp / Emacs Lisp==
===Iteracyjnie===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Lisp&quot;&gt;
(defun fib (n)
  (do ((a 0 b)
       (b 1 (+ a b)))
    ((minusp (decf n)) a)))
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Potęgując macierze===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Lisp&quot;&gt;
(defun matrix-multiply (A B)
  (let* ((sA (array-dimensions A))
         (sB (array-dimensions B))
         (res (make-array (list (first sA) (second sB)))))
    (loop for i from 0 below (first sA) do
      (loop for j from 0 below (second sB) do
        (setf (aref res i j)
          (loop for k from 0 below (first sB) sum (* (aref A i k) (aref B k j))))))
    res))

(defun binarize (n)
  (loop while (plusp n) collect (mod n 2) do (setf n (/ (- n (mod n 2)) 2))))

(defun fast-expt (x n &amp;key (e 1) (op #'*))
  (let ((w e))
    (loop for i in (nreverse (binarize n)) do
      (setf w (reduce op (if (zerop i) (list w w) (list w w x)))))
    w))

(defun fib-matrix (n)
  (aref (fast-expt #2A((1 1)(1 0)) n :e #2A((1 0)(0 1)) :op #'matrix-multiply) 0 1))
&lt;/syntaxhighlight&gt;
===Ze wzoru Bineta===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Lisp&quot;&gt;
(defun fib-bin (n)
  (let* ((a (/ (+ (sqrt 5) 1) 2))
         (b (- 1 a)))
    (truncate (/ (- (expt a n) (expt b n)) (sqrt 5)))))
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Prolog==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;prolog&quot;&gt;
fib(N,0):-
	N =:= 0,
	!.
fib(N,1):-
	N&gt;0,
	N&lt;3,
	!.
fib(N, R):-
	fib(N-1, R2),
	fib(N-2, R3),
	R is R2+R3.
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Erlang==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;erlang&quot;&gt;
fib(N)               -&gt; fib(N, 0, 1).
fib(0, Result, _)    -&gt; Result;
fib(N, Result, Next) -&gt; fib(N - 1, Next, Result + Next).
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Haskell==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;haskell&quot;&gt;
fib :: Integer -&gt; Integer
fib 0 = 1
fib 1 = 1
fib n = fib (n-1) + fib (n-2)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Poprzedni algorytm wymaga kilku sekund do policzenia 30 liczby ciągu Fibonacciego. Następujący algorytm oblicza 50000 liczbę w czasie poniżej 1s.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;haskell&quot;&gt;
listFib :: [Integer]
listFib = 0 : 1 : (zipWith (+) listFib $ tail listFib)

fib :: Int -&gt; Integer
fib n = listFib !! (n+1)
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==C#==
=== Rekurencyjnie ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Csharp&quot;&gt;
public static uint Fibonacci(uint n)
        {
            if (n &lt;= 2)
            {
                return 1;
            }
            else
            {
                return Fibonacci(n - 2) + Fibonacci(n - 1);
            }
        }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Iteracyjnie ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Csharp&quot;&gt;
public static uint Fibonacci(uint n)
        {
            if (n &lt;= 2)
            {
               if (n=0) {
                  return 0;
               } else {
                return 1;
               }
            }
            else
            {
                uint a = 1;
                uint b = 1;
                uint c = 0;
                for (int i = 0; i &lt; n-2; i++)
                {
                    c = a + b;
                    a = b;
                    b = c;
                }
                return c;
            }
        }
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Potęgowanie macierzy ===
Metoda obliczająca n–ty wyraz ciągu Fibonacciego ze [[w:Złożoność obliczeniowa|złożonością]] O(n) w języku [[w:C Sharp|C#]] (złożoność może zostać zredukowana do O(lg n) przez zastosowanie [[w:Algorytm szybkiego potęgowania|binarnego algorytmu]] [[w:Potęgowanie macierzy|potęgowania macierzy]])
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Csharp&quot;&gt;
public static int Fibonacci(int n)
{
    if (n == 0)
        return 0;
    if (n == 1 || n == 2)
        return 1;

    int[,] A = new int[2, 2] { { 0, 1 }, { 1, 1 } };
    int[,] B = (int[,])A.Clone();
    int[,] C = new int[2, 2];

    n -= 2;

    for (int i = 1; i &lt;= n; i++)
    {
        C[0, 0] = B[0, 0] * A[0, 0] + B[0, 1] * A[1, 0];
        C[0, 1] = B[0, 0] * A[0, 1] + B[0, 1] * A[1, 1];
        C[1, 0] = B[1, 0] * A[0, 0] + B[1, 1] * A[1, 0];
        C[1, 1] = B[1, 0] * A[0, 1] + B[1, 1] * A[1, 1];

        B = (int[,])C.Clone();
    }
    return C[1, 1];
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Javascript ==
=== Rekurencyjnie ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;javascript&quot;&gt;
/**
 * Funkcja ciągu Fibonacciego rekurencyjnie
 * @param n
 * @returns {*}
 */
function fibonacci(n) {
    if (n === 0) return 0;
    else if (n === 1) return 1;
    else if (n &gt; 1) {
        return fibonacci(n - 1) + fibonacci(n - 2);
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Iteracyjnie ===
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;javascript&quot;&gt;
/**
 * Funkcja ciągu Fibonacciego iteracyjnie
 * @param n
 * @returns {number}
 */
function fibonacci(n) {
    if (n === 0) return 0;
    else if (n === 1 || n === 2) return 1;
    else if (n &gt; 2) {
        var a = 1;
        var b = 1;
        var c = 0;
        for (var i = 0; i &lt; n - 2; i++) {
            c = a + b;
            a = b;
            b = c;
        }
        return c;
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Bash ==
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;Bash&quot;&gt;
#!/bin/bash

a=1;
echo $a;
b=1;
echo $b;

for i in {90..1}
    do
        c=$[a+b];
        a=$b;
        b=$c;
        echo $c
    done
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== ANSI C - wzór Bineta ==
Funkcja zwraca zaokrąglone - dokładne wyniki, powyższe funkcje dot. wzoru Bineta zwracają przybliżenie
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;C&quot;&gt;
int binet(int n) {
	double fi = (sqrt(5) + 1) / 2;
	
	return (int)round((pow(fi, n) - pow((fi - 1), n)) * sqrt(5) / 5);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== NASM ==
Coded by MS
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;nasm&quot;&gt;
global _start

extern printf

section .text

_start:
    mov rax, 1
    mov rbx, 1
    
    push rax
    push rbx
    
    mov rcx, 2
    startsequencevals:
        pop rax
        push rax
        
        push rcx
        
        mov rdi, prntfib
        mov rsi, rax
        mov rax, 0
        call printf
        
        pop rcx
    loop startsequencevals
    
    mov rcx, 90
    countsequence:
        pop rax
        pop rbx
        
        add rax, rbx
        
        push rax
        push rbx
        
        push rcx
        
        mov rdi, prntfib
        mov rsi, rax
        mov rax, 0
        call printf
        
        pop rcx
    loop countsequence
    
    mov ebx, 0
    mov eax, 1
    int 0x80
    
section .data
    prntfib db '%ld', 10, 0
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== ANSI C ==
Rozszerzona wersja iteracyjna. Coded by MS
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;C&quot;&gt;
#include &lt;stdio.h&gt;

#define DIGITS 2090
#define NUMBER 10000

void writenum(short[], int);

int main(void) {
    short a[DIGITS], b[DIGITS], c[DIGITS];
    int ten = 0, counter = 1;
    
    for(int i = 0; i &lt; DIGITS; i++) {
        a[i] = 0;
        b[i] = 0;
        c[i] = 0;
    }
    
    a[DIGITS - 1] = 1;
    b[DIGITS - 1] = 1;
    
    writenum(a, counter);
    counter++;
    writenum(b, counter);
    counter++;
    
    while(counter &lt;= NUMBER) {
        if(a[0] + b[0] + ten &gt; 9) break;
        
        for(int j = DIGITS - 1; j &gt;= 0; j--) {
            c[j] = a[j] + b[j] + ten;
            if(c[j] &gt; 9) { 
                ten = 1;
                c[j] -= 10;
            }
            else ten = 0;
        }
        
        writenum(c, counter);
        counter++;
        
        for(int move = 0; move &lt; DIGITS; move++) {
            a[move] = b[move];
            b[move] = c[move];
        }
    }
    
    printf(&quot;\n\n&quot;);
    
    return 0;
}

void writenum(short num[], int cnt) {
    int zerocnt = 0, digitscnt = 0;
    
    for(int j = 0; j &lt; DIGITS; j++) {
        if(num[j] == 0) zerocnt++;
        else break;
    }
    
    printf(&quot;\n-------------------------------------------&quot;);
    printf(&quot;\n%d Fibonacci Sequence number: \n\n&quot;, cnt);
    
    for(int k = zerocnt; k &lt; DIGITS; k++) {
        digitscnt++;
        printf(&quot;%d&quot;, num[k]);
    }
    
    printf(&quot;\n\nDigits Count: %d&quot;, digitscnt);
    printf(&quot;\n-------------------------------------------&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;</text>
      <sha1>sa2xltyz2jrcujuwk4rpe7h9t4ert6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>OpenStreetMap/Overpass</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32006</id>
    <revision>
      <id>548395</id>
      <parentid>498583</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9340" sha1="jh6uogvyqd7mxesaktgnan12su3vinq" xml:space="preserve">== Opis narzędzia ==
Strona [https://overpass-turbo.eu overpass-turbo.eu] służy do eksploracji i ukazywania konkretnie sprecyzowanych informcji z istniejących danych OSM, pokazując je potem na mapie. Overpass umożliwia również eksport znalezionych relacji, dróg i punktów np. do pliku GPX. Taki plik możemy potem wykorzystać w JOSM.

Strona główna narzędzia:
'''https://overpass-turbo.eu

== Kody overpass ==
__ZESPISEM__


  &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Informacja!&lt;/span&gt; Aby uruchomić wyszukiwanie overpass, trzeba kliknąć &quot;Uruchom&quot; na stronie [https://overpass-turbo.eu/ overpass-turbo.eu]

==== Jak wyszukiwać konkretne rzeczy na overpass ====

# Przykład. Wpisujemy w podaną niżej wyszukiwarkę nazwę tagu, np. internet_access
* https://taginfo.openstreetmap.org
# Pojawi nam się strona: https://taginfo.openstreetmap.org/keys/internet_access
# W prawym górnym rogu strony opisowej każdego tagu, jest napis &quot;overpass turbo&quot;. Klikamy w &quot;overpass-turbo&quot; i potem &quot;Uruchom&quot;.
# Pojawią nam się dane odnośnie umiejscowienia (Key:internet_access).
 &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Informacja!&lt;/span&gt; Gdy chcemy wyszukać inne tagi, postępujemy dokładnie tak samo jak jest wyżej opisane

==== Przykłady overpass ====
Link do przykładów overpass w języku angielskim:

https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Overpass_API/Overpass_API_by_Example

 &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Ważne!&lt;/span&gt; Jeśli interesuje nas wyszukiwanie overpass w innym rejonie niż jest domyślnie ustawiony to wystarczy zmienić w kodzie &quot;geocodeArea:Opole&quot; nazwę lokalizacji po dwukropku. Przykłady: geocodeArea:Polska lub geocodeArea:Warszawa lub geocodeArea:Mazowieckie itd.

===== Wszystkie miejsca w Polsce które mają tag (wikipedia:pl) zamiast (wikipedia=pl:) (błąd) =====
(Opis tego błędu jest tutaj: [[OpenStreetMap/Lista często popełnianych błędów w edycjach#Błędne tagi Wikipedii|kliknij]])

Link do kodu: http://overpass-turbo.eu/s/pW9
 &lt;nowiki&gt;
 [out:json][timeout:900];
 {{geocodeArea:Polska}}-&gt;.searchArea;
 ( 
 node[&quot;wikipedia:pl&quot;](area.searchArea);
 way[&quot;wikipedia:pl&quot;](area.searchArea);
 relation[&quot;wikipedia:pl&quot;](area.searchArea);
 );
 out body;
 &gt;;
 out meta qt;
 &lt;/nowiki&gt;

===== Większe miasta w Polsce które nie mają tagu (wikipedia=pl:) =====
Link do kodu: http://overpass-turbo.eu/s/pPZ
 &lt;nowiki&gt; [out:json][timeout:900];
 {{geocodeArea:Polska}}-&gt;.searchArea;
 (
 node[&quot;place&quot;=&quot;city&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
 way[&quot;place&quot;=&quot;city&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
 relation[&quot;place&quot;=&quot;city&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
  
 node[&quot;place&quot;=&quot;town&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
 way[&quot;place&quot;=&quot;town&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
 relation[&quot;place&quot;=&quot;town&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);    
 );
 out body;
 &gt;;
 out meta qt;&lt;/nowiki&gt;

Wszystkie miejsca, które mają odnośnik do jakiejkolwiek Wikipedii, ale nie mają odnośnika do artykułu w języku polskim w polskiej Wikipedii

http://overpass-turbo.eu/s/pPt

Brakujący rodzaj nawierzchni w drogach polnych w konkretnym rejonie:

(Możemy oczywiście ograniczać wyszukiwanie do określonej lokalizacji. Np. miasta czy województwa)

http://overpass-turbo.eu/s/pL2[

Miasteczka z nazwą ukraińską ale bez nazwy polskiej:

http://overpass-turbo.eu/s/pOB


historic=memorial z nazwą ale bez podanej inskrypcji (dokładnego tekstu który jest na pomniku)

http://overpass-turbo.eu/s/pP1

Różne punkty z nazwą ale bez godzin ich pracy:

(Sklepy, restauracje itd)

Często taki punkt mający nazwę ma swoją stronę w internecie skąd możemy zaczerpnąć informacji o godzinach pracy takiego punktu

W tym linku wykluczono niektóre punkty do których ciężko określić godziny pracy jak np. kościoły

http://overpass-turbo.eu/s/pPH


Różne ze stroną ale bez godzin ich pracy:

(Sklepy, restauracje itd)

Często taki punkt mający stronę w internecie skąd możemy zaczerpnąć informacji o godzinach pracy takiego punktu

W tym linku wykluczono niektóre punkty do których ciężko określić godziny pracy jak np. kościoły

https://overpass-turbo.eu/?q=LyoKKi8KW291dDpqc29uXVt0aW1lxIfEiTkwMF07Ci8vIGZldGNoIGFyZWEgw6LCgMKcT3BvbGXEq8KdIHRvIHPEqHLEoyBpbgp7e2fElGNvZGVBxKdhOsSuxLBlfX0tPi7EucSmxKPFicSoxJvEnSBnYXRoZXIgxKdzdWx0cwooCiAgxawgbsWGZVsiYcSTbml0eSLEjyJ3ZWJzxbllxbxbISJvcGXFuG5nX2jEh3JzxoXFtcW3xbnFuyE9InPEo2_EsMaUxbbGi8aXIsaZIsWFbMSxxYPGoMaWxbrGpMaaa8S-xYdyxZ1ydMaLxqvGosatxqVwbGFjZV9vZl93b8aSaGlwxrjFuMa6xpp1xbh2xaHGgsatxb3GoceMxpjGmsaQc3DFuWFsx4vGo8a7cmnEjG7HoMeNxqbEsMapxoTHlcasx5gibXXGgmNfxpzGkMafx63GucevYmljeWPEsV9wxKbGsMaNx6fHu8e9x7_IgcSnyINpcse1dMWeacSNyIfGriLHvMe-yIDHgMSnbsiRx5_HuceXyJbFnm3FvMWvxbTHlsehxpp3xZ7FociCb8S-dMiVxqXIq8a2x6PGjciCxr3Gv8ilxa3Fr8imxpXHusiWyKtzxrZfZMekxK9zx57IuyDIp8euyYFhyYPHgGLJkGvEocmLyY3JgMalx5FuyYbIt23GvseIbsesyL7IqMeoxLZpxLHFqMmXyL_IocalxrbEsXDGkMmiyavJpcevyJFixLHJtMmOxqVzxaDFp8WhybrJmcaayYnHjMSmecmFdW1wyJDIksiUXcmkybvGmsSnyJlsxL5nyoHJrcaayYh0X2JveMqYyKkiybFvxLbKncaexZ_Ji8WvyYzJrMqiaMePxJHIt8mDYcmcyqHHqGdyYceRX3nEpmTKtsevxZ3Ek1_EoGXJncqXyo_FrcmYypkiZsiOx4DKs8SRyo7KkMqCxqZsb2Nry4DIlmLGi8Sjy5vGpcmTyIXGjm_Jm8ugxprKtMSSx57Htcm-yLXLp8W1xbjJn2zKp8q-ypbLr2bEh8idYcS-yYvKrMm1yJbIkXhpyqrLisqtx6jIg3LLo8e1yIPIusuJy77KkcqjyITKll_Gi3TKuW7MjcuUy4zMiMujy69tyqXHhsqUx4DMnMu2zI7Li8qiyrjFucqdy7zMjsyayqJmdWXIn8yux6jEo8SmZ8yTy5HIk8emzKbMhse7x7LKjMuSzLzEhcy-yJbFh8idx6TIscy9y7_JrsWgxZ7Ep8uvxYXMmMWhypxox57Ms8i8CsWvKMSmxKjFlMS6xZfFiinEmwrFscWHxbTJvcaJxpTFv8aBxoPGhcaHxonGosi3xpB1xpLIpc2cxYrNn8WWaMWYYc2jxa_Iq3nMp8eUxbRuxqHNq8aAx5PHrMaGxojGisaMxo7NtM22yKDKose2xp7In86Dx6_Gp8eryLLGr8axxaHGtMa2zLzOmMiWxrzGvseAx4LHhMeGyb3Hic6cIsePaceRxpLGo86Tx6jHmsecyJ7OrXDHo8elzq3OmmXGqs60x6_Hscezx7XGnce4zqPLociJyJrIgsySyIbPgcucz4rIi2XIjciPzLrKjs-IxprImMiKyJvMlcmKz4_GpcijxbwJzLTHr8i0yK3Er8iwzq3Ppsi2xo7OpcyZxa3FrsyFzYzIqsmQyYTJhsebb8mJzZjMj8uVyYLJhMmTc8mVzYrPpMiWyZvLh1_Jn8SjxL7Jo8-yzJDJp8mpxpPNi9COzLLPk8my0IzPvMuMybfJudCSy5XJvcyyy67QnMuMyoTHnXLKh2TKicqLz5bNg9CNy5XKk8iKzKXQhMa7z7nKnMqeyqDQocqiyqTKpsqeyqVozITQrMuMyq_NiMqyyJHKtdC3yrfKucq7yr1yyr_RhsuBxqHLhGXLhtCw0L_Mr8uPzYHMu82Ry5fLmcuvy53MmNC90Y3LnGHMisulxrfRoM-gy7HLq9Ceyb9yy6_Lqcuyy7TRi9GT0JjMr8u5yJHMrNCxxprMgcyDzK3PsM-YzJHMicy5zIzQl9G-zKTIt8yVzJfPr9GzzIfPjcuI0bjHsMygxLvPm8-M0oDPjtKOzKnQtNG3yqvSisevzLDMss2RzZbGs8y5yJHNgtGczYDQqsil0b7Nh8SRyYPIu9G-xZ_EqMyW0JfSm8iWzZLGv8a1xo_Nl8i7xazNm82dYc26xLvNvM2ixJvOgc2oxpDHisW9zazOis2vzo3Nss6QxpHQkcWq0r3Sv82hxKjNv8WtxKfGvc2CzqPFvc6GxJPTi82xzo_Gj9OPzq3Olc-HzYXGpc6-z4DRvsiFxrLOoNGl0o7Prs6nx4PHhceHzqzPn8eOx5DHks6z0b7OtsedzpfTp8qazrvPl9SAx6nGqM6_zovUhM-az4vShcuI0b7Uis-Sz5TRl9SDz7PIl8-Rz5zLutO_1JTPoV3Po9GUx6jPq8iuz6nTt8W-yKzPrMi4zqbLvdKOz77HgM-3yYjPntSqz7XJksmUyZbRpsaa0IbMk9CJyaHSg9SE0I_EodOQ1J7JttCUyqTJs9S1ItCa1LvUlNGq0KDSjtCjyJHQpcqIyorUktCr0rPGpdCuyIDRstKE0LPKp9C207DGkNC6yqjRn8i90b3UhNGByrHGjsqz0YXSltGIx4DRitGM0pbRj8uFy4fLt9GW0qfVhciAy5jLmtWF0Z3Ln9W60aLMk9Gk1ZPRvtGu0anLrcqA1YXWg8uzyp7LtdKV1YDIlsu4yrDLu9aB1LxhzILQvtWUyprSjMyL1KjVhdSMzJTIndKI1YjMkNSMzJ7SkMyi0pPMndWF0pfMq9WT0prRvtKdz7vRvsy20qHRg8qN1pLUlGLSptKj0ZjKj9KpzJXNicuv0q_Nj9Ky1rHEjdK2zZXSucqP0rzNucWV04DNvc2_05jWtdOFzarTiM6Jza7Ej82wzo7Mk86R05DNuM2e14zTlM2-xJvNv8WbzrrIsMWjZcWlxafFqcSVIMqeZHnEmz7Em9esxJPIkSBxdDs&amp;c=BOxz00UQu

Wszystkie punkty (amenity,shop) ze stroną internetową ale bez nazwy:

http://overpass-turbo.eu/s/pPL


Różne punkty z tagiem wikipedia:pl ale bez nazwy

http://overpass-turbo.eu/s/pOF


Rezerwaty przyrody z nazwą ale bez tagu wikipedia pl: który prowadzi do opisu danego rezerwatu

http://overpass-turbo.eu/s/pMh


Same apteki bez godzin pracy:

http://overpass-turbo.eu/s/pLh

Tutaj jedna z lepszych stron do pozyskiwania informacji na temat godzin pracy aptek:

(Wiadomo że i tak najlepszą metodą jest sprawdzanie osobiście tych godzin ale nie zawsze każdy ma możliwość)

http://www.dyzury-aptek.pl/apteki


Boiska bez wskazanego rodzaju sportu jaki można uprawiać na nim

http://overpass-turbo.eu/s/pLm

Puby, restauracje bez podanych informacji co serwują(rodzaj jedzenia itp)

https://overpass-turbo.eu/s/w61


Sklepy dodane lub zmodyfikowane przed 2016 rokiem:
https://overpass-turbo.eu/s/wAk


Ciekawe punkty, miejsca (tyurystyczne,historyczne), bez dodanych linków zdjęć:

http://overpass-turbo.eu/s/pRj

Uzupełnianie zdjęć do ciekawych punktów (atrakcje, pomniki ale też zalewy itd)

jeśli obraz nie pochodzi z Wikipedii, dajemy tag:

(picture=*link*)

jeśli obraz jest z wiki dajemy:

(image=*tu link*)

Bądź co bądź chociaż żaden z programów korzystających z OSM nie posiada możliwości pobierania do trybu offline zdjęć to i tak taki link do zdjęcia często 
może się przydać komuś w rozpoznaniu ciekawej atrakcji turystycznej itp.

A więc warto dodawać zdjęcia ciekawych miejsc.


(Key:fixme) który powinien być wykorzystywany tylko do oznaczania obiektów i miejsc, które wymagają uwagi i przyszłego uaktualnienia, a nie do oznaczania błędów.

Często istotny w poprawianiu map a raczej rzadko wykorzystywany przy codziennym mapowaniu i na pewno pomijany przez &quot;niedzielnych mapowiczów&quot;. 

Strona overpass pięknie ukazuje miejsca w których ten tag został użyty:

http://overpass-turbo.eu/?template=key&amp;key=fixme

Kolejny tag często pomijany przez mapowóczów to: (Key:note). 

Również może się przydać w udoskonalaniu mapy bo zawiera różne informacje. 

http://overpass-turbo.eu/?template=key&amp;key=note</text>
      <sha1>jh6uogvyqd7mxesaktgnan12su3vinq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548424</id>
      <parentid>548395</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9341" sha1="rjhcxh302ar3hv365s6hcwlfwvxtwof" xml:space="preserve">== Opis narzędzia ==
Strona [https://overpass-turbo.eu overpass-turbo.eu] służy do eksploracji i ukazywania konkretnie sprecyzowanych informcji z istniejących danych OSM, pokazując je potem na mapie. Overpass umożliwia również eksport znalezionych relacji, dróg i punktów np. do pliku GPX. Taki plik możemy potem wykorzystać w JOSM.

Strona główna narzędzia:
'''https://overpass-turbo.eu

== Kody overpass ==
__ZESPISEM__


  &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Informacja!&lt;/span&gt; Aby uruchomić wyszukiwanie overpass, trzeba kliknąć &quot;Uruchom&quot; na stronie [https://overpass-turbo.eu/ overpass-turbo.eu]

==== Jak wyszukiwać konkretne rzeczy na overpass ====

# Przykład. Wpisujemy w podaną niżej wyszukiwarkę nazwę tagu, np. internet_access
* https://taginfo.openstreetmap.org
# Pojawi nam się strona: https://taginfo.openstreetmap.org/keys/internet_access
# W prawym górnym rogu strony opisowej każdego tagu, jest napis &quot;overpass turbo&quot;. Klikamy w &quot;overpass-turbo&quot; i potem &quot;Uruchom&quot;.
# Pojawią nam się dane odnośnie umiejscowienia (Key:internet_access).
 &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Informacja!&lt;/span&gt; Gdy chcemy wyszukać inne tagi, postępujemy dokładnie tak samo jak jest wyżej opisane

==== Przykłady overpass ====
Link do przykładów overpass w języku angielskim:

https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Overpass_API/Overpass_API_by_Example

 &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Ważne!&lt;/span&gt; Jeśli interesuje nas wyszukiwanie overpass w innym rejonie niż jest domyślnie ustawiony to wystarczy zmienić w kodzie &quot;geocodeArea:Opole&quot; nazwę lokalizacji po dwukropku. Przykłady: geocodeArea:Polska lub geocodeArea:Warszawa lub geocodeArea:Mazowieckie itd.

===== Wszystkie miejsca w Polsce które mają tag (wikipedia:pl) zamiast (wikipedia=pl:) (błąd) =====
(Opis tego błędu jest tutaj: [[OpenStreetMap/Lista często popełnianych błędów w edycjach#Błędne tagi Wikipedii|kliknij]])

Link do kodu: http://overpass-turbo.eu/s/pW9
 &lt;nowiki&gt;
 [out:json][timeout:900];
 {{geocodeArea:Polska}}-&gt;.searchArea;
 ( 
 node[&quot;wikipedia:pl&quot;](area.searchArea);
 way[&quot;wikipedia:pl&quot;](area.searchArea);
 relation[&quot;wikipedia:pl&quot;](area.searchArea);
 );
 out body;
 &gt;;
 out meta qt;
 &lt;/nowiki&gt;

===== Większe miasta w Polsce które nie mają tagu (wikipedia=pl:) =====
Link do kodu: http://overpass-turbo.eu/s/pPZ
 &lt;nowiki&gt; [out:json][timeout:900];
 {{geocodeArea:Polska}}-&gt;.searchArea;
 (
 node[&quot;place&quot;=&quot;city&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
 way[&quot;place&quot;=&quot;city&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
 relation[&quot;place&quot;=&quot;city&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
  
 node[&quot;place&quot;=&quot;town&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
 way[&quot;place&quot;=&quot;town&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
 relation[&quot;place&quot;=&quot;town&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);    
 );
 out body;
 &gt;;
 out meta qt;&lt;/nowiki&gt;

Wszystkie miejsca, które mają odnośnik do jakiejkolwiek Wikipedii, ale nie mają odnośnika do artykułu w języku polskim na polskiej Wikipedii

http://overpass-turbo.eu/s/pPt

Brakujący rodzaj nawierzchni w drogach polnych w konkretnym rejonie:

(Możemy oczywiście ograniczać wyszukiwanie do określonej lokalizacji. Np. miasta czy województwa)

http://overpass-turbo.eu/s/pL2[

Miasteczka z nazwą ukraińską ale bez nazwy polskiej:

http://overpass-turbo.eu/s/pOB


historic=memorial z nazwą ale bez podanej inskrypcji (dokładnego tekstu który jest na pomniku)

http://overpass-turbo.eu/s/pP1

Różne punkty z nazwą ale bez godzin ich pracy:

(Sklepy, restauracje itd)

Często taki punkt mający nazwę ma swoją stronę w internecie skąd możemy zaczerpnąć informacji o godzinach pracy takiego punktu

W tym linku wykluczono niektóre punkty do których ciężko określić godziny pracy jak np. kościoły

http://overpass-turbo.eu/s/pPH


Różne ze stroną ale bez godzin ich pracy:

(Sklepy, restauracje itd)

Często taki punkt mający stronę w internecie skąd możemy zaczerpnąć informacji o godzinach pracy takiego punktu

W tym linku wykluczono niektóre punkty do których ciężko określić godziny pracy jak np. kościoły

https://overpass-turbo.eu/?q=LyoKKi8KW291dDpqc29uXVt0aW1lxIfEiTkwMF07Ci8vIGZldGNoIGFyZWEgw6LCgMKcT3BvbGXEq8KdIHRvIHPEqHLEoyBpbgp7e2fElGNvZGVBxKdhOsSuxLBlfX0tPi7EucSmxKPFicSoxJvEnSBnYXRoZXIgxKdzdWx0cwooCiAgxawgbsWGZVsiYcSTbml0eSLEjyJ3ZWJzxbllxbxbISJvcGXFuG5nX2jEh3JzxoXFtcW3xbnFuyE9InPEo2_EsMaUxbbGi8aXIsaZIsWFbMSxxYPGoMaWxbrGpMaaa8S-xYdyxZ1ydMaLxqvGosatxqVwbGFjZV9vZl93b8aSaGlwxrjFuMa6xpp1xbh2xaHGgsatxb3GoceMxpjGmsaQc3DFuWFsx4vGo8a7cmnEjG7HoMeNxqbEsMapxoTHlcasx5gibXXGgmNfxpzGkMafx63GucevYmljeWPEsV9wxKbGsMaNx6fHu8e9x7_IgcSnyINpcse1dMWeacSNyIfGriLHvMe-yIDHgMSnbsiRx5_HuceXyJbFnm3FvMWvxbTHlsehxpp3xZ7FociCb8S-dMiVxqXIq8a2x6PGjciCxr3Gv8ilxa3Fr8imxpXHusiWyKtzxrZfZMekxK9zx57IuyDIp8euyYFhyYPHgGLJkGvEocmLyY3JgMalx5FuyYbIt23GvseIbsesyL7IqMeoxLZpxLHFqMmXyL_IocalxrbEsXDGkMmiyavJpcevyJFixLHJtMmOxqVzxaDFp8WhybrJmcaayYnHjMSmecmFdW1wyJDIksiUXcmkybvGmsSnyJlsxL5nyoHJrcaayYh0X2JveMqYyKkiybFvxLbKncaexZ_Ji8WvyYzJrMqiaMePxJHIt8mDYcmcyqHHqGdyYceRX3nEpmTKtsevxZ3Ek1_EoGXJncqXyo_FrcmYypkiZsiOx4DKs8SRyo7KkMqCxqZsb2Nry4DIlmLGi8Sjy5vGpcmTyIXGjm_Jm8ugxprKtMSSx57Htcm-yLXLp8W1xbjJn2zKp8q-ypbLr2bEh8idYcS-yYvKrMm1yJbIkXhpyqrLisqtx6jIg3LLo8e1yIPIusuJy77KkcqjyITKll_Gi3TKuW7MjcuUy4zMiMujy69tyqXHhsqUx4DMnMu2zI7Li8qiyrjFucqdy7zMjsyayqJmdWXIn8yux6jEo8SmZ8yTy5HIk8emzKbMhse7x7LKjMuSzLzEhcy-yJbFh8idx6TIscy9y7_JrsWgxZ7Ep8uvxYXMmMWhypxox57Ms8i8CsWvKMSmxKjFlMS6xZfFiinEmwrFscWHxbTJvcaJxpTFv8aBxoPGhcaHxonGosi3xpB1xpLIpc2cxYrNn8WWaMWYYc2jxa_Iq3nMp8eUxbRuxqHNq8aAx5PHrMaGxojGisaMxo7NtM22yKDKose2xp7In86Dx6_Gp8eryLLGr8axxaHGtMa2zLzOmMiWxrzGvseAx4LHhMeGyb3Hic6cIsePaceRxpLGo86Tx6jHmsecyJ7OrXDHo8elzq3OmmXGqs60x6_Hscezx7XGnce4zqPLociJyJrIgsySyIbPgcucz4rIi2XIjciPzLrKjs-IxprImMiKyJvMlcmKz4_GpcijxbwJzLTHr8i0yK3Er8iwzq3Ppsi2xo7OpcyZxa3FrsyFzYzIqsmQyYTJhsebb8mJzZjMj8uVyYLJhMmTc8mVzYrPpMiWyZvLh1_Jn8SjxL7Jo8-yzJDJp8mpxpPNi9COzLLPk8my0IzPvMuMybfJudCSy5XJvcyyy67QnMuMyoTHnXLKh2TKicqLz5bNg9CNy5XKk8iKzKXQhMa7z7nKnMqeyqDQocqiyqTKpsqeyqVozITQrMuMyq_NiMqyyJHKtdC3yrfKucq7yr1yyr_RhsuBxqHLhGXLhtCw0L_Mr8uPzYHMu82Ry5fLmcuvy53MmNC90Y3LnGHMisulxrfRoM-gy7HLq9Ceyb9yy6_Lqcuyy7TRi9GT0JjMr8u5yJHMrNCxxprMgcyDzK3PsM-YzJHMicy5zIzQl9G-zKTIt8yVzJfPr9GzzIfPjcuI0bjHsMygxLvPm8-M0oDPjtKOzKnQtNG3yqvSisevzLDMss2RzZbGs8y5yJHNgtGczYDQqsil0b7Nh8SRyYPIu9G-xZ_EqMyW0JfSm8iWzZLGv8a1xo_Nl8i7xazNm82dYc26xLvNvM2ixJvOgc2oxpDHisW9zazOis2vzo3Nss6QxpHQkcWq0r3Sv82hxKjNv8WtxKfGvc2CzqPFvc6GxJPTi82xzo_Gj9OPzq3Olc-HzYXGpc6-z4DRvsiFxrLOoNGl0o7Prs6nx4PHhceHzqzPn8eOx5DHks6z0b7OtsedzpfTp8qazrvPl9SAx6nGqM6_zovUhM-az4vShcuI0b7Uis-Sz5TRl9SDz7PIl8-Rz5zLutO_1JTPoV3Po9GUx6jPq8iuz6nTt8W-yKzPrMi4zqbLvdKOz77HgM-3yYjPntSqz7XJksmUyZbRpsaa0IbMk9CJyaHSg9SE0I_EodOQ1J7JttCUyqTJs9S1ItCa1LvUlNGq0KDSjtCjyJHQpcqIyorUktCr0rPGpdCuyIDRstKE0LPKp9C207DGkNC6yqjRn8i90b3UhNGByrHGjsqz0YXSltGIx4DRitGM0pbRj8uFy4fLt9GW0qfVhciAy5jLmtWF0Z3Ln9W60aLMk9Gk1ZPRvtGu0anLrcqA1YXWg8uzyp7LtdKV1YDIlsu4yrDLu9aB1LxhzILQvtWUyprSjMyL1KjVhdSMzJTIndKI1YjMkNSMzJ7SkMyi0pPMndWF0pfMq9WT0prRvtKdz7vRvsy20qHRg8qN1pLUlGLSptKj0ZjKj9KpzJXNicuv0q_Nj9Ky1rHEjdK2zZXSucqP0rzNucWV04DNvc2_05jWtdOFzarTiM6Jza7Ej82wzo7Mk86R05DNuM2e14zTlM2-xJvNv8WbzrrIsMWjZcWlxafFqcSVIMqeZHnEmz7Em9esxJPIkSBxdDs&amp;c=BOxz00UQu

