Kilonia

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipodróże</sitename>
    <dbname>plwikivoyage</dbname>
    <base>https://pl.wikivoyage.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalna</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dyskusja</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Użytkownik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dyskusja użytkownika</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipodróże</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dyskusja Wikipodróży</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Plik</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dyskusja pliku</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dyskusja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dyskusja szablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dyskusja pomocy</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dyskusja kategorii</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Kilonia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1009</id>
    <revision>
      <id>158212</id>
      <parentid>141944</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T09:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>158212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3740" sha1="l6tcqxg9trdxyqbpgok0vj3qw4ptzfx" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Kilonia leży nad Zatoką Kilońską w południowo-zachodniej części Morza Bałtyckiego. Jest jednym z większych portów na Bałtyku i jednym z większych w Niemczech. Pod Kilonią znajduje się wejście do Kanału Kilońskiego, łączącego Morze Bałtyckie (Zatoka Kilońska) z Morzem Północnym (u ujścia Łaby).

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Znajduje się tu port lotniczy.

=== Pociągiem ===
Znajduje się tu stacja kolejowa.

=== Samochodem === 
Kilonia jest ważnym węzłem drogowym. 

=== Autobusem ===

=== Statkiem ===

== Publiczny transport zbiorowy ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
* '''Tydzień Kilonii''' (''Kieler Woche'') [http://www.kieler-woche.de/] - odbywa się pod koniec czerwca.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>l6tcqxg9trdxyqbpgok0vj3qw4ptzfx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158213</id>
      <parentid>158212</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T10:10:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Charakterystyka */</comment>
      <origin>158213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7011" sha1="lnnioa2wgi4dktotns4yhy29hmpzs9b" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Jako główny port pasażerski (wraz z [[Travemünde]] i [[Rostock]]iem) oraz bałtycki punkt końcowy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], Kilonia odgrywa ważną rolę w żegludze. To właśnie tutaj w 1918 roku zabrzmiał dzwon pogrzebowy niemieckiego monarchizmu, gdy admirałowie chcieli wysłać flotę na ostatnią, chwalebną, lecz pozbawioną militarnego sensu bitwę. Marynarze zbuntowali się przeciwko swoim oficerom, co doprowadziło do rewolucji i powstania rad robotniczych i żołnierskich.

Podczas drugiej wojny światowej Kilonia została poważnie zbombardowana ze względu na stocznię produkującą łodzie podwodne. Obecnie w Kilonii buduje się statki cywilne i wojskowe, a na wschodnim brzegu Förde (fiordu) dominują wysokie dźwigi.

Bombardowanie zniszczyło prawie wszystkie zabytki Kilonii (w rzeczywistości zniszczyło 95% całego miasta); nawet starsze budynki powstały po II wojnie światowej. Jeśli więc przyjedziesz do „Kieler Schloss” (Zamku Kilońskiego), nie rozczaruj się. Z pierwotnego budynku niewiele zostało. Podczas odbudowy powojennej wykorzystano głównie architekturę nowoczesną, a nacisk położono na funkcjonalność i szybkość budowy, a nie na ponadczasowy design czy piękną architekturę.

=== Dzielnice ===
Kilonia leży po obu stronach '''Fiordu Kilońskiego'''. Jest to odnoga [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], która zwęża się ku południu, tworząc port. Ze względu na swoje położenie, niektóre dzielnice nazywane są również wschodnim i zachodnim brzegiem. Po stronie wschodniej do fiordu wpada mała rzeczka '''Schwentine'''. Po stronie zachodniej znajdują się śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], który wpada do Łaby w pobliżu [[Brunsbüttel]].

* {{Znacznik|'''Mitte'''|54.3229816|10.1315913|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mitte''', centrum miasta ze starówką, zamkiem i terminalem promowym

Na wschodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Gaarden'''|54.3|10.133333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Gaarden''', dzielnica, w której dawniej mieszkali stoczniowcy z Howaldtswerke (HDW)
* {{Znacznik|'''Ellerbek'''|54.315|10.169444|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ellerbek''' / {{Znacznik|'''Wellingdorf'''|54.323889|10.173333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wellingdorf''', połączenie osiedla robotniczego i wsi
* {{Znacznik|'''Neumühlen-Dietrichsdorf'''|54.332222|10.1825|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Neumühlen-Dietrichsdorf, dawna wioska rybacka z licznymi wędzarniami ryb, położona na północ od rzeki Schwentine
Na zachodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Düsternbrook'''|54.335833|10.145278|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Düsternbrook''', z budynkami rządu krajowego, dzielnicą willową i kąpieliskiem publicznym
* {{Znacznik|'''Wik'''|54.355556|10.135|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wik''', obszar przemysłowy zdominowany przez marynarkę wojenną
* {{Znacznik|'''Holtenau'''|54.372778|10.141944|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Holtenau''', na północ od Kanału Kilońskiego, dawny port drzewny
* {{Znacznik|'''Pries'''|54.403611|10.156667|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Pries''' - {{Znacznik|'''Friedrichsort'''|54.394722|10.174167|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Friedrichsort''', z małymi stoczniami, marynarką wojenną i lotniskiem
* {{Znacznik|'''Schilksee'''|54.421944|10.1725|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Schilksee''', wieś z plażami i ośrodkiem olimpijskim

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Znajduje się tu port lotniczy.

=== Pociągiem ===
Znajduje się tu stacja kolejowa.

=== Samochodem === 
Kilonia jest ważnym węzłem drogowym. 

=== Autobusem ===

=== Statkiem ===

== Publiczny transport zbiorowy ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
* '''Tydzień Kilonii''' (''Kieler Woche'') [http://www.kieler-woche.de/] - odbywa się pod koniec czerwca.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>lnnioa2wgi4dktotns4yhy29hmpzs9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158214</id>
      <parentid>158213</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T10:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dojazd */</comment>
      <origin>158214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16593" sha1="enlevkdwhkjbgybndzbh2bewerdml70" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Jako główny port pasażerski (wraz z [[Travemünde]] i [[Rostock]]iem) oraz bałtycki punkt końcowy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], Kilonia odgrywa ważną rolę w żegludze. To właśnie tutaj w 1918 roku zabrzmiał dzwon pogrzebowy niemieckiego monarchizmu, gdy admirałowie chcieli wysłać flotę na ostatnią, chwalebną, lecz pozbawioną militarnego sensu bitwę. Marynarze zbuntowali się przeciwko swoim oficerom, co doprowadziło do rewolucji i powstania rad robotniczych i żołnierskich.

Podczas drugiej wojny światowej Kilonia została poważnie zbombardowana ze względu na stocznię produkującą łodzie podwodne. Obecnie w Kilonii buduje się statki cywilne i wojskowe, a na wschodnim brzegu Förde (fiordu) dominują wysokie dźwigi.

Bombardowanie zniszczyło prawie wszystkie zabytki Kilonii (w rzeczywistości zniszczyło 95% całego miasta); nawet starsze budynki powstały po II wojnie światowej. Jeśli więc przyjedziesz do „Kieler Schloss” (Zamku Kilońskiego), nie rozczaruj się. Z pierwotnego budynku niewiele zostało. Podczas odbudowy powojennej wykorzystano głównie architekturę nowoczesną, a nacisk położono na funkcjonalność i szybkość budowy, a nie na ponadczasowy design czy piękną architekturę.

=== Dzielnice ===
Kilonia leży po obu stronach '''Fiordu Kilońskiego'''. Jest to odnoga [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], która zwęża się ku południu, tworząc port. Ze względu na swoje położenie, niektóre dzielnice nazywane są również wschodnim i zachodnim brzegiem. Po stronie wschodniej do fiordu wpada mała rzeczka '''Schwentine'''. Po stronie zachodniej znajdują się śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], który wpada do Łaby w pobliżu [[Brunsbüttel]].

* {{Znacznik|'''Mitte'''|54.3229816|10.1315913|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mitte''', centrum miasta ze starówką, zamkiem i terminalem promowym

Na wschodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Gaarden'''|54.3|10.133333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Gaarden''', dzielnica, w której dawniej mieszkali stoczniowcy z Howaldtswerke (HDW)
* {{Znacznik|'''Ellerbek'''|54.315|10.169444|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ellerbek''' / {{Znacznik|'''Wellingdorf'''|54.323889|10.173333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wellingdorf''', połączenie osiedla robotniczego i wsi
* {{Znacznik|'''Neumühlen-Dietrichsdorf'''|54.332222|10.1825|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Neumühlen-Dietrichsdorf, dawna wioska rybacka z licznymi wędzarniami ryb, położona na północ od rzeki Schwentine
Na zachodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Düsternbrook'''|54.335833|10.145278|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Düsternbrook''', z budynkami rządu krajowego, dzielnicą willową i kąpieliskiem publicznym
* {{Znacznik|'''Wik'''|54.355556|10.135|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wik''', obszar przemysłowy zdominowany przez marynarkę wojenną
* {{Znacznik|'''Holtenau'''|54.372778|10.141944|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Holtenau''', na północ od Kanału Kilońskiego, dawny port drzewny
* {{Znacznik|'''Pries'''|54.403611|10.156667|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Pries''' - {{Znacznik|'''Friedrichsort'''|54.394722|10.174167|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Friedrichsort''', z małymi stoczniami, marynarką wojenną i lotniskiem
* {{Znacznik|'''Schilksee'''|54.421944|10.1725|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Schilksee''', wieś z plażami i ośrodkiem olimpijskim

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Aerial image of the Kiel-Holtenau airfield.jpg|thumb|Port lotniczy Kilonia-Holtenau]]
{{Znacznik|Port lotniczy Kilonia-Holtenau|54.379469|10.145147|typ=transport}}'''[https://www.airport-kiel.de/home-airport-en.html Port lotniczy Kilonia-Holtenau]''' ({{IATA|KEL}}). Miasto posiada własne lotnisko, Kilonia-Holtenau, ale jego pas startowy jest zbyt krótki dla dużych samolotów i dlatego nie jest już wykorzystywany do lotów regularnych. Dostępne są usługi czarterowe. Lotnisko jest również przystosowane do obsługi pilotów prywatnych. Możliwa jest odprawa celna i graniczna. Personel pokładowy może skorzystać z zakwaterowania.

{{Znacznik|Port lotniczy Hamburg|53.630389|9.988228|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Hamburg]]''' ({{IATA|HAM}}), Flughafenstr. 1-3, 22335 [[Hamburg]]. Tel.: +49 (0)40 507 50, faks: +49 (0)40 50 75 12 34, e-mail: info@ham.airport.de. Port lotniczy Hamburg jest najbliższym lotniskiem z połączeniami międzynarodowymi. [https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius] – autobus lotniskowy z portu lotniczego Hamburg-Fuhlsbüttel – oraz Flixbus oferują regularne połączenia z lotniska w Hamburgu do głównego dworca kolejowego w Kilonii lub tymczasowego centralnego dworca autobusowego. Rozkład jazdy jest skoordynowany między innymi z rozkładem jazdy promów Color Line do Norwegii i Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].

=== Pociągiem ===
[[Plik:Kiel, der Hauptbahnhof.jpg|thumb|Kiel Hauptbahnhof]]
Kilonia jest dobrze skomunikowana z siecią kolejową, choć większość pociągów dalekobieżnych z południa kończy bieg w [[Hamburg]]u.

