Wikicytaty plwikiquote https://pl.wikiquote.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Media Specjalna Dyskusja Użytkownik Dyskusja użytkownika Wikicytaty Dyskusja Wikicytatów Plik Dyskusja pliku MediaWiki Dyskusja MediaWiki Szablon Dyskusja szablonu Pomoc Dyskusja pomocy Kategoria Dyskusja kategorii TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 10 1563 646190 617134 2026-08-06T11:31:48Z Swam pl 41038 podmiana powtarzającego się cytatu 646190 wikitext text/x-wiki {| align="center" style="background-color: transparent; color: var(--color-base, inherit);" |'''''Teatr jest najważniejszą rzeczą na świecie, gdyż tam pokazuje się ludziom, jakimi mogliby być, jakimi pragnęliby być, choć nie mają na to odwagi, i jakimi są.''''' |- | align="right" |[[Tove Jansson]], ''Lato Muminków'' |} <noinclude>[[Kategoria:Szablony cytatów dnia|08-09]]</noinclude> h3o83j6kikn612nxou2xk264sfzdsxa 10 1564 646191 617139 2026-08-06T11:37:35Z Swam pl 41038 podmiana powtarzającego się cytatu 646191 wikitext text/x-wiki {| align="center" style="background-color: transparent; color: var(--color-base, inherit);" |'''''Niszczenie jest znacznie łatwiejsze od tworzenia.''''' |- | align="right" |[[Suzanne Collins]], ''[[Igrzyska śmierci]]'' |} <noinclude>[[Kategoria:Szablony cytatów dnia|08-10]]</noinclude> cfz1n6qggv24zepjfb2177wtao6fyu0 0 6293 646179 646160 2026-08-05T12:14:34Z Lukaes54 51649 /* Inne */ 646179 wikitext text/x-wiki '''[[w:Roman Dmowski|Roman Dmowski]]''' (1864–1939) – polski [[polityk]], publicysta polityczny, współzałożyciel Narodowej Demokracji. [[Plik:Roman Dmowski LOC 3c35372u.jpg|mały|{{center|Roman Dmowski (ok. 1919)}}]] ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20My%C5%9Bli%20nowoczesnego%20Polaka.pdf Kościół, naród i państwo]''== * Katolicyzm nie jest dodatkiem do polskości, zabarwieniem jej na pewien sposób, ale tkwi w jej istocie, w znacznej mierze stanowi jej istotę. Usiłowanie oddzielenia u nas katolicyzmu od polskości, oderwania narodu od religii i od Kościoła, jest niszczeniem samej istoty narodu. ** Zobacz też: [[katolicyzm]] * Naród szczerze, istotnie katolicki musi dbać o to, ażeby prawa i urządzenia państwowe, w których żyje, były zgodne z zasadami katolickimi i ażeby w duchu katolickim były wychowywane jego młode pokolenia. * Nie trzeba dowodzić, że upadek narodów katolickich pociągnąłby za sobą upadek roli i wpływu Kościoła katolickiego. To też w sferach kościelnych z surową krytyką występowano wobec pewnych skrajności nacjonalizmu, ale na ogół uważano za bardzo pomyślny objaw budzenie się energii narodowej w społeczeństwach katolickich. Tym bardziej, że razem z odrodzeniem myśli narodowej szedł zwrot ku katolicyzmowi, ogarniający znaczną liczbę ludzi, którzy pod wpływami prądów XIX wieku od niego się byli oddalili. * Nie umiałbym powiedzieć, gdzie pierwej, we Francji, czy we Włoszech, użyto wyrazu „nacjonalizm” dla określenia nowego ruchu narodowego. Byłem zawsze zdania, że to termin nieszczęśliwy, osłabiający wartość ruchu i myśli, którą ten ruch wyrażał. Wszelki „izm” mieści w sobie pojęcie doktryny, kierunku myśli, obok którego jest miejsce na inne, równorzędne z nim kierunki. Naród jest jedyną w świecie naszej cywilizacji postacią bytu społecznego, obowiązki względem narodu są obowiązkami, z których nikomu z jego członków nie wolno się wyłamywać: wszyscy jego synowie winni dla niego pracować i o jego byt walczyć, czynić wysiłki, ażeby podnieść jego wartość jak najwyżej, wydobyć z niego jak największą energię w pracy twórczej i w obronie narodowego bytu. Wszelkie „izmy”, które tych obowiązków nie uznają, które niszczą ich poczucie w duszach ludzkich, są nieprawowite. * Polityka narodu katolickiego musi być szczerze katolicka, to znaczy, że religia, jej rozwój i siła musi być uważana za cel, że nie można jej używać za środek do innych celów, nic wspólnego z nią nie mających. * Wielki naród, jak już było gdzie indziej powiedziane, musi nosić wysoko sztandar swej wiary. Musi go nosić tym wyżej w chwilach, w których władze jego państwa nie noszą go dość wysoko, i musi go dzierżyć tym mocniej, im wyraźniejsze są dążności do wytrącenia mu go z ręki. ** Zobacz też: [[wiara]] * Wolnomularstwo utraciło już siłę duchowej atrakcji. Mając siłę organizacyjną, a stąd władzę i rozdawnictwo łask, przyciąga ono jeszcze ludzi, i to w dużej liczbie. Ale ten rodzaj ludzki, których się przyciąga łaskami, nie podbija świata. Przyszłość należy do tych, co mają ideę, wiarę w nią i zdolność poświęcenia. * Żyjemy w dobie bankructwa wielu podstaw, na których opierało się życie świata naszej cywilizacji w ostatnim okresie dziejów. W krajach przodujących cywilizacyjnie dotychczasowe podstawy walą się szybko, a niewiele widać twórczości w kierunku budowania nowych. Raczej widzi się upór w kierunku ratowania tego, czego się uratować nie da.<br />Takie momenty w dziejach cywilizowanej ludzkości bywały już nieraz. Znamionowały je zawsze pewne rysy wspólne, bez względu na warunki czasu i miejsca: upadek wiary, silnej wiary w cokolwiek; upadek myśli – zanik twórczości; upadek smaku – górowanie brzydoty nad pięknem; rozkład dyscypliny moralnej i upadek obyczajów; wreszcie, rozpowszechnienie się rozmaitych zabobonów, zastępujących wierzenia religijne. Wszystkie te rysy występują w bardzo uwypuklony sposób w dzisiejszym życiu naszej cywilizacji. ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20My%C5%9Bli%20nowoczesnego%20Polaka.pdf Myśli nowoczesnego Polaka]''== * Człowiek dla samego siebie jest o wiele więcej skomplikowaną i o wiele trudniejszą do wytłumaczenia istotą niż dla innych, bo ma przed sobą cały świat wewnętrzny, dla tych innych niedostrzegalny i tym samym poniekąd nie istniejący. Gubimy się we własnej duszy, nie umiejąc ani określenia, ani nazwy znaleźć dla rozmaitych jej składników, nie wiedząc, że w jej głębi drzemią instynkty zdolne w odpowiedniej chwili nad całym naszym jestestwem zapanować. I czasami jeden fakt, jedno spostrzeżenie w wewnętrznym świecie jak błyskawica oświetla wnętrze naszej własnej duszy, pozwala nam dojrzeć w niej pierwiastki, o których nigdyśmy nie myśleli i istnienia ich nigdy nie przypuszczali. ** Opis: Początkowo publikowane w: ''Podstawy polityki polskiej'' (drukowane w „Przeglądzie Wszechpolskim” w 1905). Dodawane do ''Myśli'' od trzeciego wydania (1907). * Gubi nas ona [bierność] nie tylko jako naród, ale jako jednostki. Jej to przede wszystkim zawdzięczamy, że wśród nas tak częstym jest zjawiskiem pesymizm, beznadziejność, brak wiary w siebie i w możność życia na lepszy sposób. Trzeba świat znać i rozumieć, a życie samemu urabiać według własnych wymagań. Świat wtedy nie będzie taki brzydki, a życie na nim nie takie złe, jak to nam się często zdaje. * I sprzedajemy humanitarnie Polskę w dalszym ciągu. * Jestem Polakiem – to słowo w głębszym rozumieniu wiele znaczy. Jestem nim nie dlatego tylko, że mówię po polsku, że inni mówiący tym samym językiem są mi duchowo bliżsi i bardziej dla mnie zrozumiali, że pewne moje osobiste sprawy łączą mnie bliżej z nimi, niż z obcymi, ale także dlatego, że obok sfery życia osobistego, indywidualnego znam zbiorowe życie narodu, którego jestem cząstką, że obok swoich spraw i interesów osobistych znam sprawy narodowe, interesy Polski, jako całości, interesy najwyższe, dla których należy poświęcić to, czego dla osobistych spraw poświęcić nie wolno. * Jestem Polakiem – więc mam obowiązki polskie: są one tym większe i tym silniej się do nich poczuwam, im wyższy przedstawiam typ człowieka.<br />Bo im szersza strona mego ducha żyje życiem zbiorowym narodu, tym jest mi ono droższe, tym większą ma ono dla mnie cenę i tym silniejszą czuję potrzebę dbania o jego całość i rozwój.<br />Z drugiej strony, im wyższy jest stopień mego rozwoju moralnego, tym więcej nakazuje mi w tym względzie sama miłość własna. ** Zobacz też: [[naród]], [[ojczyzna]] * Jestem Polakiem – więc całą rozległą stroną swego ducha żyję życiem Polski, Jej uczuciami i myślami, Jej potrzebami, dążeniami i aspiracjami. Im więcej nim jestem tym mniej z jej życia jest mi obce i tym silniej chcę, żeby to, co w mym przekonaniu uważam za najwyższy wyraz życia stało się własnością całego narodu. * Można bodaj z całą słusznością powiedzieć, że nigdzie nie ma tylu co u nas nieinteligentnych intelektualistów i tylu estetów bez smaku. * Nasz chłop, pomimo swej niskiej kultury jest zdolniejszy, pojętniejszy od chłopa niemieckiego lub francuskiego, to niekoniecznie stąd wnioskować należy, ze tamte narody uformowały się z gorszego materiału rasowego, ale że jedynie żyjąc w cywilizacji przez dłuższy czas i w intensywniejszych jej postaciach, zdołały już część najlepszego materiału z ludu wyciągnąć i w znacznej mierze zniszczyć. * Społeczeństwo zaś popada w bezmyślność w zakresie najżywotniejszych swoich interesów, w dziedzinach zaś oderwanych od życia okazuje skłonność do ekstaz i orgii duchowych. Umie ono przez dłuższy czas zupełnie nie interesować się poważnymi zaburzeniami w głębi państwa, od którego jego losy zależą, ale przychodzi czasem chwila, że z wszystkich kątów kraju zjeżdżają się ludzie w celu wysłuchania jednej opery, lub że wypełniająca salę koncertową wyborowa publiczność urządza sobie zbiorowe łkanie. * Tak, my jesteśmy w głównej swej masie, w tym, co stanowi naród przyszłości, społeczeństwem młodym, zaczynającym się dopiero dorabiać i wciskać na pole międzynarodowego współzawodnictwa, na którym się dziś rozsiadły wygodnie inne ludy. I jeżeli można powiedzieć, że powalona na ziemię i skrępowana od stulecia Polska zaczyna się poruszać na nowo, to głównym momentem jest tu właśnie ruch masy ludowej, młodej, żywotnej, dorabiającej się, pierwszymi, obudzonymi z uśpienia siłami rwącej się do życia: nie jest to właściwie odradzanie się starej Polski, ale powstawanie nowej z nieruchomych przez wieki pokładów. ** Zobacz też: [[Polska]], [[naród]], [[młodzież]] * Trzeba świat znać i rozumieć, a życie samemu urabiać według własnych wymagań. Świat wtedy nie będzie tak brzydki, a życie na nim tak złe, jak to nam się często zdaje. Jest ono tylko twarde dla zniewieściałych próżniaków i bezlitosne dla nie rozumiejących ducha czasu. * Warunki wszakże zewnętrzne nie mogłyby wystarczyć do zepchnięcia społeczeństwa w takiej mierze z jego drogi rozwojowej, gdyby w jego wewnętrznej organizacji nie istniały poważne po temu przyczyny. * Wszystko co polskie jest moje: niczego się wyrzec nie mogę. Wolno mi być dumnym z tego, co w Polsce jest wielkie, ale muszę przyjąć i upokorzenie, które spada na naród za to co jest w nim marne. * Wyrafinowanie duchowe naszego inteligentnego ogółu, jakkolwiek zupełnie zrozumiałe, gdy zważamy wszystkie jego źródła, przy bliższym zastanowieniu jest i smutne, i śmieszne zarazem. I nie tylko dlatego, że nie odpowiada ono poziomowi rozwoju naszych władz duchowych, że intelektualizm łączy się często ze słabymi zdolnościami umysłowymi i nawet nieuctwem, że estetyzmowi towarzyszy brak poczucia piękna, surowość i niewyrobienie smaku, podlegającego pierwszej lepszej sugestii, że w pierwszych szeregach ruchu etycznego idą niedojrzałe dusze, nie rozumiejące życia i jego zadań, niezdolne do konsekwentnego stosowania zasad, ale dlatego także, iż obecnemu momentowi i w dziejowym rozwoju naszego narodu najmniej odpowiada wszelka kontemplacja, wyrafinowanie duchowe, bierne filozofowanie lub pływanie w estetycznych ekstazach. My jesteśmy narodem młodym, a jeżeli idzie o świeżość duchową głównej masy społecznej – może najmłodszym w Europie. Polska upadła nie dlatego, że się jako naród zestarzała, ale dlatego, że się wykoleiła w rozwoju. * Znacznie głębsze rozbicie inteligencji polskiej wynikło z tłumnego wtargnięcia w jej szeregi Żydów. Przeprowadzona w przeddzień powstania [styczniowego] reforma Wielopolskiego zniosła prawne przegrody między nimi a społeczeństwem polskim. Rzucili się wtedy do szkół średnich i uniwersytetów. Wytworzyli liczną inteligencję, biorącą udział w życiu polskim, wnoszącą w nie swoje tendencje, narzucającą mu swe upodobania i swe nienawiści, a w wypadkach nawet, w których usiłowali być jak najwięcej Polakami, nie mogącą się pozbyć swej odrębnej psychiki, swych instynktów. Ta inteligencja, w miarę, jak liczba jej rosła, stawała się coraz słabiej polska, a coraz mocniej żydowską. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Zwalczanie etyki narodowej ze stanowiska chrześcijańskiego nie dowodzi wcale głębokiego zrozumienia zasad chrześcijańskich i mocnego do nich przywiązania, lecz tylko brak narodowego poczucia, a częstokroć i logiki. W stosunku do cudzoziemca, dajmy na to do Niemca lub Moskala, etyka chrześcijańska tyle mnie obowiązuje, ile idzie o stosunek prywatny, o stosunek człowieka do człowieka, tam wszakże, gdzie obaj występujemy jako przedstawiciele i obrońcy spraw swych narodów, jedynie mnie obowiązuje etyka narodowa. W stosunkach osobistych nie wolno mi go krzywdzić równie dobrze, jak gdyby był moim rodakiem, bo w tych stosunkach etyka nasza, etyka chrześcijańska, nie uznaje różnic narodowych. Ale nawet zabić go mam obowiązek w walce za ojczyznę. ** Opis: Początkowo publikowane w: ''Podstawy polityki polskiej'' (drukowane w „Przeglądzie Wszechpolskim” w 1905). Dodawane do ''Myśli'' od trzeciego wydania (1907). ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20Nasz%20patriotyzm.pdf Nasz patriotyzm]''== * Ażeby Polacy mogli żyć prawidłowo w organizmie państwowym rosyjskim, trzeba ich cofnąć w rozwoju, trzeba ich cywilizacyjnie Rosjanom upodobnić. Ażeby zaś przestali marzyć o zjednoczeniu politycznym wszystkich ziem polskich, trzeba ich wytępić, dopóki bowiem naród ten będzie istniał w trzech państwach, dopóty będzie dążył, prawem konieczności do zlania się w jedną polityczną całość. * Ażeby żyć, musimy zdobyć prawa. Tego żądania polityka biernego oporu nie stawia i dlatego, obejmując wiele rzeczy pożytecznych, nie wystarcza ona na potrzeby chwili bieżącej. * Chociaż więc socjalizm u nas nie dał społeczeństwu programu, obejmującego ogół jego potrzeb, choć w naszej walce o istnienie narodu i jego rozwój cywilizacyjny nie zajął stanowiska, do którego rościł sobie prawo, chociaż wyznawcy jego więcej mieli często dobrych chęci, niż znajomości warunków życia społecznego - niemniej przeto występuje on, jako ważny kierunek społeczny, kierunek rozwojowy i przyczynia się do wytworzenia najlepszych sił narodowych. * Dziś rząd [rosyjski]przestaje się kryć, że celem jego usiłowań jest zlanie Polaków z Rosją pod każdym względem, czyli, inaczej mówiąc, wytępienie narodowości polskiej. * Gdyby rząd rosyjski nie posunął się już w swych wrogich działalnościach ani kroku naprzód, to my przy tych więzach, które nas obecnie krępują, przy dzisiejszej administracji, szkole, cenzurze i policji, przy nędzy ekonomicznej naszej inteligencji i warstw ludowych, musimy coraz bardziej upadać, by ostatecznie zginąć. Coraz silniejsze będą objawy zwyrodnienia fizycznego i duchowego, coraz częstsze wypadki upodlenia i odstępstwa. Coraz głębiej będziemy tonęli w tym bagnisku, w którym ugrzęźliśmy wskutek różnych przyczyn, dopóki ostatni Polak, któremu sęp nie wyżarł mózgu - rzuciwszy naokół wzrokiem rozpaczliwym, nie zawoła już naprawdę: ''Finis Poloniae''! * Gruntu tego niema. Jeżeli chcemy żyć, musimy go zdobyć i to zdobyć właśnie na drodze nielegalnej - rewolucyjnej. * Ile razy człowiek uważający się za Polaka, ba, nawet za patriotę, mówi po rosyjsku dobrowolnie i nie zmuszony ostatecznością wprowadza rusyfikacyjne reformy? Ile razy nie korzystamy z istniejącego prawa jedynie przez niedołęstwo i bezmyślne tchórzostwo? * Iluż to jest ludzi, którzy czekają na rewolucję jutra, zamiast robić dzisiaj rewolucję nieustającą. * Im bezwzględniej przedstawiciel wielkiego kapitału walczy z warunkami, które przeszkadzają mu ten kapitał powiększyć, tym lepiej nadaje się do swojej roli. * Już przed stu laty „stronnictwo patriotyczne”, które stworzyło Ustawę Trzeciego Maja, rozumiało przez patriotyzm dążenie do posunięcia społeczeństwa naprzód w jego rozwoju, do rozszerzenia praw na warstwy wydziedziczone, do pogłębienia wśród nich świadomości politycznej i narodowej. * Literatura po przejściu brutalnych operacji w cenzurze cierpi na niedokrwistość i kalectwo. Szkoła zabija moralnie, umysłowo i fizycznie... Oto warunki rozwoju dla całego narodu. * Naród nasz, który ma za sobą tysiąc lat kultury, który jest narodem europejskim - wyprzedza na wielką odległość Rosję, co zresztą sami Rosjanie powszechnie przyznają. * Nie dość na tym: ażeby społeczeństwo nasze nie poczęło się cofać w rozwoju, musi ono całe przywyknąć do życia nielegalnego. Kto nie chce żyć tym życiem, kto obawia się wszelkiego kroku niezgodnego ze „sprawiedliwością” najeźdźców, ten nie tylko musi zostać biernym, nie tylko musi usunąć się z najgłówniejszych dziedzin pracy narodowej, ale musi ulec ślepocie na najważniejsze zjawiska naszego życia, bo w literaturze i prasie legalnej ono odbicia swego nie znajduje. * Odpowiednio do położenia politycznego każdej dzielnicy, musimy uznawać rozmaity stosunek do rządów zaborczych, musimy się godzić na rozmaite odpowiadające warunkom miejscowym środki działania, ale nie zmienia to w niczym tej ogólnej zasady, według której każdy czyn polityczny Polaka, bez względu na to, gdzie jest dokonywany i przeciw komu skierowany musi mieć na widoku interesy całego narodu. * Ograniczając się do prasy legalnej, musimy się zgodzić, że lud nasz będzie coraz bardziej pozostawał w tyle za innymi narodami. * Patriotyzm nie nakazuje jedynie konserwowania narodu, ale czuwanie nad możliwie szybkim i prawidłowym sił jego rozwojem. * Pojedyncze i zbiorowe manifestacje i obchody, różne formy biernego protestu, bezrobocia lub choćby odmowa płacenia podatków, tępienie wszelkich zewnętrznych form rusyfikacji, niszczenie materialnych zasobów rządu, wreszcie kary wymierzane na gorliwszych agentów władzy lub na zdrajców sprawy narodowej - oto sposoby działania, za pomocą których utrudnia się wrogowi egzystencję w podbitym i gnębionym kraju, wprowadza się rozkład do jego systemu i rzuca strach na ośmielonych bezkarnością jego służalców. * Polityka narodowa w głównych swoich zasadach nie może być ani poznańską, ani galicyjską, ani warszawską - musi ona być ogólnopolską. * Polityka nasza musi być rewolucyjną, bo organiczna być nie może, bo nie ma żadnego gruntu legalnego, na którym by się mogła oprzeć; nie może ona pozostać polityką obrony, bo szczątki, które nam zostały, nie pozwalają żyć i rozwijać się, i program, ograniczony do obrony, byłby programem powolnego konania. * Program nasz, z jakiejkolwiek strony wzięty, jest dla zaborczego rządu nielegalnym i takim być musi. Działalność, obawiająca się gruntu rewolucyjnego, w naszych warunkach nie ma przed sobą przyszłości. * Przy dzisiejszych środkach militarnych, przy istnieniu w naszym kraju olbrzymiej armii obcoplemiennej, której na swą stronę przeciągnąć przecie nie można - marzyć o powstaniu mogą tylko ludzie, zadawalający się prostym brzmieniem wyrazu i nie próbujący sobie wyobrazić konkretnych warunków urzeczywistnienia zamiaru. * Rosja bardzo dobrze rozumie, że w interesie jej potęgi leży rusyfikacja naszego kraju. * Rząd rosyjski rozmaitymi czasy rozmaicie usprawiedliwiał swoje gwałty na Polsce. Dowodząc, że ziemie litewskie i ruskie stanowią odwieczną jedność z moskiewskim rdzeniem państwa carów, dziką działalność swą w tych ziemiach nazywał wyzwalaniem swego ludu z pod jarzma polskiego. Gnębiąc szlachtę w etnograficznej Polsce, podawał się za obrońcę uciśnionych ekonomicznie i politycznie włościan. Wieszanie i masowe wysyłanie na Sybir najlepszych sił społeczeństwa polskiego nazywało się uzdrawianiem narodu z chorobliwych marzeń, gwałty na unitach – przyjmowaniem na łono swego kościoła braci, których niegdyś przemoce oderwano i którzy teraz dobrowolnie powracają. Do ostatnich jeszcze czasów słyszeliśmy, że rząd rosyjski nic nie ma przeciw pomyślnemu rozwojowi narodowości polskiej, że chodzi mu tylko o zachowanie w całości granic państwa, o wytępienie dążności separacyjnych. * Słyszymy już szeptane drżącymi ustami słowo „ofiary”... Nie ma patriotyzmu bez gotowości do ofiar. Kto chce ocalić nasz naród, nie nadstawiając karku, ten będzie widział powolne jego gnicie... * Te resztki praw, których nam jeszcze nie wydarto, nie mogłyby wystarczyć do życia nawet znacznie niżej od nas stojącemu narodowi. Warunki więc życia muszą w ustroju naszym wywoływać zmiany chorobliwe, których zresztą nie brak, jak to każdy przyznać musi. * Te strony życia narodowego, których rozwinąć nie można na gruncie legalnym, stworzymy w postaci nielegalnej. * To jest nasze pojmowanie polityki obronnej... Obrona przed wrogiem polega przede wszystkim na porządnym umocnieniu swej twierdzy. Dążyć więc należy do wytworzenia w społeczeństwie surowej opinii patriotycznej, która by karciła wszelkie odstępstwa; do takiego wyrobienia politycznego narodu, żeby ludzie wyzyskiwali do ostateczności na korzyść społeczeństwa pozostałe nam jeszcze prawa, żeby nie ustępowali usiłowaniom władz przynajmniej w niczym, do czego przez panujące prawo nie są zmuszeni. * W masach ludowych wzrasta świadomość społeczna, a co za tym idzie polityczna i narodowa - ukazują się siły świeże, niewyczerpane fizycznie i imponujące liczbą. * Walka z kulturą polską, czyli wynaradawianie, to jedna tylko strona rosyjskiej względem nas polityki. Na niej polityka ta się nie kończy. * Zakres przedmiotów, o których wolno pisać, coraz się zmniejsza: pisma nasze doszły już do tego, że poza okrojoną należycie polityką zagraniczną, wolno im pisać tylko o balach, koncertach i o wypadkach na ulicy, notabene nie o wszystkich -kiedy bowiem oficer strzela do przechodnia z rewolweru, to można się dowiedzieć o tym tylko od świadków, kiedy zaś kozak morduje rodzinę sklepikarzy dla rabunku, to w pismach kozak nazywa się „jakąś osobą”. * Zresztą życie ekonomiczne nie może rozwijać się normalnie tam, gdzie wszelka inicjatywa osobista lub zbiorowa jest skrępowana, gdzie nie wolno stowarzyszać się w celach gospodarczych, a nawet dla pozyskania łatwiejszego kredytu, gdzie żadna instytucja lub przedsiębiorstwo nie mogą być pewne swego istnienia. ==''Polityka polska i odbudowanie państwa''== * Niepodległość nie dlatego mamy, że ktoś powiedział głośno, iż jej chce, tylko dlatego, że byli ludzie zmierzający planowo do jej odzyskania, orientujący się mniej więcej w warunkach do tego niezbędnych i umiejący te warunki dla postawionego sobie celu wyzyskać. * Historia wszystkich narodów uczy nas, jak często po pokoleniach marnych, moralnie słabych, niedołężnych przychodziły pokolenia dzielne, z szerokimi aspiracjami, które dokonywały wielkich dzieł. * Znaczna część ziem dawnej Rzeczypospolitej, leżących poza granicami naszego obszaru etnograficznego, pozostała częścią polskiego obszaru narodowego, w tym znaczeniu, że polskość jest tam dominującą siłą cywilizacyjną, jedyną zdolną do politycznego zorganizowania kraju, że ziemie te wreszcie geograficznie nie dadzą się z Polski wyłączyć. Naród, który politycznie i cywilizacyjnie nie zwyrodniał, który moralnie nie zmarniał, takich ziem wyrzec się nie może. * Państwo wielkie – to państwo, które ma dostateczne siły i środki, dość wysoką i sprawną organizację, wreszcie myśl kierującą, zdolną objąć dość szerokie widnokręgi, ażeby polityka jego mogła wywierać wpływ nie tylko na sprawy najbliższe, bezpośrednio go dotyczące, ale brać udział w regulowaniu spraw ogólnoeuropejskich, a jak dziś, ogólnoświatowych. * Państwami małymi są te, które zmuszone są ograniczać się do obrony tylko swych bezpośrednich interesów, które i w ich zakresie są od wielkich państw zależne, które często są wciągane w orbitę jednego z wielkich państw i, przy formalnej niezawisłości, mają jednak nad sobą zwierzchnią władzę. * Kto więc myślał naprawdę o odzyskaniu niepodległości i kto rozumiał, co to jest niepodległość, ten musiał myśleć o odbudowaniu Polski w takich warunkach, z takim obszarem, żeby mogła stać się państwem silnym, od sąsiadów niezależnym, zdolnym do wielkopaństwowej polityki. * państwa nie buduje się dla jednego pokolenia i jednym pokoleniem, (…) nie mierzy się wartości narodu. Żyć myślą o odbudowaniu państwa, pracować na serio dla tego celu mogli tylko ludzie nieżyjący wyłącznie dniem dzisiejszym, moralnie niezwiązani zanadto ze współczesnym pokoleniem, niebudujący całych swych nadziei na tym pokoleniu. * Gdyby Polska posunęła się znacznie na wschód, na ziemie językowo niepolskie, a nie objęła swymi granicami na zachodzie ziem rdzennie polskich, przestałaby być państwem narodowym i – zważywszy ewolucję polityczną Europy, – wkrótce przestałaby w ogóle być państwem. * Kto się zrzekał ziem zaboru pruskiego, ten się w istocie zrzekał niepodległej Polski. Jeżelibyśmy w przyszłości z tych ziem coś utracili, znaczyłoby to, że odbudowane państwo polskie zaczyna znów upadać. * Ktokolwiek starał się konkretnie sobie przedstawić przyszłe państwo polskie, kto obszar ziem polskich dobrze znał i miał cokolwiek politycznej wyobraźni – nie mógł marzyć o sięgnięciu do granic 1772 roku. * Ilu wreszcie, którzy nie umieli myśleć o Polsce, tylko o tym, jakby Moskalom zaszkodzić! * Autorzy powstań nie liczyli się wcale z położeniem zewnętrznym i wybierali na wybuch najnieodpowiedniejsze momenty polityczne. * Wybuchały powstania wbrew woli ogromnej większości społeczeństwa, narzucane mu przez garść, przeważnie młodzieży. * Dwa główne powstania, 18 stycznia 183063 roku, przyniosły korzyść – naszym wielkim kosztem – interesom nie naszym. Pierwsze było dywersją, która ocaliła rewolucyjny Zachód od zbrojnej interwencji rosyjsko-pruskiej, tu przynajmniej nie służyło sprawie wrogów; drugie gorzej, bo umożliwiło Prusom oddalenie Rosji od Francji i związanie jej z sobą na naszą zgubę. * W niektórych zaś gabinetach dyplomatycznych pamiętano, że umiemy swoim kosztem oddawać usługi obcym, i rejestrowano nas jako bezmózgową hołotę polityczną, którą w razie potrzeby można wyzyskać nie tylko dla obcych, ale nawet dla wrogich Polsce interesów. * wszelkie próby powstańcze, zaczynając od roku 1863, były już tylko z korzyścią dla Niemiec. Zacząłem się wtedy zastanawiać, czy to może być tylko zbieg okoliczności – za wiele w tym było prawidłowości, za wiele konsekwencji. A nie przychodziło mi wtedy jeszcze do głowy, że będę kiedyś patrzył na legiony polskie, maszerujące obok pułków pruskich w braterstwie broni… * Prusy swą karierę dziejową budowały na rozszerzaniu się na ziemie rdzennie polskie i zniszczenie całkowite Polski było głównym celem ich polityki. Był to ten z wrogów, z którym kompromis był nie do pomyślenia. On się mógł pogodzić tylko z ostatecznym pogrzebem Polski. I właśnie temu wrogowi zaczęła od pół wieku służyć myśl powstańcza, operująca hasłem niepodległości… * Polak pod panowaniem rosyjskim ciągle był drażniony, obrażany, ciągle miał powód do oburzenia. * Zbudowawszy, w znacznej mierze dzięki brakowi mózgu politycznego w Polsce, nowe Cesarstwo Niemieckie pod swoją hegemonią, Prusy wyrosły na pierwszorzędną potęgę światową i zaciążyły nad całą środkową i wschodnią Europą, co tylko mogło im ułatwić dokończenie ostatecznej likwidacji kwestii polskiej. Przeszkodzić temu mogła tylko emancypacja Rosji spod ich wpływów, prowadząca do nieuniknionego starcia zbrojnego między dwoma mocarstwami. * Mówiąc o naszych dawniejszych powstaniach i o nowszych próbach w tym kierunku, staram się oceniać ich znaczenie ze stanowiska logiki politycznej. Zapominam, że wielu ludzi u nas nie umie o tym przedmiocie myśleć spokojnie i logicznie, że na jego poruszenie reagują przede wszystkim uczuciowo. * Polska nie jest własnością tego czy innego Polaka, tego czy innego obozu ani nawet jednego pokolenia. Należy ona do całego łańcucha pokoleń, wszystkich tych, które były i które będą. Człowiek, który ryzykuje byt narodu, jest jak gracz, który siada do zielonego stołu z cudzymi pieniędzmi. * Naszym celem było stworzenie poważnego przedstawicielstwa polskiego w państwie rosyjskim, które by swym postępowaniem zmusiło Rosję do liczenia się z Polską i które by dla Polski zdobyło stopniowo na zewnątrz znaczenie czynnika polityki europejskiej. ** Opis: o polityce w Dumie rosyjskiej. * Są ludzie, którzy w polityce uznają tylko żniwo – nawożenie, orka i siew są niepotrzebne. Są tacy, którzy podczas pierwszych robót w polu już pytają o plon, a gdy nie widzą, zniechęcają się i odchodzą… * Jedna rzecz była uderzająca: wszystko, co się znajdowało w jakimkolwiek, nawet najluźniejszym, związku z Żydami, było przeciw nam – ma się rozumieć, w imię patriotyzmu. Widoczne było, że główny kanał, przez który przenikają wpływy niemieckie do Polski – to nasze żydostwo. * Polski się nie buduje ani dla siebie, ani dla swej partii, ani nawet dla swego pokolenia. Ona jest własnością nieskończonego szeregu pokoleń, które ją tworzyły i tworzyć będą, które stanowią naród. Tylko ten w wielkich, przełomowych chwilach znajdzie właściwą drogę, kto ma poczucie odpowiedzialności względem tak pojętego narodu. * Rzymianie, którzy wcale nie byli najgłupszym narodem, mówili: chcesz mieć pokój – przygotowuj wojnę. Europa od paru dziesiątków lat hałaśliwie przygotowywała pokój powszechny i doszła do powszechnej wojny, największej, najstraszniejszej, jaką świat widział. * Mówi się często u nas o dwóch równorzędnych orientacjach, o dwóch przeciwnych kierunkach polityki polskiej podczas wojny, z których jeden wygrał, bo strona wojująca, z którą poszedł, wygrała. Nie – była tylko jedna polityka polska. * Faktem jest, że istnienie legionów, jakkolwiek przyczyniło nam wiele kłopotu, nie sparaliżowało od początku naszej akcji, a to najważniejsze. * Były też rzeczy, których nie rozumiałem całkowicie i które chciałbym lepiej zrozumieć. Chciałbym wiedzieć, skąd pochodziła ta wściekła, wydobywająca pianę na usta, nienawiść do nas, do ludzi, którzy szli inną drogą; skąd te groźby, że jak przyjdą do Warszawy, to nas powywieszają, skąd to publiczne oskarżanie ludzi w Galicji, gdzie zawsze groziła interwencja władz austriackich… * Na pewno byli tacy ludzie, co sobie życzyli zwycięstwa Niemców, żeby czasem endecy nie wygrali, i myśl ta była tak intensywna, że zapomnieli przy tym zapytać siebie, jak Polska na tym wyjdzie. * Ziemie stanowiące dziś Republikę Austriacką prędzej czy później staną się częścią państwa niemieckiego. Temu żadna siła nie przeszkodzi, bo to jest koniecznością życia. * Zawsześmy łatwo przyjmowaliśmy to, co przychodziło z zewnątrz, i miało ono w naszych oczach zazwyczaj większą wartość niż to, co swoje. W polityce to się wyrażało w łatwym uleganiu obcym wpływom, obcym natchnieniom, nawet wtedy, gdy te nas pchały do działania na własną szkodę. * Zwłaszcza imiona Lloyda George’a i Wilsona, jeżeli Żydzi umieją być wdzięczni, winny być w ich księgach złotymi zapisane głoskami. * Dotychczas nie mogę zrozumieć, jakimi myślami kierowała się Rada Regencyjna, gdy wysłała do Szwajcarii ks. Eustachego Sapiehę, z propozycją do Komitetu Narodowego w Paryżu, ażeby ten również uznał jej zwierzchnictwo nad sobą. Jak sobie wyobrażano uzależnienie polityki prowadzonej przeciw Niemcom od organu mianowanego przez Niemców i istniejącego pod ich opieką? * Pokój brzeski był ukoronowaniem polityki, która związała losy Polski z Austrią i z Niemcami, która się nazywała aktywistyczną, a której aktywność wyraziła się ostatecznie w roli barana na rzeź prowadzonego. Składany był na ofiarę bogu niemieckiemu, więc mu pozłocono rogi. * Co zaś do ostatecznego załatwienia kwestii polskiej na terenie międzynarodowym, kwestii granic państwa przede wszystkim, to cała nasza praca podczas wojny zostałaby zmarnowana, gdyby Piłsudski i obóz stojący za nim dostali wpływ na te sprawy. Znaliśmy dobrze ich niechętny stosunek do ziem zaboru pruskiego, ich gotowość oddania Ukraińcom większej części Galicji Wschodniej, wreszcie ich niedorzeczne pomysły federacyjne na wschodzie. Gotowi byliby zrealizować Polskę 5 listopada 1916 roku, powiększoną o zachodnią Galicję. * Właśnie, proszę panów, otrzymałem wiadomość o nowym „pogromie” w Polsce. W Kielcach paruset młodych Żydów, wyszedłszy z kinematografu, ciągnęło przez ulice z okrzykami: „Niech żyje Lenin! Niech żyje Trocki! Precz z Polską!”. Tłum się rzucił na nich i padły ofiary. Co by panowie zrobili, gdyby w którym mieście francuskim ukazała się na ulicach banda z podobnymi okrzykami, wołająca: „Precz z Francją!”? * Jeżeli mi kto zazdrościł zaszczytu reprezentowania Polski na konferencji pokojowej, to nie miał czego. Trzeba było mego dużego zdrowia do spełnienia tego obowiązku, a i ono w końcu nie wystarczyło… * Na posiedzeniu plenarnym konferencji, na którym Wilson wniósł swój projekt Ligi Narodów, zabrałem był głos, ażeby z kolei powitać ten projekt w imieniu Polski. W przemówieniu moim znalazły się słowa: „Kraj mój leży w tej części Europy, w której największe niebezpieczeństwa zagrażają przyszłemu pokojowi”. Mówiłem tylko po francusku. Otóż generalny tłumacz konferencji, p. Mantoux (Żyd), bardzo zresztą zdolny człowiek i znakomicie władający obu językami, przełożył te słowa na angielski: „Kraj mój przedstawia największe niebezpieczeństwo dla przyszłego pokoju”. * Co prawda są ludzie, którzy gdy mają do wyboru między krzywdą polską a niemiecką, wolą, żeby się stała krzywda Polakom: oni tak długo już byli krzywdzeni, że się mieli czas do tego przyzwyczaić… * Biorę całkowitą odpowiedzialność za politykę polską. Jeżeli nie dość pomyślne rozwiązanie tej wielkiej dla naszego bytu państwowego kwestii ziem zachodnich pochodzi w tej czy innej mierze z naszej nieumiejętności, czy zaniedbania – ja przede wszystkim jestem za to odpowiedzialny. Czy jako kierownik tej polityki przed wojną i w pierwszym okresie wojny, czy później jako przewodniczący Komitetu Narodowego w Paryżu, czy wreszcie jako pierwszy, a przez dłuższy czas jedyny, delegat polski na konferencji pokojowej – przez cały czas odpowiedzialność na siebie brałem i powiększałem ją przez to, iż starałem się nie dopuścić, ażeby cokolwiek z naszej strony było robione wbrew mojej woli, wbrew temu, co uważałem za dobre. * Gdyby nie było legionów, Rady Stanu, Rady Regencyjnej i jej rządu, armii Królestwa Polskiego itd., gdybyśmy mieli podczas wojny rząd narodowy na Zachodzie, gdyby armia nasza po stronie sprzymierzeńców była jedynym dobrowolnym czynem zbrojnym Polaków, gdybyśmy na tej podstawie mogli byli wchodzić w umowy, dawać w imieniu całej Polski zobowiązania i otrzymywać je od mocarstw – inaczej byśmy pewnie, ja i Paderewski, w Paryżu przemawiali. Ale w polityce nigdy nie powinno się mówić „gdyby” … * – Któż z was słyszał przedtem o Cieszynie? – zawołał na jednym wiecu w Anglii Lloyd George głosem człowieka, który zrobił odkrycie geograficzne. * W tragicznej chwili naszych niedawnych dziejów, kiedy z ust zawiedzionego polityka polskiego padły słowa: „dla Polaków można coś zrobić, ale z Polakami nigdy!” – rozpoczęły się głębokie i szybkie przemiany w ustroju społeczeństwa, które musiały doprowadzić do tego, że coś dobrego w Polsce można zrobić tylko z Polakami. * Ci głównie ludzie, którzy tylko dawali ojczyźnie, a nic od niej nie brali, budowali Polskę. Tylko pokolenia, które takich ludzi mają, tworzą przyszłość narodu. * Pomiędzy licznymi węzłami łączącymi ludzi w jeden naród dwa są szczególnej wagi: (1) wspólne dzieje, współżycie w ciągu pokoleń pod jedną władzą i we wspólnych instytucjach, wiekowa walka przeciw wspólnym wrogom; (2) wspólność życia duchowego oparta na wspólnym języku. Zgodnie z różnymi warunkami historycznymi różnych części Europy bądź pierwszy, bądź drugi z tych dwóch czynników odgrywa rolę przeważającą. ==Inne== * A czy myślicie państwo, że warszawiacy nie przyczyniają się do niemczenia Galicyi? Proszę obserwować podróżnych, wjeżdżających z Królestwa w granice monarchii austryackiej! Proszę patrzeć, jak taka, z przeproszeniem, małpa warszawska znalazłszy się w Szczakowej z całą forsą paple po niemiecku, bo chce mieć tę satysfakcyę, że już jest za granicą, już w obcym kraju, że może już skorzystać ze swego wykształcenia w obcych językach. Sam widziałem Polaków z Warszawy, odpowiadających po niemiecku konduktorom kolejowym, którzy się do nich po polsku zwracali. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1897 * Agitacya np. socyaiistyczna w Paranie, dokąd wszyscy przybywają i powinni przybywać po to, żeby się zbogacić, jest absur­dem. Rezultat jej jest taki, źe wzrasta tylko zazdrość względem za­możniejszych jednostek polskich, która i tak już często prowadzi do tego, że Polacy wolą popierać kupca Niemca lub Portugalczyka, by się ich rodak czasem nie zbogacił i na nich nie wywyższył. Również szkodliwą jest tu praca nad wywoływaniem walk narodowościowych, mo­gących zohydzić życie tutejsze przy różnorodności mieszkańców. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Autor stwierdza głęboką różnicę etyczną między rasą polską i żydowską, uplastycznia ją z ogromną siłą, wreszcie formułuje ją przy sposobności. Pożycie tych dwóch żywiołów w jego powieści — to nie jest wzajemne zbliżanie się, asymilacya, ale wypieranie się wza­jemne, jednem słowem, walka bezwzględna. Ze stronic jego książki unosi się wiara, że żywioł polski w końcu zwycięży. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Blisko do piętnastu lat lat już istnieje nowy ruch narodowy wśród młodych, a jakże nikłe są siły, których dostarczył on obozowi narodowemu do pracy i walki na wszystkich polach. Ani jednego wybitnego naprawdę człowieka, czy to w dziedzinie myśli, czy też czynu. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Brazylijczyk jest przedewszystkiem zbyt odmienny rasowo, jest dla naszego chłopa za czarny, żeby mógł go do siebie ciągnąć. Stopa życiowa tych Brazylijczyków, z którymi się nasz osadnik styka, jest za nizka, ażeby mogła imponować, przeciwnie, wzbu­dza na ogół pogardę i szyderstwo. Budzi również odrazę pociąg żywiołu miejscowego do przelewania krwi, my bowiem we wszystkich warstwach społecznych jesteśmy właściwie bardzo łagodnego usposobienia. Wreszcie, jakkolwiek rzymski katolik formalnie, Brazylijczyk razi naszego osadnika swą pierwotną, barbarzyńską bezbożnością, nierozumieniem religii i jej wymagań, dzikimi zwyczajami religijnymi i nieprzyzwoitem znalezieniem się w kościele. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Brazylijczyk, przeciwnie, ma dla Polaka bezwzględną niemal po­gardę. Trzeba wiedzieć, że niema większych szowinistów nad Brazylijczy­ków. Patrzą oni z góry na Anglików nawet, a cóż dopiero na naszych pol­skich chłopów. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Chyba też niema w literaturze naszej powieści, któraby tyle nowego z życia na papier przeniosła, co »Ziemia obiecana«. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Ci sami, co niedawno wespół z żydami uderzali zuchwale w podstawy naszego narodowego bytu, co przymierzali się z tymi, którzy obrażali najświętsze uczucia polskie, dzisiaj nam krzyczą, że poniżamy sztandar narodowy. Sztandar narodowy to nie jest płachta, która się potrząsa przed oczyma rozjuszonego byka! Nosić go trzeba wysoko, i dlatego dłoń, którą go trzyma, musi być silna. Jeżeli nad podźwignięciem sił naszych pracować nie będziemy, jeśli polityka nasza prowadzić będzie do ciągłego osłabiania naszego narodu, sztandaru tego nie utrzymamy. A kiedy on na skutek naszej słabości pochyli się ku ziemi, to wtedy ci, którzy dziś krzyczą o jego poniżaniu, pierwsi rzucą się, żeby go w błocie zdeptać!… ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy, 1912 * Dla mnie miarą jest pożytek polskości: wszystko, co prowadzi do jej podniesienia, zbogacenia jej treści, rozszerzenia jej wpływu, jest dobrem, a jedynym hamulcem są moje instynkty moralne cywilizowanego człowieka, poszanowanie samego siebie i swego narodu, które mi nie pozwala, w jego nadto imieniu, nizkich używać środków. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 1, 1901. * Dla nas punktem wyjścia nie jest doktryna, ale interes nasz własny, bo interes narodowy polski jest w części interesem każdego, kto się Polakiem czuje, kto polskość, ducha polskiego, kulturę polską rozumie, komu do osobistego szczęścia szerokiego życia narodowego potrzeba. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 1, 1901. * Dziś Obóz Wielkiej Polski to jest właściwie obóz młodych Polaków, którzy mają tworzyć życie narodu polskiego, jego pracę na wszystkich polach, osłaniać piersiami swoimi jego byt i jego dobro przeciw wrogom, którzy by chcieli je zniszczyć, wziąć w swoje ręce losy państwa polskiego. ** Zobacz też: [[młodzież]], [[Polska]] * Dla niego [Reymonta] ludzie w społeczeństwie nie są matematycznemi jednostkami, ale faktami przyrodniczymi, wytworami rasy, wiekowego działania wpływów kulturalnych itd.. społeczeństwo zaś nie jest dowolną, mechaniczną mie­szaniną różnorodnych pierwiastków, ale organiczną całością, złączoną szeregiem wspólnych znamion, wierzeń, ideałów etycznych. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Do niczego również nie prowadzą zachcianki naśladowania metod faszyzmu. Faszyzm jest wielkim ruchem twórczym, ale wielkość jego i twórczość pochodzi stąd, że jest on ruchem narodowym, włoską narodową reakcją na idee XIX wieku, że łączy się z nim odrodzenie życia religijnego. (…) Metody wszakże polityczne faszyzmu są specyficznie włoskie, zastosowane szczęśliwie do warunków włoskich i do włoskiego charakteru narodowego. One właśnie stanowią tę stronę faszyzmu, której naśladować nie można. ** Źródło: ''Zagadnienia rządu'' (1927) ** Zobacz też: [[faszyzm]], [[Włosi]] * Galicyę można porównać z niezgrabnym chłopakiem, który idąc po raz pierwszy na większe zebranie towarzyskie, wynajął sobie garnitur, nie na niego skrojony. Skutkiem tego, zamiast się bawić, zamiast używać przyjemności, będącej w danym razie głównym celem, chłopczyna wyłącznie zajęty jest stosunkiem swej osoby do ubrania i męczy się rozmaitemi niewłaciwościami. To go pod pachami pije, to mu kołnierz na uszy włazi, to gors od koszuli tak się zachowuje, jakby się chciał z objęć kamizelki wydostać, a chwilami nawet zdaje mu się, iż część ubrania całkiem opadnie. Ciągle też, czy to tańcząc, czy rozmawiając z kobietami, czy jedząc przy stole, poprawia sobie ubranie i ani na chwilę o niem nie zapomina. Jak ten młodzieniec w pożyczonym garniturze, tak Galicya chodzi w swem prawie politycznem. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' X, „Przegląd Wszechpolski” nr 13, 1897 * Gdyby Polska nie miałaby tylu Żydów, nigdy by nie było rozbiorów. ** Źródło: ''Przewrót'', 1934, s. 270. * Gdybyśmy byli podobni do dzisiejszych Włoch, gdybyśmy mieli taką organizację jak faszyzm, gdybyśmy wreszcie mieli Mussoliniego, największego niewątpliwie człowieka w dzisiejszej Europie, niczego więcej nie byłoby nam potrzeba. ** Źródło: „Gazeta Warszawska”, 1925 ** Zobacz też: [[Benito Mussolini]], [[faszyzm]], [[Europa]] * Gdybyśmy mieli dziś wszystkie kwestie rozwiązane, gdyby nad niczym nie trzeba było suszyć sobie głowy i o nic walczyć, nie pozostawałoby nic innego, jak powiesić się z nudów. Właśnie nierozwiązane kwestie stanowią treść życia. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Główna (…) trudność tkwi w samym charakterze dzisiejszego ustroju ekonomicznego, wysuwającego na czoło życia żywioły niższe moralnie, szerzące rozprzężenie obyczajowe, i w wielkim na życie współczesne wpływie Żydów, którzy właściwym swej rasie bezwstydem zarażają dziś szybko społeczeństwa europejskie. ** Opis: o [[kapitalizm]]ie w 1929. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Granica między aktem walki politycznej a zwyczajną, ordynarną zbrodnią, między rewolucją a bandytyzmem nie istniała. To, do czego robienia, w imię celów rewolucji, żywioły prowadzące akcję rewolucyjną uważały się za upoważnione, te morderstwa partyjne, te rabunki pociągów i kas, połączone z mordowaniem ludzi uczciwie pełniących służbę, te mordy masowe zwykłych, skromnych policjantów strzegących porządku na rogach ulic – w oczach ludzi, którzy nie zatracili polskiej, zachodniej kultury moralnej, były po prostu czynami kryminalnymi. ** Opis: o działaniach PPS w walce o niepodległość. ** Źródło: [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,25160443,czy-jozef-pilsudski-byl-terrorysta.html alehistoria.pl], 9 września 2019. * Hitlerowcy rozumieją, że chcąc zorganizować Niemcy na podstawach narodowych, muszą zniszczyć pozycję Żydów i ich wpływ na społeczeństwo niemieckie. ** Źródło: ''Hitleryzm jako ruch narodowy'', szkic, 1932 * Humanitaryzm jest rzeczą piękną, ale humanitaryzm rozumny, umiejący przy obronie interesu narodowego uszanować wszystko, co dla ludzkości przedstawia wartość, nie pozwalający posiłkować się w walce środkami, poniżającymi godność człowieka. ** Źródło: Listy Warszawiaka z Galicyi, „Przegląd Wszechpolski” nr 9, 1897 * I dlatego to zdarza się często, iż działa się na lud w taki sposób, jakby chodziło o to, żeby przenieść do jego duszy ten nerwowy, powiem -histeryczny patryotyzm licznej sfery naszej inteligencyi, rozczulający się do łez nad ojczyzną, przy rozegzaltowaniu zdolny do szalonego nawet wybuchu, ale niezdolny stale o niej myśleć, dla niej pracować, i drobiazgu nawet codzień dla niej poświęcać. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 2, 1901. * Inteligentni brazylijczycy często i chętnie oświadczają, że z głodu by pomarli, gdyby nie osadnicy polscy, co przekładając na mniej silny język europejski, można twierdzić, że Polacy umożliwili im podniesienie ich kuchni ponad poziom »fiżonu« i »siarki« z farynią jakkolwiek nie można powiedzieć, żeby ją całkiem ucywilizowali, bo i dziś w najza­możniejszych domach brazylijskich jest ona pełna specyałów, niedostęp­nych dla naszego podniebienia, i jakby wymyślona na to, żeby wzbudzić w człowieku pogardę dla życia. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1900 * Jak biały człowiek, pełny szlachetności, niemogący się zdobyć na wyrządzenie małej przykrości jednostce ze swej rasy, po nieludzku postępuje z Murzynem, którego cierpienia tyle go obchodzą, co i cierpienia jego psa lub konia, tak samo inteligentny przedstawiciel warstwy uprzywilejowanej, bardzo wrażliwy na cierpienia ludzi swej klasy, może się zupełnie spokojnie zachowywać wobec rozpaczającego nędzarza dlatego tylko, że tu objawy rozpaczy są inne i dla niego niezrozumiałe. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Jakżeż tedy sprawa ruska ma się rozwijać na gruncie uczciwym, jeżeli tych nieszczęsnych Rusinów ciągle kupowano i kupuje się… Austriacy im płacili za nienawiść do Polaków, później Moskale zaczęli im płacić za to samo i zdaje się, że po dziś dzień płacą, wreszcie Polacy płacą im dla zatkania gęby i nadzieją zapłaty pobudzają ich do hałasowania i manifestowania się również z nienawiścią dla polskości. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Jeden z mniej wytrawnych, choć dość znaczących „sanatorów” wypowiedział się w rozmowie: „my czekamy, aż wy się rozbijecie, na wewnątrz pokłócicie, a wtedy was wykończymy”. Jest to jedno z sanatorskich złudzeń, bo zlikwidować obozu narodowego nikt nie zdoła: nie jest on wyrazem, ani jakiejś doktryny, ani jakichś partykularnych interesów; wyrasta on z istoty narodu, jest organizacją narodowego ducha i gdy naród żyje, on zginąć nie może. Może on tylko nie stanąć na wysokości swych zadań, gdy zgłupieje i gdy go zaprzątać będą wewnętrzne rozterki. ** Źródło: w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=27], 13 lutego 1934 * Jest poprostu śmiesznem wymagać, ażeby po trzech wiekach kolonizacyi niezaludnionych obszarów przez ludy europejskie, kolonizacyi, prowadzonej bez naszego udziału — a o ileśmy w niej brali udział w ostatnich czasach, to tylko jako mała domieszka do innych żywiołów ażeby dla nas właśnie zostawiono pustym najlepszy kawałek powierz­chni ziemi. Zresztą, czyż nasz lud ma takie rozkosze u siebie w Pol­sce, żeby dla swego osadnictwa raju ziemskiego potrzebował. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1900 * Jestem w trudnym położeniu, bo oni [młodzi obozu narodowego] dość często powołują się na mnie, dają nawet do zrozumienia, że ich popieram (co nie przeszkadza, że tam, gdzie mogą, szerzą wieści, że jestem już skończony, do niczego, że nawet umysłowo podupadłem, że mój ''Przewrót'' już nie zawiera nic nowego, że to tylko powtórzenie ''świata powojennego'' – robią to nawet wśród młodzieży gimnazjalnej). Ja zaś nie chciałbym publicznie w gazetach ogłaszać, że całą tę frondę surowo potępiam, żeby nie dawać broni w ręce przeciwników. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Jesteśmy różni, pochodzimy z różnych stron Polski, mamy różne zainteresowania, ale łączy nas jeden cel. Cel ten to Ojczyzna, dla której chcemy żyć i pracować. * Jeżeli jest nagroda w życiu przyszłym za dobre czyny, to fraternizowanie z bydłem, do którego nikt większego wstrętu ode mnie nie miał, będzie mi policzone jako największe poświęcenie mego życia, poświęcenie nie bez pożytku. ** Opis: o Rosjanach, list do Ignacego Jana Paderewskiego. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'' * Jeżeli położenie naszego narodu od lat wielu nieustannie się pogarsza, jeżeli sprawa nasza coraz gorzej stoi, jeżeli dobro naszego narodu w stosunku do innych ciągle się uszczupla – to przekonaniem mojem było i jest, iż przyczyna tego leży przedewszystkiem w tem, że naród nasz nie umie nad swymi interesami należycie czuwać, nie umie ich dzielnie i wytrwale bronić i nie umie nad pomnożeniem swego dobra skutecznie pracować. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * Jeżeli ruch ruski ma być istotnie pozytywnym ruchem narodowym, jeżeli ma być pracą dla szerszych ideałów, dla przyszłości społeczeństwa, to praca dla sprawy ruskiej musi się łączyć z pewnym poświeceniem. Dopóki zaś na udziale w ruchu ruskim robi się interes materialny, dopóty ruchowi te ­ mu pozostaną obcymi wszelkie idealne pierwiastki. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Jeżeli w jakiemkolwiek towarzystwie jest jedna osoba pochodzenia żydowskiego, już się uważa za obowiązek nawet słowa »żyd« nie wymawiać, a jeżeli trzeba go już koniecznie wymówić, to robi się to mimowoli takim biednym tonem, iż w drżeniu głosu czuć dodatek »z przeproszeniem«. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 5, 1901. * Każdy naród ma inną etykę odpowiednio do swej wartości cywilizacyjnej, do stopnia społecznego rozwoju. Naród nasz, który niezaprzeczalnie niżej stoi w rozwoju od przodujących w cywilizacji narodów europejskich, jeżeli ustępuje im pod względem moralnym, to właśnie przez mniejszą zdolność poszanowania godności ludzkiej w sobie i w innych. ** Źródło: Roman Wapiński, ''Roman Dmowski'', Wyd. Lubelskie, Lublin 1988, s. 76. ** Zobacz też: [[Polacy]] * Kiedy literatura piękna, odtwarzająca życie inteligencyi, w najznakomitszych swych dziełach współczesnych maluje choroby psychiczne, nie chcąc kręcić się w kole oklepanych tematów, kiedy zatem występuje społecznie, jako element rozkładowy,-literatura, odtwarzająca życie ludu, wprowadza pierwiastki świeże, zdrowe, budujące. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Kiedy polska młodzież zmuszona jest uczęszczać do szkół niemieckich łub moskiewskich, kiedy ją pozbawiają praw a do kształcenia się w języku ojczystym, to nie tu leży krzyw da, że uczy się ona w tym języku, którego u kolebki nie słyszała, ale w tem, że pozbawiają ją możności uczenia się w języku, który będzie jej językiem w życiu prywatnem i publicznem, którego ona będzie głównie używała zarówno przy pracy na chleb, jak przy zaspakajaniu swych najwyższych potrzeb duchowych, w tem, że zamykają przed nią gwałtem dostęp do polskiego dorobku duchowego, do tego skarbca, nagromadzonego przez wieki, z którego musi ona bądź co bądź czerpać i z którego całe życie będzie czerpała. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'', „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * Małomiasteczkowy Żyd w Polsce popada w coraz większą nędzę…<br />Na to biadanie nie zwracano u nas uwagi. Mało kto prasę żydowską czyta, a jeżeli dochodziło ono czasami do uszu polskich, nie robiono sobie z niego wiele, uszy te bowiem nawykły do skarg żydowskich, przeważnie niesłusznych.<br />Tym razem wszakże skargi te mają aż nadto poważną podstawę. Szybkie ubożenie zawsze zresztą ubogiego małomiasteczkowego Żyda w Polsce jest niezbitym faktem. ** Źródło: ''Kwestia żydowska'' [https://web.archive.org/web/20050514145958/http://www.polonica.net/Kwestia_zydowska_Roman_Dmowski.htm], 1930 * Młodzież warszawska po r. 1894 przedstawia się niesłychanie blado, anemicznie, pod względem świeżości myśli jałowa, wobec władzy po­korna i uległa, wobec zaś kolegów Rosyan i Żydów zruszczonych, bardzo, zabardzo tolerancyjna. Pod osta­tnim względem posuwa się do tego stopnia, że prze­staje niemal czuć się w murach uniwersyteckich, jak u siebie, ale poczyna traktować uniwersytet, jako grunt neutralny, gdzie wszyscy, bez względu na narodowość, za jednakowych są uważani kolegów. ** Źródło: ''Młodzież uniwersytecka w Warszawie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 22, 1897 * Mnie osobiście, a zdaje mi się -większość mych towarzyszów pracy, nie to pcha do działalności politycznej, że ktoś kiedyś "prawa człowieka" ogłosił, ale że dla polskości, którą w sobie samych czujemy, chcemy otworzyć jak najszersze widnokręgi, chcemy usunąć wszystko, co stoi na drodze jej swobodnemu, przyrodzonemu rozwojowi. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Moskali, pomimo całego ich aparatu państwowego, uważam za hordę azyatycką, nie dlatego wszakże, iż niosą moskiewszczyznę na zachód, ale dlatego, że prowadzą na każdym kroku dzieło zniszczenia, że panują tamowaniem postępu, że zdobywają dla siebie miejsce nie współzawodnictwem z nami w pracy, ale krępowaniem naszych sił, burzeniem tego, cośmy zrobili i robimy, zabijaniem w zarodku tego, co im może w przeszłości grozić, że wykazują przy tem dzikie instynkty rasowe -namiętność niszczycielską, pociąg do pastwienia się it.d. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * My, którzy uważamy chłopów za takich Polaków, jakimi sami jesteśmy, którzy przyznajemy im równy udział w życiu narodowem, musimy wymagać od nich poczuwania się do tych równych z nami obowiązków względem ojczyzny. Chłop nie dlatego ma walczyć za sprawę narodową, że jej zwycięstwo da mu korzyści bezpośrednie. korzyści materyalne, ale dlatego, że to jest sprawa narodowa, sprawa wspólna, wszystkich jednako obchodząca. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 3, 1901. * My, nowe pokolenie, mamy pojęcia inne. My uważamy, że zachowanie narodowości nie jest możliwe bez takiego czy innego stopnia niezawisłości politycznej. ** Opis: rozmowa z angielskim politykiem Donaldem MacKenzie Wallacem. * My Polacy lubimy żyć umówionemi kłamstwami, to też mówimy często o patryotach ruskich, nie mających uczucia nienawiści dla Polaków; tymczasem tego, co właściwie nazywa się patryotyzmem u Rusinów prawie nie spotykamy, natomiast zaś nienawiść do Polaków jest najwyraźniejszem ze wszystkich ruchu ruskiego znamieniem. Jest wielu takich Rusinów, którymby nic ruskiego nie zostało, gdyby im odebrać ruską do Polaków nienawiść. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 7 1897 * My Polacy nie dlatego dążymy do osiągnięcia politycznej niepodległości, nie dlatego staramy się oderwać od Niemców i Moskali, że mówimy innym, niż oni językiem, ale dlatego przedewszystkiem, że istniejąc jako odrębne państwo przez lat tysiąc blisko, wyrobiliśmy sobie polityczną i cywilizacyjną indywidualność, dzięki której posiadamy swoje, właściwe sobie potrzeby, których ani Moskal, ani Niemiec zaspokoić nam nie może. Poczucie tej wspólności potrzeb politycznych i odrębności ich od potrzeb Niemca lub Moskala, pamięć wspólnych losów i wspólnego działania przez tyle wieków – to są właśnie podstawy patryotyzmu i dążenia do wspólnej wszystkim Polakom niepodległości. Brak samoistności politycznej jest dla nas krzywdą, poczucie tej krzywdy jest cierpieniem, a naturalnym skutkiem tego poczucia są dzisiejsze nasze aspiracye polityczne. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * My, utrzymujemy, że państwo polskie może być silne tylko wtedy, jeżeli będzie państwem z centralną władzą polityczną, jak najszerzej samorządną, z jak najszerszą decentralizacją w sprawach kulturalnych, ekonomicznych itp., bo decentralizacja jest rzeczą główną – ale z jednym źródłem władzy państwowej, jednym sejmem i jednym rządem. ** Opis: na posiedzeniu Komitetu Narodowego Polskiego 2 marca 1919. * Myśmy tak odbiegli od innych narodów, że święcimy klęski, gdy tamte święcą zwycięstwa. ** Źródło: ''Polska polityka i odbudowanie państwa'', 1925 * Na Reymonta tedy nietylko musimy patrzeć, jako na znakomitego artystę, wnoszącego do literatury nowy sposób malowania życia, w któ­rym silne odczucie rzeczywistości łączy się z nieznanym w naszej po­wieści temperamentem, siłą w kreśleniu scen i postaci, ale także, jako na powieściopisarza społecznego, przedstawiającego nowe w literaturze prądy naszego życia. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Najodpowiedniejszym polem dla naszej ekspansji narodowej są Litwa i Ruś (…) Jest to wielkie terytorium, w porównaniu z Królestwem i Galicją słabo zaludnione ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski”, wrzesień 1903 * Naszem ubóstwem narodowem, naszą słabością w porównaniu z innymi narodami jest smutne położenie materyalne i wiążący się z niem nizki stan oświaty ludu. Lud nasz na ogół nie bierze udziału w życiu narodowem nie pracuje dlą rozwoju polskości. Powołać go do tej pracy, zdobywać wespół z nim lepszą dla niego dolę ,przy której praca narodowa jest możliwa-to budować wielką Polskę przyszłości na małej teraźniejszej. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Nędza galicyjska – to skutek geograficznego położenia kraju, rozmaitych czynników dziejowych i plemiennych, które wytworzyły gęste jego zaludnienie, to skutek przede wszystkim rozbioru Polski, wykreślającego najbardziej nienormalne granice temu krajowi, w reszcie skutek smutnej gospodarki rząd u austryackiego w czasach przedautonomicznych. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1897 * Nie chcąc naśladować Prusaków i Moskali, których bezwzględność w tępieniu kultury polskiej dała nam sie dosyć we znaki, nie powinniśmy nikomu swej polskości gwałtownie narzucać, nie powinniśmy, jak tam ci, nikogo zapraszać batem do biesiady przy wspólnym stole duchowym, gdy m u się podoba do osobnego zasiąść. ** Listy Warszawiaka z Galicyi, „Przegląd Wszechpolski” nr 9, 1897 * Nie ckliwy patryotyzm niewieści, nie młodzieńczy, niecierpliwy, zrywający się do niewczesnych lotów ale patryotyzm mężów szczepić nam należy -to stałe, spokojne przywiązanie do ojczyzny, jako wspólnej sprawy wszystkich, i zarazem upór w pracy, w codziennym czynie dla niej, zdolność do pamiętania o niej w każdej chwili i do wielkich poświęceń czasu wielkiej potrzeby. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 2, 1901. * Niech Pan sobie przypomni, że moje „moskalofilstwo” zaczęło się od entente angielsko-rosyjskiej, że ja szedłem tylko konsekwentnie z Anglią i Francją, pomagałem jak mogłem do tego, żeby użyć Moskali przeciw Niemcom, dopóki i o ile użyć się dadzą. ** Opis: list do Ignacego Jana Paderewskiego. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'' * Niemcom, mojem zdaniem, nie ubliża to wcale, że pragną by kultura niemiecka na ziemiach polskich zakwitła, ale mam dla nich głęboką pogardę za ich kanalię hakatystyczną, która dla rozszerzenia narodowej kultury nazewnątrz, wewnątrz ją zubaża i upadla, gardzę nimi za to, że są zdolni używać tak nędznych, głupich, tak barbarzyńskich środków działania. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Obojętni na dobro i postęp ludu nie mają prawa nazywać się narodowcami. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Obserwując Polaków różnych dzielnic, doszedłem po przekonania, że kultura niemiecka zgubnie nader na polską umysłowość wpływa. Wyrosła na obcym gruncie, nie przystosowana do ducha naszej rasy, posiada ona mnóstwo pierwiastków dodatnich, wysokiej wartości, nie dających się wszakże zaszczepić u nas wobec braku gruntu przyrodzonego w naszym charakterze rasowym. Natomiast tępi ona w nas to, co stanowi naszą wartość, wyjaławia nas z narodowych właściwości psychicznych, odbiera nam polską lotność umysłu, wrodzony naszej rasie dowcip i wybitną u nas zdolność do uogólnień. Dlatego to uważam, iż wyzwolenie umysłowości galicyjskiej, tutejszych szkół średnich i uniwersytetów, z germańskiej niewoli duchowej jest jednem z najważniejszych zadań narodowych. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi XII'', „Przegląd Wszechpolski” nr 15, 1897 * Od dłuższego już czasu doszedłem do przekonania, że Piłsudski śni o dyktaturze wojskowej, o roli Napoleona wypływającego na fali rewolucji. (…) Taki człowiek, podniecany przez swoich współkonspiratorów, łakomych na władzę, łatwo gotów pokusić się o zamach na sejm. Zamach taki, moim zdaniem, skazany jest na fiasco w tym znaczeniu, że Polską rządzić bez poparcia narodu nikt nie jest w stanie. Nam wszakże musi chodzić nie o to, żeby podobny zamach spotkał się z niepowodzeniem, ale o to, żeby zamachu nie było. Sama próba takiego zamachu może Polskę zarżnąć… ** Źródło: ''w liście do Stanisława Grabskiego ''[http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=28], 14 marca 1919 ** Zobacz też: [[Józef Piłsudski]], [[Napoleon Bonaparte]] * Ojczyzna to przede wszystkim naród, a potem państwo: bez narodu nie ma państwa. * Polska beż Żydów, byłaby jak zupa bez pieprzu – bez smaku. ** Źródło: ''Polska polityka i odbudowanie państwa'', 1925 * Polska cywilizacya, stworzona przez rasę polską i przepojona właściwościami jej ducha, istnieje; nie przeceniam jej wartości w porównaniu z wyżej rozwiniętymi typami cywilizacyjnymi innych ludów, ale przywiązany jestem do jej znamion, bo są mojemi; chciałbym więc by była jak najbogatszą, jak najwyższą by jak najszerzej panowała. Zadaniem mojem nie tylko bronić polskości przed kurczeniem się, ale pracować na właściwych drogach nad jej rozszerzeniem. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Pomimo to wszystko mogę z całą szczerością oświadczyć, że nienawiści do żydów nie czuję. I w ogóle nie kieruję się w polityce nienawiściami. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * Potępiam ją, [frondę w obozie narodowym] nie tylko dlatego, że rozbija ona jedność obozu narodowego, ale że sama w sobie jest głupia i dla sprawy naszej szkodliwa. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Pozytywiści warszawscy zaatakowali myśl polską w imię nauki współczesnej, żądając nietylko prawa obywatelstwa, ale panowania dla poglądu na świat, opartego na wiedzy przyrodniczej. Ale sami nie na tej wiedzy wychowani, nie posiadali oni przyrodniczego sposobu myśle­nia i, przy całym swym dla pozytywistycznego kierunku surowym pietyzmie, nie umieli konsekwentnie go przeprowadzić i na jednolity sy­stem myślenia się zdobyć. W szczególności, w poglądzie na społeczeń­stwo i jego sprawy, żyli oni tem, czem żyła Europa w pierwszej poło­wie naszego stulecia, a więc spuścizną po wieku osiemnastym. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Prawda, że w Paranie czeka każdego praca i to nie lekka, ale przynajmniej za tę pracę ma chleb i coś na dodatek do tego chleba, gdy tymczasem w europejskiej ojczyźnie, przy ciągłym a szybkim wzroście ludności i jej potrzeb, przy słabym stosunkowo wzroście wytwórczości, a z nią i zarobków — część narodu niezawsze ma za pracę dosyć chleba, a je­szcze częściej nie ma dosyć pracy. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1900. * Prawdziwy patriotyzm nie może mieć na względzie interesów jednej klasy, ale dobro całego narodu. ** Źródło: Dybkowska A., Żaryn J., Żaryn M., ''Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności'' ** Zobacz też: [[patriotyzm]] * Praca naukowa jest szukaniem prawdy i wysiłki pracowników, którym często towarzyszy wielkie poświęcenie i wyrzeczenie się tego, co inni mają w życiu, z miłości prawdy pochodzą. Zbliżenie się z nauką, zrozumienie jej ducha rozwija w społeczeństwie miłość prawdy, wypiera z życia społecznego kłamstwo: kłamstwo poczciwe, polegające na złudzeniach co do siebie samych i co do świata zewnętrznego, złudzeniach, które były źródłem tylu klęsk naszej ojczyzny – i kłamstwo podłe, obmyślane i często zorganizowane, które znieprawia życie polityczne i rozkłada siłę narodu. * Propaganda rusyfikacyi za pomocą poezyi Puszkina jest pomysłem zupełnie chybionym, ten poeta bowiem nie może pociągnąć młodych serc i umysłów, a rozpala tylko instynkty pornograficzne. Jego rzekomy liberalizm w pierwszej dobie twórczości jest bardzo ściśle zespolony z pornografią i nawet powodem kary, jaka w mło­dości na Puszkina spadła, była zarówno nieprawomyślność polityczna, jak nieprzystojność obyczajowa. Jego „zakazane" poezye, wydawane niejednokrotnie zagranicą, obok złośliwych drwin z przedstawicieli władzy, nie wyłączając najwyższego jej uosobienia — cara, zawie­rają utwory sprośne i cyniczne, które nie ze względów politycznych ale ze względów moralności nie powinny być drukiem ogłaszane. ** Źródło: ''Listy Warszawskie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1899. * Przed Polską, zdaniem moim, otwierają się tak świetne widoki jakich od wieków nie miała. Może ona wszakże z nich skorzystać tylko wtedy, gdy sama dorośnie do swego położenia i swych zadań. Wszystko zależy od tego, czy obóz narodowy polski w tych trudnych dla niego chwilach nie osłabnie ani w swej myśli, ani w działaniu.<br />Nie mam wątpliwości, że wiedzą to dobrze nasi przeciwnicy… To też dziś za pierwsze zadanie stawiają sobie skorzystać ze słabości czy głupoty tych czy innych żywiołów w naszym łonie, by nas rozwałkować, rozbić na grupy nawzajem się zwalczające… ** Źródło: w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=27], 13 lutego 1934 * Przed przyjściem osadników europejskich, a, ściśle mówiąc, polskich, w kraju tym żyli tylko wzmiankoweni kabokee, zbierający herwę, fazenderzy-hodowcy i mała garstka ich niewolników Murzynów, mniej lub więcej zamożni handlarze herwy i właściciele obszarow herwowych, wreszcie w północno wschodniej części stanu trochę ludności niby rol­niczej, złożonej z Brazylijczyków i z oswojonych Indyan, uprawiających knkurydzę (milho, w języku dzisiejszych osadników polskich — »milija«), czarną fasolę (feijao preto, zwaną przez naszych osadników bądź »fiżonem«, bądź po prostu szablakiem), mandiokę*) i tytoń. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1900 * Przedewszystkiem należy ułatwiać wychodźcom, udającym się do Parany, nabywanie gruntów i zagospodarowywanie się, chroniąc ich, o ile można przed wyzyskiem. Stworzyć więc należy zorganizowaną kolonizacyę na możliwie najszerszą skalę, bo wszystko, co będziemy zdolni w tym kierunku zrobić, będzie zawsze zamałem w stosunku do potrzeb naszego wychodztwa, które coraz węższe pole znajduje dla siebie w Stanach Zjednoczonych, a udając się gdzie indziej, często wpada w okropne warunki, zgotowane przez nieludzkich wyzyskiwaczy, jak tego świeżo mieliśmy przykład na wyspach Hawai. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6 1900 * Przekonaniem mojem było i jest, że największym naszem nieszczęściem narodowem jest nasza własna bierność, nasza ospałość polityczna. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912. * Robi czasem na mnie wrażenie wołu, któremu wydaje się, że jest bykiem, i wdrapuje się na krowę… ** Opis: o Piłsudskim. ** Źródło: list do St. Grabskiego, 14 marca 1919 * Rosjanie pogardzają tradycją, uważają ją za przesąd. A ja uważam, że w niej leży podstawa kultury. ** Źródło: [https://web.archive.org/web/20120210111026/http://www.jednodniowka.pl/news.php?readmore=395 „Rozwój” nr 100, czwartek, 9 maja 1907] * Rozbiór Polski był faktem nie tylko dlatego szkodliwym, że powstrzymał samoistny rozwój polityczny i cywilizacyjny jednego z większych w Europie narodów, że wytworzył nienormalny układ ogólno-europejskich stosunków międzynarodowych, ale i dlatego, że tworząc nienaturalne granice państwowe, stał się przyczyną chorobliwych stosunków ekonomicznych. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1897 * Rusin, który tak samo tęskni za wolną Ukrainą, jak ja za niepodległą Polską, jest dobrowolnym lub mimowolnym aktorem, który mnie tylko naśladuje. On nie ma ani poczucia tej politycznej indywidualności, którą tylko wieki państwowego bytu wyrobić mogą, ani jasnej świadomości swych odrębnych potrzeb politycznych, którychby zaspokojenie tylko w „wolnej Ukrainie” znalazł, ani nawet nie może wyobrazić sobie, jakby ta wolna Ukraina wyglądała – jego ideał to właściwie frazes, którem u nie dało treści życie i który powstał przez naśladownictwo. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * Szkoła rosyjska w Polsce nie znosi wybitnych indywidualności— albo je odrzuca, albo łamie. Odrzuceni przez szkołę stanowią najlepszą część młodzieży, zarówno pod względem zdolności, jak charakteru; giną oni w szarej masie skutkiem niemożności zdobycia wykształcenia, wyjątki zaś tylko przez najtrudniejsze warunki na wierzch się wybijają. Do tych wyjątków należy Reymont. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Tak więc pod wpływem literatury pięknej, uprawiającej tematy ludowe, odbywa się proces wnikania pierwiastków psychicznych ludowych w życie duchowe warstw oświeconych czyli tak zwanej inteligencyi. Proces ten bezpośrednio pociąga za sobą zbliżenie duchowe pomiędzy inteligencyą a ludem, czyli, jeżeli można się tak wyrazić, demokratyzacyą psychiczną warstw oświeconych. Ta demokratyzacya psychiczna nie jest cofaniem się w rozwoju duchowym, jakby to można było sobie powierzchownie wyrozumować; przeciwnie musi ona wpłynąć w kierunku postępowym, jako proces, dający nowy materyał do rozwoju życia duchowego. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * To jest jasne, że chcąc zapewnić przyszłość Polski, trzeba usilnie i konsekwentnie dążyć do tego, żeby Żydów w naszym kraju było coraz mniej (…). Podstawą ich siły jest opanowanie handlu w Polsce, a w części znacznej i rzemiosła, zażydzenie naszych miast i miasteczek. Polacy muszą sami wziąć w ręce swój handel, oczyścić z Żydów swe rzemiosła. ** Opis: w 1934. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. ** Zobacz też: [[antysemityzm]] * Trzeba pamiętać, że, nie mając poważnych pod względem naukowym kandydatów Rosyan, władza mianowała na katedry miernoty, za to tylko, że posiadały odpowiednie przekonania polityczne. Pytanie teraz: co ma robić profesor, nisko stojący pod względem naukowym i w ogóle umysłowym, który do­stał katedrę za to tylko, że jest „dobrym Rosyaninem”? co ma robić, jak nie manifestować ciągle swego „do­brego ducha rosyjskiego” ? Co ma robić taki z prze­proszeniem idyota w rodzaju profesora fizyki Ziłowa, jak nie wielbić publicznie Murawiewa, „który uwolnił Litwę od jarzm a polsko-katolickiego”?… On to musi robić, żeby dowieść, iż nie jest zerem, że w braku kwalifikacyi naukowych „patryotyzm rosyjski” daje mu prawa do zajmowanej katedry. ** Źródło: ''Młodzież uniwersytecka w Warszawie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 22, 1897 * U żadnego z powieściopisarzy naszych szlachetny kult siły oraz odczucie indywidualności narodowej i przywiązanie do niej, nie wyraziły się w takiej mierze, jak u Reymonta. Jego bohaterowie mają coś tytanicznego w sobie, przy całym realizmie w kreśleniu postaci i malowaniu scen życia, a każdy jest wybitnym przedstawicielem swej rasy, której znamiona autor z umiłowaniem utrwala na papierze. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * W czasach dzisiejszych jedną a największych klęsk naszego społeczeństwa jest brak ludzi dzielnych, odważnych, ludzi szerszej miary moralnej. I dlatego nie tylko szkołą polityczną i obywatelską być powinniśmy, ale także szkołą charakterów. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 4, 1901. * W ogóle fałszem jest twierdzenie, że polskość w państwie austryackiem ma całkowitą swobodę rozwoju, w jednych bowiem dziedzinach rozwój ten jest powstrzymywany, w innych narzucana jest niemczyzna; tylko ogół galicyjski w słabym stopniu podziela aspiracje narodowe innych zaborów i dobrowolnie panowaniu niemczyzny się poddaje. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi, XI'', „Przegląd Wszechpolski” nr 14, 1897 * W mojej naturze – przyznaję się otwarcie – tkwi element walki, tkwi upór, który wtedy, gdy mi wróg woła: każdy, byle nie Dmowski! każe odpowiedzieć: a więc właśnie Dmowski! ** Opis: o kandydowaniu Dmowskiego do IV Dumy rosyjskiej. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * W stosunkach bowiem polsko-ruskich w Galicyi spotykamy się z rzadkimi dziwolągami: ażeby nie uciskać narodowości uciska się tu ludzi, do tej narodowości należących; ażeby nie mogło być mowy o latynizowaniu greckich katolików, gwałci się wolność i zabrania się ludziom przechodzić z jednego obrządku na drugi; ażeby pokazać, że się nic nie m a przeciw rozwojowi narodowości ruskiej, zakłada się ruskie gimnazyum i gwałtem się tam przenosi z polskiego katolików greckiego obrządku, wbrew woli ich i ich rodziców! ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * W walce nie ma zmiłowania, nie ma kapitulacji na dogodnych warunkach, można tylko zginąć lub zwyciężyć. ** Źródło: Wojciech Muszyński, Jolanta Mysiakowska, ''Lista strat osobowych ruchu narodowego 1939–1955, zeszyt 1'', 2008 * Wczoraj i dziś słońce pięknie świeci, więc zaczynam się rozweselać. Nadto poczciwy Hitler pracuje nad umocnieniem mojego dobrego humoru. ** Opis: przy owym cytacie warto zaznaczyć, iż jest on wyjęty z kontekstu i miał raczej dowcipne, ironiczne znaczenie. ** Źródło: list do Karola Waligórskiego ** Zobacz też: [[Adolf Hitler]], [[humor]] * Wierzę w Polskę dopóty, dopóki są w niej analfabeci. ** Opis: przy owym cytacie warto zaznaczyć, iż jest on wyjęty z kontekstu i miał raczej dowcipne, ironiczne znaczenie. ** Źródło: list do Ignacego Wapińskiego * Właściwie te narody tylko, które przez wieki całe tworzyły swe konstytucyę, jak Anglicy lub Szwajcarzy, są w tem położeniu, że prawo u nich jako tako odpowiada odczuwanej przez społeczeństwo potrzebie, i tam też, o ile można sądzić, polityka mniej ma znamion plagi, wciskającej się we wszystkie dziedziny życia i nad wszystkiem panującej. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' X, „Przegląd Wszechpolski” nr 13, 1897 * Współrzędność procesu demokratyzacyjnego z nacyonalizacyą jest faktem, który potwierdzają i zjawiska patologiczno społeczne. Jednostki, zdemokratyzowane na obcych jedynie literaturach, zwykle odbiegają sympatyami od własnego społeczeństwa w kierunku źródła, z którego brały pokarm duchowy. Zjawiska te podciąga się zwykle pod miano kosmopolityzmu, jest-to jednak niewłaściwe zastosowanie wyrazu, gdyż należą one właściwie do zboczeń nacyonalizmu. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Współzawodnictwo między narodo­wościami powinno się objawiać tylko w pracy twórczej, dla której ogromna- wolność tu istnieje. Kto więcej zdoła stworzyć, ten weźmie górę. Zachęcać ludzi do tej pracy, organizować ją, odnajdywać najlepsze jej w tutejszych warunkach formy, wykazywać ludziom, że o ile czegoś nie osiągają, to sami są temu winni przez swą niezaradność lub nie­dbalstwo, to zadanie ludzi, którzy chcą tu czegoś dokonać. Wbijać zaś lu­dziom w głowy fałsz, że są tu narodowo strasznie uciskani, że urzeczy­wistnieniu ich dążeń stoją na przeszkodzie obcy, jątrzyć, szczuć, pod­niecać namiętności — to znaczy odwracać uwagę rodaków od właści­wych zadań i wynajdywać dla nich sposób usprawiedliwiania się, że tego lub owego nie mogli uskutecznić. Zamiast tego przenoszenia ko­niecznych w Europie plag na grunt nowy, lepiej zawinąć rękawy i wziąć się do pracy. Wszelkie w tutejszych warunkach narzekanie jest skutkiem próżniactwa i niedołęztwa, cnót, których przedstawiciele zbyt licznie, niestety, nawiedzają Parane. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Względne wynarodowienie Galicyi, a właściwie jej miast, stanów i ogromny przedział między tą prowincyą a resztą Polski, przeszkadza nam częstokroć rozumieć Galicyan, a im nas nawzajem. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1897 * »Ziemia obiecana« jest powieścią w całem tego słowa znaczeniu społeczną. Daje ona możliwie pełny obraz etyczno-psychologiczny prze­mysłowego ogniska, przedstawia przeobrażanie się ludności rolniczej kraju na przemysłową, wreszcie rzuca silne światło na wzajemny sto­sunek trzech grup kulturalno-rasowych, Polaków, Niemców i Żydów. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Zorganizowany należycie naród jest potęgą, której nic na świecie przeciwstawić się nie zdoła. Wobec tego organizacja narodowa ma obowiązek działać uczciwie i otwarcie. Tylko obozy, działające przeciw narodowi i jego dobru, mają potrzebę uciekania się w walce o swe cele do środków nikczemnych – do kłamstwa, obłudy, oszczerstwa, nawet do skrytobójstwa.<br />Organizacja, wysoko ceniąca godność swego narodu, pragnąca, ażeby jak najwyżej stał pod względem religijnym i moralnym, może działać tylko środkami uczciwymi. Uczciwość wszakże, gdy staje do walki, wymaga wielkiego męstwa. Tchórze nigdy nie walczą uczciwie. ** Źródło: fragment przemówienia wygłoszonego na zakończenie obrad powołujących do istnienia OWP w Poznaniu [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=24], grudzień 1926. * Związali oni [Żydzi] swą karierę z kapitalizmem nowoczesnym, na którego rozwój i charakter sami wielki wpływ wywarli, i przezeń spodziewali się dojść do całkowitego panowania nad światem. ** Opis: w 1930. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. * Żydzi, nawet bardzo młodzi i idealni, nawet pracujący w polskim socjalizmie, mają po pierwsze skłonność do uważania się za odrębny żywioł z odrębnymi od reszty ludności interesami, zasługującymi na takie same uwzględnienie, jak wszelkie inne, a powtóre, że na Galicyę patrzą, jako na żydowską część Polski, że następnie Polacy sami dosyć chętnie ten pogląd podzielają. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 4, 1897 * Nauka nas uczy, że życie jest ruchem,<br />A ruch daje siłę, a siła jest duchem.<br />Jedzenie jest ruchem, więc pojmie to głowa,<br />Ze rozkosz jedzenia to rozkosz duchowa. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'', Wydawnictwo Dębogóra 2018, s. 35. ==O Romanie Dmowskim== * Bez ideału, który on postawił i bez budzącej niechęć pruskiej karności nie byłyby dzisiejsze polskie ziemie zachodnie tym, czym stały się dla młodego państwa. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Bez wątpienia bez udziału Dmowskiego państwo polskie nie byłoby nigdy tym, czym pod jego wpływem mogło się stać na Konferencji Pokojowej. Było ono dziełem Wersalu, a to znaczy, skoro przyjmuje się zgoła samodzielną aktywność Polaków, dziełem Dmowskiego. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Dla dzisiejszych przeciwników stawiania pomnika Dmowskiemu jest on jedynie „antysemitą” i „nacjonalistą” – co oczywiście ma brzmieć hańbiąco. Tyle z niego zrozumieli, to ich problem. Tylko dlaczego mają uchodzić za wyrocznie! Mam nadzieję, że będziemy pamiętać o Romanie Dmowskim 11 listopada 2006 r. ** Autor: [[Jan Żaryn]] ** Źródło: [http://www.rzeczpospolita.pl/dodatki/opinie_061024/opinie_a_3.html ''Nie wyrzucajmy Dmowskiego na śmietnik historii''], „Rzeczpospolita”, 24 października 2006. * Jednak pan Roman [Dmowski], pozostając pod wrażeniem porannej wizyty w Belwederze, nie miał swego zwykłego humoru. To nie osobiste względy sprawiły, że chmura osiadła na jego czole, tylko głęboka troska o los państwa, rządzonego przez Piłsudskiego i jego kamarylę. Niedługo trzeba było czekać, by się przekonać, jak ta troska była uzasadniona. ** Opis: Marja Niklewiczowa o Dmowskim po spotkaniu owego z Piłsudskim w czasie pobytu tego pierwszego w Belwederze (wówczas siedzibie Naczelnika Państwa), 21 maja 1920. * Jeśli Dmowski sam, jako osoba, stoi może już poza światem dzisiejszej Polski, to jego idee są jednak elementarnymi składnikami polskiego bytu. Albowiem w głębi jednocześnie z polityczną klęską dokonuje się duchowe zwycięstwo świata, który reprezentował Roman Dmowski w ciągu swego życia. Idee mocarstwowe nowej Polski, wzrastającej pod władzą marszałka Piłsudskiego, są wzięte, z wyjątkiem stosunków czysto narodowych, z duchowego skarbca Narodowej Demokracji i Romana Dmowskiego. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Mąż stanu, który po wojnie światowej wprowadził swój naród między zwycięzców, wywalczył dlań Pomorze, Wielkopolskę i Śląsk, wygrał spór o Lwów, rozstrzygnął na rzecz Polski sprawę wileńską, wyzwolił miliony, milionom dał miliardy, został z dalszego państwowego życia Rzplitej wykreślony. Jego hasło umiłowane – Naród Polski – wymazane z konstytucji, aby po latach wrócić na afiszu wyborczym – przywłaścicieli. Jego twór ostatni – Obóz Wielkiej Polski – rozwiązany Jego symbol – miecz Chrobrego zdzierany z piersi bojowników jako antypaństwowy. Jego przyjaciele – znieważani. Jego słowo – konfiskowane. Jego imię tępione w podręcznikach szkolnych. A wszystko to dla stłumienia tej ideologii narodowej, która jednocześnie na oczach wszystkich podnosiła Włochy i Niemcy do niebywałej potęgi…<br />To już są rzeczy, urągające wszelkim zestawieniom historycznym. Tego ani u nas kiedy indziej, ani na świecie gdzie indziej nie było. A zresztą, może mu się to należało. Pewno dał państwu za mało. Więc pochowano go za miastem wśród najuboższych – na Bródnie. ** Autor: Władysław Konopczyński, ''O miejsce dla Dmowskiego w historii'', „Warszawski Dziennik Narodowy” nr 12, 12 stycznia 1939. * Można się było godzić lub nie z jego ideologią lub polityką w rozmaitych okresach długiego życia, ale niepodobna nie uznać, że kierował się najszczerszymi intencjami służenia narodowi i służenia bezinteresownie. ** Źródło: cytat z przedwojennego „Zielonego Sztandaru”. * Niektórzy przedstawiciele Kościoła przyzwyczają nas od dłuższego czasu do wspierania bardzo prawicowych inicjatyw, np. do wspierania ONR-u. Jest to bardzo przykre, ale wielu hierarchów albo nie wie, w co się angażuje, albo ma identyczne poglądy. Wielu z nich słychać na antenie Radia Maryja. Natomiast nie można się dać szantażować temu gronu osób popierających budowę pomnika. Nie należy zapominać, kim był Roman Dmowski! Odwoływanie się dzisiaj do Dmowskiego to jest odwoływanie się do antysemityzmu i ksenofobii. ** Autor: [[Marcin Kornak]], [https://archive.ph/BdAJ2 ''Roman Dmowski na pomnik. Białystok zrobi krok do tyłu?''], wyborcza.pl, 10 czerwca 2013. * (…) poglądy młodego pokolenia niemal w całości, poglądy inteligencji polskiej chyba w lwiej części, poglądy wszystkich innych warstw polskich w całych dziedzinach, są tak czy owak zaczerpnięte z Dmowskiego. ** Autor: [[Ksawery Pruszyński]] * Powstanie państwa polskiego wśród przeciwstawienia obu wielkich idej, narodowo-demokratycznej, prowadzonej przez Dmowskiego, która kładła główny ciężar na rzeczywiście przez Polaków zamieszkane obszary zachodnie, oraz reprezentowanej głównie przez Piłsudskiego, która wyraziła się w starym rozszerzeniu historycznej Polski. ** Źródło: w ''Deutsche Wissenschaftliche Zeitschrift für Polen'' (B. 29. 1935.s. 532) omawia W. Kuhn dzieło G. Wirsinga ''Zwischeneuropa und die deutsche Zukunft'' (Jena 1932) i podaje za Wirsingem syntezę powstania nowej Polski. * Przypomnijmy, że lider endecji z Królestwa, Roman Dmowski (…) w przeciwieństwie do piłsudczyków nigdy nie twierdził, że celem narodowców jest pełna niepodległość. Warszawscy endecy mówili jedynie o połączeniu ziem zaborów w jedno państwo pod berłem cara. Miała powstać Polska – z Warszawą, Poznaniem, Krakowem, być może Gdańskiem, ale już raczej nie ze Lwowem ani z Wilnem, bo te miasta Rosjanie uważali za swoje. Granica oparłaby się zapewne na Bugu. W przypadku zwycięstwa ententy powstałoby 20-milionowe państwo zależne od Rosji, z którymś z Romanowów na tronie. Jaką miałoby podmiotowość polityczną? Nie wiadomo, bo endecy nie wchodzili w szczegóły. ** Autor: [[Andrzej Chwalba]] ** Źródło: wywiad Mirosława Maciorowskiego, [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,22941483,legiony-polskie-wojsko-inne-niz-wszystkie.html ''Legiony Polskie, wojsko inne niż wszystkie Legiony Polskie, wojsko inne niż wszystkie'', „Ale Historia”], wyborcza.pl, 29 stycznia 2018. ** Zobacz też: [[endecja]], [[niepodległość]] * Roszczenia do Prus Wschodnich znalazły zaciętych orędowników szczególnie w Narodowej Demokracji i jej wodzu Romanie Dmowskim. Ten ostatni uzyskał niewątpliwie wiele podczas wojny u mocarstw Ententy dla Polski dzięki swym pismom, nie przeprowadził jednak swych postulatów wschodniopruskich. ** Źródło: w czasopiśmie „Nation und Staat” (B. 6. 1932/3.s. 683) znajduje się omówienie książki Axela Schmidta ''Ostpreussen – deutsch in Vergangenheit, Gegenwart u. Zukunft'', 1933 * W historycznym przedstawieniu nie można rozdzielać postaci Dmowskiego od Piłsudskiego. Ale przy tym związku zapomina się zbyt często, czym on stał się dzięki sobie i przez swój własny czyn: politycznym filozofem Polski na przełomie XX w… Jednakże ta nowa Polska spoczywa niemniej na zrealizowaniu jego politycznych idej, jak na micie Marszałka i Legionów… Dobrze znane jest historyczne znaczenie drogi, po której prowadził on Polskę do Wersalu i przed życzliwe forum zwycięskich mocarstw… Obok tego jednak stoi jego twór duchowy, jego dzieło jak politycznego myśliciela, jego głęboko sięgający wpływ jako wychowawcy Polaków w narodowym samouświadomieniu – ogólne dzieło, którem mu w historii duchowego rozwoju jego narodu przyznaje szczególną pozycję. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * W związku z 60 rocznicą śmierci Romana Dmowskiego Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla walki i pracy wielkiego męża stanu na rzecz odbudowania niepodległego Państwa Polskiego i stwierdza, że dobrze przysłużył się Ojczyźnie. W swojej działalności Roman Dmowski kładł nacisk na związek pomiędzy rozwojem Narodu i posiadaniem własnego Państwa, formułując pojęcie narodowego interesu. Oznaczało to zjednoczenie wszystkich ziem dawnej Rzeczypospolitej zamieszkałych przez polską większość, a także podniesienie świadomości narodowej wszystkich warstw i grup społecznych. Stworzył szkołę politycznego realizmu i odpowiedzialności. Jako reprezentant zmartwychwstałej Rzeczypospolitej na konferencji w Wersalu przyczynił się w stopniu decydującym do ukształtowania naszych granic, a zwłaszcza granicy zachodniej. Szczególna jest rola Romana Dmowskiego w podkreślaniu ścisłego związku katolicyzmu z polskością dla przetrwania Narodu i odbudowania Państwa. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla wybitnego Polaka Romana Dmowskiego. ** Źródło: uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 stycznia 1999 w sprawie uczczenia 60. rocznicy śmierci Romana Dmowskiego * Wykazano bezpośrednio z pomocą polskich źródeł, jak polska propaganda za „dostępem do morza” okazywała w czasie wojny światowej jedynie w grupie emigrantów Romana Dmowskiego usilne dążenie zdobycia Gdańska. Dmowski spróbował także potem, po zawieszeniu broni, przez „przejazd” wojsk polskich dostać Gdańsk gwałtem do rąk i wytworzyć przez to fakt dokonany. Podczas gdy „rzeczoznawcy” w Paryżu sekundowali mu przy przygotowaniu układu i pełne osiągnięcie celu wydawało się być bliskiem, Niemcy po raz pierwszy w tych ponurych dniach wypowiedziały veto przeciw żądaniu przewozu wojsk. ** Źródło: Erwin Höltze podaje w „Historische Zeitschrift” (B. 153.H.1. 1935.s. 210) referat z własnej pracy ''Die Freie Stadt Danzig'', Stuttgart 1935. {{SORTUJ:Dmowski, Roman}} [[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Politycy polskiego ruchu narodowego]] [[Kategoria:Politycy II RP]] [[Kategoria:Politycy okresu zaborów]] [[Kategoria:Polscy myśliciele polityczni]] [[Kategoria:Polscy dyplomaci]] [[Kategoria:Polskie ofiary represji w Imperium Rosyjskim]] [[Kategoria:Rosyjscy politycy]] [[Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej]] trmos3hg6l9p7itf1etb5ld4io6swq3 646182 646179 2026-08-05T14:22:19Z Lukaes54 51649 /* Inne */ 646182 wikitext text/x-wiki '''[[w:Roman Dmowski|Roman Dmowski]]''' (1864–1939) – polski [[polityk]], publicysta polityczny, współzałożyciel Narodowej Demokracji. [[Plik:Roman Dmowski LOC 3c35372u.jpg|mały|{{center|Roman Dmowski (ok. 1919)}}]] ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20My%C5%9Bli%20nowoczesnego%20Polaka.pdf Kościół, naród i państwo]''== * Katolicyzm nie jest dodatkiem do polskości, zabarwieniem jej na pewien sposób, ale tkwi w jej istocie, w znacznej mierze stanowi jej istotę. Usiłowanie oddzielenia u nas katolicyzmu od polskości, oderwania narodu od religii i od Kościoła, jest niszczeniem samej istoty narodu. ** Zobacz też: [[katolicyzm]] * Naród szczerze, istotnie katolicki musi dbać o to, ażeby prawa i urządzenia państwowe, w których żyje, były zgodne z zasadami katolickimi i ażeby w duchu katolickim były wychowywane jego młode pokolenia. * Nie trzeba dowodzić, że upadek narodów katolickich pociągnąłby za sobą upadek roli i wpływu Kościoła katolickiego. To też w sferach kościelnych z surową krytyką występowano wobec pewnych skrajności nacjonalizmu, ale na ogół uważano za bardzo pomyślny objaw budzenie się energii narodowej w społeczeństwach katolickich. Tym bardziej, że razem z odrodzeniem myśli narodowej szedł zwrot ku katolicyzmowi, ogarniający znaczną liczbę ludzi, którzy pod wpływami prądów XIX wieku od niego się byli oddalili. * Nie umiałbym powiedzieć, gdzie pierwej, we Francji, czy we Włoszech, użyto wyrazu „nacjonalizm” dla określenia nowego ruchu narodowego. Byłem zawsze zdania, że to termin nieszczęśliwy, osłabiający wartość ruchu i myśli, którą ten ruch wyrażał. Wszelki „izm” mieści w sobie pojęcie doktryny, kierunku myśli, obok którego jest miejsce na inne, równorzędne z nim kierunki. Naród jest jedyną w świecie naszej cywilizacji postacią bytu społecznego, obowiązki względem narodu są obowiązkami, z których nikomu z jego członków nie wolno się wyłamywać: wszyscy jego synowie winni dla niego pracować i o jego byt walczyć, czynić wysiłki, ażeby podnieść jego wartość jak najwyżej, wydobyć z niego jak największą energię w pracy twórczej i w obronie narodowego bytu. Wszelkie „izmy”, które tych obowiązków nie uznają, które niszczą ich poczucie w duszach ludzkich, są nieprawowite. * Polityka narodu katolickiego musi być szczerze katolicka, to znaczy, że religia, jej rozwój i siła musi być uważana za cel, że nie można jej używać za środek do innych celów, nic wspólnego z nią nie mających. * Wielki naród, jak już było gdzie indziej powiedziane, musi nosić wysoko sztandar swej wiary. Musi go nosić tym wyżej w chwilach, w których władze jego państwa nie noszą go dość wysoko, i musi go dzierżyć tym mocniej, im wyraźniejsze są dążności do wytrącenia mu go z ręki. ** Zobacz też: [[wiara]] * Wolnomularstwo utraciło już siłę duchowej atrakcji. Mając siłę organizacyjną, a stąd władzę i rozdawnictwo łask, przyciąga ono jeszcze ludzi, i to w dużej liczbie. Ale ten rodzaj ludzki, których się przyciąga łaskami, nie podbija świata. Przyszłość należy do tych, co mają ideę, wiarę w nią i zdolność poświęcenia. * Żyjemy w dobie bankructwa wielu podstaw, na których opierało się życie świata naszej cywilizacji w ostatnim okresie dziejów. W krajach przodujących cywilizacyjnie dotychczasowe podstawy walą się szybko, a niewiele widać twórczości w kierunku budowania nowych. Raczej widzi się upór w kierunku ratowania tego, czego się uratować nie da.<br />Takie momenty w dziejach cywilizowanej ludzkości bywały już nieraz. Znamionowały je zawsze pewne rysy wspólne, bez względu na warunki czasu i miejsca: upadek wiary, silnej wiary w cokolwiek; upadek myśli – zanik twórczości; upadek smaku – górowanie brzydoty nad pięknem; rozkład dyscypliny moralnej i upadek obyczajów; wreszcie, rozpowszechnienie się rozmaitych zabobonów, zastępujących wierzenia religijne. Wszystkie te rysy występują w bardzo uwypuklony sposób w dzisiejszym życiu naszej cywilizacji. ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20My%C5%9Bli%20nowoczesnego%20Polaka.pdf Myśli nowoczesnego Polaka]''== * Człowiek dla samego siebie jest o wiele więcej skomplikowaną i o wiele trudniejszą do wytłumaczenia istotą niż dla innych, bo ma przed sobą cały świat wewnętrzny, dla tych innych niedostrzegalny i tym samym poniekąd nie istniejący. Gubimy się we własnej duszy, nie umiejąc ani określenia, ani nazwy znaleźć dla rozmaitych jej składników, nie wiedząc, że w jej głębi drzemią instynkty zdolne w odpowiedniej chwili nad całym naszym jestestwem zapanować. I czasami jeden fakt, jedno spostrzeżenie w wewnętrznym świecie jak błyskawica oświetla wnętrze naszej własnej duszy, pozwala nam dojrzeć w niej pierwiastki, o których nigdyśmy nie myśleli i istnienia ich nigdy nie przypuszczali. ** Opis: Początkowo publikowane w: ''Podstawy polityki polskiej'' (drukowane w „Przeglądzie Wszechpolskim” w 1905). Dodawane do ''Myśli'' od trzeciego wydania (1907). * Gubi nas ona [bierność] nie tylko jako naród, ale jako jednostki. Jej to przede wszystkim zawdzięczamy, że wśród nas tak częstym jest zjawiskiem pesymizm, beznadziejność, brak wiary w siebie i w możność życia na lepszy sposób. Trzeba świat znać i rozumieć, a życie samemu urabiać według własnych wymagań. Świat wtedy nie będzie taki brzydki, a życie na nim nie takie złe, jak to nam się często zdaje. * I sprzedajemy humanitarnie Polskę w dalszym ciągu. * Jestem Polakiem – to słowo w głębszym rozumieniu wiele znaczy. Jestem nim nie dlatego tylko, że mówię po polsku, że inni mówiący tym samym językiem są mi duchowo bliżsi i bardziej dla mnie zrozumiali, że pewne moje osobiste sprawy łączą mnie bliżej z nimi, niż z obcymi, ale także dlatego, że obok sfery życia osobistego, indywidualnego znam zbiorowe życie narodu, którego jestem cząstką, że obok swoich spraw i interesów osobistych znam sprawy narodowe, interesy Polski, jako całości, interesy najwyższe, dla których należy poświęcić to, czego dla osobistych spraw poświęcić nie wolno. * Jestem Polakiem – więc mam obowiązki polskie: są one tym większe i tym silniej się do nich poczuwam, im wyższy przedstawiam typ człowieka.<br />Bo im szersza strona mego ducha żyje życiem zbiorowym narodu, tym jest mi ono droższe, tym większą ma ono dla mnie cenę i tym silniejszą czuję potrzebę dbania o jego całość i rozwój.<br />Z drugiej strony, im wyższy jest stopień mego rozwoju moralnego, tym więcej nakazuje mi w tym względzie sama miłość własna. ** Zobacz też: [[naród]], [[ojczyzna]] * Jestem Polakiem – więc całą rozległą stroną swego ducha żyję życiem Polski, Jej uczuciami i myślami, Jej potrzebami, dążeniami i aspiracjami. Im więcej nim jestem tym mniej z jej życia jest mi obce i tym silniej chcę, żeby to, co w mym przekonaniu uważam za najwyższy wyraz życia stało się własnością całego narodu. * Można bodaj z całą słusznością powiedzieć, że nigdzie nie ma tylu co u nas nieinteligentnych intelektualistów i tylu estetów bez smaku. * Nasz chłop, pomimo swej niskiej kultury jest zdolniejszy, pojętniejszy od chłopa niemieckiego lub francuskiego, to niekoniecznie stąd wnioskować należy, ze tamte narody uformowały się z gorszego materiału rasowego, ale że jedynie żyjąc w cywilizacji przez dłuższy czas i w intensywniejszych jej postaciach, zdołały już część najlepszego materiału z ludu wyciągnąć i w znacznej mierze zniszczyć. * Społeczeństwo zaś popada w bezmyślność w zakresie najżywotniejszych swoich interesów, w dziedzinach zaś oderwanych od życia okazuje skłonność do ekstaz i orgii duchowych. Umie ono przez dłuższy czas zupełnie nie interesować się poważnymi zaburzeniami w głębi państwa, od którego jego losy zależą, ale przychodzi czasem chwila, że z wszystkich kątów kraju zjeżdżają się ludzie w celu wysłuchania jednej opery, lub że wypełniająca salę koncertową wyborowa publiczność urządza sobie zbiorowe łkanie. * Tak, my jesteśmy w głównej swej masie, w tym, co stanowi naród przyszłości, społeczeństwem młodym, zaczynającym się dopiero dorabiać i wciskać na pole międzynarodowego współzawodnictwa, na którym się dziś rozsiadły wygodnie inne ludy. I jeżeli można powiedzieć, że powalona na ziemię i skrępowana od stulecia Polska zaczyna się poruszać na nowo, to głównym momentem jest tu właśnie ruch masy ludowej, młodej, żywotnej, dorabiającej się, pierwszymi, obudzonymi z uśpienia siłami rwącej się do życia: nie jest to właściwie odradzanie się starej Polski, ale powstawanie nowej z nieruchomych przez wieki pokładów. ** Zobacz też: [[Polska]], [[naród]], [[młodzież]] * Trzeba świat znać i rozumieć, a życie samemu urabiać według własnych wymagań. Świat wtedy nie będzie tak brzydki, a życie na nim tak złe, jak to nam się często zdaje. Jest ono tylko twarde dla zniewieściałych próżniaków i bezlitosne dla nie rozumiejących ducha czasu. * Warunki wszakże zewnętrzne nie mogłyby wystarczyć do zepchnięcia społeczeństwa w takiej mierze z jego drogi rozwojowej, gdyby w jego wewnętrznej organizacji nie istniały poważne po temu przyczyny. * Wszystko co polskie jest moje: niczego się wyrzec nie mogę. Wolno mi być dumnym z tego, co w Polsce jest wielkie, ale muszę przyjąć i upokorzenie, które spada na naród za to co jest w nim marne. * Wyrafinowanie duchowe naszego inteligentnego ogółu, jakkolwiek zupełnie zrozumiałe, gdy zważamy wszystkie jego źródła, przy bliższym zastanowieniu jest i smutne, i śmieszne zarazem. I nie tylko dlatego, że nie odpowiada ono poziomowi rozwoju naszych władz duchowych, że intelektualizm łączy się często ze słabymi zdolnościami umysłowymi i nawet nieuctwem, że estetyzmowi towarzyszy brak poczucia piękna, surowość i niewyrobienie smaku, podlegającego pierwszej lepszej sugestii, że w pierwszych szeregach ruchu etycznego idą niedojrzałe dusze, nie rozumiejące życia i jego zadań, niezdolne do konsekwentnego stosowania zasad, ale dlatego także, iż obecnemu momentowi i w dziejowym rozwoju naszego narodu najmniej odpowiada wszelka kontemplacja, wyrafinowanie duchowe, bierne filozofowanie lub pływanie w estetycznych ekstazach. My jesteśmy narodem młodym, a jeżeli idzie o świeżość duchową głównej masy społecznej – może najmłodszym w Europie. Polska upadła nie dlatego, że się jako naród zestarzała, ale dlatego, że się wykoleiła w rozwoju. * Znacznie głębsze rozbicie inteligencji polskiej wynikło z tłumnego wtargnięcia w jej szeregi Żydów. Przeprowadzona w przeddzień powstania [styczniowego] reforma Wielopolskiego zniosła prawne przegrody między nimi a społeczeństwem polskim. Rzucili się wtedy do szkół średnich i uniwersytetów. Wytworzyli liczną inteligencję, biorącą udział w życiu polskim, wnoszącą w nie swoje tendencje, narzucającą mu swe upodobania i swe nienawiści, a w wypadkach nawet, w których usiłowali być jak najwięcej Polakami, nie mogącą się pozbyć swej odrębnej psychiki, swych instynktów. Ta inteligencja, w miarę, jak liczba jej rosła, stawała się coraz słabiej polska, a coraz mocniej żydowską. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Zwalczanie etyki narodowej ze stanowiska chrześcijańskiego nie dowodzi wcale głębokiego zrozumienia zasad chrześcijańskich i mocnego do nich przywiązania, lecz tylko brak narodowego poczucia, a częstokroć i logiki. W stosunku do cudzoziemca, dajmy na to do Niemca lub Moskala, etyka chrześcijańska tyle mnie obowiązuje, ile idzie o stosunek prywatny, o stosunek człowieka do człowieka, tam wszakże, gdzie obaj występujemy jako przedstawiciele i obrońcy spraw swych narodów, jedynie mnie obowiązuje etyka narodowa. W stosunkach osobistych nie wolno mi go krzywdzić równie dobrze, jak gdyby był moim rodakiem, bo w tych stosunkach etyka nasza, etyka chrześcijańska, nie uznaje różnic narodowych. Ale nawet zabić go mam obowiązek w walce za ojczyznę. ** Opis: Początkowo publikowane w: ''Podstawy polityki polskiej'' (drukowane w „Przeglądzie Wszechpolskim” w 1905). Dodawane do ''Myśli'' od trzeciego wydania (1907). ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20Nasz%20patriotyzm.pdf Nasz patriotyzm]''== * Ażeby Polacy mogli żyć prawidłowo w organizmie państwowym rosyjskim, trzeba ich cofnąć w rozwoju, trzeba ich cywilizacyjnie Rosjanom upodobnić. Ażeby zaś przestali marzyć o zjednoczeniu politycznym wszystkich ziem polskich, trzeba ich wytępić, dopóki bowiem naród ten będzie istniał w trzech państwach, dopóty będzie dążył, prawem konieczności do zlania się w jedną polityczną całość. * Ażeby żyć, musimy zdobyć prawa. Tego żądania polityka biernego oporu nie stawia i dlatego, obejmując wiele rzeczy pożytecznych, nie wystarcza ona na potrzeby chwili bieżącej. * Chociaż więc socjalizm u nas nie dał społeczeństwu programu, obejmującego ogół jego potrzeb, choć w naszej walce o istnienie narodu i jego rozwój cywilizacyjny nie zajął stanowiska, do którego rościł sobie prawo, chociaż wyznawcy jego więcej mieli często dobrych chęci, niż znajomości warunków życia społecznego - niemniej przeto występuje on, jako ważny kierunek społeczny, kierunek rozwojowy i przyczynia się do wytworzenia najlepszych sił narodowych. * Dziś rząd [rosyjski]przestaje się kryć, że celem jego usiłowań jest zlanie Polaków z Rosją pod każdym względem, czyli, inaczej mówiąc, wytępienie narodowości polskiej. * Gdyby rząd rosyjski nie posunął się już w swych wrogich działalnościach ani kroku naprzód, to my przy tych więzach, które nas obecnie krępują, przy dzisiejszej administracji, szkole, cenzurze i policji, przy nędzy ekonomicznej naszej inteligencji i warstw ludowych, musimy coraz bardziej upadać, by ostatecznie zginąć. Coraz silniejsze będą objawy zwyrodnienia fizycznego i duchowego, coraz częstsze wypadki upodlenia i odstępstwa. Coraz głębiej będziemy tonęli w tym bagnisku, w którym ugrzęźliśmy wskutek różnych przyczyn, dopóki ostatni Polak, któremu sęp nie wyżarł mózgu - rzuciwszy naokół wzrokiem rozpaczliwym, nie zawoła już naprawdę: ''Finis Poloniae''! * Gruntu tego niema. Jeżeli chcemy żyć, musimy go zdobyć i to zdobyć właśnie na drodze nielegalnej - rewolucyjnej. * Ile razy człowiek uważający się za Polaka, ba, nawet za patriotę, mówi po rosyjsku dobrowolnie i nie zmuszony ostatecznością wprowadza rusyfikacyjne reformy? Ile razy nie korzystamy z istniejącego prawa jedynie przez niedołęstwo i bezmyślne tchórzostwo? * Iluż to jest ludzi, którzy czekają na rewolucję jutra, zamiast robić dzisiaj rewolucję nieustającą. * Im bezwzględniej przedstawiciel wielkiego kapitału walczy z warunkami, które przeszkadzają mu ten kapitał powiększyć, tym lepiej nadaje się do swojej roli. * Już przed stu laty „stronnictwo patriotyczne”, które stworzyło Ustawę Trzeciego Maja, rozumiało przez patriotyzm dążenie do posunięcia społeczeństwa naprzód w jego rozwoju, do rozszerzenia praw na warstwy wydziedziczone, do pogłębienia wśród nich świadomości politycznej i narodowej. * Literatura po przejściu brutalnych operacji w cenzurze cierpi na niedokrwistość i kalectwo. Szkoła zabija moralnie, umysłowo i fizycznie... Oto warunki rozwoju dla całego narodu. * Naród nasz, który ma za sobą tysiąc lat kultury, który jest narodem europejskim - wyprzedza na wielką odległość Rosję, co zresztą sami Rosjanie powszechnie przyznają. * Nie dość na tym: ażeby społeczeństwo nasze nie poczęło się cofać w rozwoju, musi ono całe przywyknąć do życia nielegalnego. Kto nie chce żyć tym życiem, kto obawia się wszelkiego kroku niezgodnego ze „sprawiedliwością” najeźdźców, ten nie tylko musi zostać biernym, nie tylko musi usunąć się z najgłówniejszych dziedzin pracy narodowej, ale musi ulec ślepocie na najważniejsze zjawiska naszego życia, bo w literaturze i prasie legalnej ono odbicia swego nie znajduje. * Odpowiednio do położenia politycznego każdej dzielnicy, musimy uznawać rozmaity stosunek do rządów zaborczych, musimy się godzić na rozmaite odpowiadające warunkom miejscowym środki działania, ale nie zmienia to w niczym tej ogólnej zasady, według której każdy czyn polityczny Polaka, bez względu na to, gdzie jest dokonywany i przeciw komu skierowany musi mieć na widoku interesy całego narodu. * Ograniczając się do prasy legalnej, musimy się zgodzić, że lud nasz będzie coraz bardziej pozostawał w tyle za innymi narodami. * Patriotyzm nie nakazuje jedynie konserwowania narodu, ale czuwanie nad możliwie szybkim i prawidłowym sił jego rozwojem. * Pojedyncze i zbiorowe manifestacje i obchody, różne formy biernego protestu, bezrobocia lub choćby odmowa płacenia podatków, tępienie wszelkich zewnętrznych form rusyfikacji, niszczenie materialnych zasobów rządu, wreszcie kary wymierzane na gorliwszych agentów władzy lub na zdrajców sprawy narodowej - oto sposoby działania, za pomocą których utrudnia się wrogowi egzystencję w podbitym i gnębionym kraju, wprowadza się rozkład do jego systemu i rzuca strach na ośmielonych bezkarnością jego służalców. * Polityka narodowa w głównych swoich zasadach nie może być ani poznańską, ani galicyjską, ani warszawską - musi ona być ogólnopolską. * Polityka nasza musi być rewolucyjną, bo organiczna być nie może, bo nie ma żadnego gruntu legalnego, na którym by się mogła oprzeć; nie może ona pozostać polityką obrony, bo szczątki, które nam zostały, nie pozwalają żyć i rozwijać się, i program, ograniczony do obrony, byłby programem powolnego konania. * Program nasz, z jakiejkolwiek strony wzięty, jest dla zaborczego rządu nielegalnym i takim być musi. Działalność, obawiająca się gruntu rewolucyjnego, w naszych warunkach nie ma przed sobą przyszłości. * Przy dzisiejszych środkach militarnych, przy istnieniu w naszym kraju olbrzymiej armii obcoplemiennej, której na swą stronę przeciągnąć przecie nie można - marzyć o powstaniu mogą tylko ludzie, zadawalający się prostym brzmieniem wyrazu i nie próbujący sobie wyobrazić konkretnych warunków urzeczywistnienia zamiaru. * Rosja bardzo dobrze rozumie, że w interesie jej potęgi leży rusyfikacja naszego kraju. * Rząd rosyjski rozmaitymi czasy rozmaicie usprawiedliwiał swoje gwałty na Polsce. Dowodząc, że ziemie litewskie i ruskie stanowią odwieczną jedność z moskiewskim rdzeniem państwa carów, dziką działalność swą w tych ziemiach nazywał wyzwalaniem swego ludu z pod jarzma polskiego. Gnębiąc szlachtę w etnograficznej Polsce, podawał się za obrońcę uciśnionych ekonomicznie i politycznie włościan. Wieszanie i masowe wysyłanie na Sybir najlepszych sił społeczeństwa polskiego nazywało się uzdrawianiem narodu z chorobliwych marzeń, gwałty na unitach – przyjmowaniem na łono swego kościoła braci, których niegdyś przemoce oderwano i którzy teraz dobrowolnie powracają. Do ostatnich jeszcze czasów słyszeliśmy, że rząd rosyjski nic nie ma przeciw pomyślnemu rozwojowi narodowości polskiej, że chodzi mu tylko o zachowanie w całości granic państwa, o wytępienie dążności separacyjnych. * Słyszymy już szeptane drżącymi ustami słowo „ofiary”... Nie ma patriotyzmu bez gotowości do ofiar. Kto chce ocalić nasz naród, nie nadstawiając karku, ten będzie widział powolne jego gnicie... * Te resztki praw, których nam jeszcze nie wydarto, nie mogłyby wystarczyć do życia nawet znacznie niżej od nas stojącemu narodowi. Warunki więc życia muszą w ustroju naszym wywoływać zmiany chorobliwe, których zresztą nie brak, jak to każdy przyznać musi. * Te strony życia narodowego, których rozwinąć nie można na gruncie legalnym, stworzymy w postaci nielegalnej. * To jest nasze pojmowanie polityki obronnej... Obrona przed wrogiem polega przede wszystkim na porządnym umocnieniu swej twierdzy. Dążyć więc należy do wytworzenia w społeczeństwie surowej opinii patriotycznej, która by karciła wszelkie odstępstwa; do takiego wyrobienia politycznego narodu, żeby ludzie wyzyskiwali do ostateczności na korzyść społeczeństwa pozostałe nam jeszcze prawa, żeby nie ustępowali usiłowaniom władz przynajmniej w niczym, do czego przez panujące prawo nie są zmuszeni. * W masach ludowych wzrasta świadomość społeczna, a co za tym idzie polityczna i narodowa - ukazują się siły świeże, niewyczerpane fizycznie i imponujące liczbą. * Walka z kulturą polską, czyli wynaradawianie, to jedna tylko strona rosyjskiej względem nas polityki. Na niej polityka ta się nie kończy. * Zakres przedmiotów, o których wolno pisać, coraz się zmniejsza: pisma nasze doszły już do tego, że poza okrojoną należycie polityką zagraniczną, wolno im pisać tylko o balach, koncertach i o wypadkach na ulicy, notabene nie o wszystkich -kiedy bowiem oficer strzela do przechodnia z rewolweru, to można się dowiedzieć o tym tylko od świadków, kiedy zaś kozak morduje rodzinę sklepikarzy dla rabunku, to w pismach kozak nazywa się „jakąś osobą”. * Zresztą życie ekonomiczne nie może rozwijać się normalnie tam, gdzie wszelka inicjatywa osobista lub zbiorowa jest skrępowana, gdzie nie wolno stowarzyszać się w celach gospodarczych, a nawet dla pozyskania łatwiejszego kredytu, gdzie żadna instytucja lub przedsiębiorstwo nie mogą być pewne swego istnienia. ==''Polityka polska i odbudowanie państwa''== * Niepodległość nie dlatego mamy, że ktoś powiedział głośno, iż jej chce, tylko dlatego, że byli ludzie zmierzający planowo do jej odzyskania, orientujący się mniej więcej w warunkach do tego niezbędnych i umiejący te warunki dla postawionego sobie celu wyzyskać. * Historia wszystkich narodów uczy nas, jak często po pokoleniach marnych, moralnie słabych, niedołężnych przychodziły pokolenia dzielne, z szerokimi aspiracjami, które dokonywały wielkich dzieł. * Znaczna część ziem dawnej Rzeczypospolitej, leżących poza granicami naszego obszaru etnograficznego, pozostała częścią polskiego obszaru narodowego, w tym znaczeniu, że polskość jest tam dominującą siłą cywilizacyjną, jedyną zdolną do politycznego zorganizowania kraju, że ziemie te wreszcie geograficznie nie dadzą się z Polski wyłączyć. Naród, który politycznie i cywilizacyjnie nie zwyrodniał, który moralnie nie zmarniał, takich ziem wyrzec się nie może. * Państwo wielkie – to państwo, które ma dostateczne siły i środki, dość wysoką i sprawną organizację, wreszcie myśl kierującą, zdolną objąć dość szerokie widnokręgi, ażeby polityka jego mogła wywierać wpływ nie tylko na sprawy najbliższe, bezpośrednio go dotyczące, ale brać udział w regulowaniu spraw ogólnoeuropejskich, a jak dziś, ogólnoświatowych. * Państwami małymi są te, które zmuszone są ograniczać się do obrony tylko swych bezpośrednich interesów, które i w ich zakresie są od wielkich państw zależne, które często są wciągane w orbitę jednego z wielkich państw i, przy formalnej niezawisłości, mają jednak nad sobą zwierzchnią władzę. * Kto więc myślał naprawdę o odzyskaniu niepodległości i kto rozumiał, co to jest niepodległość, ten musiał myśleć o odbudowaniu Polski w takich warunkach, z takim obszarem, żeby mogła stać się państwem silnym, od sąsiadów niezależnym, zdolnym do wielkopaństwowej polityki. * państwa nie buduje się dla jednego pokolenia i jednym pokoleniem, (…) nie mierzy się wartości narodu. Żyć myślą o odbudowaniu państwa, pracować na serio dla tego celu mogli tylko ludzie nieżyjący wyłącznie dniem dzisiejszym, moralnie niezwiązani zanadto ze współczesnym pokoleniem, niebudujący całych swych nadziei na tym pokoleniu. * Gdyby Polska posunęła się znacznie na wschód, na ziemie językowo niepolskie, a nie objęła swymi granicami na zachodzie ziem rdzennie polskich, przestałaby być państwem narodowym i – zważywszy ewolucję polityczną Europy, – wkrótce przestałaby w ogóle być państwem. * Kto się zrzekał ziem zaboru pruskiego, ten się w istocie zrzekał niepodległej Polski. Jeżelibyśmy w przyszłości z tych ziem coś utracili, znaczyłoby to, że odbudowane państwo polskie zaczyna znów upadać. * Ktokolwiek starał się konkretnie sobie przedstawić przyszłe państwo polskie, kto obszar ziem polskich dobrze znał i miał cokolwiek politycznej wyobraźni – nie mógł marzyć o sięgnięciu do granic 1772 roku. * Ilu wreszcie, którzy nie umieli myśleć o Polsce, tylko o tym, jakby Moskalom zaszkodzić! * Autorzy powstań nie liczyli się wcale z położeniem zewnętrznym i wybierali na wybuch najnieodpowiedniejsze momenty polityczne. * Wybuchały powstania wbrew woli ogromnej większości społeczeństwa, narzucane mu przez garść, przeważnie młodzieży. * Dwa główne powstania, 18 stycznia 183063 roku, przyniosły korzyść – naszym wielkim kosztem – interesom nie naszym. Pierwsze było dywersją, która ocaliła rewolucyjny Zachód od zbrojnej interwencji rosyjsko-pruskiej, tu przynajmniej nie służyło sprawie wrogów; drugie gorzej, bo umożliwiło Prusom oddalenie Rosji od Francji i związanie jej z sobą na naszą zgubę. * W niektórych zaś gabinetach dyplomatycznych pamiętano, że umiemy swoim kosztem oddawać usługi obcym, i rejestrowano nas jako bezmózgową hołotę polityczną, którą w razie potrzeby można wyzyskać nie tylko dla obcych, ale nawet dla wrogich Polsce interesów. * wszelkie próby powstańcze, zaczynając od roku 1863, były już tylko z korzyścią dla Niemiec. Zacząłem się wtedy zastanawiać, czy to może być tylko zbieg okoliczności – za wiele w tym było prawidłowości, za wiele konsekwencji. A nie przychodziło mi wtedy jeszcze do głowy, że będę kiedyś patrzył na legiony polskie, maszerujące obok pułków pruskich w braterstwie broni… * Prusy swą karierę dziejową budowały na rozszerzaniu się na ziemie rdzennie polskie i zniszczenie całkowite Polski było głównym celem ich polityki. Był to ten z wrogów, z którym kompromis był nie do pomyślenia. On się mógł pogodzić tylko z ostatecznym pogrzebem Polski. I właśnie temu wrogowi zaczęła od pół wieku służyć myśl powstańcza, operująca hasłem niepodległości… * Polak pod panowaniem rosyjskim ciągle był drażniony, obrażany, ciągle miał powód do oburzenia. * Zbudowawszy, w znacznej mierze dzięki brakowi mózgu politycznego w Polsce, nowe Cesarstwo Niemieckie pod swoją hegemonią, Prusy wyrosły na pierwszorzędną potęgę światową i zaciążyły nad całą środkową i wschodnią Europą, co tylko mogło im ułatwić dokończenie ostatecznej likwidacji kwestii polskiej. Przeszkodzić temu mogła tylko emancypacja Rosji spod ich wpływów, prowadząca do nieuniknionego starcia zbrojnego między dwoma mocarstwami. * Mówiąc o naszych dawniejszych powstaniach i o nowszych próbach w tym kierunku, staram się oceniać ich znaczenie ze stanowiska logiki politycznej. Zapominam, że wielu ludzi u nas nie umie o tym przedmiocie myśleć spokojnie i logicznie, że na jego poruszenie reagują przede wszystkim uczuciowo. * Polska nie jest własnością tego czy innego Polaka, tego czy innego obozu ani nawet jednego pokolenia. Należy ona do całego łańcucha pokoleń, wszystkich tych, które były i które będą. Człowiek, który ryzykuje byt narodu, jest jak gracz, który siada do zielonego stołu z cudzymi pieniędzmi. * Naszym celem było stworzenie poważnego przedstawicielstwa polskiego w państwie rosyjskim, które by swym postępowaniem zmusiło Rosję do liczenia się z Polską i które by dla Polski zdobyło stopniowo na zewnątrz znaczenie czynnika polityki europejskiej. ** Opis: o polityce w Dumie rosyjskiej. * Są ludzie, którzy w polityce uznają tylko żniwo – nawożenie, orka i siew są niepotrzebne. Są tacy, którzy podczas pierwszych robót w polu już pytają o plon, a gdy nie widzą, zniechęcają się i odchodzą… * Jedna rzecz była uderzająca: wszystko, co się znajdowało w jakimkolwiek, nawet najluźniejszym, związku z Żydami, było przeciw nam – ma się rozumieć, w imię patriotyzmu. Widoczne było, że główny kanał, przez który przenikają wpływy niemieckie do Polski – to nasze żydostwo. * Polski się nie buduje ani dla siebie, ani dla swej partii, ani nawet dla swego pokolenia. Ona jest własnością nieskończonego szeregu pokoleń, które ją tworzyły i tworzyć będą, które stanowią naród. Tylko ten w wielkich, przełomowych chwilach znajdzie właściwą drogę, kto ma poczucie odpowiedzialności względem tak pojętego narodu. * Rzymianie, którzy wcale nie byli najgłupszym narodem, mówili: chcesz mieć pokój – przygotowuj wojnę. Europa od paru dziesiątków lat hałaśliwie przygotowywała pokój powszechny i doszła do powszechnej wojny, największej, najstraszniejszej, jaką świat widział. * Mówi się często u nas o dwóch równorzędnych orientacjach, o dwóch przeciwnych kierunkach polityki polskiej podczas wojny, z których jeden wygrał, bo strona wojująca, z którą poszedł, wygrała. Nie – była tylko jedna polityka polska. * Faktem jest, że istnienie legionów, jakkolwiek przyczyniło nam wiele kłopotu, nie sparaliżowało od początku naszej akcji, a to najważniejsze. * Były też rzeczy, których nie rozumiałem całkowicie i które chciałbym lepiej zrozumieć. Chciałbym wiedzieć, skąd pochodziła ta wściekła, wydobywająca pianę na usta, nienawiść do nas, do ludzi, którzy szli inną drogą; skąd te groźby, że jak przyjdą do Warszawy, to nas powywieszają, skąd to publiczne oskarżanie ludzi w Galicji, gdzie zawsze groziła interwencja władz austriackich… * Na pewno byli tacy ludzie, co sobie życzyli zwycięstwa Niemców, żeby czasem endecy nie wygrali, i myśl ta była tak intensywna, że zapomnieli przy tym zapytać siebie, jak Polska na tym wyjdzie. * Ziemie stanowiące dziś Republikę Austriacką prędzej czy później staną się częścią państwa niemieckiego. Temu żadna siła nie przeszkodzi, bo to jest koniecznością życia. * Zawsześmy łatwo przyjmowaliśmy to, co przychodziło z zewnątrz, i miało ono w naszych oczach zazwyczaj większą wartość niż to, co swoje. W polityce to się wyrażało w łatwym uleganiu obcym wpływom, obcym natchnieniom, nawet wtedy, gdy te nas pchały do działania na własną szkodę. * Zwłaszcza imiona Lloyda George’a i Wilsona, jeżeli Żydzi umieją być wdzięczni, winny być w ich księgach złotymi zapisane głoskami. * Dotychczas nie mogę zrozumieć, jakimi myślami kierowała się Rada Regencyjna, gdy wysłała do Szwajcarii ks. Eustachego Sapiehę, z propozycją do Komitetu Narodowego w Paryżu, ażeby ten również uznał jej zwierzchnictwo nad sobą. Jak sobie wyobrażano uzależnienie polityki prowadzonej przeciw Niemcom od organu mianowanego przez Niemców i istniejącego pod ich opieką? * Pokój brzeski był ukoronowaniem polityki, która związała losy Polski z Austrią i z Niemcami, która się nazywała aktywistyczną, a której aktywność wyraziła się ostatecznie w roli barana na rzeź prowadzonego. Składany był na ofiarę bogu niemieckiemu, więc mu pozłocono rogi. * Co zaś do ostatecznego załatwienia kwestii polskiej na terenie międzynarodowym, kwestii granic państwa przede wszystkim, to cała nasza praca podczas wojny zostałaby zmarnowana, gdyby Piłsudski i obóz stojący za nim dostali wpływ na te sprawy. Znaliśmy dobrze ich niechętny stosunek do ziem zaboru pruskiego, ich gotowość oddania Ukraińcom większej części Galicji Wschodniej, wreszcie ich niedorzeczne pomysły federacyjne na wschodzie. Gotowi byliby zrealizować Polskę 5 listopada 1916 roku, powiększoną o zachodnią Galicję. * Właśnie, proszę panów, otrzymałem wiadomość o nowym „pogromie” w Polsce. W Kielcach paruset młodych Żydów, wyszedłszy z kinematografu, ciągnęło przez ulice z okrzykami: „Niech żyje Lenin! Niech żyje Trocki! Precz z Polską!”. Tłum się rzucił na nich i padły ofiary. Co by panowie zrobili, gdyby w którym mieście francuskim ukazała się na ulicach banda z podobnymi okrzykami, wołająca: „Precz z Francją!”