Wszystkie punkty (amenity,shop) ze stroną internetową ale bez nazwy:

http://overpass-turbo.eu/s/pPL


Różne punkty z tagiem wikipedia:pl ale bez nazwy

http://overpass-turbo.eu/s/pOF


Rezerwaty przyrody z nazwą ale bez tagu wikipedia pl: który prowadzi do opisu danego rezerwatu

http://overpass-turbo.eu/s/pMh


Same apteki bez godzin pracy:

http://overpass-turbo.eu/s/pLh

Tutaj jedna z lepszych stron do pozyskiwania informacji na temat godzin pracy aptek:

(Wiadomo że i tak najlepszą metodą jest sprawdzanie osobiście tych godzin ale nie zawsze każdy ma możliwość)

http://www.dyzury-aptek.pl/apteki


Boiska bez wskazanego rodzaju sportu jaki można uprawiać na nim

http://overpass-turbo.eu/s/pLm

Puby, restauracje bez podanych informacji co serwują(rodzaj jedzenia itp)

https://overpass-turbo.eu/s/w61


Sklepy dodane lub zmodyfikowane przed 2016 rokiem:
https://overpass-turbo.eu/s/wAk


Ciekawe punkty, miejsca (tyurystyczne,historyczne), bez dodanych linków zdjęć:

http://overpass-turbo.eu/s/pRj

Uzupełnianie zdjęć do ciekawych punktów (atrakcje, pomniki ale też zalewy itd)

jeśli obraz nie pochodzi z Wikipedii, dajemy tag:

(picture=*link*)

jeśli obraz jest z wiki dajemy:

(image=*tu link*)

Bądź co bądź chociaż żaden z programów korzystających z OSM nie posiada możliwości pobierania do trybu offline zdjęć to i tak taki link do zdjęcia często 
może się przydać komuś w rozpoznaniu ciekawej atrakcji turystycznej itp.

A więc warto dodawać zdjęcia ciekawych miejsc.


(Key:fixme) który powinien być wykorzystywany tylko do oznaczania obiektów i miejsc, które wymagają uwagi i przyszłego uaktualnienia, a nie do oznaczania błędów.

Często istotny w poprawianiu map a raczej rzadko wykorzystywany przy codziennym mapowaniu i na pewno pomijany przez &quot;niedzielnych mapowiczów&quot;. 

Strona overpass pięknie ukazuje miejsca w których ten tag został użyty:

http://overpass-turbo.eu/?template=key&amp;key=fixme

Kolejny tag często pomijany przez mapowóczów to: (Key:note). 

Również może się przydać w udoskonalaniu mapy bo zawiera różne informacje. 

http://overpass-turbo.eu/?template=key&amp;key=note</text>
      <sha1>rjhcxh302ar3hv365s6hcwlfwvxtwof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548466</id>
      <parentid>548424</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9340" sha1="jh6uogvyqd7mxesaktgnan12su3vinq" xml:space="preserve">== Opis narzędzia ==
Strona [https://overpass-turbo.eu overpass-turbo.eu] służy do eksploracji i ukazywania konkretnie sprecyzowanych informcji z istniejących danych OSM, pokazując je potem na mapie. Overpass umożliwia również eksport znalezionych relacji, dróg i punktów np. do pliku GPX. Taki plik możemy potem wykorzystać w JOSM.

Strona główna narzędzia:
'''https://overpass-turbo.eu

== Kody overpass ==
__ZESPISEM__


  &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Informacja!&lt;/span&gt; Aby uruchomić wyszukiwanie overpass, trzeba kliknąć &quot;Uruchom&quot; na stronie [https://overpass-turbo.eu/ overpass-turbo.eu]

==== Jak wyszukiwać konkretne rzeczy na overpass ====

# Przykład. Wpisujemy w podaną niżej wyszukiwarkę nazwę tagu, np. internet_access
* https://taginfo.openstreetmap.org
# Pojawi nam się strona: https://taginfo.openstreetmap.org/keys/internet_access
# W prawym górnym rogu strony opisowej każdego tagu, jest napis &quot;overpass turbo&quot;. Klikamy w &quot;overpass-turbo&quot; i potem &quot;Uruchom&quot;.
# Pojawią nam się dane odnośnie umiejscowienia (Key:internet_access).
 &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Informacja!&lt;/span&gt; Gdy chcemy wyszukać inne tagi, postępujemy dokładnie tak samo jak jest wyżej opisane

==== Przykłady overpass ====
Link do przykładów overpass w języku angielskim:

https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Overpass_API/Overpass_API_by_Example

 &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Ważne!&lt;/span&gt; Jeśli interesuje nas wyszukiwanie overpass w innym rejonie niż jest domyślnie ustawiony to wystarczy zmienić w kodzie &quot;geocodeArea:Opole&quot; nazwę lokalizacji po dwukropku. Przykłady: geocodeArea:Polska lub geocodeArea:Warszawa lub geocodeArea:Mazowieckie itd.

===== Wszystkie miejsca w Polsce które mają tag (wikipedia:pl) zamiast (wikipedia=pl:) (błąd) =====
(Opis tego błędu jest tutaj: [[OpenStreetMap/Lista często popełnianych błędów w edycjach#Błędne tagi Wikipedii|kliknij]])

Link do kodu: http://overpass-turbo.eu/s/pW9
 &lt;nowiki&gt;
 [out:json][timeout:900];
 {{geocodeArea:Polska}}-&gt;.searchArea;
 ( 
 node[&quot;wikipedia:pl&quot;](area.searchArea);
 way[&quot;wikipedia:pl&quot;](area.searchArea);
 relation[&quot;wikipedia:pl&quot;](area.searchArea);
 );
 out body;
 &gt;;
 out meta qt;
 &lt;/nowiki&gt;

===== Większe miasta w Polsce które nie mają tagu (wikipedia=pl:) =====
Link do kodu: http://overpass-turbo.eu/s/pPZ
 &lt;nowiki&gt; [out:json][timeout:900];
 {{geocodeArea:Polska}}-&gt;.searchArea;
 (
 node[&quot;place&quot;=&quot;city&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
 way[&quot;place&quot;=&quot;city&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
 relation[&quot;place&quot;=&quot;city&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
  
 node[&quot;place&quot;=&quot;town&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
 way[&quot;place&quot;=&quot;town&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);
 relation[&quot;place&quot;=&quot;town&quot;][&quot;wikipedia&quot;!~&quot;pl:&quot;](area.searchArea);    
 );
 out body;
 &gt;;
 out meta qt;&lt;/nowiki&gt;

Wszystkie miejsca, które mają odnośnik do jakiejkolwiek Wikipedii, ale nie mają odnośnika do artykułu w języku polskim w polskiej Wikipedii

http://overpass-turbo.eu/s/pPt

Brakujący rodzaj nawierzchni w drogach polnych w konkretnym rejonie:

(Możemy oczywiście ograniczać wyszukiwanie do określonej lokalizacji. Np. miasta czy województwa)

http://overpass-turbo.eu/s/pL2[

Miasteczka z nazwą ukraińską ale bez nazwy polskiej:

http://overpass-turbo.eu/s/pOB


historic=memorial z nazwą ale bez podanej inskrypcji (dokładnego tekstu który jest na pomniku)

http://overpass-turbo.eu/s/pP1

Różne punkty z nazwą ale bez godzin ich pracy:

(Sklepy, restauracje itd)

Często taki punkt mający nazwę ma swoją stronę w internecie skąd możemy zaczerpnąć informacji o godzinach pracy takiego punktu

W tym linku wykluczono niektóre punkty do których ciężko określić godziny pracy jak np. kościoły

http://overpass-turbo.eu/s/pPH


Różne ze stroną ale bez godzin ich pracy:

(Sklepy, restauracje itd)

Często taki punkt mający stronę w internecie skąd możemy zaczerpnąć informacji o godzinach pracy takiego punktu

W tym linku wykluczono niektóre punkty do których ciężko określić godziny pracy jak np. kościoły

https://overpass-turbo.eu/?q=LyoKKi8KW291dDpqc29uXVt0aW1lxIfEiTkwMF07Ci8vIGZldGNoIGFyZWEgw6LCgMKcT3BvbGXEq8KdIHRvIHPEqHLEoyBpbgp7e2fElGNvZGVBxKdhOsSuxLBlfX0tPi7EucSmxKPFicSoxJvEnSBnYXRoZXIgxKdzdWx0cwooCiAgxawgbsWGZVsiYcSTbml0eSLEjyJ3ZWJzxbllxbxbISJvcGXFuG5nX2jEh3JzxoXFtcW3xbnFuyE9InPEo2_EsMaUxbbGi8aXIsaZIsWFbMSxxYPGoMaWxbrGpMaaa8S-xYdyxZ1ydMaLxqvGosatxqVwbGFjZV9vZl93b8aSaGlwxrjFuMa6xpp1xbh2xaHGgsatxb3GoceMxpjGmsaQc3DFuWFsx4vGo8a7cmnEjG7HoMeNxqbEsMapxoTHlcasx5gibXXGgmNfxpzGkMafx63GucevYmljeWPEsV9wxKbGsMaNx6fHu8e9x7_IgcSnyINpcse1dMWeacSNyIfGriLHvMe-yIDHgMSnbsiRx5_HuceXyJbFnm3FvMWvxbTHlsehxpp3xZ7FociCb8S-dMiVxqXIq8a2x6PGjciCxr3Gv8ilxa3Fr8imxpXHusiWyKtzxrZfZMekxK9zx57IuyDIp8euyYFhyYPHgGLJkGvEocmLyY3JgMalx5FuyYbIt23GvseIbsesyL7IqMeoxLZpxLHFqMmXyL_IocalxrbEsXDGkMmiyavJpcevyJFixLHJtMmOxqVzxaDFp8WhybrJmcaayYnHjMSmecmFdW1wyJDIksiUXcmkybvGmsSnyJlsxL5nyoHJrcaayYh0X2JveMqYyKkiybFvxLbKncaexZ_Ji8WvyYzJrMqiaMePxJHIt8mDYcmcyqHHqGdyYceRX3nEpmTKtsevxZ3Ek1_EoGXJncqXyo_FrcmYypkiZsiOx4DKs8SRyo7KkMqCxqZsb2Nry4DIlmLGi8Sjy5vGpcmTyIXGjm_Jm8ugxprKtMSSx57Htcm-yLXLp8W1xbjJn2zKp8q-ypbLr2bEh8idYcS-yYvKrMm1yJbIkXhpyqrLisqtx6jIg3LLo8e1yIPIusuJy77KkcqjyITKll_Gi3TKuW7MjcuUy4zMiMujy69tyqXHhsqUx4DMnMu2zI7Li8qiyrjFucqdy7zMjsyayqJmdWXIn8yux6jEo8SmZ8yTy5HIk8emzKbMhse7x7LKjMuSzLzEhcy-yJbFh8idx6TIscy9y7_JrsWgxZ7Ep8uvxYXMmMWhypxox57Ms8i8CsWvKMSmxKjFlMS6xZfFiinEmwrFscWHxbTJvcaJxpTFv8aBxoPGhcaHxonGosi3xpB1xpLIpc2cxYrNn8WWaMWYYc2jxa_Iq3nMp8eUxbRuxqHNq8aAx5PHrMaGxojGisaMxo7NtM22yKDKose2xp7In86Dx6_Gp8eryLLGr8axxaHGtMa2zLzOmMiWxrzGvseAx4LHhMeGyb3Hic6cIsePaceRxpLGo86Tx6jHmsecyJ7OrXDHo8elzq3OmmXGqs60x6_Hscezx7XGnce4zqPLociJyJrIgsySyIbPgcucz4rIi2XIjciPzLrKjs-IxprImMiKyJvMlcmKz4_GpcijxbwJzLTHr8i0yK3Er8iwzq3Ppsi2xo7OpcyZxa3FrsyFzYzIqsmQyYTJhsebb8mJzZjMj8uVyYLJhMmTc8mVzYrPpMiWyZvLh1_Jn8SjxL7Jo8-yzJDJp8mpxpPNi9COzLLPk8my0IzPvMuMybfJudCSy5XJvcyyy67QnMuMyoTHnXLKh2TKicqLz5bNg9CNy5XKk8iKzKXQhMa7z7nKnMqeyqDQocqiyqTKpsqeyqVozITQrMuMyq_NiMqyyJHKtdC3yrfKucq7yr1yyr_RhsuBxqHLhGXLhtCw0L_Mr8uPzYHMu82Ry5fLmcuvy53MmNC90Y3LnGHMisulxrfRoM-gy7HLq9Ceyb9yy6_Lqcuyy7TRi9GT0JjMr8u5yJHMrNCxxprMgcyDzK3PsM-YzJHMicy5zIzQl9G-zKTIt8yVzJfPr9GzzIfPjcuI0bjHsMygxLvPm8-M0oDPjtKOzKnQtNG3yqvSisevzLDMss2RzZbGs8y5yJHNgtGczYDQqsil0b7Nh8SRyYPIu9G-xZ_EqMyW0JfSm8iWzZLGv8a1xo_Nl8i7xazNm82dYc26xLvNvM2ixJvOgc2oxpDHisW9zazOis2vzo3Nss6QxpHQkcWq0r3Sv82hxKjNv8WtxKfGvc2CzqPFvc6GxJPTi82xzo_Gj9OPzq3Olc-HzYXGpc6-z4DRvsiFxrLOoNGl0o7Prs6nx4PHhceHzqzPn8eOx5DHks6z0b7OtsedzpfTp8qazrvPl9SAx6nGqM6_zovUhM-az4vShcuI0b7Uis-Sz5TRl9SDz7PIl8-Rz5zLutO_1JTPoV3Po9GUx6jPq8iuz6nTt8W-yKzPrMi4zqbLvdKOz77HgM-3yYjPntSqz7XJksmUyZbRpsaa0IbMk9CJyaHSg9SE0I_EodOQ1J7JttCUyqTJs9S1ItCa1LvUlNGq0KDSjtCjyJHQpcqIyorUktCr0rPGpdCuyIDRstKE0LPKp9C207DGkNC6yqjRn8i90b3UhNGByrHGjsqz0YXSltGIx4DRitGM0pbRj8uFy4fLt9GW0qfVhciAy5jLmtWF0Z3Ln9W60aLMk9Gk1ZPRvtGu0anLrcqA1YXWg8uzyp7LtdKV1YDIlsu4yrDLu9aB1LxhzILQvtWUyprSjMyL1KjVhdSMzJTIndKI1YjMkNSMzJ7SkMyi0pPMndWF0pfMq9WT0prRvtKdz7vRvsy20qHRg8qN1pLUlGLSptKj0ZjKj9KpzJXNicuv0q_Nj9Ky1rHEjdK2zZXSucqP0rzNucWV04DNvc2_05jWtdOFzarTiM6Jza7Ej82wzo7Mk86R05DNuM2e14zTlM2-xJvNv8WbzrrIsMWjZcWlxafFqcSVIMqeZHnEmz7Em9esxJPIkSBxdDs&amp;c=BOxz00UQu

Wszystkie punkty (amenity,shop) ze stroną internetową ale bez nazwy:

http://overpass-turbo.eu/s/pPL


Różne punkty z tagiem wikipedia:pl ale bez nazwy

http://overpass-turbo.eu/s/pOF


Rezerwaty przyrody z nazwą ale bez tagu wikipedia pl: który prowadzi do opisu danego rezerwatu

http://overpass-turbo.eu/s/pMh


Same apteki bez godzin pracy:

http://overpass-turbo.eu/s/pLh

Tutaj jedna z lepszych stron do pozyskiwania informacji na temat godzin pracy aptek:

(Wiadomo że i tak najlepszą metodą jest sprawdzanie osobiście tych godzin ale nie zawsze każdy ma możliwość)

http://www.dyzury-aptek.pl/apteki


Boiska bez wskazanego rodzaju sportu jaki można uprawiać na nim

http://overpass-turbo.eu/s/pLm

Puby, restauracje bez podanych informacji co serwują(rodzaj jedzenia itp)

https://overpass-turbo.eu/s/w61


Sklepy dodane lub zmodyfikowane przed 2016 rokiem:
https://overpass-turbo.eu/s/wAk


Ciekawe punkty, miejsca (tyurystyczne,historyczne), bez dodanych linków zdjęć:

http://overpass-turbo.eu/s/pRj

Uzupełnianie zdjęć do ciekawych punktów (atrakcje, pomniki ale też zalewy itd)

jeśli obraz nie pochodzi z Wikipedii, dajemy tag:

(picture=*link*)

jeśli obraz jest z wiki dajemy:

(image=*tu link*)

Bądź co bądź chociaż żaden z programów korzystających z OSM nie posiada możliwości pobierania do trybu offline zdjęć to i tak taki link do zdjęcia często 
może się przydać komuś w rozpoznaniu ciekawej atrakcji turystycznej itp.

A więc warto dodawać zdjęcia ciekawych miejsc.


(Key:fixme) który powinien być wykorzystywany tylko do oznaczania obiektów i miejsc, które wymagają uwagi i przyszłego uaktualnienia, a nie do oznaczania błędów.

Często istotny w poprawianiu map a raczej rzadko wykorzystywany przy codziennym mapowaniu i na pewno pomijany przez &quot;niedzielnych mapowiczów&quot;. 

Strona overpass pięknie ukazuje miejsca w których ten tag został użyty:

http://overpass-turbo.eu/?template=key&amp;key=fixme

Kolejny tag często pomijany przez mapowóczów to: (Key:note). 

Również może się przydać w udoskonalaniu mapy bo zawiera różne informacje. 

http://overpass-turbo.eu/?template=key&amp;key=note</text>
      <sha1>jh6uogvyqd7mxesaktgnan12su3vinq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>OpenStreetMap/Sprawdź</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32016</id>
    <revision>
      <id>548392</id>
      <parentid>498584</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6839" sha1="46rwpvgkn895spmkl48b5vbirzq19yk" xml:space="preserve">== Poprawa wyznaczania tras: ==

 
 &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Ważne!&lt;/span&gt; Testujcie wyznaczanie tras z różnych punktów najlepiej w terenie i patrzcie czy nawigacja nie pokazuje różnych dziwnie wyznaczonych tras. Jeżeli tak to prawdopodobnie jest to wina braku restrykcji, nie połączonej drogi itd. Jeżeli nie macie jak tego sprawdzać w terenie to najlepiej jest to sprawdzać poprzez wyznaczanie tras na stronie [http://brouter.de/brouter-web/ brouter.de] (wcześniej nie zapomnijcie że trzeba dodać lub wybrać odpowiedni profil).

==== Nadawanie drogom i ścieżkom tagów ====
głównie:
* jakości nawierzchni ([https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Pl:Key:smoothness Key:smoothness])
* rodzaju nawierzchni (Key:surface)
* typów dróg nieutwardzonych (Key:tracktype)
* oraz widoczność ścieżek (Key:trail_visibility)
* (Key:obstacle)
* Natomiast skalą trudności (dla rowerzystów) (Key:mtb:scale) możemy oznaczać ścieżki głównie położone w terenach górzystych itp.

Dane te przydają się do lepszego wyznaczania tras

Na tę chwilę jest bardzo mało tak oznaczonych dróg i ścieżek w Polsce.
Oczywiście o ile tracktype lub surface danej drogi często da się określić poprzez spojrzenie na warstwę zdjęć lotniczych bądź satelitarnych to większość rzeczy da się i tak określić tylko w terenie Np. ścieżek w lasach które są widoczne na ISOK ale są np. zarośnięte, dróg o nawierzchni bardzo piaszczystej, mocno trawiastej z wertepami, itp. którymi nawigacje próbują prowadzić.

[[OpenStreetMap/Nawigacja/Brouter|BRouter]] oraz odpowiedni profil korzysta z takich danych.

 &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Informacja!&lt;/span&gt; Dzięki szczegółowym informacjom dodawanym do dróg w przyszłości nie tylko sobie ale i innym umożliwimy fajniejsze wyznaczanie tras, gdy będziemy używali nawigacji podczas jazdy. A to chyba najważniejsze w mapach.
A gdy chcemy jechać bez większych przerw to wtedy szybkie i bezbłędne wyznaczanie tras po odpowiednich drogach jest

 &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Ważne!&lt;/span&gt; Stan dróg nieutwardzonych może zmieniać się np. po obfitych opadach deszczu i śniegu, więc unikamy wtedy sprawdzania takich dróg, bo będzie to bez sensu.


Takie dane możemy sobie wykorzystywać do routingu programem Brouter, który najlepiej nadaje się do wyznaczania tras na rower (ale nie tylko)

==== Jest sporo ścieżek w lasach (highway=patch), które powinny być oznaczone jako droga(highway=track) ====
Prawdopodobnie większość ścieżek zostało narysowanych na podkładzie isohillshade, na którym nie zawsze dało się stwierdzić czy jest to rzeczywiście ścieżka a nie droga.

Więc tu też bez weryfikacji ścieżek w terenie się nie obejdzie.

Więc tu jeśli widzimy wyraźnie na podkładzie że jest to droga lub ścieżka, to zmieniamy odpowidnio.

W Polsce akurat mamy to bardzo ułatwione, ponieważ mamy bardzo dobre podkłady lotnicze to jeszcze świetny podkład ISOK.

 &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Informacja!&lt;/span&gt; Aby usprawnić dodawanie informacji odnośnie nawierzchni dróg, typu grade (nie zawsze się pamięta dokładnie rodzaj nawierzchni itd.), możemy korzystać z programu mapillary: https://www.mapillary.com/map


Wtedy np. możemy objechać samochodem lub rowerem interesujące nas drogi z włączonym mapillary, który utworzy wirtualną przejażdżkę ze zrobionych zdjęć. 

Możemy potem uzupełnić/poprawić brakujące informacje dotyczące nawierzchni rodzaju dróg itp. na OpenStreetMap korzystając z tych danych. (istnieje odpowiednia wtyczka mapillary do JOSM) oczywiście z przyczepionym telefonem, aby widok z aparatu obejmował nawierzchnię drogi po której się poruszamy. No i robimy to za dnia ponieważ logiczne że w nocy nie widać nawierzchni. [/color][/b]

==== Poprawa restrykcji ====
Bardzo ważne jest dodawanie restrykcji do OSM. 

Podobno mapa OSM nadal tej kwestii jest w tyle za komercyjnymi.

Więc jest to jedna z najmniej dodawanych rzeczy do map OSM ogółem (co nie dziwi ponieważ nie jest taka prosta w dodawaniu jak np. sklepy czy inne punkty) Ale poprawnie dodane restrykcje są bardzo ważne ponieważ nawigacje dzięki nim wyznaczają dobrze trasy.

Tak czy inaczej warto próbować nawet jeśli coś popsujemy zawsze można poprosić o pomoc na forum i metodą prób i błędów nauczyć się poprawnie różne restrykcje dodawać

http://wiki.openstreetmap.org/wiki/Relation:restriction

Temat o restrykcjach:

https://forum.openstreetmap.org/viewtopic.php?id=15028

== Poprawa wyszukiwania różnych punktów ==

==== Dodawanie informacji odnośnie opłat np. w parkingach (dodanie czy jest płatny czy nie), godzin otwarć sklepów, aptek ====
Brakuje takich informacji w wielu punktach. Natomiast może być to przydatne w wyszukiwaniu późniejszym. Np. OsmAnd potrafi filtrować parkingi które nie mają opłat, oraz sklepy które są w danym momencie otwarte. Ale pokaże je właśnie tylko wtedy gdy taka informacja w parkingu będzie (płatny czy nie płatny),

==== Dodawanie polskich nazw miast ====
Jest sporo większych i mniejszych miast (nie wspominając o wsiach) na Ukrainie itp krajach które nie mają polskich nazw i warto to uzupełniać
W sytuacji gdy będzie ktoś (lub my sami) chcieli znaleźć miejscowość w takich miejscach to znacznie ułatwi nam to jej wyszukiwanie

==== Branie informacji o ciekawych miejscach ze stron ====
Na tych stronach zaznaczone są często bardzo ciekawe punkty których nie ma nigdzie indziej:

(Na Opencaching są odpowiednie współrzędne oraz pliki z dokładnym położeniem tych punktów)
* https://opencaching.pl/login.php?target=cachemap3.php
* [http://fotopolska.eu/ http://fotopolska.eu]
* http://fotopolska.eu/klasyn/Mapa.php?lat=%2851.21297648375797%2C%2020.800897216796898%29&amp;maptype=roadmap&amp;zoom=10&amp;mode=photo&amp;wdw=full
Zabytki:
* https://mapy.zabytek.gov.pl/nid/
Dodawanie leisure=fishing (miejsca do łowienia ryb)

Warto dodawać jak najwięcej informacji odnośnie łowisk

Pomocna mapka występowania:
* https://wedkuje.pl/lowiska-wedkarskie
Informacja! rybki na zielono to łowiska płatne)

==== Uzupełnianie dodatkowych informacji (tag description=) ====
(jeśli można informacje z tagu desctription podpiąć pod tagi, wtedy takie tagi stosujemy) (np. kolor itp można opisać często w tagach)

==== Uzupełnianie przekierowania do informacji z Wikipedii ====
pl:*tutaj nazwa taka jak tytuł artykułu w Wikipedii* (np. wikipedia=pl:Puszcza Świętokrzyska)

== Skrypty wyszukujące błędne odnośniki do Wikipedii ==
https://www.mediawiki.org/wiki/User:Yurik/OSM_wiki_tag_problems

== Ogólne dodawanie różnych ciekawych miejsc po przewertowaniu zasobów internetu. ==
Jest wiele ciekawych historii o konkretnych miejscach, że można uzupełnić często wiele brakujących danych w OSM.</text>
      <sha1>46rwpvgkn895spmkl48b5vbirzq19yk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548427</id>
      <parentid>548392</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6840" sha1="3s1ck4v0zalfi76r1x3nxzedgcgi10m" xml:space="preserve">== Poprawa wyznaczania tras: ==

 
 &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Ważne!&lt;/span&gt; Testujcie wyznaczanie tras z różnych punktów najlepiej w terenie i patrzcie czy nawigacja nie pokazuje różnych dziwnie wyznaczonych tras. Jeżeli tak to prawdopodobnie jest to wina braku restrykcji, nie połączonej drogi itd. Jeżeli nie macie jak tego sprawdzać w terenie to najlepiej jest to sprawdzać poprzez wyznaczanie tras na stronie [http://brouter.de/brouter-web/ brouter.de] (wcześniej nie zapomnijcie że trzeba dodać lub wybrać odpowiedni profil).

==== Nadawanie drogom i ścieżkom tagów ====
głównie:
* jakości nawierzchni ([https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Pl:Key:smoothness Key:smoothness])
* rodzaju nawierzchni (Key:surface)
* typów dróg nieutwardzonych (Key:tracktype)
* oraz widoczność ścieżek (Key:trail_visibility)
* (Key:obstacle)
* Natomiast skalą trudności (dla rowerzystów) (Key:mtb:scale) możemy oznaczać ścieżki głównie położone w terenach górzystych itp.

Dane te przydają się do lepszego wyznaczania tras

Na tę chwilę jest bardzo mało tak oznaczonych dróg i ścieżek w Polsce.
Oczywiście o ile tracktype lub surface danej drogi często da się określić poprzez spojrzenie na warstwę zdjęć lotniczych bądź satelitarnych to większość rzeczy da się i tak określić tylko w terenie Np. ścieżek w lasach które są widoczne na ISOK ale są np. zarośnięte, dróg o nawierzchni bardzo piaszczystej, mocno trawiastej z wertepami, itp. którymi nawigacje próbują prowadzić.

[[OpenStreetMap/Nawigacja/Brouter|BRouter]] oraz odpowiedni profil korzysta z takich danych.

 &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Informacja!&lt;/span&gt; Dzięki szczegółowym informacjom dodawanym do dróg w przyszłości nie tylko sobie ale i innym umożliwimy fajniejsze wyznaczanie tras, gdy będziemy używali nawigacji podczas jazdy. A to chyba najważniejsze w mapach.
A gdy chcemy jechać bez większych przerw to wtedy szybkie i bezbłędne wyznaczanie tras po odpowiednich drogach jest

 &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Ważne!&lt;/span&gt; Stan dróg nieutwardzonych może zmieniać się np. po obfitych opadach deszczu i śniegu, więc unikamy wtedy sprawdzania takich dróg, bo będzie to bez sensu.


Takie dane możemy sobie wykorzystywać do routingu programem Brouter, który najlepiej nadaje się do wyznaczania tras na rower (ale nie tylko)

==== Jest sporo ścieżek w lasach (highway=patch), które powinny być oznaczone jako droga(highway=track) ====
Prawdopodobnie większość ścieżek zostało narysowanych na podkładzie isohillshade, na którym nie zawsze dało się stwierdzić czy jest to rzeczywiście ścieżka a nie droga.

Więc tu też bez weryfikacji ścieżek w terenie się nie obejdzie.