* Codziennie kursuje kilka bezpośrednich pociągów ICE z południa.
* Pociągi z [[Hamburg]]a do Dworca Głównego w Kilonii kursują co pół godziny.
* Linia kolejowa do [[Flensburg]]a umożliwia dotarcie do większości miast na stałym lądzie [[Dania|Danii]] w ciągu 8 godzin. Istnieje również półgodzinne połączenie do [[Neumünster]], a także linia kolejowa z [[Lüneburg]]a przez [[Lubeka|Lubekę]]. Umożliwia to na przykład podróż z [[Berlin]]a z DeutschlandTicket.

{{Znacznik|Kiel Hauptbahnhof|54.3148|10.1318|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/kiel-hbf Kiel Hauptbahnhof]''', Sophienblatt 25-27, 24114 Kilonia. Dworzec Główny ma dobrą infrastrukturę turystyczną i jest intensywnie użytkowany, zwłaszcza przez pasażerów statków wycieczkowych oraz pieszych i rowerzystów korzystających z codziennie odpływających promów. Dworzec jest często bardzo zatłoczony krótko po przybyciu promów lub statków wycieczkowych. Dworzec jest również łatwo dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Dostęp bez barier jest możliwy przez wejście na placu przed dworcem (rampa). Winda znajduje się przy wejściu od strony Kieler Matrosenplatz, jeden poziom poniżej hali dworca. Dostęp dla wózków inwalidzkich.

{{Znacznik|Przystanek Suchsdorf|54.349181|10.090942|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/suchsdorf Przystanek Suchsdorf]''', Am Bahnhof 3, 24107 Kilonia. Przystanek Suchsdorf znajduje się na linii do [[Flensburg]]a; jednak podróżni z [[Flensburg]]a i [[Dania|Danii]] zazwyczaj kontynuują podróż do dworca głównego. Suchsdorf leży bezpośrednio nad [[Kanał Kiloński|Kanałem Kilońskim]] i jest bliżej dzielnicy '''Holtenau''', popularnego punktu wypadowego na rejsy po Bałtyku.

=== Samochodem === 
Kilonia jest połączona z siecią autostrad drogami [[Plik:Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]], [[Plik:Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] i [[Plik:Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]]/[[Plik:Bundesstraße_404_number.svg|30px]].

* Jadąc z [[Plik:Plik:Bundesautobahn_24_number.svg|25px]] (od strony [[Berlin]]a), zaleca się skorzystanie z [[Plik:Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]] ze [[Schwarzenbek]], aby ominąć [[Hamburg]] i tunel pod Łabą, gdzie często tworzą się korki.
* Jadąc z [[Dania|Danii]], należy jechać drogą [[Plik:Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] z [[Rendsburg]]a.
* Jadąc z południa, należy zjechać z [[Plik:Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Bordesholm i jechać drogą [[Plik:Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]] do Kilonii. 

=== Autobusem ===
{{Znacznik|Centralny Dworzec Autobusowy|54.317167|10.133972|typ=transport}}'''[https://kiel-wiki.de/ZOB Centralny Dworzec Autobusowy]''' (''ZOB''). Centralny dworzec autobusowy w Kilonii został całkowicie przebudowany. Przystanki autobusów dalekobieżnych znajdują się teraz na nowym ZOB, zaczynając od Auguste-Viktoria-Straße, naprzeciwko głównego dworca kolejowego.

'''[https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius]''' – autobus lotniskowy z [[Port lotniczy Hamburg|lotniska w Hamburgu]] (Fuhlsbüttel) – kursuje regularnie z lotniska w Hamburgu do ZOB w Kilonii, z przystankiem przed dworcem kolejowym. Rozkład jazdy jest skoordynowany z rozkładem jazdy promów Color Line do [[Norwegia|Norwegii]] i promów Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].
[[Plik:2019-06-26 - Parkhaus am Kieler HBF - KiWo2019.jpg|thumb|Parking wielopoziomowy ZOB]]
{{Znacznik|'''Parking wielopoziomowy ZOB'''|54.317564|10.134264|typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://parkhaus-zob-kiel.de/ Parking wielopoziomowy ZOB]''', Auguste-Victoria-Straße 9, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 78 58 30 40, e-mail: kundenservice@psg-greifswald.de. Nowy parking wielopoziomowy z 541 miejscami parkingowymi jest czynny całą dobę od października 2019 roku. Wjazd i wyjazd z parkingu odbywa się podwójną spiralną rampą od strony Auguste-Viktoria-Straße. Wszystkie sześć poziomów parkingu posiada miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych, na trzecim poziomie znajduje się pięć stacji ładowania pojazdów elektrycznych, a na poziomach pierwszym i drugim – miejsca parkingowe dla kobiet. Parking wielopoziomowy znajduje się nad centralnym dworcem autobusowym (ZOB). Jest on dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich i czynny całą dobę.

=== Statkiem ===
[[Plik:Magic in Kiel.jpg|thumb|Prom Color-Line na nabrzeżu Norwegenkai]]
[[Plik:Kiel schwedenkai containers IMG 3819.JPG|thumb|Schwedenkai z promem StenaLine]]
W Fiordzie Kilońskim znajduje się kilka przystani. Na zachodnim, śródmiejskim brzegu znajduje się Schwedenkai (Nabrzeże Szwedzkie), a na przeciwległym, wschodnim brzegu – Norwegenkai (Nabrzeże Norweskie), nowo wybudowane w 1997 roku. Dalej na północ, w dzielnicy Dietrichsdorf, również po wschodniej stronie fiordu, znajduje się Ostuferhafen (Port Wschodniego Brzegu), z którego odpływają promy na [[Litwa|Litwę]]. Ponadto istnieją trzy inne terminale – Ostseekai (Nabrzeże Bałtyckie), Sartorikai i Böllhornkai – wykorzystywane jako przystanie dla statków wycieczkowych. Czasami statki wycieczkowe cumują również w raczej mało zachęcającym Scheerhafen (Port Scheera), położonym bezpośrednio przy śluzach Kanału Kilońskiego w dzielnicy Wik.

{{Znacznik|Norwegenkai|54.3172|10.1402|typ=transport}}'''[https://www.portofkiel.com/cruise_ferry/unsere-terminals.html Norwegenkai]''' (Nabrzeże Norweskie) 
* '''[https://www.colorline.de/ Color Line]''', Norwegenkai, 24143 Kiel-Gaarden. Tel.: +49 (0)431 7300100, e-mail: servicecenter@colorline.de. Promy Color Line kursują codziennie z [[Oslo]], stolicy [[Norwegia|Norwegii]], do Kilonii. Terminal znajduje się zaledwie około 700 m od głównego dworca kolejowego i można do niego łatwo dotrzeć pieszo lub rowerem przez most Hörnbrücke. Terminal jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Godziny otwarcia: codziennie od 8:00 do 15:00. Odprawa: Wyjazd z [[Oslo]] o godz. 14:00, przyjazd do Kilonii następnego dnia rano o godz. 10:00. Podróż powrotna rozpoczyna się o godz. 14:00, powrót do [[Oslo]] o godz. 10:00. Odprawa dla samochodów w Kilonii odbywa się 120 minut przed odjazdem, dla pasażerów pieszych nie później niż 60 minut przed odjazdem.

{{Znacznik|Schwedenkai|54.3197|10.1399|typ=transport}}'''Schwedenkai''' (Nabrzeże Szwedzkie) 
* '''[https://www.stenaline.de/faehren-nach-schweden Stena Line]''', Schwedenkai 1, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9099, (0)1806 020100, faks: +49 (0)431 909200, e-mail: info.de@stenaline.com. Promy Stena Line przypływają codziennie z [[Göteborg]]a w [[Szwecja|Szwecji]] do Kilonii. Odprawa: Przyjazd do Kilonii codziennie o 9:00, odpłynięcie codziennie o 18:15. Odprawa jest możliwa najpóźniej 30 minut przed odpłynięciem, a w szczycie sezonu od godziny 15:00.

{{Znacznik|Ostuferhafen|54.3342|10.1742|typ=transport}}'''Ostuferhafen''' (Port Wschodniego Brzegu)
* '''[https://www.dfds.com/de-de/passagierfaehren/routen/faehren-ins-baltikum/kiel-klaipeda DFDS-Seaways]''', Ostuferhafen 15, 24149 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 20976480, faks: +49 (0)431 20976102, e-mail: passage.kiel@dfds.com. Połączenie promowe z [[Kłajpeda|Kłajpedy]] na [[Litwa|Litwie]] do Kilonii kursuje sześć razy w tygodniu. Podróż trwa 19 godzin. 

Śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]] są interesujące dla pasażerów statków towarowych i stanowią również wartościową atrakcję turystyczną.

Zarówno Kilonia, jak i okoliczne miasta nad Fiordem Kilońskim oferują wiele miejsc do cumowania dla jednostek rekreacyjnych.

=== Rowerem ===
* Przez Kilonię prowadzi Ścieżka Rowerowa Wybrzeża Morza Bałtyckiego.
* Hörnbrücke to punkt początkowy lub końcowy otwartej w maju 2004 roku turystycznej trasy wakacyjnej, Niemieckiego Szlaku Promowego z [[Bremervörde]] do Fiordu Kilońskiego.

=== Pieszo ===
Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E1 oraz Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E6 przebiegają tą samą trasą przez Kilonię, podobnie jak [[Via Jutlandica]].

== Publiczny transport zbiorowy ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
* '''Tydzień Kilonii''' (''Kieler Woche'') [http://www.kieler-woche.de/] - odbywa się pod koniec czerwca.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>enlevkdwhkjbgybndzbh2bewerdml70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158215</id>
      <parentid>158214</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T10:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Samochodem */</comment>
      <origin>158215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16553" sha1="it4a9qetp28gmhwp6sng4xapwakrfh4" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Jako główny port pasażerski (wraz z [[Travemünde]] i [[Rostock]]iem) oraz bałtycki punkt końcowy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], Kilonia odgrywa ważną rolę w żegludze. To właśnie tutaj w 1918 roku zabrzmiał dzwon pogrzebowy niemieckiego monarchizmu, gdy admirałowie chcieli wysłać flotę na ostatnią, chwalebną, lecz pozbawioną militarnego sensu bitwę. Marynarze zbuntowali się przeciwko swoim oficerom, co doprowadziło do rewolucji i powstania rad robotniczych i żołnierskich.

Podczas drugiej wojny światowej Kilonia została poważnie zbombardowana ze względu na stocznię produkującą łodzie podwodne. Obecnie w Kilonii buduje się statki cywilne i wojskowe, a na wschodnim brzegu Förde (fiordu) dominują wysokie dźwigi.

Bombardowanie zniszczyło prawie wszystkie zabytki Kilonii (w rzeczywistości zniszczyło 95% całego miasta); nawet starsze budynki powstały po II wojnie światowej. Jeśli więc przyjedziesz do „Kieler Schloss” (Zamku Kilońskiego), nie rozczaruj się. Z pierwotnego budynku niewiele zostało. Podczas odbudowy powojennej wykorzystano głównie architekturę nowoczesną, a nacisk położono na funkcjonalność i szybkość budowy, a nie na ponadczasowy design czy piękną architekturę.

=== Dzielnice ===
Kilonia leży po obu stronach '''Fiordu Kilońskiego'''. Jest to odnoga [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], która zwęża się ku południu, tworząc port. Ze względu na swoje położenie, niektóre dzielnice nazywane są również wschodnim i zachodnim brzegiem. Po stronie wschodniej do fiordu wpada mała rzeczka '''Schwentine'''. Po stronie zachodniej znajdują się śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], który wpada do Łaby w pobliżu [[Brunsbüttel]].