? * Jeżeli mi kto zazdrościł zaszczytu reprezentowania Polski na konferencji pokojowej, to nie miał czego. Trzeba było mego dużego zdrowia do spełnienia tego obowiązku, a i ono w końcu nie wystarczyło… * Na posiedzeniu plenarnym konferencji, na którym Wilson wniósł swój projekt Ligi Narodów, zabrałem był głos, ażeby z kolei powitać ten projekt w imieniu Polski. W przemówieniu moim znalazły się słowa: „Kraj mój leży w tej części Europy, w której największe niebezpieczeństwa zagrażają przyszłemu pokojowi”. Mówiłem tylko po francusku. Otóż generalny tłumacz konferencji, p. Mantoux (Żyd), bardzo zresztą zdolny człowiek i znakomicie władający obu językami, przełożył te słowa na angielski: „Kraj mój przedstawia największe niebezpieczeństwo dla przyszłego pokoju”. * Co prawda są ludzie, którzy gdy mają do wyboru między krzywdą polską a niemiecką, wolą, żeby się stała krzywda Polakom: oni tak długo już byli krzywdzeni, że się mieli czas do tego przyzwyczaić… * Biorę całkowitą odpowiedzialność za politykę polską. Jeżeli nie dość pomyślne rozwiązanie tej wielkiej dla naszego bytu państwowego kwestii ziem zachodnich pochodzi w tej czy innej mierze z naszej nieumiejętności, czy zaniedbania – ja przede wszystkim jestem za to odpowiedzialny. Czy jako kierownik tej polityki przed wojną i w pierwszym okresie wojny, czy później jako przewodniczący Komitetu Narodowego w Paryżu, czy wreszcie jako pierwszy, a przez dłuższy czas jedyny, delegat polski na konferencji pokojowej – przez cały czas odpowiedzialność na siebie brałem i powiększałem ją przez to, iż starałem się nie dopuścić, ażeby cokolwiek z naszej strony było robione wbrew mojej woli, wbrew temu, co uważałem za dobre. * Gdyby nie było legionów, Rady Stanu, Rady Regencyjnej i jej rządu, armii Królestwa Polskiego itd., gdybyśmy mieli podczas wojny rząd narodowy na Zachodzie, gdyby armia nasza po stronie sprzymierzeńców była jedynym dobrowolnym czynem zbrojnym Polaków, gdybyśmy na tej podstawie mogli byli wchodzić w umowy, dawać w imieniu całej Polski zobowiązania i otrzymywać je od mocarstw – inaczej byśmy pewnie, ja i Paderewski, w Paryżu przemawiali. Ale w polityce nigdy nie powinno się mówić „gdyby” … * – Któż z was słyszał przedtem o Cieszynie? – zawołał na jednym wiecu w Anglii Lloyd George głosem człowieka, który zrobił odkrycie geograficzne. * W tragicznej chwili naszych niedawnych dziejów, kiedy z ust zawiedzionego polityka polskiego padły słowa: „dla Polaków można coś zrobić, ale z Polakami nigdy!” – rozpoczęły się głębokie i szybkie przemiany w ustroju społeczeństwa, które musiały doprowadzić do tego, że coś dobrego w Polsce można zrobić tylko z Polakami. * Ci głównie ludzie, którzy tylko dawali ojczyźnie, a nic od niej nie brali, budowali Polskę. Tylko pokolenia, które takich ludzi mają, tworzą przyszłość narodu. * Pomiędzy licznymi węzłami łączącymi ludzi w jeden naród dwa są szczególnej wagi: (1) wspólne dzieje, współżycie w ciągu pokoleń pod jedną władzą i we wspólnych instytucjach, wiekowa walka przeciw wspólnym wrogom; (2) wspólność życia duchowego oparta na wspólnym języku. Zgodnie z różnymi warunkami historycznymi różnych części Europy bądź pierwszy, bądź drugi z tych dwóch czynników odgrywa rolę przeważającą. ==Inne== * A czy myślicie państwo, że warszawiacy nie przyczyniają się do niemczenia Galicyi? Proszę obserwować podróżnych, wjeżdżających z Królestwa w granice monarchii austryackiej! Proszę patrzeć, jak taka, z przeproszeniem, małpa warszawska znalazłszy się w Szczakowej z całą forsą paple po niemiecku, bo chce mieć tę satysfakcyę, że już jest za granicą, już w obcym kraju, że może już skorzystać ze swego wykształcenia w obcych językach. Sam widziałem Polaków z Warszawy, odpowiadających po niemiecku konduktorom kolejowym, którzy się do nich po polsku zwracali. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1897 * Agitacya np. socyaiistyczna w Paranie, dokąd wszyscy przybywają i powinni przybywać po to, żeby się zbogacić, jest absur­dem. Rezultat jej jest taki, źe wzrasta tylko zazdrość względem za­możniejszych jednostek polskich, która i tak już często prowadzi do tego, że Polacy wolą popierać kupca Niemca lub Portugalczyka, by się ich rodak czasem nie zbogacił i na nich nie wywyższył. Również szkodliwą jest tu praca nad wywoływaniem walk narodowościowych, mo­gących zohydzić życie tutejsze przy różnorodności mieszkańców. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Autor stwierdza głęboką różnicę etyczną między rasą polską i żydowską, uplastycznia ją z ogromną siłą, wreszcie formułuje ją przy sposobności. Pożycie tych dwóch żywiołów w jego powieści — to nie jest wzajemne zbliżanie się, asymilacya, ale wypieranie się wza­jemne, jednem słowem, walka bezwzględna. Ze stronic jego książki unosi się wiara, że żywioł polski w końcu zwycięży. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Blisko do piętnastu lat lat już istnieje nowy ruch narodowy wśród młodych, a jakże nikłe są siły, których dostarczył on obozowi narodowemu do pracy i walki na wszystkich polach. Ani jednego wybitnego naprawdę człowieka, czy to w dziedzinie myśli, czy też czynu. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Brazylijczyk jest przedewszystkiem zbyt odmienny rasowo, jest dla naszego chłopa za czarny, żeby mógł go do siebie ciągnąć. Stopa życiowa tych Brazylijczyków, z którymi się nasz osadnik styka, jest za nizka, ażeby mogła imponować, przeciwnie, wzbu­dza na ogół pogardę i szyderstwo. Budzi również odrazę pociąg żywiołu miejscowego do przelewania krwi, my bowiem we wszystkich warstwach społecznych jesteśmy właściwie bardzo łagodnego usposobienia. Wreszcie, jakkolwiek rzymski katolik formalnie, Brazylijczyk razi naszego osadnika swą pierwotną, barbarzyńską bezbożnością, nierozumieniem religii i jej wymagań, dzikimi zwyczajami religijnymi i nieprzyzwoitem znalezieniem się w kościele. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Brazylijczyk, przeciwnie, ma dla Polaka bezwzględną niemal po­gardę. Trzeba wiedzieć, że niema większych szowinistów nad Brazylijczy­ków. Patrzą oni z góry na Anglików nawet, a cóż dopiero na naszych pol­skich chłopów. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Chyba też niema w literaturze naszej powieści, któraby tyle nowego z życia na papier przeniosła, co »Ziemia obiecana«. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Ci sami, co niedawno wespół z żydami uderzali zuchwale w podstawy naszego narodowego bytu, co przymierzali się z tymi, którzy obrażali najświętsze uczucia polskie, dzisiaj nam krzyczą, że poniżamy sztandar narodowy. Sztandar narodowy to nie jest płachta, która się potrząsa przed oczyma rozjuszonego byka! Nosić go trzeba wysoko, i dlatego dłoń, którą go trzyma, musi być silna. Jeżeli nad podźwignięciem sił naszych pracować nie będziemy, jeśli polityka nasza prowadzić będzie do ciągłego osłabiania naszego narodu, sztandaru tego nie utrzymamy. A kiedy on na skutek naszej słabości pochyli się ku ziemi, to wtedy ci, którzy dziś krzyczą o jego poniżaniu, pierwsi rzucą się, żeby go w błocie zdeptać!… ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy, 1912 * Dla mnie miarą jest pożytek polskości: wszystko, co prowadzi do jej podniesienia, zbogacenia jej treści, rozszerzenia jej wpływu, jest dobrem, a jedynym hamulcem są moje instynkty moralne cywilizowanego człowieka, poszanowanie samego siebie i swego narodu, które mi nie pozwala, w jego nadto imieniu, nizkich używać środków. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 1, 1901. * Dla nas punktem wyjścia nie jest doktryna, ale interes nasz własny, bo interes narodowy polski jest w części interesem każdego, kto się Polakiem czuje, kto polskość, ducha polskiego, kulturę polską rozumie, komu do osobistego szczęścia szerokiego życia narodowego potrzeba. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 1, 1901. * Dziś Obóz Wielkiej Polski to jest właściwie obóz młodych Polaków, którzy mają tworzyć życie narodu polskiego, jego pracę na wszystkich polach, osłaniać piersiami swoimi jego byt i jego dobro przeciw wrogom, którzy by chcieli je zniszczyć, wziąć w swoje ręce losy państwa polskiego. ** Zobacz też: [[młodzież]], [[Polska]] * Dla niego [Reymonta] ludzie w społeczeństwie nie są matematycznemi jednostkami, ale faktami przyrodniczymi, wytworami rasy, wiekowego działania wpływów kulturalnych itd.. społeczeństwo zaś nie jest dowolną, mechaniczną mie­szaniną różnorodnych pierwiastków, ale organiczną całością, złączoną szeregiem wspólnych znamion, wierzeń, ideałów etycznych. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Do niczego również nie prowadzą zachcianki naśladowania metod faszyzmu. Faszyzm jest wielkim ruchem twórczym, ale wielkość jego i twórczość pochodzi stąd, że jest on ruchem narodowym, włoską narodową reakcją na idee XIX wieku, że łączy się z nim odrodzenie życia religijnego. (…) Metody wszakże polityczne faszyzmu są specyficznie włoskie, zastosowane szczęśliwie do warunków włoskich i do włoskiego charakteru narodowego. One właśnie stanowią tę stronę faszyzmu, której naśladować nie można. ** Źródło: ''Zagadnienia rządu'' (1927) ** Zobacz też: [[faszyzm]], [[Włosi]] * Galicyę można porównać z niezgrabnym chłopakiem, który idąc po raz pierwszy na większe zebranie towarzyskie, wynajął sobie garnitur, nie na niego skrojony. Skutkiem tego, zamiast się bawić, zamiast używać przyjemności, będącej w danym razie głównym celem, chłopczyna wyłącznie zajęty jest stosunkiem swej osoby do ubrania i męczy się rozmaitemi niewłaciwościami. To go pod pachami pije, to mu kołnierz na uszy włazi, to gors od koszuli tak się zachowuje, jakby się chciał z objęć kamizelki wydostać, a chwilami nawet zdaje mu się, iż część ubrania całkiem opadnie. Ciągle też, czy to tańcząc, czy rozmawiając z kobietami, czy jedząc przy stole, poprawia sobie ubranie i ani na chwilę o niem nie zapomina. Jak ten młodzieniec w pożyczonym garniturze, tak Galicya chodzi w swem prawie politycznem. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' X, „Przegląd Wszechpolski” nr 13, 1897 * Gdyby Polska nie miałaby tylu Żydów, nigdy by nie było rozbiorów. ** Źródło: ''Przewrót'', 1934, s. 270. * Gdybyśmy byli podobni do dzisiejszych Włoch, gdybyśmy mieli taką organizację jak faszyzm, gdybyśmy wreszcie mieli Mussoliniego, największego niewątpliwie człowieka w dzisiejszej Europie, niczego więcej nie byłoby nam potrzeba. ** Źródło: „Gazeta Warszawska”, 1925 ** Zobacz też: [[Benito Mussolini]], [[faszyzm]], [[Europa]] * Gdybyśmy mieli dziś wszystkie kwestie rozwiązane, gdyby nad niczym nie trzeba było suszyć sobie głowy i o nic walczyć, nie pozostawałoby nic innego, jak powiesić się z nudów. Właśnie nierozwiązane kwestie stanowią treść życia. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Główna (…) trudność tkwi w samym charakterze dzisiejszego ustroju ekonomicznego, wysuwającego na czoło życia żywioły niższe moralnie, szerzące rozprzężenie obyczajowe, i w wielkim na życie współczesne wpływie Żydów, którzy właściwym swej rasie bezwstydem zarażają dziś szybko społeczeństwa europejskie. ** Opis: o [[kapitalizm]]ie w 1929. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Granica między aktem walki politycznej a zwyczajną, ordynarną zbrodnią, między rewolucją a bandytyzmem nie istniała. To, do czego robienia, w imię celów rewolucji, żywioły prowadzące akcję rewolucyjną uważały się za upoważnione, te morderstwa partyjne, te rabunki pociągów i kas, połączone z mordowaniem ludzi uczciwie pełniących służbę, te mordy masowe zwykłych, skromnych policjantów strzegących porządku na rogach ulic – w oczach ludzi, którzy nie zatracili polskiej, zachodniej kultury moralnej, były po prostu czynami kryminalnymi. ** Opis: o działaniach PPS w walce o niepodległość. ** Źródło: [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,25160443,czy-jozef-pilsudski-byl-terrorysta.html alehistoria.pl], 9 września 2019. * Hitlerowcy rozumieją, że chcąc zorganizować Niemcy na podstawach narodowych, muszą zniszczyć pozycję Żydów i ich wpływ na społeczeństwo niemieckie. ** Źródło: ''Hitleryzm jako ruch narodowy'', szkic, 1932 * Humanitaryzm jest rzeczą piękną, ale humanitaryzm rozumny, umiejący przy obronie interesu narodowego uszanować wszystko, co dla ludzkości przedstawia wartość, nie pozwalający posiłkować się w walce środkami, poniżającymi godność człowieka. ** Źródło: Listy Warszawiaka z Galicyi, „Przegląd Wszechpolski” nr 9, 1897 * I dlatego to zdarza się często, iż działa się na lud w taki sposób, jakby chodziło o to, żeby przenieść do jego duszy ten nerwowy, powiem -histeryczny patryotyzm licznej sfery naszej inteligencyi, rozczulający się do łez nad ojczyzną, przy rozegzaltowaniu zdolny do szalonego nawet wybuchu, ale niezdolny stale o niej myśleć, dla niej pracować, i drobiazgu nawet codzień dla niej poświęcać. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 2, 1901. * Inteligentni brazylijczycy często i chętnie oświadczają, że z głodu by pomarli, gdyby nie osadnicy polscy, co przekładając na mniej silny język europejski, można twierdzić, że Polacy umożliwili im podniesienie ich kuchni ponad poziom »fiżonu« i »siarki« z farynią jakkolwiek nie można powiedzieć, żeby ją całkiem ucywilizowali, bo i dziś w najza­możniejszych domach brazylijskich jest ona pełna specyałów, niedostęp­nych dla naszego podniebienia, i jakby wymyślona na to, żeby wzbudzić w człowieku pogardę dla życia. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1900 * Jak biały człowiek, pełny szlachetności, niemogący się zdobyć na wyrządzenie małej przykrości jednostce ze swej rasy, po nieludzku postępuje z Murzynem, którego cierpienia tyle go obchodzą, co i cierpienia jego psa lub konia, tak samo inteligentny przedstawiciel warstwy uprzywilejowanej, bardzo wrażliwy na cierpienia ludzi swej klasy, może się zupełnie spokojnie zachowywać wobec rozpaczającego nędzarza dlatego tylko, że tu objawy rozpaczy są inne i dla niego niezrozumiałe. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Jakżeż tedy sprawa ruska ma się rozwijać na gruncie uczciwym, jeżeli tych nieszczęsnych Rusinów ciągle kupowano i kupuje się… Austriacy im płacili za nienawiść do Polaków, później Moskale zaczęli im płacić za to samo i zdaje się, że po dziś dzień płacą, wreszcie Polacy płacą im dla zatkania gęby i nadzieją zapłaty pobudzają ich do hałasowania i manifestowania się również z nienawiścią dla polskości. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Jeden z mniej wytrawnych, choć dość znaczących „sanatorów” wypowiedział się w rozmowie: „my czekamy, aż wy się rozbijecie, na wewnątrz pokłócicie, a wtedy was wykończymy”. Jest to jedno z sanatorskich złudzeń, bo zlikwidować obozu narodowego nikt nie zdoła: nie jest on wyrazem, ani jakiejś doktryny, ani jakichś partykularnych interesów; wyrasta on z istoty narodu, jest organizacją narodowego ducha i gdy naród żyje, on zginąć nie może. Może on tylko nie stanąć na wysokości swych zadań, gdy zgłupieje i gdy go zaprzątać będą wewnętrzne rozterki. ** Źródło: w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=27], 13 lutego 1934 * Jest poprostu śmiesznem wymagać, ażeby po trzech wiekach kolonizacyi niezaludnionych obszarów przez ludy europejskie, kolonizacyi, prowadzonej bez naszego udziału — a o ileśmy w niej brali udział w ostatnich czasach, to tylko jako mała domieszka do innych żywiołów ażeby dla nas właśnie zostawiono pustym najlepszy kawałek powierz­chni ziemi. Zresztą, czyż nasz lud ma takie rozkosze u siebie w Pol­sce, żeby dla swego osadnictwa raju ziemskiego potrzebował. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1900 * Jestem w trudnym położeniu, bo oni [młodzi obozu narodowego] dość często powołują się na mnie, dają nawet do zrozumienia, że ich popieram (co nie przeszkadza, że tam, gdzie mogą, szerzą wieści, że jestem już skończony, do niczego, że nawet umysłowo podupadłem, że mój ''Przewrót'' już nie zawiera nic nowego, że to tylko powtórzenie ''świata powojennego'' – robią to nawet wśród młodzieży gimnazjalnej). Ja zaś nie chciałbym publicznie w gazetach ogłaszać, że całą tę frondę surowo potępiam, żeby nie dawać broni w ręce przeciwników. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Jesteśmy różni, pochodzimy z różnych stron Polski, mamy różne zainteresowania, ale łączy nas jeden cel. Cel ten to Ojczyzna, dla której chcemy żyć i pracować. * Jeżeli jest nagroda w życiu przyszłym za dobre czyny, to fraternizowanie z bydłem, do którego nikt większego wstrętu ode mnie nie miał, będzie mi policzone jako największe poświęcenie mego życia, poświęcenie nie bez pożytku. ** Opis: o Rosjanach, list do Ignacego Jana Paderewskiego. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'' * Jeżeli położenie naszego narodu od lat wielu nieustannie się pogarsza, jeżeli sprawa nasza coraz gorzej stoi, jeżeli dobro naszego narodu w stosunku do innych ciągle się uszczupla – to przekonaniem mojem było i jest, iż przyczyna tego leży przedewszystkiem w tem, że naród nasz nie umie nad swymi interesami należycie czuwać, nie umie ich dzielnie i wytrwale bronić i nie umie nad pomnożeniem swego dobra skutecznie pracować. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * Jeżeli ruch ruski ma być istotnie pozytywnym ruchem narodowym, jeżeli ma być pracą dla szerszych ideałów, dla przyszłości społeczeństwa, to praca dla sprawy ruskiej musi się łączyć z pewnym poświeceniem. Dopóki zaś na udziale w ruchu ruskim robi się interes materialny, dopóty ruchowi te ­ mu pozostaną obcymi wszelkie idealne pierwiastki. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Jeżeli spotykamy człowieka pochodzenia żydowskiego, który łączy się z polskością bezwzględnie, uznając za swoje wszystko, co w niej jest dobrego i złego, który bronić chce wszystkiego, czego my bronimy, walczyć ze wszystkim, z czym walczymy, który nie zawaha się nawet przeciw Żydom pójść, gdy to dla dobra polskości będzie potrzebne, to takiego człowieka musimy uznać, naturalnie, za Polaka. Analizować krwi nikt mu nie ma prawa i potrzeby. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 5, 1901. * Jeżeli w jakiemkolwiek towarzystwie jest jedna osoba pochodzenia żydowskiego, już się uważa za obowiązek nawet słowa »żyd« nie wymawiać, a jeżeli trzeba go już koniecznie wymówić, to robi się to mimowoli takim biednym tonem, iż w drżeniu głosu czuć dodatek »z przeproszeniem«. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 5, 1901. * Każdy naród ma inną etykę odpowiednio do swej wartości cywilizacyjnej, do stopnia społecznego rozwoju. Naród nasz, który niezaprzeczalnie niżej stoi w rozwoju od przodujących w cywilizacji narodów europejskich, jeżeli ustępuje im pod względem moralnym, to właśnie przez mniejszą zdolność poszanowania godności ludzkiej w sobie i w innych. ** Źródło: Roman Wapiński, ''Roman Dmowski'', Wyd. Lubelskie, Lublin 1988, s. 76. ** Zobacz też: [[Polacy]] * Kiedy literatura piękna, odtwarzająca życie inteligencyi, w najznakomitszych swych dziełach współczesnych maluje choroby psychiczne, nie chcąc kręcić się w kole oklepanych tematów, kiedy zatem występuje społecznie, jako element rozkładowy,-literatura, odtwarzająca życie ludu, wprowadza pierwiastki świeże, zdrowe, budujące. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Kiedy polska młodzież zmuszona jest uczęszczać do szkół niemieckich łub moskiewskich, kiedy ją pozbawiają praw a do kształcenia się w języku ojczystym, to nie tu leży krzyw da, że uczy się ona w tym języku, którego u kolebki nie słyszała, ale w tem, że pozbawiają ją możności uczenia się w języku, który będzie jej językiem w życiu prywatnem i publicznem, którego ona będzie głównie używała zarówno przy pracy na chleb, jak przy zaspakajaniu swych najwyższych potrzeb duchowych, w tem, że zamykają przed nią gwałtem dostęp do polskiego dorobku duchowego, do tego skarbca, nagromadzonego przez wieki, z którego musi ona bądź co bądź czerpać i z którego całe życie będzie czerpała. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'', „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * Małomiasteczkowy Żyd w Polsce popada w coraz większą nędzę…<br />Na to biadanie nie zwracano u nas uwagi. Mało kto prasę żydowską czyta, a jeżeli dochodziło ono czasami do uszu polskich, nie robiono sobie z niego wiele, uszy te bowiem nawykły do skarg żydowskich, przeważnie niesłusznych.<br />Tym razem wszakże skargi te mają aż nadto poważną podstawę. Szybkie ubożenie zawsze zresztą ubogiego małomiasteczkowego Żyda w Polsce jest niezbitym faktem. ** Źródło: ''Kwestia żydowska'' [https://web.archive.org/web/20050514145958/http://www.polonica.net/Kwestia_zydowska_Roman_Dmowski.htm], 1930 * Młodzież warszawska po r. 1894 przedstawia się niesłychanie blado, anemicznie, pod względem świeżości myśli jałowa, wobec władzy po­korna i uległa, wobec zaś kolegów Rosyan i Żydów zruszczonych, bardzo, zabardzo tolerancyjna. Pod osta­tnim względem posuwa się do tego stopnia, że prze­staje niemal czuć się w murach uniwersyteckich, jak u siebie, ale poczyna traktować uniwersytet, jako grunt neutralny, gdzie wszyscy, bez względu na narodowość, za jednakowych są uważani kolegów. ** Źródło: ''Młodzież uniwersytecka w Warszawie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 22, 1897 * Mnie osobiście, a zdaje mi się -większość mych towarzyszów pracy, nie to pcha do działalności politycznej, że ktoś kiedyś "prawa człowieka" ogłosił, ale że dla polskości, którą w sobie samych czujemy, chcemy otworzyć jak najszersze widnokręgi, chcemy usunąć wszystko, co stoi na drodze jej swobodnemu, przyrodzonemu rozwojowi. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Moskali, pomimo całego ich aparatu państwowego, uważam za hordę azyatycką, nie dlatego wszakże, iż niosą moskiewszczyznę na zachód, ale dlatego, że prowadzą na każdym kroku dzieło zniszczenia, że panują tamowaniem postępu, że zdobywają dla siebie miejsce nie współzawodnictwem z nami w pracy, ale krępowaniem naszych sił, burzeniem tego, cośmy zrobili i robimy, zabijaniem w zarodku tego, co im może w przeszłości grozić, że wykazują przy tem dzikie instynkty rasowe -namiętność niszczycielską, pociąg do pastwienia się it.d. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * My, którzy uważamy chłopów za takich Polaków, jakimi sami jesteśmy, którzy przyznajemy im równy udział w życiu narodowem, musimy wymagać od nich poczuwania się do tych równych z nami obowiązków względem ojczyzny. Chłop nie dlatego ma walczyć za sprawę narodową, że jej zwycięstwo da mu korzyści bezpośrednie. korzyści materyalne, ale dlatego, że to jest sprawa narodowa, sprawa wspólna, wszystkich jednako obchodząca. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 3, 1901. * My, nowe pokolenie, mamy pojęcia inne. My uważamy, że zachowanie narodowości nie jest możliwe bez takiego czy innego stopnia niezawisłości politycznej. ** Opis: rozmowa z angielskim politykiem Donaldem MacKenzie Wallacem. * My Polacy lubimy żyć umówionemi kłamstwami, to też mówimy często o patryotach ruskich, nie mających uczucia nienawiści dla Polaków; tymczasem tego, co właściwie nazywa się patryotyzmem u Rusinów prawie nie spotykamy, natomiast zaś nienawiść do Polaków jest najwyraźniejszem ze wszystkich ruchu ruskiego znamieniem. Jest wielu takich Rusinów, którymby nic ruskiego nie zostało, gdyby im odebrać ruską do Polaków nienawiść. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 7 1897 * My Polacy nie dlatego dążymy do osiągnięcia politycznej niepodległości, nie dlatego staramy się oderwać od Niemców i Moskali, że mówimy innym, niż oni językiem, ale dlatego przedewszystkiem, że istniejąc jako odrębne państwo przez lat tysiąc blisko, wyrobiliśmy sobie polityczną i cywilizacyjną indywidualność, dzięki której posiadamy swoje, właściwe sobie potrzeby, których ani Moskal, ani Niemiec zaspokoić nam nie może. Poczucie tej wspólności potrzeb politycznych i odrębności ich od potrzeb Niemca lub Moskala, pamięć wspólnych losów i wspólnego działania przez tyle wieków – to są właśnie podstawy patryotyzmu i dążenia do wspólnej wszystkim Polakom niepodległości. Brak samoistności politycznej jest dla nas krzywdą, poczucie tej krzywdy jest cierpieniem, a naturalnym skutkiem tego poczucia są dzisiejsze nasze aspiracye polityczne. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * My, utrzymujemy, że państwo polskie może być silne tylko wtedy, jeżeli będzie państwem z centralną władzą polityczną, jak najszerzej samorządną, z jak najszerszą decentralizacją w sprawach kulturalnych, ekonomicznych itp., bo decentralizacja jest rzeczą główną – ale z jednym źródłem władzy państwowej, jednym sejmem i jednym rządem. ** Opis: na posiedzeniu Komitetu Narodowego Polskiego 2 marca 1919. * Myśmy tak odbiegli od innych narodów, że święcimy klęski, gdy tamte święcą zwycięstwa. ** Źródło: ''Polska polityka i odbudowanie państwa'', 1925 * Na Reymonta tedy nietylko musimy patrzeć, jako na znakomitego artystę, wnoszącego do literatury nowy sposób malowania życia, w któ­rym silne odczucie rzeczywistości łączy się z nieznanym w naszej po­wieści temperamentem, siłą w kreśleniu scen i postaci, ale także, jako na powieściopisarza społecznego, przedstawiającego nowe w literaturze prądy naszego życia. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Najodpowiedniejszym polem dla naszej ekspansji narodowej są Litwa i Ruś (…) Jest to wielkie terytorium, w porównaniu z Królestwem i Galicją słabo zaludnione ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski”, wrzesień 1903 * Naszem ubóstwem narodowem, naszą słabością w porównaniu z innymi narodami jest smutne położenie materyalne i wiążący się z niem nizki stan oświaty ludu. Lud nasz na ogół nie bierze udziału w życiu narodowem nie pracuje dlą rozwoju polskości. Powołać go do tej pracy, zdobywać wespół z nim lepszą dla niego dolę ,przy której praca narodowa jest możliwa-to budować wielką Polskę przyszłości na małej teraźniejszej. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Nędza galicyjska – to skutek geograficznego położenia kraju, rozmaitych czynników dziejowych i plemiennych, które wytworzyły gęste jego zaludnienie, to skutek przede wszystkim rozbioru Polski, wykreślającego najbardziej nienormalne granice temu krajowi, w reszcie skutek smutnej gospodarki rząd u austryackiego w czasach przedautonomicznych. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1897 * Nie chcąc naśladować Prusaków i Moskali, których bezwzględność w tępieniu kultury polskiej dała nam sie dosyć we znaki, nie powinniśmy nikomu swej polskości gwałtownie narzucać, nie powinniśmy, jak tam ci, nikogo zapraszać batem do biesiady przy wspólnym stole duchowym, gdy m u się podoba do osobnego zasiąść. ** Listy Warszawiaka z Galicyi, „Przegląd Wszechpolski” nr 9, 1897 * Nie ckliwy patryotyzm niewieści, nie młodzieńczy, niecierpliwy, zrywający się do niewczesnych lotów ale patryotyzm mężów szczepić nam należy -to stałe, spokojne przywiązanie do ojczyzny, jako wspólnej sprawy wszystkich, i zarazem upór w pracy, w codziennym czynie dla niej, zdolność do pamiętania o niej w każdej chwili i do wielkich poświęceń czasu wielkiej potrzeby. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 2, 1901. * Niech Pan sobie przypomni, że moje „moskalofilstwo” zaczęło się od entente angielsko-rosyjskiej, że ja szedłem tylko konsekwentnie z Anglią i Francją, pomagałem jak mogłem do tego, żeby użyć Moskali przeciw Niemcom, dopóki i o ile użyć się dadzą. ** Opis: list do Ignacego Jana Paderewskiego. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'' * Niemcom, mojem zdaniem, nie ubliża to wcale, że pragną by kultura niemiecka na ziemiach polskich zakwitła, ale mam dla nich głęboką pogardę za ich kanalię hakatystyczną, która dla rozszerzenia narodowej kultury nazewnątrz, wewnątrz ją zubaża i upadla, gardzę nimi za to, że są zdolni używać tak nędznych, głupich, tak barbarzyńskich środków działania. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Obojętni na dobro i postęp ludu nie mają prawa nazywać się narodowcami. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Obserwując Polaków różnych dzielnic, doszedłem po przekonania, że kultura niemiecka zgubnie nader na polską umysłowość wpływa. Wyrosła na obcym gruncie, nie przystosowana do ducha naszej rasy, posiada ona mnóstwo pierwiastków dodatnich, wysokiej wartości, nie dających się wszakże zaszczepić u nas wobec braku gruntu przyrodzonego w naszym charakterze rasowym. Natomiast tępi ona w nas to, co stanowi naszą wartość, wyjaławia nas z narodowych właściwości psychicznych, odbiera nam polską lotność umysłu, wrodzony naszej rasie dowcip i wybitną u nas zdolność do uogólnień. Dlatego to uważam, iż wyzwolenie umysłowości galicyjskiej, tutejszych szkół średnich i uniwersytetów, z germańskiej niewoli duchowej jest jednem z najważniejszych zadań narodowych. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi XII'', „Przegląd Wszechpolski” nr 15, 1897 * Od dłuższego już czasu doszedłem do przekonania, że Piłsudski śni o dyktaturze wojskowej, o roli Napoleona wypływającego na fali rewolucji. (…) Taki człowiek, podniecany przez swoich współkonspiratorów, łakomych na władzę, łatwo gotów pokusić się o zamach na sejm. Zamach taki, moim zdaniem, skazany jest na fiasco w tym znaczeniu, że Polską rządzić bez poparcia narodu nikt nie jest w stanie. Nam wszakże musi chodzić nie o to, żeby podobny zamach spotkał się z niepowodzeniem, ale o to, żeby zamachu nie było. Sama próba takiego zamachu może Polskę zarżnąć… ** Źródło: ''w liście do Stanisława Grabskiego ''[http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=28], 14 marca 1919 ** Zobacz też: [[Józef Piłsudski]], [[Napoleon Bonaparte]] * Ojczyzna to przede wszystkim naród, a potem państwo: bez narodu nie ma państwa. * Polska beż Żydów, byłaby jak zupa bez pieprzu – bez smaku. ** Źródło: ''Polska polityka i odbudowanie państwa'', 1925 * Polska cywilizacya, stworzona przez rasę polską i przepojona właściwościami jej ducha, istnieje; nie przeceniam jej wartości w porównaniu z wyżej rozwiniętymi typami cywilizacyjnymi innych ludów, ale przywiązany jestem do jej znamion, bo są mojemi; chciałbym więc by była jak najbogatszą, jak najwyższą by jak najszerzej panowała. Zadaniem mojem nie tylko bronić polskości przed kurczeniem się, ale pracować na właściwych drogach nad jej rozszerzeniem. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Pomimo to wszystko mogę z całą szczerością oświadczyć, że nienawiści do żydów nie czuję. I w ogóle nie kieruję się w polityce nienawiściami. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * Potępiam ją, [frondę w obozie narodowym] nie tylko dlatego, że rozbija ona jedność obozu narodowego, ale że sama w sobie jest głupia i dla sprawy naszej szkodliwa. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Pozytywiści warszawscy zaatakowali myśl polską w imię nauki współczesnej, żądając nietylko prawa obywatelstwa, ale panowania dla poglądu na świat, opartego na wiedzy przyrodniczej. Ale sami nie na tej wiedzy wychowani, nie posiadali oni przyrodniczego sposobu myśle­nia i, przy całym swym dla pozytywistycznego kierunku surowym pietyzmie, nie umieli konsekwentnie go przeprowadzić i na jednolity sy­stem myślenia się zdobyć. W szczególności, w poglądzie na społeczeń­stwo i jego sprawy, żyli oni tem, czem żyła Europa w pierwszej poło­wie naszego stulecia, a więc spuścizną po wieku osiemnastym. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Prawda, że w Paranie czeka każdego praca i to nie lekka, ale przynajmniej za tę pracę ma chleb i coś na dodatek do tego chleba, gdy tymczasem w europejskiej ojczyźnie, przy ciągłym a szybkim wzroście ludności i jej potrzeb, przy słabym stosunkowo wzroście wytwórczości, a z nią i zarobków — część narodu niezawsze ma za pracę dosyć chleba, a je­szcze częściej nie ma dosyć pracy. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1900. * Prawdziwy patriotyzm nie może mieć na względzie interesów jednej klasy, ale dobro całego narodu. ** Źródło: Dybkowska A., Żaryn J., Żaryn M., ''Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności'' ** Zobacz też: [[patriotyzm]] * Praca naukowa jest szukaniem prawdy i wysiłki pracowników, którym często towarzyszy wielkie poświęcenie i wyrzeczenie się tego, co inni mają w życiu, z miłości prawdy pochodzą. Zbliżenie się z nauką, zrozumienie jej ducha rozwija w społeczeństwie miłość prawdy, wypiera z życia społecznego kłamstwo: kłamstwo poczciwe, polegające na złudzeniach co do siebie samych i co do świata zewnętrznego, złudzeniach, które były źródłem tylu klęsk naszej ojczyzny – i kłamstwo podłe, obmyślane i często zorganizowane, które znieprawia życie polityczne i rozkłada siłę narodu. * Propaganda rusyfikacyi za pomocą poezyi Puszkina jest pomysłem zupełnie chybionym, ten poeta bowiem nie może pociągnąć młodych serc i umysłów, a rozpala tylko instynkty pornograficzne. Jego rzekomy liberalizm w pierwszej dobie twórczości jest bardzo ściśle zespolony z pornografią i nawet powodem kary, jaka w mło­dości na Puszkina spadła, była zarówno nieprawomyślność polityczna, jak nieprzystojność obyczajowa. Jego „zakazane" poezye, wydawane niejednokrotnie zagranicą, obok złośliwych drwin z przedstawicieli władzy, nie wyłączając najwyższego jej uosobienia — cara, zawie­rają utwory sprośne i cyniczne, które nie ze względów politycznych ale ze względów moralności nie powinny być drukiem ogłaszane. ** Źródło: ''Listy Warszawskie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1899. * Przed Polską, zdaniem moim, otwierają się tak świetne widoki jakich od wieków nie miała. Może ona wszakże z nich skorzystać tylko wtedy, gdy sama dorośnie do swego położenia i swych zadań. Wszystko zależy od tego, czy obóz narodowy polski w tych trudnych dla niego chwilach nie osłabnie ani w swej myśli, ani w działaniu.<br />Nie mam wątpliwości, że wiedzą to dobrze nasi przeciwnicy… To też dziś za pierwsze zadanie stawiają sobie skorzystać ze słabości czy głupoty tych czy innych żywiołów w naszym łonie, by nas rozwałkować, rozbić na grupy nawzajem się zwalczające… ** Źródło: w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=27], 13 lutego 1934 * Przed przyjściem osadników europejskich, a, ściśle mówiąc, polskich, w kraju tym żyli tylko wzmiankoweni kabokee, zbierający herwę, fazenderzy-hodowcy i mała garstka ich niewolników Murzynów, mniej lub więcej zamożni handlarze herwy i właściciele obszarow herwowych, wreszcie w północno wschodniej części stanu trochę ludności niby rol­niczej, złożonej z Brazylijczyków i z oswojonych Indyan, uprawiających knkurydzę (milho, w języku dzisiejszych osadników polskich — »milija«), czarną fasolę (feijao preto, zwaną przez naszych osadników bądź »fiżonem«, bądź po prostu szablakiem), mandiokę*) i tytoń. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1900 * Przedewszystkiem należy ułatwiać wychodźcom, udającym się do Parany, nabywanie gruntów i zagospodarowywanie się, chroniąc ich, o ile można przed wyzyskiem. Stworzyć więc należy zorganizowaną kolonizacyę na możliwie najszerszą skalę, bo wszystko, co będziemy zdolni w tym kierunku zrobić, będzie zawsze zamałem w stosunku do potrzeb naszego wychodztwa, które coraz węższe pole znajduje dla siebie w Stanach Zjednoczonych, a udając się gdzie indziej, często wpada w okropne warunki, zgotowane przez nieludzkich wyzyskiwaczy, jak tego świeżo mieliśmy przykład na wyspach Hawai. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6 1900 * Przekonaniem mojem było i jest, że największym naszem nieszczęściem narodowem jest nasza własna bierność, nasza ospałość polityczna. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912. * Robi czasem na mnie wrażenie wołu, któremu wydaje się, że jest bykiem, i wdrapuje się na krowę… ** Opis: o Piłsudskim. ** Źródło: list do St. Grabskiego, 14 marca 1919 * Rosjanie pogardzają tradycją, uważają ją za przesąd. A ja uważam, że w niej leży podstawa kultury. ** Źródło: [https://web.archive.org/web/20120210111026/http://www.jednodniowka.pl/news.php?readmore=395 „Rozwój” nr 100, czwartek, 9 maja 1907] * Rozbiór Polski był faktem nie tylko dlatego szkodliwym, że powstrzymał samoistny rozwój polityczny i cywilizacyjny jednego z większych w Europie narodów, że wytworzył nienormalny układ ogólno-europejskich stosunków międzynarodowych, ale i dlatego, że tworząc nienaturalne granice państwowe, stał się przyczyną chorobliwych stosunków ekonomicznych. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1897 * Rusin, który tak samo tęskni za wolną Ukrainą, jak ja za niepodległą Polską, jest dobrowolnym lub mimowolnym aktorem, który mnie tylko naśladuje. On nie ma ani poczucia tej politycznej indywidualności, którą tylko wieki państwowego bytu wyrobić mogą, ani jasnej świadomości swych odrębnych potrzeb politycznych, którychby zaspokojenie tylko w „wolnej Ukrainie” znalazł, ani nawet nie może wyobrazić sobie, jakby ta wolna Ukraina wyglądała – jego ideał to właściwie frazes, którem u nie dało treści życie i który powstał przez naśladownictwo. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * Szkoła rosyjska w Polsce nie znosi wybitnych indywidualności— albo je odrzuca, albo łamie. Odrzuceni przez szkołę stanowią najlepszą część młodzieży, zarówno pod względem zdolności, jak charakteru; giną oni w szarej masie skutkiem niemożności zdobycia wykształcenia, wyjątki zaś tylko przez najtrudniejsze warunki na wierzch się wybijają. Do tych wyjątków należy Reymont. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Tak więc pod wpływem literatury pięknej, uprawiającej tematy ludowe, odbywa się proces wnikania pierwiastków psychicznych ludowych w życie duchowe warstw oświeconych czyli tak zwanej inteligencyi. Proces ten bezpośrednio pociąga za sobą zbliżenie duchowe pomiędzy inteligencyą a ludem, czyli, jeżeli można się tak wyrazić, demokratyzacyą psychiczną warstw oświeconych. Ta demokratyzacya psychiczna nie jest cofaniem się w rozwoju duchowym, jakby to można było sobie powierzchownie wyrozumować; przeciwnie musi ona wpłynąć w kierunku postępowym, jako proces, dający nowy materyał do rozwoju życia duchowego. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * To jest jasne, że chcąc zapewnić przyszłość Polski, trzeba usilnie i konsekwentnie dążyć do tego, żeby Żydów w naszym kraju było coraz mniej (…). Podstawą ich siły jest opanowanie handlu w Polsce, a w części znacznej i rzemiosła, zażydzenie naszych miast i miasteczek. Polacy muszą sami wziąć w ręce swój handel, oczyścić z Żydów swe rzemiosła. ** Opis: w 1934. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. ** Zobacz też: [[antysemityzm]] * Trzeba pamiętać, że, nie mając poważnych pod względem naukowym kandydatów Rosyan, władza mianowała na katedry miernoty, za to tylko, że posiadały odpowiednie przekonania polityczne. Pytanie teraz: co ma robić profesor, nisko stojący pod względem naukowym i w ogóle umysłowym, który do­stał katedrę za to tylko, że jest „dobrym Rosyaninem”? co ma robić, jak nie manifestować ciągle swego „do­brego ducha rosyjskiego” ? Co ma robić taki z prze­proszeniem idyota w rodzaju profesora fizyki Ziłowa, jak nie wielbić publicznie Murawiewa, „który uwolnił Litwę od jarzm a polsko-katolickiego”?… On to musi robić, żeby dowieść, iż nie jest zerem, że w braku kwalifikacyi naukowych „patryotyzm rosyjski” daje mu prawa do zajmowanej katedry. ** Źródło: ''Młodzież uniwersytecka w Warszawie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 22, 1897 * U żadnego z powieściopisarzy naszych szlachetny kult siły oraz odczucie indywidualności narodowej i przywiązanie do niej, nie wyraziły się w takiej mierze, jak u Reymonta. Jego bohaterowie mają coś tytanicznego w sobie, przy całym realizmie w kreśleniu postaci i malowaniu scen życia, a każdy jest wybitnym przedstawicielem swej rasy, której znamiona autor z umiłowaniem utrwala na papierze. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * W czasach dzisiejszych jedną a największych klęsk naszego społeczeństwa jest brak ludzi dzielnych, odważnych, ludzi szerszej miary moralnej. I dlatego nie tylko szkołą polityczną i obywatelską być powinniśmy, ale także szkołą charakterów. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 4, 1901. * W ogóle fałszem jest twierdzenie, że polskość w państwie austryackiem ma całkowitą swobodę rozwoju, w jednych bowiem dziedzinach rozwój ten jest powstrzymywany, w innych narzucana jest niemczyzna; tylko ogół galicyjski w słabym stopniu podziela aspiracje narodowe innych zaborów i dobrowolnie panowaniu niemczyzny się poddaje. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi, XI'', „Przegląd Wszechpolski” nr 14, 1897 * W mojej naturze – przyznaję się otwarcie – tkwi element walki, tkwi upór, który wtedy, gdy mi wróg woła: każdy, byle nie Dmowski! każe odpowiedzieć: a więc właśnie Dmowski! ** Opis: o kandydowaniu Dmowskiego do IV Dumy rosyjskiej. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * W stosunkach bowiem polsko-ruskich w Galicyi spotykamy się z rzadkimi dziwolągami: ażeby nie uciskać narodowości uciska się tu ludzi, do tej narodowości należących; ażeby nie mogło być mowy o latynizowaniu greckich katolików, gwałci się wolność i zabrania się ludziom przechodzić z jednego obrządku na drugi; ażeby pokazać, że się nic nie m a przeciw rozwojowi narodowości ruskiej, zakłada się ruskie gimnazyum i gwałtem się tam przenosi z polskiego katolików greckiego obrządku, wbrew woli ich i ich rodziców! ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * W walce nie ma zmiłowania, nie ma kapitulacji na dogodnych warunkach, można tylko zginąć lub zwyciężyć. ** Źródło: Wojciech Muszyński, Jolanta Mysiakowska, ''Lista strat osobowych ruchu narodowego 1939–1955, zeszyt 1'', 2008 * Wczoraj i dziś słońce pięknie świeci, więc zaczynam się rozweselać. Nadto poczciwy Hitler pracuje nad umocnieniem mojego dobrego humoru. ** Opis: przy owym cytacie warto zaznaczyć, iż jest on wyjęty z kontekstu i miał raczej dowcipne, ironiczne znaczenie. ** Źródło: list do Karola Waligórskiego ** Zobacz też: [[Adolf Hitler]], [[humor]] * Wierzę w Polskę dopóty, dopóki są w niej analfabeci. ** Opis: przy owym cytacie warto zaznaczyć, iż jest on wyjęty z kontekstu i miał raczej dowcipne, ironiczne znaczenie. ** Źródło: list do Ignacego Wapińskiego * Właściwie te narody tylko, które przez wieki całe tworzyły swe konstytucyę, jak Anglicy lub Szwajcarzy, są w tem położeniu, że prawo u nich jako tako odpowiada odczuwanej przez społeczeństwo potrzebie, i tam też, o ile można sądzić, polityka mniej ma znamion plagi, wciskającej się we wszystkie dziedziny życia i nad wszystkiem panującej. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' X, „Przegląd Wszechpolski” nr 13, 1897 * Współrzędność procesu demokratyzacyjnego z nacyonalizacyą jest faktem, który potwierdzają i zjawiska patologiczno społeczne. Jednostki, zdemokratyzowane na obcych jedynie literaturach, zwykle odbiegają sympatyami od własnego społeczeństwa w kierunku źródła, z którego brały pokarm duchowy. Zjawiska te podciąga się zwykle pod miano kosmopolityzmu, jest-to jednak niewłaściwe zastosowanie wyrazu, gdyż należą one właściwie do zboczeń nacyonalizmu. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Współzawodnictwo między narodo­wościami powinno się objawiać tylko w pracy twórczej, dla której ogromna- wolność tu istnieje. Kto więcej zdoła stworzyć, ten weźmie górę. Zachęcać ludzi do tej pracy, organizować ją, odnajdywać najlepsze jej w tutejszych warunkach formy, wykazywać ludziom, że o ile czegoś nie osiągają, to sami są temu winni przez swą niezaradność lub nie­dbalstwo, to zadanie ludzi, którzy chcą tu czegoś dokonać. Wbijać zaś lu­dziom w głowy fałsz, że są tu narodowo strasznie uciskani, że urzeczy­wistnieniu ich dążeń stoją na przeszkodzie obcy, jątrzyć, szczuć, pod­niecać namiętności — to znaczy odwracać uwagę rodaków od właści­wych zadań i wynajdywać dla nich sposób usprawiedliwiania się, że tego lub owego nie mogli uskutecznić. Zamiast tego przenoszenia ko­niecznych w Europie plag na grunt nowy, lepiej zawinąć rękawy i wziąć się do pracy. Wszelkie w tutejszych warunkach narzekanie jest skutkiem próżniactwa i niedołęztwa, cnót, których przedstawiciele zbyt licznie, niestety, nawiedzają Parane. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Względne wynarodowienie Galicyi, a właściwie jej miast, stanów i ogromny przedział między tą prowincyą a resztą Polski, przeszkadza nam częstokroć rozumieć Galicyan, a im nas nawzajem. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1897 * »Ziemia obiecana« jest powieścią w całem tego słowa znaczeniu społeczną. Daje ona możliwie pełny obraz etyczno-psychologiczny prze­mysłowego ogniska, przedstawia przeobrażanie się ludności rolniczej kraju na przemysłową, wreszcie rzuca silne światło na wzajemny sto­sunek trzech grup kulturalno-rasowych, Polaków, Niemców i Żydów. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Zorganizowany należycie naród jest potęgą, której nic na świecie przeciwstawić się nie zdoła. Wobec tego organizacja narodowa ma obowiązek działać uczciwie i otwarcie. Tylko obozy, działające przeciw narodowi i jego dobru, mają potrzebę uciekania się w walce o swe cele do środków nikczemnych – do kłamstwa, obłudy, oszczerstwa, nawet do skrytobójstwa.<br />Organizacja, wysoko ceniąca godność swego narodu, pragnąca, ażeby jak najwyżej stał pod względem religijnym i moralnym, może działać tylko środkami uczciwymi. Uczciwość wszakże, gdy staje do walki, wymaga wielkiego męstwa. Tchórze nigdy nie walczą uczciwie. ** Źródło: fragment przemówienia wygłoszonego na zakończenie obrad powołujących do istnienia OWP w Poznaniu [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=24], grudzień 1926. * Związali oni [Żydzi] swą karierę z kapitalizmem nowoczesnym, na którego rozwój i charakter sami wielki wpływ wywarli, i przezeń spodziewali się dojść do całkowitego panowania nad światem. ** Opis: w 1930. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. * Żydzi, nawet bardzo młodzi i idealni, nawet pracujący w polskim socjalizmie, mają po pierwsze skłonność do uważania się za odrębny żywioł z odrębnymi od reszty ludności interesami, zasługującymi na takie same uwzględnienie, jak wszelkie inne, a powtóre, że na Galicyę patrzą, jako na żydowską część Polski, że następnie Polacy sami dosyć chętnie ten pogląd podzielają. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 4, 1897 * Nauka nas uczy, że życie jest ruchem,<br />A ruch daje siłę, a siła jest duchem.<br />Jedzenie jest ruchem, więc pojmie to głowa,<br />Ze rozkosz jedzenia to rozkosz duchowa. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'', Wydawnictwo Dębogóra 2018, s. 35. ==O Romanie Dmowskim== * Bez ideału, który on postawił i bez budzącej niechęć pruskiej karności nie byłyby dzisiejsze polskie ziemie zachodnie tym, czym stały się dla młodego państwa. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Bez wątpienia bez udziału Dmowskiego państwo polskie nie byłoby nigdy tym, czym pod jego wpływem mogło się stać na Konferencji Pokojowej. Było ono dziełem Wersalu, a to znaczy, skoro przyjmuje się zgoła samodzielną aktywność Polaków, dziełem Dmowskiego. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Dla dzisiejszych przeciwników stawiania pomnika Dmowskiemu jest on jedynie „antysemitą” i „nacjonalistą” – co oczywiście ma brzmieć hańbiąco. Tyle z niego zrozumieli, to ich problem. Tylko dlaczego mają uchodzić za wyrocznie! Mam nadzieję, że będziemy pamiętać o Romanie Dmowskim 11 listopada 2006 r. ** Autor: [[Jan Żaryn]] ** Źródło: [http://www.rzeczpospolita.pl/dodatki/opinie_061024/opinie_a_3.html ''Nie wyrzucajmy Dmowskiego na śmietnik historii''], „Rzeczpospolita”, 24 października 2006. * Jednak pan Roman [Dmowski], pozostając pod wrażeniem porannej wizyty w Belwederze, nie miał swego zwykłego humoru. To nie osobiste względy sprawiły, że chmura osiadła na jego czole, tylko głęboka troska o los państwa, rządzonego przez Piłsudskiego i jego kamarylę. Niedługo trzeba było czekać, by się przekonać, jak ta troska była uzasadniona. ** Opis: Marja Niklewiczowa o Dmowskim po spotkaniu owego z Piłsudskim w czasie pobytu tego pierwszego w Belwederze (wówczas siedzibie Naczelnika Państwa), 21 maja 1920. * Jeśli Dmowski sam, jako osoba, stoi może już poza światem dzisiejszej Polski, to jego idee są jednak elementarnymi składnikami polskiego bytu. Albowiem w głębi jednocześnie z polityczną klęską dokonuje się duchowe zwycięstwo świata, który reprezentował Roman Dmowski w ciągu swego życia. Idee mocarstwowe nowej Polski, wzrastającej pod władzą marszałka Piłsudskiego, są wzięte, z wyjątkiem stosunków czysto narodowych, z duchowego skarbca Narodowej Demokracji i Romana Dmowskiego. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Mąż stanu, który po wojnie światowej wprowadził swój naród między zwycięzców, wywalczył dlań Pomorze, Wielkopolskę i Śląsk, wygrał spór o Lwów, rozstrzygnął na rzecz Polski sprawę wileńską, wyzwolił miliony, milionom dał miliardy, został z dalszego państwowego życia Rzplitej wykreślony. Jego hasło umiłowane – Naród Polski – wymazane z konstytucji, aby po latach wrócić na afiszu wyborczym – przywłaścicieli. Jego twór ostatni – Obóz Wielkiej Polski – rozwiązany Jego symbol – miecz Chrobrego zdzierany z piersi bojowników jako antypaństwowy. Jego przyjaciele – znieważani. Jego słowo – konfiskowane. Jego imię tępione w podręcznikach szkolnych. A wszystko to dla stłumienia tej ideologii narodowej, która jednocześnie na oczach wszystkich podnosiła Włochy i Niemcy do niebywałej potęgi…<br />To już są rzeczy, urągające wszelkim zestawieniom historycznym. Tego ani u nas kiedy indziej, ani na świecie gdzie indziej nie było. A zresztą, może mu się to należało. Pewno dał państwu za mało. Więc pochowano go za miastem wśród najuboższych – na Bródnie. ** Autor: Władysław Konopczyński, ''O miejsce dla Dmowskiego w historii'', „Warszawski Dziennik Narodowy” nr 12, 12 stycznia 1939. * Można się było godzić lub nie z jego ideologią lub polityką w rozmaitych okresach długiego życia, ale niepodobna nie uznać, że kierował się najszczerszymi intencjami służenia narodowi i służenia bezinteresownie. ** Źródło: cytat z przedwojennego „Zielonego Sztandaru”. * Niektórzy przedstawiciele Kościoła przyzwyczają nas od dłuższego czasu do wspierania bardzo prawicowych inicjatyw, np. do wspierania ONR-u. Jest to bardzo przykre, ale wielu hierarchów albo nie wie, w co się angażuje, albo ma identyczne poglądy. Wielu z nich słychać na antenie Radia Maryja. Natomiast nie można się dać szantażować temu gronu osób popierających budowę pomnika. Nie należy zapominać, kim był Roman Dmowski! Odwoływanie się dzisiaj do Dmowskiego to jest odwoływanie się do antysemityzmu i ksenofobii. ** Autor: [[Marcin Kornak]], [https://archive.ph/BdAJ2 ''Roman Dmowski na pomnik. Białystok zrobi krok do tyłu?''], wyborcza.pl, 10 czerwca 2013. * (…) poglądy młodego pokolenia niemal w całości, poglądy inteligencji polskiej chyba w lwiej części, poglądy wszystkich innych warstw polskich w całych dziedzinach, są tak czy owak zaczerpnięte z Dmowskiego. ** Autor: [[Ksawery Pruszyński]] * Powstanie państwa polskiego wśród przeciwstawienia obu wielkich idej, narodowo-demokratycznej, prowadzonej przez Dmowskiego, która kładła główny ciężar na rzeczywiście przez Polaków zamieszkane obszary zachodnie, oraz reprezentowanej głównie przez Piłsudskiego, która wyraziła się w starym rozszerzeniu historycznej Polski. ** Źródło: w ''Deutsche Wissenschaftliche Zeitschrift für Polen'' (B. 29. 1935.s. 532) omawia W. Kuhn dzieło G. Wirsinga ''Zwischeneuropa und die deutsche Zukunft'' (Jena 1932) i podaje za Wirsingem syntezę powstania nowej Polski. * Przypomnijmy, że lider endecji z Królestwa, Roman Dmowski (…) w przeciwieństwie do piłsudczyków nigdy nie twierdził, że celem narodowców jest pełna niepodległość. Warszawscy endecy mówili jedynie o połączeniu ziem zaborów w jedno państwo pod berłem cara. Miała powstać Polska – z Warszawą, Poznaniem, Krakowem, być może Gdańskiem, ale już raczej nie ze Lwowem ani z Wilnem, bo te miasta Rosjanie uważali za swoje. Granica oparłaby się zapewne na Bugu. W przypadku zwycięstwa ententy powstałoby 20-milionowe państwo zależne od Rosji, z którymś z Romanowów na tronie. Jaką miałoby podmiotowość polityczną? Nie wiadomo, bo endecy nie wchodzili w szczegóły. ** Autor: [[Andrzej Chwalba]] ** Źródło: wywiad Mirosława Maciorowskiego, [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,22941483,legiony-polskie-wojsko-inne-niz-wszystkie.html ''Legiony Polskie, wojsko inne niż wszystkie Legiony Polskie, wojsko inne niż wszystkie'', „Ale Historia”], wyborcza.pl, 29 stycznia 2018. ** Zobacz też: [[endecja]], [[niepodległość]] * Roszczenia do Prus Wschodnich znalazły zaciętych orędowników szczególnie w Narodowej Demokracji i jej wodzu Romanie Dmowskim. Ten ostatni uzyskał niewątpliwie wiele podczas wojny u mocarstw Ententy dla Polski dzięki swym pismom, nie przeprowadził jednak swych postulatów wschodniopruskich. ** Źródło: w czasopiśmie „Nation und Staat” (B. 6. 1932/3.s. 683) znajduje się omówienie książki Axela Schmidta ''Ostpreussen – deutsch in Vergangenheit, Gegenwart u. Zukunft'', 1933 * W historycznym przedstawieniu nie można rozdzielać postaci Dmowskiego od Piłsudskiego. Ale przy tym związku zapomina się zbyt często, czym on stał się dzięki sobie i przez swój własny czyn: politycznym filozofem Polski na przełomie XX w… Jednakże ta nowa Polska spoczywa niemniej na zrealizowaniu jego politycznych idej, jak na micie Marszałka i Legionów… Dobrze znane jest historyczne znaczenie drogi, po której prowadził on Polskę do Wersalu i przed życzliwe forum zwycięskich mocarstw… Obok tego jednak stoi jego twór duchowy, jego dzieło jak politycznego myśliciela, jego głęboko sięgający wpływ jako wychowawcy Polaków w narodowym samouświadomieniu – ogólne dzieło, którem mu w historii duchowego rozwoju jego narodu przyznaje szczególną pozycję. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * W związku z 60 rocznicą śmierci Romana Dmowskiego Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla walki i pracy wielkiego męża stanu na rzecz odbudowania niepodległego Państwa Polskiego i stwierdza, że dobrze przysłużył się Ojczyźnie. W swojej działalności Roman Dmowski kładł nacisk na związek pomiędzy rozwojem Narodu i posiadaniem własnego Państwa, formułując pojęcie narodowego interesu. Oznaczało to zjednoczenie wszystkich ziem dawnej Rzeczypospolitej zamieszkałych przez polską większość, a także podniesienie świadomości narodowej wszystkich warstw i grup społecznych. Stworzył szkołę politycznego realizmu i odpowiedzialności. Jako reprezentant zmartwychwstałej Rzeczypospolitej na konferencji w Wersalu przyczynił się w stopniu decydującym do ukształtowania naszych granic, a zwłaszcza granicy zachodniej. Szczególna jest rola Romana Dmowskiego w podkreślaniu ścisłego związku katolicyzmu z polskością dla przetrwania Narodu i odbudowania Państwa. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla wybitnego Polaka Romana Dmowskiego. ** Źródło: uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 stycznia 1999 w sprawie uczczenia 60. rocznicy śmierci Romana Dmowskiego * Wykazano bezpośrednio z pomocą polskich źródeł, jak polska propaganda za „dostępem do morza” okazywała w czasie wojny światowej jedynie w grupie emigrantów Romana Dmowskiego usilne dążenie zdobycia Gdańska. Dmowski spróbował także potem, po zawieszeniu broni, przez „przejazd” wojsk polskich dostać Gdańsk gwałtem do rąk i wytworzyć przez to fakt dokonany. Podczas gdy „rzeczoznawcy” w Paryżu sekundowali mu przy przygotowaniu układu i pełne osiągnięcie celu wydawało się być bliskiem, Niemcy po raz pierwszy w tych ponurych dniach wypowiedziały veto przeciw żądaniu przewozu wojsk. ** Źródło: Erwin Höltze podaje w „Historische Zeitschrift” (B. 153.H.1. 1935.s. 210) referat z własnej pracy ''Die Freie Stadt Danzig'', Stuttgart 1935. {{SORTUJ:Dmowski, Roman}} [[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Politycy polskiego ruchu narodowego]] [[Kategoria:Politycy II RP]] [[Kategoria:Politycy okresu zaborów]] [[Kategoria:Polscy myśliciele polityczni]] [[Kategoria:Polscy dyplomaci]] [[Kategoria:Polskie ofiary represji w Imperium Rosyjskim]] [[Kategoria:Rosyjscy politycy]] [[Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej]] 3glp8q1kos9orgmdke9fsnennbsgebz 646183 646182 2026-08-05T14:24:58Z Lukaes54 51649 /* Inne */ 646183 wikitext text/x-wiki '''[[w:Roman Dmowski|Roman Dmowski]]''' (1864–1939) – polski [[polityk]], publicysta polityczny, współzałożyciel Narodowej Demokracji. [[Plik:Roman Dmowski LOC 3c35372u.jpg|mały|{{center|Roman Dmowski (ok. 1919)}}]] ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20My%C5%9Bli%20nowoczesnego%20Polaka.pdf Kościół, naród i państwo]''== * Katolicyzm nie jest dodatkiem do polskości, zabarwieniem jej na pewien sposób, ale tkwi w jej istocie, w znacznej mierze stanowi jej istotę. Usiłowanie oddzielenia u nas katolicyzmu od polskości, oderwania narodu od religii i od Kościoła, jest niszczeniem samej istoty narodu. ** Zobacz też: [[katolicyzm]] * Naród szczerze, istotnie katolicki musi dbać o to, ażeby prawa i urządzenia państwowe, w których żyje, były zgodne z zasadami katolickimi i ażeby w duchu katolickim były wychowywane jego młode pokolenia. * Nie trzeba dowodzić, że upadek narodów katolickich pociągnąłby za sobą upadek roli i wpływu Kościoła katolickiego. To też w sferach kościelnych z surową krytyką występowano wobec pewnych skrajności nacjonalizmu, ale na ogół uważano za bardzo pomyślny objaw budzenie się energii narodowej w społeczeństwach katolickich. Tym bardziej, że razem z odrodzeniem myśli narodowej szedł zwrot ku katolicyzmowi, ogarniający znaczną liczbę ludzi, którzy pod wpływami prądów XIX wieku od niego się byli oddalili. * Nie umiałbym powiedzieć, gdzie pierwej, we Francji, czy we Włoszech, użyto wyrazu „nacjonalizm” dla określenia nowego ruchu narodowego. Byłem zawsze zdania, że to termin nieszczęśliwy, osłabiający wartość ruchu i myśli, którą ten ruch wyrażał. Wszelki „izm” mieści w sobie pojęcie doktryny, kierunku myśli, obok którego jest miejsce na inne, równorzędne z nim kierunki. Naród jest jedyną w świecie naszej cywilizacji postacią bytu społecznego, obowiązki względem narodu są obowiązkami, z których nikomu z jego członków nie wolno się wyłamywać: wszyscy jego synowie winni dla niego pracować i o jego byt walczyć, czynić wysiłki, ażeby podnieść jego wartość jak najwyżej, wydobyć z niego jak największą energię w pracy twórczej i w obronie narodowego bytu. Wszelkie „izmy”, które tych obowiązków nie uznają, które niszczą ich poczucie w duszach ludzkich, są nieprawowite. * Polityka narodu katolickiego musi być szczerze katolicka, to znaczy, że religia, jej rozwój i siła musi być uważana za cel, że nie można jej używać za środek do innych celów, nic wspólnego z nią nie mających. * Wielki naród, jak już było gdzie indziej powiedziane, musi nosić wysoko sztandar swej wiary. Musi go nosić tym wyżej w chwilach, w których władze jego państwa nie noszą go dość wysoko, i musi go dzierżyć tym mocniej, im wyraźniejsze są dążności do wytrącenia mu go z ręki. ** Zobacz też: [[wiara]] * Wolnomularstwo utraciło już siłę duchowej atrakcji. Mając siłę organizacyjną, a stąd władzę i rozdawnictwo łask, przyciąga ono jeszcze ludzi, i to w dużej liczbie. Ale ten rodzaj ludzki, których się przyciąga łaskami, nie podbija świata. Przyszłość należy do tych, co mają ideę, wiarę w nią i zdolność poświęcenia. * Żyjemy w dobie bankructwa wielu podstaw, na których opierało się życie świata naszej cywilizacji w ostatnim okresie dziejów. W krajach przodujących cywilizacyjnie dotychczasowe podstawy walą się szybko, a niewiele widać twórczości w kierunku budowania nowych. Raczej widzi się upór w kierunku ratowania tego, czego się uratować nie da.<br />Takie momenty w dziejach cywilizowanej ludzkości bywały już nieraz. Znamionowały je zawsze pewne rysy wspólne, bez względu na warunki czasu i miejsca: upadek wiary, silnej wiary w cokolwiek; upadek myśli – zanik twórczości; upadek smaku – górowanie brzydoty nad pięknem; rozkład dyscypliny moralnej i upadek obyczajów; wreszcie, rozpowszechnienie się rozmaitych zabobonów, zastępujących wierzenia religijne. Wszystkie te rysy występują w bardzo uwypuklony sposób w dzisiejszym życiu naszej cywilizacji. ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20My%C5%9Bli%20nowoczesnego%20Polaka.pdf Myśli nowoczesnego Polaka]''== * Człowiek dla samego siebie jest o wiele więcej skomplikowaną i o wiele trudniejszą do wytłumaczenia istotą niż dla innych, bo ma przed sobą cały świat wewnętrzny, dla tych innych niedostrzegalny i tym samym poniekąd nie istniejący. Gubimy się we własnej duszy, nie umiejąc ani określenia, ani nazwy znaleźć dla rozmaitych jej składników, nie wiedząc, że w jej głębi drzemią instynkty zdolne w odpowiedniej chwili nad całym naszym jestestwem zapanować. I czasami jeden fakt, jedno spostrzeżenie w wewnętrznym świecie jak błyskawica oświetla wnętrze naszej własnej duszy, pozwala nam dojrzeć w niej pierwiastki, o których nigdyśmy nie myśleli i istnienia ich nigdy nie przypuszczali. ** Opis: Początkowo publikowane w: ''Podstawy polityki polskiej'' (drukowane w „Przeglądzie Wszechpolskim” w 1905). Dodawane do ''Myśli'' od trzeciego wydania (1907). * Gubi nas ona [bierność] nie tylko jako naród, ale jako jednostki. Jej to przede wszystkim zawdzięczamy, że wśród nas tak częstym jest zjawiskiem pesymizm, beznadziejność, brak wiary w siebie i w możność życia na lepszy sposób. Trzeba świat znać i rozumieć, a życie samemu urabiać według własnych wymagań. Świat wtedy nie będzie taki brzydki, a życie na nim nie takie złe, jak to nam się często zdaje. * I sprzedajemy humanitarnie Polskę w dalszym ciągu. * Jestem Polakiem – to słowo w głębszym rozumieniu wiele znaczy. Jestem nim nie dlatego tylko, że mówię po polsku, że inni mówiący tym samym językiem są mi duchowo bliżsi i bardziej dla mnie zrozumiali, że pewne moje osobiste sprawy łączą mnie bliżej z nimi, niż z obcymi, ale także dlatego, że obok sfery życia osobistego, indywidualnego znam zbiorowe życie narodu, którego jestem cząstką, że obok swoich spraw i interesów osobistych znam sprawy narodowe, interesy Polski, jako całości, interesy najwyższe, dla których należy poświęcić to, czego dla osobistych spraw poświęcić nie wolno. * Jestem Polakiem – więc mam obowiązki polskie: są one tym większe i tym silniej się do nich poczuwam, im wyższy przedstawiam typ człowieka.<br />Bo im szersza strona mego ducha żyje życiem zbiorowym narodu, tym jest mi ono droższe, tym większą ma ono dla mnie cenę i tym silniejszą czuję potrzebę dbania o jego całość i rozwój.<br />Z drugiej strony, im wyższy jest stopień mego rozwoju moralnego, tym więcej nakazuje mi w tym względzie sama miłość własna. ** Zobacz też: [[naród]], [[ojczyzna]] * Jestem Polakiem – więc całą rozległą stroną swego ducha żyję życiem Polski, Jej uczuciami i myślami, Jej potrzebami, dążeniami i aspiracjami. Im więcej nim jestem tym mniej z jej życia jest mi obce i tym silniej chcę, żeby to, co w mym przekonaniu uważam za najwyższy wyraz życia stało się własnością całego narodu. * Można bodaj z całą słusznością powiedzieć, że nigdzie nie ma tylu co u nas nieinteligentnych intelektualistów i tylu estetów bez smaku. * Nasz chłop, pomimo swej niskiej kultury jest zdolniejszy, pojętniejszy od chłopa niemieckiego lub francuskiego, to niekoniecznie stąd wnioskować należy, ze tamte narody uformowały się z gorszego materiału rasowego, ale że jedynie żyjąc w cywilizacji przez dłuższy czas i w intensywniejszych jej postaciach, zdołały już część najlepszego materiału z ludu wyciągnąć i w znacznej mierze zniszczyć. * Społeczeństwo zaś popada w bezmyślność w zakresie najżywotniejszych swoich interesów, w dziedzinach zaś oderwanych od życia okazuje skłonność do ekstaz i orgii duchowych. Umie ono przez dłuższy czas zupełnie nie interesować się poważnymi zaburzeniami w głębi państwa, od którego jego losy zależą, ale przychodzi czasem chwila, że z wszystkich kątów kraju zjeżdżają się ludzie w celu wysłuchania jednej opery, lub że wypełniająca salę koncertową wyborowa publiczność urządza sobie zbiorowe łkanie. * Tak, my jesteśmy w głównej swej masie, w tym, co stanowi naród przyszłości, społeczeństwem młodym, zaczynającym się dopiero dorabiać i wciskać na pole międzynarodowego współzawodnictwa, na którym się dziś rozsiadły wygodnie inne ludy. I jeżeli można powiedzieć, że powalona na ziemię i skrępowana od stulecia Polska zaczyna się poruszać na nowo, to głównym momentem jest tu właśnie ruch masy ludowej, młodej, żywotnej, dorabiającej się, pierwszymi, obudzonymi z uśpienia siłami rwącej się do życia: nie jest to właściwie odradzanie się starej Polski, ale powstawanie nowej z nieruchomych przez wieki pokładów. ** Zobacz też: [[Polska]], [[naród]], [[młodzież]] * Trzeba świat znać i rozumieć, a życie samemu urabiać według własnych wymagań. Świat wtedy nie będzie tak brzydki, a życie na nim tak złe, jak to nam się często zdaje. Jest ono tylko twarde dla zniewieściałych próżniaków i bezlitosne dla nie rozumiejących ducha czasu. * Warunki wszakże zewnętrzne nie mogłyby wystarczyć do zepchnięcia społeczeństwa w takiej mierze z jego drogi rozwojowej, gdyby w jego wewnętrznej organizacji nie istniały poważne po temu przyczyny. * Wszystko co polskie jest moje: niczego się wyrzec nie mogę. Wolno mi być dumnym z tego, co w Polsce jest wielkie, ale muszę przyjąć i upokorzenie, które spada na naród za to co jest w nim marne. * Wyrafinowanie duchowe naszego inteligentnego ogółu, jakkolwiek zupełnie zrozumiałe, gdy zważamy wszystkie jego źródła, przy bliższym zastanowieniu jest i smutne, i śmieszne zarazem. I nie tylko dlatego, że nie odpowiada ono poziomowi rozwoju naszych władz duchowych, że intelektualizm łączy się często ze słabymi zdolnościami umysłowymi i nawet nieuctwem, że estetyzmowi towarzyszy brak poczucia piękna, surowość i niewyrobienie smaku, podlegającego pierwszej lepszej sugestii, że w pierwszych szeregach ruchu etycznego idą niedojrzałe dusze, nie rozumiejące życia i jego zadań, niezdolne do konsekwentnego stosowania zasad, ale dlatego także, iż obecnemu momentowi i w dziejowym rozwoju naszego narodu najmniej odpowiada wszelka kontemplacja, wyrafinowanie duchowe, bierne filozofowanie lub pływanie w estetycznych ekstazach. My jesteśmy narodem młodym, a jeżeli idzie o świeżość duchową głównej masy społecznej – może najmłodszym w Europie. Polska upadła nie dlatego, że się jako naród zestarzała, ale dlatego, że się wykoleiła w rozwoju. * Znacznie głębsze rozbicie inteligencji polskiej wynikło z tłumnego wtargnięcia w jej szeregi Żydów. Przeprowadzona w przeddzień powstania [styczniowego] reforma Wielopolskiego zniosła prawne przegrody między nimi a społeczeństwem polskim. Rzucili się wtedy do szkół średnich i uniwersytetów. Wytworzyli liczną inteligencję, biorącą udział w życiu polskim, wnoszącą w nie swoje tendencje, narzucającą mu swe upodobania i swe nienawiści, a w wypadkach nawet, w których usiłowali być jak najwięcej Polakami, nie mogącą się pozbyć swej odrębnej psychiki, swych instynktów. Ta inteligencja, w miarę, jak liczba jej rosła, stawała się coraz słabiej polska, a coraz mocniej żydowską. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Zwalczanie etyki narodowej ze stanowiska chrześcijańskiego nie dowodzi wcale głębokiego zrozumienia zasad chrześcijańskich i mocnego do nich przywiązania, lecz tylko brak narodowego poczucia, a częstokroć i logiki. W stosunku do cudzoziemca, dajmy na to do Niemca lub Moskala, etyka chrześcijańska tyle mnie obowiązuje, ile idzie o stosunek prywatny, o stosunek człowieka do człowieka, tam wszakże, gdzie obaj występujemy jako przedstawiciele i obrońcy spraw swych narodów, jedynie mnie obowiązuje etyka narodowa. W stosunkach osobistych nie wolno mi go krzywdzić równie dobrze, jak gdyby był moim rodakiem, bo w tych stosunkach etyka nasza, etyka chrześcijańska, nie uznaje różnic narodowych. Ale nawet zabić go mam obowiązek w walce za ojczyznę. ** Opis: Początkowo publikowane w: ''Podstawy polityki polskiej'' (drukowane w „Przeglądzie Wszechpolskim” w 1905). Dodawane do ''Myśli'' od trzeciego wydania (1907). ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20Nasz%20patriotyzm.pdf Nasz patriotyzm]''== * Ażeby Polacy mogli żyć prawidłowo w organizmie państwowym rosyjskim, trzeba ich cofnąć w rozwoju, trzeba ich cywilizacyjnie Rosjanom upodobnić. Ażeby zaś przestali marzyć o zjednoczeniu politycznym wszystkich ziem polskich, trzeba ich wytępić, dopóki bowiem naród ten będzie istniał w trzech państwach, dopóty będzie dążył, prawem konieczności do zlania się w jedną polityczną całość. * Ażeby żyć, musimy zdobyć prawa. Tego żądania polityka biernego oporu nie stawia i dlatego, obejmując wiele rzeczy pożytecznych, nie wystarcza ona na potrzeby chwili bieżącej. * Chociaż więc socjalizm u nas nie dał społeczeństwu programu, obejmującego ogół jego potrzeb, choć w naszej walce o istnienie narodu i jego rozwój cywilizacyjny nie zajął stanowiska, do którego rościł sobie prawo, chociaż wyznawcy jego więcej mieli często dobrych chęci, niż znajomości warunków życia społecznego - niemniej przeto występuje on, jako ważny kierunek społeczny, kierunek rozwojowy i przyczynia się do wytworzenia najlepszych sił narodowych. * Dziś rząd [rosyjski]przestaje się kryć, że celem jego usiłowań jest zlanie Polaków z Rosją pod każdym względem, czyli, inaczej mówiąc, wytępienie narodowości polskiej. * Gdyby rząd rosyjski nie posunął się już w swych wrogich działalnościach ani kroku naprzód, to my przy tych więzach, które nas obecnie krępują, przy dzisiejszej administracji, szkole, cenzurze i policji, przy nędzy ekonomicznej naszej inteligencji i warstw ludowych, musimy coraz bardziej upadać, by ostatecznie zginąć. Coraz silniejsze będą objawy zwyrodnienia fizycznego i duchowego, coraz częstsze wypadki upodlenia i odstępstwa. Coraz głębiej będziemy tonęli w tym bagnisku, w którym ugrzęźliśmy wskutek różnych przyczyn, dopóki ostatni Polak, któremu sęp nie wyżarł mózgu - rzuciwszy naokół wzrokiem rozpaczliwym, nie zawoła już naprawdę: ''Finis Poloniae''! * Gruntu tego niema. Jeżeli chcemy żyć, musimy go zdobyć i to zdobyć właśnie na drodze nielegalnej - rewolucyjnej. * Ile razy człowiek uważający się za Polaka, ba, nawet za patriotę, mówi po rosyjsku dobrowolnie i nie zmuszony ostatecznością wprowadza rusyfikacyjne reformy? Ile razy nie korzystamy z istniejącego prawa jedynie przez niedołęstwo i bezmyślne tchórzostwo? * Iluż to jest ludzi, którzy czekają na rewolucję jutra, zamiast robić dzisiaj rewolucję nieustającą. * Im bezwzględniej przedstawiciel wielkiego kapitału walczy z warunkami, które przeszkadzają mu ten kapitał powiększyć, tym lepiej nadaje się do swojej roli. * Już przed stu laty „stronnictwo patriotyczne”, które stworzyło Ustawę Trzeciego Maja, rozumiało przez patriotyzm dążenie do posunięcia społeczeństwa naprzód w jego rozwoju, do rozszerzenia praw na warstwy wydziedziczone, do pogłębienia wśród nich świadomości politycznej i narodowej. * Literatura po przejściu brutalnych operacji w cenzurze cierpi na niedokrwistość i kalectwo. Szkoła zabija moralnie, umysłowo i fizycznie... Oto warunki rozwoju dla całego narodu. * Naród nasz, który ma za sobą tysiąc lat kultury, który jest narodem europejskim - wyprzedza na wielką odległość Rosję, co zresztą sami Rosjanie powszechnie przyznają. * Nie dość na tym: ażeby społeczeństwo nasze nie poczęło się cofać w rozwoju, musi ono całe przywyknąć do życia nielegalnego. Kto nie chce żyć tym życiem, kto obawia się wszelkiego kroku niezgodnego ze „sprawiedliwością” najeźdźców, ten nie tylko musi zostać biernym, nie tylko musi usunąć się z najgłówniejszych dziedzin pracy narodowej, ale musi ulec ślepocie na najważniejsze zjawiska naszego życia, bo w literaturze i prasie legalnej ono odbicia swego nie znajduje. * Odpowiednio do położenia politycznego każdej dzielnicy, musimy uznawać rozmaity stosunek do rządów zaborczych, musimy się godzić na rozmaite odpowiadające warunkom miejscowym środki działania, ale nie zmienia to w niczym tej ogólnej zasady, według której każdy czyn polityczny Polaka, bez względu na to, gdzie jest dokonywany i przeciw komu skierowany musi mieć na widoku interesy całego narodu. * Ograniczając się do prasy legalnej, musimy się zgodzić, że lud nasz będzie coraz bardziej pozostawał w tyle za innymi narodami. * Patriotyzm nie nakazuje jedynie konserwowania narodu, ale czuwanie nad możliwie szybkim i prawidłowym sił jego rozwojem. * Pojedyncze i zbiorowe manifestacje i obchody, różne formy biernego protestu, bezrobocia lub choćby odmowa płacenia podatków, tępienie wszelkich zewnętrznych form rusyfikacji, niszczenie materialnych zasobów rządu, wreszcie kary wymierzane na gorliwszych agentów władzy lub na zdrajców sprawy narodowej - oto sposoby działania, za pomocą których utrudnia się wrogowi egzystencję w podbitym i gnębionym kraju, wprowadza się rozkład do jego systemu i rzuca strach na ośmielonych bezkarnością jego służalców. * Polityka narodowa w głównych swoich zasadach nie może być ani poznańską, ani galicyjską, ani warszawską - musi ona być ogólnopolską. * Polityka nasza musi być rewolucyjną, bo organiczna być nie może, bo nie ma żadnego gruntu legalnego, na którym by się mogła oprzeć; nie może ona pozostać polityką obrony, bo szczątki, które nam zostały, nie pozwalają żyć i rozwijać się, i program, ograniczony do obrony, byłby programem powolnego konania. * Program nasz, z jakiejkolwiek strony wzięty, jest dla zaborczego rządu nielegalnym i takim być musi. Działalność, obawiająca się gruntu rewolucyjnego, w naszych warunkach nie ma przed sobą przyszłości. * Przy dzisiejszych środkach militarnych, przy istnieniu w naszym kraju olbrzymiej armii obcoplemiennej, której na swą stronę przeciągnąć przecie nie można - marzyć o powstaniu mogą tylko ludzie, zadawalający się prostym brzmieniem wyrazu i nie próbujący sobie wyobrazić konkretnych warunków urzeczywistnienia zamiaru. * Rosja bardzo dobrze rozumie, że w interesie jej potęgi leży rusyfikacja naszego kraju. * Rząd rosyjski rozmaitymi czasy rozmaicie usprawiedliwiał swoje gwałty na Polsce. Dowodząc, że ziemie litewskie i ruskie stanowią odwieczną jedność z moskiewskim rdzeniem państwa carów, dziką działalność swą w tych ziemiach nazywał wyzwalaniem swego ludu z pod jarzma polskiego. Gnębiąc szlachtę w etnograficznej Polsce, podawał się za obrońcę uciśnionych ekonomicznie i politycznie włościan. Wieszanie i masowe wysyłanie na Sybir najlepszych sił społeczeństwa polskiego nazywało się uzdrawianiem narodu z chorobliwych marzeń, gwałty na unitach – przyjmowaniem na łono swego kościoła braci, których niegdyś przemoce oderwano i którzy teraz dobrowolnie powracają. Do ostatnich jeszcze czasów słyszeliśmy, że rząd rosyjski nic nie ma przeciw pomyślnemu rozwojowi narodowości polskiej, że chodzi mu tylko o zachowanie w całości granic państwa, o wytępienie dążności separacyjnych. * Słyszymy już szeptane drżącymi ustami słowo „ofiary”... Nie ma patriotyzmu bez gotowości do ofiar. Kto chce ocalić nasz naród, nie nadstawiając karku, ten będzie widział powolne jego gnicie... * Te resztki praw, których nam jeszcze nie wydarto, nie mogłyby wystarczyć do życia nawet znacznie niżej od nas stojącemu narodowi. Warunki więc życia muszą w ustroju naszym wywoływać zmiany chorobliwe, których zresztą nie brak, jak to każdy przyznać musi. * Te strony życia narodowego, których rozwinąć nie można na gruncie legalnym, stworzymy w postaci nielegalnej. * To jest nasze pojmowanie polityki obronnej... Obrona przed wrogiem polega przede wszystkim na porządnym umocnieniu swej twierdzy. Dążyć więc należy do wytworzenia w społeczeństwie surowej opinii patriotycznej, która by karciła wszelkie odstępstwa; do takiego wyrobienia politycznego narodu, żeby ludzie wyzyskiwali do ostateczności na korzyść społeczeństwa pozostałe nam jeszcze prawa, żeby nie ustępowali usiłowaniom władz przynajmniej w niczym, do czego przez panujące prawo nie są zmuszeni. * W masach ludowych wzrasta świadomość społeczna, a co za tym idzie polityczna i narodowa - ukazują się siły świeże, niewyczerpane fizycznie i imponujące liczbą. * Walka z kulturą polską, czyli wynaradawianie, to jedna tylko strona rosyjskiej względem nas polityki. Na niej polityka ta się nie kończy. * Zakres przedmiotów, o których wolno pisać, coraz się zmniejsza: pisma nasze doszły już do tego, że poza okrojoną należycie polityką zagraniczną, wolno im pisać tylko o balach, koncertach i o wypadkach na ulicy, notabene nie o wszystkich -kiedy bowiem oficer strzela do przechodnia z rewolweru, to można się dowiedzieć o tym tylko od świadków, kiedy zaś kozak morduje rodzinę sklepikarzy dla rabunku, to w pismach kozak nazywa się „jakąś osobą”. * Zresztą życie ekonomiczne nie może rozwijać się normalnie tam, gdzie wszelka inicjatywa osobista lub zbiorowa jest skrępowana, gdzie nie wolno stowarzyszać się w celach gospodarczych, a nawet dla pozyskania łatwiejszego kredytu, gdzie żadna instytucja lub przedsiębiorstwo nie mogą być pewne swego istnienia. ==''Polityka polska i odbudowanie państwa''== * Niepodległość nie dlatego mamy, że ktoś powiedział głośno, iż jej chce, tylko dlatego, że byli ludzie zmierzający planowo do jej odzyskania, orientujący się mniej więcej w warunkach do tego niezbędnych i umiejący te warunki dla postawionego sobie celu wyzyskać. * Historia wszystkich narodów uczy nas, jak często po pokoleniach marnych, moralnie słabych, niedołężnych przychodziły pokolenia dzielne, z szerokimi aspiracjami, które dokonywały wielkich dzieł. * Znaczna część ziem dawnej Rzeczypospolitej, leżących poza granicami naszego obszaru etnograficznego, pozostała częścią polskiego obszaru narodowego, w tym znaczeniu, że polskość jest tam dominującą siłą cywilizacyjną, jedyną zdolną do politycznego zorganizowania kraju, że ziemie te wreszcie geograficznie nie dadzą się z Polski wyłączyć. Naród, który politycznie i cywilizacyjnie nie zwyrodniał, który moralnie nie zmarniał, takich ziem wyrzec się nie może. * Państwo wielkie – to państwo, które ma dostateczne siły i środki, dość wysoką i sprawną organizację, wreszcie myśl kierującą, zdolną objąć dość szerokie widnokręgi, ażeby polityka jego mogła wywierać wpływ nie tylko na sprawy najbliższe, bezpośrednio go dotyczące, ale brać udział w regulowaniu spraw ogólnoeuropejskich, a jak dziś, ogólnoświatowych. * Państwami małymi są te, które zmuszone są ograniczać się do obrony tylko swych bezpośrednich interesów, które i w ich zakresie są od wielkich państw zależne, które często są wciągane w orbitę jednego z wielkich państw i, przy formalnej niezawisłości, mają jednak nad sobą zwierzchnią władzę. * Kto więc myślał naprawdę o odzyskaniu niepodległości i kto rozumiał, co to jest niepodległość, ten musiał myśleć o odbudowaniu Polski w takich warunkach, z takim obszarem, żeby mogła stać się państwem silnym, od sąsiadów niezależnym, zdolnym do wielkopaństwowej polityki. * państwa nie buduje się dla jednego pokolenia i jednym pokoleniem, (…) nie mierzy się wartości narodu. Żyć myślą o odbudowaniu państwa, pracować na serio dla tego celu mogli tylko ludzie nieżyjący wyłącznie dniem dzisiejszym, moralnie niezwiązani zanadto ze współczesnym pokoleniem, niebudujący całych swych nadziei na tym pokoleniu. * Gdyby Polska posunęła się znacznie na wschód, na ziemie językowo niepolskie, a nie objęła swymi granicami na zachodzie ziem rdzennie polskich, przestałaby być państwem narodowym i – zważywszy ewolucję polityczną Europy, – wkrótce przestałaby w ogóle być państwem. * Kto się zrzekał ziem zaboru pruskiego, ten się w istocie zrzekał niepodległej Polski. Jeżelibyśmy w przyszłości z tych ziem coś utracili, znaczyłoby to, że odbudowane państwo polskie zaczyna znów upadać. * Ktokolwiek starał się konkretnie sobie przedstawić przyszłe państwo polskie, kto obszar ziem polskich dobrze znał i miał cokolwiek politycznej wyobraźni – nie mógł marzyć o sięgnięciu do granic 1772 roku. * Ilu wreszcie, którzy nie umieli myśleć o Polsce, tylko o tym, jakby Moskalom zaszkodzić! * Autorzy powstań nie liczyli się wcale z położeniem zewnętrznym i wybierali na wybuch najnieodpowiedniejsze momenty polityczne. * Wybuchały powstania wbrew woli ogromnej większości społeczeństwa, narzucane mu przez garść, przeważnie młodzieży. * Dwa główne powstania, 18 stycznia 183063 roku, przyniosły korzyść – naszym wielkim kosztem – interesom nie naszym. Pierwsze było dywersją, która ocaliła rewolucyjny Zachód od zbrojnej interwencji rosyjsko-pruskiej, tu przynajmniej nie służyło sprawie wrogów; drugie gorzej, bo umożliwiło Prusom oddalenie Rosji od Francji i związanie jej z sobą na naszą zgubę. * W niektórych zaś gabinetach dyplomatycznych pamiętano, że umiemy swoim kosztem oddawać usługi obcym, i rejestrowano nas jako bezmózgową hołotę polityczną, którą w razie potrzeby można wyzyskać nie tylko dla obcych, ale nawet dla wrogich Polsce interesów. * wszelkie próby powstańcze, zaczynając od roku 1863, były już tylko z korzyścią dla Niemiec. Zacząłem się wtedy zastanawiać, czy to może być tylko zbieg okoliczności – za wiele w tym było prawidłowości, za wiele konsekwencji. A nie przychodziło mi wtedy jeszcze do głowy, że będę kiedyś patrzył na legiony polskie, maszerujące obok pułków pruskich w braterstwie broni… * Prusy swą karierę dziejową budowały na rozszerzaniu się na ziemie rdzennie polskie i zniszczenie całkowite Polski było głównym celem ich polityki. Był to ten z wrogów, z którym kompromis był nie do pomyślenia. On się mógł pogodzić tylko z ostatecznym pogrzebem Polski. I właśnie temu wrogowi zaczęła od pół wieku służyć myśl powstańcza, operująca hasłem niepodległości… * Polak pod panowaniem rosyjskim ciągle był drażniony, obrażany, ciągle miał powód do oburzenia. * Zbudowawszy, w znacznej mierze dzięki brakowi mózgu politycznego w Polsce, nowe Cesarstwo Niemieckie pod swoją hegemonią, Prusy wyrosły na pierwszorzędną potęgę światową i zaciążyły nad całą środkową i wschodnią Europą, co tylko mogło im ułatwić dokończenie ostatecznej likwidacji kwestii polskiej. Przeszkodzić temu mogła tylko emancypacja Rosji spod ich wpływów, prowadząca do nieuniknionego starcia zbrojnego między dwoma mocarstwami. * Mówiąc o naszych dawniejszych powstaniach i o nowszych próbach w tym kierunku, staram się oceniać ich znaczenie ze stanowiska logiki politycznej. Zapominam, że wielu ludzi u nas nie umie o tym przedmiocie myśleć spokojnie i logicznie, że na jego poruszenie reagują przede wszystkim uczuciowo. * Polska nie jest własnością tego czy innego Polaka, tego czy innego obozu ani nawet jednego pokolenia. Należy ona do całego łańcucha pokoleń, wszystkich tych, które były i które będą. Człowiek, który ryzykuje byt narodu, jest jak gracz, który siada do zielonego stołu z cudzymi pieniędzmi. * Naszym celem było stworzenie poważnego przedstawicielstwa polskiego w państwie rosyjskim, które by swym postępowaniem zmusiło Rosję do liczenia się z Polską i które by dla Polski zdobyło stopniowo na zewnątrz znaczenie czynnika polityki europejskiej. ** Opis: o polityce w Dumie rosyjskiej. * Są ludzie, którzy w polityce uznają tylko żniwo – nawożenie, orka i siew są niepotrzebne. Są tacy, którzy podczas pierwszych robót w polu już pytają o plon, a gdy nie widzą, zniechęcają się i odchodzą… * Jedna rzecz była uderzająca: wszystko, co się znajdowało w jakimkolwiek, nawet najluźniejszym, związku z Żydami, było przeciw nam – ma się rozumieć, w imię patriotyzmu. Widoczne było, że główny kanał, przez który przenikają wpływy niemieckie do Polski – to nasze żydostwo. * Polski się nie buduje ani dla siebie, ani dla swej partii, ani nawet dla swego pokolenia. Ona jest własnością nieskończonego szeregu pokoleń, które ją tworzyły i tworzyć będą, które stanowią naród. Tylko ten w wielkich, przełomowych chwilach znajdzie właściwą drogę, kto ma poczucie odpowiedzialności względem tak pojętego narodu. * Rzymianie, którzy wcale nie byli najgłupszym narodem, mówili: chcesz mieć pokój – przygotowuj wojnę. Europa od paru dziesiątków lat hałaśliwie przygotowywała pokój powszechny i doszła do powszechnej wojny, największej, najstraszniejszej, jaką świat widział. * Mówi się często u nas o dwóch równorzędnych orientacjach, o dwóch przeciwnych kierunkach polityki polskiej podczas wojny, z których jeden wygrał, bo strona wojująca, z którą poszedł, wygrała. Nie – była tylko jedna polityka polska. * Faktem jest, że istnienie legionów, jakkolwiek przyczyniło nam wiele kłopotu, nie sparaliżowało od początku naszej akcji, a to najważniejsze. * Były też rzeczy, których nie rozumiałem całkowicie i które chciałbym lepiej zrozumieć. Chciałbym wiedzieć, skąd pochodziła ta wściekła, wydobywająca pianę na usta, nienawiść do nas, do ludzi, którzy szli inną drogą; skąd te groźby, że jak przyjdą do Warszawy, to nas powywieszają, skąd to publiczne oskarżanie ludzi w Galicji, gdzie zawsze groziła interwencja władz austriackich… * Na pewno byli tacy ludzie, co sobie życzyli zwycięstwa Niemców, żeby czasem endecy nie wygrali, i myśl ta była tak intensywna, że zapomnieli przy tym zapytać siebie, jak Polska na tym wyjdzie. * Ziemie stanowiące dziś Republikę Austriacką prędzej czy później staną się częścią państwa niemieckiego. Temu żadna siła nie przeszkodzi, bo to jest koniecznością życia. * Zawsześmy łatwo przyjmowaliśmy to, co przychodziło z zewnątrz, i miało ono w naszych oczach zazwyczaj większą wartość niż to, co swoje. W polityce to się wyrażało w łatwym uleganiu obcym wpływom, obcym natchnieniom, nawet wtedy, gdy te nas pchały do działania na własną szkodę. * Zwłaszcza imiona Lloyda George’a i Wilsona, jeżeli Żydzi umieją być wdzięczni, winny być w ich księgach złotymi zapisane głoskami. * Dotychczas nie mogę zrozumieć, jakimi myślami kierowała się Rada Regencyjna, gdy wysłała do Szwajcarii ks. Eustachego Sapiehę, z propozycją do Komitetu Narodowego w Paryżu, ażeby ten również uznał jej zwierzchnictwo nad sobą. Jak sobie wyobrażano uzależnienie polityki prowadzonej przeciw Niemcom od organu mianowanego przez Niemców i istniejącego pod ich opieką? * Pokój brzeski był ukoronowaniem polityki, która związała losy Polski z Austrią i z Niemcami, która się nazywała aktywistyczną, a której aktywność wyraziła się ostatecznie w roli barana na rzeź prowadzonego. Składany był na ofiarę bogu niemieckiemu, więc mu pozłocono rogi. * Co zaś do ostatecznego załatwienia kwestii polskiej na terenie międzynarodowym, kwestii granic państwa przede wszystkim, to cała nasza praca podczas wojny zostałaby zmarnowana, gdyby Piłsudski i obóz stojący za nim dostali wpływ na te sprawy. Znaliśmy dobrze ich niechętny stosunek do ziem zaboru pruskiego, ich gotowość oddania Ukraińcom większej części Galicji Wschodniej, wreszcie ich niedorzeczne pomysły federacyjne na wschodzie. Gotowi byliby zrealizować Polskę 5 listopada 1916 roku, powiększoną o zachodnią Galicję. * Właśnie, proszę panów, otrzymałem wiadomość o nowym „pogromie” w Polsce. W Kielcach paruset młodych Żydów, wyszedłszy z kinematografu, ciągnęło przez ulice z okrzykami: „Niech żyje Lenin! Niech żyje Trocki! Precz z Polską!”. Tłum się rzucił na nich i padły ofiary. Co by panowie zrobili, gdyby w którym mieście francuskim ukazała się na ulicach banda z podobnymi okrzykami, wołająca: „Precz z Francją!”? * Jeżeli mi kto zazdrościł zaszczytu reprezentowania Polski na konferencji pokojowej, to nie miał czego. Trzeba było mego dużego zdrowia do spełnienia tego obowiązku, a i ono w końcu nie wystarczyło… * Na posiedzeniu plenarnym konferencji, na którym Wilson wniósł swój projekt Ligi Narodów, zabrałem był głos, ażeby z kolei powitać ten projekt w imieniu Polski. W przemówieniu moim znalazły się słowa: „Kraj mój leży w tej części Europy, w której największe niebezpieczeństwa zagrażają przyszłemu pokojowi”. Mówiłem tylko po francusku. Otóż generalny tłumacz konferencji, p. Mantoux (Żyd), bardzo zresztą zdolny człowiek i znakomicie władający obu językami, przełożył te słowa na angielski: „Kraj mój przedstawia największe niebezpieczeństwo dla przyszłego pokoju”. * Co prawda są ludzie, którzy gdy mają do wyboru między krzywdą polską a niemiecką, wolą, żeby się stała krzywda Polakom: oni tak długo już byli krzywdzeni, że się mieli czas do tego przyzwyczaić… * Biorę całkowitą odpowiedzialność za politykę polską. Jeżeli nie dość pomyślne rozwiązanie tej wielkiej dla naszego bytu państwowego kwestii ziem zachodnich pochodzi w tej czy innej mierze z naszej nieumiejętności, czy zaniedbania – ja przede wszystkim jestem za to odpowiedzialny. Czy jako kierownik tej polityki przed wojną i w pierwszym okresie wojny, czy później jako przewodniczący Komitetu Narodowego w Paryżu, czy wreszcie jako pierwszy, a przez dłuższy czas jedyny, delegat polski na konferencji pokojowej – przez cały czas odpowiedzialność na siebie brałem i powiększałem ją przez to, iż starałem się nie dopuścić, ażeby cokolwiek z naszej strony było robione wbrew mojej woli, wbrew temu, co uważałem za dobre. * Gdyby nie było legionów, Rady Stanu, Rady Regencyjnej i jej rządu, armii Królestwa Polskiego itd., gdybyśmy mieli podczas wojny rząd narodowy na Zachodzie, gdyby armia nasza po stronie sprzymierzeńców była jedynym dobrowolnym czynem zbrojnym Polaków, gdybyśmy na tej podstawie mogli byli wchodzić w umowy, dawać w imieniu całej Polski zobowiązania i otrzymywać je od mocarstw – inaczej byśmy pewnie, ja i Paderewski, w Paryżu przemawiali. Ale w polityce nigdy nie powinno się mówić „gdyby” … * – Któż z was słyszał przedtem o Cieszynie? – zawołał na jednym wiecu w Anglii Lloyd George głosem człowieka, który zrobił odkrycie geograficzne. * W tragicznej chwili naszych niedawnych dziejów, kiedy z ust zawiedzionego polityka polskiego padły słowa: „dla Polaków można coś zrobić, ale z Polakami nigdy!” – rozpoczęły się głębokie i szybkie przemiany w ustroju społeczeństwa, które musiały doprowadzić do tego, że coś dobrego w Polsce można zrobić tylko z Polakami. * Ci głównie ludzie, którzy tylko dawali ojczyźnie, a nic od niej nie brali, budowali Polskę. Tylko pokolenia, które takich ludzi mają, tworzą przyszłość narodu. * Pomiędzy licznymi węzłami łączącymi ludzi w jeden naród dwa są szczególnej wagi: (1) wspólne dzieje, współżycie w ciągu pokoleń pod jedną władzą i we wspólnych instytucjach, wiekowa walka przeciw wspólnym wrogom; (2) wspólność życia duchowego oparta na wspólnym języku. Zgodnie z różnymi warunkami historycznymi różnych części Europy bądź pierwszy, bądź drugi z tych dwóch czynników odgrywa rolę przeważającą. ==Inne== * A czy myślicie państwo, że warszawiacy nie przyczyniają się do niemczenia Galicyi? Proszę obserwować podróżnych, wjeżdżających z Królestwa w granice monarchii austryackiej! Proszę patrzeć, jak taka, z przeproszeniem, małpa warszawska znalazłszy się w Szczakowej z całą forsą paple po niemiecku, bo chce mieć tę satysfakcyę, że już jest za granicą, już w obcym kraju, że może już skorzystać ze swego wykształcenia w obcych językach. Sam widziałem Polaków z Warszawy, odpowiadających po niemiecku konduktorom kolejowym, którzy się do nich po polsku zwracali. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1897 * Agitacya np. socyaiistyczna w Paranie, dokąd wszyscy przybywają i powinni przybywać po to, żeby się zbogacić, jest absur­dem. Rezultat jej jest taki, źe wzrasta tylko zazdrość względem za­możniejszych jednostek polskich, która i tak już często prowadzi do tego, że Polacy wolą popierać kupca Niemca lub Portugalczyka, by się ich rodak czasem nie zbogacił i na nich nie wywyższył. Również szkodliwą jest tu praca nad wywoływaniem walk narodowościowych, mo­gących zohydzić życie tutejsze przy różnorodności mieszkańców. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Autor stwierdza głęboką różnicę etyczną między rasą polską i żydowską, uplastycznia ją z ogromną siłą, wreszcie formułuje ją przy sposobności. Pożycie tych dwóch żywiołów w jego powieści — to nie jest wzajemne zbliżanie się, asymilacya, ale wypieranie się wza­jemne, jednem słowem, walka bezwzględna. Ze stronic jego książki unosi się wiara, że żywioł polski w końcu zwycięży. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Blisko do piętnastu lat lat już istnieje nowy ruch narodowy wśród młodych, a jakże nikłe są siły, których dostarczył on obozowi narodowemu do pracy i walki na wszystkich polach. Ani jednego wybitnego naprawdę człowieka, czy to w dziedzinie myśli, czy też czynu. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Brazylijczyk jest przedewszystkiem zbyt odmienny rasowo, jest dla naszego chłopa za czarny, żeby mógł go do siebie ciągnąć. Stopa życiowa tych Brazylijczyków, z którymi się nasz osadnik styka, jest za nizka, ażeby mogła imponować, przeciwnie, wzbu­dza na ogół pogardę i szyderstwo. Budzi również odrazę pociąg żywiołu miejscowego do przelewania krwi, my bowiem we wszystkich warstwach społecznych jesteśmy właściwie bardzo łagodnego usposobienia. Wreszcie, jakkolwiek rzymski katolik formalnie, Brazylijczyk razi naszego osadnika swą pierwotną, barbarzyńską bezbożnością, nierozumieniem religii i jej wymagań, dzikimi zwyczajami religijnymi i nieprzyzwoitem znalezieniem się w kościele. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Brazylijczyk, przeciwnie, ma dla Polaka bezwzględną niemal po­gardę. Trzeba wiedzieć, że niema większych szowinistów nad Brazylijczy­ków. Patrzą oni z góry na Anglików nawet, a cóż dopiero na naszych pol­skich chłopów. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Chyba też niema w literaturze naszej powieści, któraby tyle nowego z życia na papier przeniosła, co »Ziemia obiecana«. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Ci sami, co niedawno wespół z żydami uderzali zuchwale w podstawy naszego narodowego bytu, co przymierzali się z tymi, którzy obrażali najświętsze uczucia polskie, dzisiaj nam krzyczą, że poniżamy sztandar narodowy. Sztandar narodowy to nie jest płachta, która się potrząsa przed oczyma rozjuszonego byka! Nosić go trzeba wysoko, i dlatego dłoń, którą go trzyma, musi być silna. Jeżeli nad podźwignięciem sił naszych pracować nie będziemy, jeśli polityka nasza prowadzić będzie do ciągłego osłabiania naszego narodu, sztandaru tego nie utrzymamy. A kiedy on na skutek naszej słabości pochyli się ku ziemi, to wtedy ci, którzy dziś krzyczą o jego poniżaniu, pierwsi rzucą się, żeby go w błocie zdeptać!… ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy, 1912 * Dla mnie miarą jest pożytek polskości: wszystko, co prowadzi do jej podniesienia, zbogacenia jej treści, rozszerzenia jej wpływu, jest dobrem, a jedynym hamulcem są moje instynkty moralne cywilizowanego człowieka, poszanowanie samego siebie i swego narodu, które mi nie pozwala, w jego nadto imieniu, nizkich używać środków. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 1, 1901. * Dla nas punktem wyjścia nie jest doktryna, ale interes nasz własny, bo interes narodowy polski jest w części interesem każdego, kto się Polakiem czuje, kto polskość, ducha polskiego, kulturę polską rozumie, komu do osobistego szczęścia szerokiego życia narodowego potrzeba. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 1, 1901. * Dziś Obóz Wielkiej Polski to jest właściwie obóz młodych Polaków, którzy mają tworzyć życie narodu polskiego, jego pracę na wszystkich polach, osłaniać piersiami swoimi jego byt i jego dobro przeciw wrogom, którzy by chcieli je zniszczyć, wziąć w swoje ręce losy państwa polskiego. ** Zobacz też: [[młodzież]], [[Polska]] * Dla niego [Reymonta] ludzie w społeczeństwie nie są matematycznemi jednostkami, ale faktami przyrodniczymi, wytworami rasy, wiekowego działania wpływów kulturalnych itd.. społeczeństwo zaś nie jest dowolną, mechaniczną mie­szaniną różnorodnych pierwiastków, ale organiczną całością, złączoną szeregiem wspólnych znamion, wierzeń, ideałów etycznych. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Do niczego również nie prowadzą zachcianki naśladowania metod faszyzmu. Faszyzm jest wielkim ruchem twórczym, ale wielkość jego i twórczość pochodzi stąd, że jest on ruchem narodowym, włoską narodową reakcją na idee XIX wieku, że łączy się z nim odrodzenie życia religijnego. (…) Metody wszakże polityczne faszyzmu są specyficznie włoskie, zastosowane szczęśliwie do warunków włoskich i do włoskiego charakteru narodowego. One właśnie stanowią tę stronę faszyzmu, której naśladować nie można. ** Źródło: ''Zagadnienia rządu'' (1927) ** Zobacz też: [[faszyzm]], [[Włosi]] * Galicyę można porównać z niezgrabnym chłopakiem, który idąc po raz pierwszy na większe zebranie towarzyskie, wynajął sobie garnitur, nie na niego skrojony. Skutkiem tego, zamiast się bawić, zamiast używać przyjemności, będącej w danym razie głównym celem, chłopczyna wyłącznie zajęty jest stosunkiem swej osoby do ubrania i męczy się rozmaitemi niewłaciwościami. To go pod pachami pije, to mu kołnierz na uszy włazi, to gors od koszuli tak się zachowuje, jakby się chciał z objęć kamizelki wydostać, a chwilami nawet zdaje mu się, iż część ubrania całkiem opadnie. Ciągle też, czy to tańcząc, czy rozmawiając z kobietami, czy jedząc przy stole, poprawia sobie ubranie i ani na chwilę o niem nie zapomina. Jak ten młodzieniec w pożyczonym garniturze, tak Galicya chodzi w swem prawie politycznem. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' X, „Przegląd Wszechpolski” nr 13, 1897 * Gdyby Polska nie miałaby tylu Żydów, nigdy by nie było rozbiorów. ** Źródło: ''Przewrót'', 1934, s. 270. * Gdybyśmy byli podobni do dzisiejszych Włoch, gdybyśmy mieli taką organizację jak faszyzm, gdybyśmy wreszcie mieli Mussoliniego, największego niewątpliwie człowieka w dzisiejszej Europie, niczego więcej nie byłoby nam potrzeba. ** Źródło: „Gazeta Warszawska”, 1925 ** Zobacz też: [[Benito Mussolini]], [[faszyzm]], [[Europa]] * Gdybyśmy mieli dziś wszystkie kwestie rozwiązane, gdyby nad niczym nie trzeba było suszyć sobie głowy i o nic walczyć, nie pozostawałoby nic innego, jak powiesić się z nudów. Właśnie nierozwiązane kwestie stanowią treść życia. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Główna (…) trudność tkwi w samym charakterze dzisiejszego ustroju ekonomicznego, wysuwającego na czoło życia żywioły niższe moralnie, szerzące rozprzężenie obyczajowe, i w wielkim na życie współczesne wpływie Żydów, którzy właściwym swej rasie bezwstydem zarażają dziś szybko społeczeństwa europejskie. ** Opis: o [[kapitalizm]]ie w 1929. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Granica między aktem walki politycznej a zwyczajną, ordynarną zbrodnią, między rewolucją a bandytyzmem nie istniała. To, do czego robienia, w imię celów rewolucji, żywioły prowadzące akcję rewolucyjną uważały się za upoważnione, te morderstwa partyjne, te rabunki pociągów i kas, połączone z mordowaniem ludzi uczciwie pełniących służbę, te mordy masowe zwykłych, skromnych policjantów strzegących porządku na rogach ulic – w oczach ludzi, którzy nie zatracili polskiej, zachodniej kultury moralnej, były po prostu czynami kryminalnymi. ** Opis: o działaniach PPS w walce o niepodległość. ** Źródło: [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,25160443,czy-jozef-pilsudski-byl-terrorysta.html alehistoria.pl], 9 września 2019. * Hitlerowcy rozumieją, że chcąc zorganizować Niemcy na podstawach narodowych, muszą zniszczyć pozycję Żydów i ich wpływ na społeczeństwo niemieckie. ** Źródło: ''Hitleryzm jako ruch narodowy'', szkic, 1932 * Humanitaryzm jest rzeczą piękną, ale humanitaryzm rozumny, umiejący przy obronie interesu narodowego uszanować wszystko, co dla ludzkości przedstawia wartość, nie pozwalający posiłkować się w walce środkami, poniżającymi godność człowieka. ** Źródło: Listy Warszawiaka z Galicyi, „Przegląd Wszechpolski” nr 9, 1897 * I dlatego to zdarza się często, iż działa się na lud w taki sposób, jakby chodziło o to, żeby przenieść do jego duszy ten nerwowy, powiem -histeryczny patryotyzm licznej sfery naszej inteligencyi, rozczulający się do łez nad ojczyzną, przy rozegzaltowaniu zdolny do szalonego nawet wybuchu, ale niezdolny stale o niej myśleć, dla niej pracować, i drobiazgu nawet codzień dla niej poświęcać. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 2, 1901. * Inteligentni brazylijczycy często i chętnie oświadczają, że z głodu by pomarli, gdyby nie osadnicy polscy, co przekładając na mniej silny język europejski, można twierdzić, że Polacy umożliwili im podniesienie ich kuchni ponad poziom »fiżonu« i »siarki« z farynią jakkolwiek nie można powiedzieć, żeby ją całkiem ucywilizowali, bo i dziś w najza­możniejszych domach brazylijskich jest ona pełna specyałów, niedostęp­nych dla naszego podniebienia, i jakby wymyślona na to, żeby wzbudzić w człowieku pogardę dla życia. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1900 * Jak biały człowiek, pełny szlachetności, niemogący się zdobyć na wyrządzenie małej przykrości jednostce ze swej rasy, po nieludzku postępuje z Murzynem, którego cierpienia tyle go obchodzą, co i cierpienia jego psa lub konia, tak samo inteligentny przedstawiciel warstwy uprzywilejowanej, bardzo wrażliwy na cierpienia ludzi swej klasy, może się zupełnie spokojnie zachowywać wobec rozpaczającego nędzarza dlatego tylko, że tu objawy rozpaczy są inne i dla niego niezrozumiałe. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Jakżeż tedy sprawa ruska ma się rozwijać na gruncie uczciwym, jeżeli tych nieszczęsnych Rusinów ciągle kupowano i kupuje się… Austriacy im płacili za nienawiść do Polaków, później Moskale zaczęli im płacić za to samo i zdaje się, że po dziś dzień płacą, wreszcie Polacy płacą im dla zatkania gęby i nadzieją zapłaty pobudzają ich do hałasowania i manifestowania się również z nienawiścią dla polskości. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Jeden z mniej wytrawnych, choć dość znaczących „sanatorów” wypowiedział się w rozmowie: „my czekamy, aż wy się rozbijecie, na wewnątrz pokłócicie, a wtedy was wykończymy”. Jest to jedno z sanatorskich złudzeń, bo zlikwidować obozu narodowego nikt nie zdoła: nie jest on wyrazem, ani jakiejś doktryny, ani jakichś partykularnych interesów; wyrasta on z istoty narodu, jest organizacją narodowego ducha i gdy naród żyje, on zginąć nie może. Może on tylko nie stanąć na wysokości swych zadań, gdy zgłupieje i gdy go zaprzątać będą wewnętrzne rozterki. ** Źródło: w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=27], 13 lutego 1934 * Jest poprostu śmiesznem wymagać, ażeby po trzech wiekach kolonizacyi niezaludnionych obszarów przez ludy europejskie, kolonizacyi, prowadzonej bez naszego udziału — a o ileśmy w niej brali udział w ostatnich czasach, to tylko jako mała domieszka do innych żywiołów ażeby dla nas właśnie zostawiono pustym najlepszy kawałek powierz­chni ziemi. Zresztą, czyż nasz lud ma takie rozkosze u siebie w Pol­sce, żeby dla swego osadnictwa raju ziemskiego potrzebował. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1900 * Jestem w trudnym położeniu, bo oni [młodzi obozu narodowego] dość często powołują się na mnie, dają nawet do zrozumienia, że ich popieram (co nie przeszkadza, że tam, gdzie mogą, szerzą wieści, że jestem już skończony, do niczego, że nawet umysłowo podupadłem, że mój ''Przewrót'' już nie zawiera nic nowego, że to tylko powtórzenie ''świata powojennego'' – robią to nawet wśród młodzieży gimnazjalnej). Ja zaś nie chciałbym publicznie w gazetach ogłaszać, że całą tę frondę surowo potępiam, żeby nie dawać broni w ręce przeciwników. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Jesteśmy różni, pochodzimy z różnych stron Polski, mamy różne zainteresowania, ale łączy nas jeden cel. Cel ten to Ojczyzna, dla której chcemy żyć i pracować. * Jeżeli jest nagroda w życiu przyszłym za dobre czyny, to fraternizowanie z bydłem, do którego nikt większego wstrętu ode mnie nie miał, będzie mi policzone jako największe poświęcenie mego życia, poświęcenie nie bez pożytku. ** Opis: o Rosjanach, list do Ignacego Jana Paderewskiego. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'' * Jeżeli położenie naszego narodu od lat wielu nieustannie się pogarsza, jeżeli sprawa nasza coraz gorzej stoi, jeżeli dobro naszego narodu w stosunku do innych ciągle się uszczupla – to przekonaniem mojem było i jest, iż przyczyna tego leży przedewszystkiem w tem, że naród nasz nie umie nad swymi interesami należycie czuwać, nie umie ich dzielnie i wytrwale bronić i nie umie nad pomnożeniem swego dobra skutecznie pracować. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * Jeżeli ruch ruski ma być istotnie pozytywnym ruchem narodowym, jeżeli ma być pracą dla szerszych ideałów, dla przyszłości społeczeństwa, to praca dla sprawy ruskiej musi się łączyć z pewnym poświeceniem. Dopóki zaś na udziale w ruchu ruskim robi się interes materialny, dopóty ruchowi te ­ mu pozostaną obcymi wszelkie idealne pierwiastki. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Jeżeli spotykamy człowieka pochodzenia żydowskiego, który łączy się z polskością bezwzględnie, uznając za swoje wszystko, co w niej jest dobrego i złego, który bronić chce wszystkiego, czego my bronimy, walczyć ze wszystkim, z czym walczymy, który nie zawaha się nawet przeciw Żydom pójść, gdy to dla dobra polskości będzie potrzebne, to takiego człowieka musimy uznać, naturalnie, za Polaka. Analizować krwi nikt mu nie ma prawa i potrzeby. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 5, 1901. * Jeżeli w jakiemkolwiek towarzystwie jest jedna osoba pochodzenia żydowskiego, już się uważa za obowiązek nawet słowa »żyd« nie wymawiać, a jeżeli trzeba go już koniecznie wymówić, to robi się to mimowoli takim biednym tonem, iż w drżeniu głosu czuć dodatek »z przeproszeniem«. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 5, 1901. * Każdy naród ma inną etykę odpowiednio do swej wartości cywilizacyjnej, do stopnia społecznego rozwoju. Naród nasz, który niezaprzeczalnie niżej stoi w rozwoju od przodujących w cywilizacji narodów europejskich, jeżeli ustępuje im pod względem moralnym, to właśnie przez mniejszą zdolność poszanowania godności ludzkiej w sobie i w innych. ** Źródło: Roman Wapiński, ''Roman Dmowski'', Wyd. Lubelskie, Lublin 1988, s. 76. ** Zobacz też: [[Polacy]] * Kiedy literatura piękna, odtwarzająca życie inteligencyi, w najznakomitszych swych dziełach współczesnych maluje choroby psychiczne, nie chcąc kręcić się w kole oklepanych tematów, kiedy zatem występuje społecznie, jako element rozkładowy,-literatura, odtwarzająca życie ludu, wprowadza pierwiastki świeże, zdrowe, budujące. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Kiedy polska młodzież zmuszona jest uczęszczać do szkół niemieckich łub moskiewskich, kiedy ją pozbawiają praw a do kształcenia się w języku ojczystym, to nie tu leży krzyw da, że uczy się ona w tym języku, którego u kolebki nie słyszała, ale w tem, że pozbawiają ją możności uczenia się w języku, który będzie jej językiem w życiu prywatnem i publicznem, którego ona będzie głównie używała zarówno przy pracy na chleb, jak przy zaspakajaniu swych najwyższych potrzeb duchowych, w tem, że zamykają przed nią gwałtem dostęp do polskiego dorobku duchowego, do tego skarbca, nagromadzonego przez wieki, z którego musi ona bądź co bądź czerpać i z którego całe życie będzie czerpała. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'', „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * Małomiasteczkowy Żyd w Polsce popada w coraz większą nędzę…<br />Na to biadanie nie zwracano u nas uwagi. Mało kto prasę żydowską czyta, a jeżeli dochodziło ono czasami do uszu polskich, nie robiono sobie z niego wiele, uszy te bowiem nawykły do skarg żydowskich, przeważnie niesłusznych.<br />Tym razem wszakże skargi te mają aż nadto poważną podstawę. Szybkie ubożenie zawsze zresztą ubogiego małomiasteczkowego Żyda w Polsce jest niezbitym faktem. ** Źródło: ''Kwestia żydowska'' [https://web.archive.org/web/20050514145958/http://www.polonica.net/Kwestia_zydowska_Roman_Dmowski.htm], 1930 * Młodzież warszawska po r. 1894 przedstawia się niesłychanie blado, anemicznie, pod względem świeżości myśli jałowa, wobec władzy po­korna i uległa, wobec zaś kolegów Rosyan i Żydów zruszczonych, bardzo, zabardzo tolerancyjna. Pod osta­tnim względem posuwa się do tego stopnia, że prze­staje niemal czuć się w murach uniwersyteckich, jak u siebie, ale poczyna traktować uniwersytet, jako grunt neutralny, gdzie wszyscy, bez względu na narodowość, za jednakowych są uważani kolegów. ** Źródło: ''Młodzież uniwersytecka w Warszawie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 22, 1897 * Mnie osobiście, a zdaje mi się -większość mych towarzyszów pracy, nie to pcha do działalności politycznej, że ktoś kiedyś "prawa człowieka" ogłosił, ale że dla polskości, którą w sobie samych czujemy, chcemy otworzyć jak najszersze widnokręgi, chcemy usunąć wszystko, co stoi na drodze jej swobodnemu, przyrodzonemu rozwojowi. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Moskali, pomimo całego ich aparatu państwowego, uważam za hordę azyatycką, nie dlatego wszakże, iż niosą moskiewszczyznę na zachód, ale dlatego, że prowadzą na każdym kroku dzieło zniszczenia, że panują tamowaniem postępu, że zdobywają dla siebie miejsce nie współzawodnictwem z nami w pracy, ale krępowaniem naszych sił, burzeniem tego, cośmy zrobili i robimy, zabijaniem w zarodku tego, co im może w przeszłości grozić, że wykazują przy tem dzikie instynkty rasowe -namiętność niszczycielską, pociąg do pastwienia się it.d. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * My, którzy uważamy chłopów za takich Polaków, jakimi sami jesteśmy, którzy przyznajemy im równy udział w życiu narodowem, musimy wymagać od nich poczuwania się do tych równych z nami obowiązków względem ojczyzny. Chłop nie dlatego ma walczyć za sprawę narodową, że jej zwycięstwo da mu korzyści bezpośrednie. korzyści materyalne, ale dlatego, że to jest sprawa narodowa, sprawa wspólna, wszystkich jednako obchodząca. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 3, 1901. * My, nowe pokolenie, mamy pojęcia inne. My uważamy, że zachowanie narodowości nie jest możliwe bez takiego czy innego stopnia niezawisłości politycznej. ** Opis: rozmowa z angielskim politykiem Donaldem MacKenzie Wallacem. * My Polacy lubimy żyć umówionemi kłamstwami, to też mówimy często o patryotach ruskich, nie mających uczucia nienawiści dla Polaków; tymczasem tego, co właściwie nazywa się patryotyzmem u Rusinów prawie nie spotykamy, natomiast zaś nienawiść do Polaków jest najwyraźniejszem ze wszystkich ruchu ruskiego znamieniem. Jest wielu takich Rusinów, którymby nic ruskiego nie zostało, gdyby im odebrać ruską do Polaków nienawiść. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 7 1897 * My Polacy nie dlatego dążymy do osiągnięcia politycznej niepodległości, nie dlatego staramy się oderwać od Niemców i Moskali, że mówimy innym, niż oni językiem, ale dlatego przedewszystkiem, że istniejąc jako odrębne państwo przez lat tysiąc blisko, wyrobiliśmy sobie polityczną i cywilizacyjną indywidualność, dzięki której posiadamy swoje, właściwe sobie potrzeby, których ani Moskal, ani Niemiec zaspokoić nam nie może. Poczucie tej wspólności potrzeb politycznych i odrębności ich od potrzeb Niemca lub Moskala, pamięć wspólnych losów i wspólnego działania przez tyle wieków – to są właśnie podstawy patryotyzmu i dążenia do wspólnej wszystkim Polakom niepodległości. Brak samoistności politycznej jest dla nas krzywdą, poczucie tej krzywdy jest cierpieniem, a naturalnym skutkiem tego poczucia są dzisiejsze nasze aspiracye polityczne. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * My, utrzymujemy, że państwo polskie może być silne tylko wtedy, jeżeli będzie państwem z centralną władzą polityczną, jak najszerzej samorządną, z jak najszerszą decentralizacją w sprawach kulturalnych, ekonomicznych itp., bo decentralizacja jest rzeczą główną – ale z jednym źródłem władzy państwowej, jednym sejmem i jednym rządem. ** Opis: na posiedzeniu Komitetu Narodowego Polskiego 2 marca 1919. * Myśmy tak odbiegli od innych narodów, że święcimy klęski, gdy tamte święcą zwycięstwa. ** Źródło: ''Polska polityka i odbudowanie państwa'', 1925 * Na Reymonta tedy nietylko musimy patrzeć, jako na znakomitego artystę, wnoszącego do literatury nowy sposób malowania życia, w któ­rym silne odczucie rzeczywistości łączy się z nieznanym w naszej po­wieści temperamentem, siłą w kreśleniu scen i postaci, ale także, jako na powieściopisarza społecznego, przedstawiającego nowe w literaturze prądy naszego życia. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Najodpowiedniejszym polem dla naszej ekspansji narodowej są Litwa i Ruś (…) Jest to wielkie terytorium, w porównaniu z Królestwem i Galicją słabo zaludnione ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski”, wrzesień 1903 * Naszem ubóstwem narodowem, naszą słabością w porównaniu z innymi narodami jest smutne położenie materyalne i wiążący się z niem nizki stan oświaty ludu. Lud nasz na ogół nie bierze udziału w życiu narodowem nie pracuje dlą rozwoju polskości. Powołać go do tej pracy, zdobywać wespół z nim lepszą dla niego dolę ,przy której praca narodowa jest możliwa-to budować wielką Polskę przyszłości na małej teraźniejszej. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Nędza galicyjska – to skutek geograficznego położenia kraju, rozmaitych czynników dziejowych i plemiennych, które wytworzyły gęste jego zaludnienie, to skutek przede wszystkim rozbioru Polski, wykreślającego najbardziej nienormalne granice temu krajowi, w reszcie skutek smutnej gospodarki rząd u austryackiego w czasach przedautonomicznych. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1897 * Nie chcąc naśladować Prusaków i Moskali, których bezwzględność w tępieniu kultury polskiej dała nam sie dosyć we znaki, nie powinniśmy nikomu swej polskości gwałtownie narzucać, nie powinniśmy, jak tam ci, nikogo zapraszać batem do biesiady przy wspólnym stole duchowym, gdy m u się podoba do osobnego zasiąść. ** Listy Warszawiaka z Galicyi, „Przegląd Wszechpolski” nr 9, 1897 * Nie ckliwy patryotyzm niewieści, nie młodzieńczy, niecierpliwy, zrywający się do niewczesnych lotów ale patryotyzm mężów szczepić nam należy -to stałe, spokojne przywiązanie do ojczyzny, jako wspólnej sprawy wszystkich, i zarazem upór w pracy, w codziennym czynie dla niej, zdolność do pamiętania o niej w każdej chwili i do wielkich poświęceń czasu wielkiej potrzeby. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 2, 1901. * Niech Pan sobie przypomni, że moje „moskalofilstwo” zaczęło się od entente angielsko-rosyjskiej, że ja szedłem tylko konsekwentnie z Anglią i Francją, pomagałem jak mogłem do tego, żeby użyć Moskali przeciw Niemcom, dopóki i o ile użyć się dadzą. ** Opis: list do Ignacego Jana Paderewskiego. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'' * Niemcom, mojem zdaniem, nie ubliża to wcale, że pragną by kultura niemiecka na ziemiach polskich zakwitła, ale mam dla nich głęboką pogardę za ich kanalię hakatystyczną, która dla rozszerzenia narodowej kultury nazewnątrz, wewnątrz ją zubaża i upadla, gardzę nimi za to, że są zdolni używać tak nędznych, głupich, tak barbarzyńskich środków działania. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Obojętni na dobro i postęp ludu nie mają prawa nazywać się narodowcami. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Obserwując Polaków różnych dzielnic, doszedłem po przekonania, że kultura niemiecka zgubnie nader na polską umysłowość wpływa. Wyrosła na obcym gruncie, nie przystosowana do ducha naszej rasy, posiada ona mnóstwo pierwiastków dodatnich, wysokiej wartości, nie dających się wszakże zaszczepić u nas wobec braku gruntu przyrodzonego w naszym charakterze rasowym. Natomiast tępi ona w nas to, co stanowi naszą wartość, wyjaławia nas z narodowych właściwości psychicznych, odbiera nam polską lotność umysłu, wrodzony naszej rasie dowcip i wybitną u nas zdolność do uogólnień. Dlatego to uważam, iż wyzwolenie umysłowości galicyjskiej, tutejszych szkół średnich i uniwersytetów, z germańskiej niewoli duchowej jest jednem z najważniejszych zadań narodowych. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi XII'', „Przegląd Wszechpolski” nr 15, 1897 * Od dłuższego już czasu doszedłem do przekonania, że Piłsudski śni o dyktaturze wojskowej, o roli Napoleona wypływającego na fali rewolucji. (…) Taki człowiek, podniecany przez swoich współkonspiratorów, łakomych na władzę, łatwo gotów pokusić się o zamach na sejm. Zamach taki, moim zdaniem, skazany jest na fiasco w tym znaczeniu, że Polską rządzić bez poparcia narodu nikt nie jest w stanie. Nam wszakże musi chodzić nie o to, żeby podobny zamach spotkał się z niepowodzeniem, ale o to, żeby zamachu nie było. Sama próba takiego zamachu może Polskę zarżnąć… ** Źródło: ''w liście do Stanisława Grabskiego ''[http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=28], 14 marca 1919 ** Zobacz też: [[Józef Piłsudski]], [[Napoleon Bonaparte]] * Ojczyzna to przede wszystkim naród, a potem państwo: bez narodu nie ma państwa. * Polakiem (mowa o inteligentnych, świadomych narodowo ludziach) jest każdy, kto mówi po polsku i łączy się ze społeczeństwem polskiem we wszelkich dążeniach, mających na celu dobro narodu, gotów dzielić wszelkie jego złe czy dobre losy. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 5, 1901. * Polska beż Żydów, byłaby jak zupa bez pieprzu – bez smaku. ** Źródło: ''Polska polityka i odbudowanie państwa'', 1925 * Polska cywilizacya, stworzona przez rasę polską i przepojona właściwościami jej ducha, istnieje; nie przeceniam jej wartości w porównaniu z wyżej rozwiniętymi typami cywilizacyjnymi innych ludów, ale przywiązany jestem do jej znamion, bo są mojemi; chciałbym więc by była jak najbogatszą, jak najwyższą by jak najszerzej panowała. Zadaniem mojem nie tylko bronić polskości przed kurczeniem się, ale pracować na właściwych drogach nad jej rozszerzeniem. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Pomimo to wszystko mogę z całą szczerością oświadczyć, że nienawiści do żydów nie czuję. I w ogóle nie kieruję się w polityce nienawiściami. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * Potępiam ją, [frondę w obozie narodowym] nie tylko dlatego, że rozbija ona jedność obozu narodowego, ale że sama w sobie jest głupia i dla sprawy naszej szkodliwa. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Pozytywiści warszawscy zaatakowali myśl polską w imię nauki współczesnej, żądając nietylko prawa obywatelstwa, ale panowania dla poglądu na świat, opartego na wiedzy przyrodniczej. Ale sami nie na tej wiedzy wychowani, nie posiadali oni przyrodniczego sposobu myśle­nia i, przy całym swym dla pozytywistycznego kierunku surowym pietyzmie, nie umieli konsekwentnie go przeprowadzić i na jednolity sy­stem myślenia się zdobyć. W szczególności, w poglądzie na społeczeń­stwo i jego sprawy, żyli oni tem, czem żyła Europa w pierwszej poło­wie naszego stulecia, a więc spuścizną po wieku osiemnastym. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Prawda, że w Paranie czeka każdego praca i to nie lekka, ale przynajmniej za tę pracę ma chleb i coś na dodatek do tego chleba, gdy tymczasem w europejskiej ojczyźnie, przy ciągłym a szybkim wzroście ludności i jej potrzeb, przy słabym stosunkowo wzroście wytwórczości, a z nią i zarobków — część narodu niezawsze ma za pracę dosyć chleba, a je­szcze częściej nie ma dosyć pracy. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1900. * Prawdziwy patriotyzm nie może mieć na względzie interesów jednej klasy, ale dobro całego narodu. ** Źródło: Dybkowska A., Żaryn J., Żaryn M., ''Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności'' ** Zobacz też: [[patriotyzm]] * Praca naukowa jest szukaniem prawdy i wysiłki pracowników, którym często towarzyszy wielkie poświęcenie i wyrzeczenie się tego, co inni mają w życiu, z miłości prawdy pochodzą. Zbliżenie się z nauką, zrozumienie jej ducha rozwija w społeczeństwie miłość prawdy, wypiera z życia społecznego kłamstwo: kłamstwo poczciwe, polegające na złudzeniach co do siebie samych i co do świata zewnętrznego, złudzeniach, które były źródłem tylu klęsk naszej ojczyzny – i kłamstwo podłe, obmyślane i często zorganizowane, które znieprawia życie polityczne i rozkłada siłę narodu. * Propaganda rusyfikacyi za pomocą poezyi Puszkina jest pomysłem zupełnie chybionym, ten poeta bowiem nie może pociągnąć młodych serc i umysłów, a rozpala tylko instynkty pornograficzne. Jego rzekomy liberalizm w pierwszej dobie twórczości jest bardzo ściśle zespolony z pornografią i nawet powodem kary, jaka w mło­dości na Puszkina spadła, była zarówno nieprawomyślność polityczna, jak nieprzystojność obyczajowa. Jego „zakazane" poezye, wydawane niejednokrotnie zagranicą, obok złośliwych drwin z przedstawicieli władzy, nie wyłączając najwyższego jej uosobienia — cara, zawie­rają utwory sprośne i cyniczne, które nie ze względów politycznych ale ze względów moralności nie powinny być drukiem ogłaszane. ** Źródło: ''Listy Warszawskie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1899. * Przed Polską, zdaniem moim, otwierają się tak świetne widoki jakich od wieków nie miała. Może ona wszakże z nich skorzystać tylko wtedy, gdy sama dorośnie do swego położenia i swych zadań. Wszystko zależy od tego, czy obóz narodowy polski w tych trudnych dla niego chwilach nie osłabnie ani w swej myśli, ani w działaniu.