Więc tu jeśli widzimy wyraźnie na podkładzie że jest to droga lub ścieżka, to zmieniamy odpowidnio.

W Polsce akurat mamy to bardzo ułatwione, ponieważ mamy bardzo dobre podkłady lotnicze to jeszcze świetny podkład ISOK.

 &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Informacja!&lt;/span&gt; Aby usprawnić dodawanie informacji odnośnie nawierzchni dróg, typu grade (nie zawsze się pamięta dokładnie rodzaj nawierzchni itd.), możemy korzystać z programu mapillary: https://www.mapillary.com/map


Wtedy np. możemy objechać samochodem lub rowerem interesujące nas drogi z włączonym mapillary, który utworzy wirtualną przejażdżkę ze zrobionych zdjęć. 

Możemy potem uzupełnić/poprawić brakujące informacje dotyczące nawierzchni rodzaju dróg itp. na OpenStreetMap korzystając z tych danych. (istnieje odpowiednia wtyczka mapillary do JOSM) oczywiście z przyczepionym telefonem, aby widok z aparatu obejmował nawierzchnię drogi po której się poruszamy. No i robimy to za dnia ponieważ logiczne że w nocy nie widać nawierzchni. [/color][/b]

==== Poprawa restrykcji ====
Bardzo ważne jest dodawanie restrykcji do OSM. 

Podobno mapa OSM nadal tej kwestii jest w tyle za komercyjnymi.

Więc jest to jedna z najmniej dodawanych rzeczy do map OSM ogółem (co nie dziwi ponieważ nie jest taka prosta w dodawaniu jak np. sklepy czy inne punkty) Ale poprawnie dodane restrykcje są bardzo ważne ponieważ nawigacje dzięki nim wyznaczają dobrze trasy.

Tak czy inaczej warto próbować nawet jeśli coś popsujemy zawsze można poprosić o pomoc na forum i metodą prób i błędów nauczyć się poprawnie różne restrykcje dodawać

http://wiki.openstreetmap.org/wiki/Relation:restriction

Temat o restrykcjach:

https://forum.openstreetmap.org/viewtopic.php?id=15028

== Poprawa wyszukiwania różnych punktów ==

==== Dodawanie informacji odnośnie opłat np. w parkingach (dodanie czy jest płatny czy nie), godzin otwarć sklepów, aptek ====
Brakuje takich informacji w wielu punktach. Natomiast może być to przydatne w wyszukiwaniu późniejszym. Np. OsmAnd potrafi filtrować parkingi które nie mają opłat, oraz sklepy które są w danym momencie otwarte. Ale pokaże je właśnie tylko wtedy gdy taka informacja w parkingu będzie (płatny czy nie płatny),

==== Dodawanie polskich nazw miast ====
Jest sporo większych i mniejszych miast (nie wspominając o wsiach) na Ukrainie itp krajach które nie mają polskich nazw i warto to uzupełniać
W sytuacji gdy będzie ktoś (lub my sami) chcieli znaleźć miejscowość w takich miejscach to znacznie ułatwi nam to jej wyszukiwanie

==== Branie informacji o ciekawych miejscach ze stron ====
Na tych stronach zaznaczone są często bardzo ciekawe punkty których nie ma nigdzie indziej:

(Na Opencaching są odpowiednie współrzędne oraz pliki z dokładnym położeniem tych punktów)
* https://opencaching.pl/login.php?target=cachemap3.php
* [http://fotopolska.eu/ http://fotopolska.eu]
* http://fotopolska.eu/klasyn/Mapa.php?lat=%2851.21297648375797%2C%2020.800897216796898%29&amp;maptype=roadmap&amp;zoom=10&amp;mode=photo&amp;wdw=full
Zabytki:
* https://mapy.zabytek.gov.pl/nid/
Dodawanie leisure=fishing (miejsca do łowienia ryb)

Warto dodawać jak najwięcej informacji odnośnie łowisk

Pomocna mapka występowania:
* https://wedkuje.pl/lowiska-wedkarskie
Informacja! rybki na zielono to łowiska płatne)

==== Uzupełnianie dodatkowych informacji (tag description=) ====
(jeśli można informacje z tagu desctription podpiąć pod tagi, wtedy takie tagi stosujemy) (np. kolor itp można opisać często w tagach)

==== Uzupełnianie przekierowania do informacji z Wikipedii ====
pl:*tutaj nazwa taka jak tytuł artykułu na Wikipedii* (np. wikipedia=pl:Puszcza Świętokrzyska)

== Skrypty wyszukujące błędne odnośniki do Wikipedii ==
https://www.mediawiki.org/wiki/User:Yurik/OSM_wiki_tag_problems

== Ogólne dodawanie różnych ciekawych miejsc po przewertowaniu zasobów internetu. ==
Jest wiele ciekawych historii o konkretnych miejscach, że można uzupełnić często wiele brakujących danych w OSM.</text>
      <sha1>3s1ck4v0zalfi76r1x3nxzedgcgi10m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548470</id>
      <parentid>548427</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6839" sha1="46rwpvgkn895spmkl48b5vbirzq19yk" xml:space="preserve">== Poprawa wyznaczania tras: ==

 
 &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Ważne!&lt;/span&gt; Testujcie wyznaczanie tras z różnych punktów najlepiej w terenie i patrzcie czy nawigacja nie pokazuje różnych dziwnie wyznaczonych tras. Jeżeli tak to prawdopodobnie jest to wina braku restrykcji, nie połączonej drogi itd. Jeżeli nie macie jak tego sprawdzać w terenie to najlepiej jest to sprawdzać poprzez wyznaczanie tras na stronie [http://brouter.de/brouter-web/ brouter.de] (wcześniej nie zapomnijcie że trzeba dodać lub wybrać odpowiedni profil).

==== Nadawanie drogom i ścieżkom tagów ====
głównie:
* jakości nawierzchni ([https://wiki.openstreetmap.org/wiki/Pl:Key:smoothness Key:smoothness])
* rodzaju nawierzchni (Key:surface)
* typów dróg nieutwardzonych (Key:tracktype)
* oraz widoczność ścieżek (Key:trail_visibility)
* (Key:obstacle)
* Natomiast skalą trudności (dla rowerzystów) (Key:mtb:scale) możemy oznaczać ścieżki głównie położone w terenach górzystych itp.

Dane te przydają się do lepszego wyznaczania tras

Na tę chwilę jest bardzo mało tak oznaczonych dróg i ścieżek w Polsce.
Oczywiście o ile tracktype lub surface danej drogi często da się określić poprzez spojrzenie na warstwę zdjęć lotniczych bądź satelitarnych to większość rzeczy da się i tak określić tylko w terenie Np. ścieżek w lasach które są widoczne na ISOK ale są np. zarośnięte, dróg o nawierzchni bardzo piaszczystej, mocno trawiastej z wertepami, itp. którymi nawigacje próbują prowadzić.

[[OpenStreetMap/Nawigacja/Brouter|BRouter]] oraz odpowiedni profil korzysta z takich danych.

 &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Informacja!&lt;/span&gt; Dzięki szczegółowym informacjom dodawanym do dróg w przyszłości nie tylko sobie ale i innym umożliwimy fajniejsze wyznaczanie tras, gdy będziemy używali nawigacji podczas jazdy. A to chyba najważniejsze w mapach.
A gdy chcemy jechać bez większych przerw to wtedy szybkie i bezbłędne wyznaczanie tras po odpowiednich drogach jest

 &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Ważne!&lt;/span&gt; Stan dróg nieutwardzonych może zmieniać się np. po obfitych opadach deszczu i śniegu, więc unikamy wtedy sprawdzania takich dróg, bo będzie to bez sensu.


Takie dane możemy sobie wykorzystywać do routingu programem Brouter, który najlepiej nadaje się do wyznaczania tras na rower (ale nie tylko)

==== Jest sporo ścieżek w lasach (highway=patch), które powinny być oznaczone jako droga(highway=track) ====
Prawdopodobnie większość ścieżek zostało narysowanych na podkładzie isohillshade, na którym nie zawsze dało się stwierdzić czy jest to rzeczywiście ścieżka a nie droga.

Więc tu też bez weryfikacji ścieżek w terenie się nie obejdzie.

Więc tu jeśli widzimy wyraźnie na podkładzie że jest to droga lub ścieżka, to zmieniamy odpowidnio.

W Polsce akurat mamy to bardzo ułatwione, ponieważ mamy bardzo dobre podkłady lotnicze to jeszcze świetny podkład ISOK.

 &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Informacja!&lt;/span&gt; Aby usprawnić dodawanie informacji odnośnie nawierzchni dróg, typu grade (nie zawsze się pamięta dokładnie rodzaj nawierzchni itd.), możemy korzystać z programu mapillary: https://www.mapillary.com/map


Wtedy np. możemy objechać samochodem lub rowerem interesujące nas drogi z włączonym mapillary, który utworzy wirtualną przejażdżkę ze zrobionych zdjęć. 

Możemy potem uzupełnić/poprawić brakujące informacje dotyczące nawierzchni rodzaju dróg itp. na OpenStreetMap korzystając z tych danych. (istnieje odpowiednia wtyczka mapillary do JOSM) oczywiście z przyczepionym telefonem, aby widok z aparatu obejmował nawierzchnię drogi po której się poruszamy. No i robimy to za dnia ponieważ logiczne że w nocy nie widać nawierzchni. [/color][/b]

==== Poprawa restrykcji ====
Bardzo ważne jest dodawanie restrykcji do OSM. 

Podobno mapa OSM nadal tej kwestii jest w tyle za komercyjnymi.

Więc jest to jedna z najmniej dodawanych rzeczy do map OSM ogółem (co nie dziwi ponieważ nie jest taka prosta w dodawaniu jak np. sklepy czy inne punkty) Ale poprawnie dodane restrykcje są bardzo ważne ponieważ nawigacje dzięki nim wyznaczają dobrze trasy.

Tak czy inaczej warto próbować nawet jeśli coś popsujemy zawsze można poprosić o pomoc na forum i metodą prób i błędów nauczyć się poprawnie różne restrykcje dodawać

http://wiki.openstreetmap.org/wiki/Relation:restriction

Temat o restrykcjach:

https://forum.openstreetmap.org/viewtopic.php?id=15028

== Poprawa wyszukiwania różnych punktów ==

==== Dodawanie informacji odnośnie opłat np. w parkingach (dodanie czy jest płatny czy nie), godzin otwarć sklepów, aptek ====
Brakuje takich informacji w wielu punktach. Natomiast może być to przydatne w wyszukiwaniu późniejszym. Np. OsmAnd potrafi filtrować parkingi które nie mają opłat, oraz sklepy które są w danym momencie otwarte. Ale pokaże je właśnie tylko wtedy gdy taka informacja w parkingu będzie (płatny czy nie płatny),

==== Dodawanie polskich nazw miast ====
Jest sporo większych i mniejszych miast (nie wspominając o wsiach) na Ukrainie itp krajach które nie mają polskich nazw i warto to uzupełniać
W sytuacji gdy będzie ktoś (lub my sami) chcieli znaleźć miejscowość w takich miejscach to znacznie ułatwi nam to jej wyszukiwanie

==== Branie informacji o ciekawych miejscach ze stron ====
Na tych stronach zaznaczone są często bardzo ciekawe punkty których nie ma nigdzie indziej:

(Na Opencaching są odpowiednie współrzędne oraz pliki z dokładnym położeniem tych punktów)
* https://opencaching.pl/login.php?target=cachemap3.php
* [http://fotopolska.eu/ http://fotopolska.eu]
* http://fotopolska.eu/klasyn/Mapa.php?lat=%2851.21297648375797%2C%2020.800897216796898%29&amp;maptype=roadmap&amp;zoom=10&amp;mode=photo&amp;wdw=full
Zabytki:
* https://mapy.zabytek.gov.pl/nid/
Dodawanie leisure=fishing (miejsca do łowienia ryb)

Warto dodawać jak najwięcej informacji odnośnie łowisk

Pomocna mapka występowania:
* https://wedkuje.pl/lowiska-wedkarskie
Informacja! rybki na zielono to łowiska płatne)

==== Uzupełnianie dodatkowych informacji (tag description=) ====
(jeśli można informacje z tagu desctription podpiąć pod tagi, wtedy takie tagi stosujemy) (np. kolor itp można opisać często w tagach)

==== Uzupełnianie przekierowania do informacji z Wikipedii ====
pl:*tutaj nazwa taka jak tytuł artykułu w Wikipedii* (np. wikipedia=pl:Puszcza Świętokrzyska)

== Skrypty wyszukujące błędne odnośniki do Wikipedii ==
https://www.mediawiki.org/wiki/User:Yurik/OSM_wiki_tag_problems

== Ogólne dodawanie różnych ciekawych miejsc po przewertowaniu zasobów internetu. ==
Jest wiele ciekawych historii o konkretnych miejscach, że można uzupełnić często wiele brakujących danych w OSM.</text>
      <sha1>46rwpvgkn895spmkl48b5vbirzq19yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siewki roślin flory Polski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32568</id>
    <revision>
      <id>548371</id>
      <parentid>491208</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11405" sha1="8z8rxzqdzf0hfmd3ztreps2wdif5fy5" xml:space="preserve">{{status|-50%|Biologia}}

{{Wikipedia|Siewka}}
{{Wikipedia|Kiełkowanie}}
{{Wikipedia|Szata roślinna Polski}}
[[Plik:Larix decidua kz03.jpg|right|thumb|Siewka [[/Sosnowate#Modrzew_(Larix)|modrzewia europejskiego]].]]
[[Plik:Poa alpina T69.jpg|right|thumb|Rozmnóżki [[/Wiechlinowate#Wiechlina_(Poa)|wiechliny alpejskiej]].]]
[[Plik:Chelidonium majus 2018-04-28 9756.jpg|right|thumb|Siewka [[/Makowate#Glistnik_(Chelidonium)|glistnika jaskółcze ziele]].]]
[[Plik:Sedum maximum 2018-05-04 1028.jpg|right|thumb|Siewki [[/Gruboszowate#Rozchodnikowiec_(Hylotelephium)|rozchodnikowca wielkiego]].]]
[[Plik:Vitis vinifera sproutling 4.jpg|right|thumb|Siewka [[/Winoroślowate#Winorośl_(Vitis)|winorośli właściwej]].]]
[[Plik:Lathyrus vernus 2017-05-23 1170.jpg|right|thumb|Siewki [[/Bobowate#Groszek_(Lathyrus)|groszku wiosennego]].]]
[[Plik:Crataegus monogyna 2018-05-01 9908.jpg|right|thumb|Siewka [[/Różowate#Głóg_(Crataegus)|głogu jednoszyjkowego]].]]
[[Plik:Carpinus betulus kz02.jpg|right|thumb|Siewka [[/Brzozowate#Grab_(Carpinus)|grabu pospolitego]].]]
[[Plik:Euonymus verrucosus 2018-05-06 1695.jpg|right|thumb|Siewka [[/Dławiszowate#Trzmielina_(Euonymus)|trzmieliny brodawkowatej]].]]
[[Plik:Oxalis stricta kz01.jpg|right|thumb|Siewka [[/Szczawikowate#Szczawik_(Oxalis)|szczawika żółtego]].]]
[[Plik:Geranium robertianum kz01.jpg|right|thumb|Siewka [[/Bodziszkowate#Bodziszek_(Geranium)|bodziszka cuchnącego]].]]
[[Plik:Acer platanoides 2018-04-20 9104.jpg|right|thumb|Siewka [[/Mydleńcowate#Klon_(Acer)|klonu zwyczajnego]].]]
[[Plik:Tilia platyphyllos 2018-04-27 9409.jpg|right|thumb|Siewka [[/Ślazowate#Lipa_(Tilia)|lipy szerokolistnej]].]]
[[Plik:Cakile maritima baltica kz3.jpg|right|thumb|Siewka [[/Kapustowate#Rukwiel_(Cakile)|rukwieli nadmorskiej]].]]
Atlas przedstawia [[w:siewka|siewki]] i fazy młodociane [[w:rośliny nasienne|roślin nasiennych]] występujących w [[w:Szata roślinna Polski|Polsce]] w stanie dzikim. W przypadku gatunków rozmnażających się wyłącznie lub prawie wyłącznie [[w:Rozmnażanie bezpłciowe|wegetatywnie]], np. za pomocą [[w:kłącze|kłączy]] lub [[w:rozmnóżka|rozmnóżek]], przedstawiono młode rośliny powstałe w ten sposób. 

Zestawienie oparte jest na ''[[w:Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski|Krytycznej liście roślin naczyniowych Polski]]'' z 2002 roku; zawiera gatunki [[w:Gatunek rodzimy|rodzime]], [[w:Gatunek obcy|obce]], [[w:Efemerofit|zawlekane lub dziczejące przejściowo]]. W przypadku rodzajów [[w:jastrzębiec (roślina)|jastrzębiec]] (''Hieracium''), [[w:jeżyna|jeżyna]] (''Rubus'') i [[w:mniszek (roślina)|mniszek]] (''Taraxacum'') uwzględniono jedynie gatunki główne. Systematyka i nazewnictwo naukowe zostały uaktualnione na podstawie [[w:System APG IV|APG IV]] i [http://www.theplantlist.org/ The Plant List]. Opisy oparte są na źródłach podanych w przypisach na poszczególnych stronach, pełna bibliografia wykorzystanych prac jest również na [[/Bibliografia|osobnej stronie]].

W atlasie zastosowano podział [[w:Systematyka organizmów|systematyczny]]. Każda [[w:Rodzina (biologia)|rodzina]] jest przedstawiona na osobnej stronie, z wyjątkiem rodziny [[w:astrowate|astrowate]] (''Asteraceae''), która ze względu na dużą liczbę przedstawicieli we florze Polski została podzielona na dwie części. Wewnątrz rodziny gatunki posortowane są alfabetycznie według [[w:Nomenklatura botaniczna|nazwy naukowej]] (łacińskiej).

Opis gatunku zawiera:
* nazwę zwyczajową (polską), będącą jednocześnie odnośnikiem do hasła o gatunku w Wikipedii,
* nazwę naukową (łacińską),
&lt;!-- * [[w:Zasięg (biogeografia)|zasięg występowania]] w Polsce i [[w:Siedlisko (biologia)|siedlisko]], --&gt;
* opis siewki lub fazy młodocianej powstałej wegetatywnie,
* galerię zdjęć siewek i faz młodocianych,
* odnośnik do galerii zdjęć siewek i faz młodocianych na [[w:Wikimedia Commons|Wikimedia Commons]].

Gatunki nie rosnące w Polsce dziko, ale uprawiane w gruncie zestawione są w drugim atlasie: [[Siewki roślin uprawianych w Polsce]].

&lt;inputbox&gt;
type=search
width=40
namespaces=(Główna)**,
prefix=Siewki roślin flory Polski
searchbuttonlabel=Szukaj
break=no
placeholder=Wyszukaj w atlasie
&lt;/inputbox&gt;

#'''Opisy i galerie siewek według podziału systematycznego'''
## Sosnowce ''Pinales''
### [[/Sosnowate/]] ''Pinaceae''
## Cyprysowce ''Cupressales''
### [[/Cyprysowate/]] ''Cupressaceae''
### [[/Cisowate/]] ''Taxaceae'' 
## Grzybieniowce ''Nymphaeales'' 
### [[/Grzybieniowate/]] ''Nymphaeaceae'' 
## Pieprzowce ''Piperales'' 
### [[/Kokornakowate/]] ''Aristolochiaceae''
## Tatarakowce ''Acorales''
### [[/Tatarakowate/]] ''Acoraceae''
## Żabieńcowce ''Alismatales''
### [[/Obrazkowate/]] ''Araceae''
### [[/Kosatkowate/]] ''Tofieldiaceae''
### [[/Żabieńcowate/]] ''Alismataceae''
### [[/Łączniowate/]] ''Butomaceae''
### [[/Żabiściekowate/]] ''Hydrocharitaceae''
### [[/Bagnicowate/]] ''Scheuchzeriaceae''
### [[/Świbkowate/]] ''Juncaginaceae''
### [[/Zosterowate/]] ''Zosteraceae''
### [[/Rdestnicowate/]] ''Potamogetonaceae'' 
### [[/Rupiowate/]] ''Ruppiaceae''
## Liliowce ''Liliales''
### [[/Melantkowate/]] ''Melanthiaceae''
### [[/Zimowitowate/]] ''Colchicaceae''
### [[/Liliowate/]] ''Liliaceae''
## Szparagowce ''Asparagales''
### [[/Storczykowate/]] ''Orchidaceae''
### [[/Kosaćcowate/]] ''Iridaceae''
### [[/Amarylkowate/]] ''Amaryllidaceae''
### [[/Szparagowate/]] ''Asparagaceae''
## Wiechlinowce ''Poales''
### [[/Pałkowate/]] ''Typhaceae''
### [[/Sitowate/]] ''Juncaceae''
### [[/Ciborowate/]] ''Cyperaceae''
### [[/Wiechlinowate/]] ''Poaceae''
## Rogatkowce ''Ceratophyllales'' 
### [[/Rogatkowate/]] ''Ceratophyllaceae''
## Jaskrowce ''Ranunculales''
### [[/Makowate/]] ''Papaveraceae''
### [[/Berberysowate/]] ''Berberidaceae''
### [[/Jaskrowate/]] ''Ranunculaceae''
## Skalnicowce ''Saxifragales'' 
### [[/Agrestowate/]] ''Grossulariaceae''
### [[/Skalnicowate/]] ''Saxifragaceae''
### [[/Gruboszowate/]] ''Crassulaceae''
### [[/Wodnikowate/]] ''Haloragaceae''
## Winoroślowce ''Vitales'' 
### [[/Winoroślowate/]] ''Vitaceae''
##  ''Zygophyllales''
### [[/Parolistowate/]] ''Zygophyllaceae''
## Bobowce ''Fabales''
### [[/Bobowate/]] ''Fabaceae''
### [[/Krzyżownicowate/]] ''Polygalaceae''
## Różowce ''Rosales''
### [[/Różowate/]] ''Rosaceae''
### [[/Oliwnikowate/]] ''Elaeagnaceae''
### [[/Szakłakowate/]] ''Rhamnaceae''
### [[/Wiązowate/]] ''Ulmaceae''
### [[/Konopiowate/]] ''Cannabaceae''
### [[/Pokrzywowate/]] ''Urticaceae''
## Bukowce ''Fagales''
### [[/Bukowate/]] ''Fagaceae''
### [[/Woskownicowate/]] ''Myricaceae''
### [[/Orzechowate/]] ''Juglandaceae''
### [[/Brzozowate/]] ''Betulaceae''
## Dyniowce ''Cucurbitales''
### [[/Dyniowate/]] ''Cucurbitaceae''
## Dławiszowce ''Celastrales''
### [[/Dławiszowate/]] ''Celastraceae''
## Szczawikowce ''Oxalidales''
### [[/Szczawikowate/]] ''Oxalidaceae''
## Malpigiowce ''Malpighiales''
### [[/Dziurawcowate/]] ''Hypericaceae''
### [[/Nadwodnikowate/]] ''Elatinaceae''
### [[/Fiołkowate/]] ''Violaceae''
### [[/Wierzbowate/]] ''Salicaceae''
### [[/Wilczomleczowate/]] ''Euphorbiaceae''
### [[/Lnowate/]] ''Linaceae''
## Bodziszkowce ''Geraniales''
### [[/Bodziszkowate/]] ''Geraniaceae''
## Mirtowce ''Myrtales''
### [[/Krwawnicowate/]] ''Lythraceae''
### [[/Wiesiołkowate/]] ''Onagraceae''
## ''Crossosomatales''
### [[/Kłokoczkowate/]] ''Staphyleaceae''
## Mydleńcowce ''Sapindales''
### [[/Nanerczowate/]] ''Anacardiaceae''
### [[/Mydleńcowate/]] ''Sapindaceae''
### [[/Biegunecznikowate/]] ''Simaroubaceae''
## Ślazowce ''Malvales''
### [[/Ślazowate/]] ''Malvaceae''
### [[/Wawrzynkowate/]] ''Thymelaeaceae''
### [[/Czystkowate/]] ''Cistaceae''
## Kapustowce ''Brassicales''
### [[/Rezedowate/]] ''Resedaceae''
### [[/Kapustowate/]] ''Brassicaceae''
## Sandałowce ''Santalales'' 
### [[/Sandałowcowate/]] ''Santalaceae'' 
## Goździkowce ''Caryophyllales''
### [[/Tamaryszkowate/]] ''Tamaricaceae''
### [[/Ołownicowate/]] ''Plumbaginaceae''
### [[/Rdestowate/]] ''Polygonaceae''
### [[/Rosiczkowate/]] ''Droseraceae''
### [[/Goździkowate/]] ''Caryophyllaceae''
### [[/Szarłatowate/]] ''Amaranthaceae''
### [[/Pryszczyrnicowate/]] ''Aizoaceae''
### [[/Zdrojkowate/]] ''Montiaceae''
### [[/Portulakowate/]] ''Portulacaceae''
## Dereniowce ''Cornales''
### [[/Dereniowate/]] ''Cornaceae''
## Wrzosowce ''Ericales''
### [[/Niecierpkowate/]] ''Balsaminaceae''
### [[/Wielosiłowate/]] ''Polemoniaceae''
### [[/Pierwiosnkowate/]] ''Primulaceae''
### [[/Wrzosowate/]] ''Ericaceae''
## Goryczkowce ''Gentianales''
### [[/Marzanowate/]] ''Rubiaceae''
### [[/Goryczkowate/]] ''Gentianaceae''
### [[/Toinowate/]] ''Apocynaceae''
## Ogórecznikowce ''Boraginales''
### [[/Ogórecznikowate/]] ''Boraginaceae''
## Psiankowce ''Solanales''
### [[/Powojowate/]] ''Convolvulaceae''
### [[/Psiankowate/]] ''Solanaceae''
## Jasnotowce ''Lamiales''
### [[/Oliwkowate/]] ''Oleaceae''
### [[/Babkowate/]] ''Plantaginaceae''
### [[/Trędownikowate/]] ''Scrophulariaceae''
### [[/Linderniowate/]] ''Linderniaceae''
### [[/Pływaczowate/]] ''Lentibulariaceae''
### [[/Werbenowate/]] ''Verbenaceae''
### [[/Jasnotowate/]] ''Lamiaceae''
### ''[[/Phrymaceae/]]''
### [[/Zarazowate/]] ''Orobanchaceae''
## Astrowce ''Asterales''
### [[/Dzwonkowate/]] ''Campanulaceae''
### [[/Bobrkowate/]] ''Menyanthaceae''
### [[/Astrowate/]] ''Asteraceae''
#### [[/Astrowate A-G/]] (od ''Achillea'' do ''Guizotia'')
#### [[/Astrowate H-X/]] (od ''Helenium'' do ''Xanthium'')
## Szczeciowce ''Dipsacales''
### [[/Piżmaczkowate/]] ''Adoxaceae''
### [[/Przewiertniowate/]] ''Caprifoliaceae''
## Selerowce ''Apiales''
### [[/Araliowate/]] ''Araliaceae''
### [[/Selerowate/]] ''Apiaceae''
&lt;!-- # Indeksy
## [[/Indeks polskich nazw gatunków/]]
## [[/Indeks łacińskich nazw gatunków/]] --&gt;
# [[/Autorzy/]]
# [[/Bibliografia/]]
# [[Dyskusja:Siewki roślin flory Polski|Dyskusja na temat atlasu]]

&lt;gallery mode=packed&gt;
Plik:Moehringia trinervia kz02.jpg|Siewka [[/Goździkowate#Możylinek_(Moehringia)|możylinka trójnerwowego]].
Plik:Chenopodium album 2018-04-28 9661.jpg|Siewka [[/Szarłatowate#Komosa_(Chenopodium)|komosy białej]].
Plik:Cornus sanguinea kz02.jpg|Siewka [[/Dereniowate#Dereń_(Cornus)|derenia świdwy]].
Plik:Galium aparine 2018-02-01 7615c.jpg|Siewka [[/Marzanowate#Przytulia_(Galium)|przytulii czepnej]].
Plik:Vinca minor 2018-05-04 0920.jpg|Siewka [[/Toinowate#Barwinek_(Vinca)|barwinka pospolitego]].
Plik:Calystegia sepium 2018-05-01 0028.jpg|Siewka [[/Powojowate#Kielisznik_(Calystegia)|kielisznika zaroślowego]].
Plik:Solanum nigrum 2018-05-02 0124.jpg|Siewka [[/Psiankowate#Psianka_(Solanum)|psianki czarnej]].
Plik:Veronica persica 2018-05-03 0264.jpg|Siewka [[/Babkowate#Przetacznik_(Veronica)|przetacznika perskiego]].
Plik:Lamium purpureum 2018-05-02 0207.jpg|Siewka [[/Jasnotowate#Jasnota_(Lamium)|jasnoty purpurowej]].
Plik:Arctium minus 2018-04-28 9676.jpg|Siewka [[/Astrowate_A-G#Łopian_(Arctium)|łopianu mniejszego]].
Plik:Taraxacum officinale 2018-04-27 9452.jpg|Siewka [[/Astrowate_H-X#Mniszek_(Taraxacum)|mniszka pospolitego]].
Plik:Sambucus nigra 2018-05-01 0041.jpg|Siewki [[/Piżmaczkowate#Bez_(Sambucus)|bzu czarnego]].
Plik:Hedera helix 2017-09-03 3651.jpg|Siewka [[/Araliowate#Bluszcz_(Hedera)|bluszczu pospolitego]].
Plik:Astrantia major 2018-05-04 0943.jpg|Siewka [[/Selerowate#Jarzmianka_(Astrantia)|jarzmianki większej]].
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>8z8rxzqdzf0hfmd3ztreps2wdif5fy5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548448</id>
      <parentid>548371</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Kenraiz|Kenraiz]].</comment>
      <origin>491208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11406" sha1="k1dqnrdmr6xefwtqfhsw01i7qm6ke0e" xml:space="preserve">{{status|-50%|Biologia}}

{{Wikipedia|Siewka}}
{{Wikipedia|Kiełkowanie}}
{{Wikipedia|Szata roślinna Polski}}
[[Plik:Larix decidua kz03.jpg|right|thumb|Siewka [[/Sosnowate#Modrzew_(Larix)|modrzewia europejskiego]].]]
[[Plik:Poa alpina T69.jpg|right|thumb|Rozmnóżki [[/Wiechlinowate#Wiechlina_(Poa)|wiechliny alpejskiej]].]]
[[Plik:Chelidonium majus 2018-04-28 9756.jpg|right|thumb|Siewka [[/Makowate#Glistnik_(Chelidonium)|glistnika jaskółcze ziele]].]]
[[Plik:Sedum maximum 2018-05-04 1028.jpg|right|thumb|Siewki [[/Gruboszowate#Rozchodnikowiec_(Hylotelephium)|rozchodnikowca wielkiego]].]]
[[Plik:Vitis vinifera sproutling 4.jpg|right|thumb|Siewka [[/Winoroślowate#Winorośl_(Vitis)|winorośli właściwej]].]]
[[Plik:Lathyrus vernus 2017-05-23 1170.jpg|right|thumb|Siewki [[/Bobowate#Groszek_(Lathyrus)|groszku wiosennego]].]]
[[Plik:Crataegus monogyna 2018-05-01 9908.jpg|right|thumb|Siewka [[/Różowate#Głóg_(Crataegus)|głogu jednoszyjkowego]].]]
[[Plik:Carpinus betulus kz02.jpg|right|thumb|Siewka [[/Brzozowate#Grab_(Carpinus)|grabu pospolitego]].]]
[[Plik:Euonymus verrucosus 2018-05-06 1695.jpg|right|thumb|Siewka [[/Dławiszowate#Trzmielina_(Euonymus)|trzmieliny brodawkowatej]].]]
[[Plik:Oxalis stricta kz01.jpg|right|thumb|Siewka [[/Szczawikowate#Szczawik_(Oxalis)|szczawika żółtego]].]]
[[Plik:Geranium robertianum kz01.jpg|right|thumb|Siewka [[/Bodziszkowate#Bodziszek_(Geranium)|bodziszka cuchnącego]].]]
[[Plik:Acer platanoides 2018-04-20 9104.jpg|right|thumb|Siewka [[/Mydleńcowate#Klon_(Acer)|klonu zwyczajnego]].]]
[[Plik:Tilia platyphyllos 2018-04-27 9409.jpg|right|thumb|Siewka [[/Ślazowate#Lipa_(Tilia)|lipy szerokolistnej]].]]
[[Plik:Cakile maritima baltica kz3.jpg|right|thumb|Siewka [[/Kapustowate#Rukwiel_(Cakile)|rukwieli nadmorskiej]].]]
Atlas przedstawia [[w:siewka|siewki]] i fazy młodociane [[w:rośliny nasienne|roślin nasiennych]] występujących w [[w:Szata roślinna Polski|Polsce]] w stanie dzikim. W przypadku gatunków rozmnażających się wyłącznie lub prawie wyłącznie [[w:Rozmnażanie bezpłciowe|wegetatywnie]], np. za pomocą [[w:kłącze|kłączy]] lub [[w:rozmnóżka|rozmnóżek]], przedstawiono młode rośliny powstałe w ten sposób. 