* {{Znacznik|'''Mitte'''|54.3229816|10.1315913|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mitte''', centrum miasta ze starówką, zamkiem i terminalem promowym

Na wschodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Gaarden'''|54.3|10.133333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Gaarden''', dzielnica, w której dawniej mieszkali stoczniowcy z Howaldtswerke (HDW)
* {{Znacznik|'''Ellerbek'''|54.315|10.169444|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ellerbek''' / {{Znacznik|'''Wellingdorf'''|54.323889|10.173333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wellingdorf''', połączenie osiedla robotniczego i wsi
* {{Znacznik|'''Neumühlen-Dietrichsdorf'''|54.332222|10.1825|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Neumühlen-Dietrichsdorf, dawna wioska rybacka z licznymi wędzarniami ryb, położona na północ od rzeki Schwentine
Na zachodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Düsternbrook'''|54.335833|10.145278|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Düsternbrook''', z budynkami rządu krajowego, dzielnicą willową i kąpieliskiem publicznym
* {{Znacznik|'''Wik'''|54.355556|10.135|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wik''', obszar przemysłowy zdominowany przez marynarkę wojenną
* {{Znacznik|'''Holtenau'''|54.372778|10.141944|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Holtenau''', na północ od Kanału Kilońskiego, dawny port drzewny
* {{Znacznik|'''Pries'''|54.403611|10.156667|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Pries''' - {{Znacznik|'''Friedrichsort'''|54.394722|10.174167|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Friedrichsort''', z małymi stoczniami, marynarką wojenną i lotniskiem
* {{Znacznik|'''Schilksee'''|54.421944|10.1725|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Schilksee''', wieś z plażami i ośrodkiem olimpijskim

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Aerial image of the Kiel-Holtenau airfield.jpg|thumb|Port lotniczy Kilonia-Holtenau]]
{{Znacznik|Port lotniczy Kilonia-Holtenau|54.379469|10.145147|typ=transport}}'''[https://www.airport-kiel.de/home-airport-en.html Port lotniczy Kilonia-Holtenau]''' ({{IATA|KEL}}). Miasto posiada własne lotnisko, Kilonia-Holtenau, ale jego pas startowy jest zbyt krótki dla dużych samolotów i dlatego nie jest już wykorzystywany do lotów regularnych. Dostępne są usługi czarterowe. Lotnisko jest również przystosowane do obsługi pilotów prywatnych. Możliwa jest odprawa celna i graniczna. Personel pokładowy może skorzystać z zakwaterowania.

{{Znacznik|Port lotniczy Hamburg|53.630389|9.988228|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Hamburg]]''' ({{IATA|HAM}}), Flughafenstr. 1-3, 22335 [[Hamburg]]. Tel.: +49 (0)40 507 50, faks: +49 (0)40 50 75 12 34, e-mail: info@ham.airport.de. Port lotniczy Hamburg jest najbliższym lotniskiem z połączeniami międzynarodowymi. [https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius] – autobus lotniskowy z portu lotniczego Hamburg-Fuhlsbüttel – oraz Flixbus oferują regularne połączenia z lotniska w Hamburgu do głównego dworca kolejowego w Kilonii lub tymczasowego centralnego dworca autobusowego. Rozkład jazdy jest skoordynowany między innymi z rozkładem jazdy promów Color Line do Norwegii i Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].

=== Pociągiem ===
[[Plik:Kiel, der Hauptbahnhof.jpg|thumb|Kiel Hauptbahnhof]]
Kilonia jest dobrze skomunikowana z siecią kolejową, choć większość pociągów dalekobieżnych z południa kończy bieg w [[Hamburg]]u.

* Codziennie kursuje kilka bezpośrednich pociągów ICE z południa.
* Pociągi z [[Hamburg]]a do Dworca Głównego w Kilonii kursują co pół godziny.
* Linia kolejowa do [[Flensburg]]a umożliwia dotarcie do większości miast na stałym lądzie [[Dania|Danii]] w ciągu 8 godzin. Istnieje również półgodzinne połączenie do [[Neumünster]], a także linia kolejowa z [[Lüneburg]]a przez [[Lubeka|Lubekę]]. Umożliwia to na przykład podróż z [[Berlin]]a z DeutschlandTicket.

{{Znacznik|Kiel Hauptbahnhof|54.3148|10.1318|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/kiel-hbf Kiel Hauptbahnhof]''', Sophienblatt 25-27, 24114 Kilonia. Dworzec Główny ma dobrą infrastrukturę turystyczną i jest intensywnie użytkowany, zwłaszcza przez pasażerów statków wycieczkowych oraz pieszych i rowerzystów korzystających z codziennie odpływających promów. Dworzec jest często bardzo zatłoczony krótko po przybyciu promów lub statków wycieczkowych. Dworzec jest również łatwo dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Dostęp bez barier jest możliwy przez wejście na placu przed dworcem (rampa). Winda znajduje się przy wejściu od strony Kieler Matrosenplatz, jeden poziom poniżej hali dworca. Dostęp dla wózków inwalidzkich.

{{Znacznik|Przystanek Suchsdorf|54.349181|10.090942|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/suchsdorf Przystanek Suchsdorf]''', Am Bahnhof 3, 24107 Kilonia. Przystanek Suchsdorf znajduje się na linii do [[Flensburg]]a; jednak podróżni z [[Flensburg]]a i [[Dania|Danii]] zazwyczaj kontynuują podróż do dworca głównego. Suchsdorf leży bezpośrednio nad [[Kanał Kiloński|Kanałem Kilońskim]] i jest bliżej dzielnicy '''Holtenau''', popularnego punktu wypadowego na rejsy po Bałtyku.

=== Samochodem === 
Kilonia jest połączona z siecią autostrad drogami [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]], [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] i [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]]/[[Plik:Bundesstraße_404_number.svg|30px]].

* Jadąc z [[Plik:Bundesautobahn_24_number.svg|25px]] (od strony [[Berlin]]a), zaleca się skorzystanie z [[PPlik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]] ze [[Schwarzenbek]], aby ominąć [[Hamburg]] i tunel pod Łabą, gdzie często tworzą się korki.
* Jadąc z [[Dania|Danii]], należy jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] z [[Rendsburg]]a.
* Jadąc z południa, należy zjechać z [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Bordesholm i jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]] do Kilonii.

=== Autobusem ===
{{Znacznik|Centralny Dworzec Autobusowy|54.317167|10.133972|typ=transport}}'''[https://kiel-wiki.de/ZOB Centralny Dworzec Autobusowy]''' (''ZOB''). Centralny dworzec autobusowy w Kilonii został całkowicie przebudowany. Przystanki autobusów dalekobieżnych znajdują się teraz na nowym ZOB, zaczynając od Auguste-Viktoria-Straße, naprzeciwko głównego dworca kolejowego.

'''[https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius]''' – autobus lotniskowy z [[Port lotniczy Hamburg|lotniska w Hamburgu]] (Fuhlsbüttel) – kursuje regularnie z lotniska w Hamburgu do ZOB w Kilonii, z przystankiem przed dworcem kolejowym. Rozkład jazdy jest skoordynowany z rozkładem jazdy promów Color Line do [[Norwegia|Norwegii]] i promów Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].
[[Plik:2019-06-26 - Parkhaus am Kieler HBF - KiWo2019.jpg|thumb|Parking wielopoziomowy ZOB]]
{{Znacznik|'''Parking wielopoziomowy ZOB'''|54.317564|10.134264|typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://parkhaus-zob-kiel.de/ Parking wielopoziomowy ZOB]''', Auguste-Victoria-Straße 9, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 78 58 30 40, e-mail: kundenservice@psg-greifswald.de. Nowy parking wielopoziomowy z 541 miejscami parkingowymi jest czynny całą dobę od października 2019 roku. Wjazd i wyjazd z parkingu odbywa się podwójną spiralną rampą od strony Auguste-Viktoria-Straße. Wszystkie sześć poziomów parkingu posiada miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych, na trzecim poziomie znajduje się pięć stacji ładowania pojazdów elektrycznych, a na poziomach pierwszym i drugim – miejsca parkingowe dla kobiet. Parking wielopoziomowy znajduje się nad centralnym dworcem autobusowym (ZOB). Jest on dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich i czynny całą dobę.

=== Statkiem ===
[[Plik:Magic in Kiel.jpg|thumb|Prom Color-Line na nabrzeżu Norwegenkai]]
[[Plik:Kiel schwedenkai containers IMG 3819.JPG|thumb|Schwedenkai z promem StenaLine]]
W Fiordzie Kilońskim znajduje się kilka przystani. Na zachodnim, śródmiejskim brzegu znajduje się Schwedenkai (Nabrzeże Szwedzkie), a na przeciwległym, wschodnim brzegu – Norwegenkai (Nabrzeże Norweskie), nowo wybudowane w 1997 roku. Dalej na północ, w dzielnicy Dietrichsdorf, również po wschodniej stronie fiordu, znajduje się Ostuferhafen (Port Wschodniego Brzegu), z którego odpływają promy na [[Litwa|Litwę]]. Ponadto istnieją trzy inne terminale – Ostseekai (Nabrzeże Bałtyckie), Sartorikai i Böllhornkai – wykorzystywane jako przystanie dla statków wycieczkowych. Czasami statki wycieczkowe cumują również w raczej mało zachęcającym Scheerhafen (Port Scheera), położonym bezpośrednio przy śluzach Kanału Kilońskiego w dzielnicy Wik.

{{Znacznik|Norwegenkai|54.3172|10.1402|typ=transport}}'''[https://www.portofkiel.com/cruise_ferry/unsere-terminals.html Norwegenkai]''' (Nabrzeże Norweskie) 
* '''[https://www.colorline.de/ Color Line]''', Norwegenkai, 24143 Kiel-Gaarden. Tel.: +49 (0)431 7300100, e-mail: servicecenter@colorline.de. Promy Color Line kursują codziennie z [[Oslo]], stolicy [[Norwegia|Norwegii]], do Kilonii. Terminal znajduje się zaledwie około 700 m od głównego dworca kolejowego i można do niego łatwo dotrzeć pieszo lub rowerem przez most Hörnbrücke. Terminal jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Godziny otwarcia: codziennie od 8:00 do 15:00. Odprawa: Wyjazd z [[Oslo]] o godz. 14:00, przyjazd do Kilonii następnego dnia rano o godz. 10:00. Podróż powrotna rozpoczyna się o godz. 14:00, powrót do [[Oslo]] o godz. 10:00. Odprawa dla samochodów w Kilonii odbywa się 120 minut przed odjazdem, dla pasażerów pieszych nie później niż 60 minut przed odjazdem.

{{Znacznik|Schwedenkai|54.3197|10.1399|typ=transport}}'''Schwedenkai''' (Nabrzeże Szwedzkie) 
* '''[https://www.stenaline.de/faehren-nach-schweden Stena Line]''', Schwedenkai 1, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9099, (0)1806 020100, faks: +49 (0)431 909200, e-mail: info.de@stenaline.com. Promy Stena Line przypływają codziennie z [[Göteborg]]a w [[Szwecja|Szwecji]] do Kilonii. Odprawa: Przyjazd do Kilonii codziennie o 9:00, odpłynięcie codziennie o 18:15. Odprawa jest możliwa najpóźniej 30 minut przed odpłynięciem, a w szczycie sezonu od godziny 15:00.