<br />Nie mam wątpliwości, że wiedzą to dobrze nasi przeciwnicy… To też dziś za pierwsze zadanie stawiają sobie skorzystać ze słabości czy głupoty tych czy innych żywiołów w naszym łonie, by nas rozwałkować, rozbić na grupy nawzajem się zwalczające… ** Źródło: w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=27], 13 lutego 1934 * Przed przyjściem osadników europejskich, a, ściśle mówiąc, polskich, w kraju tym żyli tylko wzmiankoweni kabokee, zbierający herwę, fazenderzy-hodowcy i mała garstka ich niewolników Murzynów, mniej lub więcej zamożni handlarze herwy i właściciele obszarow herwowych, wreszcie w północno wschodniej części stanu trochę ludności niby rol­niczej, złożonej z Brazylijczyków i z oswojonych Indyan, uprawiających knkurydzę (milho, w języku dzisiejszych osadników polskich — »milija«), czarną fasolę (feijao preto, zwaną przez naszych osadników bądź »fiżonem«, bądź po prostu szablakiem), mandiokę*) i tytoń. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1900 * Przedewszystkiem należy ułatwiać wychodźcom, udającym się do Parany, nabywanie gruntów i zagospodarowywanie się, chroniąc ich, o ile można przed wyzyskiem. Stworzyć więc należy zorganizowaną kolonizacyę na możliwie najszerszą skalę, bo wszystko, co będziemy zdolni w tym kierunku zrobić, będzie zawsze zamałem w stosunku do potrzeb naszego wychodztwa, które coraz węższe pole znajduje dla siebie w Stanach Zjednoczonych, a udając się gdzie indziej, często wpada w okropne warunki, zgotowane przez nieludzkich wyzyskiwaczy, jak tego świeżo mieliśmy przykład na wyspach Hawai. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6 1900 * Przekonaniem mojem było i jest, że największym naszem nieszczęściem narodowem jest nasza własna bierność, nasza ospałość polityczna. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912. * Robi czasem na mnie wrażenie wołu, któremu wydaje się, że jest bykiem, i wdrapuje się na krowę… ** Opis: o Piłsudskim. ** Źródło: list do St. Grabskiego, 14 marca 1919 * Rosjanie pogardzają tradycją, uważają ją za przesąd. A ja uważam, że w niej leży podstawa kultury. ** Źródło: [https://web.archive.org/web/20120210111026/http://www.jednodniowka.pl/news.php?readmore=395 „Rozwój” nr 100, czwartek, 9 maja 1907] * Rozbiór Polski był faktem nie tylko dlatego szkodliwym, że powstrzymał samoistny rozwój polityczny i cywilizacyjny jednego z większych w Europie narodów, że wytworzył nienormalny układ ogólno-europejskich stosunków międzynarodowych, ale i dlatego, że tworząc nienaturalne granice państwowe, stał się przyczyną chorobliwych stosunków ekonomicznych. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1897 * Rusin, który tak samo tęskni za wolną Ukrainą, jak ja za niepodległą Polską, jest dobrowolnym lub mimowolnym aktorem, który mnie tylko naśladuje. On nie ma ani poczucia tej politycznej indywidualności, którą tylko wieki państwowego bytu wyrobić mogą, ani jasnej świadomości swych odrębnych potrzeb politycznych, którychby zaspokojenie tylko w „wolnej Ukrainie” znalazł, ani nawet nie może wyobrazić sobie, jakby ta wolna Ukraina wyglądała – jego ideał to właściwie frazes, którem u nie dało treści życie i który powstał przez naśladownictwo. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * Szkoła rosyjska w Polsce nie znosi wybitnych indywidualności— albo je odrzuca, albo łamie. Odrzuceni przez szkołę stanowią najlepszą część młodzieży, zarówno pod względem zdolności, jak charakteru; giną oni w szarej masie skutkiem niemożności zdobycia wykształcenia, wyjątki zaś tylko przez najtrudniejsze warunki na wierzch się wybijają. Do tych wyjątków należy Reymont. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Tak więc pod wpływem literatury pięknej, uprawiającej tematy ludowe, odbywa się proces wnikania pierwiastków psychicznych ludowych w życie duchowe warstw oświeconych czyli tak zwanej inteligencyi. Proces ten bezpośrednio pociąga za sobą zbliżenie duchowe pomiędzy inteligencyą a ludem, czyli, jeżeli można się tak wyrazić, demokratyzacyą psychiczną warstw oświeconych. Ta demokratyzacya psychiczna nie jest cofaniem się w rozwoju duchowym, jakby to można było sobie powierzchownie wyrozumować; przeciwnie musi ona wpłynąć w kierunku postępowym, jako proces, dający nowy materyał do rozwoju życia duchowego. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * To jest jasne, że chcąc zapewnić przyszłość Polski, trzeba usilnie i konsekwentnie dążyć do tego, żeby Żydów w naszym kraju było coraz mniej (…). Podstawą ich siły jest opanowanie handlu w Polsce, a w części znacznej i rzemiosła, zażydzenie naszych miast i miasteczek. Polacy muszą sami wziąć w ręce swój handel, oczyścić z Żydów swe rzemiosła. ** Opis: w 1934. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. ** Zobacz też: [[antysemityzm]] * Trzeba pamiętać, że, nie mając poważnych pod względem naukowym kandydatów Rosyan, władza mianowała na katedry miernoty, za to tylko, że posiadały odpowiednie przekonania polityczne. Pytanie teraz: co ma robić profesor, nisko stojący pod względem naukowym i w ogóle umysłowym, który do­stał katedrę za to tylko, że jest „dobrym Rosyaninem”? co ma robić, jak nie manifestować ciągle swego „do­brego ducha rosyjskiego” ? Co ma robić taki z prze­proszeniem idyota w rodzaju profesora fizyki Ziłowa, jak nie wielbić publicznie Murawiewa, „który uwolnił Litwę od jarzm a polsko-katolickiego”?… On to musi robić, żeby dowieść, iż nie jest zerem, że w braku kwalifikacyi naukowych „patryotyzm rosyjski” daje mu prawa do zajmowanej katedry. ** Źródło: ''Młodzież uniwersytecka w Warszawie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 22, 1897 * U żadnego z powieściopisarzy naszych szlachetny kult siły oraz odczucie indywidualności narodowej i przywiązanie do niej, nie wyraziły się w takiej mierze, jak u Reymonta. Jego bohaterowie mają coś tytanicznego w sobie, przy całym realizmie w kreśleniu postaci i malowaniu scen życia, a każdy jest wybitnym przedstawicielem swej rasy, której znamiona autor z umiłowaniem utrwala na papierze. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * W czasach dzisiejszych jedną a największych klęsk naszego społeczeństwa jest brak ludzi dzielnych, odważnych, ludzi szerszej miary moralnej. I dlatego nie tylko szkołą polityczną i obywatelską być powinniśmy, ale także szkołą charakterów. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 4, 1901. * W ogóle fałszem jest twierdzenie, że polskość w państwie austryackiem ma całkowitą swobodę rozwoju, w jednych bowiem dziedzinach rozwój ten jest powstrzymywany, w innych narzucana jest niemczyzna; tylko ogół galicyjski w słabym stopniu podziela aspiracje narodowe innych zaborów i dobrowolnie panowaniu niemczyzny się poddaje. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi, XI'', „Przegląd Wszechpolski” nr 14, 1897 * W mojej naturze – przyznaję się otwarcie – tkwi element walki, tkwi upór, który wtedy, gdy mi wróg woła: każdy, byle nie Dmowski! każe odpowiedzieć: a więc właśnie Dmowski! ** Opis: o kandydowaniu Dmowskiego do IV Dumy rosyjskiej. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * W stosunkach bowiem polsko-ruskich w Galicyi spotykamy się z rzadkimi dziwolągami: ażeby nie uciskać narodowości uciska się tu ludzi, do tej narodowości należących; ażeby nie mogło być mowy o latynizowaniu greckich katolików, gwałci się wolność i zabrania się ludziom przechodzić z jednego obrządku na drugi; ażeby pokazać, że się nic nie m a przeciw rozwojowi narodowości ruskiej, zakłada się ruskie gimnazyum i gwałtem się tam przenosi z polskiego katolików greckiego obrządku, wbrew woli ich i ich rodziców! ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * W walce nie ma zmiłowania, nie ma kapitulacji na dogodnych warunkach, można tylko zginąć lub zwyciężyć. ** Źródło: Wojciech Muszyński, Jolanta Mysiakowska, ''Lista strat osobowych ruchu narodowego 1939–1955, zeszyt 1'', 2008 * Wczoraj i dziś słońce pięknie świeci, więc zaczynam się rozweselać. Nadto poczciwy Hitler pracuje nad umocnieniem mojego dobrego humoru. ** Opis: przy owym cytacie warto zaznaczyć, iż jest on wyjęty z kontekstu i miał raczej dowcipne, ironiczne znaczenie. ** Źródło: list do Karola Waligórskiego ** Zobacz też: [[Adolf Hitler]], [[humor]] * Wierzę w Polskę dopóty, dopóki są w niej analfabeci. ** Opis: przy owym cytacie warto zaznaczyć, iż jest on wyjęty z kontekstu i miał raczej dowcipne, ironiczne znaczenie. ** Źródło: list do Ignacego Wapińskiego * Właściwie te narody tylko, które przez wieki całe tworzyły swe konstytucyę, jak Anglicy lub Szwajcarzy, są w tem położeniu, że prawo u nich jako tako odpowiada odczuwanej przez społeczeństwo potrzebie, i tam też, o ile można sądzić, polityka mniej ma znamion plagi, wciskającej się we wszystkie dziedziny życia i nad wszystkiem panującej. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' X, „Przegląd Wszechpolski” nr 13, 1897 * Współrzędność procesu demokratyzacyjnego z nacyonalizacyą jest faktem, który potwierdzają i zjawiska patologiczno społeczne. Jednostki, zdemokratyzowane na obcych jedynie literaturach, zwykle odbiegają sympatyami od własnego społeczeństwa w kierunku źródła, z którego brały pokarm duchowy. Zjawiska te podciąga się zwykle pod miano kosmopolityzmu, jest-to jednak niewłaściwe zastosowanie wyrazu, gdyż należą one właściwie do zboczeń nacyonalizmu. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Współzawodnictwo między narodo­wościami powinno się objawiać tylko w pracy twórczej, dla której ogromna- wolność tu istnieje. Kto więcej zdoła stworzyć, ten weźmie górę. Zachęcać ludzi do tej pracy, organizować ją, odnajdywać najlepsze jej w tutejszych warunkach formy, wykazywać ludziom, że o ile czegoś nie osiągają, to sami są temu winni przez swą niezaradność lub nie­dbalstwo, to zadanie ludzi, którzy chcą tu czegoś dokonać. Wbijać zaś lu­dziom w głowy fałsz, że są tu narodowo strasznie uciskani, że urzeczy­wistnieniu ich dążeń stoją na przeszkodzie obcy, jątrzyć, szczuć, pod­niecać namiętności — to znaczy odwracać uwagę rodaków od właści­wych zadań i wynajdywać dla nich sposób usprawiedliwiania się, że tego lub owego nie mogli uskutecznić. Zamiast tego przenoszenia ko­niecznych w Europie plag na grunt nowy, lepiej zawinąć rękawy i wziąć się do pracy. Wszelkie w tutejszych warunkach narzekanie jest skutkiem próżniactwa i niedołęztwa, cnót, których przedstawiciele zbyt licznie, niestety, nawiedzają Parane. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Względne wynarodowienie Galicyi, a właściwie jej miast, stanów i ogromny przedział między tą prowincyą a resztą Polski, przeszkadza nam częstokroć rozumieć Galicyan, a im nas nawzajem. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1897 * »Ziemia obiecana« jest powieścią w całem tego słowa znaczeniu społeczną. Daje ona możliwie pełny obraz etyczno-psychologiczny prze­mysłowego ogniska, przedstawia przeobrażanie się ludności rolniczej kraju na przemysłową, wreszcie rzuca silne światło na wzajemny sto­sunek trzech grup kulturalno-rasowych, Polaków, Niemców i Żydów. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Zorganizowany należycie naród jest potęgą, której nic na świecie przeciwstawić się nie zdoła. Wobec tego organizacja narodowa ma obowiązek działać uczciwie i otwarcie. Tylko obozy, działające przeciw narodowi i jego dobru, mają potrzebę uciekania się w walce o swe cele do środków nikczemnych – do kłamstwa, obłudy, oszczerstwa, nawet do skrytobójstwa.<br />Organizacja, wysoko ceniąca godność swego narodu, pragnąca, ażeby jak najwyżej stał pod względem religijnym i moralnym, może działać tylko środkami uczciwymi. Uczciwość wszakże, gdy staje do walki, wymaga wielkiego męstwa. Tchórze nigdy nie walczą uczciwie. ** Źródło: fragment przemówienia wygłoszonego na zakończenie obrad powołujących do istnienia OWP w Poznaniu [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=24], grudzień 1926. * Związali oni [Żydzi] swą karierę z kapitalizmem nowoczesnym, na którego rozwój i charakter sami wielki wpływ wywarli, i przezeń spodziewali się dojść do całkowitego panowania nad światem. ** Opis: w 1930. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. * Żydzi, nawet bardzo młodzi i idealni, nawet pracujący w polskim socjalizmie, mają po pierwsze skłonność do uważania się za odrębny żywioł z odrębnymi od reszty ludności interesami, zasługującymi na takie same uwzględnienie, jak wszelkie inne, a powtóre, że na Galicyę patrzą, jako na żydowską część Polski, że następnie Polacy sami dosyć chętnie ten pogląd podzielają. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 4, 1897 * Nauka nas uczy, że życie jest ruchem,<br />A ruch daje siłę, a siła jest duchem.<br />Jedzenie jest ruchem, więc pojmie to głowa,<br />Ze rozkosz jedzenia to rozkosz duchowa. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'', Wydawnictwo Dębogóra 2018, s. 35. ==O Romanie Dmowskim== * Bez ideału, który on postawił i bez budzącej niechęć pruskiej karności nie byłyby dzisiejsze polskie ziemie zachodnie tym, czym stały się dla młodego państwa. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Bez wątpienia bez udziału Dmowskiego państwo polskie nie byłoby nigdy tym, czym pod jego wpływem mogło się stać na Konferencji Pokojowej. Było ono dziełem Wersalu, a to znaczy, skoro przyjmuje się zgoła samodzielną aktywność Polaków, dziełem Dmowskiego. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Dla dzisiejszych przeciwników stawiania pomnika Dmowskiemu jest on jedynie „antysemitą” i „nacjonalistą” – co oczywiście ma brzmieć hańbiąco. Tyle z niego zrozumieli, to ich problem. Tylko dlaczego mają uchodzić za wyrocznie! Mam nadzieję, że będziemy pamiętać o Romanie Dmowskim 11 listopada 2006 r. ** Autor: [[Jan Żaryn]] ** Źródło: [http://www.rzeczpospolita.pl/dodatki/opinie_061024/opinie_a_3.html ''Nie wyrzucajmy Dmowskiego na śmietnik historii''], „Rzeczpospolita”, 24 października 2006. * Jednak pan Roman [Dmowski], pozostając pod wrażeniem porannej wizyty w Belwederze, nie miał swego zwykłego humoru. To nie osobiste względy sprawiły, że chmura osiadła na jego czole, tylko głęboka troska o los państwa, rządzonego przez Piłsudskiego i jego kamarylę. Niedługo trzeba było czekać, by się przekonać, jak ta troska była uzasadniona. ** Opis: Marja Niklewiczowa o Dmowskim po spotkaniu owego z Piłsudskim w czasie pobytu tego pierwszego w Belwederze (wówczas siedzibie Naczelnika Państwa), 21 maja 1920. * Jeśli Dmowski sam, jako osoba, stoi może już poza światem dzisiejszej Polski, to jego idee są jednak elementarnymi składnikami polskiego bytu. Albowiem w głębi jednocześnie z polityczną klęską dokonuje się duchowe zwycięstwo świata, który reprezentował Roman Dmowski w ciągu swego życia. Idee mocarstwowe nowej Polski, wzrastającej pod władzą marszałka Piłsudskiego, są wzięte, z wyjątkiem stosunków czysto narodowych, z duchowego skarbca Narodowej Demokracji i Romana Dmowskiego. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Mąż stanu, który po wojnie światowej wprowadził swój naród między zwycięzców, wywalczył dlań Pomorze, Wielkopolskę i Śląsk, wygrał spór o Lwów, rozstrzygnął na rzecz Polski sprawę wileńską, wyzwolił miliony, milionom dał miliardy, został z dalszego państwowego życia Rzplitej wykreślony. Jego hasło umiłowane – Naród Polski – wymazane z konstytucji, aby po latach wrócić na afiszu wyborczym – przywłaścicieli. Jego twór ostatni – Obóz Wielkiej Polski – rozwiązany Jego symbol – miecz Chrobrego zdzierany z piersi bojowników jako antypaństwowy. Jego przyjaciele – znieważani. Jego słowo – konfiskowane. Jego imię tępione w podręcznikach szkolnych. A wszystko to dla stłumienia tej ideologii narodowej, która jednocześnie na oczach wszystkich podnosiła Włochy i Niemcy do niebywałej potęgi…<br />To już są rzeczy, urągające wszelkim zestawieniom historycznym. Tego ani u nas kiedy indziej, ani na świecie gdzie indziej nie było. A zresztą, może mu się to należało. Pewno dał państwu za mało. Więc pochowano go za miastem wśród najuboższych – na Bródnie. ** Autor: Władysław Konopczyński, ''O miejsce dla Dmowskiego w historii'', „Warszawski Dziennik Narodowy” nr 12, 12 stycznia 1939. * Można się było godzić lub nie z jego ideologią lub polityką w rozmaitych okresach długiego życia, ale niepodobna nie uznać, że kierował się najszczerszymi intencjami służenia narodowi i służenia bezinteresownie. ** Źródło: cytat z przedwojennego „Zielonego Sztandaru”. * Niektórzy przedstawiciele Kościoła przyzwyczają nas od dłuższego czasu do wspierania bardzo prawicowych inicjatyw, np. do wspierania ONR-u. Jest to bardzo przykre, ale wielu hierarchów albo nie wie, w co się angażuje, albo ma identyczne poglądy. Wielu z nich słychać na antenie Radia Maryja. Natomiast nie można się dać szantażować temu gronu osób popierających budowę pomnika. Nie należy zapominać, kim był Roman Dmowski! Odwoływanie się dzisiaj do Dmowskiego to jest odwoływanie się do antysemityzmu i ksenofobii. ** Autor: [[Marcin Kornak]], [https://archive.ph/BdAJ2 ''Roman Dmowski na pomnik. Białystok zrobi krok do tyłu?''], wyborcza.pl, 10 czerwca 2013. * (…) poglądy młodego pokolenia niemal w całości, poglądy inteligencji polskiej chyba w lwiej części, poglądy wszystkich innych warstw polskich w całych dziedzinach, są tak czy owak zaczerpnięte z Dmowskiego. ** Autor: [[Ksawery Pruszyński]] * Powstanie państwa polskiego wśród przeciwstawienia obu wielkich idej, narodowo-demokratycznej, prowadzonej przez Dmowskiego, która kładła główny ciężar na rzeczywiście przez Polaków zamieszkane obszary zachodnie, oraz reprezentowanej głównie przez Piłsudskiego, która wyraziła się w starym rozszerzeniu historycznej Polski. ** Źródło: w ''Deutsche Wissenschaftliche Zeitschrift für Polen'' (B. 29. 1935.s. 532) omawia W. Kuhn dzieło G. Wirsinga ''Zwischeneuropa und die deutsche Zukunft'' (Jena 1932) i podaje za Wirsingem syntezę powstania nowej Polski. * Przypomnijmy, że lider endecji z Królestwa, Roman Dmowski (…) w przeciwieństwie do piłsudczyków nigdy nie twierdził, że celem narodowców jest pełna niepodległość. Warszawscy endecy mówili jedynie o połączeniu ziem zaborów w jedno państwo pod berłem cara. Miała powstać Polska – z Warszawą, Poznaniem, Krakowem, być może Gdańskiem, ale już raczej nie ze Lwowem ani z Wilnem, bo te miasta Rosjanie uważali za swoje. Granica oparłaby się zapewne na Bugu. W przypadku zwycięstwa ententy powstałoby 20-milionowe państwo zależne od Rosji, z którymś z Romanowów na tronie. Jaką miałoby podmiotowość polityczną? Nie wiadomo, bo endecy nie wchodzili w szczegóły. ** Autor: [[Andrzej Chwalba]] ** Źródło: wywiad Mirosława Maciorowskiego, [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,22941483,legiony-polskie-wojsko-inne-niz-wszystkie.html ''Legiony Polskie, wojsko inne niż wszystkie Legiony Polskie, wojsko inne niż wszystkie'', „Ale Historia”], wyborcza.pl, 29 stycznia 2018. ** Zobacz też: [[endecja]], [[niepodległość]] * Roszczenia do Prus Wschodnich znalazły zaciętych orędowników szczególnie w Narodowej Demokracji i jej wodzu Romanie Dmowskim. Ten ostatni uzyskał niewątpliwie wiele podczas wojny u mocarstw Ententy dla Polski dzięki swym pismom, nie przeprowadził jednak swych postulatów wschodniopruskich. ** Źródło: w czasopiśmie „Nation und Staat” (B. 6. 1932/3.s. 683) znajduje się omówienie książki Axela Schmidta ''Ostpreussen – deutsch in Vergangenheit, Gegenwart u. Zukunft'', 1933 * W historycznym przedstawieniu nie można rozdzielać postaci Dmowskiego od Piłsudskiego. Ale przy tym związku zapomina się zbyt często, czym on stał się dzięki sobie i przez swój własny czyn: politycznym filozofem Polski na przełomie XX w… Jednakże ta nowa Polska spoczywa niemniej na zrealizowaniu jego politycznych idej, jak na micie Marszałka i Legionów… Dobrze znane jest historyczne znaczenie drogi, po której prowadził on Polskę do Wersalu i przed życzliwe forum zwycięskich mocarstw… Obok tego jednak stoi jego twór duchowy, jego dzieło jak politycznego myśliciela, jego głęboko sięgający wpływ jako wychowawcy Polaków w narodowym samouświadomieniu – ogólne dzieło, którem mu w historii duchowego rozwoju jego narodu przyznaje szczególną pozycję. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * W związku z 60 rocznicą śmierci Romana Dmowskiego Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla walki i pracy wielkiego męża stanu na rzecz odbudowania niepodległego Państwa Polskiego i stwierdza, że dobrze przysłużył się Ojczyźnie. W swojej działalności Roman Dmowski kładł nacisk na związek pomiędzy rozwojem Narodu i posiadaniem własnego Państwa, formułując pojęcie narodowego interesu. Oznaczało to zjednoczenie wszystkich ziem dawnej Rzeczypospolitej zamieszkałych przez polską większość, a także podniesienie świadomości narodowej wszystkich warstw i grup społecznych. Stworzył szkołę politycznego realizmu i odpowiedzialności. Jako reprezentant zmartwychwstałej Rzeczypospolitej na konferencji w Wersalu przyczynił się w stopniu decydującym do ukształtowania naszych granic, a zwłaszcza granicy zachodniej. Szczególna jest rola Romana Dmowskiego w podkreślaniu ścisłego związku katolicyzmu z polskością dla przetrwania Narodu i odbudowania Państwa. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla wybitnego Polaka Romana Dmowskiego. ** Źródło: uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 stycznia 1999 w sprawie uczczenia 60. rocznicy śmierci Romana Dmowskiego * Wykazano bezpośrednio z pomocą polskich źródeł, jak polska propaganda za „dostępem do morza” okazywała w czasie wojny światowej jedynie w grupie emigrantów Romana Dmowskiego usilne dążenie zdobycia Gdańska. Dmowski spróbował także potem, po zawieszeniu broni, przez „przejazd” wojsk polskich dostać Gdańsk gwałtem do rąk i wytworzyć przez to fakt dokonany. Podczas gdy „rzeczoznawcy” w Paryżu sekundowali mu przy przygotowaniu układu i pełne osiągnięcie celu wydawało się być bliskiem, Niemcy po raz pierwszy w tych ponurych dniach wypowiedziały veto przeciw żądaniu przewozu wojsk. ** Źródło: Erwin Höltze podaje w „Historische Zeitschrift” (B. 153.H.1. 1935.s. 210) referat z własnej pracy ''Die Freie Stadt Danzig'', Stuttgart 1935. {{SORTUJ:Dmowski, Roman}} [[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Politycy polskiego ruchu narodowego]] [[Kategoria:Politycy II RP]] [[Kategoria:Politycy okresu zaborów]] [[Kategoria:Polscy myśliciele polityczni]] [[Kategoria:Polscy dyplomaci]] [[Kategoria:Polskie ofiary represji w Imperium Rosyjskim]] [[Kategoria:Rosyjscy politycy]] [[Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej]] 8x19n4cxgen187097t8nwjcto0k5nbk 646184 646183 2026-08-05T14:29:42Z Lukaes54 51649 /* Inne */ 646184 wikitext text/x-wiki '''[[w:Roman Dmowski|Roman Dmowski]]''' (1864–1939) – polski [[polityk]], publicysta polityczny, współzałożyciel Narodowej Demokracji. [[Plik:Roman Dmowski LOC 3c35372u.jpg|mały|{{center|Roman Dmowski (ok. 1919)}}]] ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20My%C5%9Bli%20nowoczesnego%20Polaka.pdf Kościół, naród i państwo]''== * Katolicyzm nie jest dodatkiem do polskości, zabarwieniem jej na pewien sposób, ale tkwi w jej istocie, w znacznej mierze stanowi jej istotę. Usiłowanie oddzielenia u nas katolicyzmu od polskości, oderwania narodu od religii i od Kościoła, jest niszczeniem samej istoty narodu. ** Zobacz też: [[katolicyzm]] * Naród szczerze, istotnie katolicki musi dbać o to, ażeby prawa i urządzenia państwowe, w których żyje, były zgodne z zasadami katolickimi i ażeby w duchu katolickim były wychowywane jego młode pokolenia. * Nie trzeba dowodzić, że upadek narodów katolickich pociągnąłby za sobą upadek roli i wpływu Kościoła katolickiego. To też w sferach kościelnych z surową krytyką występowano wobec pewnych skrajności nacjonalizmu, ale na ogół uważano za bardzo pomyślny objaw budzenie się energii narodowej w społeczeństwach katolickich. Tym bardziej, że razem z odrodzeniem myśli narodowej szedł zwrot ku katolicyzmowi, ogarniający znaczną liczbę ludzi, którzy pod wpływami prądów XIX wieku od niego się byli oddalili. * Nie umiałbym powiedzieć, gdzie pierwej, we Francji, czy we Włoszech, użyto wyrazu „nacjonalizm” dla określenia nowego ruchu narodowego. Byłem zawsze zdania, że to termin nieszczęśliwy, osłabiający wartość ruchu i myśli, którą ten ruch wyrażał. Wszelki „izm” mieści w sobie pojęcie doktryny, kierunku myśli, obok którego jest miejsce na inne, równorzędne z nim kierunki. Naród jest jedyną w świecie naszej cywilizacji postacią bytu społecznego, obowiązki względem narodu są obowiązkami, z których nikomu z jego członków nie wolno się wyłamywać: wszyscy jego synowie winni dla niego pracować i o jego byt walczyć, czynić wysiłki, ażeby podnieść jego wartość jak najwyżej, wydobyć z niego jak największą energię w pracy twórczej i w obronie narodowego bytu. Wszelkie „izmy”, które tych obowiązków nie uznają, które niszczą ich poczucie w duszach ludzkich, są nieprawowite. * Polityka narodu katolickiego musi być szczerze katolicka, to znaczy, że religia, jej rozwój i siła musi być uważana za cel, że nie można jej używać za środek do innych celów, nic wspólnego z nią nie mających. * Wielki naród, jak już było gdzie indziej powiedziane, musi nosić wysoko sztandar swej wiary. Musi go nosić tym wyżej w chwilach, w których władze jego państwa nie noszą go dość wysoko, i musi go dzierżyć tym mocniej, im wyraźniejsze są dążności do wytrącenia mu go z ręki. ** Zobacz też: [[wiara]] * Wolnomularstwo utraciło już siłę duchowej atrakcji. Mając siłę organizacyjną, a stąd władzę i rozdawnictwo łask, przyciąga ono jeszcze ludzi, i to w dużej liczbie. Ale ten rodzaj ludzki, których się przyciąga łaskami, nie podbija świata. Przyszłość należy do tych, co mają ideę, wiarę w nią i zdolność poświęcenia. * Żyjemy w dobie bankructwa wielu podstaw, na których opierało się życie świata naszej cywilizacji w ostatnim okresie dziejów. W krajach przodujących cywilizacyjnie dotychczasowe podstawy walą się szybko, a niewiele widać twórczości w kierunku budowania nowych. Raczej widzi się upór w kierunku ratowania tego, czego się uratować nie da.<br />Takie momenty w dziejach cywilizowanej ludzkości bywały już nieraz. Znamionowały je zawsze pewne rysy wspólne, bez względu na warunki czasu i miejsca: upadek wiary, silnej wiary w cokolwiek; upadek myśli – zanik twórczości; upadek smaku – górowanie brzydoty nad pięknem; rozkład dyscypliny moralnej i upadek obyczajów; wreszcie, rozpowszechnienie się rozmaitych zabobonów, zastępujących wierzenia religijne. Wszystkie te rysy występują w bardzo uwypuklony sposób w dzisiejszym życiu naszej cywilizacji. ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20My%C5%9Bli%20nowoczesnego%20Polaka.pdf Myśli nowoczesnego Polaka]''== * Człowiek dla samego siebie jest o wiele więcej skomplikowaną i o wiele trudniejszą do wytłumaczenia istotą niż dla innych, bo ma przed sobą cały świat wewnętrzny, dla tych innych niedostrzegalny i tym samym poniekąd nie istniejący. Gubimy się we własnej duszy, nie umiejąc ani określenia, ani nazwy znaleźć dla rozmaitych jej składników, nie wiedząc, że w jej głębi drzemią instynkty zdolne w odpowiedniej chwili nad całym naszym jestestwem zapanować. I czasami jeden fakt, jedno spostrzeżenie w wewnętrznym świecie jak błyskawica oświetla wnętrze naszej własnej duszy, pozwala nam dojrzeć w niej pierwiastki, o których nigdyśmy nie myśleli i istnienia ich nigdy nie przypuszczali. ** Opis: Początkowo publikowane w: ''Podstawy polityki polskiej'' (drukowane w „Przeglądzie Wszechpolskim” w 1905). Dodawane do ''Myśli'' od trzeciego wydania (1907). * Gubi nas ona [bierność] nie tylko jako naród, ale jako jednostki. Jej to przede wszystkim zawdzięczamy, że wśród nas tak częstym jest zjawiskiem pesymizm, beznadziejność, brak wiary w siebie i w możność życia na lepszy sposób. Trzeba świat znać i rozumieć, a życie samemu urabiać według własnych wymagań. Świat wtedy nie będzie taki brzydki, a życie na nim nie takie złe, jak to nam się często zdaje. * I sprzedajemy humanitarnie Polskę w dalszym ciągu. * Jestem Polakiem – to słowo w głębszym rozumieniu wiele znaczy. Jestem nim nie dlatego tylko, że mówię po polsku, że inni mówiący tym samym językiem są mi duchowo bliżsi i bardziej dla mnie zrozumiali, że pewne moje osobiste sprawy łączą mnie bliżej z nimi, niż z obcymi, ale także dlatego, że obok sfery życia osobistego, indywidualnego znam zbiorowe życie narodu, którego jestem cząstką, że obok swoich spraw i interesów osobistych znam sprawy narodowe, interesy Polski, jako całości, interesy najwyższe, dla których należy poświęcić to, czego dla osobistych spraw poświęcić nie wolno. * Jestem Polakiem – więc mam obowiązki polskie: są one tym większe i tym silniej się do nich poczuwam, im wyższy przedstawiam typ człowieka.<br />Bo im szersza strona mego ducha żyje życiem zbiorowym narodu, tym jest mi ono droższe, tym większą ma ono dla mnie cenę i tym silniejszą czuję potrzebę dbania o jego całość i rozwój.<br />Z drugiej strony, im wyższy jest stopień mego rozwoju moralnego, tym więcej nakazuje mi w tym względzie sama miłość własna. ** Zobacz też: [[naród]], [[ojczyzna]] * Jestem Polakiem – więc całą rozległą stroną swego ducha żyję życiem Polski, Jej uczuciami i myślami, Jej potrzebami, dążeniami i aspiracjami. Im więcej nim jestem tym mniej z jej życia jest mi obce i tym silniej chcę, żeby to, co w mym przekonaniu uważam za najwyższy wyraz życia stało się własnością całego narodu. * Można bodaj z całą słusznością powiedzieć, że nigdzie nie ma tylu co u nas nieinteligentnych intelektualistów i tylu estetów bez smaku. * Nasz chłop, pomimo swej niskiej kultury jest zdolniejszy, pojętniejszy od chłopa niemieckiego lub francuskiego, to niekoniecznie stąd wnioskować należy, ze tamte narody uformowały się z gorszego materiału rasowego, ale że jedynie żyjąc w cywilizacji przez dłuższy czas i w intensywniejszych jej postaciach, zdołały już część najlepszego materiału z ludu wyciągnąć i w znacznej mierze zniszczyć. * Społeczeństwo zaś popada w bezmyślność w zakresie najżywotniejszych swoich interesów, w dziedzinach zaś oderwanych od życia okazuje skłonność do ekstaz i orgii duchowych. Umie ono przez dłuższy czas zupełnie nie interesować się poważnymi zaburzeniami w głębi państwa, od którego jego losy zależą, ale przychodzi czasem chwila, że z wszystkich kątów kraju zjeżdżają się ludzie w celu wysłuchania jednej opery, lub że wypełniająca salę koncertową wyborowa publiczność urządza sobie zbiorowe łkanie. * Tak, my jesteśmy w głównej swej masie, w tym, co stanowi naród przyszłości, społeczeństwem młodym, zaczynającym się dopiero dorabiać i wciskać na pole międzynarodowego współzawodnictwa, na którym się dziś rozsiadły wygodnie inne ludy. I jeżeli można powiedzieć, że powalona na ziemię i skrępowana od stulecia Polska zaczyna się poruszać na nowo, to głównym momentem jest tu właśnie ruch masy ludowej, młodej, żywotnej, dorabiającej się, pierwszymi, obudzonymi z uśpienia siłami rwącej się do życia: nie jest to właściwie odradzanie się starej Polski, ale powstawanie nowej z nieruchomych przez wieki pokładów. ** Zobacz też: [[Polska]], [[naród]], [[młodzież]] * Trzeba świat znać i rozumieć, a życie samemu urabiać według własnych wymagań. Świat wtedy nie będzie tak brzydki, a życie na nim tak złe, jak to nam się często zdaje. Jest ono tylko twarde dla zniewieściałych próżniaków i bezlitosne dla nie rozumiejących ducha czasu. * Warunki wszakże zewnętrzne nie mogłyby wystarczyć do zepchnięcia społeczeństwa w takiej mierze z jego drogi rozwojowej, gdyby w jego wewnętrznej organizacji nie istniały poważne po temu przyczyny. * Wszystko co polskie jest moje: niczego się wyrzec nie mogę. Wolno mi być dumnym z tego, co w Polsce jest wielkie, ale muszę przyjąć i upokorzenie, które spada na naród za to co jest w nim marne. * Wyrafinowanie duchowe naszego inteligentnego ogółu, jakkolwiek zupełnie zrozumiałe, gdy zważamy wszystkie jego źródła, przy bliższym zastanowieniu jest i smutne, i śmieszne zarazem. I nie tylko dlatego, że nie odpowiada ono poziomowi rozwoju naszych władz duchowych, że intelektualizm łączy się często ze słabymi zdolnościami umysłowymi i nawet nieuctwem, że estetyzmowi towarzyszy brak poczucia piękna, surowość i niewyrobienie smaku, podlegającego pierwszej lepszej sugestii, że w pierwszych szeregach ruchu etycznego idą niedojrzałe dusze, nie rozumiejące życia i jego zadań, niezdolne do konsekwentnego stosowania zasad, ale dlatego także, iż obecnemu momentowi i w dziejowym rozwoju naszego narodu najmniej odpowiada wszelka kontemplacja, wyrafinowanie duchowe, bierne filozofowanie lub pływanie w estetycznych ekstazach. My jesteśmy narodem młodym, a jeżeli idzie o świeżość duchową głównej masy społecznej – może najmłodszym w Europie. Polska upadła nie dlatego, że się jako naród zestarzała, ale dlatego, że się wykoleiła w rozwoju. * Znacznie głębsze rozbicie inteligencji polskiej wynikło z tłumnego wtargnięcia w jej szeregi Żydów. Przeprowadzona w przeddzień powstania [styczniowego] reforma Wielopolskiego zniosła prawne przegrody między nimi a społeczeństwem polskim. Rzucili się wtedy do szkół średnich i uniwersytetów. Wytworzyli liczną inteligencję, biorącą udział w życiu polskim, wnoszącą w nie swoje tendencje, narzucającą mu swe upodobania i swe nienawiści, a w wypadkach nawet, w których usiłowali być jak najwięcej Polakami, nie mogącą się pozbyć swej odrębnej psychiki, swych instynktów. Ta inteligencja, w miarę, jak liczba jej rosła, stawała się coraz słabiej polska, a coraz mocniej żydowską. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Zwalczanie etyki narodowej ze stanowiska chrześcijańskiego nie dowodzi wcale głębokiego zrozumienia zasad chrześcijańskich i mocnego do nich przywiązania, lecz tylko brak narodowego poczucia, a częstokroć i logiki. W stosunku do cudzoziemca, dajmy na to do Niemca lub Moskala, etyka chrześcijańska tyle mnie obowiązuje, ile idzie o stosunek prywatny, o stosunek człowieka do człowieka, tam wszakże, gdzie obaj występujemy jako przedstawiciele i obrońcy spraw swych narodów, jedynie mnie obowiązuje etyka narodowa. W stosunkach osobistych nie wolno mi go krzywdzić równie dobrze, jak gdyby był moim rodakiem, bo w tych stosunkach etyka nasza, etyka chrześcijańska, nie uznaje różnic narodowych. Ale nawet zabić go mam obowiązek w walce za ojczyznę. ** Opis: Początkowo publikowane w: ''Podstawy polityki polskiej'' (drukowane w „Przeglądzie Wszechpolskim” w 1905). Dodawane do ''Myśli'' od trzeciego wydania (1907). ==''[https://cbmn.pl/uploads/ebooks/Roman%20Dmowski%20-%20Nasz%20patriotyzm.pdf Nasz patriotyzm]''== * Ażeby Polacy mogli żyć prawidłowo w organizmie państwowym rosyjskim, trzeba ich cofnąć w rozwoju, trzeba ich cywilizacyjnie Rosjanom upodobnić. Ażeby zaś przestali marzyć o zjednoczeniu politycznym wszystkich ziem polskich, trzeba ich wytępić, dopóki bowiem naród ten będzie istniał w trzech państwach, dopóty będzie dążył, prawem konieczności do zlania się w jedną polityczną całość. * Ażeby żyć, musimy zdobyć prawa. Tego żądania polityka biernego oporu nie stawia i dlatego, obejmując wiele rzeczy pożytecznych, nie wystarcza ona na potrzeby chwili bieżącej. * Chociaż więc socjalizm u nas nie dał społeczeństwu programu, obejmującego ogół jego potrzeb, choć w naszej walce o istnienie narodu i jego rozwój cywilizacyjny nie zajął stanowiska, do którego rościł sobie prawo, chociaż wyznawcy jego więcej mieli często dobrych chęci, niż znajomości warunków życia społecznego - niemniej przeto występuje on, jako ważny kierunek społeczny, kierunek rozwojowy i przyczynia się do wytworzenia najlepszych sił narodowych. * Dziś rząd [rosyjski]przestaje się kryć, że celem jego usiłowań jest zlanie Polaków z Rosją pod każdym względem, czyli, inaczej mówiąc, wytępienie narodowości polskiej. * Gdyby rząd rosyjski nie posunął się już w swych wrogich działalnościach ani kroku naprzód, to my przy tych więzach, które nas obecnie krępują, przy dzisiejszej administracji, szkole, cenzurze i policji, przy nędzy ekonomicznej naszej inteligencji i warstw ludowych, musimy coraz bardziej upadać, by ostatecznie zginąć. Coraz silniejsze będą objawy zwyrodnienia fizycznego i duchowego, coraz częstsze wypadki upodlenia i odstępstwa. Coraz głębiej będziemy tonęli w tym bagnisku, w którym ugrzęźliśmy wskutek różnych przyczyn, dopóki ostatni Polak, któremu sęp nie wyżarł mózgu - rzuciwszy naokół wzrokiem rozpaczliwym, nie zawoła już naprawdę: ''Finis Poloniae''! * Gruntu tego niema. Jeżeli chcemy żyć, musimy go zdobyć i to zdobyć właśnie na drodze nielegalnej - rewolucyjnej. * Ile razy człowiek uważający się za Polaka, ba, nawet za patriotę, mówi po rosyjsku dobrowolnie i nie zmuszony ostatecznością wprowadza rusyfikacyjne reformy? Ile razy nie korzystamy z istniejącego prawa jedynie przez niedołęstwo i bezmyślne tchórzostwo? * Iluż to jest ludzi, którzy czekają na rewolucję jutra, zamiast robić dzisiaj rewolucję nieustającą. * Im bezwzględniej przedstawiciel wielkiego kapitału walczy z warunkami, które przeszkadzają mu ten kapitał powiększyć, tym lepiej nadaje się do swojej roli. * Już przed stu laty „stronnictwo patriotyczne”, które stworzyło Ustawę Trzeciego Maja, rozumiało przez patriotyzm dążenie do posunięcia społeczeństwa naprzód w jego rozwoju, do rozszerzenia praw na warstwy wydziedziczone, do pogłębienia wśród nich świadomości politycznej i narodowej. * Literatura po przejściu brutalnych operacji w cenzurze cierpi na niedokrwistość i kalectwo. Szkoła zabija moralnie, umysłowo i fizycznie... Oto warunki rozwoju dla całego narodu. * Naród nasz, który ma za sobą tysiąc lat kultury, który jest narodem europejskim - wyprzedza na wielką odległość Rosję, co zresztą sami Rosjanie powszechnie przyznają. * Nie dość na tym: ażeby społeczeństwo nasze nie poczęło się cofać w rozwoju, musi ono całe przywyknąć do życia nielegalnego. Kto nie chce żyć tym życiem, kto obawia się wszelkiego kroku niezgodnego ze „sprawiedliwością” najeźdźców, ten nie tylko musi zostać biernym, nie tylko musi usunąć się z najgłówniejszych dziedzin pracy narodowej, ale musi ulec ślepocie na najważniejsze zjawiska naszego życia, bo w literaturze i prasie legalnej ono odbicia swego nie znajduje. * Odpowiednio do położenia politycznego każdej dzielnicy, musimy uznawać rozmaity stosunek do rządów zaborczych, musimy się godzić na rozmaite odpowiadające warunkom miejscowym środki działania, ale nie zmienia to w niczym tej ogólnej zasady, według której każdy czyn polityczny Polaka, bez względu na to, gdzie jest dokonywany i przeciw komu skierowany musi mieć na widoku interesy całego narodu. * Ograniczając się do prasy legalnej, musimy się zgodzić, że lud nasz będzie coraz bardziej pozostawał w tyle za innymi narodami. * Patriotyzm nie nakazuje jedynie konserwowania narodu, ale czuwanie nad możliwie szybkim i prawidłowym sił jego rozwojem. * Pojedyncze i zbiorowe manifestacje i obchody, różne formy biernego protestu, bezrobocia lub choćby odmowa płacenia podatków, tępienie wszelkich zewnętrznych form rusyfikacji, niszczenie materialnych zasobów rządu, wreszcie kary wymierzane na gorliwszych agentów władzy lub na zdrajców sprawy narodowej - oto sposoby działania, za pomocą których utrudnia się wrogowi egzystencję w podbitym i gnębionym kraju, wprowadza się rozkład do jego systemu i rzuca strach na ośmielonych bezkarnością jego służalców. * Polityka narodowa w głównych swoich zasadach nie może być ani poznańską, ani galicyjską, ani warszawską - musi ona być ogólnopolską. * Polityka nasza musi być rewolucyjną, bo organiczna być nie może, bo nie ma żadnego gruntu legalnego, na którym by się mogła oprzeć; nie może ona pozostać polityką obrony, bo szczątki, które nam zostały, nie pozwalają żyć i rozwijać się, i program, ograniczony do obrony, byłby programem powolnego konania. * Program nasz, z jakiejkolwiek strony wzięty, jest dla zaborczego rządu nielegalnym i takim być musi. Działalność, obawiająca się gruntu rewolucyjnego, w naszych warunkach nie ma przed sobą przyszłości. * Przy dzisiejszych środkach militarnych, przy istnieniu w naszym kraju olbrzymiej armii obcoplemiennej, której na swą stronę przeciągnąć przecie nie można - marzyć o powstaniu mogą tylko ludzie, zadawalający się prostym brzmieniem wyrazu i nie próbujący sobie wyobrazić konkretnych warunków urzeczywistnienia zamiaru. * Rosja bardzo dobrze rozumie, że w interesie jej potęgi leży rusyfikacja naszego kraju. * Rząd rosyjski rozmaitymi czasy rozmaicie usprawiedliwiał swoje gwałty na Polsce. Dowodząc, że ziemie litewskie i ruskie stanowią odwieczną jedność z moskiewskim rdzeniem państwa carów, dziką działalność swą w tych ziemiach nazywał wyzwalaniem swego ludu z pod jarzma polskiego. Gnębiąc szlachtę w etnograficznej Polsce, podawał się za obrońcę uciśnionych ekonomicznie i politycznie włościan. Wieszanie i masowe wysyłanie na Sybir najlepszych sił społeczeństwa polskiego nazywało się uzdrawianiem narodu z chorobliwych marzeń, gwałty na unitach – przyjmowaniem na łono swego kościoła braci, których niegdyś przemoce oderwano i którzy teraz dobrowolnie powracają. Do ostatnich jeszcze czasów słyszeliśmy, że rząd rosyjski nic nie ma przeciw pomyślnemu rozwojowi narodowości polskiej, że chodzi mu tylko o zachowanie w całości granic państwa, o wytępienie dążności separacyjnych. * Słyszymy już szeptane drżącymi ustami słowo „ofiary”... Nie ma patriotyzmu bez gotowości do ofiar. Kto chce ocalić nasz naród, nie nadstawiając karku, ten będzie widział powolne jego gnicie... * Te resztki praw, których nam jeszcze nie wydarto, nie mogłyby wystarczyć do życia nawet znacznie niżej od nas stojącemu narodowi. Warunki więc życia muszą w ustroju naszym wywoływać zmiany chorobliwe, których zresztą nie brak, jak to każdy przyznać musi. * Te strony życia narodowego, których rozwinąć nie można na gruncie legalnym, stworzymy w postaci nielegalnej. * To jest nasze pojmowanie polityki obronnej... Obrona przed wrogiem polega przede wszystkim na porządnym umocnieniu swej twierdzy. Dążyć więc należy do wytworzenia w społeczeństwie surowej opinii patriotycznej, która by karciła wszelkie odstępstwa; do takiego wyrobienia politycznego narodu, żeby ludzie wyzyskiwali do ostateczności na korzyść społeczeństwa pozostałe nam jeszcze prawa, żeby nie ustępowali usiłowaniom władz przynajmniej w niczym, do czego przez panujące prawo nie są zmuszeni. * W masach ludowych wzrasta świadomość społeczna, a co za tym idzie polityczna i narodowa - ukazują się siły świeże, niewyczerpane fizycznie i imponujące liczbą. * Walka z kulturą polską, czyli wynaradawianie, to jedna tylko strona rosyjskiej względem nas polityki. Na niej polityka ta się nie kończy. * Zakres przedmiotów, o których wolno pisać, coraz się zmniejsza: pisma nasze doszły już do tego, że poza okrojoną należycie polityką zagraniczną, wolno im pisać tylko o balach, koncertach i o wypadkach na ulicy, notabene nie o wszystkich -kiedy bowiem oficer strzela do przechodnia z rewolweru, to można się dowiedzieć o tym tylko od świadków, kiedy zaś kozak morduje rodzinę sklepikarzy dla rabunku, to w pismach kozak nazywa się „jakąś osobą”. * Zresztą życie ekonomiczne nie może rozwijać się normalnie tam, gdzie wszelka inicjatywa osobista lub zbiorowa jest skrępowana, gdzie nie wolno stowarzyszać się w celach gospodarczych, a nawet dla pozyskania łatwiejszego kredytu, gdzie żadna instytucja lub przedsiębiorstwo nie mogą być pewne swego istnienia. ==''Polityka polska i odbudowanie państwa''== * Niepodległość nie dlatego mamy, że ktoś powiedział głośno, iż jej chce, tylko dlatego, że byli ludzie zmierzający planowo do jej odzyskania, orientujący się mniej więcej w warunkach do tego niezbędnych i umiejący te warunki dla postawionego sobie celu wyzyskać. * Historia wszystkich narodów uczy nas, jak często po pokoleniach marnych, moralnie słabych, niedołężnych przychodziły pokolenia dzielne, z szerokimi aspiracjami, które dokonywały wielkich dzieł. * Znaczna część ziem dawnej Rzeczypospolitej, leżących poza granicami naszego obszaru etnograficznego, pozostała częścią polskiego obszaru narodowego, w tym znaczeniu, że polskość jest tam dominującą siłą cywilizacyjną, jedyną zdolną do politycznego zorganizowania kraju, że ziemie te wreszcie geograficznie nie dadzą się z Polski wyłączyć. Naród, który politycznie i cywilizacyjnie nie zwyrodniał, który moralnie nie zmarniał, takich ziem wyrzec się nie może. * Państwo wielkie – to państwo, które ma dostateczne siły i środki, dość wysoką i sprawną organizację, wreszcie myśl kierującą, zdolną objąć dość szerokie widnokręgi, ażeby polityka jego mogła wywierać wpływ nie tylko na sprawy najbliższe, bezpośrednio go dotyczące, ale brać udział w regulowaniu spraw ogólnoeuropejskich, a jak dziś, ogólnoświatowych. * Państwami małymi są te, które zmuszone są ograniczać się do obrony tylko swych bezpośrednich interesów, które i w ich zakresie są od wielkich państw zależne, które często są wciągane w orbitę jednego z wielkich państw i, przy formalnej niezawisłości, mają jednak nad sobą zwierzchnią władzę. * Kto więc myślał naprawdę o odzyskaniu niepodległości i kto rozumiał, co to jest niepodległość, ten musiał myśleć o odbudowaniu Polski w takich warunkach, z takim obszarem, żeby mogła stać się państwem silnym, od sąsiadów niezależnym, zdolnym do wielkopaństwowej polityki. * państwa nie buduje się dla jednego pokolenia i jednym pokoleniem, (…) nie mierzy się wartości narodu. Żyć myślą o odbudowaniu państwa, pracować na serio dla tego celu mogli tylko ludzie nieżyjący wyłącznie dniem dzisiejszym, moralnie niezwiązani zanadto ze współczesnym pokoleniem, niebudujący całych swych nadziei na tym pokoleniu. * Gdyby Polska posunęła się znacznie na wschód, na ziemie językowo niepolskie, a nie objęła swymi granicami na zachodzie ziem rdzennie polskich, przestałaby być państwem narodowym i – zważywszy ewolucję polityczną Europy, – wkrótce przestałaby w ogóle być państwem. * Kto się zrzekał ziem zaboru pruskiego, ten się w istocie zrzekał niepodległej Polski. Jeżelibyśmy w przyszłości z tych ziem coś utracili, znaczyłoby to, że odbudowane państwo polskie zaczyna znów upadać. * Ktokolwiek starał się konkretnie sobie przedstawić przyszłe państwo polskie, kto obszar ziem polskich dobrze znał i miał cokolwiek politycznej wyobraźni – nie mógł marzyć o sięgnięciu do granic 1772 roku. * Ilu wreszcie, którzy nie umieli myśleć o Polsce, tylko o tym, jakby Moskalom zaszkodzić! * Autorzy powstań nie liczyli się wcale z położeniem zewnętrznym i wybierali na wybuch najnieodpowiedniejsze momenty polityczne. * Wybuchały powstania wbrew woli ogromnej większości społeczeństwa, narzucane mu przez garść, przeważnie młodzieży. * Dwa główne powstania, 18 stycznia 183063 roku, przyniosły korzyść – naszym wielkim kosztem – interesom nie naszym. Pierwsze było dywersją, która ocaliła rewolucyjny Zachód od zbrojnej interwencji rosyjsko-pruskiej, tu przynajmniej nie służyło sprawie wrogów; drugie gorzej, bo umożliwiło Prusom oddalenie Rosji od Francji i związanie jej z sobą na naszą zgubę. * W niektórych zaś gabinetach dyplomatycznych pamiętano, że umiemy swoim kosztem oddawać usługi obcym, i rejestrowano nas jako bezmózgową hołotę polityczną, którą w razie potrzeby można wyzyskać nie tylko dla obcych, ale nawet dla wrogich Polsce interesów. * wszelkie próby powstańcze, zaczynając od roku 1863, były już tylko z korzyścią dla Niemiec. Zacząłem się wtedy zastanawiać, czy to może być tylko zbieg okoliczności – za wiele w tym było prawidłowości, za wiele konsekwencji. A nie przychodziło mi wtedy jeszcze do głowy, że będę kiedyś patrzył na legiony polskie, maszerujące obok pułków pruskich w braterstwie broni… * Prusy swą karierę dziejową budowały na rozszerzaniu się na ziemie rdzennie polskie i zniszczenie całkowite Polski było głównym celem ich polityki. Był to ten z wrogów, z którym kompromis był nie do pomyślenia. On się mógł pogodzić tylko z ostatecznym pogrzebem Polski. I właśnie temu wrogowi zaczęła od pół wieku służyć myśl powstańcza, operująca hasłem niepodległości… * Polak pod panowaniem rosyjskim ciągle był drażniony, obrażany, ciągle miał powód do oburzenia. * Zbudowawszy, w znacznej mierze dzięki brakowi mózgu politycznego w Polsce, nowe Cesarstwo Niemieckie pod swoją hegemonią, Prusy wyrosły na pierwszorzędną potęgę światową i zaciążyły nad całą środkową i wschodnią Europą, co tylko mogło im ułatwić dokończenie ostatecznej likwidacji kwestii polskiej. Przeszkodzić temu mogła tylko emancypacja Rosji spod ich wpływów, prowadząca do nieuniknionego starcia zbrojnego między dwoma mocarstwami. * Mówiąc o naszych dawniejszych powstaniach i o nowszych próbach w tym kierunku, staram się oceniać ich znaczenie ze stanowiska logiki politycznej. Zapominam, że wielu ludzi u nas nie umie o tym przedmiocie myśleć spokojnie i logicznie, że na jego poruszenie reagują przede wszystkim uczuciowo. * Polska nie jest własnością tego czy innego Polaka, tego czy innego obozu ani nawet jednego pokolenia. Należy ona do całego łańcucha pokoleń, wszystkich tych, które były i które będą. Człowiek, który ryzykuje byt narodu, jest jak gracz, który siada do zielonego stołu z cudzymi pieniędzmi. * Naszym celem było stworzenie poważnego przedstawicielstwa polskiego w państwie rosyjskim, które by swym postępowaniem zmusiło Rosję do liczenia się z Polską i które by dla Polski zdobyło stopniowo na zewnątrz znaczenie czynnika polityki europejskiej. ** Opis: o polityce w Dumie rosyjskiej. * Są ludzie, którzy w polityce uznają tylko żniwo – nawożenie, orka i siew są niepotrzebne. Są tacy, którzy podczas pierwszych robót w polu już pytają o plon, a gdy nie widzą, zniechęcają się i odchodzą… * Jedna rzecz była uderzająca: wszystko, co się znajdowało w jakimkolwiek, nawet najluźniejszym, związku z Żydami, było przeciw nam – ma się rozumieć, w imię patriotyzmu. Widoczne było, że główny kanał, przez który przenikają wpływy niemieckie do Polski – to nasze żydostwo. * Polski się nie buduje ani dla siebie, ani dla swej partii, ani nawet dla swego pokolenia. Ona jest własnością nieskończonego szeregu pokoleń, które ją tworzyły i tworzyć będą, które stanowią naród. Tylko ten w wielkich, przełomowych chwilach znajdzie właściwą drogę, kto ma poczucie odpowiedzialności względem tak pojętego narodu. * Rzymianie, którzy wcale nie byli najgłupszym narodem, mówili: chcesz mieć pokój – przygotowuj wojnę. Europa od paru dziesiątków lat hałaśliwie przygotowywała pokój powszechny i doszła do powszechnej wojny, największej, najstraszniejszej, jaką świat widział. * Mówi się często u nas o dwóch równorzędnych orientacjach, o dwóch przeciwnych kierunkach polityki polskiej podczas wojny, z których jeden wygrał, bo strona wojująca, z którą poszedł, wygrała. Nie – była tylko jedna polityka polska. * Faktem jest, że istnienie legionów, jakkolwiek przyczyniło nam wiele kłopotu, nie sparaliżowało od początku naszej akcji, a to najważniejsze. * Były też rzeczy, których nie rozumiałem całkowicie i które chciałbym lepiej zrozumieć. Chciałbym wiedzieć, skąd pochodziła ta wściekła, wydobywająca pianę na usta, nienawiść do nas, do ludzi, którzy szli inną drogą; skąd te groźby, że jak przyjdą do Warszawy, to nas powywieszają, skąd to publiczne oskarżanie ludzi w Galicji, gdzie zawsze groziła interwencja władz austriackich… * Na pewno byli tacy ludzie, co sobie życzyli zwycięstwa Niemców, żeby czasem endecy nie wygrali, i myśl ta była tak intensywna, że zapomnieli przy tym zapytać siebie, jak Polska na tym wyjdzie. * Ziemie stanowiące dziś Republikę Austriacką prędzej czy później staną się częścią państwa niemieckiego. Temu żadna siła nie przeszkodzi, bo to jest koniecznością życia. * Zawsześmy łatwo przyjmowaliśmy to, co przychodziło z zewnątrz, i miało ono w naszych oczach zazwyczaj większą wartość niż to, co swoje. W polityce to się wyrażało w łatwym uleganiu obcym wpływom, obcym natchnieniom, nawet wtedy, gdy te nas pchały do działania na własną szkodę. * Zwłaszcza imiona Lloyda George’a i Wilsona, jeżeli Żydzi umieją być wdzięczni, winny być w ich księgach złotymi zapisane głoskami. * Dotychczas nie mogę zrozumieć, jakimi myślami kierowała się Rada Regencyjna, gdy wysłała do Szwajcarii ks. Eustachego Sapiehę, z propozycją do Komitetu Narodowego w Paryżu, ażeby ten również uznał jej zwierzchnictwo nad sobą. Jak sobie wyobrażano uzależnienie polityki prowadzonej przeciw Niemcom od organu mianowanego przez Niemców i istniejącego pod ich opieką? * Pokój brzeski był ukoronowaniem polityki, która związała losy Polski z Austrią i z Niemcami, która się nazywała aktywistyczną, a której aktywność wyraziła się ostatecznie w roli barana na rzeź prowadzonego. Składany był na ofiarę bogu niemieckiemu, więc mu pozłocono rogi. * Co zaś do ostatecznego załatwienia kwestii polskiej na terenie międzynarodowym, kwestii granic państwa przede wszystkim, to cała nasza praca podczas wojny zostałaby zmarnowana, gdyby Piłsudski i obóz stojący za nim dostali wpływ na te sprawy. Znaliśmy dobrze ich niechętny stosunek do ziem zaboru pruskiego, ich gotowość oddania Ukraińcom większej części Galicji Wschodniej, wreszcie ich niedorzeczne pomysły federacyjne na wschodzie. Gotowi byliby zrealizować Polskę 5 listopada 1916 roku, powiększoną o zachodnią Galicję. * Właśnie, proszę panów, otrzymałem wiadomość o nowym „pogromie” w Polsce. W Kielcach paruset młodych Żydów, wyszedłszy z kinematografu, ciągnęło przez ulice z okrzykami: „Niech żyje Lenin! Niech żyje Trocki! Precz z Polską!”. Tłum się rzucił na nich i padły ofiary. Co by panowie zrobili, gdyby w którym mieście francuskim ukazała się na ulicach banda z podobnymi okrzykami, wołająca: „Precz z Francją!”? * Jeżeli mi kto zazdrościł zaszczytu reprezentowania Polski na konferencji pokojowej, to nie miał czego. Trzeba było mego dużego zdrowia do spełnienia tego obowiązku, a i ono w końcu nie wystarczyło… * Na posiedzeniu plenarnym konferencji, na którym Wilson wniósł swój projekt Ligi Narodów, zabrałem był głos, ażeby z kolei powitać ten projekt w imieniu Polski. W przemówieniu moim znalazły się słowa: „Kraj mój leży w tej części Europy, w której największe niebezpieczeństwa zagrażają przyszłemu pokojowi”. Mówiłem tylko po francusku. Otóż generalny tłumacz konferencji, p. Mantoux (Żyd), bardzo zresztą zdolny człowiek i znakomicie władający obu językami, przełożył te słowa na angielski: „Kraj mój przedstawia największe niebezpieczeństwo dla przyszłego pokoju”. * Co prawda są ludzie, którzy gdy mają do wyboru między krzywdą polską a niemiecką, wolą, żeby się stała krzywda Polakom: oni tak długo już byli krzywdzeni, że się mieli czas do tego przyzwyczaić… * Biorę całkowitą odpowiedzialność za politykę polską. Jeżeli nie dość pomyślne rozwiązanie tej wielkiej dla naszego bytu państwowego kwestii ziem zachodnich pochodzi w tej czy innej mierze z naszej nieumiejętności, czy zaniedbania – ja przede wszystkim jestem za to odpowiedzialny. Czy jako kierownik tej polityki przed wojną i w pierwszym okresie wojny, czy później jako przewodniczący Komitetu Narodowego w Paryżu, czy wreszcie jako pierwszy, a przez dłuższy czas jedyny, delegat polski na konferencji pokojowej – przez cały czas odpowiedzialność na siebie brałem i powiększałem ją przez to, iż starałem się nie dopuścić, ażeby cokolwiek z naszej strony było robione wbrew mojej woli, wbrew temu, co uważałem za dobre. * Gdyby nie było legionów, Rady Stanu, Rady Regencyjnej i jej rządu, armii Królestwa Polskiego itd., gdybyśmy mieli podczas wojny rząd narodowy na Zachodzie, gdyby armia nasza po stronie sprzymierzeńców była jedynym dobrowolnym czynem zbrojnym Polaków, gdybyśmy na tej podstawie mogli byli wchodzić w umowy, dawać w imieniu całej Polski zobowiązania i otrzymywać je od mocarstw – inaczej byśmy pewnie, ja i Paderewski, w Paryżu przemawiali. Ale w polityce nigdy nie powinno się mówić „gdyby” … * – Któż z was słyszał przedtem o Cieszynie? – zawołał na jednym wiecu w Anglii Lloyd George głosem człowieka, który zrobił odkrycie geograficzne. * W tragicznej chwili naszych niedawnych dziejów, kiedy z ust zawiedzionego polityka polskiego padły słowa: „dla Polaków można coś zrobić, ale z Polakami nigdy!” – rozpoczęły się głębokie i szybkie przemiany w ustroju społeczeństwa, które musiały doprowadzić do tego, że coś dobrego w Polsce można zrobić tylko z Polakami. * Ci głównie ludzie, którzy tylko dawali ojczyźnie, a nic od niej nie brali, budowali Polskę. Tylko pokolenia, które takich ludzi mają, tworzą przyszłość narodu. * Pomiędzy licznymi węzłami łączącymi ludzi w jeden naród dwa są szczególnej wagi: (1) wspólne dzieje, współżycie w ciągu pokoleń pod jedną władzą i we wspólnych instytucjach, wiekowa walka przeciw wspólnym wrogom; (2) wspólność życia duchowego oparta na wspólnym języku. Zgodnie z różnymi warunkami historycznymi różnych części Europy bądź pierwszy, bądź drugi z tych dwóch czynników odgrywa rolę przeważającą. ==Inne== * A czy myślicie państwo, że warszawiacy nie przyczyniają się do niemczenia Galicyi? Proszę obserwować podróżnych, wjeżdżających z Królestwa w granice monarchii austryackiej! Proszę patrzeć, jak taka, z przeproszeniem, małpa warszawska znalazłszy się w Szczakowej z całą forsą paple po niemiecku, bo chce mieć tę satysfakcyę, że już jest za granicą, już w obcym kraju, że może już skorzystać ze swego wykształcenia w obcych językach. Sam widziałem Polaków z Warszawy, odpowiadających po niemiecku konduktorom kolejowym, którzy się do nich po polsku zwracali. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1897 * Agitacya np. socyaiistyczna w Paranie, dokąd wszyscy przybywają i powinni przybywać po to, żeby się zbogacić, jest absur­dem. Rezultat jej jest taki, źe wzrasta tylko zazdrość względem za­możniejszych jednostek polskich, która i tak już często prowadzi do tego, że Polacy wolą popierać kupca Niemca lub Portugalczyka, by się ich rodak czasem nie zbogacił i na nich nie wywyższył. Również szkodliwą jest tu praca nad wywoływaniem walk narodowościowych, mo­gących zohydzić życie tutejsze przy różnorodności mieszkańców. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Autor stwierdza głęboką różnicę etyczną między rasą polską i żydowską, uplastycznia ją z ogromną siłą, wreszcie formułuje ją przy sposobności. Pożycie tych dwóch żywiołów w jego powieści — to nie jest wzajemne zbliżanie się, asymilacya, ale wypieranie się wza­jemne, jednem słowem, walka bezwzględna. Ze stronic jego książki unosi się wiara, że żywioł polski w końcu zwycięży. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Blisko do piętnastu lat lat już istnieje nowy ruch narodowy wśród młodych, a jakże nikłe są siły, których dostarczył on obozowi narodowemu do pracy i walki na wszystkich polach. Ani jednego wybitnego naprawdę człowieka, czy to w dziedzinie myśli, czy też czynu. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Brazylijczyk jest przedewszystkiem zbyt odmienny rasowo, jest dla naszego chłopa za czarny, żeby mógł go do siebie ciągnąć. Stopa życiowa tych Brazylijczyków, z którymi się nasz osadnik styka, jest za nizka, ażeby mogła imponować, przeciwnie, wzbu­dza na ogół pogardę i szyderstwo. Budzi również odrazę pociąg żywiołu miejscowego do przelewania krwi, my bowiem we wszystkich warstwach społecznych jesteśmy właściwie bardzo łagodnego usposobienia. Wreszcie, jakkolwiek rzymski katolik formalnie, Brazylijczyk razi naszego osadnika swą pierwotną, barbarzyńską bezbożnością, nierozumieniem religii i jej wymagań, dzikimi zwyczajami religijnymi i nieprzyzwoitem znalezieniem się w kościele. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Brazylijczyk, przeciwnie, ma dla Polaka bezwzględną niemal po­gardę. Trzeba wiedzieć, że niema większych szowinistów nad Brazylijczy­ków. Patrzą oni z góry na Anglików nawet, a cóż dopiero na naszych pol­skich chłopów. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Chyba też niema w literaturze naszej powieści, któraby tyle nowego z życia na papier przeniosła, co »Ziemia obiecana«. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Ci sami, co niedawno wespół z żydami uderzali zuchwale w podstawy naszego narodowego bytu, co przymierzali się z tymi, którzy obrażali najświętsze uczucia polskie, dzisiaj nam krzyczą, że poniżamy sztandar narodowy. Sztandar narodowy to nie jest płachta, która się potrząsa przed oczyma rozjuszonego byka! Nosić go trzeba wysoko, i dlatego dłoń, którą go trzyma, musi być silna. Jeżeli nad podźwignięciem sił naszych pracować nie będziemy, jeśli polityka nasza prowadzić będzie do ciągłego osłabiania naszego narodu, sztandaru tego nie utrzymamy. A kiedy on na skutek naszej słabości pochyli się ku ziemi, to wtedy ci, którzy dziś krzyczą o jego poniżaniu, pierwsi rzucą się, żeby go w błocie zdeptać!… ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy, 1912 * Dla mnie miarą jest pożytek polskości: wszystko, co prowadzi do jej podniesienia, zbogacenia jej treści, rozszerzenia jej wpływu, jest dobrem, a jedynym hamulcem są moje instynkty moralne cywilizowanego człowieka, poszanowanie samego siebie i swego narodu, które mi nie pozwala, w jego nadto imieniu, nizkich używać środków. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 1, 1901. * Dla nas punktem wyjścia nie jest doktryna, ale interes nasz własny, bo interes narodowy polski jest w części interesem każdego, kto się Polakiem czuje, kto polskość, ducha polskiego, kulturę polską rozumie, komu do osobistego szczęścia szerokiego życia narodowego potrzeba. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 1, 1901. * Dziś Obóz Wielkiej Polski to jest właściwie obóz młodych Polaków, którzy mają tworzyć życie narodu polskiego, jego pracę na wszystkich polach, osłaniać piersiami swoimi jego byt i jego dobro przeciw wrogom, którzy by chcieli je zniszczyć, wziąć w swoje ręce losy państwa polskiego. ** Zobacz też: [[młodzież]], [[Polska]] * Dla niego [Reymonta] ludzie w społeczeństwie nie są matematycznemi jednostkami, ale faktami przyrodniczymi, wytworami rasy, wiekowego działania wpływów kulturalnych itd.. społeczeństwo zaś nie jest dowolną, mechaniczną mie­szaniną różnorodnych pierwiastków, ale organiczną całością, złączoną szeregiem wspólnych znamion, wierzeń, ideałów etycznych. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Do niczego również nie prowadzą zachcianki naśladowania metod faszyzmu. Faszyzm jest wielkim ruchem twórczym, ale wielkość jego i twórczość pochodzi stąd, że jest on ruchem narodowym, włoską narodową reakcją na idee XIX wieku, że łączy się z nim odrodzenie życia religijnego. (…) Metody wszakże polityczne faszyzmu są specyficznie włoskie, zastosowane szczęśliwie do warunków włoskich i do włoskiego charakteru narodowego. One właśnie stanowią tę stronę faszyzmu, której naśladować nie można. ** Źródło: ''Zagadnienia rządu'' (1927) ** Zobacz też: [[faszyzm]], [[Włosi]] * Galicyę można porównać z niezgrabnym chłopakiem, który idąc po raz pierwszy na większe zebranie towarzyskie, wynajął sobie garnitur, nie na niego skrojony. Skutkiem tego, zamiast się bawić, zamiast używać przyjemności, będącej w danym razie głównym celem, chłopczyna wyłącznie zajęty jest stosunkiem swej osoby do ubrania i męczy się rozmaitemi niewłaciwościami. To go pod pachami pije, to mu kołnierz na uszy włazi, to gors od koszuli tak się zachowuje, jakby się chciał z objęć kamizelki wydostać, a chwilami nawet zdaje mu się, iż część ubrania całkiem opadnie. Ciągle też, czy to tańcząc, czy rozmawiając z kobietami, czy jedząc przy stole, poprawia sobie ubranie i ani na chwilę o niem nie zapomina. Jak ten młodzieniec w pożyczonym garniturze, tak Galicya chodzi w swem prawie politycznem. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' X, „Przegląd Wszechpolski” nr 13, 1897 * Gdyby Polska nie miałaby tylu Żydów, nigdy by nie było rozbiorów. ** Źródło: ''Przewrót'', 1934, s. 270. * Gdybyśmy byli podobni do dzisiejszych Włoch, gdybyśmy mieli taką organizację jak faszyzm, gdybyśmy wreszcie mieli Mussoliniego, największego niewątpliwie człowieka w dzisiejszej Europie, niczego więcej nie byłoby nam potrzeba. ** Źródło: „Gazeta Warszawska”, 1925 ** Zobacz też: [[Benito Mussolini]], [[faszyzm]], [[Europa]] * Gdybyśmy mieli dziś wszystkie kwestie rozwiązane, gdyby nad niczym nie trzeba było suszyć sobie głowy i o nic walczyć, nie pozostawałoby nic innego, jak powiesić się z nudów. Właśnie nierozwiązane kwestie stanowią treść życia. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Główna (…) trudność tkwi w samym charakterze dzisiejszego ustroju ekonomicznego, wysuwającego na czoło życia żywioły niższe moralnie, szerzące rozprzężenie obyczajowe, i w wielkim na życie współczesne wpływie Żydów, którzy właściwym swej rasie bezwstydem zarażają dziś szybko społeczeństwa europejskie. ** Opis: o [[kapitalizm]]ie w 1929. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. ** Zobacz też: [[Żydzi]] * Granica między aktem walki politycznej a zwyczajną, ordynarną zbrodnią, między rewolucją a bandytyzmem nie istniała. To, do czego robienia, w imię celów rewolucji, żywioły prowadzące akcję rewolucyjną uważały się za upoważnione, te morderstwa partyjne, te rabunki pociągów i kas, połączone z mordowaniem ludzi uczciwie pełniących służbę, te mordy masowe zwykłych, skromnych policjantów strzegących porządku na rogach ulic – w oczach ludzi, którzy nie zatracili polskiej, zachodniej kultury moralnej, były po prostu czynami kryminalnymi. ** Opis: o działaniach PPS w walce o niepodległość. ** Źródło: [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,25160443,czy-jozef-pilsudski-byl-terrorysta.html alehistoria.pl], 9 września 2019. * Hitlerowcy rozumieją, że chcąc zorganizować Niemcy na podstawach narodowych, muszą zniszczyć pozycję Żydów i ich wpływ na społeczeństwo niemieckie. ** Źródło: ''Hitleryzm jako ruch narodowy'', szkic, 1932 * Humanitaryzm jest rzeczą piękną, ale humanitaryzm rozumny, umiejący przy obronie interesu narodowego uszanować wszystko, co dla ludzkości przedstawia wartość, nie pozwalający posiłkować się w walce środkami, poniżającymi godność człowieka. ** Źródło: Listy Warszawiaka z Galicyi, „Przegląd Wszechpolski” nr 9, 1897 * I dlatego to zdarza się często, iż działa się na lud w taki sposób, jakby chodziło o to, żeby przenieść do jego duszy ten nerwowy, powiem -histeryczny patryotyzm licznej sfery naszej inteligencyi, rozczulający się do łez nad ojczyzną, przy rozegzaltowaniu zdolny do szalonego nawet wybuchu, ale niezdolny stale o niej myśleć, dla niej pracować, i drobiazgu nawet codzień dla niej poświęcać. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 2, 1901. * Inteligentni brazylijczycy często i chętnie oświadczają, że z głodu by pomarli, gdyby nie osadnicy polscy, co przekładając na mniej silny język europejski, można twierdzić, że Polacy umożliwili im podniesienie ich kuchni ponad poziom »fiżonu« i »siarki« z farynią jakkolwiek nie można powiedzieć, żeby ją całkiem ucywilizowali, bo i dziś w najza­możniejszych domach brazylijskich jest ona pełna specyałów, niedostęp­nych dla naszego podniebienia, i jakby wymyślona na to, żeby wzbudzić w człowieku pogardę dla życia. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1900 * Jak biały człowiek, pełny szlachetności, niemogący się zdobyć na wyrządzenie małej przykrości jednostce ze swej rasy, po nieludzku postępuje z Murzynem, którego cierpienia tyle go obchodzą, co i cierpienia jego psa lub konia, tak samo inteligentny przedstawiciel warstwy uprzywilejowanej, bardzo wrażliwy na cierpienia ludzi swej klasy, może się zupełnie spokojnie zachowywać wobec rozpaczającego nędzarza dlatego tylko, że tu objawy rozpaczy są inne i dla niego niezrozumiałe. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Jakżeż tedy sprawa ruska ma się rozwijać na gruncie uczciwym, jeżeli tych nieszczęsnych Rusinów ciągle kupowano i kupuje się… Austriacy im płacili za nienawiść do Polaków, później Moskale zaczęli im płacić za to samo i zdaje się, że po dziś dzień płacą, wreszcie Polacy płacą im dla zatkania gęby i nadzieją zapłaty pobudzają ich do hałasowania i manifestowania się również z nienawiścią dla polskości. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Jeden z mniej wytrawnych, choć dość znaczących „sanatorów” wypowiedział się w rozmowie: „my czekamy, aż wy się rozbijecie, na wewnątrz pokłócicie, a wtedy was wykończymy”. Jest to jedno z sanatorskich złudzeń, bo zlikwidować obozu narodowego nikt nie zdoła: nie jest on wyrazem, ani jakiejś doktryny, ani jakichś partykularnych interesów; wyrasta on z istoty narodu, jest organizacją narodowego ducha i gdy naród żyje, on zginąć nie może. Może on tylko nie stanąć na wysokości swych zadań, gdy zgłupieje i gdy go zaprzątać będą wewnętrzne rozterki. ** Źródło: w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=27], 13 lutego 1934 * Jest poprostu śmiesznem wymagać, ażeby po trzech wiekach kolonizacyi niezaludnionych obszarów przez ludy europejskie, kolonizacyi, prowadzonej bez naszego udziału — a o ileśmy w niej brali udział w ostatnich czasach, to tylko jako mała domieszka do innych żywiołów ażeby dla nas właśnie zostawiono pustym najlepszy kawałek powierz­chni ziemi. Zresztą, czyż nasz lud ma takie rozkosze u siebie w Pol­sce, żeby dla swego osadnictwa raju ziemskiego potrzebował. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1900 * Jestem w trudnym położeniu, bo oni [młodzi obozu narodowego] dość często powołują się na mnie, dają nawet do zrozumienia, że ich popieram (co nie przeszkadza, że tam, gdzie mogą, szerzą wieści, że jestem już skończony, do niczego, że nawet umysłowo podupadłem, że mój ''Przewrót'' już nie zawiera nic nowego, że to tylko powtórzenie ''świata powojennego'' – robią to nawet wśród młodzieży gimnazjalnej). Ja zaś nie chciałbym publicznie w gazetach ogłaszać, że całą tę frondę surowo potępiam, żeby nie dawać broni w ręce przeciwników. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Jesteśmy różni, pochodzimy z różnych stron Polski, mamy różne zainteresowania, ale łączy nas jeden cel. Cel ten to Ojczyzna, dla której chcemy żyć i pracować. * Jeżeli jest nagroda w życiu przyszłym za dobre czyny, to fraternizowanie z bydłem, do którego nikt większego wstrętu ode mnie nie miał, będzie mi policzone jako największe poświęcenie mego życia, poświęcenie nie bez pożytku. ** Opis: o Rosjanach, list do Ignacego Jana Paderewskiego. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'' * Jeżeli położenie naszego narodu od lat wielu nieustannie się pogarsza, jeżeli sprawa nasza coraz gorzej stoi, jeżeli dobro naszego narodu w stosunku do innych ciągle się uszczupla – to przekonaniem mojem było i jest, iż przyczyna tego leży przedewszystkiem w tem, że naród nasz nie umie nad swymi interesami należycie czuwać, nie umie ich dzielnie i wytrwale bronić i nie umie nad pomnożeniem swego dobra skutecznie pracować. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * Jeżeli ruch ruski ma być istotnie pozytywnym ruchem narodowym, jeżeli ma być pracą dla szerszych ideałów, dla przyszłości społeczeństwa, to praca dla sprawy ruskiej musi się łączyć z pewnym poświeceniem. Dopóki zaś na udziale w ruchu ruskim robi się interes materialny, dopóty ruchowi te ­ mu pozostaną obcymi wszelkie idealne pierwiastki. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' IX, „Przegląd Wszechpolski” nr 12, 1897 * Jeżeli spotykamy człowieka pochodzenia żydowskiego, który łączy się z polskością bezwzględnie, uznając za swoje wszystko, co w niej jest dobrego i złego, który bronić chce wszystkiego, czego my bronimy, walczyć ze wszystkim, z czym walczymy, który nie zawaha się nawet przeciw Żydom pójść, gdy to dla dobra polskości będzie potrzebne, to takiego człowieka musimy uznać, naturalnie, za Polaka. Analizować krwi nikt mu nie ma prawa i potrzeby. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 5, 1901. * Jeżeli w jakiemkolwiek towarzystwie jest jedna osoba pochodzenia żydowskiego, już się uważa za obowiązek nawet słowa »żyd« nie wymawiać, a jeżeli trzeba go już koniecznie wymówić, to robi się to mimowoli takim biednym tonem, iż w drżeniu głosu czuć dodatek »z przeproszeniem«. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 5, 1901. * Każdy naród ma inną etykę odpowiednio do swej wartości cywilizacyjnej, do stopnia społecznego rozwoju. Naród nasz, który niezaprzeczalnie niżej stoi w rozwoju od przodujących w cywilizacji narodów europejskich, jeżeli ustępuje im pod względem moralnym, to właśnie przez mniejszą zdolność poszanowania godności ludzkiej w sobie i w innych. ** Źródło: Roman Wapiński, ''Roman Dmowski'', Wyd. Lubelskie, Lublin 1988, s. 76. ** Zobacz też: [[Polacy]] * Kiedy literatura piękna, odtwarzająca życie inteligencyi, w najznakomitszych swych dziełach współczesnych maluje choroby psychiczne, nie chcąc kręcić się w kole oklepanych tematów, kiedy zatem występuje społecznie, jako element rozkładowy,-literatura, odtwarzająca życie ludu, wprowadza pierwiastki świeże, zdrowe, budujące. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Kiedy polska młodzież zmuszona jest uczęszczać do szkół niemieckich łub moskiewskich, kiedy ją pozbawiają praw a do kształcenia się w języku ojczystym, to nie tu leży krzyw da, że uczy się ona w tym języku, którego u kolebki nie słyszała, ale w tem, że pozbawiają ją możności uczenia się w języku, który będzie jej językiem w życiu prywatnem i publicznem, którego ona będzie głównie używała zarówno przy pracy na chleb, jak przy zaspakajaniu swych najwyższych potrzeb duchowych, w tem, że zamykają przed nią gwałtem dostęp do polskiego dorobku duchowego, do tego skarbca, nagromadzonego przez wieki, z którego musi ona bądź co bądź czerpać i z którego całe życie będzie czerpała. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'', „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * Małomiasteczkowy Żyd w Polsce popada w coraz większą nędzę…<br />Na to biadanie nie zwracano u nas uwagi. Mało kto prasę żydowską czyta, a jeżeli dochodziło ono czasami do uszu polskich, nie robiono sobie z niego wiele, uszy te bowiem nawykły do skarg żydowskich, przeważnie niesłusznych.<br />Tym razem wszakże skargi te mają aż nadto poważną podstawę. Szybkie ubożenie zawsze zresztą ubogiego małomiasteczkowego Żyda w Polsce jest niezbitym faktem. ** Źródło: ''Kwestia żydowska'' [https://web.archive.org/web/20050514145958/http://www.polonica.net/Kwestia_zydowska_Roman_Dmowski.htm], 1930 * Młodzież warszawska po r. 1894 przedstawia się niesłychanie blado, anemicznie, pod względem świeżości myśli jałowa, wobec władzy po­korna i uległa, wobec zaś kolegów Rosyan i Żydów zruszczonych, bardzo, zabardzo tolerancyjna. Pod osta­tnim względem posuwa się do tego stopnia, że prze­staje niemal czuć się w murach uniwersyteckich, jak u siebie, ale poczyna traktować uniwersytet, jako grunt neutralny, gdzie wszyscy, bez względu na narodowość, za jednakowych są uważani kolegów. ** Źródło: ''Młodzież uniwersytecka w Warszawie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 22, 1897 * Mnie osobiście, a zdaje mi się -większość mych towarzyszów pracy, nie to pcha do działalności politycznej, że ktoś kiedyś "prawa człowieka" ogłosił, ale że dla polskości, którą w sobie samych czujemy, chcemy otworzyć jak najszersze widnokręgi, chcemy usunąć wszystko, co stoi na drodze jej swobodnemu, przyrodzonemu rozwojowi. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Moskali, pomimo całego ich aparatu państwowego, uważam za hordę azyatycką, nie dlatego wszakże, iż niosą moskiewszczyznę na zachód, ale dlatego, że prowadzą na każdym kroku dzieło zniszczenia, że panują tamowaniem postępu, że zdobywają dla siebie miejsce nie współzawodnictwem z nami w pracy, ale krępowaniem naszych sił, burzeniem tego, cośmy zrobili i robimy, zabijaniem w zarodku tego, co im może w przeszłości grozić, że wykazują przy tem dzikie instynkty rasowe -namiętność niszczycielską, pociąg do pastwienia się it.d. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * My, którzy uważamy chłopów za takich Polaków, jakimi sami jesteśmy, którzy przyznajemy im równy udział w życiu narodowem, musimy wymagać od nich poczuwania się do tych równych z nami obowiązków względem ojczyzny. Chłop nie dlatego ma walczyć za sprawę narodową, że jej zwycięstwo da mu korzyści bezpośrednie. korzyści materyalne, ale dlatego, że to jest sprawa narodowa, sprawa wspólna, wszystkich jednako obchodząca. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 3, 1901. * My, nowe pokolenie, mamy pojęcia inne. My uważamy, że zachowanie narodowości nie jest możliwe bez takiego czy innego stopnia niezawisłości politycznej. ** Opis: rozmowa z angielskim politykiem Donaldem MacKenzie Wallacem. * My Polacy lubimy żyć umówionemi kłamstwami, to też mówimy często o patryotach ruskich, nie mających uczucia nienawiści dla Polaków; tymczasem tego, co właściwie nazywa się patryotyzmem u Rusinów prawie nie spotykamy, natomiast zaś nienawiść do Polaków jest najwyraźniejszem ze wszystkich ruchu ruskiego znamieniem. Jest wielu takich Rusinów, którymby nic ruskiego nie zostało, gdyby im odebrać ruską do Polaków nienawiść. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 7 1897 * My Polacy nie dlatego dążymy do osiągnięcia politycznej niepodległości, nie dlatego staramy się oderwać od Niemców i Moskali, że mówimy innym, niż oni językiem, ale dlatego przedewszystkiem, że istniejąc jako odrębne państwo przez lat tysiąc blisko, wyrobiliśmy sobie polityczną i cywilizacyjną indywidualność, dzięki której posiadamy swoje, właściwe sobie potrzeby, których ani Moskal, ani Niemiec zaspokoić nam nie może. Poczucie tej wspólności potrzeb politycznych i odrębności ich od potrzeb Niemca lub Moskala, pamięć wspólnych losów i wspólnego działania przez tyle wieków – to są właśnie podstawy patryotyzmu i dążenia do wspólnej wszystkim Polakom niepodległości. Brak samoistności politycznej jest dla nas krzywdą, poczucie tej krzywdy jest cierpieniem, a naturalnym skutkiem tego poczucia są dzisiejsze nasze aspiracye polityczne. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * My, utrzymujemy, że państwo polskie może być silne tylko wtedy, jeżeli będzie państwem z centralną władzą polityczną, jak najszerzej samorządną, z jak najszerszą decentralizacją w sprawach kulturalnych, ekonomicznych itp., bo decentralizacja jest rzeczą główną – ale z jednym źródłem władzy państwowej, jednym sejmem i jednym rządem. ** Opis: na posiedzeniu Komitetu Narodowego Polskiego 2 marca 1919. * Myśmy tak odbiegli od innych narodów, że święcimy klęski, gdy tamte święcą zwycięstwa. ** Źródło: ''Polska polityka i odbudowanie państwa'', 1925 * Na Reymonta tedy nietylko musimy patrzeć, jako na znakomitego artystę, wnoszącego do literatury nowy sposób malowania życia, w któ­rym silne odczucie rzeczywistości łączy się z nieznanym w naszej po­wieści temperamentem, siłą w kreśleniu scen i postaci, ale także, jako na powieściopisarza społecznego, przedstawiającego nowe w literaturze prądy naszego życia. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Najodpowiedniejszym polem dla naszej ekspansji narodowej są Litwa i Ruś (…) Jest to wielkie terytorium, w porównaniu z Królestwem i Galicją słabo zaludnione ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski”, wrzesień 1903 * Naród jest tem więcej wart, tem więcej zdziałać zdolny, im spójniejszy jest, im jednolitszy w swych aspiracyach, a tem pewniejsza jego przyszłość, jako odrębnej w rodzinie ludów jednostki, im głębsza jego dusza, wyraźniejszy charakter, im bogatsze w treść to, co stanowi jego narodową odrębność. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 5, 1901. * Naszem ubóstwem narodowem, naszą słabością w porównaniu z innymi narodami jest smutne położenie materyalne i wiążący się z niem nizki stan oświaty ludu. Lud nasz na ogół nie bierze udziału w życiu narodowem nie pracuje dlą rozwoju polskości. Powołać go do tej pracy, zdobywać wespół z nim lepszą dla niego dolę ,przy której praca narodowa jest możliwa-to budować wielką Polskę przyszłości na małej teraźniejszej. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Nędza galicyjska – to skutek geograficznego położenia kraju, rozmaitych czynników dziejowych i plemiennych, które wytworzyły gęste jego zaludnienie, to skutek przede wszystkim rozbioru Polski, wykreślającego najbardziej nienormalne granice temu krajowi, w reszcie skutek smutnej gospodarki rząd u austryackiego w czasach przedautonomicznych. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1897 * Nie chcąc naśladować Prusaków i Moskali, których bezwzględność w tępieniu kultury polskiej dała nam sie dosyć we znaki, nie powinniśmy nikomu swej polskości gwałtownie narzucać, nie powinniśmy, jak tam ci, nikogo zapraszać batem do biesiady przy wspólnym stole duchowym, gdy m u się podoba do osobnego zasiąść. ** Listy Warszawiaka z Galicyi, „Przegląd Wszechpolski” nr 9, 1897 * Nie ckliwy patryotyzm niewieści, nie młodzieńczy, niecierpliwy, zrywający się do niewczesnych lotów ale patryotyzm mężów szczepić nam należy -to stałe, spokojne przywiązanie do ojczyzny, jako wspólnej sprawy wszystkich, i zarazem upór w pracy, w codziennym czynie dla niej, zdolność do pamiętania o niej w każdej chwili i do wielkich poświęceń czasu wielkiej potrzeby. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski", nr 2, 1901. * Niech Pan sobie przypomni, że moje „moskalofilstwo” zaczęło się od entente angielsko-rosyjskiej, że ja szedłem tylko konsekwentnie z Anglią i Francją, pomagałem jak mogłem do tego, żeby użyć Moskali przeciw Niemcom, dopóki i o ile użyć się dadzą. ** Opis: list do Ignacego Jana Paderewskiego. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'' * Niemcom, mojem zdaniem, nie ubliża to wcale, że pragną by kultura niemiecka na ziemiach polskich zakwitła, ale mam dla nich głęboką pogardę za ich kanalię hakatystyczną, która dla rozszerzenia narodowej kultury nazewnątrz, wewnątrz ją zubaża i upadla, gardzę nimi za to, że są zdolni używać tak nędznych, głupich, tak barbarzyńskich środków działania. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Obojętni na dobro i postęp ludu nie mają prawa nazywać się narodowcami. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Obserwując Polaków różnych dzielnic, doszedłem po przekonania, że kultura niemiecka zgubnie nader na polską umysłowość wpływa. Wyrosła na obcym gruncie, nie przystosowana do ducha naszej rasy, posiada ona mnóstwo pierwiastków dodatnich, wysokiej wartości, nie dających się wszakże zaszczepić u nas wobec braku gruntu przyrodzonego w naszym charakterze rasowym. Natomiast tępi ona w nas to, co stanowi naszą wartość, wyjaławia nas z narodowych właściwości psychicznych, odbiera nam polską lotność umysłu, wrodzony naszej rasie dowcip i wybitną u nas zdolność do uogólnień. Dlatego to uważam, iż wyzwolenie umysłowości galicyjskiej, tutejszych szkół średnich i uniwersytetów, z germańskiej niewoli duchowej jest jednem z najważniejszych zadań narodowych. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi XII'', „Przegląd Wszechpolski” nr 15, 1897 * Od dłuższego już czasu doszedłem do przekonania, że Piłsudski śni o dyktaturze wojskowej, o roli Napoleona wypływającego na fali rewolucji. (…) Taki człowiek, podniecany przez swoich współkonspiratorów, łakomych na władzę, łatwo gotów pokusić się o zamach na sejm. Zamach taki, moim zdaniem, skazany jest na fiasco w tym znaczeniu, że Polską rządzić bez poparcia narodu nikt nie jest w stanie. Nam wszakże musi chodzić nie o to, żeby podobny zamach spotkał się z niepowodzeniem, ale o to, żeby zamachu nie było. Sama próba takiego zamachu może Polskę zarżnąć… ** Źródło: ''w liście do Stanisława Grabskiego ''[http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=28], 14 marca 1919 ** Zobacz też: [[Józef Piłsudski]], [[Napoleon Bonaparte]] * Ojczyzna to przede wszystkim naród, a potem państwo: bez narodu nie ma państwa. * Polakiem (mowa o inteligentnych, świadomych narodowo ludziach) jest każdy, kto mówi po polsku i łączy się ze społeczeństwem polskiem we wszelkich dążeniach, mających na celu dobro narodu, gotów dzielić wszelkie jego złe czy dobre losy. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 5, 1901. * Polska beż Żydów, byłaby jak zupa bez pieprzu – bez smaku. ** Źródło: ''Polska polityka i odbudowanie państwa'', 1925 * Polska cywilizacya, stworzona przez rasę polską i przepojona właściwościami jej ducha, istnieje; nie przeceniam jej wartości w porównaniu z wyżej rozwiniętymi typami cywilizacyjnymi innych ludów, ale przywiązany jestem do jej znamion, bo są mojemi; chciałbym więc by była jak najbogatszą, jak najwyższą by jak najszerzej panowała. Zadaniem mojem nie tylko bronić polskości przed kurczeniem się, ale pracować na właściwych drogach nad jej rozszerzeniem. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 1, 1901. * Pomimo to wszystko mogę z całą szczerością oświadczyć, że nienawiści do żydów nie czuję. I w ogóle nie kieruję się w polityce nienawiściami. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * Potępiam ją, [frondę w obozie narodowym] nie tylko dlatego, że rozbija ona jedność obozu narodowego, ale że sama w sobie jest głupia i dla sprawy naszej szkodliwa. ** Źródło: list do ks. Prądzyńskiego, 13 lutego 1934 * Pozytywiści warszawscy zaatakowali myśl polską w imię nauki współczesnej, żądając nietylko prawa obywatelstwa, ale panowania dla poglądu na świat, opartego na wiedzy przyrodniczej. Ale sami nie na tej wiedzy wychowani, nie posiadali oni przyrodniczego sposobu myśle­nia i, przy całym swym dla pozytywistycznego kierunku surowym pietyzmie, nie umieli konsekwentnie go przeprowadzić i na jednolity sy­stem myślenia się zdobyć. W szczególności, w poglądzie na społeczeń­stwo i jego sprawy, żyli oni tem, czem żyła Europa w pierwszej poło­wie naszego stulecia, a więc spuścizną po wieku osiemnastym. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Prawda, że w Paranie czeka każdego praca i to nie lekka, ale przynajmniej za tę pracę ma chleb i coś na dodatek do tego chleba, gdy tymczasem w europejskiej ojczyźnie, przy ciągłym a szybkim wzroście ludności i jej potrzeb, przy słabym stosunkowo wzroście wytwórczości, a z nią i zarobków — część narodu niezawsze ma za pracę dosyć chleba, a je­szcze częściej nie ma dosyć pracy. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1900. * Prawdziwy patriotyzm nie może mieć na względzie interesów jednej klasy, ale dobro całego narodu. ** Źródło: Dybkowska A., Żaryn J., Żaryn M., ''Polskie dzieje od czasów najdawniejszych do współczesności'' ** Zobacz też: [[patriotyzm]] * Praca naukowa jest szukaniem prawdy i wysiłki pracowników, którym często towarzyszy wielkie poświęcenie i wyrzeczenie się tego, co inni mają w życiu, z miłości prawdy pochodzą. Zbliżenie się z nauką, zrozumienie jej ducha rozwija w społeczeństwie miłość prawdy, wypiera z życia społecznego kłamstwo: kłamstwo poczciwe, polegające na złudzeniach co do siebie samych i co do świata zewnętrznego, złudzeniach, które były źródłem tylu klęsk naszej ojczyzny – i kłamstwo podłe, obmyślane i często zorganizowane, które znieprawia życie polityczne i rozkłada siłę narodu. * Propaganda rusyfikacyi za pomocą poezyi Puszkina jest pomysłem zupełnie chybionym, ten poeta bowiem nie może pociągnąć młodych serc i umysłów, a rozpala tylko instynkty pornograficzne. Jego rzekomy liberalizm w pierwszej dobie twórczości jest bardzo ściśle zespolony z pornografią i nawet powodem kary, jaka w mło­dości na Puszkina spadła, była zarówno nieprawomyślność polityczna, jak nieprzystojność obyczajowa. Jego „zakazane" poezye, wydawane niejednokrotnie zagranicą, obok złośliwych drwin z przedstawicieli władzy, nie wyłączając najwyższego jej uosobienia — cara, zawie­rają utwory sprośne i cyniczne, które nie ze względów politycznych ale ze względów moralności nie powinny być drukiem ogłaszane. ** Źródło: ''Listy Warszawskie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1899. * Przed Polską, zdaniem moim, otwierają się tak świetne widoki jakich od wieków nie miała. Może ona wszakże z nich skorzystać tylko wtedy, gdy sama dorośnie do swego położenia i swych zadań. Wszystko zależy od tego, czy obóz narodowy polski w tych trudnych dla niego chwilach nie osłabnie ani w swej myśli, ani w działaniu.<br />Nie mam wątpliwości, że wiedzą to dobrze nasi przeciwnicy… To też dziś za pierwsze zadanie stawiają sobie skorzystać ze słabości czy głupoty tych czy innych żywiołów w naszym łonie, by nas rozwałkować, rozbić na grupy nawzajem się zwalczające… ** Źródło: w liście do księdza prałata Józefa Prądzyńskiego [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=27], 13 lutego 1934 * Przed przyjściem osadników europejskich, a, ściśle mówiąc, polskich, w kraju tym żyli tylko wzmiankoweni kabokee, zbierający herwę, fazenderzy-hodowcy i mała garstka ich niewolników Murzynów, mniej lub więcej zamożni handlarze herwy i właściciele obszarow herwowych, wreszcie w północno wschodniej części stanu trochę ludności niby rol­niczej, złożonej z Brazylijczyków i z oswojonych Indyan, uprawiających knkurydzę (milho, w języku dzisiejszych osadników polskich — »milija«), czarną fasolę (feijao preto, zwaną przez naszych osadników bądź »fiżonem«, bądź po prostu szablakiem), mandiokę*) i tytoń. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1900 * Przedewszystkiem należy ułatwiać wychodźcom, udającym się do Parany, nabywanie gruntów i zagospodarowywanie się, chroniąc ich, o ile można przed wyzyskiem. Stworzyć więc należy zorganizowaną kolonizacyę na możliwie najszerszą skalę, bo wszystko, co będziemy zdolni w tym kierunku zrobić, będzie zawsze zamałem w stosunku do potrzeb naszego wychodztwa, które coraz węższe pole znajduje dla siebie w Stanach Zjednoczonych, a udając się gdzie indziej, często wpada w okropne warunki, zgotowane przez nieludzkich wyzyskiwaczy, jak tego świeżo mieliśmy przykład na wyspach Hawai. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6 1900 * Przekonaniem mojem było i jest, że największym naszem nieszczęściem narodowem jest nasza własna bierność, nasza ospałość polityczna. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912. * Robi czasem na mnie wrażenie wołu, któremu wydaje się, że jest bykiem, i wdrapuje się na krowę… ** Opis: o Piłsudskim. ** Źródło: list do St. Grabskiego, 14 marca 1919 * Rosjanie pogardzają tradycją, uważają ją za przesąd. A ja uważam, że w niej leży podstawa kultury. ** Źródło: [https://web.archive.org/web/20120210111026/http://www.jednodniowka.pl/news.php?readmore=395 „Rozwój” nr 100, czwartek, 9 maja 1907] * Rozbiór Polski był faktem nie tylko dlatego szkodliwym, że powstrzymał samoistny rozwój polityczny i cywilizacyjny jednego z większych w Europie narodów, że wytworzył nienormalny układ ogólno-europejskich stosunków międzynarodowych, ale i dlatego, że tworząc nienaturalne granice państwowe, stał się przyczyną chorobliwych stosunków ekonomicznych. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 3, 1897 * Rusin, który tak samo tęskni za wolną Ukrainą, jak ja za niepodległą Polską, jest dobrowolnym lub mimowolnym aktorem, który mnie tylko naśladuje. On nie ma ani poczucia tej politycznej indywidualności, którą tylko wieki państwowego bytu wyrobić mogą, ani jasnej świadomości swych odrębnych potrzeb politycznych, którychby zaspokojenie tylko w „wolnej Ukrainie” znalazł, ani nawet nie może wyobrazić sobie, jakby ta wolna Ukraina wyglądała – jego ideał to właściwie frazes, którem u nie dało treści życie i który powstał przez naśladownictwo. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * Szkoła rosyjska w Polsce nie znosi wybitnych indywidualności— albo je odrzuca, albo łamie. Odrzuceni przez szkołę stanowią najlepszą część młodzieży, zarówno pod względem zdolności, jak charakteru; giną oni w szarej masie skutkiem niemożności zdobycia wykształcenia, wyjątki zaś tylko przez najtrudniejsze warunki na wierzch się wybijają. Do tych wyjątków należy Reymont. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Tak więc pod wpływem literatury pięknej, uprawiającej tematy ludowe, odbywa się proces wnikania pierwiastków psychicznych ludowych w życie duchowe warstw oświeconych czyli tak zwanej inteligencyi. Proces ten bezpośrednio pociąga za sobą zbliżenie duchowe pomiędzy inteligencyą a ludem, czyli, jeżeli można się tak wyrazić, demokratyzacyą psychiczną warstw oświeconych. Ta demokratyzacya psychiczna nie jest cofaniem się w rozwoju duchowym, jakby to można było sobie powierzchownie wyrozumować; przeciwnie musi ona wpłynąć w kierunku postępowym, jako proces, dający nowy materyał do rozwoju życia duchowego. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * To jest jasne, że chcąc zapewnić przyszłość Polski, trzeba usilnie i konsekwentnie dążyć do tego, żeby Żydów w naszym kraju było coraz mniej (…). Podstawą ich siły jest opanowanie handlu w Polsce, a w części znacznej i rzemiosła, zażydzenie naszych miast i miasteczek. Polacy muszą sami wziąć w ręce swój handel, oczyścić z Żydów swe rzemiosła. ** Opis: w 1934. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. ** Zobacz też: [[antysemityzm]] * Trzeba pamiętać, że, nie mając poważnych pod względem naukowym kandydatów Rosyan, władza mianowała na katedry miernoty, za to tylko, że posiadały odpowiednie przekonania polityczne. Pytanie teraz: co ma robić profesor, nisko stojący pod względem naukowym i w ogóle umysłowym, który do­stał katedrę za to tylko, że jest „dobrym Rosyaninem”? co ma robić, jak nie manifestować ciągle swego „do­brego ducha rosyjskiego” ? Co ma robić taki z prze­proszeniem idyota w rodzaju profesora fizyki Ziłowa, jak nie wielbić publicznie Murawiewa, „który uwolnił Litwę od jarzm a polsko-katolickiego”?… On to musi robić, żeby dowieść, iż nie jest zerem, że w braku kwalifikacyi naukowych „patryotyzm rosyjski” daje mu prawa do zajmowanej katedry. ** Źródło: ''Młodzież uniwersytecka w Warszawie'', „Przegląd Wszechpolski” nr 22, 1897 * U żadnego z powieściopisarzy naszych szlachetny kult siły oraz odczucie indywidualności narodowej i przywiązanie do niej, nie wyraziły się w takiej mierze, jak u Reymonta. Jego bohaterowie mają coś tytanicznego w sobie, przy całym realizmie w kreśleniu postaci i malowaniu scen życia, a każdy jest wybitnym przedstawicielem swej rasy, której znamiona autor z umiłowaniem utrwala na papierze. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * W czasach dzisiejszych jedną a największych klęsk naszego społeczeństwa jest brak ludzi dzielnych, odważnych, ludzi szerszej miary moralnej. I dlatego nie tylko szkołą polityczną i obywatelską być powinniśmy, ale także szkołą charakterów. ** Źródło: ''W naszym obozie'', "Przegląd Wszechpolski" nr 4, 1901. * W ogóle fałszem jest twierdzenie, że polskość w państwie austryackiem ma całkowitą swobodę rozwoju, w jednych bowiem dziedzinach rozwój ten jest powstrzymywany, w innych narzucana jest niemczyzna; tylko ogół galicyjski w słabym stopniu podziela aspiracje narodowe innych zaborów i dobrowolnie panowaniu niemczyzny się poddaje. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi, XI'', „Przegląd Wszechpolski” nr 14, 1897 * W mojej naturze – przyznaję się otwarcie – tkwi element walki, tkwi upór, który wtedy, gdy mi wróg woła: każdy, byle nie Dmowski! każe odpowiedzieć: a więc właśnie Dmowski! ** Opis: o kandydowaniu Dmowskiego do IV Dumy rosyjskiej. ** Źródło: mowa Romana Dmowskiego wygłoszona na zebraniu prawyborców m. Warszawy w sali Resursy Obywatelskiej, 1 października 1912 * W stosunkach bowiem polsko-ruskich w Galicyi spotykamy się z rzadkimi dziwolągami: ażeby nie uciskać narodowości uciska się tu ludzi, do tej narodowości należących; ażeby nie mogło być mowy o latynizowaniu greckich katolików, gwałci się wolność i zabrania się ludziom przechodzić z jednego obrządku na drugi; ażeby pokazać, że się nic nie m a przeciw rozwojowi narodowości ruskiej, zakłada się ruskie gimnazyum i gwałtem się tam przenosi z polskiego katolików greckiego obrządku, wbrew woli ich i ich rodziców! ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' VII, „Przegląd Wszechpolski” nr 8 1897 * W walce nie ma zmiłowania, nie ma kapitulacji na dogodnych warunkach, można tylko zginąć lub zwyciężyć. ** Źródło: Wojciech Muszyński, Jolanta Mysiakowska, ''Lista strat osobowych ruchu narodowego 1939–1955, zeszyt 1'', 2008 * Wczoraj i dziś słońce pięknie świeci, więc zaczynam się rozweselać. Nadto poczciwy Hitler pracuje nad umocnieniem mojego dobrego humoru. ** Opis: przy owym cytacie warto zaznaczyć, iż jest on wyjęty z kontekstu i miał raczej dowcipne, ironiczne znaczenie. ** Źródło: list do Karola Waligórskiego ** Zobacz też: [[Adolf Hitler]], [[humor]] * Wierzę w Polskę dopóty, dopóki są w niej analfabeci. ** Opis: przy owym cytacie warto zaznaczyć, iż jest on wyjęty z kontekstu i miał raczej dowcipne, ironiczne znaczenie. ** Źródło: list do Ignacego Wapińskiego * Właściwie te narody tylko, które przez wieki całe tworzyły swe konstytucyę, jak Anglicy lub Szwajcarzy, są w tem położeniu, że prawo u nich jako tako odpowiada odczuwanej przez społeczeństwo potrzebie, i tam też, o ile można sądzić, polityka mniej ma znamion plagi, wciskającej się we wszystkie dziedziny życia i nad wszystkiem panującej. ** Źródło: ''Listy Warszawiaka z Galicyi'' X, „Przegląd Wszechpolski” nr 13, 1897 * Współrzędność procesu demokratyzacyjnego z nacyonalizacyą jest faktem, który potwierdzają i zjawiska patologiczno społeczne. Jednostki, zdemokratyzowane na obcych jedynie literaturach, zwykle odbiegają sympatyami od własnego społeczeństwa w kierunku źródła, z którego brały pokarm duchowy. Zjawiska te podciąga się zwykle pod miano kosmopolityzmu, jest-to jednak niewłaściwe zastosowanie wyrazu, gdyż należą one właściwie do zboczeń nacyonalizmu. ** Źródło: ''Powieść ludowa jako czynnik społeczny.'', "Życie" nr. 46 1890 * Współzawodnictwo między narodo­wościami powinno się objawiać tylko w pracy twórczej, dla której ogromna- wolność tu istnieje. Kto więcej zdoła stworzyć, ten weźmie górę. Zachęcać ludzi do tej pracy, organizować ją, odnajdywać najlepsze jej w tutejszych warunkach formy, wykazywać ludziom, że o ile czegoś nie osiągają, to sami są temu winni przez swą niezaradność lub nie­dbalstwo, to zadanie ludzi, którzy chcą tu czegoś dokonać. Wbijać zaś lu­dziom w głowy fałsz, że są tu narodowo strasznie uciskani, że urzeczy­wistnieniu ich dążeń stoją na przeszkodzie obcy, jątrzyć, szczuć, pod­niecać namiętności — to znaczy odwracać uwagę rodaków od właści­wych zadań i wynajdywać dla nich sposób usprawiedliwiania się, że tego lub owego nie mogli uskutecznić. Zamiast tego przenoszenia ko­niecznych w Europie plag na grunt nowy, lepiej zawinąć rękawy i wziąć się do pracy. Wszelkie w tutejszych warunkach narzekanie jest skutkiem próżniactwa i niedołęztwa, cnót, których przedstawiciele zbyt licznie, niestety, nawiedzają Parane. ** Źródło: ''Z Parany'', „Przegląd Wszechpolski” nr 6, 1900 * Względne wynarodowienie Galicyi, a właściwie jej miast, stanów i ogromny przedział między tą prowincyą a resztą Polski, przeszkadza nam częstokroć rozumieć Galicyan, a im nas nawzajem. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 2, 1897 * »Ziemia obiecana« jest powieścią w całem tego słowa znaczeniu społeczną. Daje ona możliwie pełny obraz etyczno-psychologiczny prze­mysłowego ogniska, przedstawia przeobrażanie się ludności rolniczej kraju na przemysłową, wreszcie rzuca silne światło na wzajemny sto­sunek trzech grup kulturalno-rasowych, Polaków, Niemców i Żydów. ** Źródło: ''NOWA POWIEŚĆ SPOŁECZNA. (UWAGI O „ZIEMI OBIECANEJ WŁ. ST. REYMONTA).'', "Przegląd Wszechpolski" nr. 2 1899 * Zorganizowany należycie naród jest potęgą, której nic na świecie przeciwstawić się nie zdoła. Wobec tego organizacja narodowa ma obowiązek działać uczciwie i otwarcie. Tylko obozy, działające przeciw narodowi i jego dobru, mają potrzebę uciekania się w walce o swe cele do środków nikczemnych – do kłamstwa, obłudy, oszczerstwa, nawet do skrytobójstwa.<br />Organizacja, wysoko ceniąca godność swego narodu, pragnąca, ażeby jak najwyżej stał pod względem religijnym i moralnym, może działać tylko środkami uczciwymi. Uczciwość wszakże, gdy staje do walki, wymaga wielkiego męstwa. Tchórze nigdy nie walczą uczciwie. ** Źródło: fragment przemówienia wygłoszonego na zakończenie obrad powołujących do istnienia OWP w Poznaniu [http://www.romandmowski.pl/default.php?dzial=teksty&id=24], grudzień 1926. * Związali oni [Żydzi] swą karierę z kapitalizmem nowoczesnym, na którego rozwój i charakter sami wielki wpływ wywarli, i przezeń spodziewali się dojść do całkowitego panowania nad światem. ** Opis: w 1930. ** Źródło: Adam Leszczyński, [https://archive.ph/30o08 ''Jak prawica cenzuruje Dmowskiego''], wyborcza.pl, 3 stycznia 2014. * Żydzi, nawet bardzo młodzi i idealni, nawet pracujący w polskim socjalizmie, mają po pierwsze skłonność do uważania się za odrębny żywioł z odrębnymi od reszty ludności interesami, zasługującymi na takie same uwzględnienie, jak wszelkie inne, a powtóre, że na Galicyę patrzą, jako na żydowską część Polski, że następnie Polacy sami dosyć chętnie ten pogląd podzielają. ** Źródło: „Przegląd Wszechpolski” nr 4, 1897 * Nauka nas uczy, że życie jest ruchem,<br />A ruch daje siłę, a siła jest duchem.<br />Jedzenie jest ruchem, więc pojmie to głowa,<br />Ze rozkosz jedzenia to rozkosz duchowa. ** Źródło: Mariusz Kułakowski, ''Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień'', Wydawnictwo Dębogóra 2018, s. 35. ==O Romanie Dmowskim== * Bez ideału, który on postawił i bez budzącej niechęć pruskiej karności nie byłyby dzisiejsze polskie ziemie zachodnie tym, czym stały się dla młodego państwa. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Bez wątpienia bez udziału Dmowskiego państwo polskie nie byłoby nigdy tym, czym pod jego wpływem mogło się stać na Konferencji Pokojowej. Było ono dziełem Wersalu, a to znaczy, skoro przyjmuje się zgoła samodzielną aktywność Polaków, dziełem Dmowskiego. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Dla dzisiejszych przeciwników stawiania pomnika Dmowskiemu jest on jedynie „antysemitą” i „nacjonalistą” – co oczywiście ma brzmieć hańbiąco. Tyle z niego zrozumieli, to ich problem. Tylko dlaczego mają uchodzić za wyrocznie! Mam nadzieję, że będziemy pamiętać o Romanie Dmowskim 11 listopada 2006 r. ** Autor: [[Jan Żaryn]] ** Źródło: [http://www.rzeczpospolita.pl/dodatki/opinie_061024/opinie_a_3.html ''Nie wyrzucajmy Dmowskiego na śmietnik historii''], „Rzeczpospolita”, 24 października 2006. * Jednak pan Roman [Dmowski], pozostając pod wrażeniem porannej wizyty w Belwederze, nie miał swego zwykłego humoru. To nie osobiste względy sprawiły, że chmura osiadła na jego czole, tylko głęboka troska o los państwa, rządzonego przez Piłsudskiego i jego kamarylę. Niedługo trzeba było czekać, by się przekonać, jak ta troska była uzasadniona. ** Opis: Marja Niklewiczowa o Dmowskim po spotkaniu owego z Piłsudskim w czasie pobytu tego pierwszego w Belwederze (wówczas siedzibie Naczelnika Państwa), 21 maja 1920. * Jeśli Dmowski sam, jako osoba, stoi może już poza światem dzisiejszej Polski, to jego idee są jednak elementarnymi składnikami polskiego bytu. Albowiem w głębi jednocześnie z polityczną klęską dokonuje się duchowe zwycięstwo świata, który reprezentował Roman Dmowski w ciągu swego życia. Idee mocarstwowe nowej Polski, wzrastającej pod władzą marszałka Piłsudskiego, są wzięte, z wyjątkiem stosunków czysto narodowych, z duchowego skarbca Narodowej Demokracji i Romana Dmowskiego. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * Mąż stanu, który po wojnie światowej wprowadził swój naród między zwycięzców, wywalczył dlań Pomorze, Wielkopolskę i Śląsk, wygrał spór o Lwów, rozstrzygnął na rzecz Polski sprawę wileńską, wyzwolił miliony, milionom dał miliardy, został z dalszego państwowego życia Rzplitej wykreślony. Jego hasło umiłowane – Naród Polski – wymazane z konstytucji, aby po latach wrócić na afiszu wyborczym – przywłaścicieli. Jego twór ostatni – Obóz Wielkiej Polski – rozwiązany Jego symbol – miecz Chrobrego zdzierany z piersi bojowników jako antypaństwowy. Jego przyjaciele – znieważani. Jego słowo – konfiskowane. Jego imię tępione w podręcznikach szkolnych. A wszystko to dla stłumienia tej ideologii narodowej, która jednocześnie na oczach wszystkich podnosiła Włochy i Niemcy do niebywałej potęgi…<br />To już są rzeczy, urągające wszelkim zestawieniom historycznym. Tego ani u nas kiedy indziej, ani na świecie gdzie indziej nie było. A zresztą, może mu się to należało. Pewno dał państwu za mało. Więc pochowano go za miastem wśród najuboższych – na Bródnie. ** Autor: Władysław Konopczyński, ''O miejsce dla Dmowskiego w historii'', „Warszawski Dziennik Narodowy” nr 12, 12 stycznia 1939. * Można się było godzić lub nie z jego ideologią lub polityką w rozmaitych okresach długiego życia, ale niepodobna nie uznać, że kierował się najszczerszymi intencjami służenia narodowi i służenia bezinteresownie. ** Źródło: cytat z przedwojennego „Zielonego Sztandaru”. * Niektórzy przedstawiciele Kościoła przyzwyczają nas od dłuższego czasu do wspierania bardzo prawicowych inicjatyw, np. do wspierania ONR-u. Jest to bardzo przykre, ale wielu hierarchów albo nie wie, w co się angażuje, albo ma identyczne poglądy. Wielu z nich słychać na antenie Radia Maryja. Natomiast nie można się dać szantażować temu gronu osób popierających budowę pomnika. Nie należy zapominać, kim był Roman Dmowski! Odwoływanie się dzisiaj do Dmowskiego to jest odwoływanie się do antysemityzmu i ksenofobii. ** Autor: [[Marcin Kornak]], [https://archive.ph/BdAJ2 ''Roman Dmowski na pomnik. Białystok zrobi krok do tyłu?''], wyborcza.pl, 10 czerwca 2013. * (…) poglądy młodego pokolenia niemal w całości, poglądy inteligencji polskiej chyba w lwiej części, poglądy wszystkich innych warstw polskich w całych dziedzinach, są tak czy owak zaczerpnięte z Dmowskiego. ** Autor: [[Ksawery Pruszyński]] * Powstanie państwa polskiego wśród przeciwstawienia obu wielkich idej, narodowo-demokratycznej, prowadzonej przez Dmowskiego, która kładła główny ciężar na rzeczywiście przez Polaków zamieszkane obszary zachodnie, oraz reprezentowanej głównie przez Piłsudskiego, która wyraziła się w starym rozszerzeniu historycznej Polski. ** Źródło: w ''Deutsche Wissenschaftliche Zeitschrift für Polen'' (B. 29. 1935.s. 532) omawia W. Kuhn dzieło G. Wirsinga ''Zwischeneuropa und die deutsche Zukunft'' (Jena 1932) i podaje za Wirsingem syntezę powstania nowej Polski. * Przypomnijmy, że lider endecji z Królestwa, Roman Dmowski (…) w przeciwieństwie do piłsudczyków nigdy nie twierdził, że celem narodowców jest pełna niepodległość. Warszawscy endecy mówili jedynie o połączeniu ziem zaborów w jedno państwo pod berłem cara. Miała powstać Polska – z Warszawą, Poznaniem, Krakowem, być może Gdańskiem, ale już raczej nie ze Lwowem ani z Wilnem, bo te miasta Rosjanie uważali za swoje. Granica oparłaby się zapewne na Bugu. W przypadku zwycięstwa ententy powstałoby 20-milionowe państwo zależne od Rosji, z którymś z Romanowów na tronie. Jaką miałoby podmiotowość polityczną? Nie wiadomo, bo endecy nie wchodzili w szczegóły. ** Autor: [[Andrzej Chwalba]] ** Źródło: wywiad Mirosława Maciorowskiego, [https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,22941483,legiony-polskie-wojsko-inne-niz-wszystkie.html ''Legiony Polskie, wojsko inne niż wszystkie Legiony Polskie, wojsko inne niż wszystkie'', „Ale Historia”], wyborcza.pl, 29 stycznia 2018. ** Zobacz też: [[endecja]], [[niepodległość]] * Roszczenia do Prus Wschodnich znalazły zaciętych orędowników szczególnie w Narodowej Demokracji i jej wodzu Romanie Dmowskim. Ten ostatni uzyskał niewątpliwie wiele podczas wojny u mocarstw Ententy dla Polski dzięki swym pismom, nie przeprowadził jednak swych postulatów wschodniopruskich. ** Źródło: w czasopiśmie „Nation und Staat” (B. 6. 1932/3.s. 683) znajduje się omówienie książki Axela Schmidta ''Ostpreussen – deutsch in Vergangenheit, Gegenwart u. Zukunft'', 1933 * W historycznym przedstawieniu nie można rozdzielać postaci Dmowskiego od Piłsudskiego. Ale przy tym związku zapomina się zbyt często, czym on stał się dzięki sobie i przez swój własny czyn: politycznym filozofem Polski na przełomie XX w… Jednakże ta nowa Polska spoczywa niemniej na zrealizowaniu jego politycznych idej, jak na micie Marszałka i Legionów… Dobrze znane jest historyczne znaczenie drogi, po której prowadził on Polskę do Wersalu i przed życzliwe forum zwycięskich mocarstw… Obok tego jednak stoi jego twór duchowy, jego dzieło jak politycznego myśliciela, jego głęboko sięgający wpływ jako wychowawcy Polaków w narodowym samouświadomieniu – ogólne dzieło, którem mu w historii duchowego rozwoju jego narodu przyznaje szczególną pozycję. ** Autor: Eryk Maschke, ''Roman Dmowski. Osteuropa.'' 10. 1935.H. 7, s. 391–410. * W związku z 60 rocznicą śmierci Romana Dmowskiego Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla walki i pracy wielkiego męża stanu na rzecz odbudowania niepodległego Państwa Polskiego i stwierdza, że dobrze przysłużył się Ojczyźnie. W swojej działalności Roman Dmowski kładł nacisk na związek pomiędzy rozwojem Narodu i posiadaniem własnego Państwa, formułując pojęcie narodowego interesu. Oznaczało to zjednoczenie wszystkich ziem dawnej Rzeczypospolitej zamieszkałych przez polską większość, a także podniesienie świadomości narodowej wszystkich warstw i grup społecznych. Stworzył szkołę politycznego realizmu i odpowiedzialności. Jako reprezentant zmartwychwstałej Rzeczypospolitej na konferencji w Wersalu przyczynił się w stopniu decydującym do ukształtowania naszych granic, a zwłaszcza granicy zachodniej. Szczególna jest rola Romana Dmowskiego w podkreślaniu ścisłego związku katolicyzmu z polskością dla przetrwania Narodu i odbudowania Państwa. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla wybitnego Polaka Romana Dmowskiego. ** Źródło: uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 stycznia 1999 w sprawie uczczenia 60. rocznicy śmierci Romana Dmowskiego * Wykazano bezpośrednio z pomocą polskich źródeł, jak polska propaganda za „dostępem do morza” okazywała w czasie wojny światowej jedynie w grupie emigrantów Romana Dmowskiego usilne dążenie zdobycia Gdańska. Dmowski spróbował także potem, po zawieszeniu broni, przez „przejazd” wojsk polskich dostać Gdańsk gwałtem do rąk i wytworzyć przez to fakt dokonany. Podczas gdy „rzeczoznawcy” w Paryżu sekundowali mu przy przygotowaniu układu i pełne osiągnięcie celu wydawało się być bliskiem, Niemcy po raz pierwszy w tych ponurych dniach wypowiedziały veto przeciw żądaniu przewozu wojsk. ** Źródło: Erwin Höltze podaje w „Historische Zeitschrift” (B. 153.H.1. 1935.s. 210) referat z własnej pracy ''Die Freie Stadt Danzig'', Stuttgart 1935. {{SORTUJ:Dmowski, Roman}} [[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Politycy polskiego ruchu narodowego]] [[Kategoria:Politycy II RP]] [[Kategoria:Politycy okresu zaborów]] [[Kategoria:Polscy myśliciele polityczni]] [[Kategoria:Polscy dyplomaci]] [[Kategoria:Polskie ofiary represji w Imperium Rosyjskim]] [[Kategoria:Rosyjscy politycy]] [[Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej]] g3kn6kie9vwm99qrwpo576jhwdn0nsb 0 18224 646186 555722 2026-08-05T16:37:25Z Khan Tengri 19070 wątpliwe 646186 wikitext text/x-wiki [[Plik:Miroslaw Baka.jpg|mały|{{center|Mirosław Baka (2007)}}]] '''[[w:Mirosław Baka|Mirosław Baka]]''' (ur. 1963) – polski aktor i piosenkarz. * Budowanie roli na tym właśnie polega, by dotrzeć do tego, dlaczego mój bohater taki był, dlaczego zrobił coś potwornego. Rola jest tym lepsza, im głębiej się w nią wejdzie, ale to się nigdy nie udaje do końca. Gramy przecież to, co zapisano w fikcji literackiej, poza tym nikt nie wymaga od aktora pełnego zrozumienia postaci. ** Źródło: [http://www.teatry.art.pl/!rozmowy/nielu.htm „Rzeczpospolita”, 3 lutego 2006] * Dzieci nie da się uchronić, ale można je przygotować – i na zło, i na dobro. ** Źródło: [http://www.teatry.art.pl/!rozmowy/nielu.htm „Rzeczpospolita”, 3 lutego 2006] * Historia ludzkości to nieustanna próba ujarzmienia naszej ciemnej strony. ** Źródło: [http://www.teatry.art.pl/!rozmowy/nielu.htm „Rzeczpospolita”, 3 lutego 2006] * Każda rola jest dla mnie ważna. Dzięki temu, że grałem różnych facetów, to zgromadziłem całkiem niezły katalog postaci. Pomaga mi to przy pracy nad nowymi rolami. Cieszę się z każdej, którą mi zaproponują, pod warunkiem, że mnie satysfakcjonuje… ** Źródło: [http://www.teatry.art.pl/!rozmowy/nieje2.htm ''Nie jestem ponurakiem!'', „Tina” 47/05] * Kiedy ktoś proponuje mi rolę złego faceta, wiem, że to, co w nim ohydne, przyjdzie dość łatwo. Cała sztuka polega na znalezieniu jasnych stron. Zagrać ikonę zła to żadne wyzwanie. ** Źródło: [http://www.teatry.art.pl/!rozmowy/nielu.htm „Rzeczpospolita”, 3 lutego 2006] * Nie lubię grać „everymanów”, ludzi bez określonej tożsamości. Wolę bohaterów, którzy są osadzeni w konkretnej rzeczywistości. Jeżdżąc po świecie człowiek wcale nie staje się kosmopolitą, bo dopiero wówczas zaczyna dostrzegać różnice między sobą i innymi. ** Źródło: „Rzeczpospolita” 1998, nr 17 * (…) nie ma bardziej stresującej sytuacji dla aktora, niż taka kiedy przychodzi na plan i widzi, że reżyser zastanawia się dopiero jak zrealizować daną scenę. Oświetlacze nerwowo palą papierosy, ktoś nieśmiało przypomina, że zaraz zajdzie słońce, a bezradny reżyser sam nie wie, co zrobić. To jest nieprofesjonalne niechlujstwo ponieważ on w ten sposób przerzuca wielką część odpowiedzialności z siebie na aktorów, tylko że później jego na ekranie nie widać. Później mówi się, że to wina aktora, bo źle to zagrał. Dlatego nienawidzę takich sytuacji. ** Źródło: [http://www.stopklatka.pl/wywiady/wywiad.asp?wi=2521 wywiad, 2001] * Studia i nauka to jedna strona medalu. Nie wszyscy, którzy kończą studia, pracują później w zawodzie. By praca dawała satysfakcję i… pieniądze, aktorem trzeba być całym sercem, całym sobą… ** Źródło: [http://www.teatry.art.pl/!rozmowy/nieje2.htm ''Nie jestem ponurakiem!'', „Tina” 47/05] * Tak się porobiło, że jeśli reżyserzy mają do obsadzenia rolę pogmatwanego, trochę złego faceta, to przychodzi im na myśl Baka. ** Źródło: ''Amok'', „Antena”, kwiecień 1999. * (…) Władek nie należy do najbardziej gadatliwych reżyserów na świecie, ale jak już się odzywa, to mówi rzeczy istotne. ** Opis: o [[Władysław Pasikowski|Władysławie Pasikowskim]]. ** Źródło: [http://www.stopklatka.pl/wywiady/wywiad.asp?wi=2521 wywiad, 2001] ==O Mirosławie Bace== * ''Godzina Kota'' to przede wszystkim spektakl Mirosława Baki. Jego kreację chłopca ogląda się – to nie przenośnia! – ze ściśniętym gardłem. Chłopiec to postać zbudowana na skrajnych pasmach, reakcjach emocjonalnych. (…) Baka (…) stworzył drapieżną, pełną i fascynującą postać sceniczną. ** Autor: [[Aleksandra Ubertowska]], „Gazeta Gdańska” 1993, nr 69 * Hamlet w wykonaniu Mirosława Baki okazał się osobnikiem egoistycznym, skupionym na sobie, zimno kalkulującym, traktującym zło jako skuteczne narzędzie do naprawy świata. Niestety złem nie można posługiwać się bezkarnie (…) W paroksyzmach gniewu Hamlet policzkuje matkę, miota nią po podłodze, kruchą Ofelią wielokrotnie ciska o ścianę. Cynicznie triumfuje, wysyłając Rosencrantza i Guildensterna na pewną śmierć. Manierami przypomina bardziej dzisiejszego księcia półświatka niż niegdysiejszego księcia krwi. Taki Hamlet drażni i irytuje. Wszelako widz przeżywa wraz z nim dramat niemożności – ''per fas et nefas'' – poprawy świata. ** Autor: [[Janusz R. Kowalczyk]], „Rzeczpospolita” 1996, nr 263 ==Zobacz też== * ''[[1920. Wojna i miłość]]'' * ''[[Dekalog (serial telewizyjny)|Dekalog]]'' * ''[[Demony wojny wg Goi]]'' * ''[[Fala zbrodni]]'' * ''[[Krótki film o zabijaniu]]'' * ''[[Miasto prywatne]]'' * ''[[Smutna]]'' * ''[[Tancerze]]'' * ''[[Wałęsa. Człowiek z nadziei]]'' {{SORTUJ:Baka, Mirosław}} [[Kategoria:Laureaci nagrody im. Leona Schillera]] [[Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita)]] [[Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis]] [[Kategoria:Polscy aktorzy filmowi]] [[Kategoria:Polscy aktorzy teatralni]] [[Kategoria:Polscy piosenkarze]] [[Kategoria:Polscy aktorzy telewizyjni]] [[Kategoria:Wykonawcy piosenki aktorskiej]] te3wf21u4dri4fa61i90ry6xl7r7u9b 0 31399 646185 565070 2026-08-05T15:32:35Z Michalg95 13629 646185 wikitext text/x-wiki [[Plik:Joanna Lech selfie.jpg|mały|{{center|Joanna Lech}}]] '''[[w:Joanna Lech|Joanna Lech]]''' (ur. 1984) – polska [[poeta|poetka]]. * Brzeg jest skórą, która wyznacza granice. ** Źródło: [[:s:Zapaść|''Zapaść'']] z tomu ''Zapaść'', wyd. Poleski Ośrodek Sztuki w Łodzi, SPP OŁ, Łódź 2009. * Byliśmy młodzi i jednakowo bladzi, z sinymi stopami.<br />Odpływ znaczył tyle, co ciepło, więc chłonęliśmy wilgoć<br />rozchylonymi ustami, uniesionymi do góry. Tam wszystko było proste. ** Źródło: ''Głód'' * Cisza się skrada pomiędzy palcami i kładzie się<br />w poprzek, czekając na słowa, które już się wytarły i wsiąkły<br />pod skórę, jak zimno, które też zawsze przychodzi po wszystkim. ** Źródło: ''Motyw zapalny'' {{SORTUJ:Lech, Joanna}} [[Kategoria:Laureaci nagród literackich]] [[Kategoria:Polscy poeci współcześni]] gnv11cii51lbb65sl0blyvm4v0rrojz 0 32720 646187 642887 2026-08-05T16:37:46Z Khan Tengri 19070 /* Bak */ wątpliwe 646187 wikitext text/x-wiki {{center|[[Alfabetyczna lista osób/0–9|0–9]] • [[Alfabetyczna lista osób/A, Á, Å|A, Á, Å]] • [[Alfabetyczna lista osób/B|B]] • [[Alfabetyczna lista osób/C|C]] • [[Alfabetyczna lista osób/Ć Č|Ć Č]] • [[Alfabetyczna lista osób/D Đ|D Đ]] • [[Alfabetyczna lista osób/E, É, Ə|E, É, Ə]] • [[Alfabetyczna lista osób/F|F]] • [[Alfabetyczna lista osób/G|G]] • [[Alfabetyczna lista osób/H|H]] • [[Alfabetyczna lista osób/I, İ|I, İ]] • [[Alfabetyczna lista osób/J|J]] • [[Alfabetyczna lista osób/K|K]] • [[Alfabetyczna lista osób/L|L]] • [[Alfabetyczna lista osób/Ł|Ł]] • [[Alfabetyczna lista osób/M|M]] • [[Alfabetyczna lista osób/N|N]] • [[Alfabetyczna lista osób/O|O]] • [[Alfabetyczna lista osób/Ó Ō Ö Ø|Ó Ō Ö Ø]] • [[Alfabetyczna lista osób/P|P]] • [[Alfabetyczna lista osób/Q|Q]] • [[Alfabetyczna lista osób/R|R]] • [[Alfabetyczna lista osób/S|S]] • [[Alfabetyczna lista osób/Ś Š Ş|Ś Š Ş]] • [[Alfabetyczna lista osób/T, Þ|T, Þ]] • [[Alfabetyczna lista osób/U|U]] • [[Alfabetyczna lista osób/V|V]] • [[Alfabetyczna lista osób/W|W]] • [[Alfabetyczna lista osób/X|X]] • [[Alfabetyczna lista osób/Y|Y]] • [[Alfabetyczna lista osób/Z|Z]] • [[Alfabetyczna lista osób/Ż Ź Ž|Ż Ź Ž]]}} ---- __NOTOC__ ==B.