Zestawienie oparte jest na ''[[w:Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski|Krytycznej liście roślin naczyniowych Polski]]'' z 2002 roku; zawiera gatunki [[w:Gatunek rodzimy|rodzime]], [[w:Gatunek obcy|obce]], [[w:Efemerofit|zawlekane lub dziczejące przejściowo]]. W przypadku rodzajów [[w:jastrzębiec (roślina)|jastrzębiec]] (''Hieracium''), [[w:jeżyna|jeżyna]] (''Rubus'') i [[w:mniszek (roślina)|mniszek]] (''Taraxacum'') uwzględniono jedynie gatunki główne. Systematyka i nazewnictwo naukowe zostały uaktualnione na podstawie [[w:System APG IV|APG IV]] i [http://www.theplantlist.org/ The Plant List]. Opisy oparte są na źródłach podanych w przypisach na poszczególnych stronach, pełna bibliografia wykorzystanych prac jest również na [[/Bibliografia|osobnej stronie]].

W atlasie zastosowano podział [[w:Systematyka organizmów|systematyczny]]. Każda [[w:Rodzina (biologia)|rodzina]] jest przedstawiona na osobnej stronie, z wyjątkiem rodziny [[w:astrowate|astrowate]] (''Asteraceae''), która ze względu na dużą liczbę przedstawicieli we florze Polski została podzielona na dwie części. Wewnątrz rodziny gatunki posortowane są alfabetycznie według [[w:Nomenklatura botaniczna|nazwy naukowej]] (łacińskiej).

Opis gatunku zawiera:
* nazwę zwyczajową (polską), będącą jednocześnie odnośnikiem do hasła o gatunku na Wikipedii,
* nazwę naukową (łacińską),
&lt;!-- * [[w:Zasięg (biogeografia)|zasięg występowania]] w Polsce i [[w:Siedlisko (biologia)|siedlisko]], --&gt;
* opis siewki lub fazy młodocianej powstałej wegetatywnie,
* galerię zdjęć siewek i faz młodocianych,
* odnośnik do galerii zdjęć siewek i faz młodocianych na [[w:Wikimedia Commons|Wikimedia Commons]].

Gatunki nie rosnące w Polsce dziko, ale uprawiane w gruncie zestawione są w drugim atlasie: [[Siewki roślin uprawianych w Polsce]].

&lt;inputbox&gt;
type=search
width=40
namespaces=(Główna)**,
prefix=Siewki roślin flory Polski
searchbuttonlabel=Szukaj
break=no
placeholder=Wyszukaj w atlasie
&lt;/inputbox&gt;

#'''Opisy i galerie siewek według podziału systematycznego'''
## Sosnowce ''Pinales''
### [[/Sosnowate/]] ''Pinaceae''
## Cyprysowce ''Cupressales''
### [[/Cyprysowate/]] ''Cupressaceae''
### [[/Cisowate/]] ''Taxaceae'' 
## Grzybieniowce ''Nymphaeales'' 
### [[/Grzybieniowate/]] ''Nymphaeaceae'' 
## Pieprzowce ''Piperales'' 
### [[/Kokornakowate/]] ''Aristolochiaceae''
## Tatarakowce ''Acorales''
### [[/Tatarakowate/]] ''Acoraceae''
## Żabieńcowce ''Alismatales''
### [[/Obrazkowate/]] ''Araceae''
### [[/Kosatkowate/]] ''Tofieldiaceae''
### [[/Żabieńcowate/]] ''Alismataceae''
### [[/Łączniowate/]] ''Butomaceae''
### [[/Żabiściekowate/]] ''Hydrocharitaceae''
### [[/Bagnicowate/]] ''Scheuchzeriaceae''
### [[/Świbkowate/]] ''Juncaginaceae''
### [[/Zosterowate/]] ''Zosteraceae''
### [[/Rdestnicowate/]] ''Potamogetonaceae'' 
### [[/Rupiowate/]] ''Ruppiaceae''
## Liliowce ''Liliales''
### [[/Melantkowate/]] ''Melanthiaceae''
### [[/Zimowitowate/]] ''Colchicaceae''
### [[/Liliowate/]] ''Liliaceae''
## Szparagowce ''Asparagales''
### [[/Storczykowate/]] ''Orchidaceae''
### [[/Kosaćcowate/]] ''Iridaceae''
### [[/Amarylkowate/]] ''Amaryllidaceae''
### [[/Szparagowate/]] ''Asparagaceae''
## Wiechlinowce ''Poales''
### [[/Pałkowate/]] ''Typhaceae''
### [[/Sitowate/]] ''Juncaceae''
### [[/Ciborowate/]] ''Cyperaceae''
### [[/Wiechlinowate/]] ''Poaceae''
## Rogatkowce ''Ceratophyllales'' 
### [[/Rogatkowate/]] ''Ceratophyllaceae''
## Jaskrowce ''Ranunculales''
### [[/Makowate/]] ''Papaveraceae''
### [[/Berberysowate/]] ''Berberidaceae''
### [[/Jaskrowate/]] ''Ranunculaceae''
## Skalnicowce ''Saxifragales'' 
### [[/Agrestowate/]] ''Grossulariaceae''
### [[/Skalnicowate/]] ''Saxifragaceae''
### [[/Gruboszowate/]] ''Crassulaceae''
### [[/Wodnikowate/]] ''Haloragaceae''
## Winoroślowce ''Vitales'' 
### [[/Winoroślowate/]] ''Vitaceae''
##  ''Zygophyllales''
### [[/Parolistowate/]] ''Zygophyllaceae''
## Bobowce ''Fabales''
### [[/Bobowate/]] ''Fabaceae''
### [[/Krzyżownicowate/]] ''Polygalaceae''
## Różowce ''Rosales''
### [[/Różowate/]] ''Rosaceae''
### [[/Oliwnikowate/]] ''Elaeagnaceae''
### [[/Szakłakowate/]] ''Rhamnaceae''
### [[/Wiązowate/]] ''Ulmaceae''
### [[/Konopiowate/]] ''Cannabaceae''
### [[/Pokrzywowate/]] ''Urticaceae''
## Bukowce ''Fagales''
### [[/Bukowate/]] ''Fagaceae''
### [[/Woskownicowate/]] ''Myricaceae''
### [[/Orzechowate/]] ''Juglandaceae''
### [[/Brzozowate/]] ''Betulaceae''
## Dyniowce ''Cucurbitales''
### [[/Dyniowate/]] ''Cucurbitaceae''
## Dławiszowce ''Celastrales''
### [[/Dławiszowate/]] ''Celastraceae''
## Szczawikowce ''Oxalidales''
### [[/Szczawikowate/]] ''Oxalidaceae''
## Malpigiowce ''Malpighiales''
### [[/Dziurawcowate/]] ''Hypericaceae''
### [[/Nadwodnikowate/]] ''Elatinaceae''
### [[/Fiołkowate/]] ''Violaceae''
### [[/Wierzbowate/]] ''Salicaceae''
### [[/Wilczomleczowate/]] ''Euphorbiaceae''
### [[/Lnowate/]] ''Linaceae''
## Bodziszkowce ''Geraniales''
### [[/Bodziszkowate/]] ''Geraniaceae''
## Mirtowce ''Myrtales''
### [[/Krwawnicowate/]] ''Lythraceae''
### [[/Wiesiołkowate/]] ''Onagraceae''
## ''Crossosomatales''
### [[/Kłokoczkowate/]] ''Staphyleaceae''
## Mydleńcowce ''Sapindales''
### [[/Nanerczowate/]] ''Anacardiaceae''
### [[/Mydleńcowate/]] ''Sapindaceae''
### [[/Biegunecznikowate/]] ''Simaroubaceae''
## Ślazowce ''Malvales''
### [[/Ślazowate/]] ''Malvaceae''
### [[/Wawrzynkowate/]] ''Thymelaeaceae''
### [[/Czystkowate/]] ''Cistaceae''
## Kapustowce ''Brassicales''
### [[/Rezedowate/]] ''Resedaceae''
### [[/Kapustowate/]] ''Brassicaceae''
## Sandałowce ''Santalales'' 
### [[/Sandałowcowate/]] ''Santalaceae'' 
## Goździkowce ''Caryophyllales''
### [[/Tamaryszkowate/]] ''Tamaricaceae''
### [[/Ołownicowate/]] ''Plumbaginaceae''
### [[/Rdestowate/]] ''Polygonaceae''
### [[/Rosiczkowate/]] ''Droseraceae''
### [[/Goździkowate/]] ''Caryophyllaceae''
### [[/Szarłatowate/]] ''Amaranthaceae''
### [[/Pryszczyrnicowate/]] ''Aizoaceae''
### [[/Zdrojkowate/]] ''Montiaceae''
### [[/Portulakowate/]] ''Portulacaceae''
## Dereniowce ''Cornales''
### [[/Dereniowate/]] ''Cornaceae''
## Wrzosowce ''Ericales''
### [[/Niecierpkowate/]] ''Balsaminaceae''
### [[/Wielosiłowate/]] ''Polemoniaceae''
### [[/Pierwiosnkowate/]] ''Primulaceae''
### [[/Wrzosowate/]] ''Ericaceae''
## Goryczkowce ''Gentianales''
### [[/Marzanowate/]] ''Rubiaceae''
### [[/Goryczkowate/]] ''Gentianaceae''
### [[/Toinowate/]] ''Apocynaceae''
## Ogórecznikowce ''Boraginales''
### [[/Ogórecznikowate/]] ''Boraginaceae''
## Psiankowce ''Solanales''
### [[/Powojowate/]] ''Convolvulaceae''
### [[/Psiankowate/]] ''Solanaceae''
## Jasnotowce ''Lamiales''
### [[/Oliwkowate/]] ''Oleaceae''
### [[/Babkowate/]] ''Plantaginaceae''
### [[/Trędownikowate/]] ''Scrophulariaceae''
### [[/Linderniowate/]] ''Linderniaceae''
### [[/Pływaczowate/]] ''Lentibulariaceae''
### [[/Werbenowate/]] ''Verbenaceae''
### [[/Jasnotowate/]] ''Lamiaceae''
### ''[[/Phrymaceae/]]''
### [[/Zarazowate/]] ''Orobanchaceae''
## Astrowce ''Asterales''
### [[/Dzwonkowate/]] ''Campanulaceae''
### [[/Bobrkowate/]] ''Menyanthaceae''
### [[/Astrowate/]] ''Asteraceae''
#### [[/Astrowate A-G/]] (od ''Achillea'' do ''Guizotia'')
#### [[/Astrowate H-X/]] (od ''Helenium'' do ''Xanthium'')
## Szczeciowce ''Dipsacales''
### [[/Piżmaczkowate/]] ''Adoxaceae''
### [[/Przewiertniowate/]] ''Caprifoliaceae''
## Selerowce ''Apiales''
### [[/Araliowate/]] ''Araliaceae''
### [[/Selerowate/]] ''Apiaceae''
&lt;!-- # Indeksy
## [[/Indeks polskich nazw gatunków/]]
## [[/Indeks łacińskich nazw gatunków/]] --&gt;
# [[/Autorzy/]]
# [[/Bibliografia/]]
# [[Dyskusja:Siewki roślin flory Polski|Dyskusja na temat atlasu]]

&lt;gallery mode=packed&gt;
Plik:Moehringia trinervia kz02.jpg|Siewka [[/Goździkowate#Możylinek_(Moehringia)|możylinka trójnerwowego]].
Plik:Chenopodium album 2018-04-28 9661.jpg|Siewka [[/Szarłatowate#Komosa_(Chenopodium)|komosy białej]].
Plik:Cornus sanguinea kz02.jpg|Siewka [[/Dereniowate#Dereń_(Cornus)|derenia świdwy]].
Plik:Galium aparine 2018-02-01 7615c.jpg|Siewka [[/Marzanowate#Przytulia_(Galium)|przytulii czepnej]].
Plik:Vinca minor 2018-05-04 0920.jpg|Siewka [[/Toinowate#Barwinek_(Vinca)|barwinka pospolitego]].
Plik:Calystegia sepium 2018-05-01 0028.jpg|Siewka [[/Powojowate#Kielisznik_(Calystegia)|kielisznika zaroślowego]].
Plik:Solanum nigrum 2018-05-02 0124.jpg|Siewka [[/Psiankowate#Psianka_(Solanum)|psianki czarnej]].
Plik:Veronica persica 2018-05-03 0264.jpg|Siewka [[/Babkowate#Przetacznik_(Veronica)|przetacznika perskiego]].
Plik:Lamium purpureum 2018-05-02 0207.jpg|Siewka [[/Jasnotowate#Jasnota_(Lamium)|jasnoty purpurowej]].
Plik:Arctium minus 2018-04-28 9676.jpg|Siewka [[/Astrowate_A-G#Łopian_(Arctium)|łopianu mniejszego]].
Plik:Taraxacum officinale 2018-04-27 9452.jpg|Siewka [[/Astrowate_H-X#Mniszek_(Taraxacum)|mniszka pospolitego]].
Plik:Sambucus nigra 2018-05-01 0041.jpg|Siewki [[/Piżmaczkowate#Bez_(Sambucus)|bzu czarnego]].
Plik:Hedera helix 2017-09-03 3651.jpg|Siewka [[/Araliowate#Bluszcz_(Hedera)|bluszczu pospolitego]].
Plik:Astrantia major 2018-05-04 0943.jpg|Siewka [[/Selerowate#Jarzmianka_(Astrantia)|jarzmianki większej]].
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>k1dqnrdmr6xefwtqfhsw01i7qm6ke0e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548491</id>
      <parentid>548448</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11405" sha1="8z8rxzqdzf0hfmd3ztreps2wdif5fy5" xml:space="preserve">{{status|-50%|Biologia}}

{{Wikipedia|Siewka}}
{{Wikipedia|Kiełkowanie}}
{{Wikipedia|Szata roślinna Polski}}
[[Plik:Larix decidua kz03.jpg|right|thumb|Siewka [[/Sosnowate#Modrzew_(Larix)|modrzewia europejskiego]].]]
[[Plik:Poa alpina T69.jpg|right|thumb|Rozmnóżki [[/Wiechlinowate#Wiechlina_(Poa)|wiechliny alpejskiej]].]]
[[Plik:Chelidonium majus 2018-04-28 9756.jpg|right|thumb|Siewka [[/Makowate#Glistnik_(Chelidonium)|glistnika jaskółcze ziele]].]]
[[Plik:Sedum maximum 2018-05-04 1028.jpg|right|thumb|Siewki [[/Gruboszowate#Rozchodnikowiec_(Hylotelephium)|rozchodnikowca wielkiego]].]]
[[Plik:Vitis vinifera sproutling 4.jpg|right|thumb|Siewka [[/Winoroślowate#Winorośl_(Vitis)|winorośli właściwej]].]]
[[Plik:Lathyrus vernus 2017-05-23 1170.jpg|right|thumb|Siewki [[/Bobowate#Groszek_(Lathyrus)|groszku wiosennego]].]]
[[Plik:Crataegus monogyna 2018-05-01 9908.jpg|right|thumb|Siewka [[/Różowate#Głóg_(Crataegus)|głogu jednoszyjkowego]].]]
[[Plik:Carpinus betulus kz02.jpg|right|thumb|Siewka [[/Brzozowate#Grab_(Carpinus)|grabu pospolitego]].]]
[[Plik:Euonymus verrucosus 2018-05-06 1695.jpg|right|thumb|Siewka [[/Dławiszowate#Trzmielina_(Euonymus)|trzmieliny brodawkowatej]].]]
[[Plik:Oxalis stricta kz01.jpg|right|thumb|Siewka [[/Szczawikowate#Szczawik_(Oxalis)|szczawika żółtego]].]]
[[Plik:Geranium robertianum kz01.jpg|right|thumb|Siewka [[/Bodziszkowate#Bodziszek_(Geranium)|bodziszka cuchnącego]].]]
[[Plik:Acer platanoides 2018-04-20 9104.jpg|right|thumb|Siewka [[/Mydleńcowate#Klon_(Acer)|klonu zwyczajnego]].]]
[[Plik:Tilia platyphyllos 2018-04-27 9409.jpg|right|thumb|Siewka [[/Ślazowate#Lipa_(Tilia)|lipy szerokolistnej]].]]
[[Plik:Cakile maritima baltica kz3.jpg|right|thumb|Siewka [[/Kapustowate#Rukwiel_(Cakile)|rukwieli nadmorskiej]].]]
Atlas przedstawia [[w:siewka|siewki]] i fazy młodociane [[w:rośliny nasienne|roślin nasiennych]] występujących w [[w:Szata roślinna Polski|Polsce]] w stanie dzikim. W przypadku gatunków rozmnażających się wyłącznie lub prawie wyłącznie [[w:Rozmnażanie bezpłciowe|wegetatywnie]], np. za pomocą [[w:kłącze|kłączy]] lub [[w:rozmnóżka|rozmnóżek]], przedstawiono młode rośliny powstałe w ten sposób. 

Zestawienie oparte jest na ''[[w:Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski|Krytycznej liście roślin naczyniowych Polski]]'' z 2002 roku; zawiera gatunki [[w:Gatunek rodzimy|rodzime]], [[w:Gatunek obcy|obce]], [[w:Efemerofit|zawlekane lub dziczejące przejściowo]]. W przypadku rodzajów [[w:jastrzębiec (roślina)|jastrzębiec]] (''Hieracium''), [[w:jeżyna|jeżyna]] (''Rubus'') i [[w:mniszek (roślina)|mniszek]] (''Taraxacum'') uwzględniono jedynie gatunki główne. Systematyka i nazewnictwo naukowe zostały uaktualnione na podstawie [[w:System APG IV|APG IV]] i [http://www.theplantlist.org/ The Plant List]. Opisy oparte są na źródłach podanych w przypisach na poszczególnych stronach, pełna bibliografia wykorzystanych prac jest również na [[/Bibliografia|osobnej stronie]].

W atlasie zastosowano podział [[w:Systematyka organizmów|systematyczny]]. Każda [[w:Rodzina (biologia)|rodzina]] jest przedstawiona na osobnej stronie, z wyjątkiem rodziny [[w:astrowate|astrowate]] (''Asteraceae''), która ze względu na dużą liczbę przedstawicieli we florze Polski została podzielona na dwie części. Wewnątrz rodziny gatunki posortowane są alfabetycznie według [[w:Nomenklatura botaniczna|nazwy naukowej]] (łacińskiej).

Opis gatunku zawiera:
* nazwę zwyczajową (polską), będącą jednocześnie odnośnikiem do hasła o gatunku w Wikipedii,
* nazwę naukową (łacińską),
&lt;!-- * [[w:Zasięg (biogeografia)|zasięg występowania]] w Polsce i [[w:Siedlisko (biologia)|siedlisko]], --&gt;
* opis siewki lub fazy młodocianej powstałej wegetatywnie,
* galerię zdjęć siewek i faz młodocianych,
* odnośnik do galerii zdjęć siewek i faz młodocianych na [[w:Wikimedia Commons|Wikimedia Commons]].

Gatunki nie rosnące w Polsce dziko, ale uprawiane w gruncie zestawione są w drugim atlasie: [[Siewki roślin uprawianych w Polsce]].

&lt;inputbox&gt;
type=search
width=40
namespaces=(Główna)**,
prefix=Siewki roślin flory Polski
searchbuttonlabel=Szukaj
break=no
placeholder=Wyszukaj w atlasie
&lt;/inputbox&gt;

#'''Opisy i galerie siewek według podziału systematycznego'''
## Sosnowce ''Pinales''
### [[/Sosnowate/]] ''Pinaceae''
## Cyprysowce ''Cupressales''
### [[/Cyprysowate/]] ''Cupressaceae''
### [[/Cisowate/]] ''Taxaceae'' 
## Grzybieniowce ''Nymphaeales'' 
### [[/Grzybieniowate/]] ''Nymphaeaceae'' 
## Pieprzowce ''Piperales'' 
### [[/Kokornakowate/]] ''Aristolochiaceae''
## Tatarakowce ''Acorales''
### [[/Tatarakowate/]] ''Acoraceae''
## Żabieńcowce ''Alismatales''
### [[/Obrazkowate/]] ''Araceae''
### [[/Kosatkowate/]] ''Tofieldiaceae''
### [[/Żabieńcowate/]] ''Alismataceae''
### [[/Łączniowate/]] ''Butomaceae''
### [[/Żabiściekowate/]] ''Hydrocharitaceae''
### [[/Bagnicowate/]] ''Scheuchzeriaceae''
### [[/Świbkowate/]] ''Juncaginaceae''
### [[/Zosterowate/]] ''Zosteraceae''
### [[/Rdestnicowate/]] ''Potamogetonaceae'' 
### [[/Rupiowate/]] ''Ruppiaceae''
## Liliowce ''Liliales''
### [[/Melantkowate/]] ''Melanthiaceae''
### [[/Zimowitowate/]] ''Colchicaceae''
### [[/Liliowate/]] ''Liliaceae''
## Szparagowce ''Asparagales''
### [[/Storczykowate/]] ''Orchidaceae''
### [[/Kosaćcowate/]] ''Iridaceae''
### [[/Amarylkowate/]] ''Amaryllidaceae''
### [[/Szparagowate/]] ''Asparagaceae''
## Wiechlinowce ''Poales''
### [[/Pałkowate/]] ''Typhaceae''
### [[/Sitowate/]] ''Juncaceae''
### [[/Ciborowate/]] ''Cyperaceae''
### [[/Wiechlinowate/]] ''Poaceae''
## Rogatkowce ''Ceratophyllales'' 
### [[/Rogatkowate/]] ''Ceratophyllaceae''
## Jaskrowce ''Ranunculales''
### [[/Makowate/]] ''Papaveraceae''
### [[/Berberysowate/]] ''Berberidaceae''
### [[/Jaskrowate/]] ''Ranunculaceae''
## Skalnicowce ''Saxifragales'' 
### [[/Agrestowate/]] ''Grossulariaceae''
### [[/Skalnicowate/]] ''Saxifragaceae''
### [[/Gruboszowate/]] ''Crassulaceae''
### [[/Wodnikowate/]] ''Haloragaceae''
## Winoroślowce ''Vitales'' 
### [[/Winoroślowate/]] ''Vitaceae''
##  ''Zygophyllales''
### [[/Parolistowate/]] ''Zygophyllaceae''
## Bobowce ''Fabales''
### [[/Bobowate/]] ''Fabaceae''
### [[/Krzyżownicowate/]] ''Polygalaceae''
## Różowce ''Rosales''
### [[/Różowate/]] ''Rosaceae''
### [[/Oliwnikowate/]] ''Elaeagnaceae''
### [[/Szakłakowate/]] ''Rhamnaceae''
### [[/Wiązowate/]] ''Ulmaceae''
### [[/Konopiowate/]] ''Cannabaceae''
### [[/Pokrzywowate/]] ''Urticaceae''
## Bukowce ''Fagales''
### [[/Bukowate/]] ''Fagaceae''
### [[/Woskownicowate/]] ''Myricaceae''
### [[/Orzechowate/]] ''Juglandaceae''
### [[/Brzozowate/]] ''Betulaceae''
## Dyniowce ''Cucurbitales''
### [[/Dyniowate/]] ''Cucurbitaceae''
## Dławiszowce ''Celastrales''
### [[/Dławiszowate/]] ''Celastraceae''
## Szczawikowce ''Oxalidales''
### [[/Szczawikowate/]] ''Oxalidaceae''
## Malpigiowce ''Malpighiales''
### [[/Dziurawcowate/]] ''Hypericaceae''
### [[/Nadwodnikowate/]] ''Elatinaceae''
### [[/Fiołkowate/]] ''Violaceae''
### [[/Wierzbowate/]] ''Salicaceae''
### [[/Wilczomleczowate/]] ''Euphorbiaceae''
### [[/Lnowate/]] ''Linaceae''
## Bodziszkowce ''Geraniales''
### [[/Bodziszkowate/]] ''Geraniaceae''
## Mirtowce ''Myrtales''
### [[/Krwawnicowate/]] ''Lythraceae''
### [[/Wiesiołkowate/]] ''Onagraceae''
## ''Crossosomatales''
### [[/Kłokoczkowate/]] ''Staphyleaceae''
## Mydleńcowce ''Sapindales''
### [[/Nanerczowate/]] ''Anacardiaceae''
### [[/Mydleńcowate/]] ''Sapindaceae''
### [[/Biegunecznikowate/]] ''Simaroubaceae''
## Ślazowce ''Malvales''
### [[/Ślazowate/]] ''Malvaceae''
### [[/Wawrzynkowate/]] ''Thymelaeaceae''
### [[/Czystkowate/]] ''Cistaceae''
## Kapustowce ''Brassicales''
### [[/Rezedowate/]] ''Resedaceae''
### [[/Kapustowate/]] ''Brassicaceae''
## Sandałowce ''Santalales'' 
### [[/Sandałowcowate/]] ''Santalaceae'' 
## Goździkowce ''Caryophyllales''
### [[/Tamaryszkowate/]] ''Tamaricaceae''
### [[/Ołownicowate/]] ''Plumbaginaceae''
### [[/Rdestowate/]] ''Polygonaceae''
### [[/Rosiczkowate/]] ''Droseraceae''
### [[/Goździkowate/]] ''Caryophyllaceae''
### [[/Szarłatowate/]] ''Amaranthaceae''
### [[/Pryszczyrnicowate/]] ''Aizoaceae''
### [[/Zdrojkowate/]] ''Montiaceae''
### [[/Portulakowate/]] ''Portulacaceae''
## Dereniowce ''Cornales''
### [[/Dereniowate/]] ''Cornaceae''
## Wrzosowce ''Ericales''
### [[/Niecierpkowate/]] ''Balsaminaceae''
### [[/Wielosiłowate/]] ''Polemoniaceae''
### [[/Pierwiosnkowate/]] ''Primulaceae''
### [[/Wrzosowate/]] ''Ericaceae''
## Goryczkowce ''Gentianales''
### [[/Marzanowate/]] ''Rubiaceae''
### [[/Goryczkowate/]] ''Gentianaceae''
### [[/Toinowate/]] ''Apocynaceae''
## Ogórecznikowce ''Boraginales''
### [[/Ogórecznikowate/]] ''Boraginaceae''
## Psiankowce ''Solanales''
### [[/Powojowate/]] ''Convolvulaceae''
### [[/Psiankowate/]] ''Solanaceae''
## Jasnotowce ''Lamiales''
### [[/Oliwkowate/]] ''Oleaceae''
### [[/Babkowate/]] ''Plantaginaceae''
### [[/Trędownikowate/]] ''Scrophulariaceae''
### [[/Linderniowate/]] ''Linderniaceae''
### [[/Pływaczowate/]] ''Lentibulariaceae''
### [[/Werbenowate/]] ''Verbenaceae''
### [[/Jasnotowate/]] ''Lamiaceae''
### ''[[/Phrymaceae/]]''
### [[/Zarazowate/]] ''Orobanchaceae''
## Astrowce ''Asterales''
### [[/Dzwonkowate/]] ''Campanulaceae''
### [[/Bobrkowate/]] ''Menyanthaceae''
### [[/Astrowate/]] ''Asteraceae''
#### [[/Astrowate A-G/]] (od ''Achillea'' do ''Guizotia'')
#### [[/Astrowate H-X/]] (od ''Helenium'' do ''Xanthium'')
## Szczeciowce ''Dipsacales''
### [[/Piżmaczkowate/]] ''Adoxaceae''
### [[/Przewiertniowate/]] ''Caprifoliaceae''
## Selerowce ''Apiales''
### [[/Araliowate/]] ''Araliaceae''
### [[/Selerowate/]] ''Apiaceae''
&lt;!-- # Indeksy
## [[/Indeks polskich nazw gatunków/]]
## [[/Indeks łacińskich nazw gatunków/]] --&gt;
# [[/Autorzy/]]
# [[/Bibliografia/]]
# [[Dyskusja:Siewki roślin flory Polski|Dyskusja na temat atlasu]]

&lt;gallery mode=packed&gt;
Plik:Moehringia trinervia kz02.jpg|Siewka [[/Goździkowate#Możylinek_(Moehringia)|możylinka trójnerwowego]].
Plik:Chenopodium album 2018-04-28 9661.jpg|Siewka [[/Szarłatowate#Komosa_(Chenopodium)|komosy białej]].
Plik:Cornus sanguinea kz02.jpg|Siewka [[/Dereniowate#Dereń_(Cornus)|derenia świdwy]].
Plik:Galium aparine 2018-02-01 7615c.jpg|Siewka [[/Marzanowate#Przytulia_(Galium)|przytulii czepnej]].
Plik:Vinca minor 2018-05-04 0920.jpg|Siewka [[/Toinowate#Barwinek_(Vinca)|barwinka pospolitego]].
Plik:Calystegia sepium 2018-05-01 0028.jpg|Siewka [[/Powojowate#Kielisznik_(Calystegia)|kielisznika zaroślowego]].
Plik:Solanum nigrum 2018-05-02 0124.jpg|Siewka [[/Psiankowate#Psianka_(Solanum)|psianki czarnej]].
Plik:Veronica persica 2018-05-03 0264.jpg|Siewka [[/Babkowate#Przetacznik_(Veronica)|przetacznika perskiego]].
Plik:Lamium purpureum 2018-05-02 0207.jpg|Siewka [[/Jasnotowate#Jasnota_(Lamium)|jasnoty purpurowej]].
Plik:Arctium minus 2018-04-28 9676.jpg|Siewka [[/Astrowate_A-G#Łopian_(Arctium)|łopianu mniejszego]].
Plik:Taraxacum officinale 2018-04-27 9452.jpg|Siewka [[/Astrowate_H-X#Mniszek_(Taraxacum)|mniszka pospolitego]].
Plik:Sambucus nigra 2018-05-01 0041.jpg|Siewki [[/Piżmaczkowate#Bez_(Sambucus)|bzu czarnego]].
Plik:Hedera helix 2017-09-03 3651.jpg|Siewka [[/Araliowate#Bluszcz_(Hedera)|bluszczu pospolitego]].
Plik:Astrantia major 2018-05-04 0943.jpg|Siewka [[/Selerowate#Jarzmianka_(Astrantia)|jarzmianki większej]].
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>8z8rxzqdzf0hfmd3ztreps2wdif5fy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siewki roślin uprawianych w Polsce</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32691</id>
    <revision>
      <id>548372</id>
      <parentid>495051</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9022" sha1="2rqiitq0os39ldwone1n6xvg8s4jyc1" xml:space="preserve">{{status|-0%|Biologia}}

{{Wikipedia|Siewka}}
{{Wikipedia|Kiełkowanie}}
{{Wikipedia|Rośliny uprawne}}
[[Plik:Coriandrum sativum 2017-09-26 4820.jpg|right|thumb|Siewka [[/Selerowate#Kolendra_(Coriandrum)|kolendry siewnej]].]]
[[File:Germination of wheat seeds in Petri dish (cropped).jpg|right|thumb|Siewki [[/Wiechlinowate#Pszenica_(Triticum)|pszenicy zwyczajnej]].]]
[[Plik:Aquilegia 2018-05-02 0180.jpg|right|thumb|Siewka [[/Jaskrowate#Orlik_(Aquilegia)|orlika mieszańcowego]].]]
[[Plik:Sedum hispanicum 2019-08-10 3645.jpg|right|thumb|Siewka [[/Gruboszowate#Rozchodnik_(Sedum)|rozchodnika sinego]].]]
[[Plik:Puffbohne rund drei Wochen nach dem Auflaufen.JPG|right|thumb|Siewka [[/Bobowate#Wyka_(Vicia)|bobu]].]]
[[Plik:Young leaves of Fragaria × ananassa.JPG|right|thumb|Siewki [[/Różowate#Poziomka_(Fragaria)|truskawki]].]]
[[Plik:C sativa seedling.jpg|right|thumb|Siewka [[/Konopiowate#Konopie_(Cannabis)|konopii siewnych]].]]
[[Plik:Giant squash plant.jpg|right|thumb|Siewka [[/Dyniowate#Dynia_(Cucurbita)|dyni olbrzymiej]].]]
[[Plik:Ricinus communis kz01.jpg|right|thumb|Siewka [[/Wilczomleczowate#Rącznik_(Ricinus)|rącznika pospolitego]].]]
[[Plik:Linum usitatissimum 2019-05-12 2973.jpg|right|thumb|Siewka [[/Lnowate#Len_(Linum)|lnu zwyczajnego]].]]
[[Plik:Geranium macrorrhizum 2018-05-04 0563.jpg|right|thumb|Siewka [[/Bodziszkowate#Bodziszek_(Geranium)|bodziszka korzeniastego]].]]
[[Plik:Ruta graveolens 2018-05-06 1452.jpg|right|thumb|Siewka [[/Rutowate#Ruta_(Ruta)|ruty zwyczajnej]].]]
Atlas przedstawia [[w:siewka|siewki]] i fazy młodociane [[w:rośliny nasienne|roślin nasiennych]] uprawianych w Polsce w gruncie, ale nie występujących w Polsce w stanie dzikim. W przypadku gatunków rozmnażających się wyłącznie lub prawie wyłącznie [[w:Rozmnażanie bezpłciowe|wegetatywnie]], np. za pomocą [[w:kłącze|kłączy]] lub [[w:rozmnóżka|rozmnóżek]], przedstawiono młode rośliny powstałe w ten sposób. 