{{Znacznik|Ostuferhafen|54.3342|10.1742|typ=transport}}'''Ostuferhafen''' (Port Wschodniego Brzegu)
* '''[https://www.dfds.com/de-de/passagierfaehren/routen/faehren-ins-baltikum/kiel-klaipeda DFDS-Seaways]''', Ostuferhafen 15, 24149 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 20976480, faks: +49 (0)431 20976102, e-mail: passage.kiel@dfds.com. Połączenie promowe z [[Kłajpeda|Kłajpedy]] na [[Litwa|Litwie]] do Kilonii kursuje sześć razy w tygodniu. Podróż trwa 19 godzin. 

Śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]] są interesujące dla pasażerów statków towarowych i stanowią również wartościową atrakcję turystyczną.

Zarówno Kilonia, jak i okoliczne miasta nad Fiordem Kilońskim oferują wiele miejsc do cumowania dla jednostek rekreacyjnych.

=== Rowerem ===
* Przez Kilonię prowadzi Ścieżka Rowerowa Wybrzeża Morza Bałtyckiego.
* Hörnbrücke to punkt początkowy lub końcowy otwartej w maju 2004 roku turystycznej trasy wakacyjnej, Niemieckiego Szlaku Promowego z [[Bremervörde]] do Fiordu Kilońskiego.

=== Pieszo ===
Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E1 oraz Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E6 przebiegają tą samą trasą przez Kilonię, podobnie jak [[Via Jutlandica]].

== Publiczny transport zbiorowy ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
* '''Tydzień Kilonii''' (''Kieler Woche'') [http://www.kieler-woche.de/] - odbywa się pod koniec czerwca.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>it4a9qetp28gmhwp6sng4xapwakrfh4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158216</id>
      <parentid>158215</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T10:40:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Samochodem */</comment>
      <origin>158216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16552" sha1="3846q14jm0o7yhg3mbbl26j64gtqjul" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Jako główny port pasażerski (wraz z [[Travemünde]] i [[Rostock]]iem) oraz bałtycki punkt końcowy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], Kilonia odgrywa ważną rolę w żegludze. To właśnie tutaj w 1918 roku zabrzmiał dzwon pogrzebowy niemieckiego monarchizmu, gdy admirałowie chcieli wysłać flotę na ostatnią, chwalebną, lecz pozbawioną militarnego sensu bitwę. Marynarze zbuntowali się przeciwko swoim oficerom, co doprowadziło do rewolucji i powstania rad robotniczych i żołnierskich.

Podczas drugiej wojny światowej Kilonia została poważnie zbombardowana ze względu na stocznię produkującą łodzie podwodne. Obecnie w Kilonii buduje się statki cywilne i wojskowe, a na wschodnim brzegu Förde (fiordu) dominują wysokie dźwigi.

Bombardowanie zniszczyło prawie wszystkie zabytki Kilonii (w rzeczywistości zniszczyło 95% całego miasta); nawet starsze budynki powstały po II wojnie światowej. Jeśli więc przyjedziesz do „Kieler Schloss” (Zamku Kilońskiego), nie rozczaruj się. Z pierwotnego budynku niewiele zostało. Podczas odbudowy powojennej wykorzystano głównie architekturę nowoczesną, a nacisk położono na funkcjonalność i szybkość budowy, a nie na ponadczasowy design czy piękną architekturę.

=== Dzielnice ===
Kilonia leży po obu stronach '''Fiordu Kilońskiego'''. Jest to odnoga [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], która zwęża się ku południu, tworząc port. Ze względu na swoje położenie, niektóre dzielnice nazywane są również wschodnim i zachodnim brzegiem. Po stronie wschodniej do fiordu wpada mała rzeczka '''Schwentine'''. Po stronie zachodniej znajdują się śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], który wpada do Łaby w pobliżu [[Brunsbüttel]].

* {{Znacznik|'''Mitte'''|54.3229816|10.1315913|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mitte''', centrum miasta ze starówką, zamkiem i terminalem promowym

Na wschodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Gaarden'''|54.3|10.133333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Gaarden''', dzielnica, w której dawniej mieszkali stoczniowcy z Howaldtswerke (HDW)
* {{Znacznik|'''Ellerbek'''|54.315|10.169444|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ellerbek''' / {{Znacznik|'''Wellingdorf'''|54.323889|10.173333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wellingdorf''', połączenie osiedla robotniczego i wsi
* {{Znacznik|'''Neumühlen-Dietrichsdorf'''|54.332222|10.1825|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Neumühlen-Dietrichsdorf, dawna wioska rybacka z licznymi wędzarniami ryb, położona na północ od rzeki Schwentine
Na zachodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Düsternbrook'''|54.335833|10.145278|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Düsternbrook''', z budynkami rządu krajowego, dzielnicą willową i kąpieliskiem publicznym
* {{Znacznik|'''Wik'''|54.355556|10.135|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wik''', obszar przemysłowy zdominowany przez marynarkę wojenną
* {{Znacznik|'''Holtenau'''|54.372778|10.141944|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Holtenau''', na północ od Kanału Kilońskiego, dawny port drzewny
* {{Znacznik|'''Pries'''|54.403611|10.156667|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Pries''' - {{Znacznik|'''Friedrichsort'''|54.394722|10.174167|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Friedrichsort''', z małymi stoczniami, marynarką wojenną i lotniskiem
* {{Znacznik|'''Schilksee'''|54.421944|10.1725|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Schilksee''', wieś z plażami i ośrodkiem olimpijskim

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Aerial image of the Kiel-Holtenau airfield.jpg|thumb|Port lotniczy Kilonia-Holtenau]]
{{Znacznik|Port lotniczy Kilonia-Holtenau|54.379469|10.145147|typ=transport}}'''[https://www.airport-kiel.de/home-airport-en.html Port lotniczy Kilonia-Holtenau]''' ({{IATA|KEL}}). Miasto posiada własne lotnisko, Kilonia-Holtenau, ale jego pas startowy jest zbyt krótki dla dużych samolotów i dlatego nie jest już wykorzystywany do lotów regularnych. Dostępne są usługi czarterowe. Lotnisko jest również przystosowane do obsługi pilotów prywatnych. Możliwa jest odprawa celna i graniczna. Personel pokładowy może skorzystać z zakwaterowania.

{{Znacznik|Port lotniczy Hamburg|53.630389|9.988228|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Hamburg]]''' ({{IATA|HAM}}), Flughafenstr. 1-3, 22335 [[Hamburg]]. Tel.: +49 (0)40 507 50, faks: +49 (0)40 50 75 12 34, e-mail: info@ham.airport.de. Port lotniczy Hamburg jest najbliższym lotniskiem z połączeniami międzynarodowymi. [https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius] – autobus lotniskowy z portu lotniczego Hamburg-Fuhlsbüttel – oraz Flixbus oferują regularne połączenia z lotniska w Hamburgu do głównego dworca kolejowego w Kilonii lub tymczasowego centralnego dworca autobusowego. Rozkład jazdy jest skoordynowany między innymi z rozkładem jazdy promów Color Line do Norwegii i Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].

=== Pociągiem ===
[[Plik:Kiel, der Hauptbahnhof.jpg|thumb|Kiel Hauptbahnhof]]
Kilonia jest dobrze skomunikowana z siecią kolejową, choć większość pociągów dalekobieżnych z południa kończy bieg w [[Hamburg]]u.

* Codziennie kursuje kilka bezpośrednich pociągów ICE z południa.
* Pociągi z [[Hamburg]]a do Dworca Głównego w Kilonii kursują co pół godziny.
* Linia kolejowa do [[Flensburg]]a umożliwia dotarcie do większości miast na stałym lądzie [[Dania|Danii]] w ciągu 8 godzin. Istnieje również półgodzinne połączenie do [[Neumünster]], a także linia kolejowa z [[Lüneburg]]a przez [[Lubeka|Lubekę]]. Umożliwia to na przykład podróż z [[Berlin]]a z DeutschlandTicket.

{{Znacznik|Kiel Hauptbahnhof|54.3148|10.1318|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/kiel-hbf Kiel Hauptbahnhof]''', Sophienblatt 25-27, 24114 Kilonia. Dworzec Główny ma dobrą infrastrukturę turystyczną i jest intensywnie użytkowany, zwłaszcza przez pasażerów statków wycieczkowych oraz pieszych i rowerzystów korzystających z codziennie odpływających promów. Dworzec jest często bardzo zatłoczony krótko po przybyciu promów lub statków wycieczkowych. Dworzec jest również łatwo dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Dostęp bez barier jest możliwy przez wejście na placu przed dworcem (rampa). Winda znajduje się przy wejściu od strony Kieler Matrosenplatz, jeden poziom poniżej hali dworca. Dostęp dla wózków inwalidzkich.

{{Znacznik|Przystanek Suchsdorf|54.349181|10.090942|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/suchsdorf Przystanek Suchsdorf]''', Am Bahnhof 3, 24107 Kilonia. Przystanek Suchsdorf znajduje się na linii do [[Flensburg]]a; jednak podróżni z [[Flensburg]]a i [[Dania|Danii]] zazwyczaj kontynuują podróż do dworca głównego. Suchsdorf leży bezpośrednio nad [[Kanał Kiloński|Kanałem Kilońskim]] i jest bliżej dzielnicy '''Holtenau''', popularnego punktu wypadowego na rejsy po Bałtyku.

=== Samochodem === 
Kilonia jest połączona z siecią autostrad drogami [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]], [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] i [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]]/[[Plik:Bundesstraße_404_number.svg|30px]].

* Jadąc z [[Plik:Bundesautobahn_24_number.svg|25px]] (od strony [[Berlin]]a), zaleca się skorzystanie z [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]] ze [[Schwarzenbek]], aby ominąć [[Hamburg]] i tunel pod Łabą, gdzie często tworzą się korki.
* Jadąc z [[Dania|Danii]], należy jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] z [[Rendsburg]]a.
* Jadąc z południa, należy zjechać z [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Bordesholm i jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]] do Kilonii.

=== Autobusem ===
{{Znacznik|Centralny Dworzec Autobusowy|54.317167|10.133972|typ=transport}}'''[https://kiel-wiki.de/ZOB Centralny Dworzec Autobusowy]''' (''ZOB''). Centralny dworzec autobusowy w Kilonii został całkowicie przebudowany. Przystanki autobusów dalekobieżnych znajdują się teraz na nowym ZOB, zaczynając od Auguste-Viktoria-Straße, naprzeciwko głównego dworca kolejowego.

'''[https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius]''' – autobus lotniskowy z [[Port lotniczy Hamburg|lotniska w Hamburgu]] (Fuhlsbüttel) – kursuje regularnie z lotniska w Hamburgu do ZOB w Kilonii, z przystankiem przed dworcem kolejowym. Rozkład jazdy jest skoordynowany z rozkładem jazdy promów Color Line do [[Norwegia|Norwegii]] i promów Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].
[[Plik:2019-06-26 - Parkhaus am Kieler HBF - KiWo2019.jpg|thumb|Parking wielopoziomowy ZOB]]
{{Znacznik|'''Parking wielopoziomowy ZOB'''|54.317564|10.134264|typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://parkhaus-zob-kiel.de/ Parking wielopoziomowy ZOB]''', Auguste-Victoria-Straße 9, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 78 58 30 40, e-mail: kundenservice@psg-greifswald.de. Nowy parking wielopoziomowy z 541 miejscami parkingowymi jest czynny całą dobę od października 2019 roku. Wjazd i wyjazd z parkingu odbywa się podwójną spiralną rampą od strony Auguste-Viktoria-Straße. Wszystkie sześć poziomów parkingu posiada miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych, na trzecim poziomie znajduje się pięć stacji ładowania pojazdów elektrycznych, a na poziomach pierwszym i drugim – miejsca parkingowe dla kobiet. Parking wielopoziomowy znajduje się nad centralnym dworcem autobusowym (ZOB). Jest on dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich i czynny całą dobę.