== * B. Leza → Cruz (da), Francisco Xavier * B.B. → Kraszewski, Józef Ignacy * [[B.B. King]] (1925–2015) – amerykański gitarzysta i wokalista bluesowy. ==Ba== ===Baa=== * Baar-Kochańska, Kamilla → Baar, Kamilla * [[Kamilla Baar|Baar, Kamilla]] (ur. 1979) – polska aktorka. ===Bab=== * [[Shirdi Sai Baba|Baba, Shirdi Sai]] (1838–1918) – indyjski mistrz duchowy. * [[Ali Babacan|Babacan, Ali]] (ur. 1967) – turecki polityk i ekonomista. * [[Andrzej Babaryko|Babaryko, Andrzej]] (1952–2006) – polski poeta, dziennikarz i animator kultury. * [[Irena Babel|Babel, Irena]] (1914–1993) – polska reżyserka. * [[Izaak Babel|Babel, Izaak Emmanuiłowicz]] (1894–1940) – rosyjski pisarz, dramaturg i oficer I Armii Konnej. * [[Zygmunt Babiak|Babiak, Zygmunt]] (ur. 1958) – polski aktor. * [[Ewelina Babiarz|Babiarz, Ewelina]] (ur. 1987) – polska piosenkarka i aktorka. * [[Przemysław Babiarz|Babiarz, Przemysław]] (ur. 1963) – polski dziennikarz i komentator sportowy, prezenter telewizyjny. * [[Krzysztof Babicki|Babicki, Krzysztof]] (ur. 1956) – polski reżyser. * [[Piotr Babinetz|Babinetz, Piotr]] (ur. 1969) – polski polityk, samorządowiec i historyk. * Babinicz, Leon Waldemar → Babinicz, Waldemar * [[Waldemar Babinicz|Babinicz, Waldemar]] (1902–1969) – polski pisarz i pedagog. * [[Andrzej Babiński|Babiński, Andrzej]] (1938–1984) – poznański poeta, przyjaciel Edwarda Stachury, jeden z polskich poetów przeklętych. * [[Andrej Babiš|Babiš, Andrej]] (ur. 1954) – czeski polityk i przedsiębiorca, premier Czech. * [[Szymon Babuchowski|Babuchowski, Szymon]] (ur. 1977) – polski poeta, dziennikarz i wokalista. * [[Grzegorz Babula|Babula, Grzegorz]] (ur. ?) – polski pisarz. ===Bac=== * Baca → Maczek, Stanisław * [[Kiejstut Bacewicz|Bacewicz, Kiejstut]] (1904–1993) – polski pianista, pedagog i kompozytor. * [[Wanda Bacewicz|Bacewicz, Wanda]] (1914–2011) – polska pisarka i dziennikarka. * [[Richard Bach|Bach, Richard David]] (ur. 1936) – amerykański pisarz. * [[John Bachar|Bachar, John]] (1957–2009) – amerykański wspinacz. * Bachchan, Aishwarya → Rai, Aishwarya * [[Amitabh Bachchan|Bachchan, Amitabh]] (ur. 1942) – indyjski aktor, producent filmowy, prezenter telewizyjny i polityk. * [[Gaston Bachelard|Bachelard, Gaston]] (1884–1962) – francuski filozof. * [[Klimek Bachleda|Bachleda, Klemens]] (1849–1910) – przewodnik i ratownik tatrzański. * Bachleda, Klimek → Bachleda, Klemens * [[Alicja Bachleda-Curuś|Bachleda-Curuś, Alicja]] (ur. 1983) – polska aktorka i piosenkarka. * [[Andrzej Bachleda-Curuś|Bachleda-Curuś, Andrzej]] * [[Katarzyna Bachleda-Curuś|Bachleda-Curuś, Katarzyna]] (ur. 1980) – polska łyżwiarka szybka. * Bachman, Richard → King, Stephen Edwin * [[Ingeborg Bachmann|Bachmann, Ingeborg]] (1926–1973) – austriacka pisarka. * [[Johann Jakob Bachofen|Bachofen, Johann Jakob]] (1815–87) – szwajcarski prawnik i badacz starożytności. * [[Sorajja Esfandijari Bachtijari|Bachtijari, Sorajja Esfandijari]] (1932–2001) – irańska księżniczka. * [[Michaił Bachtin|Bachtin, Michaił Michajłowicz]] (1895–1975) – rosyjski literaturoznawca, badacz kultury. * [[Mariusz Bacik|Bacik, Mariusz]] (ur. 1972) – polski koszykarz. * [[Claude Backvis|Backvis, Claude]] (1910–1998) – belgijski slawista, historyk literatury polskiej. * [[Francis Bacon (filozof)|Bacon, Francis]] (1561–1626) – angielski mąż stanu, prawnik, filozof. * [[Francis Bacon (malarz)|Bacon, Francis]] (1909–1992) – irlandzki malarz samouk. * [[Roger Bacon|Bacon, Roger]] (ok. 1214–1294) – angielski filozof średniowieczny, franciszkanin. * [[Jacek Baczak|Baczak, Jacek]] (ur. 1967) – polski pisarz. * [[Marek Krystian Emanuel Baczewski|Baczewski, Marek Krystian Emanuel]] (ur. 1966) – polski pisarz, krytyk literacki, autor słuchowisk radiowych, felietonista. * [[Bronisław Baczko|Baczko, Bronisław]] (1924–2016) – polski filozof. * [[Gosia Baczyńska|Baczyńska, Gosia]] (ur. 1965) – polska projektantka mody. * Baczyńska, Małgorzata → Baczyńska, Gosia * [[Jerzy Baczyński|Baczyński, Jerzy Bogusław]] (ur. 1950) – polski dziennikarz. * [[Krzysztof Kamil Baczyński|Baczyński, Krzysztof Kamil]] (1921–1944) – poeta polski. ===Bad=== * [[Jakub Badach|Badach, Jakub]] (ur. 1976) – polski wokalista, instrumentalista, kompozytor, aranżer, producent muzyczny. * Badach, Kuba → Badach, Jakub * [[Abdullah Ahmad Badawi|Badawi, Abdullah Ahmad]] (1939–2025) – malezyjski polityk. * [[Karol Badecki|Badecki, Karol Józef]] (1886–1953) – polski historyk literatury, bibliotekoznawca. * [[Robert Baden-Powell|Baden-Powell, Robert]] (1857–1941) – angielski żołnierz, pisarz, twórca skautingu. * [[Joachim Badeni|Badeni, Joachim]] (1912–2010) – polski dominikanin, autor publikacji. * Bader, Jacek → Hugo-Bader, Jacek * [[Robert Badinter|Badinter, Robert]] (1928–2024) – francuski polityk i prawnik. * [[Alain Badiou|Badiou, Alain]] (ur. 1937) – francuski filozof i pisarz. * [[Montse Badía|Badía, Montse]] (ur. 1965) – hiszpańska historyk i krytyk sztuki. * Badziak, Agnieszka → Woźniak-Starak, Agnieszka ===Bae=== * [[Bogdan Baer|Baer, Bogdan Stanisław]] (1926–2002) – polski aktor i reżyser. * [[Olgierd Baehr|Baehr, Olgierd]] (1927–2022) – polski prawnik, działacz katolicki, polityk. * [[Joan Baez|Baez, Joan Chandos]] (ur. 1941) – amerykańska piosenkarka, kompozytorka, autorka tekstów oraz producentka nagrań. ===Bag=== * [[Siergiej Bagapsz|Bagapsz, Siergiej]] (1949–2011) – abchaski polityk. * [[Walter Bagehot|Bagehot, Walter]] (1826–1877) – brytyjski ekonomista i dziennikarz. * [[Abu Bakr al-Baghdadi|Baghdadi, Abu Bakr al-]] (1971–2019) – przywódca organizacji Państwo Islamskie w Iraku i Lewancie i samozwańczy kalif Państwa Islamskiego. * [[Krešimir Bagić|Bagić, Krešimir]] (ur. 1962) – chorwacki pisarz i krytyk literacki. * [[Łukasz Bagiński|Bagiński, Łukasz]] (ur. 1981) – polski zawodnik brazylijskiego jiu-jitsu. * [[Michał Bagiński|Bagiński, Michał]] (ur. 1980) – polski kompozytor, realizator i producent muzyczny. * [[Tomasz Bagiński|Bagiński, Tomasz]] (ur. 1976) – polski rysownik, animator, reżyser. * [[Desmond Bagley|Bagley, Desmond]] (1923–1983) – angielski pisarz, dziennikarz, podróżnik. * [[Ewa Bagłaj|Bagłaj, Ewa]] (ur. 1980) – polska pisarka, dziennikarka. ===Bağ=== * [[Egemen Bağış|Bağış, Egemen]] (ur. 1970) – turecki polityk. ===Bah=== * [[Baha Allah]] (1817–1892) – irański reformator religijny, założyciel bahaizmu. * [[Adam Bahdaj|Bahdaj, Adam]] (1918–1985) – polski pisarz, tłumacz. * [[Stanisłau Bahdankiewicz|Bahdankiewicz, Stanisłau]] (ur. 1937) – białoruski polityk. * [[Maksim Bahdanowicz|Bahdanowicz, Maksim]] (1891–1917) – białoruski poeta i prozaik. ===Bai=== * Baidaroff (de), Marina → Vlady, Marina * Bailey, William Bruce → Rose, Axl * Bain, James Stewart → Bain, Jimmy * [[Jimmy Bain|Bain, Jimmy]] (1947–2016) – szkocki muzyk. * [[Jacques Bainville|Bainville, Jacques]] (1879–1936) – francuski historyk i publicysta. ===Baj=== * [[Jerzy Bajda|Bajda, Jerzy]] (1928–2012) – polski ksiądz, teolog, publicysta. * Bajer, Barbara → Sośnicka, Zdzisława Barbara * Bajer, Wanda → Bajerówna, Wanda * [[Wanda Bajerówna|Bajerówna, Wanda]] (1923–2014) – polska aktorka teatralna. * Bajerówna-Skubisz → Bajerówna, Wanda * [[Filip Bajon|Bajon, Filip Michał]] (ur. 1947) – polski reżyser, pisarz, scenarzysta i pedagog. * [[Michał Bajor|Bajor, Michał]] (ur. 1957) – polski aktor i piosenkarz. * [[Stanisław Bajtlik|Bajtlik, Stanisław]] (ur. 1955) – polski astrofizyk. ===Bak=== * [[Józef Baka|Baka, Józef]] (1706/7–1780) – polski poeta, misjonarz i kaznodzieja. * [[Mirosław Baka|Baka, Mirosław]] (ur. 1963) – polski aktor i piosenkarz. * [[Wadim Bakatin|Bakatin, Wadim Wiktorowicz]] (ur. 1937) – radziecki komunista, ostatni szef KGB, odsunięty po nieudanym puczu przeciw Michaiłowi Gorbaczowowi. * [[Anita Baker|Baker, Anita]] (ur. 1958) – amerykańska piosenkarka. * Baker, Norma Jeane → Monroe, Marilyn * [[Josephine Baker|Baker, Josephine]] (1906–1975) – francuska tancerka, aktorka i piosenkarka pochodzenia amerykańskiego. * [[Russell Baker|Baker, Russell]] (1925–2019) – amerykański publicysta, pisarz, dziennikarz i komik. * [[Petre Bakewski|Bakewski, Petre]] (ur. 1947) – macedoński krytyk teatralny, dziennikarz, poeta. * [[Maria Bakka|Bakka, Maria]] (1922–2024) – polska aktorka i reżyser teatralna. * Bakka-Gierszanin, Maria → Bakka, Maria * [[Hanna Bakuła|Bakuła, Hanna]] (ur. 1950) – polska malarka, scenograf, kostiumolog. ===Bal=== * [[Jan Balabán|Balabán, Jan]] (ur. 1961) – czeski prozaik, publicysta i tłumacz. * [[George Balanchine|Balanchine, George]] (1904–1983) – rosyjski choreograf pochodzenia gruzińskiego. * Balancziwadze, Giorgi Melitonowicz → Balanchine, George * [[Artur Balazs|Balazs, Artur]] (ur. 1952) – polski polityk, rolnik. * [[Béla Balázs|Balázs, Béla]] (1884–1949) – węgierski krytyk filmowy, estetyk, prozaik i poeta pochodzenia żydowskiego. * [[Stanisław Balbus|Balbus, Stanisław]] (ur. 1942) – polski badacz literatury i poeta. * [[Maciej Balcar|Balcar, Maciej]] (ur. 1971) – polski wokalista, kompozytor, autor tekstów, aktor. * [[Adam Balcer|Balcer, Adam]] (ur. 1976) – polski politolog. * [[Leszek Balcerowicz|Balcerowicz, Leszek]] (ur. 1947) – polski ekonomista i polityk. * Balcerzan, Bogusława → Latawiec, Bogusława * [[Edward Balcerzan|Balcerzan, Edward]] (ur. 1937) – polski teoretyk i krytyk literatury, tłumacz i pisarz. * [[David Baldacci|Baldacci, David]] (ur. 1950) – amerykański prawnik i pisarz. * [[Alec Baldwin|Baldwin, Alec]] (ur. 1958) – amerykański aktor, reżyser, scenarzysta i producent filmowy. * [[James Baldwin|Baldwin, James]] (1924–1987) – afroamerykański powieściopisarz i eseista. * Baldwin, John → Jones, John Paul * [[Stanley Baldwin|Baldwin, Stanley]] (1867–1947) – brytyjski polityk. * Baldwin III, Alexander Rae → Baldwin, Alec * [[Christian Bale|Bale, Christian Charles Phillip]] (ur. 1974) – brytyjski aktor i producent filmowy. * Bale, Christian Morgan → Bale, Christian Charles Phillip * [[Abubakar Tafawa Balewa|Balewa, Abubakar Tafawa]] (1912–1966) – nigeryjski polityk. * [[Arthur Balfour|Balfour, Arthur]] (1848–1930) – brytyjski polityk. * [[Jan Wojciech Balicki|Balicki, Jan Wojciech]] (1869–1948) – polski duchowny katolicki, teolog dogmatyczny, błogosławiony Kościoła katolickiego. * [[Marek Balicki|Balicki, Marek Zbigniew]] (ur. 1953) – polski polityk. * [[Zygmunt Balicki|Balicki, Zygmunt]] (1858–1916) – polski socjolog, publicysta, polityk. * [[Ignacy Baliński|Baliński, Ignacy]] (1862–1951) – polski pisarz, publicysta i działacz społeczny. * [[Karol Baliński|Baliński, Karol]] (1817–1864) – polski poeta. * [[Stanisław Baliński|Baliński, Stanisław]] (1898–1984) – polski pisarz i dyplomata. * [[Dariusz Baliszewski|Baliszewski, Dariusz]] (1946–2020) – polski dziennikarz, historyk, publicysta. * [[John Ball|Ball, John]] (zm. 1381) – angielski ksiądz. * [[Lloy Ball|Ball, Lloy]] (ur. 1972) – amerykański siatkarz. * Ballard, Bob → Ballard, Robert * [[James Graham Ballard|Ballard, James Graham]] (1930–2009) – brytyjski pisarz. * [[Robert Ballard|Ballard, Robert]] (ur. 1942) – amerykański geolog morski, geofizyk. * [[Anastasio Ballestrero|Ballestrero, Anastasio]] (1913–1998) – włoski duchowny katolicki, karmelita bosy, arcybiskup Bari i Turynu, kardynał. * [[Steve Ballmer|Ballmer, Steve Anthony]] (ur. 1956) – amerykański biznesmen, informatyk. * [[Algimantas Baltakis|Baltakis, Algimantas]] (ur. 1930) – litewski poeta, krytyk, tłumacz i wydawca. * [[Balthus]] (1908–2001) – francuski malarz polskiego pochodzenia. * [[Jacek Baluch|Baluch, Jacek]] (1940–2019) – polski dyplomata, literaturoznawca, tłumacz, slawista, poeta. ===Bał=== * [[Marian Bała|Bała, Marian]] (ur. 1931) – polski alpinista i taternik, chemik, narciarz zjazdowy, siatkarz, kajakarz. * [[Adam Bałabuch|Bałabuch, Adam]] (ur. 1961) – polski duchowny katolicki. * [[Janusz Bałdyga|Bałdyga, Janusz]] (ur. 1954) – polski performer, rysownik. * [[Zofia Bałdyga|Bałdyga, Zofia]] (ur. 1987) – polska poetka i tłumaczka. * [[Mirosław Bałka|Bałka, Mirosław]] (ur. 1958) – polski rzeźbiarz i autor instalacji. * [[Piotr Bałtroczyk|Bałtroczyk, Piotr]] (ur. 1961) – polski dziennikarz, poeta, konferansjer, satyryk, prezenter telewizyjny i radiowy. * [[Michał Bałucki|Bałucki, Michał]] (1837–1901) – polski komediopisarz i prozaik. * [[Stefan Bałuk|Bałuk, Stefan]] (1914–2014) – polski fotografik, fotoreporter wojenny, żołnierz Armii Krajowej, cichociemny, powstaniec warszawski, generał brygady Wojska Polskiego w stanie spoczynku. ===Ban=== * [[Ban Ki-moon]] (ur. 1944) – Południowokoreańczyk, sekretarz generalny ONZ. * [[Eric Bana|Bana, Eric]] (ur. 1968) – australijski aktor, scenarzysta oraz producent filmowy i telewizyjny. * Banadinović, Eric → Bana, Eric * [[Czesław Banach|Banach, Czesław]] (ur. 1931) – polski pedagog i działacz oświatowy. * Banach, Łukasz → Leto, Norman * [[Piotr Banach|Banach, Piotr]] (ur. 1965) – polski kompozytor, gitarzysta i producent muzyczny. * [[Mieczysław Banasik|Banasik, Mieczysław]] (ur. 1940) – polski aktor. * [[Mateusz Banasiuk|Banasiuk, Mateusz]] (ur. 1985) – polski aktor i muzyk. * [[Grzegorz Banaszkiewicz|Banaszkiewicz, Grzegorz]] (ur. 1951) – polski grafik, fotografik i rysownik. * [[Krzysztof Banaszyk|Banaszyk, Krzysztof]] (1970–2024) – polski aktor i lektor. * Banat, D.R. → Bradbury, Ray * [[Igor Bancer|Bancer, Igor]] (ur. 1980) – białoruski dziennikarz i działacz społeczny narodowości polskiej. * [[Anne Bancroft|Bancroft, Anne]] (1931–2005) – amerykańska aktorka. * [[Hastings Kamuzu Banda|Banda, Hastings Kamuzu]] (1898?–1997) – dyktatorski prezydent Malawi. * [[Sirimavo Bandaranaike|Bandaranaike, Sirimavo Ratwatte Dias]] (1916–2000) – lankijska polityk. * [[Jan Wincenty Bandtkie|Bandtkie, Jan Wincenty]] (1783–1846) – polski historyk prawa, edytor, leksykograf i wolnomularz. * [[Mamata Banerjee|Banerjee, Mamata]] (ur. 1955) – indyjska polityk i adwokat, premier Bengalu Zachodniego od 2011. * [[Edward C. Banfield|Banfield, Edward C.]] (1916–1999) – amerykański politolog. * [[Józef Baniak|Baniak, Józef]] (ur. 1948) – polski socjolog. * [[Artur Baniewicz|Baniewicz, Artur]] (ur. 1963) – polski pisarz. * [[Tallulah Bankhead|Bankhead, Tallulah Brockman]] (1902–1968) – amerykańska aktorka. * Banks, Edward → Bradbury, Ray * Banks, Robert → Banksy * [[Banksy]] (ur. 1974) – brytyjski artysta graffiti. * Banksy, Robin → Banksy * [[Hugo Banzer Suárez|Banzer Suárez, Hugo]] (1926–2002) – boliwijski wojskowy i polityk. ===Bar=== * [[Augustyn Baran|Baran, Augustyn]] (1944–2010) – polski prozaik, historyk i dziennikarz. * Baran, Beata → Barciś, Beata * [[Józef Baran|Baran, Józef]] (ur. 1947) – polski poeta. * [[Marcin Baran|Baran, Marcin]] (ur. 1963) – polski pisarz, dziennikarz, z wykształcenia polonista. * [[Paul Baran|Baran, Paul]] (1926–2011) – amerykański inżynier, informatyk i wynalazca. * [[Marek Baraniecki|Baraniecki, Marek]] (ur. 1954) – polski pisarz. * [[Michał Baranowicz|Baranowicz, Michał]] (ur. 1989) – włoski siatkarz polskiego pochodzenia. * Baranowicz, Michele → Baranowicz, Michał * [[Kinga Baranowska|Baranowska, Kinga]] (ur. 1975) – polska himalaistka, geograf i ekonomistka. * [[Małgorzata Baranowska|Baranowska, Małgorzata]] (1945–2012) – polska pisarka, krytyk i historyk literatury. * [[Henryk Baranowski|Baranowski, Henryk]] (1943–2013) – polski reżyser, scenarzysta, aktor, scenograf. * [[Krzysztof Baranowski|Baranowski, Krzysztof Tadeusz]] (ur. 1938) – polski żeglarz, dziennikarz. * [[Tadeusz Baranowski|Baranowski, Tadeusz]] (ur. 1945) – polski autor komiksów (rysownik i scenarzysta), ilustrator, grafik, twórca reklam. * [[Christine Baranski|Baranski, Christine]] (ur. 1952) – amerykańska aktorka pochodzenia polskiego. * Barańczak, Małgorzata → Musierowicz, Małgorzata * [[Stanisław Barańczak|Barańczak, Stanisław]] (1946–2014) – polski poeta, krytyk literacki, tłumacz. * Barańska, Anna → Werblińska, Anna * [[Ewa Barańska|Barańska, Ewa]] (1947–2017) – polska pisarka i scenarzystka, autorka książek dla młodzieży, powieści obyczajowych, sensacyjnych i fantastycznych. * [[Jadwiga Barańska|Barańska, Jadwiga]] (1935–2024) – polska aktorka i scenarzystka. * Barańska, Stanisława → Barańska, Ewa * [[Andrzej Barański|Barański, Andrzej]] (ur. 1941) – polski reżyser filmowy. * [[Leon Barański|Barański, Leon]] (1895–1982) – polski bankier. * [[Paweł Barański|Barański, Paweł]] (ur. 1978) – polski poeta. * [[Barbara Cylejska]] (1390/1395–1451) – królowa Węgier, Czech i Niemiec. * [[Seweryn Eugeniusz Barbag|Barbag, Seweryn Eugeniusz]] (1891–1944) – polski muzykolog i kompozytor. * [[Marek Barbasiewicz|Barbasiewicz, Marek]] (ur. 1945) – polski aktor. * Barbee, Phillips → Sheckley, Robert * [[Benjamin Barber|Barber, Benjamin R.]] (ur. 1939) – amerykański politolog. * [[August Barbier|Barbier, August]] (1805–1882) – francuski dramaturg i poeta. * [[Nicholas Barbon|Barbon, Nicholas]] (1640–1698) – angielski lekarz i ekonomista. * [[Julian Barbour|Barbour, Julian]] (ur. 1937) – brytyjski fizyk. * [[Henri Barbusse|Barbusse, Henri]] (1873–1935) – francuski pisarz i dziennikarz. * [[Artur Barciś|Barciś, Artur]] (ur. 1956) – polski aktor, scenarzysta, wokalista i reżyser. * [[Beata Barciś|Barciś, Beata]] (ur. 1962) – polska montażystka filmowa. * [[Eddie Barclay|Barclay, Eddie]] (1921–2005) – francuski producent muzyczny. * [[Łukasz Barczyk|Barczyk, Łukasz]] (ur. 1974) – polski reżyser, scenarzysta, producent; pedagog, aktor i montażysta. * [[Alexander Bard|Bard, Alexander Bengt Magnus]] (ur. 1961) – szwedzki muzyk, artysta i filozof kultury. * Bardach, Witold → Gutowski, Gene * [[Maurice Bardèche|Bardèche, Maurice]] (1907–1998) – francuski dziennikarz, krytyk, eseista. * [[Henryk Bardijewski|Bardijewski, Henryk]] (1932–2020) – polski pisarz i satyryk. * [[Aleksander Bardini|Bardini, Aleksander]] (1913–1995) – polski aktor, reżyser teatralny i filmowy oraz pedagog żydowskiego pochodzenia. * [[Brigitte Bardot|Bardot, Brigitte Anne Marie]] (1934–2025) – francuska aktorka. * [[Stanisław Bareja|Bareja, Stanisław]] (1929–1987) – polski reżyser, scenarzysta i aktor filmowy. * [[Fernando María Bargalló|Bargalló, Fernando María]] (ur. 1954) – argentyński duchowny katolicki. * [[Mustafa Barghouti|Barghouti, Mustafa]] (ur. 1954) – palestyński polityk. * [[Justyna Bargielska|Bargielska, Justyna]] (ur. 1977) – polska poetka i prozaiczka. * [[Zbigniew Bargielski|Bargielski, Zbigniew]] (ur. 1937) – polski kompozytor i pedagog. * [[Marek Bargiełowski|Bargiełowski, Marek]] (1942–2016) – polski aktor i reżyser. * [[Albert Barillé|Barillé, Albert]] (1920–2009) – francuski producent telewizyjny, scenarzysta, karykaturzysta. * [[Maurice Baring|Baring, Maurice]] (1874–1945) – angielski pisarz i dziennikarz. * [[Clive Barker|Barker, Clive]] (ur. 1952) – angielski malarz, ilustrator, scenarzysta i prozaik. * [[Dayamani Barla|Barla, Dayamani]] (ur. XX w.) – indyjska dziennikarka i działaczka społeczna. * [[Norbert Barlicki|Barlicki, Norbert]] (1880–1941) – polski prawnik, publicysta i nauczyciel. * [[John Perry Barlow|Barlow, John Perry]] (ur. 1947) – amerykański poeta, eseista i aktywista internetowy. * [[Djuna Barnes|Barnes, Djuna]] (1892–1982) – amerykańska pisarka i dziennikarka. * [[Julian Barnes|Barnes, Julian Patrick]] (ur. 1946) – angielski pisarz. * Baron → Więcek, Artur * [[Simon Baron-Cohen|Baron-Cohen, Simon]] (ur. 1958) – brytyjski psychopatolog. * [[Milan Baroš|Baroš, Milan]] (ur. 1981) – czeski piłkarz. * [[Paul François Jean Nicolas, wicehrabia de Barras|Barras (de), Paul François Jean Nicolas]] (1755–1829) – francuski polityk. * [[Jean-Claude Barreau|Barreau, Jean-Claude]] (ur. 1933) – francuski duchowny katolicki i pisarz. * [[Maurice Barrès|Barrès, Maurice]] (1862–1923) – francuski pisarz i polityk. * Barrett, Roger Keith → Barrett, Syd * [[Syd Barrett|Barrett, Syd]] (1946–2006) – angielski piosenkarz, gitarzysta rockowy, malarz. * [[David Barrie|Barrie, David]] (ur. 1964) – brytyjski przedsiębiorca. * [[James Matthew Barrie|Barrie, James Matthew]] (1860–1937) – szkocki pisarz. * Barrios, Venancio → Flores, Venancio * [[José Manuel Durão Barroso|Barroso, José Manuel Durão]] (ur. 1956) – portugalski polityk. * [[John David Barrow|Barrow, John David]] (1952–2020) – angielski fizyk, matematyk i kosmolog. * [[Drew Barrymore|Barrymore, Drew Blyth]] (ur. 1975) – amerykańska aktorka i producentka filmowa. * [[Ethel Barrymore|Barrymore, Ethel Mae]] (1879–1959) – amerykańska aktorka. * [[John Barrymore|Barrymore, John]] (1882–1942) – amerykański aktor. * [[Elżbieta Barszczewska|Barszczewska, Elżbieta Maria]] (1913–1987) – polska aktorka. * [[Grażyna Barszczewska|Barszczewska, Grażyna]] (ur. 1947) – polska aktorka i reżyser teatralna, także artystka kabaretowa. * [[Leon Barszczewski|Barszczewski, Leon]] (1849–1910) – polski topograf, geolog, etnograf, archeolog, przyrodnik, glacjolog. * [[Andrzej Bart|Bart, Andrzej]] (ur. 1951) – polski prozaik, autor filmów dokumentalnych i scenariuszy. * Bart Roberts → Roberts, Bartholomew * Bart-Sołtysiak, Andrzej → Bart, Andrzej * [[Yael Bartana|Bartana, Yael]] (ur. 1970) – izraelska artystka sztuk wizualnych. * [[Kacper Bartczak|Bartczak, Kacper]] (ur. 1972) – polski pisarz, krytyk literacki, tłumacz. * Bartek Mądrala → Kucharczyk, Antoni * [[Joanna Bartel|Bartel, Joanna]] (ur. 1951) – polska aktorka, artystka kabaretowa, wokalistka, konferansjerka. * [[Kazimierz Bartel|Bartel, Kazimierz Władysław]] (1882–1941) – polski polityk, matematyk. * [[Artur Bartels|Bartels, Artur]] (1818–1885) – polski poeta, pieśniarz, komediopisarz i satyryk. * [[Lesław Bartelski|Bartelski, Lesław Marian]] (1920–2006) – polski krytyk literacki, pisarz, varsavianista. * [[Karl Barth|Barth, Karl]] (1886–1968) – szwajcarski teolog protestancki. * [[Justin Bartha|Bartha, Justin]] (ur. 1978) – amerykański aktor. * [[Donald Barthelme|Barthelme, Donald]] (1931–1989) – amerykański pisarz. * [[Roland Barthes|Barthes, Roland]] (1915–1980) – francuski pisarz, krytyk literacki i filozof. * [[Zbigniew Bartman|Bartman, Zbigniew]] (ur. 1987) – polski siatkarz. * [[Jerzy Bartmiński|Bartmiński, Jerzy]] (ur. 1939) – polski językoznawca, etnolingwista, folklorysta, slawista. * [[Czesław Bartnik|Bartnik, Czesław]] (1929–2020) – polski ksiądz, teolog, filozof, publicysta, nauczyciel akademicki. * [[Bogdan Bartnikowski|Bartnikowski, Bogdan]] (ur. 1932) – polski prozaik, poeta i reportażysta. * [[Marion Bartoli|Bartoli, Marion]] (ur. 1984) – francuska tenisistka. * [[Edmund Barton|Barton, Edmund]] (1849–1920) – australijski polityk i prawnik. * [[Grzegorz Bartos|Bartos, Grzegorz]] (ur. 1976) – polski pisarz. * [[Edyta Bartosiewicz|Bartosiewicz, Edyta Małgorzata]] (ur. 1966) – polska piosenkarka, autorka tekstów i kompozytorka. * [[Kazimierz Bartoszewicz|Bartoszewicz, Kazimierz]] (1852–1930) – polski historyk, wydawca, publicysta i satyryk. * [[Wojciech Bartoszewski|Bartoszewski, Wojciech]] (ur. 1955) – polski aforysta. * Bartoszewski, Wojtek → Bartoszewski, Wojciech * [[Władysław Bartoszewski|Bartoszewski, Władysław]] (1922–2015) – polski dyplomata, polityk, dziennikarz, historyk. * [[Tadeusz Bartoś|Bartoś, Tadeusz]] (ur. 1967) – polski filozof i teolog, publicysta. * [[Jiří Bartoška|Bartoška, Jiří]] (1947–2025) – czeski aktor i producent filmowy. * Bartošová, Marie → Majerová, Marie * [[Maria Bartusówna|Bartusówna, Maria]] (1854–1885) – polska poetka epoki pozytywizmu. * [[Andrzej Bartyński|Bartyński, Andrzej]] (ur. 1934) – polski poeta. * [[Jacek Bartyzel|Bartyzel, Jacek]] (ur. 1956) – polski historyk idei, monarchista. * [[Bernard Baruch|Baruch, Bernard]] (1870–1965) – amerykański przemysłowiec i polityk. * [[Mariusz Baryła|Baryła, Mariusz]] (ur. 1964) – polski poeta. * [[Elżbieta Barys|Barys, Elżbieta]] (ur. 1947) – polska polityk, radca prawny, nauczyciel akademicki. * [[Waldemar Barwiński|Barwiński, Waldemar]] (ur. 1973) – polski aktor. ===Bas=== * [[Szamil Basajew|Basajew, Szamil Salmanowicz]] (1965–2006) – czeczeński komendant partyzancki, polityk i terrorysta. * [[Bogdan Basałaj|Basałaj, Bogdan]] (ur. 1961) – polski działacz sportowy. * [[Janusz Basałaj|Basałaj, Janusz]] (ur. 1949) – polski publicysta, dziennikarz telewizyjny. * [[Svetislav Basara|Basara, Svetislav]] (ur. 1953) – serbski pisarz. * [[Eqrem Basha|Basha, Eqrem]] (ur.1948) – albański pisarz i scenarzysta filmowy. * [[Kim Basinger|Basinger, Kim]] (ur. 1953) – amerykańska aktorka i modelka. * Basinger, Kimila Ann → Basinger, Kim * Baskett, Kendra Leigh → Wilkinson, Kendra * [[Ron Bass|Bass, Ron]] (ur. 1942) – założyciel organizacji Zjednoczeni Patrioci Ameryki. * [[Basshunter]] (ur. 1984) – szwedzki producent, muzyk, piosenkarz i didżej. * Bastiat, Claude Frédéric → Bastiat, Frédéric * [[Frédéric Bastiat|Bastiat, Frédéric]] (1801–1850) – francuski ekonomista wolnorynkowy, pisarz i polityk. * [[Roger Bastide|Bastide, Roger]] (1898–1974) – francuski socjolog i antropolog. * [[Waldemar Baszanowski|Baszanowski, Waldemar]] (1935–2011) – polski sztangista. ===Bat=== * [[Georges Bataille|Bataille, Georges]] (1897–1962) – francuski filozof, krytyk literacki i pisarz. * [[Marek Baterowicz|Baterowicz, Marek]] (ur. 1944) – polski pisarz, romanista, tłumacz. * [[Fulgencio Batista|Batista, Fulgencio]] (1901–1973) – kubański generał i polityk. * Batista, Nicolás Cristóbal → Guillén, Nicolás * [[Damdin Suche Bator|Bator, Damdin Suche]] (1893–1923) – mongolski wojskowy i polityk. * [[Joanna Bator|Bator, Joanna]] (ur. 1968) – polska pisarka. * Batory, Stefan → Stefan Batory ===Bau=== * [[Jean-Dominique Bauby|Bauby, Jean-Dominique]] (1952–1997) – francuski dziennikarz. * [[Jarosław Bauc|Bauc, Jarosław]] (ur. 1957) – polski polityk i ekonomista. * [[Charles Baudelaire|Baudelaire, Charles]] (1821–1867) – francuski poeta. * [[Jan Niecisław Baudouin de Courtenay|Baudouin de Courtenay, Jan Niecisław]] (1845–1929) – polski filolog. * [[Jean Baudrillard|Baudrillard, Jean]] (1929–2007) – francuski socjolog i filozof kultury. * [[Vincent Baudriller|Baudriller, Vincent]] (ur. 1968) – Francuz, dyrektor festiwalu teatralnego w Awinionie. * [[Hans Bauer|Bauer, Hans]] (1894–1982) – pisarz naukowy. * [[Vincent Baudriller|Baudriller, Vincent]] (ur. 1968) – dyrektor festiwalu teatralnego. * [[André Bauer|Bauer, André]] (ur. 1969) – amerykański polityk. * Bauer, Herbert → Balázs, Béla * Bauer, Rudolph Andreas → Bauer, André * Baum, Hedwig → Baum, Vicki * [[Vicki Baum|Baum, Vicki]] (1888–1960) – austriacka pisarka. * [[Krzysztof Bauman|Bauman, Krzysztof]] (ur. 1955) – polski aktor, reżyser i scenograf. * [[Zygmunt Bauman|Bauman, Zygmunt]] (1925–2017) – polski socjolog, filozof, eseista. * [[Adam Baumann|Baumann, Adam]] (1948–2021) – polski aktor. * [[Aleksander Baumgardten|Baumgardten, Aleksander]] (1908–1980) – polski poeta i prozaik. * [[Anna Baumgart|Baumgart, Anna]] (ur. 1966) – artystka sztuk wizualnych. * Baumritter, Gustaw → Włast, Andrzej * [[Robert Bauval|Bauval, Robert]] (ur. 1948) – egipski pseudonaukowiec (archeolog i historyk), autor książek. ===Bay=== * [[Pierre Bayle|Bayle, Pierre]] (1647–1706) – francuski filozof i pisarz. ===Baz=== * [[Jolanta Baziak|Baziak, Jolanta]] (ur. 1956) – polska poetka, eseistka, krytyk literacki, plastyk i animator kultury. * [[André Bazin|Bazin, André]] (1918–1958) – francuski krytyk filmowy i teoretyk filmu. * Bazyli → Pużak, Kazimierz ==Bâ== * [[Amadou Hampâté Bâ|Bâ, Amadou Hampâté]] (1900–1991) – malijski pisarz, filozof i etnolog. ==Bă== * [[Traian Băsescu|Băsescu, Traian]] (ur. 1951) – rumuński polityk. ==Bą== ===Bąc=== * [[Włodzimierz Bączkowski|Bączkowski, Włodzimierz]] (1905–2000) – polski pisarz polityczny, publicysta, działacz ruchu prometejskiego. ===Bąk=== * [[Dagmara Bąk|Bąk, Dagmara]] (ur. 1985) – polska aktorka. * [[Jacek Bąk|Bąk, Jacek]] (ur. 1973) – polski piłkarz. * [[Piotr Bąk|Bąk, Piotr]] (1911–2000) – polski językoznawca i pedagog. * [[Wojciech Bąk|Bąk, Wojciech]] (1907–1961) – polski pisarz. * [[Grażyna Bąkiewicz|Bąkiewicz, Grażyna]] (ur. 1955) – polska pisarka, historyk i nauczycielka. * [[Michał Bąkiewicz|Bąkiewicz, Michał]] (ur. 1981) – polski siatkarz. * [[Ewa Bąkowska|Bąkowska, Ewa Teresa]] (1962–2010) – polska bibliotekarka, harcerka, działaczka Stowarzyszenia Rodzin Katyńskich. * [[Jakub Bąkowski|Bąkowski, Jakub]] (ur. 1971) – polski artysta, autor instalacji, fotografii, performansów, wideo, obiektów i rzeźb. * [[Wojciech Bąkowski|Bąkowski, Wojciech]] (ur. 1979) – polski grafik, rysownik, performance, autor filmów animowanych, muzyki alternatywnej, poeta. ==Bá== * [[László Bárdossy|Bárdossy, László]] (1890–1946) – węgierski dyplomata i polityk faszystowski. * Bárdossy de Bárdos, László → Bárdossy, László * [[Jan Baptista Bárta|Bárta Jan Baptista]] (1921–1982) – czeski franciszkanin, teolog. ==Bb== * BB → Bardot, Brigitte Anne Marie ==Be== ===Bea=== * [[Ishmael Beah|Beah, Ishmael]] (ur. 1980) – sierraleoński działacz praw człowieka. * [[Roy Bean|Bean, Roy]] (1825–1903) – amerykański samozwańczy sędzia. * Bear → Grylls, Edward Michael * [[Greg Bear|Bear, Greg]] (ur. 1951) – amerykański pisarz. * Bear, Gregory Dale → Bear, Greg * Beaty, Shirley MacLean → MacLaine, Shirley * [[Pierre Beaumarchais|Beaumarchais, Pierre]] (1732–1799) – francuski pisarz. * Beaumarchais (de), Pierre-Augustin Caron → Beaumarchais, Pierre * [[Robert Beauvais|Beauvais, Robert]] (1911–1982) – francuski pisarz i dziennikarz. * [[Simone de Beauvoir|Beauvoir (de), Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand]] (1908–1986) – francuska pisarka, filozofka i feministka. * Beauvoir de Havilland (de), Joan → Fontaine, Joan * [[Daniel Beauvois|Beauvois, Daniel]] (ur. 1938) – francuski historyk i slawista, pisarz i tłumacz. ===Beb=== * [[August Bebel|Bebel, August]] (1840–1913) – niemiecki polityk. ===Bec=== * [[Ángela Becerra|Becerra, Ángela]] (ur. 1957) – kolumbijska pisarka. * Bech-Brøndum, Katharina → Michaelis, Karin * [[Helena Bechler|Bechler, Helena]] (1908–1995) – polska pisarka. * [[Glenn Beck|Beck, Glenn]] (ur. 1964) – amerykański komentator polityczny, prezenter telewizyjny. * [[Jeff Beck|Beck, Jeff]] (1944–2023) – brytyjski gitarzysta. * [[Józef Beck|Beck, Józef]] (1894–1944) – polski polityk, dyplomata, wojskowy. * Becket, Thomas → Becket, Tomasz * [[Tomasz Becket|Becket, Tomasz]] (ok. 1118–1170) – święty katolicki, męczennik, kanclerz Anglii. * [[Simon Beckett|Beckett, Simon]] (ur. 1960) – brytyjski dziennikarz i pisarz. * [[Samuel Beckett|Beckett, Samuel]] (1906–1989) – irlandzki pisarz. * [[David Beckham|Beckham, David Robert Joseph]] (ur. 1975) – angielski piłkarz * [[Victoria Beckham|Beckham, Victoria Caroline]] (ur. 1974) – brytyjska piosenkarka. * [[Kate Beckinsale|Beckinsale, Kate]] (ur. 1973) – brytyjska aktorka. * [[Henry Becque|Becque, Henry François]] (1837–1899) – francuski dramatopisarz i krytyk literacki. * [[Henri Becquerel|Becquerel, Henri]] (1852–1908) – francuski chemik i fizyk * [[Piotr Beczała|Beczała, Piotr]] (ur. 1966) – polski śpiewak. ===Bed=== * [[Sybille Bedford|Bedford, Sybille]] (1911–2006) – angielska pisarka. * [[Kamil Bednarek|Bednarek, Kamil]] (ur. 1991) – polski piosenkarz. * [[Marian Lech Bednarek|Bednarek, Marian Lech]] (ur. 1956) – polski malarz, scenograf, poeta, prozaik, twórca teatralny. * [[Grzegorz Bednarski|Bednarski, Grzegorz]] (ur. 1954) – polski malarz i rysownik. * [[Wojciech Bednarski|Bednarski, Wojciech]] (1841–1914) – polski pedagog, działacz społeczny. * [[Jakub Bednaruk|Bednaruk, Jakub]] (ur. 1976) – polski siatkarz, rozgrywający. * [[Aleksander Bednarz|Bednarz, Aleksander]] (1941–2013) – polski aktor, reżyser teatralny. * [[Zbyszko Bednorz|Bednorz, Zbyszko]] (1913–2010) – polski pisarz i działacz kulturalny. ===Bee=== * [[Harriet Beecher Stowe|Beecher Stowe, Harriet]] (1811–1896) – amerykańska pisarka, abolicjonistka, feministka. * Beek, James William Van Der → Van Der Beek, James William * [[Henry Ward Beecher|Beecher, Henry Ward]] (1813–1887) – amerykański duchowny protestancki (kongregacjonalista), reformator religijny i pisarz. * [[Leo Beenhakker|Beenhakker, Leo]] (1942–2025) – holenderski trener piłkarski. * Beerbohm, Henry Maximilian → Beerbohm, Max * [[Max Beerbohm|Beerbohm, Max]] (1872–1956) – angielski pisarz i karykaturzysta. * [[Antony Beevor|Beevor, Antony]] (ur. 1946) – brytyjski historyk wojskowości. ===Beé=== * Beé → Knowles, Beyoncé Giselle ===Beg=== * [[Mirza Aslam Beg|Beg, Mirza Aslam]] (ur. 1931) – pakistański wojskowy. * [[Renata Beger|Beger, Renata]] (ur. 1958) – polska polityk. ===Beh=== * Behemoth → Wiwczarek, Piotr Paweł * [[Aphra Behn|Behn, Aphra]] (1640–1689) – angielska pisarka. ===Bei=== * [[Frédéric Beigbeder|Beigbeder, Frédéric]] (ur. 1965) – francuski pisarz, autor reklam, prezenter telewizyjny. ===Bek=== * Beksiak, Joanna → Papuzińska, Joanna * [[Tomasz Beksiński|Beksiński, Tomasz]] (1958–1999) – polski dziennikarz, prezenter radiowy, tłumacz. * [[Zdzisław Beksiński|Beksiński, Zdzisław]] (1929–2005) – polski rzeźbiarz, fotograf, rysownik i artysta posługujący się grafiką komputerową. ===Bel=== * [[Małgorzata Bela|Bela, Małgorzata]] (ur. 1977) – polska modelka i aktorka. * [[Adrian Belew|Belew, Adrian]] (ur. 1949) – amerykański gitarzysta rockowy i autor tekstów piosenek. * [[Murat Belge|Belge, Murat]] (ur. 1943) – turecki historyk. * Belgram, Daniel → Czartoryski, Adam Kazimierz Joachim Ambroży Marek * [[Abdelhakim Belhadż|Belhadż, Abdelhakim]] (ur. 1966) – libijski wojskowy. * Beliński, Witold → Belwit, Christian * [[Marek Belka|Belka, Marek]] (ur. 1952) – polski ekonomista, polityk. * [[Alexander Graham Bell|Bell, Alexander Graham]] (1847–1922) – szkocki wynalazca, logopeda, nauczyciel muzyki. * [[Eric Temple Bell|Bell, Eric Temple]] (1883–1960) – amerykański matematyk szkockiego pochodzenia. * [[Ahmed Ben Bella|Bella (Ben), Ahmed]] (1918–2012) – algierski polityk. * [[David Belle|Belle, David]] (ur. 1973) – francuski traceur, pionier parkour. * [[Robert Leslie Bellem|Bellem, Robert Leslie]] (1902–1968) – amerykański pisarz. * Bellin, Edward J. → Kornbluth, Cyril M. * Bellin, Edward J. → Kuttner, Henry * [[Hilaire Belloc|Belloc, Hilaire Joseph Pierre]] (1870–1953) – angielski pisarz pochodzenia francuskiego. * [[Dormont De Belloy|Belloy (De), Dormont]] (1727–1775) – francuski dramaturg i aktor. * [[Jean-Paul Belmondo|Belmondo, Jean-Paul]] (1933–2021) – francuski aktor. * Belmont, Leo → Blumental, Leopold * [[Saul Bellow|Bellow, Saul]] (1915–2005) – amerykański pisarz. * Bellows, Salomon → Bellow, Saul * [[Wojciech Belon|Belon, Wojciech Jerzy]] (1952–1985) – polski pieśniarz, balladzista. * [[Christian Belwit|Belwit, Christian]] (1956–2003) – polski poeta i bard. ===Beł=== * [[Władysław Bełza|Bełza, Władysław]] (1847–1913) – polski poeta. ===Bem=== * [[Ewa Bem|Bem, Ewa]] (ur. 1951) – polska piosenkarka, wokalistka jazzowa. * [[Józef Bem|Bem, Józef]] (1794–1850) – polski wojskowy. ===Ben=== * [[Paula Ben Gurion|Ben Gurion, Paula]] (1892–1968) – izraelska pielęgniarka pochodzenia rosyjsko-amerykańskiego. * [[Dawid Ben Gurion|Ben Gurion, Dawid]] (1886–1973) – izraelski polityk. * ben Jechiel Luria, Salomon → Luria, Salomon * [[Ryszard Bender|Bender, Ryszard]] (1932–2016) – polski polityk, historyk, publicysta. * [[Walter Benjamin|Benjamin, Walter]] (1892–1940) – niemiecki filozof. * [[Malik Bendjelloul|Bendjelloul, Malik]] (ur. 1977) – szwedzki reżyser filmowy. * [[Edwin Bendyk|Bendyk, Edwin]] (ur. 1965) – polski dziennikarz, publicysta. * Benedykt Spinoza → Baruch Spinoza * [[Benedykt XVI]] (1927–2022) – niemiecki duchowny rzymskokatolicki, papież. * [[Peter Benenson|Benenson, Peter]] (1921–2005) – brytyjski prawnik. * [[Benigna z Wrocławia]] (zm. w 1241 lub 1259) – polska mniszka i święta zakonu cysterskiego, błogosławiona Kościoła katolickiego, dziewica i męczennica. * Benjamin, Paul → Auster, Paul Benjamin * [[Urszula Małgorzata Benka|Benka, Urszula Małgorzata]] * Benka-Urbanowicz, Urszula Małgorzata → Benka, Urszula Małgorzata * [[Alan Bennett|Bennett, Alan]] (ur. 1934) – brytyjski aktor, pisarz i tłumacz. * [[Arnold Bennett|Bennett, Arnold]] (1867–1931) – angielski pisarz. * Bennett, Michèle → Duvalier, Michèle * [[Maciej Bennewicz|Bennewicz, Maciej]] (ur. 1961) – polski socjolog i psycholog, autor książek. * [[Mariusz Benoit|Benoit, Mariusz]] (ur. 1950) – polski aktor, reżyser i pedagog. * [[Ezra Taft Benson|Benson, Ezra Taft]] (1899–1994) – amerykański duchowny mormoński. * [[Richard Bentall|Bentall, Richard]] (ur. 1956) – brytyjski lekarz, psycholog. * [[Jeremy Bentham|Bentham, Jeremy]] (1748–1832) – angielski filozof, ekonomista i teoretyk prawa. * [[Edmund Clerihew Bentley|Bentley, Edmund Clerihew]] (1875–1956) – angielski pisarz i satyryk. * [[Nicolas Bentley|Bentley, Nicolas]] (1907–1978) – brytyjski rysownik. * [[Julie Benz|Benz, Julie M.]] (ur. 1972) – amerykańska aktorka. ===Ber=== * [[Jacek Berbeka|Berbeka, Jacek]] (ur. 1959) – polski wspinacz. * [[Maciej Berbeka|Berbeka, Maciej]] (1954–2013) – polski wspinacz. * [[Leon Berenson|Berenson, Leon]] (1882–1943) – polski prawnik. * [[Wacław Berent|Berent, Wacław]] (1873–1940) – polski pisarz, tłumacz. * [[Henryk Bereska|Bereska, Henryk]] (1926–2005) – polski poeta i tłumacz. * [[Jerzy Bereś|Bereś, Jerzy]] (1930–2012) – polski rzeźbiarz, performer. * Bereś, Maria → Pinińska-Bereś, Maria * [[Henryk Bereza|Bereza, Henryk]] (1926–2012) – polski krytyk literacki i eseista. * [[Paweł Beręsewicz|Beręsewicz, Paweł]] (ur. 1970) – polski pisarz, tłumacz, leksykograf. * [[Renata Berger|Berger, Renata]] (ur. 1954) – polska aktorka. * [[Roman Berger|Berger, Roman]] (1930–2020) – polski kompozytor, pianista i teoretyk muzyki. * [[Savinien Cyrano de Bergerac|Bergerac (de), Savinien Cyrano]] (1619–1655) – francuski pisarz. * [[David Bergland|Bergland, David]] (ur. 1935) – amerykański polityk. * [[Eleonora Bergman|Bergman, Eleonora]] (ur. 1947) – polska historyk architektury. * Bergman, Ernst Ingmar → Bergman, Ingmar * [[Ingmar Bergman|Bergman, Ingmar]] (1918–2007) – szwedzki reżyser filmowy. * [[Ingrid Bergman|Bergman, Ingrid]] (1915–1982) – szwedzka aktorka. * Bergoglio, Jorge Mario → Franciszek * [[Henri Bergson|Bergson, Henri]] (1859–1941) – francuski filozof, noblista. * Bergstrand, Peter → Afrojax * [[Ławrientij Beria|Beria, Ławrientij Pawłowicz]] (1899–1953) – gruziński działacz komunistyczny, szef NKWD. * [[George Berkeley|Berkeley, George]] (1685–1753) – irlandzki biskup i filozof. * [[Alexandra Berková|Berková, Alexandra]] (1949–2008) – czeska dziennikarka i pisarka. * [[Irving Berlin|Berlin, Irving]] (1888–1989) – amerykański kompozytor. * [[Isaiah Berlin|Berlin, Isaiah]] (1909–1997) – brytyjski historyk idei i filozof. * [[Zygmunt Berling|Berling, Zygmunt]] (1896–1980) – polski wojskowy. * [[Hector Berlioz|Berlioz, Hector]] (1803–1869) – francuski kompozytor. * Berlioz, Louis Hector → Berlioz, Hector * [[Jakub Berman|Berman, Jakub]] (1901–1984) – polski działacz komunistyczny pochodzenia żydowskiego. * Berman, Kazimierz Jerzy → Marianowicz, Antoni * [[Marshall Berman|Berman, Marshall]] (ur. 1940) – amerykański pisarz i filozof marksistowski. * Bermudez Garcia, Ricardo → Garcia, Ricardo * [[Georges Bernanos|Bernanos, Georges]] (1888–1948) – francuski pisarz. * [[Bernard z Chartres]] (zm. ok. 1130) – francuski filozof i humanista. * [[Bernard z Clairvaux]] (1090–1153) – francuski duchowny, filozof, uczony. * Bernard z Cluny → Bernard z Morlay * [[Bernard z Morlay]] (1 poł. XII w.) – francuski mnich benedyktyński. * [[Tristan Bernard|Bernard, Tristan]] (1866–1947) – francuski pisarz i dziennikarz. * [[Lorenzo Bernardi|Bernardi, Lorenzo]] (ur. 1968) – włoski siatkarz i trener. * Bernardinho → Rezende, Bernardo * Bernardt, Henriette Rosine → Bernhardt, Sarah * Bernasowski, Jerzy → Grześczak, Marian * Bernatowicz, Ewa Jadwiga → Kasprzyk, Ewa * [[Tim Berners-Lee|Berners-Lee, Tim]] (ur. 1955) – brytyjski fizyk i informatyk. * Berners-Lee, Timothy → Berners-Lee, Tim * [[Ruth Bernhard|Bernhard, Ruth]] (1905–2006) – amerykańska fotografka. * [[Thomas Bernhard|Bernhard, Thomas]] (1931–1989) – austriacki prozaik i dramaturg. * [[Sarah Bernhardt|Bernhardt, Sarah]] (1844–1923) – francuska aktorka. * Bernstein, Lenny → Bernstein, Leonard * [[Leonard Bernstein|Bernstein, Leonard]] (1918–1990) – amerykański kompozytor, pianista i dyrygent. * Berra, Lawrence Peter → Berra, Yogi * [[Yogi Berra|Berra, Yogi]] (1925–2015) – amerykański bejsbolista. * [[Claude Berri|Berri, Claude]] (1934–2009) – francuski reżyser filmowy pochodzenia żydowskiego, aktor, scenarzysta i producent. * [[Chuck Berry|Berry, Chuck]] (1928–2017) – amerykański kompozytor, wokalista, gitarzysta, indywidualność sceniczna. * Berry, Charles Edward Anderson → Berry, Chuck * [[Halle Berry|Berry, Halle Maria]] (ur. 1966) – amerykańska aktorka. * [[Rose Bertin|Bertin, Rose]] (1744–1813) – francuska modystka. * [[Gustave Bertrand|Bertrand, Gustave]] (1896–1976) – francuski generał, związany z francuskimi służbami kryptologicznymi działającymi przy Deuxieme Bureau. * [[Ryszard Berwiński|Berwiński, Ryszard Wincenty]] (1819–1879) – polski poeta, działacz polityczny, badacz folkloru. * [[Jöns Jacob Berzelius|Berzelius, Jöns Jacob]] (1779–1848) – szwedzki chemik, lekarz i mineralog. * [[Dániel Berzsenyi|Berzsenyi, Dániel]] (1776–1836) – węgierski poeta, tworzący na granicy epok klasycyzmu i romantyzmu. ===Bes=== * [[Alain Besançon|Besançon, Alain]] (ur. 1932) – francuski historyk, politolog i sowietolog. * [[Luc Besson|Besson, Luc]] (ur. 1959) – francuski reżyser, scenarzysta i producent filmowy. * [[Philippe Besson|Besson, Philippe]] (ur. 1967) – francuski pisarz i krytyk literacki, wcześniej również prezenter telewizyjny, z wykształcenia prawnik. * [[George Best|Best, George]] (1946–2005) – północnoirlandzki piłkarz * [[Alfred Bester|Bester, Alfred]] (1913–1987) – amerykański pisarz. * Bestia → Mandl, Maria * Bestia → Tyson, Mike * [[Jan Bestry|Bestry, Jan]] (ur. 1954) – polski polityk, przedsiębiorca, nauczyciel. ===Beś=== * [[Krzysztof Beśka|Beśka, Krzysztof]] (ur. 1972) – polski pisarz. ===Bet=== * [[Mary McLeod Bethune|Bethune, Mary McLeod]] (1875–1955) – amerykańska działaczka na rzecz praw człowieka. * [[Norman Bethune|Bethune, Norman]] (1890–1939) – kanadyjski lekarz. * [[Bruno Bettelheim|Bettelheim, Bruno]] (1903–1990) – amerykański psychoanalityk pochodzenia austriackiego. * [[Frank Bettger|Bettger, Frank]] (1888–1981) – amerykański pisarz. * [[Frei Betto|Betto]] (ur. 1944) – brazylijski pisarz, działacz polityczny, dziennikarz, dominikanin, przedstawiciel teologii wyzwolenia. ===Bev=== * [[Albert Beveridge|Beveridge, Albert Jeremiah]] (1862–1927) – amerykański historyk i polityk. ===Bey=== * [[Marek Beylin|Beylin, Marek]] (ur. 1957) – polski dziennikarz, publicysta. * Beynar, Lech Leon → Jasienica, Paweł * [[Jan Beyzym|Beyzym, Jan]] (1850–1912) – polski duchowny katolicki (prezbiter), jezuita, misjonarz, błogosławiony Kościoła katolickiego. ===Bez=== * [[Aleksander Bezymienski|Bezymienski, Aleksander]] (1898–1973) – rosyjski poeta. ==Bé== * [[Joseph Bédier|Bédier, Joseph]] (1864–1938) – francuski mediewista, pisarz i krytyk literacki. ==Bh== ===Bha=== * Bhaddakaccā → Yasodharā * Bhanji, Krishna → Kingsley, Ben * [[Uma Bharti|Bharti, Uma]] (ur. 1959) – indyjska polityk. * [[Bhartryhari]] (VI–VII w.n.e.) – indyjski filozof i poeta. * Bhave, Vinayak Narahari → Bhave, Vinoba * [[Vinoba Bhave|Bhave, Vinoba]] (1895–1982) – indyjski filozof, religioznawca i polityk. * [[Bhawjawiweka]] (ok. 500–578 n.e.) – indyjski mistrz buddyjski. ===Bhu=== * [[Surender K. Bhutani|Bhutani, Surender K.]] (ur. 1943) – indyjski dziennikarz i poeta. * [[Benazir Bhutto|Bhutto, Benazir]] (1953–2007) – pakistańska polityk. * [[Zulfikar Ali Bhutto|Bhutto, Zulfikar Ali]] (1928–1979) – pakistański polityk. ==Bi== ===Bia=== * [[Alaksandr Bialacki|Bialacki, Alaksandr Wiktarawicz]] (ur. 1962) – białoruski działacz społeczny, polityk i obrońca praw człowieka. * [[Andrzej Białas|Białas, Andrzej]] (ur. 1936) – polski fizyk. * [[Zbigniew Białas|Białas, Zbigniew]] (ur. 1960) – polski literaturoznawca, anglista, pisarz, tłumacz. * [[Grzegorz Białkowski|Białkowski, Grzegorz]] (1932–1989) – polski fizyk, filozof, poeta i polityk. * [[Tomasz Białkowski|Białkowski, Tomasz]] (ur. 1969) – polski prozaik. * [[Eustachy Białoborski|Białoborski, Eustachy]] (1890–1960) – polski wynalazca i popularyzator nauki. * [[Maria Białobrzeska|Białobrzeska, Maria]] (1922–2014) – polska aktorka. * Białobrzeska-Habdank, Maria → Białobrzeska, Maria * [[Marcin Białobrzeski|Białobrzeski, Marcin]] (ok. 1530–1586) – polski biskup katolicki. * [[Ewa Białołęcka|Białołęcka, Ewa]] (ur. 1967) – polska pisarka. * [[Jan Białostocki|Białostocki, Jan]] (1921–1988) – polski historyk sztuki. * [[Miron Białoszewski|Białoszewski, Miron]] (1922–1983) – polski poeta, prozaik, dramatopisarz i aktor teatralny. * [[Ryszard Białous|Białous, Ryszard]] (1914–1992) – polski harcmistrz i wojskowy. * Biały Anioł → German, Anna * [[Héctor Bianciotti|Bianciotti, Héctor]] (1930–2012) – francuski pisarz pochodzący z Argentyny. * [[Andrzej Bianusz|Bianusz, Andrzej]] (1932–2018) – polski pisarz. * [[Gérard Biard|Biard, Gérard]] (ur. 1959) – francuski dziennikarz. * [[Len Bias|Bias, Len]] (1963–1986) – amerykański koszykarz. * Bias, Leonard Kevin → Bias, Len ===Bib=== * Biberstein-Starowieyski, Franciszek Andrzej Bobola → Starowieyski, Franciszek * Bibik, Janusz → Bianusz, Andrzej ===Bic=== * [[Peter Bichsel|Bichsel, Peter]] (ur. 1935) – szwajcarski pisarz. * [[Kazimierz Biculewicz|Biculewicz, Kazimierz]] (1948–2022) – polski poeta. ===Bid=== * [[Georges Bidault|Bidault, Georges]] (1899–1983) – francuski polityk, dyplomata. * Bidault, Georges-Augustin → Bidault, Georges * [[Joe Biden|Biden, Joe]] (ur. 1942) – amerykański polityk, prezydent USA. ===Bie=== * [[Justin Bieber|Bieber, Justin]] (ur. 1994) – kanadyjski piosenkarz. * [[Robert Biedroń|Biedroń, Robert]] (ur. 1976) – polski polityk. * [[Miłosz Biedrzycki|Biedrzycki, Miłosz]] (ur. 1967) – polski poeta i tłumacz. * [[Adrianna Biedrzyńska|Biedrzyńska, Adrianna]] (ur. 1962) – polska aktorka i piosenkarka. * [[Irena Biegańska|Biegańska, Irena]] (1939–2005) – polska kostiumolog i scenograf. * [[Władysław Biegański|Biegański, Władysław]] (1857–1917) – polski lekarz, filozof i społecznik. * [[Ewa Biegas|Biegas, Ewa]] (ur. 1977) – polska śpiewaczka operowa. * [[Andrzej Biegun|Biegun, Andrzej]] (ur. 1955) – polski śpiewak operowy. * [[Emil Biela|Biela, Emil]] (ur. 1939) – polski pisarz, filolog. * Bielacki, Aleksandr Wiktorowicz → Bialacki, Alaksandr Wiktarawicz. * Bielak, Elżbieta → Śnieżkowska-Bielak, Elżbieta * [[Adam Bielan|Bielan, Adam]] (ur. 1974) – polski polityk. * [[Adam Bielański|Bielański, Adam]] (1912–2016) – polski chemik. * [[Jan Bielatowicz|Bielatowicz, Jan]] (1913–1965) – polski pisarz i krytyk literacki. * [[Natalia Bielawska|Bielawska, Natalia]] (ur. 1982) – polska pisarka, z wykształcenia polonistka. * [[Andrzej Bielawski|Bielawski, Andrzej]] (ur. 1949) – polski grafik, rysownik, malarz i fotograf. * [[Józef Bielawski|Bielawski, Józef]] (1739–1809) – polski poeta i komediopisarz. * [[Adam Bielecki|Bielecki, Adam]] (ur. 1983) – polski wspinacz. * [[Jan Krzysztof Bielecki|Bielecki, Jan Krzysztof]] (ur. 1951) – polski polityk i ekonomista. * [[Karol Bielecki|Bielecki, Karol]] (ur. 1982) – polski piłkarz ręczny. * [[Tadeusz Bielecki|Bielecki, Tadeusz]] (1901–1982) – polski polityk, publicysta, działacz emigracyjny. * Bielicka, Anna Weronika → Bielicka, Hanka * [[Hanka Bielicka|Bielicka, Hanka]] (1915–2006) – polska aktorka i artystka kabaretowa. * [[Tadeusz Bielicki|Bielicki, Tadeusz]] (ur. 1932) – polski antropolog. * [[Agata Bielik-Robson|Bielik-Robson, Agata]] (ur. 1966) – polska filozofka. * [[Diana Bielińska|Bielińska, Diana]] (ur. 1988) – polska piłkarka nożna. * [[Izabella Bielińska|Bielińska, Izabella]] (ur. 1925) – polska pisarka. * [[Joanna Bielobradek|Bielobradek, Joanna]] (1943–2023) – polska poetka. * [[August Bielowski|Bielowski, August]] (1806–1876) – polski historyk, pisarz, dyrektor. * [[Iwona Bielska|Bielska, Iwona]] (ur. 1952) – polska aktorka. * Bielska-Grabowska, Iwona → Bielska, Iwona * [[Marcin Bielski|Bielski, Marcin]] (ok. 1495–1575) – polski pisarz i historyk. * [[Jerzy Bielunas|Bielunas, Jerzy Maria]] (ur. 1950) – polski reżyser i pedagog. * [[Krzysztof Bienias|Bienias, Krzysztof]] (ur. 1980) – polski bokser. * [[Michał Bieniasz|Bieniasz, Michał]] (1951–2014) – działacz polonijny. * [[Alicja Bienicewicz|Bienicewicz, Alicja]] (1954–2012) – polska aktorka. * Bienicewicz-Kawiorska, Alicja → Bienicewicz, Alicja * [[Jarosław Bieniuk|Bieniuk, Jarosław]] (ur. 1979) – polski piłkarz. * [[Marek Bieńczyk|Bieńczyk, Marek]] (ur. 1956) – polski pisarz, historyk, tłumacz, eseista i enolog. * [[Wojciech Bieńko|Bieńko, Wojciech]] (ur. 1933) – polski prozaik, autor widowisk telewizyjnych. * [[Elżbieta Bieńkowska|Bieńkowska, Elżbieta Ewa]] (ur. 1964) – polski urzędnik samorządowy i polityk. * [[Andrzej Bieńkowski|Bieńkowski, Andrzej]] (ur. 1946) – polski malarz, pisarz i etnomuzykolog. * [[Zbigniew Bieńkowski|Bieńkowski, Zbigniew]] (1913–1994) – polski pisarz, krytyk literacki, tłumacz. * [[Susanne Bier|Bier, Susanne]] (ur. 1960) – duńska reżyserka, scenarzystka i producentka filmowa. * [[Nina Bierbierowa|Bierbierowa, Nina]] (1901–1993) – rosyjska pisarka. * [[Ambrose Bierce|Bierce, Ambrose Gwinett]] (1842–1913 lub 1914) – amerykański pisarz, dziennikarz i satyryk. * [[Marianna Biernacka|Biernacka, Marianna]] (1888–1943) – polska męczennica chrześcijańska i błogosławiona Kościoła rzymskokatolickiego. * Biernacki, Bolesław → Bierut, Bolesław * [[Marek Biernacki|Biernacki, Marek]] (ur. 1959) – polski polityk. * [[Mikołaj Biernacki|Biernacki, Mikołaj]] (1836–1901) – polski poeta, satyryk, wydawca. * [[Tomasz Biernacki|Biernacki, Tomasz]] (ur. 1974) – polski dyrygent. * Biernacki, Wacław → Kostek-Biernacki, Wacław * [[Biernat z Lublina]] (ok. 1465–1529) – polski pisarz, tłumacz. * [[Bolesław Bierut|Bierut, Bolesław]] (1892–1956) – polski działacz komunistyczny, polityk. * [[Jacek Bierut|Bierut, Jacek]] (ur. 1964) – polski poeta, prozaik, krytyk literacki. ===Big=== * Big Cactus → O'Neal, Shaquille Rashaun * Big Fella → O'Neal, Shaquille Rashaun * Big Ticket, The → Garnett, Kevin ===Bik=== * Biko, Stephen Bantu → Biko, Steve * [[Steve Biko|Biko, Steve]] (1946–1977) – pokojowy działacz ruchu przeciw apartheidowi w RPA. * [[Piotr Bikont|Bikont, Piotr]] (1955–2017) – polski dziennikarz, publicysta i krytyk kulinarny, reżyser i twórca filmów dokumentalnych, aktor niezawodowy. ===Bil=== * [[Věra Bílá|Bílá, Věra]] (ur. 1954) – czeska piosenkarka, Romka. * [[Józef Bilczewski|Bilczewski, Józef]] (1860–1923) – polski święty Kościoła katolickiego, arcybiskup, teolog. * [[Carl Bildt|Bildt, Carl]] (ur. 1949) – szwedzki polityk. * Bildt, Nils Daniel Carl → Bildt, Carl * [[Krzysztof Bilica|Bilica, Krzysztof]] (ur. 1946) – polski muzykolog, aforysta, eseista i prozaik. * [[Andrzej Bilik|Bilik, Andrzej]] (ur. 1939) – polski dziennikarz, publicysta, dyplomata, tłumacz. * [[Brook Billings|Billings, Brook]] (ur. 1980) – amerykański siatkarz. * [[Josh Billings|Billings, Josh]] (1818–1885) – amerykański humorysta. * [[Louis Billot|Billot, Louis]] (1846–1931) – francuski duchowny katolicki, jezuita, kardynał. * [[Billy Kid]] (1859–1881) – amerykański rewolwerowiec. * Billy the Kid → Billy Kid ===Bim=== * Bimbādevī → Yasodharā ===Bin=== * [[Adrián Biniez|Biniez, Adrián]] (ur. 1974) – argentyński reżyser tworzący w Urugwaju. * [[Jerzy Binkowski|Binkowski, Jerzy]] (ur. 1959) – polski koszykarz. * [[Juliette Binoche|Binoche, Juliette]] (ur. 1964) – francuska aktorka. ===Biń=== * [[Jerzy Bińczycki|Bińczycki, Jerzy]] (1937–1998) – polski aktor. ===Bio=== * [[Leszek Biolik|Biolik, Leszek]] (ur. 1965) – polski basista i producent muzyczny. * [[Bojan Biołczew|Biołczew, Bojan]] (ur. 1942) – bułgarski pisarz, polonista, tłumacz, historyk literatury, scenarzysta i pedagog. ===Bir=== * [[André Birabeau|Birabeau, André]] (1890–1974) – francuski pisarz. * [[Larry Bird|Bird, Larry Joe]] (ur. 1956) – amerykański koszykarz. * Birgisson, Jón Þór → Jón Þór Birgisson * [[Józef Birkenmajer|Birkenmajer, Józef]] (1897–1939) – polski slawista, historyk literatury, poeta, tłumacz. * [[Krzysztof Birkenmajer|Birkenmajer, Krzysztof]] (1929–2019) – polski geolog. * Birnes, Bill → Birnes, William J. * [[William J. Birnes|Birnes, William J.]] (ur. 1946) – amerykański pisarz i wydawca, ufolog. ===Bis=== * [[Anne Bishop|Bishop, Anne]] (ur. 1950) – amerykańska pisarka. * [[Elizabeth Bishop|Bishop, Elizabeth]] (1911–1979) – amerykańska pisarka i tłumaczka. * Bishop, Eric Marlon → Foxx, Jamie * [[Andrzej Biskupski|Biskupski, Andrzej]] (ur. 1938) – polski pisarz, krytyk literacki. * Bissessar, Kamla → Persad-Bissessar, Kamla * [[Henryk Bista|Bista, Henryk]] (1934–1997) – polski aktor i pedagog. * [[Paulina Bisztyga|Bisztyga, Paulina]] (ur. 1978) – polska piosenkarka, kompozytorka, autorka tekstów piosenek, poetka i malarka. ===Bit=== * [[Dariusz Bitner|Bitner, Dariusz]] (ur. 1954) – polski prozaik, krytyk literacki. ===Bix=== * [[Cedric Bixler-Zavala|Bixler-Zavala, Cedric]] (ur. 1974) – amerykański piosenkarz i tekściarz. ===Biz=== * [[Georges Bizet|Bizet, Georges]] (1838–1875) – francuski kompozytor. * [[Marta Bizoń|Bizoń, Marta]] (ur. 1971) – polska aktorka i wokalistka. ==Bj== ===Bjö=== * [[Björk]] (ur. 1965) – islandzka piosenkarka, aktorka, kompozytorka. * Björk Guðmundsdóttir → Björk * [[Gunnar Björling|Björling, Gunnar]] (1887–1960) – fińsko-szwedzki poeta. ===Bjø=== * [[Marit Bjørgen|Bjørgen, Marit]] (ur. 1980) – norweska biegaczka narciarska. * [[Bjørnstjerne Bjørnson|Bjørnson, Bjørnstjerne Martinus]] (1832–1910) – norweski pisarz. ==Bl== ===Bla=== * [[Franciszek Blachnicki|Blachnicki, Franciszek]] (1921–1987) – polski duchowny katolicki. * Black Bart → Roberts, Bartholomew * Black Elk → Czarny Łoś * Black Jack → Pershing, John Joseph * Black Mamba → Bryant, Kobe * [[Bill Black|Black, Bill]] (1926–1965) – amerykański kontrabasista i gitarzysta basowy. * [[Dustin Lance Black|Black, Dustin Lance]] (ur. 1974) – amerykański scenarzysta, reżyser, producent i montażysta filmowy, działacz społeczny. * [[Jeremy Black|Black, Jeremy]] (ur. 1955) – brytyjski historyk. * Blackheim → Nyström, Anders * [[Ritchie Blackmore|Blackmore, Ritchie]] (ur. 1945) – brytyjski gitarzysta. * Blackmore, Richard Hugh → Blackmore, Ritchie * [[William Blackstone|Blackstone, William]] (1723–1780) – angielski prawnik. * Blaia (de), Jaufré → Rudel, Jaufré * [[Philippe Blain|Blain, Philippe]] (ur. 1960) – francuski siatkarz i trener. * Blair, Anthony Charles Lynton → Blair, Tony * Blair, Eric Arthur → Orwell, George * [[Hugh Blair|Blair, Hugh]] (1718–1800) – angielski teoretyk i krytyk literatury. * [[Tony Blair|Blair, Tony]] (ur. 1953) – brytyjski polityk. * [[James Blake|Blake, James Riley]] (ur. 1979) – amerykański tenisista. * [[Jean Blake White|Blake White, Jean]] (XX w.) – amerykańska pisarka. * [[Michael Blake|Blake, Michael]] (ur. 1945) – amerykański pisarz. * [[William Blake|Blake, William]] (1757–1827) – angielski poeta, pisarz, rytownik, malarz, drukarz i mistyk. * [[Cate Blanchett|Blanchett, Cate]] (ur. 1969) – australijska aktorka. * Blanchett, Catherine Élise → Blanchett, Cate * [[Leszek Blanik|Blanik, Leszek]] (ur. 1977) – polski gimnastyk sportowy i polityk. * [[Joseph Blatter|Blatter, Joseph]] (ur. 1936) – szwajcarski działacz sportowy. * Blatter, Sepp → Blatter, Joseph * [[Leopold Blaustein|Blaustein, Leopold]] (1905–1942/1944) – polski estetyk, psycholog. * Blazy, Philippe → Douste-Blazy, Philippe * [[Neda Miranda Blažević|Blažević, Neda Miranda]] (ur. 1951) – chorwacka pisarka. ===Ble=== * [[Rafał Blechacz|Blechacz, Rafał]] (ur. 1985) – polski pianista. * [[Max Blecher|Blecher, Max]] (1909–1938) – rumuński pisarz. * [[Carla Bley|Bley, Carla]] (1936–2023) – amerykańska pianistka, kompozytorka, producentka muzyczna. ===Bli=== * [[Barbara Blida|Blida, Barbara]] (1949–2007) – polska polityk. * [[Bertrand Blier|Blier, Bertrand]] (1939–2025) – francuski reżyser i scenarzysta filmowy. * [[Hans Blix|Blix, Hans]] (ur. 1928) – szwedzki dyplomata i polityk. * [[Karen Blixen|Blixen, Karen]] (1885–1962) – duńska pisarka. * Blixen-Finecke von, Karen Christence → Blixen, Karen * [[Józef Bliziński|Bliziński, Józef Franciszek]] (1827–1893) – polski dramaturg i komediopisarz pozytywistyczny. * [[Marek Bliziński|Bliziński, Marek Bohdan]] (1947–1989) – polski gitarzysta jazzowy i kompozytor. ===Blo=== * [[Augustyn Bloch|Bloch, Augustyn]] (1929–2006) – polski kompozytor i organista. * [[Marc Bloch|Bloch, Marc]] (1886–1944) – francuski historyk. * [[Jan Axel Blomberg|Blomberg, Jan Axel]] (ur. 1969) – norweski perkusista. * [[Allan Bloom|Bloom, Allan David]] – amerykański filozof polityczny. * [[Daniel Bloom|Bloom, Daniel]] (ur. 1972) – polski kompozytor, muzyk, producent muzyczny. * [[Orlando Bloom|Bloom, Orlando]] (ur. 1977) – angielski aktor. * [[Léon Bloy|Bloy, Léon]] (1846–1917) – francuski pisarz. ===Blu=== * [[Léon Blum|Blum, Léon]] (1755–1829) – francuski polityk. * [[Leopold Blumental|Blumental, Leopold]] (1865–1941) – polski pisarz i tłumacz. * [[Seweryn Blumsztajn|Blumsztajn, Seweryn]] (ur. 1946) – polski dziennikarz i działacz opozycji antykomunistycznej pochodzenia żydowskiego. * [[Emily Blunt|Blunt, Emily]] (ur. 1983 r.) – brytyjska aktorka teatralna i filmowa. * [[Przemysław Bluszcz|Bluszcz, Przemysław]] (ur. 1970) – polski aktor. ===Bly=== * [[Robert Bly|Bly, Robert]] (ur. 1926) – amerykański pisarz i tłumacz. * Blyth, John Sidney → Barrymore, John ==Bł== ===Bła=== * [[Jacek Błach|Błach, Jacek]] (ur. 1980) – polski krytyk literacki i eseista. * [[Wojciech Błach|Błach, Wojciech]] (ur. 1972) – polski aktor. * [[Danuta Błaszak|Błaszak, Danuta]] (ur. 1961) – polska poetka. * [[Mariusz Błaszczak|Błaszczak, Mariusz]] (ur. 1969) – polski polityk, historyk. * [[Ewa Błaszczyk|Błaszczyk, Ewa]] (ur. 1955) – polska aktorka i piosenkarka. * [[Lucjan Błaszczyk|Błaszczyk, Lucjan]] (ur. 1974) – polski tenisista stołowy. * [[Jakub Błaszczykowski|Błaszczykowski, Jakub]] (ur. 1985) – polski piłkarz. * Błaszkiewicz, Wanda → Rutkiewicz, Wanda * [[Jacek Bławut|Bławut, Jacek]] (ur. 1950) – polski operator i reżyser filmowy. * [[Danuta Błażejczyk|Błażejczyk, Danuta]] (ur. 1953) – polska piosenkarka jazzowa. ===Błe=== * [[Wanda Błeńska|Błeńska, Wanda Maria]] (ur. 1911) – polska lekarka i misjonarka. ===Błę=== * [[Grażyna Błęcka-Kolska|Błęcka-Kolska, Grażyna]] (ur. 1962) – polska aktorka. ===Bło=== * [[Anita Błochowiak|Błochowiak, Anita]] (ur. 1973) – polski polityk. * [[Błogosławiona Bronisława]] (1200–1259) – polska norbertanka, dziewica i błogosławiona Kościoła rzymskokatolickiego, uznawana za świętą przez Kościół katolicki w Polsce. * [[Błogosławiona Salomea]] (1211–1268) – księżniczka polska, żona Kolomana, króla Rusi Halickiej, klaryska, dziewica i błogosławiona Kościoła rzymskokatolickiego. * [[Alina Błońska|Błońska, Alina]] (ur. 1974) – polska kompozytorka. * Błońska, Małgorzata Maria → Kidawa-Błońska, Małgorzata Maria * [[Jan Błoński|Błoński, Jan]] (1931–2009) – polski historyk literatury, krytyk literacki, eseista, tłumacz. * Błoński, Jan → Kidawa-Błoński, Jan * [[Ludmiła Błotnicka|Błotnicka, Ludmiła Jadwiga]] (1907–1981) – polska pisarka. ==Bo== * Bo, Jan → Borysewicz, Jan ===Bob=== * [[Bogumiła Boba|Boba, Bogumiła Maria]] (ur. 1945) – polska polityk, lekarka. * [[Filip Bobek|Bobek, Filip Andrzej]] (ur. 1980) – polski aktor. * [[Erik Bobella|Bobella, Erik]] (ur. 1976) – amerykański basista. * [[Jerzy Bober|Bober, Jerzy]] (1920–1990) – polski prozaik. * Bobińska, Lena → Kolarska-Bobińska, Lena * [[Andrzej Bobkowski|Bobkowski, Andrzej]] (1913–1961) – polski pisarz, przedsiębiorca, popularyzator modelarstwa lotniczego, z wykształcenia ekonomista. * [[Andrzej Bobola|Bobola, Andrzej]] (1591–1657) – polski duchowny katolicki, jezuita, misjonarz, kaznodzieja, męczennik, święty Kościoła katolickiego, autor tekstu ślubów lwowskich króla Jana Kazimierza. Jeden z katolickich patronów Polski. * [[Irena Bobowska|Bobowska, Irena]] (1920–1942) – polska poetka. * [[Szymon Bobrowski|Bobrowski, Szymon]] (ur. 1972) – polski aktor. * Bobrowski, Kazimierz → Zakrzewski, Kazimierz * [[Maria Bobrzecka|Bobrzecka, Maria]] (1898–1957) – polska farmaceutka. * [[Michał Bobrzyński|Bobrzyński, Michał]] (1849–1935) – polski historyk, prawnik i polityk. ===Boc=== * [[Emil Boc|Boc, Emil]] (ur. 1966) – rumuński polityk. * [[Andrzej Bochenek|Bochenek, Andrzej]] (ur. 1949) – polski kardiochirurg. * [[Krystyna Bochenek|Bochenek, Krystyna Maria]] (1953–2010) – polska dziennikarka, polityk. * [[Adolf Maria Bocheński|Bocheński, Adolf Maria]] (1909–1944) – polski publicysta i działacz polityczny. * Bocheński, Innocenty → Bocheński, Józef Maria * [[Jacek Bocheński|Bocheński, Jacek]] (ur. 1926) – polski prozaik i publicysta. * [[Józef Maria Bocheński|Bocheński, Józef Maria]] (1902–1995) – polski logik i filozof, dominikanin. * [[Tomasz Bochiński|Bochiński, Tomasz]] (ur. 1959) – polski pisarz. * [[Henryka Bochniarz|Bochniarz, Henryka]] (ur. 1947) – polska ekonomistka, polityk. * [[Ida Bocian|Bocian, Ida]] (ur. 1976) – polska aktorka teatralna. * [[Marianna Bocian|Bocian, Marianna]] (1942–2003) – polska poetka. * [[Natalia Bocian|Bocian, Natalia]] (ur. 1989) – polska zawodniczka uprawiająca fitness sportowy. * [[Ludwik Bociański|Bociański, Ludwik]] (1892–1970) – polski wojskowy, polityk. * [[Amy Bock|Bock, Amy Maud]] (1859–1943) – nowozelandzka oszustka. * [[Magdalena Boczarska|Boczarska, Magdalena Jadwiga]] (ur. 1978) – polska aktorka. * [[Krzysztof Boczkowski (poeta)|Boczkowski, Krzysztof]] (ur. 1936) – polski poeta. * [[Krzysztof Boczkowski (aktor)|Boczkowski, Krzysztof]] (ur. 1979) – polski aktor. ===Bod=== * [[Eugeniusz Bodo|Bodo, Eugeniusz]] (1899–1943) – polski aktor, piosenkarz, reżyser, scenarzysta, tancerz i producent pochodzenia szwajcarskiego. * [[Władysław Bodnicki|Bodnicki, Władysław]] (1910–1983) – polski pisarz, z wykształcenia polonista. * [[Cezary Bodzianowski|Bodzianowski, Cezary]] (ur. 1968) – polski artysta sytuacji, malarz, performer. ===Boe=== * Boehm, Aleksandra → Ziółkowska-Boehm, Aleksandra * [[John Boehner|Boehner, John]] (ur. 1949) – amerykański polityk. * [[Sebastian Boenisch|Boenisch, Sebastian]] (ur. 1987) – polski piłkarz pochodzenia niemieckiego. * [[Hermann Boerhaave|Boerhaave, Hermann]] (1668–1738) – holenderski lekarz i humanista. ===Boé=== * [[Étienne de La Boétie|Boétie (de La), Étienne]] (1530–1563) – francuski pisarz i filozof. ===Bof=== * [[Leonardo Boff|Boff, Leonardo]] (ur. 1938) – brazylijski działacz społeczny, pisarz i filozof, były franciszkanin, teolog wyzwolenia. ===Bog=== * [[Agata Bogacka|Bogacka, Agata]] (ur. 1976) – polska malarka. * [[Joanna Bogacka|Bogacka, Joanna]] (1945–2012) – polska aktorka. * Bogajewicz, Jerzy → Bogajewicz, Jurek * [[Jurek Bogajewicz|Bogajewicz, Jurek]] (ur. 1948) – polski scenarzysta, reżyser, aktor i producent filmowy. * Bogajevich, Yurek → Bogajewicz, Jurek * Bogayewicz, Yurek → Bogajewicz, Jurek * [[Małgorzata Bogajewska|Bogajewska, Małgorzata]] (ur. 1975) – polska reżyserka teatralna. * [[Dirk Bogarde|Bogarde, Dirk]] (1921–1999) – angielski aktor. * [[Humphrey Bogart|Bogart, Humphrey DeForest]] (1899–1957) – amerykański aktor. * [[Edmund Bogdanowicz|Bogdanowicz, Edmund]] (1859–1911) – polski poeta, pisarz i dziennikarz. * [[Krystyna Bogdanowicz-Szwed|Bogdanowicz-Szwed, Krystyna]] (ur. 1934) – polska chemiczka. * [[Krystyna Boglar|Boglar, Krystyna]] (ur. 1931) – polska pisarka. * [[John Bogle|Bogle, John]] (1929–2019) – amerykański biznesmen. * [[Katarzyna Bogucka-Krenz|Bogucka-Krenz, Katarzyna]] (ur. 1953) – polska poetka, powieściopisarka i tłumaczka. * [[Andrzej Bogucki|Bogucki, Andrzej]] (1904–1978) – polski aktor, piosenkarz i śpiewak operetkowy. * [[Jacek Bogucki|Bogucki, Jacek]] (ur. 1959) – polski polityk, inżynier mechanik, rolnik. * [[Wojciech Bogusławski|Bogusławski, Wojciech]] (1757–1829) – polski aktor, dyrektor teatru, dramatopisarz. * [[Agata Bogusz|Bogusz, Agata]] (ur. 1985) – polska freediverka. * [[Józef Bogusz|Bogusz, Józef]] (1904–1993) – polski lekarz, etyk. ===Boh=== * [[Antoni Bohdziewicz|Bohdziewicz, Antoni]] (1906–1970) – polski reżyser i scenarzysta. * [[Henry George Bohn|Bohn, Henry George]] (1796–1884) – brytyjski wydawca. * [[Franciszek Bohomolec|Bohomolec, Franciszek]] (1720–1784) – polski pisarz. * [[Maja Bohosiewicz|Bohosiewicz, Maja]] (ur. 1990) – polska aktorka. * [[Sonia Bohosiewicz|Bohosiewicz, Sonia]] (ur. 1975) – polska aktorka, artystka kabaretowa i wokalistka. * [[Niels Bohr|Bohr, Niels Henrik David]] (1885–1962) – duński fizyk. ===Boi=== * Boigny, Félix → Houphouët-Boigny, Félix * [[Nicolas Boileau-Despréaux|Boileau-Despréaux, Nicolas]] (1636–1711) – francuski poeta, satyryk i krytyk literatury. * [[Louis Boisrond Tonnerre|Boisrond-Tonnerre, Louis Félix Mathurin]] (1776–1806) – haitański polityk i pisarz. ===Boj=== * Bojanow, Wasil Trojanow → Azis * [[Edmund Bojanowski|Bojanowski, Edmund]] (1814–1871) – polski działacz społeczny, założyciel Zgromadzenia Sióstr Służebniczek Najświętszej Marii Panny, błogosławiony Kościoła katolickiego. * [[Anna Bojarska|Bojarska, Anna]] (1946–2019)  – polska pisarka. * [[Marek Bojarski|Bojarski, Marek]] (ur. 1946) – polski prawnik. * [[Wacław Bojarski|Bojarski, Wacław]] (1921–1943) – polski poeta. * [[Włodzimierz Bojarski|Bojarski, Włodzimierz]] (ur. 1930) – polski inżynier energetyk, polityk. * Bojaxhiu, Agnesë Gonxhe → Teresa z Kalkuty ===Bok=== * [[Catherine Bokassa|Bokassa, Catherine]] (ur. 1949) – żona Jeana-Bédela Bokassy. * [[Jean-Bédel Bokassa|Bokassa, Jean-Bédel]] (1921–1996) – wojskowy i polityk Republiki Środkowoafrykańskiej. ===Bol=== * [[Anna Bolecka|Bolecka, Anna]] (ur. 1951) – polska pisarka. * [[Juliusz Erazm Bolek|Bolek, Juliusz Erazm]] (ur. 1963) – polski poeta. * Boleslavsky, Richard → Bolesławski, Ryszard * Boleslawski, Richard → Bolesławski, Ryszard * [[Bolesław I Chrobry]] (967–1025) – pierwszy koronowany król Polski, książę Czech. * Bolesław I Wielki → Bolesław I Chrobry * [[Bolesław II Śmiały]] (1040?