W atlasie zastosowano podział [[w:Systematyka organizmów|systematyczny]]. Każda [[w:Rodzina (biologia)|rodzina]] jest przedstawiona na osobnej stronie. Wewnątrz rodziny gatunki posortowane są alfabetycznie według [[w:Nomenklatura botaniczna|nazwy naukowej]] (łacińskiej).

Opis gatunku zawiera:
* nazwę zwyczajową (polską), będącą jednocześnie odnośnikiem do hasła o gatunku w Wikipedii,
* nazwę naukową (łacińską),
* opis siewki lub fazy młodocianej powstałej wegetatywnie,
* galerię zdjęć siewek lub faz młodocianych,
* odnośnik do galerii zdjęć siewek lub faz młodocianych na [[w:Wikimedia Commons|Wikimedia Commons]].

Gatunki rosnące w Polsce dziko zestawione są w drugim atlasie: [[Siewki roślin flory Polski]].

&lt;inputbox&gt;
type=search
width=40
namespaces=(Główna)**,
prefix=Siewki roślin uprawianych w Polsce
searchbuttonlabel=Szukaj
break=no
placeholder=Wyszukaj w atlasie
&lt;/inputbox&gt;

# '''Opisy i galerie siewek według podziału systematycznego'''
## Sosnowce ''Pinales''
### [[/Sosnowate/]] ''Pinaceae''
## Cyprysowce ''Cupressales''
### [[/Cyprysowate/]] ''Cupressaceae''
### [[/Cisowate/]] ''Taxaceae'' 
## Grzybieniowce ''Nymphaeales'' 
### [[/Grzybieniowate/]] ''Nymphaeaceae'' 
## ''Austrobaileyales''
### [[/Cytryńcowate/]] ''Schisandraceae''
## Pieprzowce ''Piperales'' 
### [[/Saururowate/]] ''Saururaceae''
### [[/Kokornakowate/]] ''Aristolochiaceae''
## Magnoliowce ''Magnoliales''
### [[/Magnoliowate/]] ''Magnoliaceae''
## Żabieńcowce ''Alismatales''
### [[/Obrazkowate/]] ''Araceae''
## Liliowce ''Liliales''
### [[/Liliowate/]] ''Liliaceae''
## Szparagowce ''Asparagales''
### [[/Kosaćcowate/]] ''Iridaceae''
### [[/Złotogłowowate/]] ''Asphodelaceae''
### [[/Amarylkowate/]] ''Amaryllidaceae''
### [[/Szparagowate/]] ''Asparagaceae''
## Komelinowce ''Commelinales''
### [[/Komelinowate/]] ''Commelinaceae''
## Wiechlinowce ''Poales''
### [[/Ciborowate/]] ''Cyperaceae''
### [[/Wiechlinowate/]] ''Poaceae''
## Jaskrowce ''Ranunculales''
### [[/Makowate/]] ''Papaveraceae''
### [[/Krępieniowate/]] ''Lardizabalaceae''
### [[/Berberysowate/]] ''Berberidaceae''
### [[/Jaskrowate/]] ''Ranunculaceae''
## Srebrnikowce ''Proteales''
### [[/Platanowate/]] ''Platanaceae''
## Bukszpanowce ''Buxales''
### [[/Bukszpanowate/]] ''Buxaceae''
## Skalnicowce ''Saxifragales'' 
### [[/Piwoniowate/]] ''Paeoniaceae''
### [[/Altyngiowate/]] ''Altingiaceae''
### [[/Agrestowate/]] ''Grossulariaceae''
### [[/Skalnicowate/]] ''Saxifragaceae''
### [[/Gruboszowate/]] ''Crassulaceae''
## Winoroślowce ''Vitales'' 
### [[/Winoroślowate/]] ''Vitaceae''
## Bobowce ''Fabales''
### [[/Bobowate/]] ''Fabaceae''
## Różowce ''Rosales''
### [[/Różowate/]] ''Rosaceae''
### [[/Oliwnikowate/]] ''Elaeagnaceae''
### [[/Wiązowate/]] ''Ulmaceae''
### [[/Konopiowate/]] ''Cannabaceae''
### [[/Morwowate/]] ''Moraceae''
## Bukowce ''Fagales''
### [[/Bukowate/]] ''Fagaceae''
### [[/Orzechowate/]] ''Juglandaceae''
### [[/Brzozowate/]] ''Betulaceae''
## Dyniowce ''Cucurbitales''
### [[/Dyniowate/]] ''Cucurbitaceae''
### [[/Begoniowate/]] ''Begoniaceae''
## Dławiszowce ''Celastrales''
### [[/Dławiszowate/]] ''Celastraceae''
## Szczawikowce ''Oxalidales''
### [[/Szczawikowate/]] ''Oxalidaceae''
## Malpigiowce ''Malpighiales''
### [[/Dziurawcowate/]] ''Hypericaceae''
### [[/Fiołkowate/]] ''Violaceae''
### [[/Wierzbowate/]] ''Salicaceae''
### [[/Wilczomleczowate/]] ''Euphorbiaceae''
### [[/Lnowate/]] ''Linaceae''
## Bodziszkowce ''Geraniales''
### [[/Bodziszkowate/]] ''Geraniaceae''
## Mirtowce ''Myrtales''
### [[/Wiesiołkowate/]] ''Onagraceae''
## Mydleńcowce ''Sapindales''
### [[/Nanerczowate/]] ''Anacardiaceae''
### [[/Mydleńcowate/]] ''Sapindaceae''
### [[/Rutowate/]] ''Rutaceae''
## Ślazowce ''Malvales''
### [[/Ślazowate/]] ''Malvaceae''
## Kapustowce ''Brassicales''
### [[/Nasturcjowate/]] ''Tropaeolaceae''
### [[/Rezedowate/]] ''Resedaceae''
### [[/Kapustowate/]] ''Brassicaceae'' 
## Goździkowce ''Caryophyllales''
### [[/Tamaryszkowate/]] ''Tamaricaceae''
### [[/Ołownicowate/]] ''Plumbaginaceae''
### [[/Rdestowate/]] ''Polygonaceae''
### [[/Goździkowate/]] ''Caryophyllaceae''
### [[/Szarłatowate/]] ''Amaranthaceae''
### [[/Nocnicowate/]] ''Nyctaginaceae''
### [[/Portulakowate/]] ''Portulacaceae''
## Dereniowce ''Cornales''
### [[/Hortensjowate/]] ''Hydrangeaceae''
### [[/Dereniowate/]] ''Cornaceae''
## Wrzosowce ''Ericales''
### [[/Niecierpkowate/]] ''Balsaminaceae''
### [[/Wielosiłowate/]] ''Polemoniaceae''
### [[/Pierwiosnkowate/]] ''Primulaceae''
### [[/Aktinidiowate/]] ''Actinidiaceae''
### [[/Wrzosowate/]] ''Ericaceae''
## Goryczkowce ''Gentianales''
### [[/Goryczkowate/]] ''Gentianaceae''
### [[/Toinowate/]] ''Apocynaceae''
## Ogórecznikowce ''Boraginales''
### [[/Ogórecznikowate/]] ''Boraginaceae''
## Psiankowce ''Solanales''
### [[/Powojowate/]] ''Convolvulaceae''
### [[/Psiankowate/]] ''Solanaceae''
## Jasnotowce ''Lamiales''
### [[/Oliwkowate/]] ''Oleaceae''
### [[/Babkowate/]] ''Plantaginaceae''
### [[/Trędownikowate/]] ''Scrophulariaceae''
### ''[[/Martyniaceae/]]''
### [[/Akantowate/]] ''Acanthaceae''
### [[/Werbenowate/]] ''Verbenaceae''
### [[/Jasnotowate/]] ''Lamiaceae''
### ''[[/Phrymaceae/]]''
## Ostrokrzewowce ''Aquifoliales''
### [[/Ostrokrzewowate/]] ''Aquifoliaceae''
## Astrowce ''Asterales''
### [[/Dzwonkowate/]] ''Campanulaceae''
### [[/Astrowate/]] ''Asteraceae''
## Szczeciowce ''Dipsacales''
### [[/Piżmaczkowate/]] ''Adoxaceae''
### [[/Przewiertniowate/]] ''Caprifoliaceae''
## Selerowce ''Apiales''
### [[/Araliowate/]] ''Araliaceae''
### [[/Selerowate/]] ''Apiaceae''
&lt;!-- # Indeksy
## [[/Indeks polskich nazw gatunków/]]
## [[/Indeks łacińskich nazw gatunków/]] --&gt;
# [[/Autorzy/]]
# [[/Bibliografia/]]
# [[Dyskusja:Siewki roślin uprawianych w Polsce|Dyskusja na temat atlasu]]

&lt;gallery&gt;
Plik:Alcea rosea 2018-04-30 9854.jpg|Siewka [[/Ślazowate#Malwa_(Alcea)|malwy różowej]].
Plik:Tropaeolum majus 2018-05-03 0226.jpg|Siewka [[/Nasturcjowate#Nasturcja_(Tropaeolum)|nasturcji większej]].
Plik:Gartenkresse.jpg|Siewki [[/Kapustowate#Lepidium|pieprzycy siewnej]].
Plik:Fagopyrum tataricum 2018-05-06 1633.jpg|Siewka [[/Rdestowate#Gryka_(Fagopyrum)|gryki tatarki]].
Plik:Amaranthus cruentus 2018-05-02 0109.jpg|Siewka [[/Szarłatowate#Szarłat_(Amaranthus)|szarłatu wyniosłego]].
Plik:P1080555-001b.jpg|Siewka [[/Nocnicowate#Dziwaczek_(Mirabilis)|dziwaczka jalapa]].
Plik:Ipomoea purpurea 2018-05-04 0838.jpg|Siewki [[/Powojowate#Wilec_(Ipomoea)|wilca purpurowego]].
Plik:Snapdragon seeds start growing plants.jpg|Siewki [[/Babkowate#Wyżlin_(Antirrhinum)|wyżlinu większego]].
Plik:Ocimum basilicum sprouting 003.JPG|Siewki [[/Jasnotowate#Bazylia_(Ocimum)|bazylii pospolitej]].
Plik:Silybum marianum 2016-05-31 2074.jpg|Siewka [[/Astrowate#Ostropest_(Silybum)|ostropestu plamistego]].
Plik:Centranthus ruber OB Wroclaw 2017-09-26 4631.jpg|Siewki [[/Przewiertniowate#Ostrogowiec_(Centranthus)|ostrogowca czerwonego]].
Plik:Anethum graveolens 2018-05-01 0047.jpg|Siewka [[/Selerowate#Koper_(Anethum)|kopru ogrodowego]].
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>2rqiitq0os39ldwone1n6xvg8s4jyc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548447</id>
      <parentid>548372</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>404333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9023" sha1="22obnxr4dehhvvwf2exz37zvtymb9wn" xml:space="preserve">{{status|-0%|Biologia}}

{{Wikipedia|Siewka}}
{{Wikipedia|Kiełkowanie}}
{{Wikipedia|Rośliny uprawne}}
[[Plik:Coriandrum sativum 2017-09-26 4820.jpg|right|thumb|Siewka [[/Selerowate#Kolendra_(Coriandrum)|kolendry siewnej]].]]
[[File:Germination of wheat seeds in Petri dish (cropped).jpg|right|thumb|Siewki [[/Wiechlinowate#Pszenica_(Triticum)|pszenicy zwyczajnej]].]]
[[Plik:Aquilegia 2018-05-02 0180.jpg|right|thumb|Siewka [[/Jaskrowate#Orlik_(Aquilegia)|orlika mieszańcowego]].]]
[[Plik:Sedum hispanicum 2019-08-10 3645.jpg|right|thumb|Siewka [[/Gruboszowate#Rozchodnik_(Sedum)|rozchodnika sinego]].]]
[[Plik:Puffbohne rund drei Wochen nach dem Auflaufen.JPG|right|thumb|Siewka [[/Bobowate#Wyka_(Vicia)|bobu]].]]
[[Plik:Young leaves of Fragaria × ananassa.JPG|right|thumb|Siewki [[/Różowate#Poziomka_(Fragaria)|truskawki]].]]
[[Plik:C sativa seedling.jpg|right|thumb|Siewka [[/Konopiowate#Konopie_(Cannabis)|konopii siewnych]].]]
[[Plik:Giant squash plant.jpg|right|thumb|Siewka [[/Dyniowate#Dynia_(Cucurbita)|dyni olbrzymiej]].]]
[[Plik:Ricinus communis kz01.jpg|right|thumb|Siewka [[/Wilczomleczowate#Rącznik_(Ricinus)|rącznika pospolitego]].]]
[[Plik:Linum usitatissimum 2019-05-12 2973.jpg|right|thumb|Siewka [[/Lnowate#Len_(Linum)|lnu zwyczajnego]].]]
[[Plik:Geranium macrorrhizum 2018-05-04 0563.jpg|right|thumb|Siewka [[/Bodziszkowate#Bodziszek_(Geranium)|bodziszka korzeniastego]].]]
[[Plik:Ruta graveolens 2018-05-06 1452.jpg|right|thumb|Siewka [[/Rutowate#Ruta_(Ruta)|ruty zwyczajnej]].]]
Atlas przedstawia [[w:siewka|siewki]] i fazy młodociane [[w:rośliny nasienne|roślin nasiennych]] uprawianych w Polsce w gruncie, ale nie występujących w Polsce w stanie dzikim. W przypadku gatunków rozmnażających się wyłącznie lub prawie wyłącznie [[w:Rozmnażanie bezpłciowe|wegetatywnie]], np. za pomocą [[w:kłącze|kłączy]] lub [[w:rozmnóżka|rozmnóżek]], przedstawiono młode rośliny powstałe w ten sposób. 

W atlasie zastosowano podział [[w:Systematyka organizmów|systematyczny]]. Każda [[w:Rodzina (biologia)|rodzina]] jest przedstawiona na osobnej stronie. Wewnątrz rodziny gatunki posortowane są alfabetycznie według [[w:Nomenklatura botaniczna|nazwy naukowej]] (łacińskiej).

Opis gatunku zawiera:
* nazwę zwyczajową (polską), będącą jednocześnie odnośnikiem do hasła o gatunku na Wikipedii,
* nazwę naukową (łacińską),
* opis siewki lub fazy młodocianej powstałej wegetatywnie,
* galerię zdjęć siewek lub faz młodocianych,
* odnośnik do galerii zdjęć siewek lub faz młodocianych na [[w:Wikimedia Commons|Wikimedia Commons]].

Gatunki rosnące w Polsce dziko zestawione są w drugim atlasie: [[Siewki roślin flory Polski]].

&lt;inputbox&gt;
type=search
width=40
namespaces=(Główna)**,
prefix=Siewki roślin uprawianych w Polsce
searchbuttonlabel=Szukaj
break=no
placeholder=Wyszukaj w atlasie
&lt;/inputbox&gt;

# '''Opisy i galerie siewek według podziału systematycznego'''
## Sosnowce ''Pinales''
### [[/Sosnowate/]] ''Pinaceae''
## Cyprysowce ''Cupressales''
### [[/Cyprysowate/]] ''Cupressaceae''
### [[/Cisowate/]] ''Taxaceae'' 
## Grzybieniowce ''Nymphaeales'' 
### [[/Grzybieniowate/]] ''Nymphaeaceae'' 
## ''Austrobaileyales''
### [[/Cytryńcowate/]] ''Schisandraceae''
## Pieprzowce ''Piperales'' 
### [[/Saururowate/]] ''Saururaceae''
### [[/Kokornakowate/]] ''Aristolochiaceae''
## Magnoliowce ''Magnoliales''
### [[/Magnoliowate/]] ''Magnoliaceae''
## Żabieńcowce ''Alismatales''
### [[/Obrazkowate/]] ''Araceae''
## Liliowce ''Liliales''
### [[/Liliowate/]] ''Liliaceae''
## Szparagowce ''Asparagales''
### [[/Kosaćcowate/]] ''Iridaceae''
### [[/Złotogłowowate/]] ''Asphodelaceae''
### [[/Amarylkowate/]] ''Amaryllidaceae''
### [[/Szparagowate/]] ''Asparagaceae''
## Komelinowce ''Commelinales''
### [[/Komelinowate/]] ''Commelinaceae''
## Wiechlinowce ''Poales''
### [[/Ciborowate/]] ''Cyperaceae''
### [[/Wiechlinowate/]] ''Poaceae''
## Jaskrowce ''Ranunculales''
### [[/Makowate/]] ''Papaveraceae''
### [[/Krępieniowate/]] ''Lardizabalaceae''
### [[/Berberysowate/]] ''Berberidaceae''
### [[/Jaskrowate/]] ''Ranunculaceae''
## Srebrnikowce ''Proteales''
### [[/Platanowate/]] ''Platanaceae''
## Bukszpanowce ''Buxales''
### [[/Bukszpanowate/]] ''Buxaceae''
## Skalnicowce ''Saxifragales'' 
### [[/Piwoniowate/]] ''Paeoniaceae''
### [[/Altyngiowate/]] ''Altingiaceae''
### [[/Agrestowate/]] ''Grossulariaceae''
### [[/Skalnicowate/]] ''Saxifragaceae''
### [[/Gruboszowate/]] ''Crassulaceae''
## Winoroślowce ''Vitales'' 
### [[/Winoroślowate/]] ''Vitaceae''
## Bobowce ''Fabales''
### [[/Bobowate/]] ''Fabaceae''
## Różowce ''Rosales''
### [[/Różowate/]] ''Rosaceae''
### [[/Oliwnikowate/]] ''Elaeagnaceae''
### [[/Wiązowate/]] ''Ulmaceae''
### [[/Konopiowate/]] ''Cannabaceae''
### [[/Morwowate/]] ''Moraceae''
## Bukowce ''Fagales''
### [[/Bukowate/]] ''Fagaceae''
### [[/Orzechowate/]] ''Juglandaceae''
### [[/Brzozowate/]] ''Betulaceae''
## Dyniowce ''Cucurbitales''
### [[/Dyniowate/]] ''Cucurbitaceae''
### [[/Begoniowate/]] ''Begoniaceae''
## Dławiszowce ''Celastrales''
### [[/Dławiszowate/]] ''Celastraceae''
## Szczawikowce ''Oxalidales''
### [[/Szczawikowate/]] ''Oxalidaceae''
## Malpigiowce ''Malpighiales''
### [[/Dziurawcowate/]] ''Hypericaceae''
### [[/Fiołkowate/]] ''Violaceae''
### [[/Wierzbowate/]] ''Salicaceae''
### [[/Wilczomleczowate/]] ''Euphorbiaceae''
### [[/Lnowate/]] ''Linaceae''
## Bodziszkowce ''Geraniales''
### [[/Bodziszkowate/]] ''Geraniaceae''
## Mirtowce ''Myrtales''
### [[/Wiesiołkowate/]] ''Onagraceae''
## Mydleńcowce ''Sapindales''
### [[/Nanerczowate/]] ''Anacardiaceae''
### [[/Mydleńcowate/]] ''Sapindaceae''
### [[/Rutowate/]] ''Rutaceae''
## Ślazowce ''Malvales''
### [[/Ślazowate/]] ''Malvaceae''
## Kapustowce ''Brassicales''
### [[/Nasturcjowate/]] ''Tropaeolaceae''
### [[/Rezedowate/]] ''Resedaceae''
### [[/Kapustowate/]] ''Brassicaceae'' 
## Goździkowce ''Caryophyllales''
### [[/Tamaryszkowate/]] ''Tamaricaceae''
### [[/Ołownicowate/]] ''Plumbaginaceae''
### [[/Rdestowate/]] ''Polygonaceae''
### [[/Goździkowate/]] ''Caryophyllaceae''
### [[/Szarłatowate/]] ''Amaranthaceae''
### [[/Nocnicowate/]] ''Nyctaginaceae''
### [[/Portulakowate/]] ''Portulacaceae''
## Dereniowce ''Cornales''
### [[/Hortensjowate/]] ''Hydrangeaceae''
### [[/Dereniowate/]] ''Cornaceae''
## Wrzosowce ''Ericales''
### [[/Niecierpkowate/]] ''Balsaminaceae''
### [[/Wielosiłowate/]] ''Polemoniaceae''
### [[/Pierwiosnkowate/]] ''Primulaceae''
### [[/Aktinidiowate/]] ''Actinidiaceae''
### [[/Wrzosowate/]] ''Ericaceae''
## Goryczkowce ''Gentianales''
### [[/Goryczkowate/]] ''Gentianaceae''
### [[/Toinowate/]] ''Apocynaceae''
## Ogórecznikowce ''Boraginales''
### [[/Ogórecznikowate/]] ''Boraginaceae''
## Psiankowce ''Solanales''
### [[/Powojowate/]] ''Convolvulaceae''
### [[/Psiankowate/]] ''Solanaceae''
## Jasnotowce ''Lamiales''
### [[/Oliwkowate/]] ''Oleaceae''
### [[/Babkowate/]] ''Plantaginaceae''
### [[/Trędownikowate/]] ''Scrophulariaceae''
### ''[[/Martyniaceae/]]''
### [[/Akantowate/]] ''Acanthaceae''
### [[/Werbenowate/]] ''Verbenaceae''
### [[/Jasnotowate/]] ''Lamiaceae''
### ''[[/Phrymaceae/]]''
## Ostrokrzewowce ''Aquifoliales''
### [[/Ostrokrzewowate/]] ''Aquifoliaceae''
## Astrowce ''Asterales''
### [[/Dzwonkowate/]] ''Campanulaceae''
### [[/Astrowate/]] ''Asteraceae''
## Szczeciowce ''Dipsacales''
### [[/Piżmaczkowate/]] ''Adoxaceae''
### [[/Przewiertniowate/]] ''Caprifoliaceae''
## Selerowce ''Apiales''
### [[/Araliowate/]] ''Araliaceae''
### [[/Selerowate/]] ''Apiaceae''
&lt;!-- # Indeksy
## [[/Indeks polskich nazw gatunków/]]
## [[/Indeks łacińskich nazw gatunków/]] --&gt;
# [[/Autorzy/]]
# [[/Bibliografia/]]
# [[Dyskusja:Siewki roślin uprawianych w Polsce|Dyskusja na temat atlasu]]

&lt;gallery&gt;
Plik:Alcea rosea 2018-04-30 9854.jpg|Siewka [[/Ślazowate#Malwa_(Alcea)|malwy różowej]].
Plik:Tropaeolum majus 2018-05-03 0226.jpg|Siewka [[/Nasturcjowate#Nasturcja_(Tropaeolum)|nasturcji większej]].
Plik:Gartenkresse.jpg|Siewki [[/Kapustowate#Lepidium|pieprzycy siewnej]].
Plik:Fagopyrum tataricum 2018-05-06 1633.jpg|Siewka [[/Rdestowate#Gryka_(Fagopyrum)|gryki tatarki]].
Plik:Amaranthus cruentus 2018-05-02 0109.jpg|Siewka [[/Szarłatowate#Szarłat_(Amaranthus)|szarłatu wyniosłego]].
Plik:P1080555-001b.jpg|Siewka [[/Nocnicowate#Dziwaczek_(Mirabilis)|dziwaczka jalapa]].
Plik:Ipomoea purpurea 2018-05-04 0838.jpg|Siewki [[/Powojowate#Wilec_(Ipomoea)|wilca purpurowego]].
Plik:Snapdragon seeds start growing plants.jpg|Siewki [[/Babkowate#Wyżlin_(Antirrhinum)|wyżlinu większego]].
Plik:Ocimum basilicum sprouting 003.JPG|Siewki [[/Jasnotowate#Bazylia_(Ocimum)|bazylii pospolitej]].
Plik:Silybum marianum 2016-05-31 2074.jpg|Siewka [[/Astrowate#Ostropest_(Silybum)|ostropestu plamistego]].
Plik:Centranthus ruber OB Wroclaw 2017-09-26 4631.jpg|Siewki [[/Przewiertniowate#Ostrogowiec_(Centranthus)|ostrogowca czerwonego]].
Plik:Anethum graveolens 2018-05-01 0047.jpg|Siewka [[/Selerowate#Koper_(Anethum)|kopru ogrodowego]].
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>22obnxr4dehhvvwf2exz37zvtymb9wn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548490</id>
      <parentid>548447</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9022" sha1="2rqiitq0os39ldwone1n6xvg8s4jyc1" xml:space="preserve">{{status|-0%|Biologia}}

{{Wikipedia|Siewka}}
{{Wikipedia|Kiełkowanie}}
{{Wikipedia|Rośliny uprawne}}
[[Plik:Coriandrum sativum 2017-09-26 4820.jpg|right|thumb|Siewka [[/Selerowate#Kolendra_(Coriandrum)|kolendry siewnej]].]]
[[File:Germination of wheat seeds in Petri dish (cropped).jpg|right|thumb|Siewki [[/Wiechlinowate#Pszenica_(Triticum)|pszenicy zwyczajnej]].]]
[[Plik:Aquilegia 2018-05-02 0180.jpg|right|thumb|Siewka [[/Jaskrowate#Orlik_(Aquilegia)|orlika mieszańcowego]].]]
[[Plik:Sedum hispanicum 2019-08-10 3645.jpg|right|thumb|Siewka [[/Gruboszowate#Rozchodnik_(Sedum)|rozchodnika sinego]].]]
[[Plik:Puffbohne rund drei Wochen nach dem Auflaufen.JPG|right|thumb|Siewka [[/Bobowate#Wyka_(Vicia)|bobu]].]]
[[Plik:Young leaves of Fragaria × ananassa.JPG|right|thumb|Siewki [[/Różowate#Poziomka_(Fragaria)|truskawki]].]]
[[Plik:C sativa seedling.jpg|right|thumb|Siewka [[/Konopiowate#Konopie_(Cannabis)|konopii siewnych]].]]
[[Plik:Giant squash plant.jpg|right|thumb|Siewka [[/Dyniowate#Dynia_(Cucurbita)|dyni olbrzymiej]].]]
[[Plik:Ricinus communis kz01.jpg|right|thumb|Siewka [[/Wilczomleczowate#Rącznik_(Ricinus)|rącznika pospolitego]].]]
[[Plik:Linum usitatissimum 2019-05-12 2973.jpg|right|thumb|Siewka [[/Lnowate#Len_(Linum)|lnu zwyczajnego]].]]
[[Plik:Geranium macrorrhizum 2018-05-04 0563.jpg|right|thumb|Siewka [[/Bodziszkowate#Bodziszek_(Geranium)|bodziszka korzeniastego]].]]
[[Plik:Ruta graveolens 2018-05-06 1452.jpg|right|thumb|Siewka [[/Rutowate#Ruta_(Ruta)|ruty zwyczajnej]].]]
Atlas przedstawia [[w:siewka|siewki]] i fazy młodociane [[w:rośliny nasienne|roślin nasiennych]] uprawianych w Polsce w gruncie, ale nie występujących w Polsce w stanie dzikim. W przypadku gatunków rozmnażających się wyłącznie lub prawie wyłącznie [[w:Rozmnażanie bezpłciowe|wegetatywnie]], np. za pomocą [[w:kłącze|kłączy]] lub [[w:rozmnóżka|rozmnóżek]], przedstawiono młode rośliny powstałe w ten sposób. 

W atlasie zastosowano podział [[w:Systematyka organizmów|systematyczny]]. Każda [[w:Rodzina (biologia)|rodzina]] jest przedstawiona na osobnej stronie. Wewnątrz rodziny gatunki posortowane są alfabetycznie według [[w:Nomenklatura botaniczna|nazwy naukowej]] (łacińskiej).

Opis gatunku zawiera:
* nazwę zwyczajową (polską), będącą jednocześnie odnośnikiem do hasła o gatunku w Wikipedii,
* nazwę naukową (łacińską),
* opis siewki lub fazy młodocianej powstałej wegetatywnie,
* galerię zdjęć siewek lub faz młodocianych,
* odnośnik do galerii zdjęć siewek lub faz młodocianych na [[w:Wikimedia Commons|Wikimedia Commons]].

Gatunki rosnące w Polsce dziko zestawione są w drugim atlasie: [[Siewki roślin flory Polski]].