=== Statkiem ===
[[Plik:Magic in Kiel.jpg|thumb|Prom Color-Line na nabrzeżu Norwegenkai]]
[[Plik:Kiel schwedenkai containers IMG 3819.JPG|thumb|Schwedenkai z promem StenaLine]]
W Fiordzie Kilońskim znajduje się kilka przystani. Na zachodnim, śródmiejskim brzegu znajduje się Schwedenkai (Nabrzeże Szwedzkie), a na przeciwległym, wschodnim brzegu – Norwegenkai (Nabrzeże Norweskie), nowo wybudowane w 1997 roku. Dalej na północ, w dzielnicy Dietrichsdorf, również po wschodniej stronie fiordu, znajduje się Ostuferhafen (Port Wschodniego Brzegu), z którego odpływają promy na [[Litwa|Litwę]]. Ponadto istnieją trzy inne terminale – Ostseekai (Nabrzeże Bałtyckie), Sartorikai i Böllhornkai – wykorzystywane jako przystanie dla statków wycieczkowych. Czasami statki wycieczkowe cumują również w raczej mało zachęcającym Scheerhafen (Port Scheera), położonym bezpośrednio przy śluzach Kanału Kilońskiego w dzielnicy Wik.

{{Znacznik|Norwegenkai|54.3172|10.1402|typ=transport}}'''[https://www.portofkiel.com/cruise_ferry/unsere-terminals.html Norwegenkai]''' (Nabrzeże Norweskie) 
* '''[https://www.colorline.de/ Color Line]''', Norwegenkai, 24143 Kiel-Gaarden. Tel.: +49 (0)431 7300100, e-mail: servicecenter@colorline.de. Promy Color Line kursują codziennie z [[Oslo]], stolicy [[Norwegia|Norwegii]], do Kilonii. Terminal znajduje się zaledwie około 700 m od głównego dworca kolejowego i można do niego łatwo dotrzeć pieszo lub rowerem przez most Hörnbrücke. Terminal jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Godziny otwarcia: codziennie od 8:00 do 15:00. Odprawa: Wyjazd z [[Oslo]] o godz. 14:00, przyjazd do Kilonii następnego dnia rano o godz. 10:00. Podróż powrotna rozpoczyna się o godz. 14:00, powrót do [[Oslo]] o godz. 10:00. Odprawa dla samochodów w Kilonii odbywa się 120 minut przed odjazdem, dla pasażerów pieszych nie później niż 60 minut przed odjazdem.

{{Znacznik|Schwedenkai|54.3197|10.1399|typ=transport}}'''Schwedenkai''' (Nabrzeże Szwedzkie) 
* '''[https://www.stenaline.de/faehren-nach-schweden Stena Line]''', Schwedenkai 1, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9099, (0)1806 020100, faks: +49 (0)431 909200, e-mail: info.de@stenaline.com. Promy Stena Line przypływają codziennie z [[Göteborg]]a w [[Szwecja|Szwecji]] do Kilonii. Odprawa: Przyjazd do Kilonii codziennie o 9:00, odpłynięcie codziennie o 18:15. Odprawa jest możliwa najpóźniej 30 minut przed odpłynięciem, a w szczycie sezonu od godziny 15:00.

{{Znacznik|Ostuferhafen|54.3342|10.1742|typ=transport}}'''Ostuferhafen''' (Port Wschodniego Brzegu)
* '''[https://www.dfds.com/de-de/passagierfaehren/routen/faehren-ins-baltikum/kiel-klaipeda DFDS-Seaways]''', Ostuferhafen 15, 24149 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 20976480, faks: +49 (0)431 20976102, e-mail: passage.kiel@dfds.com. Połączenie promowe z [[Kłajpeda|Kłajpedy]] na [[Litwa|Litwie]] do Kilonii kursuje sześć razy w tygodniu. Podróż trwa 19 godzin. 

Śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]] są interesujące dla pasażerów statków towarowych i stanowią również wartościową atrakcję turystyczną.

Zarówno Kilonia, jak i okoliczne miasta nad Fiordem Kilońskim oferują wiele miejsc do cumowania dla jednostek rekreacyjnych.

=== Rowerem ===
* Przez Kilonię prowadzi Ścieżka Rowerowa Wybrzeża Morza Bałtyckiego.
* Hörnbrücke to punkt początkowy lub końcowy otwartej w maju 2004 roku turystycznej trasy wakacyjnej, Niemieckiego Szlaku Promowego z [[Bremervörde]] do Fiordu Kilońskiego.

=== Pieszo ===
Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E1 oraz Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E6 przebiegają tą samą trasą przez Kilonię, podobnie jak [[Via Jutlandica]].

== Publiczny transport zbiorowy ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
* '''Tydzień Kilonii''' (''Kieler Woche'') [http://www.kieler-woche.de/] - odbywa się pod koniec czerwca.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>3846q14jm0o7yhg3mbbl26j64gtqjul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chersoń</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2433</id>
    <revision>
      <id>158201</id>
      <parentid>158190</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T17:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Parki */</comment>
      <origin>158201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32237" sha1="3z1en622cghy4slzbddhiuzm5yv9ah7" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Chersoń
 |nazwa oryginalna = Херсон
 |widok            = Khersonkollage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Coat_of_arms_of_Kherson.svg
 |mapa             = Cherson-Ukraine-Map.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Ukraina]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Kherson_Oblast.svg|20px]] [[Obwód chersoński]]
 |powierzchnia     = 65,2
 |wysokość         = 21
 |ludność          = 60 000
 |prefiks          = +380-552
 |kod pocztowy     = 73000—73480
 |www              = https://miskrada.kherson.ua/
}}
'''Chersoń''' ([[Rozmówki ukraińskie|ukr]] Херсон) leży w północnej części regionu Morza Czarnego i jest centrum administracyjnym [[Obwód chersoński|obwodu chersońskiego]]. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców na nabrzeżu miejskim.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Historia miasta jest ściśle związana z historią Imperium Rosyjskiego i jego postaciami, ponieważ zostało założone na rozkaz Katarzyny II w 1778 roku. Swoją nazwę zawdzięcza Chersonezowi Tawryjskiemu, położonemu w południowo-zachodniej części [[Krym|Półwyspu Krymskiego]]. Niegdyś miasto było prawdopodobnie najbardziej rozwinięte w południowej [[Ukraina|Ukrainie]], centrum guberni chersońskiej, a poprzez port prowadzono handel z Francją, Hiszpanią, Włochami i innymi krajami europejskimi, co niewątpliwie budzi dumę mieszkańców.

Należy zauważyć, że Chersoń odegrał również znaczącą rolę w tworzeniu ukraińskiej państwowości. Po obaleniu samodzierżawia powstała tu organizacja polityczna „Ukraińska Chata”, która stała się głównym źródłem idei niepodległości narodowej w całym obwodzie chersońskim. Jednak już w 1789 roku, po założeniu [[Mikołajów|Mikołajowa]], do którego przeniesiono Admiralicję, miasto straciło na znaczeniu jako ważna twierdza graniczna, prawie cała ludność je opuściła, a Chersoń stał się zwykłym miastem powiatowym. W okresie sowieckim Chersoń utracił wiodącą pozycję na południu Ukrainy, ale nadal rozwijał się jako duży ośrodek przemysłowy i rolniczy. Wiodącymi gałęziami przemysłu były przemysł stoczniowy i maszynowy, bawełniany, spożywczy itp.

Dziś Chersoń jest znaczącym ośrodkiem rolniczym, przemysłowym, handlowym, edukacyjnym i kulturalnym; ośrodkiem regionalnym, 16. najludniejszym miastem na Ukrainie. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców, znajdujący się na nabrzeżu miejskim. Miasto posiada również miasto satelickie [[Oleszko]].

=== Turystyka ===
Chersonia nie należy uważać za miasto nastawione na turystów: jest tu niewielu turystów ukraińskich i zagranicznych (zwłaszcza tych ostatnich); najczęściej odwiedza się je latem, jako miejsce przesiadkowe do dalszych podróży do kurortów nadmorskich i atrakcji regionu (Askania-Nowa, Sicz Oleszkowska, winiarnie, latarnia morska Adżygolska itp.). Jednocześnie potencjał turystyczny miasta jest znacznie niedoceniany – w centrum znajduje się wiele zabytków architektury, zabytkowych domów i kościołów (z końca XVIII i początku XIX wieku), muzeów, teatrów, centrów handlowych i sklepów z pamiątkami. Ze względu na stosunkowo niewielką liczbę odwiedzających, mieszkańcy chętnie dzielą się historiami i legendami Chersonia i są przyjaźnie nastawieni do turystów.

Głównym problemem miasta pozostaje baza noclegowa – pomimo dość bogatej oferty usług turystycznych, wycieczek, terenów rekreacyjnych, produktów turystycznych, rozrywki i innych atrakcji, hotelarstwo jest bardzo słabo rozwinięte. Nie ma tu absolutnie żadnych hosteli. Ceny większości produktów spożywczych, pamiątek, noclegów i innych wydatków są tu zauważalnie niższe niż w innych miastach Ukrainy.

=== Rejony ===
{{Lista regionów
| mapa regionów = Kherson regions map.png
| rozmiar mapy = 250px
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Rejon dnieprowski
| kolor regionu 1 = a1699a
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Utworzony w 1965 rejon graniczy z [[Obwód mikołajowski|obwodem mikołajowskim]], obejmuje trzy rady wiejskie. Historycznie rzecz biorąc, rejon dniprowski jest okręgiem przemysłu przetwórczego. Na jego terytorium znajduje się jeden z największych rynków w Chersoniu, a także wybudowane w 2012 roku centrum handlowo-rozrywkowe „Fabrika”, w którym spędza wolny czas wielu mieszkańców Chersoniu.

| nazwa regionu 2 = Rejon korabelny
| kolor regionu 2 = a16947
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Założony w 1965 roku; położony na prawym zboczu doliny Dniepru. Obejmuje 7 mikrodzielnic i 4 osiedla, jest ważnym okręgiem przemysłowym. Na jego terenie działa 39 przedsiębiorstw (stan na 2008 rok), wytwarzających 45% całkowitej produkcji przemysłowej miasta, a także 10 gospodarstw rolnych o różnych formach własności. Obejmuje częściowo centrum miasta i klasyczne szlaki turystyczne.

| nazwa regionu 3 = Rejon centralny
| kolor regionu 3 = ee696a
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Najstarszy okręg administracyjny miasta, utworzony 4 stycznia 1965 roku, obejmuje historyczne centrum Chersonia, a także większość zabytków historycznych, architektonicznych, instytucji edukacyjnych i kulturalnych. Swoją nazwę zawdzięcza słynnemu dowódcy, uczestnikowi wojny rosyjsko-tureckiej O. W. Suworowowi, który przebywał w mieście w latach 1782-1784 i 1786-1787. Jego imieniem nazwano również deptak w Chersoniu, miejsce wypoczynku mieszkańców. To właśnie tutaj skupia się najwięcej atrakcji turystycznych.
}}