–1081) – władca Polski. * Bolesław III Hojny → Bolesław III Rozrzutny * [[Bolesław III Krzywousty]] (1086–1138) – książę Polski. * [[Bolesław III Rozrzutny]] (1291–1352) – polski książę. * Bolesław IV (Czechy) → Bolesław I Chrobry * Bolesławita, Bogdan → Kraszewski, Józef Ignacy * [[Ryszard Bolesławski|Bolesławski, Ryszard]] (1889–1937) – polski aktor i reżyser, także publicysta i autor książek. * Bolesta → Dzierzkowski, Józef * [[Wojciech Boliński|Boliński, Wojciech]] (ur. 1989) – polski poeta i publicysta. * [[Simón Bolívar|Bolívar, Simón]] (1783–1830) – Boliwijczyk, bohater walk o wyzwolenie Ameryki Południowej spod władzy Hiszpanów. * Bolívar y Palacios, Simón José Antonio → Bolívar, Simón * Bollea, Brooke Ellen → Hogan, Brooke * [[Janusz Bolonek|Bolonek, Janusz]] (1938–2016) – polski duchowny katolicki, watykański dyplomata, arcybiskup. * [[Usain Bolt|Bolt, Usain]] (ur. 1986) – jamajski lekkoatleta. * [[Luc Boltanski|Boltanski, Luc]] (ur. 1940) – francuski pisarz i socjolog. * [[Ludwig Boltzmann|Boltzmann, Ludwig Eduard]] (1844–1906) – austriacki fizyk. ===Boł=== * [[Olga Bołądź|Bołądź, Olga]] (ur. 1984) – polska aktorka. ===Bom=== * Bombadil, Tom → Budzyński, Tomasz * [[Nachum Bomze|Bomze, Nachum]] (1906–1954) – żydowski poeta pochodzący z Galicji wschodniej, ostatnie lata życia spędził w USA. * Bomze, Nuchim → Bomze, Nachum ===Bon=== * [[Jon Bon Jovi|Bon Jovi, Jon]] (ur. 1962) – Amerykanin włoskiego pochodzenia, muzyk rockowy, autor tekstów, producent, aktor. * [[Joe Bonamassa|Bonamassa, Joe]] (ur. 1977) – amerykański gitarzysta i wokalista bluesowy. * [[Maria Bonaparte|Bonaparte, Maria]] (1882–1962) – francuska psychoanalityczka; księżna grecka i duńska. * [[Napoleon Bonaparte|Bonaparte, Napoleon]] (1769–1821) – francuski wojskowy, cesarz. * [[Tomasz Bonarowski|Bonarowski, Tomasz]] (1969–2015) – polski realizator i producent muzyczny, muzyk sesyjny. * [[Mariusz Bonaszewski|Bonaszewski, Mariusz]] (ur. 1964) – polski aktor. * [[Ryszard Bonda|Bonda, Ryszard]] (ur. 1960) – polski polityk, przedsiębiorca, rolnik. * [[Andrij Bondar|Bondar, Andrij Wołodymyrowycz]] (ur. 1974) – ukraiński poeta, prozaik, literaturoznawca i tłumacz. * [[Fiodor Bondarczuk|Bondarczuk, Fiodor Siergiejewicz]] (ur. 1964) – rosyjski aktor, reżyser, scenarzysta i prezenter telewizyjny. * [[Hermann Bondi|Bondi, Hermann]] (1919–2005) – brytyjski matematyk i kosmolog. * Bongiovi Jr., John Francis → Bon Jovi, Jon * [[Omar Bongo|Bongo, Omar]] (1935–2009) – gaboński polityk. * Bongo Ondimb, Omar → Bongo, Omar * [[Jason Bonham|Bonham, Jason]] (ur. 1966) – angielski perkusista. * [[John Bonham|Bonham, John]] (1948–1980) – angielski perkusista. * Boni, Barbara → Engelking-Boni, Barbara * [[Michał Boni|Boni, Michał Jan]] (ur. 1954) – polski polityk, kulturoznawca. * [[Yayi Boni|Boni, Yayi]] (ur. 1952) – beniński polityk i ekonomista. * Boni, Thomas Yayi → Boni, Yayi * [[Adam Boniecki|Boniecki, Adam]] (ur. 1934) – polski ksiądz katolicki. * [[Zbigniew Boniek|Boniek, Zbigniew]] (ur. 1956) – polski piłkarz, trener. * [[Tomasz Bonin|Bonin, Tomasz]] (ur. 1973) – polski bokser. * [[Chris Bonington|Bonington, Chris]] (ur. 1934) – brytyjski wspinacz, podróżnik. * Bonington, Christian John Storey → Bonington, Chris * [[Pierre Bonnard|Bonnard, Pierre]] (1867–1947) – francuski malarz. * Bonney, William → Billy Kid * [[Maria Bonnevie|Bonnevie, Maria]] (ur. 1973) – szwedzko-norweska aktorka. * [[Bono]] (ur. 1960) – irlandzki muzyk. * [[Wojciech Bonowicz|Bonowicz, Wojciech]] (ur. 1967) – polski poeta, publicysta, dziennikarz. * [[Philip Bonsal|Bonsal, Philip]] (1903–1995) – amerykański dyplomata. * Bontje, Johannes Cornelius → Bontje, Rob * [[Rob Bontje|Bontje, Rob]] (ur. 1981) – holenderski siatkarz. ===Boo=== * Boom, Cornelia ten → Boom, Corrie ten * [[Corrie ten Boom|Boom, Corrie ten]] (1892–1983) – holenderska pisarka chrześcijańska. * [[Dany Boon|Boon, Dany]] (ur. 1966) – francuski komik i aktor. ===Boń=== * [[Jerzy Bończak|Bończak, Jerzy]] (ur. 1949) – polski aktor i reżyser. * [[Jacek Bończyk|Bończyk, Jacek]] (ur. 1967) – polski aktor, piosenkarz, autor tekstów piosenek, scenarzysta i reżyser. * [[Olga Bończyk|Bończyk, Olga]] (ur. 1968) – polska aktorka, piosenkarka, pianistka. ===Bor=== * Borba Ferreira, Rivaldo Vitor → Rivaldo * [[Karol Olgierd Borchardt|Borchardt, Karol Olgierd]] (1905–1986) – polski pisarz marynista, kapitan żeglugi wielkiej, pedagog. * Borcuch, Daniel Tomasz → Bloom, Daniel * [[Jacek Borcuch|Borcuch, Jacek]] (ur. 1970) – polski reżyser, aktor i scenarzysta. * [[Michał Borczuch|Borczuch, Michał]] (ur. 1979) – polski reżyser teatralny oraz grafik. * [[Waldemar Borczyk|Borczyk, Waldemar]] (ur. 1960) – polski polityk. * [[Henry Bordeaux|Bordeaux, Henry]] (1870–1963) – francuski poeta, eseista i prawnik. * [[Jerzy Wojciech Borejsza|Borejsza, Jerzy Wojciech]] (1935–2019) – polski historyk. * [[Mateusz Borek|Borek, Mateusz]] (ur. 1973) – polski komentator sportowy. * [[Tomás Borge|Borge, Tomás]] (1930–2012) – nikaraguański pisarz i polityk. * Borge Martínez, Tomás → Borge, Tomás * [[Jorge Luis Borges|Borges, Jorge Luis]] (1899–1986) – argentyński pisarz. * Borges Acevedo, Jorge Francisco Isidoro Luis → Borges, Jorge Luis * [[Borixon]] (ur. 1977) – polski raper. * [[Francisco Borja da Costa|Borja da Costa, Francisco]] (1946–1975) – timorski poeta. * [[Franz Borkenau|Borkenau, Franz]] (1900–1957) – austriacki pisarz. * [[Jacek Borkowski|Borkowski, Jacek Tomasz]] (ur. 1959) – polski aktor, piosenkarz i prezenter telewizyjny. * [[Przemysław Borkowski|Borkowski, Przemysław]] (ur. 1973) – polski artysta kabaretowy, aktor i pisarz. * [[Frank Borman|Borman, Frank Frederick]] (1928–2023) – amerykański astronauta. * [[Max Born|Born, Max]] (1882–1970) – niemiecki fizyk. * [[Henri de Bornier|Bornier (de), Henri]] (1825–1901) – francuski pisarz. * [[Aleksandr Borodin|Borodin, Aleksandr Porfirjewicz]] (1833–1887) – rosyjski chemik, lekarz i kompozytor. * [[Wojciech Boros|Boros, Wojciech]] (ur. 1973) – polski poeta. * [[Walerian Borowczyk|Borowczyk, Walerian]] (1923–2006) – polski artysta plastyk, scenarzysta i reżyser filmowy, scenograf, autor zdjęć i pisarz. * [[Aldona Borowicz|Borowicz, Aldona]] (ur. 1949) – polska poetka, krytyk literacki, eseistka. * [[Łukasz Borowicz|Borowicz, Łukasz]] (ur. 1977) – polski dyrygent. * Borowska, Elżbieta → Gaudasińska-Borowska, Elżbieta * [[Adam Borowski|Borowski, Adam]] (ur. 1955) – polski działacz społeczny, polityk, wydawca. * [[Henryk Borowski|Borowski, Henryk]] (1930–2008) – polski filozof. * [[Marek Borowski|Borowski, Marek]] (ur. 1946) – polski polityk. * [[Paweł Borowski|Borowski, Paweł]] (ur. 1973) – polski reżyser, scenarzysta, operator filmowy, malarz. * [[Tadeusz Borowski|Borowski, Tadeusz]] (1922–1951) – polski pisarz. * [[Wacław Borowy|Borowy, Wacław]] (1890–1950) – polski krytyk i historyk literatury. * [[Marcin Bors|Bors, Marcin]] (ur. 1978) – polski multiinstrumentalista i producent muzyczny. * Borszczewski, Leonid Pietrowicz → Barszczeuski, Lawon Piatrowicz * [[Halina Bortnowska|Bortnowska, Halina]] (ur. 1931) – polska filozof, teolog, publicystka. * Bortnowska-Dąbrowska, Halina → Bortnowska, Halina * [[Marcin Bortnowski|Bortnowski, Marcin]] (ur. 1972) – polski kompozytor. * [[Stanisław Bortnowski|Bortnowski, Stanisław]] (ur. 1935) – polski nauczyciel akademicki, polonista, publicysta, autor książek. * [[Artur Boruc|Boruc, Artur]] (ur. 1980) – polski piłkarz. * [[Maria Borucka-Arctowa|Borucka-Arctowa, Maria]] (1921–2018) – polska teoretyczka i socjolog prawa. * [[Krzysztof Boruń|Boruń, Krzysztof]] (1923–2000) – polski pisarz, dziennikarz. * [[Katarzyna Boruń-Jagodzińska|Boruń-Jagodzińska, Katarzyna]] (ur. 1956) – polska poetka, publicystka, tłumaczka. * [[Bogdan Borusewicz|Borusewicz, Bogdan Michał]] (ur. 1949) – polski polityk. * [[Jacek Borusiński|Borusiński, Jacek]] (ur. 1972) – polski aktor. * Borycki, Tomasz → Borixon * [[Borys III]] (1894–1943) – car Bułgarii. * Borys III Koburg → Borys III * [[Andżelika Borys|Borys, Andżelika]] (ur. 1973) – nauczycielka i działaczka mniejszości polskiej na Białorusi. * [[Monika Borys|Borys, Monika]] (ur. 1965) – polska piosenkarka, tancerka, aktorka, fotomodelka. * [[Stan Borys|Borys, Stan]] (ur. 1941) – polski piosenkarz, kompozytor, autor tekstów piosenek i poeta. * [[Jan Borysewicz|Borysewicz, Jan]] (ur. 1955) – kompozytor, wokalista i gitarzysta. * [[Bolesław Borysiuk|Borysiuk, Bolesław]] (ur. 1948) – polityk, historyk. * [[Edmund Borzemski|Borzemski, Edmund]] (ur. 1959) – polski historyk, poeta, krytyk literacki. ===Bos=== * [[Krzysztof Bosak|Bosak, Krzysztof]] (ur. 1982) – polski polityk. * [[Marcin Bosak|Bosak, Marcin]] (ur. 1979) – polski aktor. * [[Subhas Chandra Bose|Bose, Subhas Chandra]] (1897–1945) – indyjski polityk. * [[Ryszard Bosek|Bosek, Ryszard]] (ur. 1950) – polski siatkarz, manager siatkarski, trener i działacz. * [[Carel Boshoff|Boshoff, Carel Willem Hendrik]] (1927–2011) – południowoafrykański polityk i aktywista. * [[Phil Bosmans|Bosmans, Phil]] (1922–2012) – belgijski pisarz i duchowny katolicki. * [[Pierre Bosquet|Bosquet, Pierre Joseph François]] (1810–1861) – francuski generał. * Boss, The → Armstrong, Lance * [[Jakob Bosshart|Bosshart, Jakob]] (1862–1924) – szwajcarski pisarz. * [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet, Jacques-Bénigne]] (1627–1704) – francuski duchowny katolicki, biskup, historyk, teolog. * [[Ian Bostridge|Bostridge, Ian]] (ur. 1964) – angielski tenor. * [[James Boswell|Boswell, James]] (1740–1795) – szkocki pisarz, prawnik. * [[Patricia Bosworth|Bosworth, Patricia]] (ur. 1933) – amerykańska dziennikarka i pisarka. ===Bot=== * [[Fernando Botero|Botero, Fernando Angulo]] (ur. 1932) – kolumbijski malarz i rzeźbiarz. * [[Keith Botsford|Botsford, Keith]] (1928–2018) – amerykański pisarz, wydawca, tłumacz i kompozytor. ===Bou=== * [[Dion Boucicault|Boucicault, Dion]] (1820/1822–1890) – amerykański pisarz i aktor irlandzkiego pochodzenia. * [[Boudika]] (22–61) – królowa Icenów zamieszkujących wschodnią Brytanię. * [[Eugène Boudin|Boudin, Eugène]] (1824–1898) – francuski malarz. * [[William-Adolphe Bouguereau|Bouguereau, William-Adolphe]] (1825–1905) – francuski malarz. * [[Boukman]] (zm. 1792) – przywódca powstania niewolników na Haiti. * [[Nadia Boulanger|Boulanger, Nadia]] (1887–1979) – francuska kompozytorka, pedagog, dyrygentka, pianistka i organistka. * [[Pierre Boulez|Boulez, Pierre]] (1925–2016) – francuski kompozytor i dyrygent. * Boullier, Marielle → Gallo, Marielle * [[Matthew Boulton|Boulton, Matthew]] (1728–1809) – angielski przedsiębiorca. * [[Houari Boumedienne|Boumedienne, Houari]] (1927–1978) – algierski polityk. * Bounevialle (de), Dido Florian → Dido * [[Louis Bourdaloue|Bourdaloue, Louis]] (1632–1704) – francuski kaznodzieja, jezuita. * [[Pierre de Bourdeille, seigneur de Brantôme|Bourdeille (de), Pierre]] * [[Pierre Bourdieu|Bourdieu, Pierre]] (1930–2002) – francuski filozof i socjolog. * [[Louis de la Bourdonnais|Bourdonnais (de la), Louis]] (1797–1840) – francuski szachista. * [[Frédéric Bourgeois de Mercey|Bourgeois de Mercey, Frédéric]] (1805–1860) – francuski malarz, krytyk sztuki, pisarz. * Boutang, Yann → Moulier-Boutang, Yann * [[Dési Bouterse|Bouterse, Dési]] (1945–2024) – surinamski wojskowy i polityk. * [[Pierre Boutroux|Boutroux, Pierre]] (1880–1922) – francuski matematyk. * Bouvier, Jacqueline Lee → Kennedy Onassis, Jacqueline Lee * Bouyer de Fontenelle, Bernard → Fontenelle, Bernard * Bovier de Fontenelle, Bernard → Fontenelle, Bernard ===Bow=== * [[Elizabeth Bowen|Bowen, Elizabeth Dorothea Cole]] (1899–1973) – angielsko-irlandzka pisarka. * [[Jimmy Bower|Bower, Jimmy]] (ur. 1966) – amerykański gitarzysta i perkusista. * [[David Bowie|Bowie, David]] (1947–2016) – brytyjski piosenkarz, kompozytor, autor tekstów, producent i aktor. ===Box=== * Box, Edgar → Vidal, Gore ===Boy=== * [[Boy George]] (ur. 1961) – brytyjski piosenkarz. * [[Tadeusz Boy-Żeleński|Boy-Żeleński, Tadeusz]] (1874–1941) – polski pisarz, satyryk i publicysta. * Boyd, Nancy → Millay, Edna St. Vincent * [[Karin Boye|Boye, Karin]] (1900–1941) – szwedzka pisarka. * Boyle, Christopher John → Cornell, Chris * [[Danny Boyle|Boyle, Danny]] (ur. 1956) – angielski reżyser i producent filmowy. * [[Susan Boyle|Boyle, Susan]] (ur. 1961) – brytyjska piosenkarka. * [[John Boyne|Boyne, John]] (ur. 1971) – irlandzki pisarz. ===Boz=== * Boz → Dickens, Karol ===Boż=== * Bożydar → Bogdanowicz, Edmund ==Bó== * Bór-Komorowski, Tadeusz → Komorowski, Tadeusz ==Br== ===Bra=== * Bracia Rojek → Eile, Marian * [[Jacek Braciak|Braciak, Jacek]] (ur. 1968) – polski aktor. * [[Tadeusz Bradecki|Bradecki, Tadeusz]] (1955–2022) – polski aktor, reżyser i pedagog. * [[Malcolm Stanley Bradbury|Bradbury, Malcolm Stanley]] (1932–2000) – angielski powieściopisarz, krytyk i teoretyk literatury. * [[Ray Bradbury|Bradbury, Ray]] (1920–2012) – amerykański pisarz. * Bradbury, Raymond Douglas → Bradbury, Ray * Bradley, Marion Eleanor → Zimmer Bradley, Marion Eleanor * [[Omar Bradley|Bradley, Omar Nelson]] (1893–1981) – amerykański generał. * [[Anne Bradstreet|Bradstreet, Anne]] (ok. 1612–1672) – poetka amerykańska. * [[Matthew Brady|Brady, Matthew]] (1822–1896) – amerykański fotograf. * [[Tycho Brahe|Brahe, Tycho]] (1546–1601) – duński astronom. * [[Claude Fayette Bragdon|Bragdon, Claude Fayette]] (1866–1946) – amerykański architekt. * [[William Henry Bragg|Bragg, William Henry]] (1862–1942) – brytyjski fizyk. * [[Kazimierz Brakoniecki|Brakoniecki, Kazimierz]] (ur. 1952) – polski poeta, eseista, krytyk literacki, redaktor, animator kultury. * [[Grzegorz Bral|Bral, Grzegorz]] (ur. 1961) – polski aktor, reżyser, pedagog. * [[Jerzy Bralczyk|Bralczyk, Jerzy]] (ur. 1947) – polski językoznawca. * Brand, Katheryn Elizabeth → Perry, Katy * [[Konrad Brandel|Brandel, Konrad]] (1838–1920) – polski fotograf, także wynalazca, konstruktor aparatów fotograficznych, fotoreporter, kronikarz Warszawy. * [[Nathaniel Branden|Branden, Nathaniel]] (1930–2014) – amerykański psychoterapeuta i pisarz. * [[Georg Brandes|Brandes, Georg]] (1842–1927) – duński pisarz, krytyk literacki i filozof. * [[Marlon Brando|Brando, Marlon „Bud”]] (1924–2004) – amerykański aktor. * [[Roman Brandstaetter|Brandstaetter, Roman]] (1906–1987) – polski pisarz, tłumacz. * [[Kazimierz Brandys|Brandys, Kazimierz]] (1916–2000) – polski prozaik, eseista i scenarzysta. * [[Marian Brandys|Brandys, Marian]] (1912–1998) – polski pisarz, reportażysta. * [[Przemysław Branny|Branny, Przemysław]] (ur. 1970) – polski aktor i piosenkarz. * [[Georges Braque|Braque, Georges]] (1882–1963) – francuski malarz, grafik, rzeźbiarz. * [[Robert Brasillach|Brasillach, Robert]] (1909–1945) – francuski pisarz, tłumacz. * [[Georges Brassens|Brassens, Georges]] (1921–1981) – francuski kompozytor, pieśniarz, poeta. * [[Pierre Brasseur|Brasseur, Pierre]] (1905–1972) – francuski aktor, scenarzysta. * Brat Albert → Chmielowski, Adam Hilary Bernard * Brat Betto → Betto * [[Katarzyna Bratkowska|Bratkowska, Katarzyna]] (ur. 1972) – polska polonistka, krytyk literacka; feministka. * [[Stefan Bratkowski|Bratkowski, Stefan]] (1934–2021) – polski dziennikarz, pisarz. * [[Roman Bratny|Bratny, Roman]] (1921–2017) – polski pisarz. * [[Georgi Bratojew|Bratojew, Georgi]] (ur. 1987) – bułgarski siatkarz. * [[Fernand Braudel|Braudel, Fernand]] (1902–1985) – francuski historyk. * Brauer, Magdalena → Stużyńska, Magdalena * [[Andrzej Braun|Braun, Andrzej]] (1923–2008) – polski pisarz. * [[Christina von Braun|Braun, Christina von]] (ur. 1944) – niemiecka kulturoznawczyni i historyk religii, autorka książek i filmów dokumentalnych. * [[Grzegorz Braun|Braun, Grzegorz]] (ur. 1967) – polski reżyser, scenarzysta i publicysta. * [[Jerzy Braun|Braun, Jerzy Bronisław]] (1901–1975) – polski pisarz, działacz polityczny, poeta, dramaturg, krytyk literacki, publicysta, scenarzysta, filozof. * [[Kazimierz Braun|Braun, Kazimierz]] (ur. 1936) – polski reżyser teatralny, prozaik i dramaturg. * [[Lilian Jackson Braun|Braun, Lilian Jackson]] (1913–2011) – amerykańska pisarka. * [[Mieczysław Braun|Braun, Mieczysław]] (ur. 1902, zm. 1941 lub 1942) – polski poeta żydowskiego pochodzenia. * [[Małgorzata Braunek|Braunek, Małgorzata]] (1947-2014) – polska aktorka. * [[Victor Brauner|Brauner, Victor]] (1903–1966) – francuski malarz rumuńsko-żydowskiego pochodzenia. * [[Barbara Bray|Bray, Barbara]] (1924–2010) – brytyjska tłumaczka, krytyk literacki. ===Bre=== * [[Aleksander Bregman|Bregman, Aleksander]] (1906–1967) – polski dziennikarz i publicysta. * [[Mirosław Breguła|Breguła, Mirosław]] (1964–2007) – polski wokalista, gitarzysta i kompozytor. * [[Catherine Breillat|Breillat, Catherine]] (ur. 1948) – francuska prozaiczka, scenarzystka, reżyserka i aktorka. * [[Stanisław Brejdygant|Brejdygant, Stanisław]] (ur. 1936) – polski aktor, reżyser, scenarzysta, pisarz i dramaturg. * Brejnakowska, Maria → Ukniewska, Maria * [[Jacques Brel|Brel, Jacques Romain Georges]] (1929–1978) – belgijski bard, kompozytor, piosenkarz i aktor. * [[John Brennan|Brennan, John Owen]] (ur. 1955) – amerykański szpieg. * [[Christian Breslauer|Breslauer, Christian]] (1802–1882) – polski malarz i pedagog. * Bresson, Henri → Cartier-Bresson, Henri * [[Robert Bresson|Bresson, Robert]] (1907–1999) – francuski scenarzysta i reżyser filmowy. * [[Gene Brewer|Brewer, Gene]] (ur. 1937) – amerykański pisarz, z wykształcenia chemik i mikrobiolog. * [[Kamil Brewiński|Brewiński, Kamil]] (ur. 1984) – polski poeta. * [[Stephen Breyer|Breyer, Stephen Gerald]] (ur. 1938) – amerykański prawnik. * [[Tadeusz Breza|Breza, Tadeusz]] (1905–1970) – polski pisarz. * [[Leonid Breżniew|Breżniew, Leonid Iljicz]] (1906–1982) – sekretarz generalny Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, przywódca ZSRR. ===Bré=== * [[Michel Bréal|Bréal, Michel Jules Alfred]] (1832–1915) – francuski językoznawca, twórca semantyki. * Bréda, Toussaint → L'Ouverture, Toussaint ===Bri=== * Brian, Kate → Scott, Kieran * [[Aristide Briand|Briand, Aristide]] (1862–1932) – francuski polityk. * [[John W. Bricker|Bricker, John William]] (1893–1986) – amerykański polityk. * [[Jeff Bridges|Bridges, Jeff]] (ur. 1949) – amerykański aktor. * Bridges, Jeffrey Leon → Bridges, Jeff * [[Patricia Briggs|Briggs, Patricia]] (ur. 1965) – amerykańska pisarka. * [[David Brin|Brin, David]] (ur. 1950) – amerykański pisarz. * Brin, Glen David → Brin, David * [[Sergey Brin|Brin, Sergey]] (ur. 1973) – amerykański programista i przedsiębiorca rosyjskiego pochodzenia. * Brin, Siergiej Michajłowicz → Brin, Sergey * [[André Brink|Brink, André Philippus]] (ur. 1935) – południowoafrykański pisarz. * [[David Brinkley|Brinkley, David]] (1920–2003) – amerykański spiker telewizyjny. * [[Benjamin Britten|Britten, Benjamin]] (1913–1976) – angielski kompozytor, pianista, dyrygent. ===Bro=== * Broadus Jr., Cordozar Calvin → Snoop Dogg * [[Hermann Broch|Broch, Hermann]] (1886–1951) – austriacki pisarz. * Brockmann, Miguel → d'Escoto Brockmann, Miguel * [[Joszko Broda|Broda, Joszko]] (ur. 1972) – polski multiinstrumentalista, producent muzyczny, kompozytor. * [[Marzena Broda|Broda, Marzena]] (ur. 1965) – polska poetka, prozaiczka i dramaturg. * [[Rafał Broda|Broda, Rafał]] (ur. 1944) – polski fizyk jądrowy, polityk. * [[Joakim Brodén|Brodén, Joakim]] (ur. 1980) – szwedzki piosenkarz. * Brodén, Jocke → Brodén, Joakim * [[Monika Brodka|Brodka, Monika Maria]] (ur. 1988) – polska piosenkarka. * [[Pascal Brodnicki|Brodnicki, Pascal Viktor Raymond]] (ur. 1976) – polsko-francuski kucharz, prezenter telewizyjny, autor książek kucharskich. * [[Feliks Brodowski|Brodowski, Feliks]] (1864–1934) – polski pisarz, krytyk literacki. * [[Josif Brodski|Brodski, Josif]] (1940–1996) – rosyjski poeta i eseista, noblista. * [[Adrien Brody|Brody, Adrien]] (ur. 1973) – amerykański aktor. * Brodzic → Żochowski, Stanisław * [[Joanna Brodzik|Brodzik, Joanna Honorata]] (ur. 1973) – polska aktorka. * [[Grażyna Brodzińska|Brodzińska, Grażyna]] (ur. 1951) – polska śpiewaczka operetkowa, musicalowa oraz operowa, aktorka i tancerka. * [[Kazimierz Brodziński|Brodziński, Kazimierz]] (1791–1835) – polski poeta i publicysta. * Broel, Emilia → Plater, Emilia * Broel-Plater, Emilia → Plater, Emilia * [[Bronisław Brok|Brok, Bronisław]] (1906–1975) – polski poeta, scenarzysta, reżyser filmowy. * [[Krystyna Broll-Jarecka|Broll-Jarecka, Krystyna]] (1927–2011) – polska poetka, autorka audycji radiowych. * [[Roman Bromboszcz|Bromboszcz, Roman]] (ur. 1976) – polski poeta, muzyk, artysta netartu i sztuki komputerowej. * [[Jacek Bromski|Bromski, Jacek]] (ur. 1946) – polski reżyser i scenarzysta. * [[Zygmunt Broniarek|Broniarek, Zygmunt]] (1925–2012) – polski dziennikarz, publicysta, felietonista, autor książek. * [[Sławomir Broniarz|Broniarz, Sławomir]] (ur. 1958) – polski pedagog i działacz związkowy. * [[Janina Broniewska|Broniewska, Janina]] (1904–1981) – polska pisarka, publicystka. * [[Stanisław Broniewski|Broniewski, Stanisław]] (1915–2000) ps. Orsza – polski ekonomista, naczelnik Szarych Szeregów, harcmistrz, podporucznik AK. * [[Władysław Broniewski|Broniewski, Władysław]] (1897–1962) – polski poeta. * [[Marcin Bronikowski|Bronikowski, Marcin]] (1968–2024) – polski śpiewak. * [[Charles Bronson|Bronson, Charles]] (1921–2003) – amerykański aktor, z pochodzenia Tatar lipkowski. * [[Dawid Bronstein|Bronstein, Dawid]] (1924–2006) – ukraiński szachista, przez wiele lat jeden z najsilniejszych graczy świata. * [[Anne Brontë|Brontë, Anne]] (1820–1849) – angielska pisarka i poetka. * [[Branwell Brontë|Brontë, Branwell]] (1817−1848) − angielski malarz, pisarz i poeta. * [[Charlotte Brontë|Brontë, Charlotte]] (1816–1855) – angielska pisarka. * [[Emily Brontë|Brontë, Emily Jane]] (1818–1848) – angielska pisarka. * [[Zdzisław Broński|Broński, Zdzisław]] (1912–1949) – podoficer Wojska Polskiego, członek Armii Krajowej i Wolność i Niezawisłość na Lubelszczyźnie. * [[Peter Brook|Brook, Peter Stephen Paul]] (1925–2022) – brytyjski reżyser i producent teatralny. * Brookes, Ewa → Miodońska-Brookes, Ewa * [[Mel Brooks|Brooks, Mel]] (ur. 1926) – amerykański aktor, scenarzysta i reżyser filmowy. * [[Michael Brooks|Brooks, Michael]] (ur. 1970) – brytyjski dziennikarz i autor książek. * [[Rodney Brooks|Brooks, Rodney Allen]] (ur. 1954) – amerykański naukowiec pochodzenia australijskiego. * [[Pierce Brosnan|Brosnan, Pierce]] (ur. 1953) – irlandzki aktor i producent filmowy. * [[Jerzy Broszkiewicz|Broszkiewicz, Jerzy]] (1922–1993) – polski pisarz. * [[Tadeusz Broś|Broś, Tadeusz]] (1949–2011) – polski dziennikarz i prezenter telewizyjny, aktor i reżyser. * Brother Ray → Charles, Ray * [[Luitzen Egbertus Jan Brouwer|Brouwer, Luitzen Egbertus Jan]] (1881–1966) – holenderski matematyk i filozof. * [[Bob Brown|Brown, Bob]] (ur. 1944) – australijski polityk. * [[Christy Brown|Brown, Christy]] (1932–1981) – irlandzki malarz i pisarz. * [[Dan Brown|Brown, Dan]] (ur. 1964) – amerykański pisarz. * [[Fredric Brown|Brown, Fredric]] (1906–1972) – amerykański pisarz, z wykształcenia dziennikarz. * [[George Scratchley Brown|Brown, George Scratchley]] (1918–1978) – amerykański generał. * [[Gordon Brown|Brown, Gordon]] (ur. 1951) – brytyjski polityk. * [[H. Jackson Brown, Jr.|Brown Jr., H. Jackson]] – amerykański pisarz. * [[James Brown|Brown, James Joseph]] (1933–2006) – amerykański wokalista, kompozytor, instrumentalista, osobowość sceniczna. * [[Jerry Brown|Brown, Jerry]] (ur. 1938) – amerykański polityk. * [[Pam Brown|Brown, Pam]] (ur. 1948) – australijska pisarka i poetka. * Brown, Robert James → Brown, Bob * Brown, Veronica → Campbell-Brown, Veronica * Brown Jr., Edmund Gerald → Brown, Jerry * Browne, Clyde Jackson → Browne, Jackson * [[Jackson Browne|Browne, Jackson]] (ur. 1948) – urodzony w Niemczech amerykański piosenkarz, pianista, gitarzysta. * [[Thomas Browne|Browne, Thomas]] (1605–1682) – angielski lekarz, pisarz i uczony. * [[Elizabeth Barrett Browning|Browning, Elizabeth Barrett]] (1806–1861) – angielska poetka. * [[Frederick Browning|Browning, Frederick]] (1896–1965) – brytyjski generał. * [[Robert Browning (poeta)|Browning, Robert]] (1812–1889) – angielski poeta i dramatopisarz. * [[Robert Browning (historyk)|Browning, Robert]] (1914–1997) – szkocki historyk. * [[Anna Brożek|Brożek, Anna Magdalena]] (ur. 1980) – polska pianistka i filozofka. * [[Krzysztof Brożek|Brożek, Krzysztof]] (ur. 1968) – polski scenarzysta, pisarz i reżyser filmów dokumentalnych. * [[Paweł Brożek|Brożek, Paweł Łukasz]] (ur. 1983) – polski piłkarz. ===Bru=== * [[Anton Bruckner|Bruckner, Anton]] (1824–1896) – austriacki kompozytor i organista. * [[Marcin Bruczkowski|Bruczkowski, Marcin]] (ur. 1965) – polski pisarz, informatyk i perkusista. * [[Joachim Brudziński|Brudziński, Joachim]] (ur. 1968) – polski polityk. * [[Wiesław Brudziński|Brudziński, Wiesław]] (1920–1996) – polski satyryk i aforysta. * Bruller, Jean Marcel → Vercors * [[Julian Brun|Brun, Julian]] (1886–1942) – polski dziennikarz, publicysta i krytyk literacki. * [[Dick Bruna|Bruna, Dick]] (1927–2017) – holenderski pisarz, grafik i ilustrator. * [[Jerome S. Bruner|Bruner, Jerome Seymour]] (1915–2016) – amerykański psycholog. * [[Carla Bruni|Bruni, Carla]] (ur. 1967) – włoska modelka i piosenkarka. * Bruni Tedeschi, Carla Gilberta → Bruni, Carla * Bruno, Ryszard → Milczewski-Bruno, Ryszard * Brusikiewicz, Lidia → Korsakówna, Lidia * [[Ireneusz Bruski|Bruski, Ireneusz Stanisław W.]] (ur. 1961) – polski prawnik i teolog, krytyk sztuki, dziennikarz. * [[Wojciech Bruszewski|Bruszewski, Wojciech]] (1947–2009) – polski reżyser, operator filmowy, artysta sztuk wizualnych. * [[Jean de La Bruyère|Bruyère (de La), Jean]] (1645–1696) – francuski pisarz. ===Brü=== * [[Aleksander Brückner|Brückner, Aleksander]] (1856–1939) – polski slawista, historyk literatury i kultury polskiej. ===Bry=== * [[Bryanboy]] (ur. 1987) – filipiński blogger i dziennikarz. * [[Kobe Bryant|Bryant, Kobe]] (1978–2020) – amerykański koszykarz. * [[Janusz Bryczkowski|Bryczkowski, Janusz]] (ur. 1948) – polski polityk i przedsiębiorca. * Bryjak, Leon → Pilecki, Witold * [[Arkadiusz Brykalski|Brykalski, Arkadiusz]] (ur. 1970) – polski aktor. * [[Marcin Brykczyński|Brykczyński, Marcin]] (ur. 1946) – polski tłumacz i poeta. * [[Robert Brylewski|Brylewski, Robert Maksymilian]] (1961–2018) – polski wokalista, gitarzysta, kompozytor i autor tekstów. * [[Ernest Bryll|Bryll, Ernest]] (ur. 1935) – polski poeta, prozaik, dziennikarz i tłumacz. * [[Barbara Brylska|Brylska, Barbara]] (ur. 1941) – polska aktorka. * [[Ryszard Brylski|Brylski, Ryszard]] (ur. 1950) – polski reżyser filmowy i scenarzysta. * [[Michał Bryndal|Bryndal, Michał]] (ur. 1983) – polski perkusista. * [[Rafał Bryndal|Bryndal, Rafał]] (ur. 1960) – polski satyryk, autor tekstów, dziennikarz radiowy, twórca zespołów kabaretowych, dramaturg, scenarzysta. ===Brz=== * [[Jan Brzechwa|Brzechwa, Jan]] (1900–1966) – polski poeta. * [[Jolanta Brzeska|Brzeska, Jolanta]] (1947–2011) – polska działaczka społeczna. * [[Janusz Maria Brzeski|Brzeski, Janusz Maria]] (1907–1957) – polski artysta malarz, fotograf, grafik i ilustrator oraz filmowiec. * [[Olaf Brzeski|Brzeski, Olaf]] (ur. 1975) – polski autor rzeźb, instalacji i filmów. * [[Bartosz Brzeskot|Brzeskot, Bartosz]] (ur. 1968) – polski aktor, scenarzysta i reżyser. * [[Mika Brzezinski|Brzezinski, Mika]] (ur. 1967) – amerykańska dziennikarka i prezenterka telewizyjna polskiego pochodzenia. * [[Anna Brzezińska|Brzezińska, Anna]] (ur. 1971) – polska pisarka. * [[Anna Brzezińska-Skarżyńska|Brzezińska-Skarżyńska, Anna]] (ur. 1958) – polska fotograficzka, redaktorka. * [[Bogdan Brzeziński|Brzeziński, Bogdan]] (1911–1980) – polski pisarz, satyryk. * [[Wojciech Brzeziński|Brzeziński, Wojciech]] (ur. 1975) – polski aktor. * [[Zbigniew Brzeziński|Brzeziński, Zbigniew Kazimierz]] (1928–2017) – amerykański politolog i sowietolog polskiego pochodzenia. * [[Agnieszka Brzeżańska|Brzeżańska, Agnieszka]] (ur. 1972) – polska artystka wizualna, malarka, fotografka, twórczyni filmów wideo. * [[Jerzy Brzęczek|Brzęczek, Jerzy]] (ur. 1971) – polski piłkarz. * [[Jan Brzękowski|Brzękowski, Jan]] (1903–1983) – polski poeta, prozaik i teoretyk poezji. * [[Rafał Brzoska|Brzoska, Rafał]] (ur. 1977) – polski przedsiębiorca i menedżer. * [[Wojciech Brzoska|Brzoska, Wojciech]] (ur. 1978) – polski poeta. * [[Danuta Brzosko-Mędryk|Brzosko-Mędryk, Danuta]] (1921–2015) – polska lekarka stomatolog, pisarka, autorka wspomnień z obozu koncentracyjnego pt. ''Niebo bez ptaków'', harcerka, żołnierz AK. * [[Janina Brzostowska|Brzostowska, Janina]] (1897–1986) – polska poetka i tłumaczka. * [[Zbigniew Brzoza|Brzoza, Zbigniew]] (ur. 1957) – polski reżyser i pedagog. * [[Dariusz Brzozowski|Brzozowski, Dariusz]] (ur. 1980) – polski muzyk. * [[Kamil Brzozowski|Brzozowski, Kamil]] (ur. 1987) – polski żużlowiec. * [[Karol Brzozowski|Brzozowski, Karol]] (1821–1904) – polski poeta. * [[Marcin Brzozowski|Brzozowski, Marcin]] (ur. 1978) – polski aktor, reżyser i pedagog. * [[Rafał Brzozowski|Brzozowski, Rafał]] (ur. 1981) – polski muzyk i wokalista. * [[Stanisław Brzozowski|Brzozowski, Stanisław]] (1878–1911) – polski filozof, pisarz, publicysta i krytyk literacki. * Brzozowski, Stanisław → Korab-Brzozowski, Stanisław * Brzóska → Brzóskiewicz, Dariusz * [[Dariusz Brzóskiewicz|Brzóskiewicz, Dariusz]] (ur. 1965) – polski pisarz, aktor, osobowość telewizyjna, performer. * [[Piotr Brzychcy|Brzychcy, Piotr]] (ur. 1978) – polski kompozytor i gitarzysta. ==Bu== ===Bub=== * Bubble → Lau, Susie * [[Leszek Bubel|Bubel, Leszek]] (ur. 1957) – polski polityk. * [[Martin Buber|Buber, Martin]] (1878–1965) – żydowski filozof. ===Buc=== * [[James Buchanan|Buchanan, James]] (1791–1868) – amerykański polityk i dyplomata. * [[Patrick Buchanan|Buchanan, Patrick Joseph]] (ur. 1938) – amerykański polityk. * Buchinsky, Charles Dennis → Bronson, Charles * [[Władysław Buchner|Buchner, Władysław]] (1860–1939) – polski poeta, dziennikarz i satyryk. * [[Monika Buchowiec|Buchowiec, Monika]] (ur. 1982) – polska aktorka. * [[Krzysztof Buchowski|Buchowski, Krzysztof]] (ur. 1969) – polski historyk. * [[Marian Buchowski|Buchowski, Marian]] (ur. 1943) – polski poeta i publicysta. * [[Maciej Buchwald|Buchwald, Maciej]] (ur. 1986) – polski reżyser, aktor, scenarzysta. * [[Pearl Buck|Buck, Pearl Sydenstricker]] (1892–1973) – amerykańska pisarka. * [[Peter H. Buck|Buck, Peter H.]] (1880–1951) – nowozelandzki antropolog i polityk. * [[Henry Thomas Buckle|Buckle, Henry Thomas]] (1821–1862) – brytyjski filozof, historyk kultury, socjolog, szachista. * [[Dominika Buczek|Buczek, Dominika]] (ur. 1981) – polska aktorka i wokalistka. * [[Klaudia Buczek|Buczek, Klaudia]] (ur. 1991) – polska zawodniczka we wspinaczce sportowej na czas. * [[Małgorzata Buczkowska|Buczkowska, Małgorzata]] (ur. 1976) – polska aktorka. * Buczkowska-Szlenkier, Małgorzata → Buczkowska, Małgorzata * [[Leopold Buczkowski|Buczkowski, Leopold]] (1905–1989) – polski prozaik, malarz, artysta grafik. * [[Zbigniew Buczkowski|Buczkowski, Zbigniew]] (ur. 1951) – polski aktor. * [[Mieczysława Buczkówna|Buczkówna, Mieczysława]] (1924–2015) – polska pisarka i tłumaczka. * [[Hanna Buczyńska-Garewicz|Buczyńska-Garewicz, Hanna]] (ur. 1932) – polska filozof. ===Bud=== * [[Jan Budař|Budař, Jan]] (ur. 1977) – czeski aktor. * Budda Sakiamuni → Budda Siakjamuni * [[Budda Siakjamuni]] (ok. 560–480 p.n.e.) – indyjski mędrzec, twórca [[buddyzm]]u. * Budda Śakjamuni → Budda Siakjamuni * Budnaeus → Budny, Szymon * [[Alfred Budner|Budner, Alfred]] (ur. 1950) – polski polityk. * [[Margareta Budner|Budner, Margareta]] (ur. 1975) – polska lekarka i polityk. * Budnii, Simon → Budny, Szymon * [[Jowita Budnik|Budnik, Jowita]] (ur. 1973) – polska aktorka. * [[Judy Budnitz|Budnitz, Judy]] (ur. 1973) – amerykańska pisarka. * Budnius → Budny, Szymon * Budny, Symon → Budny, Szymon * [[Szymon Budny|Budny, Szymon]] (1530–1593) – białoruski i polski działacz Reformacji, pisarz, hebraista, teolog i pastor ariański, tłumacz Biblii. * Budyka → Boudika * [[Andrzej Budzanowski|Budzanowski, Andrzej]] (1933–2011) – polski fizyk. * [[Jan Budziaszek|Budziaszek, Jan]] (ur. 1945) – polski perkusista. * [[Stanisław Budzik|Budzik, Stanisław]] (ur. 1952) – polski duchowny katolicki, teolog. * [[Józef Budziłło|Budziłło, Józef]] (XVI/XVII w.) – polski wojskowy, pamiętnikarz. * [[Bożena Budzińska|Budzińska, Bożena]] (1957–2005) – polska pisarka, krytyk literacki, pedagog. * [[Teresa Budzisz-Krzyżanowska|Budzisz-Krzyżanowska, Teresa]] (ur. 1942) – polska aktorka i pedagog. * [[Agata Budzyńska|Budzyńska, Agata]] (1964–1996) – polska poetka, kompozytorka i piosenkarka. * [[Małgorzata Budzyńska|Budzyńska, Małgorzata]] (ur. XX w.) – polska pisarka. * [[Tomasz Budzyński|Budzyński, Tomasz]] (ur. 1962) – polski wokalista rockowy, malarz i poeta. * Budzy → Budzyński, Tomasz ===Bue=== * [[Jean de Bueil|Bueil (de), Jean]] (1406–1477) – francuski rycerz. ===Buf=== * [[Michael Buffer|Buffer, Michael]] (ur. 1944) – amerykański konferansjer bokserski i wrestlingowy, aktor. * [[Bernard Buffet|Buffet, Bernard]] (1929–1999) – francuski malarz i grafik. * [[Jimmy Buffett|Buffett, Jimmy]] (1946–2023) – amerykański piosenkarz, biznesmen i producent filmowy. * [[Warren Buffett|Buffett, Warren Edward]] (ur. 1930) – amerykański inwestor i biznesmen. * [[George-Louis Leclerc de Buffon|Buffon (de), George-Louis Leclerc]] (1707–1788) – francuski filozof. ===Bug=== * Bugaj, Jan → Baczyński, Krzysztof Kamil * [[Roman Bugaj|Bugaj, Roman]] (ur. 1973) – polski bokser, kick-bokser, aktor. * [[Ryszard Bugaj|Bugaj, Ryszard]] (ur. 1944) – polski polityk i ekonomista. * [[Ryszard Bugajski|Bugajski, Ryszard]] (1943–2019) – polski reżyser, prozaik, scenarzysta i tłumacz. * Bugański, Jantek → Kucharczyk, Antoni ===Buj=== * [[Adam Bujak|Bujak, Adam]] (ur. 1942) – polski fotograf. * [[Zbigniew Bujak|Bujak, Zbigniew]] (ur. 1954) – polski polityk. * [[Katarzyna Bujakiewicz|Bujakiewicz, Katarzyna]] (ur. 1972) – polska aktorka i wokalistka. * [[Maria Bujańska|Bujańska, Maria]] (1943–1999) – polska pisarka, poetka i pianistka żydowskiego pochodzenia. * [[Kazimierz Bujnicki|Bujnicki, Kazimierz]] (1788–1878) – polski pisarz. * [[Teodor Bujnicki|Bujnicki, Teodor]] (1907–1944) – polski poeta, satyryk, krytyk literacki. * Bujnowski, Jan → Kersten, Krystyna ===Buk=== * [[Buka]] (ur. 1988) – polski raper. * [[Piotr Bukartyk|Bukartyk, Piotr]] (ur. 1964) – polski kompozytor, tekściarz, artysta kabaretowy, konferansjer. * Bukatko, Adam → Krechowiecki, Adam * Bukman → Boukman * [[Sylwia Bukowicka|Bukowicka, Sylwia]] (ur. 1978) – polska wspinaczka, podróżniczka. * [[Władysław Bukowiński (Selim)|Bukowiński, Władysław]] (1871–1927) – polski poeta, nauczyciel, publicysta, wydawca, krytyk literacki i teatralny. * [[Władysław Bukowiński (błogosławiony)|Bukowiński, Władysław]] (1904–1974) – polski ksiądz katolicki, misjonarz, błogosławiony Kościoła katolickiego. * [[Ewa Bukowska|Bukowska, Ewa]] (ur. 1966) – polska aktorka, reżyserka i producentka filmowa. * [[Izabella Bukowska|Bukowska, Izabella]] (ur. 1973) – polska aktorka i prezenterka telewizyjna. * Bukowska-Chądzyńska, Izabella → Bukowska, Izabella * [[Charles Bukowski|Bukowski, Charles]] (1920–1994) – amerykański pisarz niemiecko-polskiego pochodzenia. * Bukowski, Henry Charles → Bukowski, Charles * [[Jacek Bukowski|Bukowski, Jacek]] (ur. 1945) – polski poeta, autor tekstów piosenek, dziennikarz, publicysta i tłumacz. * [[Marek Bukowski|Bukowski, Marek]] (ur. 1969) – polski aktor filmowy i teatralny, reżyser, scenarzysta oraz producent. * [[Władimir Bukowski|Bukowski, Władimir]] (1942–2019) – rosyjski pisarz, obrońca praw człowieka. ===Bul=== * [[Emma Bull|Bull, Emma]] (ur. 1954) – amerykańska pisarka i piosenkarka. * [[Sandra Bullock|Bullock, Sandra Annette]] (ur. 1964) – amerykańska aktorka. * [[Wynn Bullock|Bullock, Wynn]] (1902–1975) – amerykański fotograf. * [[Francisco Bulnes|Bulnes, Francisco]] (1847–1924) – meksykański historyk i polityk. * [[Silvina Bullrich|Bullrich, Silvina]] (1915–1990) – argentyńska pisarka, dziennikarka, scenarzystka. * Bulsara, Farrokh → Mercury, Freddie * [[Edward Bulwer-Lytton|Bulwer-Lytton, Edward]] (1803–1873) – angielski pisarz, polityk. ===Buł=== * [[Stanisław Bułak-Bałachowicz|Bułak-Bałachowicz, Stanisław]] (1883–1940) – Białorusin, generał Wojska Polskiego. * [[Józef Bułatowicz|Bułatowicz, Józef]] (1935–2019) – polski poeta. * [[Siergiej Bułgakow|Bułgakow, Siergiej]] (1871–1944) – prawosławny myśliciel, teolog i ekumenista. * [[Ewa Konstancja Bułhak|Bułhak, Ewa Konstancja]] (ur. 1971) – polska aktorka i wokalistka. * [[Jan Bułhak|Bułhak, Jan Brunon]] (1876–1950) – polski filozof i teoretyk fotografii. * [[Michaił Bułhakow|Bułhakow, Michaił]] (1891–1940) – pisarz rosyjski. * Bułhak-Rewak, Ewa Konstancja → Bułhak, Ewa Konstancja * Bułecka, Sebastian → Karpiel-Bułecka, Sebastian * [[Grażyna Bułka|Bułka, Grażyna]] (ur. 1963) – polska aktorka. ===Bun=== * [[Karol Bunsch|Bunsch, Karol]] (1898–1987) – polski pisarz. * Bunruot, Long → Chea, Nuon ===Buñ=== * [[Juan-Luis Buñuel|Buñuel, Juan-Luis]] (ur. 1934) – francuski reżyser, aktor, scenarzysta i producent filmowy. ===Buo=== * Buonaparte, Napoleone → Bonaparte, Napoleon ===Bur=== * [[Irena Burawska|Burawska, Irena]] (1922–2007) – polska aktorka. * Burawska-Kesling, Irena → Burawska, Irena * [[Carl Jakob Burckhardt|Burckhardt, Carl Jakob]] (1891–1974) – szwajcarski historyk i dyplomata. * [[Jacob Burckhardt|Burckhardt, Jacob]] (1818–1897) – szwajcarski historyk sztuki i kultury. * [[Paweł Burczyk|Burczyk, Paweł]] (ur. 1969) – polski aktor, komik i artysta kabaretowy. * [[Andrzej Burda|Burda, Andrzej]] (1913–1987) – polski prawnik, wykładowca akademicki. * [[Michael Christopher Burda|Burda, Michael Christopher]] (ur. 1959) – amerykański ekonomista. * [[John Burdett|Burdett, John]] (ur. 1954) – brytyjski powieściopisarz. * [[Eric Burdon|Burdon, Eric]] (ur. 1941) – angielski piosenkarz. * [[Anthony Burgess|Burgess, Anthony]] (1917–1993) – brytyjski pisarz. * [[Melvin Burgess|Burgess, Melvin]] (ur. 1954) – brytyjski pisarz. * Burgess Wilson, John Anthony → Burgess, Anthony * [[Edmund Burke|Burke, Edmund]] (1729–1797) – irlandzki filozof i polityk. * [[Leo Joseph Burke|Burke, Leo Joseph]] (1893–1990) – amerykański pisarz. * [[Peter Burke|Burke, Peter]] (ur. 1937) – angielski historyk kultury. * [[Raymond Leo Burke|Burke, Raymond Leo]] (ur. 1948) – amerykański duchowny katolicki. * [[Frederick Gustavus Burnaby|Burnaby, Frederick Gustavus]] (1842–1885) – angielski podróżnik, pisarz i wojskowy. * [[Kazimierz Burnat|Burnat, Kazimierz]] (ur. 1943) – polski poeta, dziennikarz i tłumacz. * Burnett, Chester Arthur → Howlin' Wolf * [[Frances Hodgson Burnett|Burnett, Frances Hodgson]] (1849–1924) – angielska pisarka. * [[W.R. Burnett|Burnett, W.R.]] (1899–1982) – amerykański pisarz i scenarzysta filmowy. * Burnett, William Riley → Burnett, W.R. * [[Nicholas Burns|Burns, Nicholas]] (ur. 1956) – amerykański dyplomata. * [[Robert Burns|Burns, Robert]] (1759–1796) – szkocki poeta. * [[Clive Burr|Burr, Clive]] (1957–2013) – angielski muzyk. * [[Richard Burr|Burr, Richard M.]] (ur. 1955) – amerykański polityk. * [[William S. Burroughs|Burroughs, William Seward]] (1914–1997) – pisarz i poeta amerykański, także aktor i scenarzysta filmowy. * [[Andrzej Bursa|Bursa, Andrzej]] (1932–1957) – polski poeta, prozaik i dziennikarz. * [[Barbara Bursztynowicz|Bursztynowicz, Barbara]] (ur. 1954) – polska aktorka i artystka kabaretowa. * [[Cliff Burton|Burton, Cliff]] (1962–1986) – amerykański gitarzysta basowy. * Burton, Clifford Lee → Burton, Cliff * [[Richard Francis Burton|Burton, Richard Francis]] (1821–1890) – angielski podróżnik i dyplomata. * [[Richard Burton|Burton, Richard]] (1925–1984) – walijski aktor. * [[Tim Burton|Burton, Tim]] (ur. 1958) – amerykański reżyser, scenarzysta i producent. * Burton, Timothy William → Burton, Tim * [[Wacław Buryła|Buryła, Wacław]] (ur. 1954) – polski poeta, ksiądz katolicki. * [[Anna R. Burzyńska|Burzyńska, Anna R.]] (ur. 1979) – polska krytyk teatralna, wykładowca. ===Bus=== * [[Leo Buscaglia|Buscaglia, Leo]] (1924–1998) – amerykański trener osobisty i pisarz. * [[Steve Buscemi|Buscemi, Steve Arthur]] (ur. 1957) – amerykański aktor i reżyser. * [[George H.W. Bush|Bush, George H.W.]] (1924–2018) – amerykański polityk. * Bush, George Herbert Walker → Bush, George H.W. * [[George W. Bush|Bush, George W.]] (ur. 1946) – amerykański polityk. * Bush, George Walker → Bush, George W. * [[Candace Bushnell|Bushnell, Candace]] (ur. 1958) – amerykańska pisarka. * [[David Buss|Buss, David M.]] (ur. 1953) – amerykański psycholog. * Bustos Domecq, H. → Borges, Jorge Luis * [[Andrzej Busza|Busza, Andrzej]] (ur. 1938) – poeta polsko- i anglojęzyczny, eseista, literaturoznawca. * [[Andrzej Buszewicz|Buszewicz, Andrzej]] (1934–2019) – polski aktor, reżyser, pedagog. * [[Adam Buszko|Buszko, Adam]] (ur. 1975) – polski muzyk. * [[Arkadiusz Buszko|Buszko, Arkadiusz]] (ur. 1966) – polski aktor. * [[Krzysztof Cezary Buszman|Buszman, Krzysztof Cezary]] (ur. 1967) – polski poeta, autor piosenek, podróżnik. ===But=== * [[Jim Butcher|Butcher, Jim]] (ur. 1971) – amerykański pisarz. * [[Raegan Butcher|Butcher, Raegan]] (ur. 1969) – amerykański poeta, reżyser, aktor i wokalista. * [[Bohdan Butenko|Butenko, Bohdan]] (1931–2019) – polski ilustrator i grafik, autor komiksów oraz książek, scenarzysta, projektant lalek i dekoracji dla teatrów lalkowych. * [[Alicja Butkiewicz|Butkiewicz, Alicja]] (ur. 1951) – polska aktorka. * [[Gerard Butler|Butler, Gerard]] (ur. 1969) – szkocki aktor. * [[Judith Butler|Butler, Judith]] (ur. 1956) – amerykańska filozofka i badaczka literatury. * [[Octavia E. Butler|Butler, Octavia E.]] (1947–2006) – amerykańska pisarka. * Butler, Octavia Estelle → Butler, Octavia E. * [[Paul Butler|Butler, Paul]] (ur. 1973) – kanadyjski artysta. * [[Rab Butler|Butler, Rab]] (1902–1982) – brytyjski polityk. * [[Samuel Butler (poeta)|Butler, Samuel]] (1612–1680) – poeta angielski. * [[Samuel Butler (pisarz)|Butler, Samuel]] (1835–1902) – angielski pisarz. * [[Bogusław Butrymowicz|Butrymowicz, Bogusław]] (1872–1965) – polski poeta, tłumacz. * [[Bob Butterworth|Butterworth, Bob]] (ur. 1942) – amerykański prawnik i polityk. * Butterworth, Robert A. → Butterworth, Bob * [[Valeriu Butulescu|Butulescu, Valeriu]] (ur. 1953) – rumuński pisarz i tłumacz. * [[James Nsaba Buturo|Buturo, James Nsaba]] (ur. 1951) – ugandyjski polityk. ===Buu=== * [[Armin van Buuren|Buuren van, Armin]] (ur. 1976) – holenderski DJ i producent muzyczny. ===Buy=== * [[Pierre Buyoya|Buyoya, Pierre]] (1949–2020) – burundyjski polityk i wojskowy, prezydent Burundi. ===Buz=== * [[Tony Buzan|Buzan, Tony]] (1942–2019) – angielski psycholog i pisarz. * [[Agata Buzek|Buzek, Agata Bronisława]] (ur. 1976) – polska aktorka i modelka. * [[Jerzy Buzek|Buzek, Jerzy Karol]] (ur. 1940) – polski pracownik naukowy, polityk. ==By== ===Byc=== * Byczewska, Anna Teresa → Nehrebecka, Anna Teresa ===Byk=== * Byk → Bonin, Tomasz * Byk, Jan → Starowieyski, Franciszek ===Byr=== * [[Robert Byrd|Byrd, Robert]] (1917–2010) – amerykański polityk. * [[Rhonda Byrne|Byrne, Rhonda]] (ur. 1951) – australijska pisarka. * [[Robert Byrne|Byrne, Robert]] (1928–2013) – amerykański szachista i dziennikarz. * [[Rose Byrne|Byrne, Rose Judith Esther]] (ur. 1979) – australijska aktorka. * [[George Byron|Byron, George Gordon]] (1788–1824) – angielski pisarz. ===Bys=== * [[Jan Stanisław Bystroń|Bystroń, Jan Stanisław]] (1892–1964) – polski etnolog, etnograf i socjolog. * [[Zofia Bystrzycka|Bystrzycka, Zofia]] (1922–2011) – polska pisarka, korespondentka wojenna. * [[Przemysław Bystrzycki|Bystrzycki, Przemysław]] (1923–2004) – polski pisarz. ===Byt=== * [[Jan Bytnar|Bytnar, Jan]] (1921–1943) – polski podharcmistrz, członek Szarych Szeregów, jeden z głównych bohaterów książki ''Kamienie na szaniec''. ==Bz== * Bzdura, Maciej → Kucharczyk, Antoni * [[Leszek Bzdyl|Bzdyl, Leszek]] (ur. 1964) – polski choreograf, tancerz i reżyser. * Bzowska, Maria → Pawlikowska-Jasnorzewska, Maria {{SORTUJ:B}} [[Kategoria:Strony przeglądowe - osoby]] pw5n5ujyv0ahybb1nww67a36slrmv6t 0 48110 646189 631832 2026-08-05T22:32:09Z Zero 20 + 646189 wikitext text/x-wiki [[Plik:Édouard Manet.jpg|mały|{{center|Édouard Manet}}]] '''[[w:Édouard Manet|Édouard Manet]]''' (1832–1883) – [[Francja|francuski]] [[malarz]]. * Zwięzłość w sztuce jest koniecznością i elegancją; człowiek zwięzły skłania do refleksji, człowiek rozwlekły nuży; zawsze poprawiaj się w kierunku zwięzłości. W figurze szukaj wielkiego światła i wielkiego cienia, reszta przyjdzie naturalnie. To często bardzo niewiele. ** ''La concision en art est une nécessité et une élégance; l’homme concis fait réfléchir, l’homme verbeux ennuie; modifiez-vous toujours dans le sens de la concision. Dans une figure cherchez la grande lumière et la grande ombre, le reste viendra naturellement. C’est souvent très peu de chose.'' (fr.) ** Źródło: Georges Jeanniot, ''En souvenir de Manet'', „La Grande Revue”, 10 sierpnia 1907 ==O Édouardzie Manecie== * Jest faktem niezaprzeczalnym, że p. Manet ma poważny wpływ na swój czas. To on uderzył oskardem w rutynę; on wskazał palcem drogę, którą iść należy; on pokazał artystom swego czasu drogę do natury. ** Autor: [[Albert Wolff]] ** Źródło: [[Zdzisław Kępiński]], ''Impresjonizm'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1982, s. 189. * Manet. Jeden z największych charakterów artystycznych naszego czasu. Nie chcę twierdzić, że odniósł on tryumf na tej wystawie… ale on wniósł do niej blask, natchnienie, ogromny smak, zaskoczenie. ** Autor: [[Zacharie Astruc]] ** Źródło: Zdzisław Kępiński, ''Impresjonizm'', op. cit., s. 48. * Miejsce Pana Manet jest w Luwrze podobnie jak miejsce Pana Courbeta i wszystkich artystów o temperamencie silnym i nieugiętym. ** Autor: [[Émile Zola]] ** Źródło: Zdzisław Kępiński, ''Impresjonizm'', op. cit., s. 69. * Monet czy Manet? Monet, ale to Manetowi zawdzięczamy tego Moneta. Brawo – Monet. Dziękujemy – Manet. ** Autor: [[André Gill]] ** Źródło: Zdzisław Kępiński, ''Impresjonizm'', op. cit., s. 70. * Ojcowie nasi śmiali się z Pana Courbeta, a oto my teraz zachwycamy się przed jego dziełami. My się śmiejemy z Pana Maneta, a nasi synowie będą stawali w zachwycie przed jego płótnami. ** Autor: [[Émile Zola]] ** Źródło: Zdzisław Kępiński, ''Impresjonizm'', op. cit., s. 68, 69. * Zapowiada się tutaj oryginalny talent. Publiczności nie przestaje zdumiewać jego malarstwo, które złości amatorów, a krytyków usposabia do drwin. ** Autor: [[Fernand Desnoyer]] ** Źródło: Zdzisław Kępiński, ''Impresjonizm'', op. cit., s. 48. * Zrobił się duży szum wokół nazwiska Pana Maneta, którego płótna figurują na Salonie Odrzuconych. Ludzie przeciętni nie podnoszą takich protestów przy swoim przejściu. ** Autor: [[Alfred Stevens]] ** Źródło: Zdzisław Kępiński, ''Impresjonizm'', op. cit., s. 48. {{SORTUJ:Manet, Édouard}} [[Kategoria:Francuscy malarze]] [[Kategoria:Preimpresjoniści]] 5blqp3wj5i8dhba3gq5wwcarnm0867m 0 71090 646181 645554 2026-08-05T13:47:26Z Fruflea 37287 dr. 646181 wikitext text/x-wiki '''[[w:Coś (film 1982)|Coś]]''' (ang. ''The Thing'') – amerykański horror fantastycznonaukowy z 1982 roku w reżyserii [[John Carpenter|Johna Carpentera]] na podstawie scenariusza Billa Lancastera, będący adaptacją opowiadania Johna W. Campbella ''Kim jesteś?''. {{spoiler}} {{wulgaryzmy}} ==Wypowiedzi postaci== === MacReady === * Pierwszy, cholerny tydzień zimy. ** Opis: po eksplozji norweskiego helikoptera i śmierci dwóch Norwegów. * Wiem, że jestem człowiekiem. A jeśli wy wszyscy byście byli tymi istotami, zaatakowalibyście mnie teraz. Więc część z was wciąż jest ludźmi. To coś nie chce się ujawnić. Chce się ukryć za imitacją. Będzie walczyć tylko w ostateczności, bo gdy się ujawni narazi się na niebezpieczeństwo. Kiedy opanuje nas wszystkich, nie będzie mieć już żadnych wrogów, nikogo kto mógłby je zabić. A wtedy wygra. ** Opis: przemowa bohatera, po tym jak przejmuje dowodzenie nad grupą. * Schowam tę kasetę, kiedy skończę. Jeżeli nikt z nas nie przeżyje, zostanie przynajmniej to nagranie. Burza trwa już 48 godzin. Ciągle nie mamy punktu zaczepienia. Jeszcze jedno. Myślę, że to coś, kiedy cię przejmuje, rozrywa ubranie. Windows znalazł podarte kalesony, ale plakietka z nazwiskiem zginęła. To coś może być kimkolwiek. Nikt... Nikt nikomu już nie ufa. I jesteśmy bardzo zmęczeni. Nic więcej nie mogę zrobić. Tylko czekać. ** Opis: bohater nagrywający swój głos na kasetę magnetofonową. * Pobierzemy od każdego trochę krwi. Dowiemy się, kto jest tym czymś. Patrząc na Norrisa przyszło mi do głowy, że może każda jego część była całością. Każdy mały fragment był indywidualną istotą z zakodowanym odruchem obrony własnego życia. Widzicie, kiedy człowiek krwawi, traci tylko trochę płynu. Ale krew tych istot zareaguje, gdy zostanie zaatakowana. Spróbuje przetrwać, uciec przed gorącą igłą. ** Opis: scena testu krwi * Tak, ty też się wal! ** ''Yeah, fuck you too!'' (ang.) ** Opis: gdy Coś krzyczy do MacReady’ego nieartykułowanymi dźwiękami. === Inni bohaterowie === * Nie wiem co do cholery tam jest, ale jest pokręcone i wściekłe, czymkolwiek jest. ** ''I dunno what the hell’s in there, but it’s weird and pissed off, whatever it is.'' (ang.) ** Postać: Clark * Nikt się tu nie dostanie ani stąd nie wyjedzie! Nikt! Myślicie, że mi odwaliło! Cóż, niech będzie! Większość z was nie wie co tu się dzieje! Ale jestem cholernie pewien, że ktoś dobrze wie! ** Opis: gdy Blair niszczy radiostację, popadając w paranoję i agresję. ** Postać: Blair * Właśnie tego chce to coś: nastawić nas przeciwko sobie! ** Opis: w trakcie kłótni i bójki pomiędzy bohaterami ** Postać: Norris * To są kurwa jakieś jaja. ** ''You gotta be fuckin’ kidding.'' (ang.) ** Opis: gdy głowa Norrisa, której wyrosły nogi próbuje odejść. ** Postać: Palmer * Wiem, że wiele przeszliście, panowie, jednak, o ile znajdziecie czas, wolałbym nie spędzić reszty zimy (''wykrzykuje'') przywiązany do tej cholernej kanapy! ** ''I know you gentlemen have been through a lot, but when you find the time, I’d rather not spend the rest of this winter tied to this fucking couch!'' (ang.) ** Postać: Garry ==Dialogi== :'''Komputer szachowy:''' Twój ruch – goniec na G4. Mój ruch – skoczek na H3. :'''MacReady:''' Biedna dziecinka. Zaczynasz przegrywać, co nie? (''wykonuje kolejny ruch'') :'''Komputer szachowy:''' Twój ruch – król na H1. Mój ruch – wieża na H6. Szach mat. Szach mat. :'''MacReady:''' Oszukujesz, suko. (''wlewa szklankę whisky do komputera'') :* Opis: w trakcie partii szachowej MacReady′ego z komputerem. ---- :'''Bennings:''' (''jęczy z bólu'') :'''Dr Copper:''' Daj spokój. Cztery szwy. Ledwie cię drasnął. :'''Bennings:''' Co oni robili, lecąc tak nisko? Strzelali do psa, do nas? :'''Dr Copper:''' Hmmm, psychoza. Albo gorączka. Kto wie? :* Opis: scena zszywania rany postrzałowej zadanej przez Norwega. ---- :'''Garry:''' Od jak dawna tam stacjonowali? :'''Fuchs:''' Tu jest napisane, że tylko osiem tygodni. :'''Garry:''' To za krótko żeby ci goście dostali świra. :'''Nauls:''' Gówno prawda, bwana. Pięć minut tutaj wystarczy żeby zdołować człowieka. :* Opis: rozmowa o niezrozumiałym zachowaniu dwóch mężczyzn z norweskiej stacji badawczej. ---- :''' MacReady:''' Hej, Szwecja! :'''Dr Copper:''' To nie Szwedzi, Mac. To Norwegowie. :* Opis: po dotarciu do zrujnowanej norweskiej stacji badawczej. ---- :'''Blair:''' Co pies robił w pokoju rekreacyjnym? :'''Clark:''' Nie wiem. Po prostu cały dzień włóczył się po obozie. :'''Blair:''' Chcesz powiedzieć, że pies nie był zamknięty w psiarni, aż do ostatniej nocy? :'''Clark:''' Zgadza się. :'''Blair:''' Jak długo byłeś sam z tym psem? :'''Clark:''' Nie wiem, godzinę, może półtorej... Za co, do diabła, patrzysz się na mnie w taki sposób? :* Opis: rozmowa o psie, który okazał się Obcym. ---- :'''Garry:''' Dobra, MacReady. Norwedzy znaleźli to... i wykopali spod lodu. :'''MacReady:''' Tak, Garry. Wykopali to i przewieźli. Wtedy to odtajało i obudziło się, chyba w nie najlepszym nastroju. :'''Childs:''' Jak ten skurwysyn mógł obudzić się po spędzeniu tysięcy lat w lodzie? :'''Bennings:''' I w jaki sposób to może wyglądać jak pies? :'''MacReady:''' Nie wiem jak. Bo jest inne niż my. Bo jest z kosmosu. :* Opis: rozmowa o obcej formie życia ---- :'''Garry:''' Generator przepadł. :'''MacReady:''' Może uda nam się go jakoś naprawić? :'''Garry:''' Jego już nie ma, MacReady! :* Opis: gdy bohaterowie znajdują zniszczony generator zasilania. ---- :'''Childs:''' Pożar podniósł temperaturę w obozie... ale ciepło długo się nie utrzyma. :'''MacReady:''' Podobnie jak my. :'''Childs:''' To jak przeżyjemy? :'''MacReady:''' Może nie powinniśmy. :'''Childs:''' Jeśli martwisz się, że mogę być… :'''MacReady:''' Jeżeli mamy dla siebie jakieś niespodzianki, to raczej nie jesteśmy w stanie nic na to poradzić. :'''Childs:''' To co robimy? :'''MacReady:''' Może poczekamy tu małą chwilę. Zobaczymy, co będzie. :* Opis: ostatnia scena [[Kategoria:Amerykańskie adaptacje filmowe]] [[Kategoria:Amerykańskie filmy fantastycznonaukowe]] [[Kategoria:Amerykańskie horrory]] 8a7u9z89fjpk08gjnozc1n83ahzbxzl 0 73337 646180 645516 2026-08-05T13:36:30Z Fruflea 37287 dr. 646180 wikitext text/x-wiki '''[[w:The Mandalorian|The Mandalorian]]''' – amerykański serial telewizyjny z gatunku space opera osadzony w świecie ''[[Gwiezdne wojny|Gwiezdnych wojen]]'' stworzony przez Jona Favreau. ==Wypowiedzi postaci== === Klient === * Beskar powinien trafić z powrotem w ręce Mandalorian. Najwyższy czas przywrócić naturalny porządek rzeczy po epoce tak pełnej chaosu. ** Opis: w scenie przyjęcia zlecenia przez Mandalorianina. ** Źródło: sez. I, odc. 1 === Moff Gideon === * Macie coś, czego chcę. Pewnie sądzicie, że wiecie co macie w swoim posiadaniu, ale nie macie pojęcia. Już za chwilę dziecko będzie moje. Znaczy dla mnie więcej niż jesteście w stanie sobie wyobrazić. ** Opis: w scenie, gdy bohaterowie otoczeni przez szturmowców Moffa Gideona kryją się w biurze Klienta. ** Źródło: sez. I, odc. 7 ==Dialogi== :'''Mythrol:''' A co to, list gończy? Że niby to ja? Słuchaj, to chyba jakaś pomyłka, skołuję więcej kredytów. :'''Mandalorianin:''' Możesz lecieć w kabinie albo w chłodni. :* Źródło: sez. I, odc. 1 ---- :'''Kuiil:''' Jesteś łowcą nagród. :'''Mandalorianin:''' Tak. :'''Kuiil:''' Pomogę ci. Com rzekł, rzekłem. :* Źródło: sez. I, odc. 1 ---- :'''Zbrojmistrzyni:''' Zdjąłeś kiedyś hełm? :'''Mandalorianin:''' Nie. :'''Zbrojmistrzyni:''' Dałeś go sobie ściągnąć? :'''Mandalorianin:''' Nigdy. :'''Zbrojmistrzyni:''' Tak każe obyczaj. :* Źródło: sez. I, odc. 3 ---- :'''Klient:''' Udało ci się, a oto nagroda. Całkiem spora zapłata za tak malutki pakunek. :'''Mandalorianin:''' Co planujesz z nim zrobić? :'''Klient:''' Dość nietypowe pytanie dla łowcy o twojej reputacji. Otrzymałeś prowizję i zapłatę. Czy czasem kodeks Gildii nie nakazuje zapomnieć i odejść? :* Źródło: Sezon I, odcinek 3 ---- :'''Zbrojmistrzyni:''' Nie masz wyboru. Dziecko musi wrócić do swoich. :'''Mandalorianin:''' Czyli gdzie? :'''Zbrojmistrzyni:''' Musisz to ustalić. :'''Mandalorianin:''' Mam szukać po galaktyce jego ojczystej planety i oddać go rasie wrogich czarowników? :'''Zbrojmistrzyni:''' Tak każe obyczaj. :* Źródło: sez. I, odc. 8 ---- :'''Mandalorianin:''' On umie mówić? Rozumiesz go? :'''Ahsoka Tano:''' W pewnym sensie. Ja i Grogu czytamy sobie w myślach. :'''Mandalorianin:''' Grogu? :'''Ahsoka Tano:''' Tak. To jego imię. :* Źródło: sez. II, odc. 5 ---- :'''Boba Fett:''' Tropiłem cię, Mandalorianinie. :'''Mandalorianin:''' Jesteś Jedi? Czy może polujesz na dziecko? :'''Boba Fett:''' Przybyłem po zbroję. :'''Mandalorianin:''' Jeśli ją chcesz to będziesz musiał ją ściągnąć z moich zwłok. :'''Boba Fett:''' Nie mówię, że chcę twoją. Chcę odzyskać moją, którą dał ci Cobb Vanth na Tatooine. Należy do mnie! :* Źródło: sez. II, odc. 6 [[Kategoria:Amerykańskie seriale]] [[Kategoria:Filmy osadzone w świecie Gwiezdnych wojen]] ffz6mu43y4vdvwu6cn5xiw9g8r9lj7d 0 73389 646188 2026-08-05T22:01:10Z Zero 20 N+ 646188 wikitext text/x-wiki [[Plik:Marcel Arland - 1929.jpg|mały|{{center|Marcel Arland (1929)}}]] '''[[w:Marcel Arland|Marcel Arland]]''' (1899–1986) – francuski pisarz, eseista i krytyk literacki. * Ciało jest jednym z imion duszy – i wcale nie najbardziej nieprzyzwoitym. ** ''Le corps est un des noms de l’âme, et non pas le plus indécent.'' (fr.) ** Źródło: ''Où le cœur se partage'' (1927) ** Zobacz też: [[ciało]] {{SORTUJ:Arland, Marcel}} [[Kategoria:Francuscy dziennikarze]] [[Kategoria:Francuscy pisarze]] [[Kategoria:Laureaci Nagrody Goncourtów]] lrz85qryt9p9qymllzgg0axvefh7jz0