&lt;inputbox&gt;
type=search
width=40
namespaces=(Główna)**,
prefix=Siewki roślin uprawianych w Polsce
searchbuttonlabel=Szukaj
break=no
placeholder=Wyszukaj w atlasie
&lt;/inputbox&gt;

# '''Opisy i galerie siewek według podziału systematycznego'''
## Sosnowce ''Pinales''
### [[/Sosnowate/]] ''Pinaceae''
## Cyprysowce ''Cupressales''
### [[/Cyprysowate/]] ''Cupressaceae''
### [[/Cisowate/]] ''Taxaceae'' 
## Grzybieniowce ''Nymphaeales'' 
### [[/Grzybieniowate/]] ''Nymphaeaceae'' 
## ''Austrobaileyales''
### [[/Cytryńcowate/]] ''Schisandraceae''
## Pieprzowce ''Piperales'' 
### [[/Saururowate/]] ''Saururaceae''
### [[/Kokornakowate/]] ''Aristolochiaceae''
## Magnoliowce ''Magnoliales''
### [[/Magnoliowate/]] ''Magnoliaceae''
## Żabieńcowce ''Alismatales''
### [[/Obrazkowate/]] ''Araceae''
## Liliowce ''Liliales''
### [[/Liliowate/]] ''Liliaceae''
## Szparagowce ''Asparagales''
### [[/Kosaćcowate/]] ''Iridaceae''
### [[/Złotogłowowate/]] ''Asphodelaceae''
### [[/Amarylkowate/]] ''Amaryllidaceae''
### [[/Szparagowate/]] ''Asparagaceae''
## Komelinowce ''Commelinales''
### [[/Komelinowate/]] ''Commelinaceae''
## Wiechlinowce ''Poales''
### [[/Ciborowate/]] ''Cyperaceae''
### [[/Wiechlinowate/]] ''Poaceae''
## Jaskrowce ''Ranunculales''
### [[/Makowate/]] ''Papaveraceae''
### [[/Krępieniowate/]] ''Lardizabalaceae''
### [[/Berberysowate/]] ''Berberidaceae''
### [[/Jaskrowate/]] ''Ranunculaceae''
## Srebrnikowce ''Proteales''
### [[/Platanowate/]] ''Platanaceae''
## Bukszpanowce ''Buxales''
### [[/Bukszpanowate/]] ''Buxaceae''
## Skalnicowce ''Saxifragales'' 
### [[/Piwoniowate/]] ''Paeoniaceae''
### [[/Altyngiowate/]] ''Altingiaceae''
### [[/Agrestowate/]] ''Grossulariaceae''
### [[/Skalnicowate/]] ''Saxifragaceae''
### [[/Gruboszowate/]] ''Crassulaceae''
## Winoroślowce ''Vitales'' 
### [[/Winoroślowate/]] ''Vitaceae''
## Bobowce ''Fabales''
### [[/Bobowate/]] ''Fabaceae''
## Różowce ''Rosales''
### [[/Różowate/]] ''Rosaceae''
### [[/Oliwnikowate/]] ''Elaeagnaceae''
### [[/Wiązowate/]] ''Ulmaceae''
### [[/Konopiowate/]] ''Cannabaceae''
### [[/Morwowate/]] ''Moraceae''
## Bukowce ''Fagales''
### [[/Bukowate/]] ''Fagaceae''
### [[/Orzechowate/]] ''Juglandaceae''
### [[/Brzozowate/]] ''Betulaceae''
## Dyniowce ''Cucurbitales''
### [[/Dyniowate/]] ''Cucurbitaceae''
### [[/Begoniowate/]] ''Begoniaceae''
## Dławiszowce ''Celastrales''
### [[/Dławiszowate/]] ''Celastraceae''
## Szczawikowce ''Oxalidales''
### [[/Szczawikowate/]] ''Oxalidaceae''
## Malpigiowce ''Malpighiales''
### [[/Dziurawcowate/]] ''Hypericaceae''
### [[/Fiołkowate/]] ''Violaceae''
### [[/Wierzbowate/]] ''Salicaceae''
### [[/Wilczomleczowate/]] ''Euphorbiaceae''
### [[/Lnowate/]] ''Linaceae''
## Bodziszkowce ''Geraniales''
### [[/Bodziszkowate/]] ''Geraniaceae''
## Mirtowce ''Myrtales''
### [[/Wiesiołkowate/]] ''Onagraceae''
## Mydleńcowce ''Sapindales''
### [[/Nanerczowate/]] ''Anacardiaceae''
### [[/Mydleńcowate/]] ''Sapindaceae''
### [[/Rutowate/]] ''Rutaceae''
## Ślazowce ''Malvales''
### [[/Ślazowate/]] ''Malvaceae''
## Kapustowce ''Brassicales''
### [[/Nasturcjowate/]] ''Tropaeolaceae''
### [[/Rezedowate/]] ''Resedaceae''
### [[/Kapustowate/]] ''Brassicaceae'' 
## Goździkowce ''Caryophyllales''
### [[/Tamaryszkowate/]] ''Tamaricaceae''
### [[/Ołownicowate/]] ''Plumbaginaceae''
### [[/Rdestowate/]] ''Polygonaceae''
### [[/Goździkowate/]] ''Caryophyllaceae''
### [[/Szarłatowate/]] ''Amaranthaceae''
### [[/Nocnicowate/]] ''Nyctaginaceae''
### [[/Portulakowate/]] ''Portulacaceae''
## Dereniowce ''Cornales''
### [[/Hortensjowate/]] ''Hydrangeaceae''
### [[/Dereniowate/]] ''Cornaceae''
## Wrzosowce ''Ericales''
### [[/Niecierpkowate/]] ''Balsaminaceae''
### [[/Wielosiłowate/]] ''Polemoniaceae''
### [[/Pierwiosnkowate/]] ''Primulaceae''
### [[/Aktinidiowate/]] ''Actinidiaceae''
### [[/Wrzosowate/]] ''Ericaceae''
## Goryczkowce ''Gentianales''
### [[/Goryczkowate/]] ''Gentianaceae''
### [[/Toinowate/]] ''Apocynaceae''
## Ogórecznikowce ''Boraginales''
### [[/Ogórecznikowate/]] ''Boraginaceae''
## Psiankowce ''Solanales''
### [[/Powojowate/]] ''Convolvulaceae''
### [[/Psiankowate/]] ''Solanaceae''
## Jasnotowce ''Lamiales''
### [[/Oliwkowate/]] ''Oleaceae''
### [[/Babkowate/]] ''Plantaginaceae''
### [[/Trędownikowate/]] ''Scrophulariaceae''
### ''[[/Martyniaceae/]]''
### [[/Akantowate/]] ''Acanthaceae''
### [[/Werbenowate/]] ''Verbenaceae''
### [[/Jasnotowate/]] ''Lamiaceae''
### ''[[/Phrymaceae/]]''
## Ostrokrzewowce ''Aquifoliales''
### [[/Ostrokrzewowate/]] ''Aquifoliaceae''
## Astrowce ''Asterales''
### [[/Dzwonkowate/]] ''Campanulaceae''
### [[/Astrowate/]] ''Asteraceae''
## Szczeciowce ''Dipsacales''
### [[/Piżmaczkowate/]] ''Adoxaceae''
### [[/Przewiertniowate/]] ''Caprifoliaceae''
## Selerowce ''Apiales''
### [[/Araliowate/]] ''Araliaceae''
### [[/Selerowate/]] ''Apiaceae''
&lt;!-- # Indeksy
## [[/Indeks polskich nazw gatunków/]]
## [[/Indeks łacińskich nazw gatunków/]] --&gt;
# [[/Autorzy/]]
# [[/Bibliografia/]]
# [[Dyskusja:Siewki roślin uprawianych w Polsce|Dyskusja na temat atlasu]]

&lt;gallery&gt;
Plik:Alcea rosea 2018-04-30 9854.jpg|Siewka [[/Ślazowate#Malwa_(Alcea)|malwy różowej]].
Plik:Tropaeolum majus 2018-05-03 0226.jpg|Siewka [[/Nasturcjowate#Nasturcja_(Tropaeolum)|nasturcji większej]].
Plik:Gartenkresse.jpg|Siewki [[/Kapustowate#Lepidium|pieprzycy siewnej]].
Plik:Fagopyrum tataricum 2018-05-06 1633.jpg|Siewka [[/Rdestowate#Gryka_(Fagopyrum)|gryki tatarki]].
Plik:Amaranthus cruentus 2018-05-02 0109.jpg|Siewka [[/Szarłatowate#Szarłat_(Amaranthus)|szarłatu wyniosłego]].
Plik:P1080555-001b.jpg|Siewka [[/Nocnicowate#Dziwaczek_(Mirabilis)|dziwaczka jalapa]].
Plik:Ipomoea purpurea 2018-05-04 0838.jpg|Siewki [[/Powojowate#Wilec_(Ipomoea)|wilca purpurowego]].
Plik:Snapdragon seeds start growing plants.jpg|Siewki [[/Babkowate#Wyżlin_(Antirrhinum)|wyżlinu większego]].
Plik:Ocimum basilicum sprouting 003.JPG|Siewki [[/Jasnotowate#Bazylia_(Ocimum)|bazylii pospolitej]].
Plik:Silybum marianum 2016-05-31 2074.jpg|Siewka [[/Astrowate#Ostropest_(Silybum)|ostropestu plamistego]].
Plik:Centranthus ruber OB Wroclaw 2017-09-26 4631.jpg|Siewki [[/Przewiertniowate#Ostrogowiec_(Centranthus)|ostrogowca czerwonego]].
Plik:Anethum graveolens 2018-05-01 0047.jpg|Siewka [[/Selerowate#Koper_(Anethum)|kopru ogrodowego]].
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>2rqiitq0os39ldwone1n6xvg8s4jyc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas flory Polski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33969</id>
    <revision>
      <id>548370</id>
      <parentid>404075</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T17:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wcalenieja</username>
        <id>38096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>w Wikipedii*</comment>
      <origin>548370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8510" sha1="rl1bgulv53magdodayqkdrfkco5z9hk" xml:space="preserve">{{status|-00%|Biologia}}

{{Wikipedia|Szata roślinna Polski}}
Atlas przedstawia [[w:rośliny naczyniowe|rośliny naczyniowe]] występujące w [[w:Szata roślinna Polski|Polsce]] w stanie dzikim. Zestawienie oparte jest na ''[[w:Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski|Krytycznej liście roślin naczyniowych Polski]]'' z 2002 roku; zawiera gatunki [[w:Gatunek rodzimy|rodzime]], [[w:Gatunek obcy|obce]], [[w:Efemerofit|zawlekane lub dziczejące przejściowo]]. W przypadku rodzajów [[w:jastrzębiec (roślina)|jastrzębiec]] (''Hieracium''), [[w:jeżyna|jeżyna]] (''Rubus'') i [[w:mniszek (roślina)|mniszek]] (''Taraxacum'') uwzględniono jedynie gatunki główne. Systematyka i nazewnictwo naukowe zostały uaktualnione na podstawie [[w:System APG IV|APG IV]] i [http://www.theplantlist.org/ The Plant List]. Opisy oparte są na źródłach podanych w przypisach na poszczególnych stronach, pełna bibliografia wykorzystanych prac jest również na [[/Bibliografia|osobnej stronie]].

W atlasie zastosowano podział [[w:Systematyka organizmów|systematyczny]]. Każda [[w:Rodzina (biologia)|rodzina]] jest przedstawiona na osobnej stronie, z wyjątkiem rodziny [[w:astrowate|astrowate]] (''Asteraceae''), która ze względu na dużą liczbę przedstawicieli we florze Polski została podzielona na dwie części. Wewnątrz rodziny gatunki posortowane są alfabetycznie według [[w:Nomenklatura botaniczna|nazwy naukowej]] (łacińskiej).

Opis gatunku zawiera:
* nazwę zwyczajową (polską), będącą jednocześnie odnośnikiem do hasła o gatunku w Wikipedii,
* nazwę naukową (łacińską),
* [[w:Zasięg (biogeografia)|zasięg występowania]] w Polsce i [[w:Siedlisko (biologia)|siedlisko]],
* galerię zdjęć
* odnośnik do galerii zdjęć na [[w:Wikimedia Commons|Wikimedia Commons]].

&lt;inputbox&gt;
type=search
width=40
namespaces=(Główna)**,
prefix=Atlas flory Polski
searchbuttonlabel=Szukaj
break=no
placeholder=Wyszukaj w atlasie
&lt;/inputbox&gt;

#'''Galerie roślin według podziału systematycznego'''
## Widłakowce ''Lycopodiales''
### [[/Widłakowate/]] ''Lycopodiaceae''
## Widliczkowce ''Selaginellales''
### [[/Widliczkowate/]] ''Selaginellaceae''
## Poryblinowce ''Isoetales''
### [[/Poryblinowate/]] ''Isoeteae''
## Nasięźrzałowce ''Ophioglossales''
### [[/Nasięźrzałowate/]] ''Ophioglossaceae''
## Skrzypowce ''Equisetales''
### [[/Skrzypowate/]] ''Equisetaceae''
## Długoszowce ''Osmundales''
### [[/Długoszowate/]] ''Osmundaceae''
## Salwiniowce ''Salviniales''
### [[/Marsyliowate/]] ''Marsileaceae''
### [[/Salwiniowate/]] ''Salviniaceae''
## Paprotkowce ''Polypodiales''
### ''[[/Dennstaedtiaceae/]]''
### [[/Paprotnicowate/]] ''Cystopteridaceae''
### [[/Zanokcicowate/]] ''Aspleniaceae''
### [[/Zachylnikowate/]] ''Thelypteridaceae''
### [[/Rozrzutkowate/]] ''Woodsiaceae''
### [[/Onokleowate/]] ''Onocleaceae''
### [[/Podrzeniowate/]] ''Blechnaceae''
### [[/Wietlicowate/]] ''Athyriaceae''
### [[/Nerecznicowate/]] ''Dryopteridaceae''
### [[/Paprotkowate/]] ''Polypodiaceae''
## Sosnowce ''Pinales''
### [[/Sosnowate/]] ''Pinaceae''
## Cyprysowce ''Cupressales''
### [[/Cyprysowate/]] ''Cupressaceae''
### [[/Cisowate/]] ''Taxaceae'' 
## Grzybieniowce ''Nymphaeales'' 
### [[/Grzybieniowate/]] ''Nymphaeaceae'' 
## Pieprzowce ''Piperales'' 
### [[/Kokornakowate/]] ''Aristolochiaceae''
## Tatarakowce ''Acorales''
### [[/Tatarakowate/]] ''Acoraceae''
## Żabieńcowce ''Alismatales''
### [[/Obrazkowate/]] ''Araceae''
### [[/Kosatkowate/]] ''Tofieldiaceae''
### [[/Żabieńcowate/]] ''Alismataceae''
### [[/Łączniowate/]] ''Butomaceae''
### [[/Żabiściekowate/]] ''Hydrocharitaceae''
### [[/Bagnicowate/]] ''Scheuchzeriaceae''
### [[/Świbkowate/]] ''Juncaginaceae''
### [[/Zosterowate/]] ''Zosteraceae''
### [[/Rdestnicowate/]] ''Potamogetonaceae'' 
### [[/Rupiowate/]] ''Ruppiaceae''
## Liliowce ''Liliales''
### [[/Melantkowate/]] ''Melanthiaceae''
### [[/Zimowitowate/]] ''Colchicaceae''
### [[/Liliowate/]] ''Liliaceae''
## Szparagowce ''Asparagales''
### [[/Storczykowate/]] ''Orchidaceae''
### [[/Kosaćcowate/]] ''Iridaceae''
### [[/Amarylkowate/]] ''Amaryllidaceae''
### [[/Szparagowate/]] ''Asparagaceae''
## Wiechlinowce ''Poales''
### [[/Pałkowate/]] ''Typhaceae''
### [[/Sitowate/]] ''Juncaceae''
### [[/Ciborowate/]] ''Cyperaceae''
### [[/Wiechlinowate/]] ''Poaceae''
## Rogatkowce ''Ceratophyllales'' 
### [[/Rogatkowate/]] ''Ceratophyllaceae''
## Jaskrowce ''Ranunculales''
### [[/Makowate/]] ''Papaveraceae''
### [[/Berberysowate/]] ''Berberidaceae''
### [[/Jaskrowate/]] ''Ranunculaceae''
## Skalnicowce ''Saxifragales'' 
### [[/Agrestowate/]] ''Grossulariaceae''
### [[/Skalnicowate/]] ''Saxifragaceae''
### [[/Gruboszowate/]] ''Crassulaceae''
### [[/Wodnikowate/]] ''Haloragaceae''
## Winoroślowce ''Vitales'' 
### [[/Winoroślowate/]] ''Vitaceae''
##  ''Zygophyllales''
### [[/Parolistowate/]] ''Zygophyllaceae''
## Bobowce ''Fabales''
### [[/Bobowate/]] ''Fabaceae''
### [[/Krzyżownicowate/]] ''Polygalaceae''
## Różowce ''Rosales''
### [[/Różowate/]] ''Rosaceae''
### [[/Oliwnikowate/]] ''Elaeagnaceae''
### [[/Szakłakowate/]] ''Rhamnaceae''
### [[/Wiązowate/]] ''Ulmaceae''
### [[/Konopiowate/]] ''Cannabaceae''
### [[/Pokrzywowate/]] ''Urticaceae''
## Bukowce ''Fagales''
### [[/Bukowate/]] ''Fagaceae''
### [[/Woskownicowate/]] ''Myricaceae''
### [[/Orzechowate/]] ''Juglandaceae''
### [[/Brzozowate/]] ''Betulaceae''
## Dyniowce ''Cucurbitales''
### [[/Dyniowate/]] ''Cucurbitaceae''
## Dławiszowce ''Celastrales''
### [[/Dławiszowate/]] ''Celastraceae''
## Szczawikowce ''Oxalidales''
### [[/Szczawikowate/]] ''Oxalidaceae''
## Malpigiowce ''Malpighiales''
### [[/Dziurawcowate/]] ''Hypericaceae''
### [[/Nadwodnikowate/]] ''Elatinaceae''
### [[/Fiołkowate/]] ''Violaceae''
### [[/Wierzbowate/]] ''Salicaceae''
### [[/Wilczomleczowate/]] ''Euphorbiaceae''
### [[/Lnowate/]] ''Linaceae''
## Bodziszkowce ''Geraniales''
### [[/Bodziszkowate/]] ''Geraniaceae''
## Mirtowce ''Myrtales''
### [[/Krwawnicowate/]] ''Lythraceae''
### [[/Wiesiołkowate/]] ''Onagraceae''
## ''Crossosomatales''
### [[/Kłokoczkowate/]] ''Staphyleaceae''
## Mydleńcowce ''Sapindales''
### [[/Nanerczowate/]] ''Anacardiaceae''
### [[/Mydleńcowate/]] ''Sapindaceae''
### [[/Biegunecznikowate/]] ''Simaroubaceae''
## Ślazowce ''Malvales''
### [[/Ślazowate/]] ''Malvaceae''
### [[/Wawrzynkowate/]] ''Thymelaeaceae''
### [[/Czystkowate/]] ''Cistaceae''
## Kapustowce ''Brassicales''
### [[/Rezedowate/]] ''Resedaceae''
### [[/Kapustowate/]] ''Brassicaceae''
## Sandałowce ''Santalales'' 
### [[/Sandałowcowate/]] ''Santalaceae'' 
## Goździkowce ''Caryophyllales''
### [[/Tamaryszkowate/]] ''Tamaricaceae''
### [[/Ołownicowate/]] ''Plumbaginaceae''
### [[/Rdestowate/]] ''Polygonaceae''
### [[/Rosiczkowate/]] ''Droseraceae''
### [[/Goździkowate/]] ''Caryophyllaceae''
### [[/Szarłatowate/]] ''Amaranthaceae''
### [[/Pryszczyrnicowate/]] ''Aizoaceae''
### [[/Zdrojkowate/]] ''Montiaceae''
### [[/Portulakowate/]] ''Portulacaceae''
## Dereniowce ''Cornales''
### [[/Dereniowate/]] ''Cornaceae''
## Wrzosowce ''Ericales''
### [[/Niecierpkowate/]] ''Balsaminaceae''
### [[/Wielosiłowate/]] ''Polemoniaceae''
### [[/Pierwiosnkowate/]] ''Primulaceae''
### [[/Wrzosowate/]] ''Ericaceae''
## Goryczkowce ''Gentianales''
### [[/Marzanowate/]] ''Rubiaceae''
### [[/Goryczkowate/]] ''Gentianaceae''
### [[/Toinowate/]] ''Apocynaceae''
## Ogórecznikowce ''Boraginales''
### [[/Ogórecznikowate/]] ''Boraginaceae''
## Psiankowce ''Solanales''
### [[/Powojowate/]] ''Convolvulaceae''
### [[/Psiankowate/]] ''Solanaceae''
## Jasnotowce ''Lamiales''
### [[/Oliwkowate/]] ''Oleaceae''
### [[/Babkowate/]] ''Plantaginaceae''
### [[/Trędownikowate/]] ''Scrophulariaceae''
### [[/Linderniowate/]] ''Linderniaceae''
### [[/Pływaczowate/]] ''Lentibulariaceae''
### [[/Werbenowate/]] ''Verbenaceae''
### [[/Jasnotowate/]] ''Lamiaceae''
### ''[[/Phrymaceae/]]''
### [[/Zarazowate/]] ''Orobanchaceae''
## Astrowce ''Asterales''
### [[/Dzwonkowate/]] ''Campanulaceae''
### [[/Bobrkowate/]] ''Menyanthaceae''
### [[/Astrowate/]] ''Asteraceae''
#### [[/Astrowate A-G/]] (od ''Achillea'' do ''Guizotia'')
#### [[/Astrowate H-X/]] (od ''Helenium'' do ''Xanthium'')
## Szczeciowce ''Dipsacales''
### [[/Piżmaczkowate/]] ''Adoxaceae''
### [[/Przewiertniowate/]] ''Caprifoliaceae''
## Selerowce ''Apiales''
### [[/Araliowate/]] ''Araliaceae''
### [[/Selerowate/]] ''Apiaceae''
# [[/Autorzy/]]
# [[/Bibliografia/]]
# [[Dyskusja:Atlas flory Polski|Dyskusja na temat atlasu]]</text>
      <sha1>rl1bgulv53magdodayqkdrfkco5z9hk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548449</id>
      <parentid>548370</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wycofano edycję użytkownika [[Special:Contributions/Wcalenieja|Wcalenieja]] ([[User talk:Wcalenieja|dyskusja]]). Autor przywróconej wersji to [[User:Persino|Persino]].</comment>
      <origin>404075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8511" sha1="mei2aoi8gxl2m7q9hkrjm24j68acie2" xml:space="preserve">{{status|-00%|Biologia}}

{{Wikipedia|Szata roślinna Polski}}
Atlas przedstawia [[w:rośliny naczyniowe|rośliny naczyniowe]] występujące w [[w:Szata roślinna Polski|Polsce]] w stanie dzikim. Zestawienie oparte jest na ''[[w:Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski|Krytycznej liście roślin naczyniowych Polski]]'' z 2002 roku; zawiera gatunki [[w:Gatunek rodzimy|rodzime]], [[w:Gatunek obcy|obce]], [[w:Efemerofit|zawlekane lub dziczejące przejściowo]]. W przypadku rodzajów [[w:jastrzębiec (roślina)|jastrzębiec]] (''Hieracium''), [[w:jeżyna|jeżyna]] (''Rubus'') i [[w:mniszek (roślina)|mniszek]] (''Taraxacum'') uwzględniono jedynie gatunki główne. Systematyka i nazewnictwo naukowe zostały uaktualnione na podstawie [[w:System APG IV|APG IV]] i [http://www.theplantlist.org/ The Plant List]. Opisy oparte są na źródłach podanych w przypisach na poszczególnych stronach, pełna bibliografia wykorzystanych prac jest również na [[/Bibliografia|osobnej stronie]].

W atlasie zastosowano podział [[w:Systematyka organizmów|systematyczny]]. Każda [[w:Rodzina (biologia)|rodzina]] jest przedstawiona na osobnej stronie, z wyjątkiem rodziny [[w:astrowate|astrowate]] (''Asteraceae''), która ze względu na dużą liczbę przedstawicieli we florze Polski została podzielona na dwie części. Wewnątrz rodziny gatunki posortowane są alfabetycznie według [[w:Nomenklatura botaniczna|nazwy naukowej]] (łacińskiej).

Opis gatunku zawiera:
* nazwę zwyczajową (polską), będącą jednocześnie odnośnikiem do hasła o gatunku na Wikipedii,
* nazwę naukową (łacińską),
* [[w:Zasięg (biogeografia)|zasięg występowania]] w Polsce i [[w:Siedlisko (biologia)|siedlisko]],
* galerię zdjęć
* odnośnik do galerii zdjęć na [[w:Wikimedia Commons|Wikimedia Commons]].

&lt;inputbox&gt;
type=search
width=40
namespaces=(Główna)**,
prefix=Atlas flory Polski
searchbuttonlabel=Szukaj
break=no
placeholder=Wyszukaj w atlasie
&lt;/inputbox&gt;

#'''Galerie roślin według podziału systematycznego'''
## Widłakowce ''Lycopodiales''
### [[/Widłakowate/]] ''Lycopodiaceae''
## Widliczkowce ''Selaginellales''
### [[/Widliczkowate/]] ''Selaginellaceae''
## Poryblinowce ''Isoetales''
### [[/Poryblinowate/]] ''Isoeteae''
## Nasięźrzałowce ''Ophioglossales''
### [[/Nasięźrzałowate/]] ''Ophioglossaceae''
## Skrzypowce ''Equisetales''
### [[/Skrzypowate/]] ''Equisetaceae''
## Długoszowce ''Osmundales''
### [[/Długoszowate/]] ''Osmundaceae''
## Salwiniowce ''Salviniales''
### [[/Marsyliowate/]] ''Marsileaceae''
### [[/Salwiniowate/]] ''Salviniaceae''
## Paprotkowce ''Polypodiales''
### ''[[/Dennstaedtiaceae/]]''
### [[/Paprotnicowate/]] ''Cystopteridaceae''
### [[/Zanokcicowate/]] ''Aspleniaceae''
### [[/Zachylnikowate/]] ''Thelypteridaceae''
### [[/Rozrzutkowate/]] ''Woodsiaceae''
### [[/Onokleowate/]] ''Onocleaceae''
### [[/Podrzeniowate/]] ''Blechnaceae''
### [[/Wietlicowate/]] ''Athyriaceae''
### [[/Nerecznicowate/]] ''Dryopteridaceae''
### [[/Paprotkowate/]] ''Polypodiaceae''
## Sosnowce ''Pinales''
### [[/Sosnowate/]] ''Pinaceae''
## Cyprysowce ''Cupressales''
### [[/Cyprysowate/]] ''Cupressaceae''
### [[/Cisowate/]] ''Taxaceae'' 
## Grzybieniowce ''Nymphaeales'' 
### [[/Grzybieniowate/]] ''Nymphaeaceae'' 
## Pieprzowce ''Piperales'' 
### [[/Kokornakowate/]] ''Aristolochiaceae''
## Tatarakowce ''Acorales''
### [[/Tatarakowate/]] ''Acoraceae''
## Żabieńcowce ''Alismatales''
### [[/Obrazkowate/]] ''Araceae''
### [[/Kosatkowate/]] ''Tofieldiaceae''
### [[/Żabieńcowate/]] ''Alismataceae''
### [[/Łączniowate/]] ''Butomaceae''
### [[/Żabiściekowate/]] ''Hydrocharitaceae''
### [[/Bagnicowate/]] ''Scheuchzeriaceae''
### [[/Świbkowate/]] ''Juncaginaceae''
### [[/Zosterowate/]] ''Zosteraceae''
### [[/Rdestnicowate/]] ''Potamogetonaceae'' 
### [[/Rupiowate/]] ''Ruppiaceae''
## Liliowce ''Liliales''
### [[/Melantkowate/]] ''Melanthiaceae''
### [[/Zimowitowate/]] ''Colchicaceae''
### [[/Liliowate/]] ''Liliaceae''
## Szparagowce ''Asparagales''
### [[/Storczykowate/]] ''Orchidaceae''
### [[/Kosaćcowate/]] ''Iridaceae''
### [[/Amarylkowate/]] ''Amaryllidaceae''
### [[/Szparagowate/]] ''Asparagaceae''
## Wiechlinowce ''Poales''
### [[/Pałkowate/]] ''Typhaceae''
### [[/Sitowate/]] ''Juncaceae''
### [[/Ciborowate/]] ''Cyperaceae''
### [[/Wiechlinowate/]] ''Poaceae''
## Rogatkowce ''Ceratophyllales'' 
### [[/Rogatkowate/]] ''Ceratophyllaceae''
## Jaskrowce ''Ranunculales''
### [[/Makowate/]] ''Papaveraceae''
### [[/Berberysowate/]] ''Berberidaceae''
### [[/Jaskrowate/]] ''Ranunculaceae''
## Skalnicowce ''Saxifragales'' 
### [[/Agrestowate/]] ''Grossulariaceae''
### [[/Skalnicowate/]] ''Saxifragaceae''
### [[/Gruboszowate/]] ''Crassulaceae''
### [[/Wodnikowate/]] ''Haloragaceae''
## Winoroślowce ''Vitales'' 
### [[/Winoroślowate/]] ''Vitaceae''
##  ''Zygophyllales''
### [[/Parolistowate/]] ''Zygophyllaceae''
## Bobowce ''Fabales''
### [[/Bobowate/]] ''Fabaceae''
### [[/Krzyżownicowate/]] ''Polygalaceae''
## Różowce ''Rosales''
### [[/Różowate/]] ''Rosaceae''
### [[/Oliwnikowate/]] ''Elaeagnaceae''
### [[/Szakłakowate/]] ''Rhamnaceae''
### [[/Wiązowate/]] ''Ulmaceae''
### [[/Konopiowate/]] ''Cannabaceae''
### [[/Pokrzywowate/]] ''Urticaceae''
## Bukowce ''Fagales''
### [[/Bukowate/]] ''Fagaceae''
### [[/Woskownicowate/]] ''Myricaceae''
### [[/Orzechowate/]] ''Juglandaceae''
### [[/Brzozowate/]] ''Betulaceae''
## Dyniowce ''Cucurbitales''
### [[/Dyniowate/]] ''Cucurbitaceae''
## Dławiszowce ''Celastrales''
### [[/Dławiszowate/]] ''Celastraceae''
## Szczawikowce ''Oxalidales''
### [[/Szczawikowate/]] ''Oxalidaceae''
## Malpigiowce ''Malpighiales''
### [[/Dziurawcowate/]] ''Hypericaceae''
### [[/Nadwodnikowate/]] ''Elatinaceae''
### [[/Fiołkowate/]] ''Violaceae''
### [[/Wierzbowate/]] ''Salicaceae''
### [[/Wilczomleczowate/]] ''Euphorbiaceae''
### [[/Lnowate/]] ''Linaceae''
## Bodziszkowce ''Geraniales''
### [[/Bodziszkowate/]] ''Geraniaceae''
## Mirtowce ''Myrtales''
### [[/Krwawnicowate/]] ''Lythraceae''
### [[/Wiesiołkowate/]] ''Onagraceae''
## ''Crossosomatales''
### [[/Kłokoczkowate/]] ''Staphyleaceae''
## Mydleńcowce ''Sapindales''
### [[/Nanerczowate/]] ''Anacardiaceae''
### [[/Mydleńcowate/]] ''Sapindaceae''
### [[/Biegunecznikowate/]] ''Simaroubaceae''
## Ślazowce ''Malvales''
### [[/Ślazowate/]] ''Malvaceae''
### [[/Wawrzynkowate/]] ''Thymelaeaceae''
### [[/Czystkowate/]] ''Cistaceae''
## Kapustowce ''Brassicales''
### [[/Rezedowate/]] ''Resedaceae''
### [[/Kapustowate/]] ''Brassicaceae''
## Sandałowce ''Santalales'' 
### [[/Sandałowcowate/]] ''Santalaceae'' 
## Goździkowce ''Caryophyllales''
### [[/Tamaryszkowate/]] ''Tamaricaceae''
### [[/Ołownicowate/]] ''Plumbaginaceae''
### [[/Rdestowate/]] ''Polygonaceae''
### [[/Rosiczkowate/]] ''Droseraceae''
### [[/Goździkowate/]] ''Caryophyllaceae''
### [[/Szarłatowate/]] ''Amaranthaceae''
### [[/Pryszczyrnicowate/]] ''Aizoaceae''
### [[/Zdrojkowate/]] ''Montiaceae''
### [[/Portulakowate/]] ''Portulacaceae''
## Dereniowce ''Cornales''
### [[/Dereniowate/]] ''Cornaceae''
## Wrzosowce ''Ericales''
### [[/Niecierpkowate/]] ''Balsaminaceae''
### [[/Wielosiłowate/]] ''Polemoniaceae''
### [[/Pierwiosnkowate/]] ''Primulaceae''
### [[/Wrzosowate/]] ''Ericaceae''
## Goryczkowce ''Gentianales''
### [[/Marzanowate/]] ''Rubiaceae''
### [[/Goryczkowate/]] ''Gentianaceae''
### [[/Toinowate/]] ''Apocynaceae''
## Ogórecznikowce ''Boraginales''
### [[/Ogórecznikowate/]] ''Boraginaceae''
## Psiankowce ''Solanales''
### [[/Powojowate/]] ''Convolvulaceae''
### [[/Psiankowate/]] ''Solanaceae''
## Jasnotowce ''Lamiales''
### [[/Oliwkowate/]] ''Oleaceae''
### [[/Babkowate/]] ''Plantaginaceae''
### [[/Trędownikowate/]] ''Scrophulariaceae''
### [[/Linderniowate/]] ''Linderniaceae''
### [[/Pływaczowate/]] ''Lentibulariaceae''
### [[/Werbenowate/]] ''Verbenaceae''
### [[/Jasnotowate/]] ''Lamiaceae''
### ''[[/Phrymaceae/]]''
### [[/Zarazowate/]] ''Orobanchaceae''
## Astrowce ''Asterales''
### [[/Dzwonkowate/]] ''Campanulaceae''
### [[/Bobrkowate/]] ''Menyanthaceae''
### [[/Astrowate/]] ''Asteraceae''
#### [[/Astrowate A-G/]] (od ''Achillea'' do ''Guizotia'')
#### [[/Astrowate H-X/]] (od ''Helenium'' do ''Xanthium'')
## Szczeciowce ''Dipsacales''
### [[/Piżmaczkowate/]] ''Adoxaceae''
### [[/Przewiertniowate/]] ''Caprifoliaceae''
## Selerowce ''Apiales''
### [[/Araliowate/]] ''Araliaceae''
### [[/Selerowate/]] ''Apiaceae''
# [[/Autorzy/]]
# [[/Bibliografia/]]
# [[Dyskusja:Atlas flory Polski|Dyskusja na temat atlasu]]</text>
      <sha1>mei2aoi8gxl2m7q9hkrjm24j68acie2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548492</id>
      <parentid>548449</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>drobne</comment>
      <origin>548492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8510" sha1="rl1bgulv53magdodayqkdrfkco5z9hk" xml:space="preserve">{{status|-00%|Biologia}}

{{Wikipedia|Szata roślinna Polski}}
Atlas przedstawia [[w:rośliny naczyniowe|rośliny naczyniowe]] występujące w [[w:Szata roślinna Polski|Polsce]] w stanie dzikim. Zestawienie oparte jest na ''[[w:Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski|Krytycznej liście roślin naczyniowych Polski]]'' z 2002 roku; zawiera gatunki [[w:Gatunek rodzimy|rodzime]], [[w:Gatunek obcy|obce]], [[w:Efemerofit|zawlekane lub dziczejące przejściowo]]. W przypadku rodzajów [[w:jastrzębiec (roślina)|jastrzębiec]] (''Hieracium''), [[w:jeżyna|jeżyna]] (''Rubus'') i [[w:mniszek (roślina)|mniszek]] (''Taraxacum'') uwzględniono jedynie gatunki główne. Systematyka i nazewnictwo naukowe zostały uaktualnione na podstawie [[w:System APG IV|APG IV]] i [http://www.theplantlist.org/ The Plant List]. Opisy oparte są na źródłach podanych w przypisach na poszczególnych stronach, pełna bibliografia wykorzystanych prac jest również na [[/Bibliografia|osobnej stronie]].