== Język ==
Większość mieszkańców Chersonia jest dwujęzyczna, ale głównym językiem komunikacji jest [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]] i ukraińsko-rosyjski surżyk. Starsze pokolenie preferuje [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]], ale równie dobrze rozumie [[Rozmówki ukraińskie|ukraiński]]; młodzi chętnie przechodzą z jednego języka na drugi, często posługując się dodatkowo trzecim językiem obcym, zazwyczaj angielskim lub niemieckim (rzadziej obydwoma), w codziennym życiu.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Ostrzeżenie|Od 24 lutego 2022 roku wszystkie ukraińskie lotniska zawiesiły loty cywilne do czasu zniesienia stanu wojennego na terytorium tego państwa. Większość z nich została uszkodzona, a nawet zniszczona w wyniku bombardowań lotniczych armii rosyjskiej, więc nawet po zakończeniu wojny mogą one pozostać zamknięte z powodu przebudowy i znacznego doposażenia.}}
{{Znacznik|Port lotniczy Chersoń|46.668056|32.502222|typ=transport}}'''[https://khe.aero/ Międzynarodowy Port Lotniczy Chersoń]''' ({{IATA|KHE}}), e-mail: support@airport.kherson. Znajduje się we wsi Czornobajwka koło Chersonia, założonej w 1946 roku. W 2013 roku lotnisko zostało przebudowane i obecnie działa w normalnym trybie. Obsługuje transport lotniczy na terenie Ukrainy z i do [[Dniepr|Dniepropietrowska]], [[Kijów|Kijowa]], [[Lwów|Lwowa]];

Na terenie lotniska znajduje się centrum medyczne, zlokalizowane na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala. Jest ono wyposażone we wszystkie niezbędne urządzenia do udzielania pierwszej pomocy. Pasażerowie mogą z niego korzystać w przypadku choroby lub zaostrzenia ostrej choroby przewlekłej. Pasażerowie o ograniczonej sprawności fizycznej mają zapewnione usługi specjalne. Na lotnisku przez całą dobę dyżurują funkcjonariusze policji. W razie jakichkolwiek problemów można skontaktować się z dyżurnym departamentu spraw wewnętrznych, zlokalizowanym na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala.

Połączenia z miastem realizowane są linią autobusową nr 101 „Krasen-Lotnisko”. Autobusy kursują codziennie w godzinach 7:00-20:00 z przerwą 15-20 minut. Autobus zatrzymuje się na stacjach „Rynek Główny”, „Dworzec Kolejowy” i „Dworzec Autobusowy”. Dodatkowo, dla zwiedzających dostępne są usługi taksówkowe.
Godziny otwarcia:

'''Uwaga!''' W weekendy i święta usługi świadczone są na życzenie. Zgłoszenie należy złożyć w administracji lotniska dzień wcześniej, najpóźniej do godziny 13:00.

— Administracja lotniska: 8:00-17:00.
— Biuro Informacji Turystycznej AFIS: 8:00-17:00.
— Odprawa celna i imigracyjna: zgodnie z rozkładem lotów regularnych oraz na życzenie w przypadku lotów czarterowych.
— Służby medyczne i sanitarne: 8:00-17:00.
— Biuro Meteorologiczne: 24 godziny na dobę.
— Policja: 24 godziny na dobę.
''Numery kontaktowe:''

— Księgowość: (0 552) 33-71-79.
— Zastępca Dyrektora ds. Bezpieczeństwa Lotniczego: (0 552) 33-71-88.
— Biuro Meteorologiczne: (0 552) 33-71-81.
— Recepcja Dyrektora: (0 552) 33-71-95.
— Służba Organizacji Transportu (faks): (0 552) 33-71-87.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Залізничний вокзал Херсону.JPG|210px|thumb|left|Widok na centralny budynek stacji z placu Prywokzalnego]]
{{Znacznik|Dworzec kolejowy w Chersoniu|46.656111|32.604722|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy w Chersoniu''', plac Prywokzalny 1. Jedyny dworzec kolejowy w mieście łączący Cherson z innymi miejscowościami, został założony 16 października 1907 roku. Posiada 4 tory postojowe i znajduje się na początku centralnej ulicy miasta – Prospektu Uszakowa, na placu Prywokzalnym. Odjeżdżają stąd pociągi nie tylko do całej [[Ukraina|Ukrainy]], ale także za granicę ([[Moskwa]], [[Mińsk]]), a także do pociągów podmiejskich, choć ich liczba gwałtownie spadła w 2012 roku. Do Chersonia można dojechać pociągiem z niemal każdego miejsca na Ukrainie. Kasy biletowe pociągów podmiejskich i dalekobieżnych są czynne 24 godziny na dobę na dworcu. W budynku dworca znajdują się dwie poczekalnie (zwykła i o podwyższonym komforcie), kawiarnie i toalety. Zniżki na przejazdy przysługują niektórym uprzywilejowanym kategoriom obywateli Ukrainy.

W pobliżu budynku dworca znajduje się przychodnia, przechowalnia bagażu, hotele, kantory wymiany walut oraz punkty dostępu do internetu. Z dworca można dojechać do dowolnego punktu miasta transportem lokalnym lub taksówką. 

''Odległości kolejowe i czas podróży:''

* Do [[Zaporoże|Zaporoża]] — 280 km (≈ 9 godzin).
* Do [[Kijów|Kijowa]] — 582 km (≈ 12 godzin).
* Do [[Lwów|Lwowa]] — 832 km (≈ 19-20 godzin).
* Do [[Mikołajów|Mikołajowa]] — 66 km (≈ 1 godzina).
* Do [[Odessa|Odessy]] — 198 km (≈ 6-8 godzin).
* Do [[Symferopol]]a — 566 km (≈ 5-6 godzin).
* Do [[Charków|Charkowa]] — 545 km (≈ 18 godzin).
* Do [[Chmielnicki]]ego — 606 km (≈ 13 godzin).
''Numery kontaktowe:''

— Informacja dworcowa: (0 552) 48-20-08.
— Zamówienie biletów (24 godziny): (0 552) 48-22-91.
— Rezerwacja biletów i zamawianie biletów z dostawą na terenie miasta: (0 552) 48-34-33.
— Przechowalnia bagażu: (0 552) 48-21-58.
— Zamówienie samochodów specjalnych do przewozu osób niepełnosprawnych: (0 552) 48-35-56.

=== Samochodem ===
[[Plik:M14-UA.svg|25px]] — z [[Odessa|Odessy]], [[Mikołajów|Mikołajowa]], [[Nowa Kachowka|Nowej Kachowki]], [[Melitopol]]a, Priazowskiego, Primorska, [[Berdiańsk]]a, Mangusza, [[Mariupol]]a, [[Nowoazowsk]]a; można do niego dojechać z Austrii, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, Rosji europejską autostradą [[Plik:Tabliczka_E57.svg|25px]] (która pokrywa się z [[Plik:M14-UA.svg|25px]] na terenie Ukrainy).

[[Plik:M17-UA.svg|25px]]— z Oleshoka, [[Armiańsk]]a, Krasnoperekopska, [[Dżankoj]]a, Sowieckiego, [[Teodozja|Teodozji]], [[Kercz]]u; a także z Federacji Rosyjskiej i Gruzji (trasa [[Plik:Tabliczka_E97.svg|25px]]).

=== Autobusem ===
Do Chersonia można dojechać autobusem z niemal każdego miejsca na [[Ukraina|Ukrainie]]. Z [[Kijów|Kijowa]] kursuje autobus Gunsel (dwa razy dziennie).

{{Znacznik|Dworzec Autobusowy w Chersoniu|46.6604648|32.5937238|typ=transport}}'''Dworzec Autobusowy''', ul. Budionnego 1. ✉ ☎ +38 (0552) 33-70-80. 🕑 Czynne całą dobę. Obsługuje połączenia międzymiastowe i transport publiczny z odległych miejscowości obwodu chersońskiego. 

{{Znacznik|Podmiejski Dworzec Autobusowy|46.6393407|32.6078654|typ=transport}}'''Podmiejski Dworzec Autobusowy''', ul. Artema 1; ul. Majakowskiego 22. ☎ +38 (0552) 33-70-80, (0552) 49-92-11, (0552) 26-44-37. 🕑 5:00 - 23:00. Obsługuje linie podmiejskie.

Do Chersonia można dojechać autobusem z 40 miast w Polsce. Są to:

[[Bydgoszcz]], [[Gdańsk]], [[Gdynia]], [[Gliwice]], [[Gorzów Wielkopolski]], [[Grudziądz]], [[Jarosławl|Jarosław]], [[Katowice]], [[Kielce]], [[Konin]], [[Kraków]], [[Kutno]], [[Legnica]], [[Leszno]], Lubin, [[Lublin]], [[Łódź]], Nisko, Nowa Sól, [[Opatów]], [[Opole]], [[Piotrków Trybunalski]], [[Poznań]], [[Przemyśl]], [[Radom]], [[Rzeszów]], [[Sandomierz]], [[Słubice]], Stalowa Wola, [[Szczecin]], Świebodzin, [[Tarnów]], [[Tczew]], [[Toruń]], [[Warszawa]], [[Włocławek]], [[Wrocław]], [[Zabrze]], [[Zamość]], [[Zielona Góra]].

'''Wyjazdy z [[Warszawa|Warszawy]]''' do Chersonia odbywają się co najmniej kilka razy dziennie. Najczęściej z '''dworca autobusowego Warszawa Zachodnia'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Autobusy z [[Katowice|Katowic]]''' do Chersonia również wyjeżdżają od jednego do kilku razy w ciągu dnia (w zależności od dnia tygodnia). Głównym przystankiem jest w Katowicach '''dworzec PKS, przy ul. Piotra Skargi'''. Cena biletu jednostronnego zaczyna się od 155 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Kraków|Krakowa]]''' do Chersonia autokary odjeżdżają nawet 7 razy w ciągu dnia. Najważniejszym miejscem odjazdu w tym mieście jest '''dworzec autobusowy MDA, przy ul. Bosackiej'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Wrocław|Wrocławia]]''' do Chersonia autobusy wyjeżdżają nawet 10 razy w ciągu dnia, '''z nowego dworca autobusowego, znajdującego się na poziomie -2 galerii Wroclavia, na ul. Suchej 1'''. Cena biletu jednostronnego wynosi 155 zł lub więcej (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Łódź|Łodzi]]''' do Chersonia można dotrzeć autobusem wyjeżdżając z '''dworca autobusowego Łódź Kaliska, przy Al. Włókniarzy'''. Cena biletu w jedną stronę zaczyna się od 160 zł (stan na 06.11.2017 r.).

Również '''z [[Poznań|Poznania]]''' odjazdy odbywają się kilka razy dziennie. Miejscem odjazdu jest w tym mieście zwykle '''dworzec autobusowy przy ul. Matyi 2''', a bilet jednostronny można kupić od 170 zł. 

Przystanek docelowy w Chersoniu może być zależny od przewoźnika realizującego połączenie. Niemal jednak wszyscy dojeżdżają w tym mieście na dworzec autobusowy:

'''CHERSOŃ - Dworzec Autobusowy, ul. Budionnego 1'''

Przejazdy do Chersonia realizowane są przeważnie przez przewoźników ukraińskich, a tylko sporadycznie przez polskich. W Polsce oferują oni swoje usługi najczęściej za pośrednictwem firmy [http://www.eurobus.pl/ Eurobus], która jest ich przedstawicielem na tym terenie.

Planując autobusem na Ukrainę, należy brać pod uwagę, że rozkładowy czas podróży może być wydłużony z powodu oczekiwania na odprawę graniczną (zdarza się, że jest to nawet kilka godzin).

=== Statkiem ===
Transport wodny jest dostępny jedynie z przedmieść Chersonia i pobliskich wysp wakacyjnych.