W atlasie zastosowano podział [[w:Systematyka organizmów|systematyczny]]. Każda [[w:Rodzina (biologia)|rodzina]] jest przedstawiona na osobnej stronie, z wyjątkiem rodziny [[w:astrowate|astrowate]] (''Asteraceae''), która ze względu na dużą liczbę przedstawicieli we florze Polski została podzielona na dwie części. Wewnątrz rodziny gatunki posortowane są alfabetycznie według [[w:Nomenklatura botaniczna|nazwy naukowej]] (łacińskiej).

Opis gatunku zawiera:
* nazwę zwyczajową (polską), będącą jednocześnie odnośnikiem do hasła o gatunku w Wikipedii,
* nazwę naukową (łacińską),
* [[w:Zasięg (biogeografia)|zasięg występowania]] w Polsce i [[w:Siedlisko (biologia)|siedlisko]],
* galerię zdjęć
* odnośnik do galerii zdjęć na [[w:Wikimedia Commons|Wikimedia Commons]].

&lt;inputbox&gt;
type=search
width=40
namespaces=(Główna)**,
prefix=Atlas flory Polski
searchbuttonlabel=Szukaj
break=no
placeholder=Wyszukaj w atlasie
&lt;/inputbox&gt;

#'''Galerie roślin według podziału systematycznego'''
## Widłakowce ''Lycopodiales''
### [[/Widłakowate/]] ''Lycopodiaceae''
## Widliczkowce ''Selaginellales''
### [[/Widliczkowate/]] ''Selaginellaceae''
## Poryblinowce ''Isoetales''
### [[/Poryblinowate/]] ''Isoeteae''
## Nasięźrzałowce ''Ophioglossales''
### [[/Nasięźrzałowate/]] ''Ophioglossaceae''
## Skrzypowce ''Equisetales''
### [[/Skrzypowate/]] ''Equisetaceae''
## Długoszowce ''Osmundales''
### [[/Długoszowate/]] ''Osmundaceae''
## Salwiniowce ''Salviniales''
### [[/Marsyliowate/]] ''Marsileaceae''
### [[/Salwiniowate/]] ''Salviniaceae''
## Paprotkowce ''Polypodiales''
### ''[[/Dennstaedtiaceae/]]''
### [[/Paprotnicowate/]] ''Cystopteridaceae''
### [[/Zanokcicowate/]] ''Aspleniaceae''
### [[/Zachylnikowate/]] ''Thelypteridaceae''
### [[/Rozrzutkowate/]] ''Woodsiaceae''
### [[/Onokleowate/]] ''Onocleaceae''
### [[/Podrzeniowate/]] ''Blechnaceae''
### [[/Wietlicowate/]] ''Athyriaceae''
### [[/Nerecznicowate/]] ''Dryopteridaceae''
### [[/Paprotkowate/]] ''Polypodiaceae''
## Sosnowce ''Pinales''
### [[/Sosnowate/]] ''Pinaceae''
## Cyprysowce ''Cupressales''
### [[/Cyprysowate/]] ''Cupressaceae''
### [[/Cisowate/]] ''Taxaceae'' 
## Grzybieniowce ''Nymphaeales'' 
### [[/Grzybieniowate/]] ''Nymphaeaceae'' 
## Pieprzowce ''Piperales'' 
### [[/Kokornakowate/]] ''Aristolochiaceae''
## Tatarakowce ''Acorales''
### [[/Tatarakowate/]] ''Acoraceae''
## Żabieńcowce ''Alismatales''
### [[/Obrazkowate/]] ''Araceae''
### [[/Kosatkowate/]] ''Tofieldiaceae''
### [[/Żabieńcowate/]] ''Alismataceae''
### [[/Łączniowate/]] ''Butomaceae''
### [[/Żabiściekowate/]] ''Hydrocharitaceae''
### [[/Bagnicowate/]] ''Scheuchzeriaceae''
### [[/Świbkowate/]] ''Juncaginaceae''
### [[/Zosterowate/]] ''Zosteraceae''
### [[/Rdestnicowate/]] ''Potamogetonaceae'' 
### [[/Rupiowate/]] ''Ruppiaceae''
## Liliowce ''Liliales''
### [[/Melantkowate/]] ''Melanthiaceae''
### [[/Zimowitowate/]] ''Colchicaceae''
### [[/Liliowate/]] ''Liliaceae''
## Szparagowce ''Asparagales''
### [[/Storczykowate/]] ''Orchidaceae''
### [[/Kosaćcowate/]] ''Iridaceae''
### [[/Amarylkowate/]] ''Amaryllidaceae''
### [[/Szparagowate/]] ''Asparagaceae''
## Wiechlinowce ''Poales''
### [[/Pałkowate/]] ''Typhaceae''
### [[/Sitowate/]] ''Juncaceae''
### [[/Ciborowate/]] ''Cyperaceae''
### [[/Wiechlinowate/]] ''Poaceae''
## Rogatkowce ''Ceratophyllales'' 
### [[/Rogatkowate/]] ''Ceratophyllaceae''
## Jaskrowce ''Ranunculales''
### [[/Makowate/]] ''Papaveraceae''
### [[/Berberysowate/]] ''Berberidaceae''
### [[/Jaskrowate/]] ''Ranunculaceae''
## Skalnicowce ''Saxifragales'' 
### [[/Agrestowate/]] ''Grossulariaceae''
### [[/Skalnicowate/]] ''Saxifragaceae''
### [[/Gruboszowate/]] ''Crassulaceae''
### [[/Wodnikowate/]] ''Haloragaceae''
## Winoroślowce ''Vitales'' 
### [[/Winoroślowate/]] ''Vitaceae''
##  ''Zygophyllales''
### [[/Parolistowate/]] ''Zygophyllaceae''
## Bobowce ''Fabales''
### [[/Bobowate/]] ''Fabaceae''
### [[/Krzyżownicowate/]] ''Polygalaceae''
## Różowce ''Rosales''
### [[/Różowate/]] ''Rosaceae''
### [[/Oliwnikowate/]] ''Elaeagnaceae''
### [[/Szakłakowate/]] ''Rhamnaceae''
### [[/Wiązowate/]] ''Ulmaceae''
### [[/Konopiowate/]] ''Cannabaceae''
### [[/Pokrzywowate/]] ''Urticaceae''
## Bukowce ''Fagales''
### [[/Bukowate/]] ''Fagaceae''
### [[/Woskownicowate/]] ''Myricaceae''
### [[/Orzechowate/]] ''Juglandaceae''
### [[/Brzozowate/]] ''Betulaceae''
## Dyniowce ''Cucurbitales''
### [[/Dyniowate/]] ''Cucurbitaceae''
## Dławiszowce ''Celastrales''
### [[/Dławiszowate/]] ''Celastraceae''
## Szczawikowce ''Oxalidales''
### [[/Szczawikowate/]] ''Oxalidaceae''
## Malpigiowce ''Malpighiales''
### [[/Dziurawcowate/]] ''Hypericaceae''
### [[/Nadwodnikowate/]] ''Elatinaceae''
### [[/Fiołkowate/]] ''Violaceae''
### [[/Wierzbowate/]] ''Salicaceae''
### [[/Wilczomleczowate/]] ''Euphorbiaceae''
### [[/Lnowate/]] ''Linaceae''
## Bodziszkowce ''Geraniales''
### [[/Bodziszkowate/]] ''Geraniaceae''
## Mirtowce ''Myrtales''
### [[/Krwawnicowate/]] ''Lythraceae''
### [[/Wiesiołkowate/]] ''Onagraceae''
## ''Crossosomatales''
### [[/Kłokoczkowate/]] ''Staphyleaceae''
## Mydleńcowce ''Sapindales''
### [[/Nanerczowate/]] ''Anacardiaceae''
### [[/Mydleńcowate/]] ''Sapindaceae''
### [[/Biegunecznikowate/]] ''Simaroubaceae''
## Ślazowce ''Malvales''
### [[/Ślazowate/]] ''Malvaceae''
### [[/Wawrzynkowate/]] ''Thymelaeaceae''
### [[/Czystkowate/]] ''Cistaceae''
## Kapustowce ''Brassicales''
### [[/Rezedowate/]] ''Resedaceae''
### [[/Kapustowate/]] ''Brassicaceae''
## Sandałowce ''Santalales'' 
### [[/Sandałowcowate/]] ''Santalaceae'' 
## Goździkowce ''Caryophyllales''
### [[/Tamaryszkowate/]] ''Tamaricaceae''
### [[/Ołownicowate/]] ''Plumbaginaceae''
### [[/Rdestowate/]] ''Polygonaceae''
### [[/Rosiczkowate/]] ''Droseraceae''
### [[/Goździkowate/]] ''Caryophyllaceae''
### [[/Szarłatowate/]] ''Amaranthaceae''
### [[/Pryszczyrnicowate/]] ''Aizoaceae''
### [[/Zdrojkowate/]] ''Montiaceae''
### [[/Portulakowate/]] ''Portulacaceae''
## Dereniowce ''Cornales''
### [[/Dereniowate/]] ''Cornaceae''
## Wrzosowce ''Ericales''
### [[/Niecierpkowate/]] ''Balsaminaceae''
### [[/Wielosiłowate/]] ''Polemoniaceae''
### [[/Pierwiosnkowate/]] ''Primulaceae''
### [[/Wrzosowate/]] ''Ericaceae''
## Goryczkowce ''Gentianales''
### [[/Marzanowate/]] ''Rubiaceae''
### [[/Goryczkowate/]] ''Gentianaceae''
### [[/Toinowate/]] ''Apocynaceae''
## Ogórecznikowce ''Boraginales''
### [[/Ogórecznikowate/]] ''Boraginaceae''
## Psiankowce ''Solanales''
### [[/Powojowate/]] ''Convolvulaceae''
### [[/Psiankowate/]] ''Solanaceae''
## Jasnotowce ''Lamiales''
### [[/Oliwkowate/]] ''Oleaceae''
### [[/Babkowate/]] ''Plantaginaceae''
### [[/Trędownikowate/]] ''Scrophulariaceae''
### [[/Linderniowate/]] ''Linderniaceae''
### [[/Pływaczowate/]] ''Lentibulariaceae''
### [[/Werbenowate/]] ''Verbenaceae''
### [[/Jasnotowate/]] ''Lamiaceae''
### ''[[/Phrymaceae/]]''
### [[/Zarazowate/]] ''Orobanchaceae''
## Astrowce ''Asterales''
### [[/Dzwonkowate/]] ''Campanulaceae''
### [[/Bobrkowate/]] ''Menyanthaceae''
### [[/Astrowate/]] ''Asteraceae''
#### [[/Astrowate A-G/]] (od ''Achillea'' do ''Guizotia'')
#### [[/Astrowate H-X/]] (od ''Helenium'' do ''Xanthium'')
## Szczeciowce ''Dipsacales''
### [[/Piżmaczkowate/]] ''Adoxaceae''
### [[/Przewiertniowate/]] ''Caprifoliaceae''
## Selerowce ''Apiales''
### [[/Araliowate/]] ''Araliaceae''
### [[/Selerowate/]] ''Apiaceae''
# [[/Autorzy/]]
# [[/Bibliografia/]]
# [[Dyskusja:Atlas flory Polski|Dyskusja na temat atlasu]]</text>
      <sha1>rl1bgulv53magdodayqkdrfkco5z9hk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hindi/Przypadki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60114</id>
    <revision>
      <id>548506</id>
      <parentid>468125</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T10:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <origin>548506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="qdzm3yzw58b72p565gt2mxn6hjlk2g3" xml:space="preserve">== ''मैं'' [main] – ja ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|मैं
|मेरा ''*''
|मुझे / मुझको
|मुझसे
|मैंने
|मुझ
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby
== ''तू'' [tu] – ty (bardzo poufałe) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|तू
|तेरा ''*''
|तुझे / तुझको
|तुझसे
|तूने
|तुझ
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''यह'' [yah] – ten, on, ona, ono (blisko) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|यह
|इसका ''*''
|इसको / इसे
|इससे
|इसने
|इस
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''वह'' [vah] – tamten, on, ona, ono (daleko) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|वह
|उसका ''*''
|उसको / उसे
|उससे
|उसने
|उस
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''हम'' [ham] – my ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|हम
|हमारा ''*''
|हमें / हमको
|हमसे
|हमने
|हम
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''आप'' [aap] – Pan/Pani ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|आप
|आपका
|आपको
|आपसे
|आपने
|आप
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''तुम'' [tum] – ty/wy (neutralne) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|तुम
|तुम्हारा ''*''
|तुम्हें / तुमको
|तुमसे
|तुमने
|तुम
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''ये'' [ye] – ci, oni, one (blisko) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|ये
|इनका ''*''
|इनको
|इनसे
|इनने
|इन
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''वे'' [ve] – tamci, oni, one (daleko) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|वे
|उनका ''*''
|उनको
|उनसे
|उन्होंने ''*''
|उन
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby</text>
      <sha1>qdzm3yzw58b72p565gt2mxn6hjlk2g3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548507</id>
      <parentid>548506</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T10:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Konto Persino przeniosło stronę [[Hindi/przypadki]] do [[Hindi/Przypadki]], bez pozostawienia przekierowania pod starym tytułem</comment>
      <origin>548506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="qdzm3yzw58b72p565gt2mxn6hjlk2g3" xml:space="preserve">== ''मैं'' [main] – ja ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|मैं
|मेरा ''*''
|मुझे / मुझको
|मुझसे
|मैंने
|मुझ
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby
== ''तू'' [tu] – ty (bardzo poufałe) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|तू
|तेरा ''*''
|तुझे / तुझको
|तुझसे
|तूने
|तुझ
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''यह'' [yah] – ten, on, ona, ono (blisko) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|यह
|इसका ''*''
|इसको / इसे
|इससे
|इसने
|इस
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''वह'' [vah] – tamten, on, ona, ono (daleko) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|वह
|उसका ''*''
|उसको / उसे
|उससे
|उसने
|उस
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''हम'' [ham] – my ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|हम
|हमारा ''*''
|हमें / हमको
|हमसे
|हमने
|हम
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''आप'' [aap] – Pan/Pani ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|आप
|आपका
|आपको
|आपसे
|आपने
|आप
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''तुम'' [tum] – ty/wy (neutralne) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|तुम
|तुम्हारा ''*''
|तुम्हें / तुमको
|तुमसे
|तुमने
|तुम
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''ये'' [ye] – ci, oni, one (blisko) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|ये
|इनका ''*''
|इनको
|इनसे
|इनने
|इन
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby

== ''वे'' [ve] – tamci, oni, one (daleko) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
!mianownik
!dopełniacz
!celownik/biernik
!narzędnik/ablatyw
!ergatyw
!ukośny (łączony z postpozycją)
|-
|वे
|उनका ''*''
|उनको
|उनसे
|उन्होंने ''*''
|उन
|}

''*'' - odmienia się przez rodzaje i liczby</text>
      <sha1>qdzm3yzw58b72p565gt2mxn6hjlk2g3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dyskusja wikipedysty:Igor123121</title>
    <ns>3</ns>
    <id>61679</id>
    <revision>
      <id>548494</id>
      <parentid>547924</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notice of expiration of your sysop right */</comment>
      <origin>548494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14979" sha1="rtpjprq1yk1n8zcej6wd1nits7qywwl" xml:space="preserve">{{Witaj}} [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:43, 13 paź 2025 (CEST)

== Książka kucharska ==
Jak tworzysz książkę kucharską, stosuj szablon {{s|SortKuchWolumin}}, on sam sortuje, i może mieć dowolną dowolną liczbę numerowanych parametrów, szczególny na jego stronie dokumentacji! A przykład użycia na stronie: {{lg|Książka_kucharska/Adżika}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:43, 13 paź 2025 (CEST)
: I jak zobaczysz coś w stopniach Celsiusza, to stosuj szablon {{s|C}}, przykład: wywołanie: {{s|C|120}}, wynik: {{C|120}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:53, 13 paź 2025 (CEST)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] bardzo dziękuje za wskazówki - szablony w książce kucharskiej poprawiłem a jakbym się napotkał na stopnie Celsiusza to będę poprawiał. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 20:54, 13 paź 2025 (CEST)
: Jak napotkasz na rysunki. to stosuj szablon {{s|Plik}}, przykład: 
:* kod oryginalny: &lt;nowiki&gt;[[Plik:Rumfordsuppe.jpg|mały|200px|right|To jest opis]]&lt;/nowiki&gt;, 
:* kod po zamianie: {{s|Plik|plik{{=}}Rumfordsuppe.jpg|ramka{{=}}mały|rozmiar{{=}}200px|pozycja{{=}}prawo|opis{{=}}To jest opis}}. 
: Też są przykłady w twoich artykułach książki kucharskiej.
: Szablon {{s|Plik}}, tym się różni od normalnego wywołania plikowego &lt;nowiki&gt;[[Plik:coś|...]]&lt;/nowiki&gt;, że posiada obsługę błędów (walidację).
[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:58, 14 paź 2025 (CEST)
: I jeszcze do twoich rysunków, byłoby dobrze, gdybyś dodał opis w parametrze {{Parametr|opis}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 11:05, 14 paź 2025 (CEST)
:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] Bardzo dziękuję za rady, wszystkie błędy techniczne poprawie wieczorem  [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 11:07, 14 paź 2025 (CEST)

== Nowe przepisy ==

Hej, jestem rozczarowana dopisywaniem, a raczej przepisywaniem z książek przepisów do naszej wikibookowej książki kucharskiej. Dzisiaj dopisałeś cztery nowe sałatki, a jestem pewna, że ich nawet nie wypróbowałeś. Pewnie dlatego brakuje przy nich fotografii? Czy mógłbyś mi powiedzieć, dlaczego to robisz? Po co nam duża ilość przy beznadziejnej jakości. Moim zdaniem nie tędy droga. Robisz teraz to samo, co swego czasu Świętokrzyskie z ta drobną różnicą, że podajesz źródło. Na wstępie książki kucharskiej widnieje zdanie: &quot;Jeśli chcesz – podziel się z nami własnym przepisem.&quot; Czy moglibyśmy się tego trzymać? To znaczy nieważne, skąd ten przepis pochodzi, ważnym jest, że danie zostało przez ciebie przygotowane, wypróbowane, ocenione na bardzo dobry, sfotografowane i zamieszczone w Wikibooku. Bo jeżeli chcesz sobie zapisać pewne przepisy &quot;na potem&quot;, to masz przecież brudnopis. Co o tym myślisz? Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:01, 22 paź 2025 (CEST)

== Odp. ==

Hej, ok, rozumiem twój punkt widzenia, ale jeżeli to stara książka (autor zmarł ponad 70 lat temu), to może publikować to w Wikiźródłach? Tam jest sporo starych książek kucharskich. Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:34, 22 paź 2025 (CEST)

== Prace dyplomowe na wikibooks do usuniecia? ==

Hej, w Barze zadalam pytania na temat prac magisterskich, dyplomowych itp. Czy zechcialbys odniesc sie do moich pytan? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:03, 27 paź 2025 (CET)

== Linkujące i dokończenie prac ==
Dokończyłem twoje przenoszenie, teraz sprawdź linkujące, czy jakaś strona odnosi się do skasowanych artykułów, i one zamień na nową nazwę podręcznika, czy mam to zrobi sam? Bo jeszcze przenoszenie tak naprawdę nie jest do końca zrobione i dokończone! Będę sprawdzał! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:18, 31 paź 2025 (CET)
* A wiesz, co to jest linkujące! Sprawdź pod: Specjalna:Linkujące/&lt;Nazwa artykułu&gt;, i poprawiaj! A to &lt;Nazwa artykułu&gt;, to nazwa artykułu przed przeniesieniem!? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:32, 31 paź 2025 (CET)
** To musisz zrobić, tym razem ręcznie, sprawdź też strony dyskusji! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:35, 31 paź 2025 (CET)
*** Też sprawdź linki nie napisane w postaci linków w nawigacjach, które w nich stają się linkami, jeden z nich poprawiłem! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:39, 31 paź 2025 (CET)
*** Sprawdź też linki w &lt;nowiki&gt;&lt;imagemap&gt;&lt;/imagemap&gt;&lt;/nowiki&gt;. Ja jeden z artykułów poprawiłem taki. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:50, 31 paź 2025 (CET)
*** Popraw też strony dyskusji użytkowników w linkujących. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:07, 31 paź 2025 (CET)
*** Sprawdź w stronach przenoszonych, przed przeniesieniem, czy one linkują, na stronie {{lz|s=Specjalna:Rejestr|c=type=move&amp;user=&amp;page=&amp;excludetempacct=1&amp;wpdate=&amp;tagfilter=&amp;wpfilters[]=newusers&amp;wpFormIdentifier=logeventslist}}, i w edycjach przy tych artykułach przenoszonych, a zobaczysz, co wcześniej źle robiłeś, też zaglądaj na stronę: {{lc2|Strony według prefiksu}}, i dlatego musiałem poprawiać lub dokończyć przenoszenie tych książek wcześniej przenoszonych przez Ciebie! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:05, 2 lis 2025 (CET)

== Historia dla klas 7-8 i inne absurdy ==

A sprawdzałeś ty w ogóle program nauczania? Właściwie, to obejmujesz tutaj klasy od 4 do 8, nie zaś od 7 do 8. O ile dobrze pamiętam, klasy 7-8 do było od wielkiej kolonizacji do współczesności.

No ale po co sprawdzać? Popełniłeś ogrom takich błędów. Proszę, rozważaj, w co klikasz i ile klikasz. Świeżo zdobyte uprawnienia może podniecają, lecz w pracy administratora trzeba patrzeć na wszystko zimno. [[Wikipedysta:Lordmichigan|Lordmichigan]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lordmichigan|dyskusja]]) 13:43, 2 lis 2025 (CET)

== Pisownia po dwukropku w artykule Wikijunior:Polska/Rzecznik Praw Dziecka ==

Hej, w tym przypadku po dwukropku małą literą ([https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/wielka-litera-po-dwukropku;8986.html]) Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 19:31, 7 lis 2025 (CET)

== Czy temat &quot;gimnazjum&quot; jest jeszcze aktualny? ==

Hej, poniewaz pozostala taka kategoria: https://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Gimnazjum. Czy tak jest ok, czy chcialbys z tym tez zrobic jeszcze porzadek? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:33, 12 lis 2025 (CET)

== edukacja zdrowotna ==

Świetny pomysł na podręcznik. Dodałem na końcu link do standardowego rozdziału &quot;o podręczniku&quot; Gdybyś mógł tam podlinkować podstawę programową byłbym wdzięczny. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 12:01, 9 gru 2025 (CET)

== Czy plagiat ==
Skąd masz te książki, które piszesz, czy one są zgodne z licencją {{NAZWASERWISU|link=tak|wikipedia=tak}}. A przy okazji, naprawiłem problem z filtrem tytułu od powtarzania. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:26, 13 gru 2025 (CET)
: A jeżeli one są zgodne, to dopisz licencję na stronie głównej z każdej z książek, które umieściłeś na projekcie, tak też rób dla każdej z tych ksiąg, które zaczynasz! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:33, 13 gru 2025 (CET)
::Ale w czym problem? Przecież na dole każdej strony i przy każdej edycji deklaruje się licencję CC:BY-SA [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 20:54, 18 gru 2025 (CET)
: Jaką licencję mam ustawić w twoich książkach? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:57, 18 gru 2025 (CET)
: A ci wystarczy to oznaczyć szablonem {{s|Licencja}} (jak np. na: [[Fizyka statystyczna]]), czy innym? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:31, 18 gru 2025 (CET)
: Teraz lepiej, bo wiadomo, że to ty napisałeś te książki, a nie kto inny! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:31, 18 gru 2025 (CET)

== Twoje książki ==
Mam jedno krótkie pytanie! Kiedy ukończysz swoje książki? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:52, 24 gru 2025 (CET)
* A uwzględniłeś artykuł: [[Etyka dla szkoły podstawowej/Intencje i motywy – po co coś robię]], który filtr zablokował, a teraz go nie blokuje! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:52, 24 gru 2025 (CET)

== Streszczenia lektur ==

Chyba mamy problem - '''nie istnieje żadna kategoria tematyczna''', w której można to umieścić. Czy zakładamy nową (np. ''Literatura''), czy może koncentrujemy się na rozbudowywaniu, a na kategorie przyjdzie pora? [[Wikipedysta:Benjamin E. Schneider|Benjamin E. Schneider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Benjamin E. Schneider|dyskusja]]) 22:01, 27 gru 2025 (CET)

== Ad:Pytanie ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=529490}}#Pytanie Ad:Pytanie]
Tak mam w planach ich rozbudowę ale jeszcze zastanawiam się nad formą. Cały ten podręcznik jest zalążkiem jak się spojrzy w podstawę programową. Zapewne dodam tam objawy i może porównanie z prawidłowym kariotypem. Dzięki za uwagę, chętnie przyjmę podpowiedzi. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:56, 4 sty 2026 (CET)

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Administratorzy) will expire on 2026-01-28 11:48:36. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Wikipedysta:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Dyskusja wikipedysty:Leaderbot|dyskusja]]) 20:42, 21 sty 2026 (CET)&lt;/div&gt;

== Brak litery w wyrazie ==
W wyrażeniu: &quot;szkół ponadpostawowych&quot;, a nie powinno się pisać: &quot;szkół ponadpodstawowych&quot;?! Brak właśnie tu jest litery &quot;d&quot;! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:48, 8 lut 2026 (CET)

:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] faktycznie w podręczniku i podstronach występuje literówka. Chcesz przenieść osobiście pod prawidłową nazwę czy mam się tym zająć? Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 15:51, 8 lut 2026 (CET)
:: {{Ping|Igor123121}} Poczekaj przed następną edycją, zaraz przenoszę! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:53, 8 lut 2026 (CET)

== [[Order Orła Białego/Nadawanie odznaczenia przez Rząd RP na Uchodźstwie]] ==
Już możesz stworzyć ten artykuł, zmodyfikowałem filtr 21. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 07:52, 6 mar 2026 (CET)

:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] super, dziekuję Ci bardzo! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 07:55, 6 mar 2026 (CET)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:07, 28 kwi 2026 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Administratorzy) will expire on 2026-07-28 11:48:00. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Wikipedysta:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Dyskusja wikipedysty:Leaderbot|dyskusja]]) 21:42, 21 lip 2026 (CEST)&lt;/div&gt;

== Użytkownik [[User:Esperantysta Druhomił]] ==
Te edycje tego użytkownika trzeba cofnąć, jak myślisz? Zobacz je w: [[Specjalna:Wkład/Esperantysta_Druhomił]]... [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:51, 27 lip 2026 (CEST)</text>
      <sha1>rtpjprq1yk1n8zcej6wd1nits7qywwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548495</id>
      <parentid>548494</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T19:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>/* Użytkownik User:Esperantysta Druhomił */</comment>
      <origin>548495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15002" sha1="nu76bxi8ou1ypzhlno39nqxwuvt5xlw" xml:space="preserve">{{Witaj}} [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:43, 13 paź 2025 (CEST)

== Książka kucharska ==
Jak tworzysz książkę kucharską, stosuj szablon {{s|SortKuchWolumin}}, on sam sortuje, i może mieć dowolną dowolną liczbę numerowanych parametrów, szczególny na jego stronie dokumentacji! A przykład użycia na stronie: {{lg|Książka_kucharska/Adżika}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:43, 13 paź 2025 (CEST)
: I jak zobaczysz coś w stopniach Celsiusza, to stosuj szablon {{s|C}}, przykład: wywołanie: {{s|C|120}}, wynik: {{C|120}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:53, 13 paź 2025 (CEST)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] bardzo dziękuje za wskazówki - szablony w książce kucharskiej poprawiłem a jakbym się napotkał na stopnie Celsiusza to będę poprawiał. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 20:54, 13 paź 2025 (CEST)
: Jak napotkasz na rysunki. to stosuj szablon {{s|Plik}}, przykład: 
:* kod oryginalny: &lt;nowiki&gt;[[Plik:Rumfordsuppe.jpg|mały|200px|right|To jest opis]]&lt;/nowiki&gt;, 
:* kod po zamianie: {{s|Plik|plik{{=}}Rumfordsuppe.jpg|ramka{{=}}mały|rozmiar{{=}}200px|pozycja{{=}}prawo|opis{{=}}To jest opis}}. 
: Też są przykłady w twoich artykułach książki kucharskiej.
: Szablon {{s|Plik}}, tym się różni od normalnego wywołania plikowego &lt;nowiki&gt;[[Plik:coś|...]]&lt;/nowiki&gt;, że posiada obsługę błędów (walidację).
[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:58, 14 paź 2025 (CEST)
: I jeszcze do twoich rysunków, byłoby dobrze, gdybyś dodał opis w parametrze {{Parametr|opis}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 11:05, 14 paź 2025 (CEST)
:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] Bardzo dziękuję za rady, wszystkie błędy techniczne poprawie wieczorem  [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 11:07, 14 paź 2025 (CEST)

== Nowe przepisy ==

Hej, jestem rozczarowana dopisywaniem, a raczej przepisywaniem z książek przepisów do naszej wikibookowej książki kucharskiej. Dzisiaj dopisałeś cztery nowe sałatki, a jestem pewna, że ich nawet nie wypróbowałeś. Pewnie dlatego brakuje przy nich fotografii? Czy mógłbyś mi powiedzieć, dlaczego to robisz? Po co nam duża ilość przy beznadziejnej jakości. Moim zdaniem nie tędy droga. Robisz teraz to samo, co swego czasu Świętokrzyskie z ta drobną różnicą, że podajesz źródło. Na wstępie książki kucharskiej widnieje zdanie: &quot;Jeśli chcesz – podziel się z nami własnym przepisem.&quot; Czy moglibyśmy się tego trzymać? To znaczy nieważne, skąd ten przepis pochodzi, ważnym jest, że danie zostało przez ciebie przygotowane, wypróbowane, ocenione na bardzo dobry, sfotografowane i zamieszczone w Wikibooku. Bo jeżeli chcesz sobie zapisać pewne przepisy &quot;na potem&quot;, to masz przecież brudnopis. Co o tym myślisz? Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:01, 22 paź 2025 (CEST)

== Odp. ==

Hej, ok, rozumiem twój punkt widzenia, ale jeżeli to stara książka (autor zmarł ponad 70 lat temu), to może publikować to w Wikiźródłach? Tam jest sporo starych książek kucharskich. Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:34, 22 paź 2025 (CEST)

== Prace dyplomowe na wikibooks do usuniecia? ==

Hej, w Barze zadalam pytania na temat prac magisterskich, dyplomowych itp. Czy zechcialbys odniesc sie do moich pytan? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:03, 27 paź 2025 (CET)

== Linkujące i dokończenie prac ==
Dokończyłem twoje przenoszenie, teraz sprawdź linkujące, czy jakaś strona odnosi się do skasowanych artykułów, i one zamień na nową nazwę podręcznika, czy mam to zrobi sam? Bo jeszcze przenoszenie tak naprawdę nie jest do końca zrobione i dokończone! Będę sprawdzał! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:18, 31 paź 2025 (CET)
* A wiesz, co to jest linkujące! Sprawdź pod: Specjalna:Linkujące/&lt;Nazwa artykułu&gt;, i poprawiaj! A to &lt;Nazwa artykułu&gt;, to nazwa artykułu przed przeniesieniem!? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:32, 31 paź 2025 (CET)
** To musisz zrobić, tym razem ręcznie, sprawdź też strony dyskusji! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:35, 31 paź 2025 (CET)
*** Też sprawdź linki nie napisane w postaci linków w nawigacjach, które w nich stają się linkami, jeden z nich poprawiłem! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:39, 31 paź 2025 (CET)
*** Sprawdź też linki w &lt;nowiki&gt;&lt;imagemap&gt;&lt;/imagemap&gt;&lt;/nowiki&gt;. Ja jeden z artykułów poprawiłem taki. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:50, 31 paź 2025 (CET)
*** Popraw też strony dyskusji użytkowników w linkujących. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:07, 31 paź 2025 (CET)
*** Sprawdź w stronach przenoszonych, przed przeniesieniem, czy one linkują, na stronie {{lz|s=Specjalna:Rejestr|c=type=move&amp;user=&amp;page=&amp;excludetempacct=1&amp;wpdate=&amp;tagfilter=&amp;wpfilters[]=newusers&amp;wpFormIdentifier=logeventslist}}, i w edycjach przy tych artykułach przenoszonych, a zobaczysz, co wcześniej źle robiłeś, też zaglądaj na stronę: {{lc2|Strony według prefiksu}}, i dlatego musiałem poprawiać lub dokończyć przenoszenie tych książek wcześniej przenoszonych przez Ciebie! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:05, 2 lis 2025 (CET)

== Historia dla klas 7-8 i inne absurdy ==

A sprawdzałeś ty w ogóle program nauczania? Właściwie, to obejmujesz tutaj klasy od 4 do 8, nie zaś od 7 do 8. O ile dobrze pamiętam, klasy 7-8 do było od wielkiej kolonizacji do współczesności.