== Komunikacja ==
{{mapa| 46.6425| 32.625| wysokość=500 | szerokość=600 | zoom=13|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Autobus miejski kosztuje 6 hrywien, a trolejbus 2,50 hrywien. Chersoń to bardzo dogodne miasto pod względem transportu publicznego, dzięki czemu można dotrzeć do dowolnego punktu w niecałe pół godziny. Największe korki występują na światłach na szosie Berisławskiej i alei Uszakowa, ale czas oczekiwania zazwyczaj nie przekracza 5-10 minut. Transport publiczny jest zazwyczaj w połowie pusty i kursuje dość często, więc jedynym momentem, w którym można napotkać korek, są godziny szczytu. W zdecydowanej większości środków transportu miejskiego (a także w niektórych autobusach podmiejskich i busach) płatność pobierana jest przy wysiadaniu.

Taksówki kosztują maksymalnie 70 hrywien.

Działa również transport wodny (łodzie i promy na nabrzeżu), którym można dotrzeć do każdego malowniczego zakątka delty Dniepru.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ukraine Cherson 2St.-Ekater.jpg|thumb|Sobór św. Katarzyny]]
Miasto przesiąknięte jest pewnym architektonicznym urokiem tzw. „południowego klasycyzmu”, ponieważ zabudowa z czasów ZSRR ledwo dotknęła centralnych ulic miasta. Jednocześnie stare budynki, które nie są własnością prywatną, wyglądają na opuszczone i wymagające remontu.

Najsłynniejszymi i zarazem najstarszymi zabytkami architektury Chersonia są Bramy Oczakowska i Moskiewska, Sobór Katarzyny oraz pozostałości Twierdzy Chersońskiej. Sobór Katarzyny, cerkiew Priwozna, sobór św. Mikołaja i cerkiew Kindia mają ponad 200 lat.

* {{zobacz
| name=Brama Oczakowska | alt= | url= | adres= | lat=46.63867| long=32.62347| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Brama Moskiewska | alt= | url= | adres= | lat=46.6433885| long=32.6286287| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Katarzyny | alt= | url= | adres= | lat=46.638888 | long=32.625361 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w latach 80. XVIII w. był jednym z pierwszych kościołów, jakie powstały po przejęciu przez Rosjan kontroli nad tzw. Nową Rosją po wojnie rosyjsko-tureckiej. Kopułowy kościół jest wykonany z piaskowca i został zbudowany przez generała Iwana Gannibala, afrykańskiego protegowanego Piotra Wielkiego i dziadka słynnego poety Aleksandra Puszkina, rzekomo według projektu architekta Iwana Starowa. Jest to miejsce spoczynku księcia Grigorija Potiomkina, kochanka cesarzowej Katarzyny i dowódcy wojskowego, który odegrał główną rolę w wojnie rosyjsko-tureckiej. Jednak części jego szczątków przechowywano wcześniej w klasztorze na terenie dzisiejszej Rumunii, a teraz zaginęły.
}}
* {{zobacz
| name=Budynek Arsenalu | alt= | url= | adres= | lat=| long=| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Mikołaja | alt= | url= | adres= | lat=46.6349| long=32.5909| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
=== Pomniki rzeźbiarskie ===
* {{zobacz
| name=Pomnik pierwszych stoczniowców | alt= | url= | adres=Nabrzeże Prospektu Uszakowa | lat=46.6283| long=32.6236| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Monument stanowi unikalny symbol Chersonia jako miasta stoczniowców. Został wzniesiony na skraju Chersońskiej Stoczni Admiralicji, gdzie 16 września 1783 r. zwodowano pierwszy okręt Floty Czarnomorskiej – „Chwałę Katarzyny”, przedstawiony na pomniku.
}}
* {{zobacz
| name=Zespół pamięci w Parku Chwały | alt= | url= | adres=ul. Perekopska | lat=46.6367717| long=32.6320023| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Powstał na miejscu Grobu Nieznanego Żołnierza.
}}
* {{zobacz
| name=Pomnik Johna Howarda. | alt= | url= | adres= | lat=46.648392| long=32.610476| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=1818-1820 r.
}}
Turyści powinni odwiedzić '''główny deptak Chersoniu - ulicę Suworowa''', założoną pod koniec XVIII wieku, na której znajduje się pamiątkowe popiersie dowódcy A.V. Suworow. Jest to popularne miejsce wypoczynku mieszkańców i gości; znajduje się tu wiele sklepów i lokali rozrywkowych. Ulica z jednej strony wychodzi na Park Lenina, najstarszy park miejski, którego kompozycyjnym centrum jest stuletni dąb; według legendy posadził go tu cesarz Aleksander II już w 1869 roku. W parku tym często odbywają się wakacje, a jednocześnie jest to jedno z najlepszych miejsc do wypoczynku z dziećmi.

'''Nabrzeże miejskie''' to jeden z punktów obowiązkowych dla turystów. Warto także wybrać się na spacer ulicą Gorkiego, Soborną (dawniej Lenina), Aleją Uszakowa i innymi historycznymi ulicami.

=== Muzea ===
[[Plik:Kherson Town hall.jpg|thumb|Muzeum Sztuki]]
* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/ Muzeum Historii Lokalnej] | alt= | url= | adres= | lat=46.62932| long=32.61048| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wystawa główna – osoba dorosła 10 funtów, cena ulgowa – 6 ₴; wystawa „Człowiek i broń” odpowiednio 10 i 5 ₴; „Sala A.V. Suworow” ₴5 i ₴3; zwiedzanie jednego z wydziałów – 20 i 10 ₴. Prowadzonych jest kilka rodzajów wycieczek: wycieczki krajoznawcze po przyrodzie obwodu chersońskiego, jego historii od czasów starożytnych do XX wieku, historii od 1917 do 1945 roku; wycieczki tematyczne „Starożytność i początki Chersoniu”, „Tajemnice starożytnych kopców”, „Starożytni Grecy na terenie regionu”, „Obwód chersoński – ziemia kozacka”, „Fauna i flora obwodu chersońskiego”, „Obwód chersoński w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”; oraz zwiedzanie wystawy „Człowiek i broń”. Muzeum zostało założone w 1890 roku przez ukraińską osobę publiczną, archeologa i lokalnego historyka W. I. Goszkiewicza i jest zespołem muzealnym o kierunkach historycznych, przyrodniczych, literackich i etnograficznych. Ekspozycje muzeum mieszczą się w domach będących zabytkami architektury i historii XIX wieku. W jego funduszach znajduje się ponad 170 tysięcy obiektów muzealnych, w tym jedna z najlepszych kolekcji archeologicznych na Ukrainie, której najstarsze znaleziska mają ponad 17 tysięcy lat; ciekawa kolekcja monet ze starożytnych miast północnego regionu Morza Czarnego; duży zespół próbek broni białej i palnej z XVI – XX w.; kolekcja strzelb myśliwskich z XVIII – XIX w.; kolekcja porcelany, mebli antycznych itp.
}}
:* {{zobacz
| name=Katedra Historii i Etnografii | alt= | url= | adres=ul. Soborna 9 | lat= | long= | wskazówki=Główny budynek muzeum
| tollfree=+380 (552) 22-97-47 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00. Dział prezentuje całą różnorodność, od scytyjskiej złotej biżuterii i starożytnych greckich rzeźb z marmuru po broń kozacką, pierwsze rysunki twierdzy Chersoniu i dzieła sztuki minionych wieków, historię i etnografię. Centralne miejsce zajmuje wystawa poświęcona powstaniu Chersonia i postaciom historycznym związanym z tym wydarzeniem. Uwagę przyciągają także obiekty etnograficzne – świadectwo wielonarodowościowego składu regionu.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/55-literaturnij-viddil.html Dział Literacki] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 1 | lat=46.63497600306866 | long=32.61634606272688 | wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 26-30-66 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=pon.–pt. 10:00–17:00. Prezentowane są unikatowe wydania książek, cenne zbiory ekslibrisów i rycin, rękopisy, oryginalne obrazy, przedmioty historyczne i pamiątkowe wybitnych pisarzy zaliczanych do światowej elity literackiej: A. S. Puszkina, L. M. Tołstoja, A. E. Kruchenycha, D. D. Burliuka, B. A. Ławrenowa, M. G. Kulisza.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/56-muzej-prirodi.html Katedra Historii Naturalne] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 5 | lat=46.634540007239465| long=32.61465927123332| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-10-92 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt.–sob. 10:00–17:00. Kolekcja flory i fauny regionu Chersoniu, utworzona pod koniec XIX wieku. słynny biolog I.K. Pachoski jest podstawą wydziału historii naturalnej. Na wystawie „Rzadkie i zagrożone zwierzęta świata” można zobaczyć tygrysa Usuri, lamparta, lamparta śnieżnego i różne gatunki niedźwiedzi. Jednym z najciekawszych miejsc w muzeum jest wystawa poświęcona światu przyrody Dolnego Dniepru, ujścia rzeki, Morza Azowskiego i Morza Czarnego. Centralną ekspozycją działu „Mieszkańcy Oceanu Światowego” jest jeden z największych obiektów muzealnych na Ukrainie - trzydziestometrowy szkielet płetwala błękitnego.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.artmuseum.ks.ua/ Muzeum Sztuki im. A. Szowkunienki] | alt= | url= | adres=ul. Soborna 34 | lat=46.6298| long=32.6095| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-31-64 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00.Dorosły 10 ₴, obniżona cena - 8 ₴. Można zamówić zwiedzanie i wycieczki tematyczne po wystawach. Muzeum mieści się w dawnym budynku Urzędu Miejskiego, wybudowanym w 1905 roku według projektu architekta Adolfa Minkusa. Kompletowanie zbiorów sztuki muzeum zaczęto uzupełniać na przełomie XIX i XX wieku. A obecnie liczy około 8 000 eksponatów muzealnych, gdzie obok dzieł klasycznych ważne miejsce zajmują dzieła międzynarodowej sztuki radzieckiej mistrzów z Ukrainy, Rosji, Mołdawii, krajów bałtyckich, Azji Środkowej i Kaukazu. Na wystawie stałej muzeum oferuje przegląd dzieł malarstwa ikonowego XVII – początków XX w., sztuki rosyjskiej XVIII – pierwszej połowy XIX w., sztuki ukraińskiej i rosyjskiej XIX – XX w., sztuki zachodnioeuropejskiej XVII – XIX w. Ekspozycja zajmuje 12 sal muzealnych.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
=== Teatry ===
* {{Znacznik|Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza|46.63353947339959|32.612612327872505|typ=atrakcja}}'''Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza'''.
* '''Teatr lalek'''.
* '''Filharmonia Regionalna'''.

=== Kina ===
[[Plik:Juv cinema kherson.jpg|thumb|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz]]
* '''Kino Multiplex''', ul. Zalaegerszeg 18 (''Centrum Handlowe Fabrika''). ☎ (0 552) 39-71-20. 🕑 10:00-02:00. Cena: 20-85 ₴. Oferuje 6 sal projekcyjnych z nowoczesnym sprzętem. Na miejscu znajduje się kawiarnia z ponad 100 tytułami. Dostępne są filmy 3D. Bilety można rezerwować online. 
* {{Znacznik|Kino Ukraina|46.6398767|32.6133414|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. ☎ (0 552) 22-54-22 punkt informacyjny, (0 552) 49-13-35 rezerwacja biletów. Niedawno odnowione. 
* {{Znacznik|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz|46.6387505|32.6226466|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. Perekopska, 11. ☎ (0 552) 26-41-93 punkt informacyjny, (0 552) 26-47-55 kasa biletowa. Cena biletu: ok. 30-35 ₴. Zbudowane według projektu architektonicznego z 1970 roku z myślą o prezentacjach, premierach filmowych, festiwalach itp. W początkach swojej działalności było jednym z największych kin na południu Ukrainy. Dziś Jubileuszowy jest w pewnym sensie jednym z symboli Chersonia. To kino z 1500 miejscami siedzącymi wyposażone jest w ekran z masy perłowej o wymiarach 19x82 cali i najnowszy system dźwięku Dolby Digital EX. Znajduje się tam również sala 3D na 100 miejsc. W holu znajduje się bar. Bilety można rezerwować online na stronie internetowej.