No ale po co sprawdzać? Popełniłeś ogrom takich błędów. Proszę, rozważaj, w co klikasz i ile klikasz. Świeżo zdobyte uprawnienia może podniecają, lecz w pracy administratora trzeba patrzeć na wszystko zimno. [[Wikipedysta:Lordmichigan|Lordmichigan]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lordmichigan|dyskusja]]) 13:43, 2 lis 2025 (CET)

== Pisownia po dwukropku w artykule Wikijunior:Polska/Rzecznik Praw Dziecka ==

Hej, w tym przypadku po dwukropku małą literą ([https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/wielka-litera-po-dwukropku;8986.html]) Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 19:31, 7 lis 2025 (CET)

== Czy temat &quot;gimnazjum&quot; jest jeszcze aktualny? ==

Hej, poniewaz pozostala taka kategoria: https://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Gimnazjum. Czy tak jest ok, czy chcialbys z tym tez zrobic jeszcze porzadek? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:33, 12 lis 2025 (CET)

== edukacja zdrowotna ==

Świetny pomysł na podręcznik. Dodałem na końcu link do standardowego rozdziału &quot;o podręczniku&quot; Gdybyś mógł tam podlinkować podstawę programową byłbym wdzięczny. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 12:01, 9 gru 2025 (CET)

== Czy plagiat ==
Skąd masz te książki, które piszesz, czy one są zgodne z licencją {{NAZWASERWISU|link=tak|wikipedia=tak}}. A przy okazji, naprawiłem problem z filtrem tytułu od powtarzania. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:26, 13 gru 2025 (CET)
: A jeżeli one są zgodne, to dopisz licencję na stronie głównej z każdej z książek, które umieściłeś na projekcie, tak też rób dla każdej z tych ksiąg, które zaczynasz! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:33, 13 gru 2025 (CET)
::Ale w czym problem? Przecież na dole każdej strony i przy każdej edycji deklaruje się licencję CC:BY-SA [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 20:54, 18 gru 2025 (CET)
: Jaką licencję mam ustawić w twoich książkach? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:57, 18 gru 2025 (CET)
: A ci wystarczy to oznaczyć szablonem {{s|Licencja}} (jak np. na: [[Fizyka statystyczna]]), czy innym? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:31, 18 gru 2025 (CET)
: Teraz lepiej, bo wiadomo, że to ty napisałeś te książki, a nie kto inny! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:31, 18 gru 2025 (CET)

== Twoje książki ==
Mam jedno krótkie pytanie! Kiedy ukończysz swoje książki? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:52, 24 gru 2025 (CET)
* A uwzględniłeś artykuł: [[Etyka dla szkoły podstawowej/Intencje i motywy – po co coś robię]], który filtr zablokował, a teraz go nie blokuje! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:52, 24 gru 2025 (CET)

== Streszczenia lektur ==

Chyba mamy problem - '''nie istnieje żadna kategoria tematyczna''', w której można to umieścić. Czy zakładamy nową (np. ''Literatura''), czy może koncentrujemy się na rozbudowywaniu, a na kategorie przyjdzie pora? [[Wikipedysta:Benjamin E. Schneider|Benjamin E. Schneider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Benjamin E. Schneider|dyskusja]]) 22:01, 27 gru 2025 (CET)

== Ad:Pytanie ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=529490}}#Pytanie Ad:Pytanie]
Tak mam w planach ich rozbudowę ale jeszcze zastanawiam się nad formą. Cały ten podręcznik jest zalążkiem jak się spojrzy w podstawę programową. Zapewne dodam tam objawy i może porównanie z prawidłowym kariotypem. Dzięki za uwagę, chętnie przyjmę podpowiedzi. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:56, 4 sty 2026 (CET)

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Administratorzy) will expire on 2026-01-28 11:48:36. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Wikipedysta:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Dyskusja wikipedysty:Leaderbot|dyskusja]]) 20:42, 21 sty 2026 (CET)&lt;/div&gt;

== Brak litery w wyrazie ==
W wyrażeniu: &quot;szkół ponadpostawowych&quot;, a nie powinno się pisać: &quot;szkół ponadpodstawowych&quot;?! Brak właśnie tu jest litery &quot;d&quot;! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:48, 8 lut 2026 (CET)

:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] faktycznie w podręczniku i podstronach występuje literówka. Chcesz przenieść osobiście pod prawidłową nazwę czy mam się tym zająć? Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 15:51, 8 lut 2026 (CET)
:: {{Ping|Igor123121}} Poczekaj przed następną edycją, zaraz przenoszę! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:53, 8 lut 2026 (CET)

== [[Order Orła Białego/Nadawanie odznaczenia przez Rząd RP na Uchodźstwie]] ==
Już możesz stworzyć ten artykuł, zmodyfikowałem filtr 21. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 07:52, 6 mar 2026 (CET)

:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] super, dziekuję Ci bardzo! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 07:55, 6 mar 2026 (CET)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:07, 28 kwi 2026 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Administratorzy) will expire on 2026-07-28 11:48:00. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Wikipedysta:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Dyskusja wikipedysty:Leaderbot|dyskusja]]) 21:42, 21 lip 2026 (CEST)&lt;/div&gt;

== Użytkownik [[User:Esperantysta Druhomił|Esperantysta Druhomił]] ==
Te edycje tego użytkownika trzeba cofnąć, jak myślisz? Zobacz je w: [[Specjalna:Wkład/Esperantysta_Druhomił]]... [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:51, 27 lip 2026 (CEST)</text>
      <sha1>nu76bxi8ou1ypzhlno39nqxwuvt5xlw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548499</id>
      <parentid>548495</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Persino</username>
        <id>2851</id>
      </contributor>
      <comment>/* Użytkownik Esperantysta Druhomił */</comment>
      <origin>548499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15017" sha1="6magyogdy43x21sl71sjgsnz5phejgx" xml:space="preserve">{{Witaj}} [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:43, 13 paź 2025 (CEST)

== Książka kucharska ==
Jak tworzysz książkę kucharską, stosuj szablon {{s|SortKuchWolumin}}, on sam sortuje, i może mieć dowolną dowolną liczbę numerowanych parametrów, szczególny na jego stronie dokumentacji! A przykład użycia na stronie: {{lg|Książka_kucharska/Adżika}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:43, 13 paź 2025 (CEST)
: I jak zobaczysz coś w stopniach Celsiusza, to stosuj szablon {{s|C}}, przykład: wywołanie: {{s|C|120}}, wynik: {{C|120}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:53, 13 paź 2025 (CEST)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] bardzo dziękuje za wskazówki - szablony w książce kucharskiej poprawiłem a jakbym się napotkał na stopnie Celsiusza to będę poprawiał. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 20:54, 13 paź 2025 (CEST)
: Jak napotkasz na rysunki. to stosuj szablon {{s|Plik}}, przykład: 
:* kod oryginalny: &lt;nowiki&gt;[[Plik:Rumfordsuppe.jpg|mały|200px|right|To jest opis]]&lt;/nowiki&gt;, 
:* kod po zamianie: {{s|Plik|plik{{=}}Rumfordsuppe.jpg|ramka{{=}}mały|rozmiar{{=}}200px|pozycja{{=}}prawo|opis{{=}}To jest opis}}. 
: Też są przykłady w twoich artykułach książki kucharskiej.
: Szablon {{s|Plik}}, tym się różni od normalnego wywołania plikowego &lt;nowiki&gt;[[Plik:coś|...]]&lt;/nowiki&gt;, że posiada obsługę błędów (walidację).
[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:58, 14 paź 2025 (CEST)
: I jeszcze do twoich rysunków, byłoby dobrze, gdybyś dodał opis w parametrze {{Parametr|opis}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 11:05, 14 paź 2025 (CEST)
:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] Bardzo dziękuję za rady, wszystkie błędy techniczne poprawie wieczorem  [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 11:07, 14 paź 2025 (CEST)

== Nowe przepisy ==

Hej, jestem rozczarowana dopisywaniem, a raczej przepisywaniem z książek przepisów do naszej wikibookowej książki kucharskiej. Dzisiaj dopisałeś cztery nowe sałatki, a jestem pewna, że ich nawet nie wypróbowałeś. Pewnie dlatego brakuje przy nich fotografii? Czy mógłbyś mi powiedzieć, dlaczego to robisz? Po co nam duża ilość przy beznadziejnej jakości. Moim zdaniem nie tędy droga. Robisz teraz to samo, co swego czasu Świętokrzyskie z ta drobną różnicą, że podajesz źródło. Na wstępie książki kucharskiej widnieje zdanie: &quot;Jeśli chcesz – podziel się z nami własnym przepisem.&quot; Czy moglibyśmy się tego trzymać? To znaczy nieważne, skąd ten przepis pochodzi, ważnym jest, że danie zostało przez ciebie przygotowane, wypróbowane, ocenione na bardzo dobry, sfotografowane i zamieszczone w Wikibooku. Bo jeżeli chcesz sobie zapisać pewne przepisy &quot;na potem&quot;, to masz przecież brudnopis. Co o tym myślisz? Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:01, 22 paź 2025 (CEST)

== Odp. ==

Hej, ok, rozumiem twój punkt widzenia, ale jeżeli to stara książka (autor zmarł ponad 70 lat temu), to może publikować to w Wikiźródłach? Tam jest sporo starych książek kucharskich. Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:34, 22 paź 2025 (CEST)

== Prace dyplomowe na wikibooks do usuniecia? ==

Hej, w Barze zadalam pytania na temat prac magisterskich, dyplomowych itp. Czy zechcialbys odniesc sie do moich pytan? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:03, 27 paź 2025 (CET)

== Linkujące i dokończenie prac ==
Dokończyłem twoje przenoszenie, teraz sprawdź linkujące, czy jakaś strona odnosi się do skasowanych artykułów, i one zamień na nową nazwę podręcznika, czy mam to zrobi sam? Bo jeszcze przenoszenie tak naprawdę nie jest do końca zrobione i dokończone! Będę sprawdzał! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:18, 31 paź 2025 (CET)
* A wiesz, co to jest linkujące! Sprawdź pod: Specjalna:Linkujące/&lt;Nazwa artykułu&gt;, i poprawiaj! A to &lt;Nazwa artykułu&gt;, to nazwa artykułu przed przeniesieniem!? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:32, 31 paź 2025 (CET)
** To musisz zrobić, tym razem ręcznie, sprawdź też strony dyskusji! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:35, 31 paź 2025 (CET)
*** Też sprawdź linki nie napisane w postaci linków w nawigacjach, które w nich stają się linkami, jeden z nich poprawiłem! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:39, 31 paź 2025 (CET)
*** Sprawdź też linki w &lt;nowiki&gt;&lt;imagemap&gt;&lt;/imagemap&gt;&lt;/nowiki&gt;. Ja jeden z artykułów poprawiłem taki. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:50, 31 paź 2025 (CET)
*** Popraw też strony dyskusji użytkowników w linkujących. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:07, 31 paź 2025 (CET)
*** Sprawdź w stronach przenoszonych, przed przeniesieniem, czy one linkują, na stronie {{lz|s=Specjalna:Rejestr|c=type=move&amp;user=&amp;page=&amp;excludetempacct=1&amp;wpdate=&amp;tagfilter=&amp;wpfilters[]=newusers&amp;wpFormIdentifier=logeventslist}}, i w edycjach przy tych artykułach przenoszonych, a zobaczysz, co wcześniej źle robiłeś, też zaglądaj na stronę: {{lc2|Strony według prefiksu}}, i dlatego musiałem poprawiać lub dokończyć przenoszenie tych książek wcześniej przenoszonych przez Ciebie! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:05, 2 lis 2025 (CET)

== Historia dla klas 7-8 i inne absurdy ==

A sprawdzałeś ty w ogóle program nauczania? Właściwie, to obejmujesz tutaj klasy od 4 do 8, nie zaś od 7 do 8. O ile dobrze pamiętam, klasy 7-8 do było od wielkiej kolonizacji do współczesności.

No ale po co sprawdzać? Popełniłeś ogrom takich błędów. Proszę, rozważaj, w co klikasz i ile klikasz. Świeżo zdobyte uprawnienia może podniecają, lecz w pracy administratora trzeba patrzeć na wszystko zimno. [[Wikipedysta:Lordmichigan|Lordmichigan]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lordmichigan|dyskusja]]) 13:43, 2 lis 2025 (CET)

== Pisownia po dwukropku w artykule Wikijunior:Polska/Rzecznik Praw Dziecka ==

Hej, w tym przypadku po dwukropku małą literą ([https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/wielka-litera-po-dwukropku;8986.html]) Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 19:31, 7 lis 2025 (CET)

== Czy temat &quot;gimnazjum&quot; jest jeszcze aktualny? ==

Hej, poniewaz pozostala taka kategoria: https://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Gimnazjum. Czy tak jest ok, czy chcialbys z tym tez zrobic jeszcze porzadek? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:33, 12 lis 2025 (CET)

== edukacja zdrowotna ==

Świetny pomysł na podręcznik. Dodałem na końcu link do standardowego rozdziału &quot;o podręczniku&quot; Gdybyś mógł tam podlinkować podstawę programową byłbym wdzięczny. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 12:01, 9 gru 2025 (CET)

== Czy plagiat ==
Skąd masz te książki, które piszesz, czy one są zgodne z licencją {{NAZWASERWISU|link=tak|wikipedia=tak}}. A przy okazji, naprawiłem problem z filtrem tytułu od powtarzania. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:26, 13 gru 2025 (CET)
: A jeżeli one są zgodne, to dopisz licencję na stronie głównej z każdej z książek, które umieściłeś na projekcie, tak też rób dla każdej z tych ksiąg, które zaczynasz! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:33, 13 gru 2025 (CET)
::Ale w czym problem? Przecież na dole każdej strony i przy każdej edycji deklaruje się licencję CC:BY-SA [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 20:54, 18 gru 2025 (CET)
: Jaką licencję mam ustawić w twoich książkach? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:57, 18 gru 2025 (CET)
: A ci wystarczy to oznaczyć szablonem {{s|Licencja}} (jak np. na: [[Fizyka statystyczna]]), czy innym? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:31, 18 gru 2025 (CET)
: Teraz lepiej, bo wiadomo, że to ty napisałeś te książki, a nie kto inny! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:31, 18 gru 2025 (CET)

== Twoje książki ==
Mam jedno krótkie pytanie! Kiedy ukończysz swoje książki? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:52, 24 gru 2025 (CET)
* A uwzględniłeś artykuł: [[Etyka dla szkoły podstawowej/Intencje i motywy – po co coś robię]], który filtr zablokował, a teraz go nie blokuje! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:52, 24 gru 2025 (CET)

== Streszczenia lektur ==

Chyba mamy problem - '''nie istnieje żadna kategoria tematyczna''', w której można to umieścić. Czy zakładamy nową (np. ''Literatura''), czy może koncentrujemy się na rozbudowywaniu, a na kategorie przyjdzie pora? [[Wikipedysta:Benjamin E. Schneider|Benjamin E. Schneider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Benjamin E. Schneider|dyskusja]]) 22:01, 27 gru 2025 (CET)

== Ad:Pytanie ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=529490}}#Pytanie Ad:Pytanie]
Tak mam w planach ich rozbudowę ale jeszcze zastanawiam się nad formą. Cały ten podręcznik jest zalążkiem jak się spojrzy w podstawę programową. Zapewne dodam tam objawy i może porównanie z prawidłowym kariotypem. Dzięki za uwagę, chętnie przyjmę podpowiedzi. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:56, 4 sty 2026 (CET)

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Administratorzy) will expire on 2026-01-28 11:48:36. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Wikipedysta:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Dyskusja wikipedysty:Leaderbot|dyskusja]]) 20:42, 21 sty 2026 (CET)&lt;/div&gt;

== Brak litery w wyrazie ==
W wyrażeniu: &quot;szkół ponadpostawowych&quot;, a nie powinno się pisać: &quot;szkół ponadpodstawowych&quot;?! Brak właśnie tu jest litery &quot;d&quot;! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:48, 8 lut 2026 (CET)

:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] faktycznie w podręczniku i podstronach występuje literówka. Chcesz przenieść osobiście pod prawidłową nazwę czy mam się tym zająć? Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 15:51, 8 lut 2026 (CET)
:: {{Ping|Igor123121}} Poczekaj przed następną edycją, zaraz przenoszę! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:53, 8 lut 2026 (CET)

== [[Order Orła Białego/Nadawanie odznaczenia przez Rząd RP na Uchodźstwie]] ==
Już możesz stworzyć ten artykuł, zmodyfikowałem filtr 21. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 07:52, 6 mar 2026 (CET)

:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] super, dziekuję Ci bardzo! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 07:55, 6 mar 2026 (CET)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:07, 28 kwi 2026 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Administratorzy) will expire on 2026-07-28 11:48:00. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Wikipedysta:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Dyskusja wikipedysty:Leaderbot|dyskusja]]) 21:42, 21 lip 2026 (CEST)&lt;/div&gt;

== Użytkownik [[User:Esperantysta Druhomił|Esperantysta Druhomił]] ==
Te edycje tego użytkownika trzeba cofnąć, lub poprawić, jak myślisz? Zobacz je w: [[Specjalna:Wkład/Esperantysta_Druhomił]]... [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:51, 27 lip 2026 (CEST)</text>
      <sha1>6magyogdy43x21sl71sjgsnz5phejgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>548500</id>
      <parentid>548499</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T20:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>34732</id>
      </contributor>
      <comment>/* Użytkownik Esperantysta Druhomił */ Odpowiedź</comment>
      <origin>548500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15272" sha1="bq2logspb0d45xrgz9v10e3cpmxapq7" xml:space="preserve">{{Witaj}} [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:43, 13 paź 2025 (CEST)

== Książka kucharska ==
Jak tworzysz książkę kucharską, stosuj szablon {{s|SortKuchWolumin}}, on sam sortuje, i może mieć dowolną dowolną liczbę numerowanych parametrów, szczególny na jego stronie dokumentacji! A przykład użycia na stronie: {{lg|Książka_kucharska/Adżika}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:43, 13 paź 2025 (CEST)
: I jak zobaczysz coś w stopniach Celsiusza, to stosuj szablon {{s|C}}, przykład: wywołanie: {{s|C|120}}, wynik: {{C|120}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 20:53, 13 paź 2025 (CEST)
::@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] bardzo dziękuje za wskazówki - szablony w książce kucharskiej poprawiłem a jakbym się napotkał na stopnie Celsiusza to będę poprawiał. Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 20:54, 13 paź 2025 (CEST)
: Jak napotkasz na rysunki. to stosuj szablon {{s|Plik}}, przykład: 
:* kod oryginalny: &lt;nowiki&gt;[[Plik:Rumfordsuppe.jpg|mały|200px|right|To jest opis]]&lt;/nowiki&gt;, 
:* kod po zamianie: {{s|Plik|plik{{=}}Rumfordsuppe.jpg|ramka{{=}}mały|rozmiar{{=}}200px|pozycja{{=}}prawo|opis{{=}}To jest opis}}. 
: Też są przykłady w twoich artykułach książki kucharskiej.
: Szablon {{s|Plik}}, tym się różni od normalnego wywołania plikowego &lt;nowiki&gt;[[Plik:coś|...]]&lt;/nowiki&gt;, że posiada obsługę błędów (walidację).
[[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 10:58, 14 paź 2025 (CEST)
: I jeszcze do twoich rysunków, byłoby dobrze, gdybyś dodał opis w parametrze {{Parametr|opis}}. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 11:05, 14 paź 2025 (CEST)
:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] Bardzo dziękuję za rady, wszystkie błędy techniczne poprawie wieczorem  [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 11:07, 14 paź 2025 (CEST)

== Nowe przepisy ==

Hej, jestem rozczarowana dopisywaniem, a raczej przepisywaniem z książek przepisów do naszej wikibookowej książki kucharskiej. Dzisiaj dopisałeś cztery nowe sałatki, a jestem pewna, że ich nawet nie wypróbowałeś. Pewnie dlatego brakuje przy nich fotografii? Czy mógłbyś mi powiedzieć, dlaczego to robisz? Po co nam duża ilość przy beznadziejnej jakości. Moim zdaniem nie tędy droga. Robisz teraz to samo, co swego czasu Świętokrzyskie z ta drobną różnicą, że podajesz źródło. Na wstępie książki kucharskiej widnieje zdanie: &quot;Jeśli chcesz – podziel się z nami własnym przepisem.&quot; Czy moglibyśmy się tego trzymać? To znaczy nieważne, skąd ten przepis pochodzi, ważnym jest, że danie zostało przez ciebie przygotowane, wypróbowane, ocenione na bardzo dobry, sfotografowane i zamieszczone w Wikibooku. Bo jeżeli chcesz sobie zapisać pewne przepisy &quot;na potem&quot;, to masz przecież brudnopis. Co o tym myślisz? Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:01, 22 paź 2025 (CEST)

== Odp. ==

Hej, ok, rozumiem twój punkt widzenia, ale jeżeli to stara książka (autor zmarł ponad 70 lat temu), to może publikować to w Wikiźródłach? Tam jest sporo starych książek kucharskich. Pozdrawiam serdecznie. [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:34, 22 paź 2025 (CEST)

== Prace dyplomowe na wikibooks do usuniecia? ==

Hej, w Barze zadalam pytania na temat prac magisterskich, dyplomowych itp. Czy zechcialbys odniesc sie do moich pytan? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:03, 27 paź 2025 (CET)

== Linkujące i dokończenie prac ==
Dokończyłem twoje przenoszenie, teraz sprawdź linkujące, czy jakaś strona odnosi się do skasowanych artykułów, i one zamień na nową nazwę podręcznika, czy mam to zrobi sam? Bo jeszcze przenoszenie tak naprawdę nie jest do końca zrobione i dokończone! Będę sprawdzał! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:18, 31 paź 2025 (CET)
* A wiesz, co to jest linkujące! Sprawdź pod: Specjalna:Linkujące/&lt;Nazwa artykułu&gt;, i poprawiaj! A to &lt;Nazwa artykułu&gt;, to nazwa artykułu przed przeniesieniem!? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:32, 31 paź 2025 (CET)
** To musisz zrobić, tym razem ręcznie, sprawdź też strony dyskusji! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:35, 31 paź 2025 (CET)
*** Też sprawdź linki nie napisane w postaci linków w nawigacjach, które w nich stają się linkami, jeden z nich poprawiłem! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:39, 31 paź 2025 (CET)
*** Sprawdź też linki w &lt;nowiki&gt;&lt;imagemap&gt;&lt;/imagemap&gt;&lt;/nowiki&gt;. Ja jeden z artykułów poprawiłem taki. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:50, 31 paź 2025 (CET)
*** Popraw też strony dyskusji użytkowników w linkujących. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:07, 31 paź 2025 (CET)
*** Sprawdź w stronach przenoszonych, przed przeniesieniem, czy one linkują, na stronie {{lz|s=Specjalna:Rejestr|c=type=move&amp;user=&amp;page=&amp;excludetempacct=1&amp;wpdate=&amp;tagfilter=&amp;wpfilters[]=newusers&amp;wpFormIdentifier=logeventslist}}, i w edycjach przy tych artykułach przenoszonych, a zobaczysz, co wcześniej źle robiłeś, też zaglądaj na stronę: {{lc2|Strony według prefiksu}}, i dlatego musiałem poprawiać lub dokończyć przenoszenie tych książek wcześniej przenoszonych przez Ciebie! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:05, 2 lis 2025 (CET)

== Historia dla klas 7-8 i inne absurdy ==

A sprawdzałeś ty w ogóle program nauczania? Właściwie, to obejmujesz tutaj klasy od 4 do 8, nie zaś od 7 do 8. O ile dobrze pamiętam, klasy 7-8 do było od wielkiej kolonizacji do współczesności.

No ale po co sprawdzać? Popełniłeś ogrom takich błędów. Proszę, rozważaj, w co klikasz i ile klikasz. Świeżo zdobyte uprawnienia może podniecają, lecz w pracy administratora trzeba patrzeć na wszystko zimno. [[Wikipedysta:Lordmichigan|Lordmichigan]] ([[Dyskusja wikipedysty:Lordmichigan|dyskusja]]) 13:43, 2 lis 2025 (CET)

== Pisownia po dwukropku w artykule Wikijunior:Polska/Rzecznik Praw Dziecka ==

Hej, w tym przypadku po dwukropku małą literą ([https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/wielka-litera-po-dwukropku;8986.html]) Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 19:31, 7 lis 2025 (CET)

== Czy temat &quot;gimnazjum&quot; jest jeszcze aktualny? ==

Hej, poniewaz pozostala taka kategoria: https://pl.wikibooks.org/wiki/Kategoria:Gimnazjum. Czy tak jest ok, czy chcialbys z tym tez zrobic jeszcze porzadek? Pozdrawiam serdecznie [[Wikipedysta:EdytaT|EdytaT]] ([[Dyskusja wikipedysty:EdytaT|dyskusja]]) 21:33, 12 lis 2025 (CET)

== edukacja zdrowotna ==

Świetny pomysł na podręcznik. Dodałem na końcu link do standardowego rozdziału &quot;o podręczniku&quot; Gdybyś mógł tam podlinkować podstawę programową byłbym wdzięczny. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 12:01, 9 gru 2025 (CET)

== Czy plagiat ==
Skąd masz te książki, które piszesz, czy one są zgodne z licencją {{NAZWASERWISU|link=tak|wikipedia=tak}}. A przy okazji, naprawiłem problem z filtrem tytułu od powtarzania. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:26, 13 gru 2025 (CET)
: A jeżeli one są zgodne, to dopisz licencję na stronie głównej z każdej z książek, które umieściłeś na projekcie, tak też rób dla każdej z tych ksiąg, które zaczynasz! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 22:33, 13 gru 2025 (CET)
::Ale w czym problem? Przecież na dole każdej strony i przy każdej edycji deklaruje się licencję CC:BY-SA [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 20:54, 18 gru 2025 (CET)
: Jaką licencję mam ustawić w twoich książkach? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:57, 18 gru 2025 (CET)
: A ci wystarczy to oznaczyć szablonem {{s|Licencja}} (jak np. na: [[Fizyka statystyczna]]), czy innym? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:31, 18 gru 2025 (CET)
: Teraz lepiej, bo wiadomo, że to ty napisałeś te książki, a nie kto inny! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 18:31, 18 gru 2025 (CET)

== Twoje książki ==
Mam jedno krótkie pytanie! Kiedy ukończysz swoje książki? [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 09:52, 24 gru 2025 (CET)
* A uwzględniłeś artykuł: [[Etyka dla szkoły podstawowej/Intencje i motywy – po co coś robię]], który filtr zablokował, a teraz go nie blokuje! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 17:52, 24 gru 2025 (CET)

== Streszczenia lektur ==

Chyba mamy problem - '''nie istnieje żadna kategoria tematyczna''', w której można to umieścić. Czy zakładamy nową (np. ''Literatura''), czy może koncentrujemy się na rozbudowywaniu, a na kategorie przyjdzie pora? [[Wikipedysta:Benjamin E. Schneider|Benjamin E. Schneider]] ([[Dyskusja wikipedysty:Benjamin E. Schneider|dyskusja]]) 22:01, 27 gru 2025 (CET)

== Ad:Pytanie ==

;[{{fullurl:Dyskusja_wikipedysty:Marek_Mazurkiewicz|oldid=529490}}#Pytanie Ad:Pytanie]
Tak mam w planach ich rozbudowę ale jeszcze zastanawiam się nad formą. Cały ten podręcznik jest zalążkiem jak się spojrzy w podstawę programową. Zapewne dodam tam objawy i może porównanie z prawidłowym kariotypem. Dzięki za uwagę, chętnie przyjmę podpowiedzi. [[Wikipedysta:Marek Mazurkiewicz|Marek Mazurkiewicz]] ([[Dyskusja wikipedysty:Marek Mazurkiewicz|dyskusja]]) 23:56, 4 sty 2026 (CET)

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Administratorzy) will expire on 2026-01-28 11:48:36. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Wikipedysta:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Dyskusja wikipedysty:Leaderbot|dyskusja]]) 20:42, 21 sty 2026 (CET)&lt;/div&gt;

== Brak litery w wyrazie ==
W wyrażeniu: &quot;szkół ponadpostawowych&quot;, a nie powinno się pisać: &quot;szkół ponadpodstawowych&quot;?! Brak właśnie tu jest litery &quot;d&quot;! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:48, 8 lut 2026 (CET)

:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] faktycznie w podręczniku i podstronach występuje literówka. Chcesz przenieść osobiście pod prawidłową nazwę czy mam się tym zająć? Pozdrawiam! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 15:51, 8 lut 2026 (CET)
:: {{Ping|Igor123121}} Poczekaj przed następną edycją, zaraz przenoszę! [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 15:53, 8 lut 2026 (CET)

== [[Order Orła Białego/Nadawanie odznaczenia przez Rząd RP na Uchodźstwie]] ==
Już możesz stworzyć ten artykuł, zmodyfikowałem filtr 21. [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 07:52, 6 mar 2026 (CET)

:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] super, dziekuję Ci bardzo! [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 07:55, 6 mar 2026 (CET)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:07, 28 kwi 2026 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Notice of expiration of your sysop right ==

&lt;div dir=&quot;ltr&quot;&gt;Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission &quot;sysop&quot; (Administratorzy) will expire on 2026-07-28 11:48:00. Please renew this right if you would like to continue using it. &lt;i&gt;In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]&lt;/i&gt; [[Wikipedysta:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Dyskusja wikipedysty:Leaderbot|dyskusja]]) 21:42, 21 lip 2026 (CEST)&lt;/div&gt;

== Użytkownik [[User:Esperantysta Druhomił|Esperantysta Druhomił]] ==
Te edycje tego użytkownika trzeba cofnąć, lub poprawić, jak myślisz? Zobacz je w: [[Specjalna:Wkład/Esperantysta_Druhomił]]... [[Wikipedysta:Persino|Persino]] ([[Dyskusja wikipedysty:Persino|dyskusja]]) 21:51, 27 lip 2026 (CEST)

:@[[Wikipedysta:Persino|Persino]] powiem ci szczerze, że ciężko mi się ustosunkować, ponieważ w kwestii języków jestem mało obeznany. [[Wikipedysta:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja wikipedysty:Igor123121|dyskusja]]) 22:28, 27 lip 2026 (CEST)</text>
      <sha1>bq2logspb0d45xrgz9v10e3cpmxapq7</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>