=== Parki ===
Kultura parkowa w Chersoniu narodziła się pod koniec XVIII wieku. Obecny Park Lenina był jednym z pierwszych założonych w 1785 roku i znajdował się między miastem a Twierdzą Chersońską. Kilka lat wcześniej, na północno-zachodnich obrzeżach miasta, powstał najstarszy park miejski – Ogród Państwowy. Tereny parkowe były zazwyczaj ulubionymi miejscami wypoczynku mieszkańców i miejscem uroczystości publicznych. Do projektowania parków zapraszano ogrodników z zagranicy, dlatego najstarsze parki projektowane są w tradycji angielskich parków krajobrazowych z elementami barokowymi.

Później, w okresie upadku Chersonia, parki zostały opuszczone i przywrócone dopiero wraz z nadejściem władzy radzieckiej. W tym okresie powstało wiele nowych terenów rekreacyjnych, a stare przemianowano.

* {{Znacznik|Ogród Państwowy|46.634903467586064|32.61994814925202|typ=natura}}'''Ogród Państwowy''' (''Park Miejski''), ul. Połtawska 89 (''rejon komsomolski''). Najstarszy park w mieście, założony w 1783 roku, został zaprojektowany przez angielskiego ogrodnika Moffetta, który zasadził około 10 000 drzew. Obejmował 12 terenów zielonych i szybko stał się ulubionym miejscem wypoczynku mieszkańców Chersonia oraz miejscem uroczystości publicznych. W ciągu swojej historii ogród był wielokrotnie niszczony i odbudowywany, a niestety do dziś zachowała się jedynie około jedna dziesiąta jego okazałego ogrodu, składającego się z majestatycznych, starych dębów. Prawdziwym zabytkiem przyrodniczym i historycznym parku jest Dąb Stulecia, który według mapy inwentaryzacyjnej ma 130 lat, choć niektórzy badacze uważają go za najstarszy dąb w mieście, liczący nawet 200 lat. Legenda głosi, że drzewo zostało posadzone przez samą cesarzową Katarzynę II podczas wizyty w Chersoniu.
* '''Park im. W. I. Lenina''', położony między ul. Perekopską, ul. Kirowa i prospektem Uszakowa (''rejon Suworowski''). Jeden z najstarszych parków miasta, założony w 1785 roku z rozkazu G. A. Potiomkina. Po pewnym czasie został jednak zaniedbany, a drzewa wycięto. W pierwszej połowie XIX wieku na jego terenie znajdował się plac paradny, na którym do 1868 roku organizowano wyścigi konne. W 1869 roku wicegubernator podjął decyzję o odbudowie parku. Otrzymał on wówczas nazwę Denisowskiego, na cześć inicjatora jego odnowienia. Już w 1880 roku park przemianowano jednak na Aleksandrowski, z okazji 25. rocznicy panowania cara Aleksandra II. Park miał niezwykły jak na Chersoń regularny, promienisty układ alejek, łączący elementy parku krajobrazowego i barokowego. W 1880 roku, w centrum parku, na skrzyżowaniu ośmiu alei, posadzono słynny '''aleksandrowski dąb szypułkowy'''. Drzewo zachowało się do dziś i jest obecnie pomnikiem przyrody.
* {{Znacznik|Park im. Leninskiego Komsomołu|46.64141649321895|32.625478220484126|typ=natura}}'''Park im. Leninskiego Komsomołu''', położony między ulicami Perekopską i 40-lecia Października (''rejon Suworowski''). W parku, oprócz pozostałości twierdzy chersońskiej, znajduje się szereg pomników, jezioro, a także oryginalny pomnik jarzma z wiadrami.
[[Plik:Парк слави.jpg|thumb|Aleja Chwały z widokiem na kompleks memorialny i Monument Chwały.]]
** {{Znacznik|Park Chwały|46.6376681|32.6310483|typ=natura}}'''Park Chwały''', na skrzyżowaniu ulic Drużby i Perekopskiej, w pobliżu Parku im. Leninskiego Komsomołu (''rejon Suworowski''). Do Parku im. Leninskiego Komsomołu przylega Park Chwały z Aleją Bohaterów Związku Radzieckiego, prowadzącą do kompleksu memorialnego poświęconego żołnierzom wyzwalającym miasto. Znajduje się tu wieczny ogień, a na brązowych płytach przedstawiono historię miasta. Z parku roztacza się piękna panorama dnieprzańskich terenów zalewowych. Najbardziej charakterystycznym elementem parku jest majestatyczny Monument Chwały – kolumna zwieńczona figurą kobiety z wieńcem, symbolizującą chwałę obwodu chersońskiego.
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym|46.65850328255331|32.59068041228499|typ=natura}}'''Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym'''
* {{Znacznik|Hydropark|46.6029056|32.577468|typ=natura}}'''Hydropark'''
* '''Park dendrologiczny Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu Rolniczego'''.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
Chersoniu jest miejscem międzynarodowego festiwalu teatralnego „'''Melpomena z Tawrii'''”, który odbywa się co roku w połowie czerwca.

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Obwód_chersoński}}

[[Kategoria:Ukraina]]</text>
      <sha1>3z1en622cghy4slzbddhiuzm5yv9ah7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158202</id>
      <parentid>158201</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T17:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zakupy */</comment>
      <origin>158202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33278" sha1="mdyvf0x5xq1a9m96v6ghq0x2w51xz6e" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Chersoń
 |nazwa oryginalna = Херсон
 |widok            = Khersonkollage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Coat_of_arms_of_Kherson.svg
 |mapa             = Cherson-Ukraine-Map.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Ukraina]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Kherson_Oblast.svg|20px]] [[Obwód chersoński]]
 |powierzchnia     = 65,2
 |wysokość         = 21
 |ludność          = 60 000
 |prefiks          = +380-552
 |kod pocztowy     = 73000—73480
 |www              = https://miskrada.kherson.ua/
}}
'''Chersoń''' ([[Rozmówki ukraińskie|ukr]] Херсон) leży w północnej części regionu Morza Czarnego i jest centrum administracyjnym [[Obwód chersoński|obwodu chersońskiego]]. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców na nabrzeżu miejskim.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Historia miasta jest ściśle związana z historią Imperium Rosyjskiego i jego postaciami, ponieważ zostało założone na rozkaz Katarzyny II w 1778 roku. Swoją nazwę zawdzięcza Chersonezowi Tawryjskiemu, położonemu w południowo-zachodniej części [[Krym|Półwyspu Krymskiego]]. Niegdyś miasto było prawdopodobnie najbardziej rozwinięte w południowej [[Ukraina|Ukrainie]], centrum guberni chersońskiej, a poprzez port prowadzono handel z Francją, Hiszpanią, Włochami i innymi krajami europejskimi, co niewątpliwie budzi dumę mieszkańców.

Należy zauważyć, że Chersoń odegrał również znaczącą rolę w tworzeniu ukraińskiej państwowości. Po obaleniu samodzierżawia powstała tu organizacja polityczna „Ukraińska Chata”, która stała się głównym źródłem idei niepodległości narodowej w całym obwodzie chersońskim. Jednak już w 1789 roku, po założeniu [[Mikołajów|Mikołajowa]], do którego przeniesiono Admiralicję, miasto straciło na znaczeniu jako ważna twierdza graniczna, prawie cała ludność je opuściła, a Chersoń stał się zwykłym miastem powiatowym. W okresie sowieckim Chersoń utracił wiodącą pozycję na południu Ukrainy, ale nadal rozwijał się jako duży ośrodek przemysłowy i rolniczy. Wiodącymi gałęziami przemysłu były przemysł stoczniowy i maszynowy, bawełniany, spożywczy itp.

Dziś Chersoń jest znaczącym ośrodkiem rolniczym, przemysłowym, handlowym, edukacyjnym i kulturalnym; ośrodkiem regionalnym, 16. najludniejszym miastem na Ukrainie. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców, znajdujący się na nabrzeżu miejskim. Miasto posiada również miasto satelickie [[Oleszko]].

=== Turystyka ===
Chersonia nie należy uważać za miasto nastawione na turystów: jest tu niewielu turystów ukraińskich i zagranicznych (zwłaszcza tych ostatnich); najczęściej odwiedza się je latem, jako miejsce przesiadkowe do dalszych podróży do kurortów nadmorskich i atrakcji regionu (Askania-Nowa, Sicz Oleszkowska, winiarnie, latarnia morska Adżygolska itp.). Jednocześnie potencjał turystyczny miasta jest znacznie niedoceniany – w centrum znajduje się wiele zabytków architektury, zabytkowych domów i kościołów (z końca XVIII i początku XIX wieku), muzeów, teatrów, centrów handlowych i sklepów z pamiątkami. Ze względu na stosunkowo niewielką liczbę odwiedzających, mieszkańcy chętnie dzielą się historiami i legendami Chersonia i są przyjaźnie nastawieni do turystów.

Głównym problemem miasta pozostaje baza noclegowa – pomimo dość bogatej oferty usług turystycznych, wycieczek, terenów rekreacyjnych, produktów turystycznych, rozrywki i innych atrakcji, hotelarstwo jest bardzo słabo rozwinięte. Nie ma tu absolutnie żadnych hosteli. Ceny większości produktów spożywczych, pamiątek, noclegów i innych wydatków są tu zauważalnie niższe niż w innych miastach Ukrainy.

=== Rejony ===
{{Lista regionów
| mapa regionów = Kherson regions map.png
| rozmiar mapy = 250px
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Rejon dnieprowski
| kolor regionu 1 = a1699a
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Utworzony w 1965 rejon graniczy z [[Obwód mikołajowski|obwodem mikołajowskim]], obejmuje trzy rady wiejskie. Historycznie rzecz biorąc, rejon dniprowski jest okręgiem przemysłu przetwórczego. Na jego terytorium znajduje się jeden z największych rynków w Chersoniu, a także wybudowane w 2012 roku centrum handlowo-rozrywkowe „Fabrika”, w którym spędza wolny czas wielu mieszkańców Chersoniu.

| nazwa regionu 2 = Rejon korabelny
| kolor regionu 2 = a16947
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Założony w 1965 roku; położony na prawym zboczu doliny Dniepru. Obejmuje 7 mikrodzielnic i 4 osiedla, jest ważnym okręgiem przemysłowym. Na jego terenie działa 39 przedsiębiorstw (stan na 2008 rok), wytwarzających 45% całkowitej produkcji przemysłowej miasta, a także 10 gospodarstw rolnych o różnych formach własności. Obejmuje częściowo centrum miasta i klasyczne szlaki turystyczne.

| nazwa regionu 3 = Rejon centralny
| kolor regionu 3 = ee696a
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Najstarszy okręg administracyjny miasta, utworzony 4 stycznia 1965 roku, obejmuje historyczne centrum Chersonia, a także większość zabytków historycznych, architektonicznych, instytucji edukacyjnych i kulturalnych. Swoją nazwę zawdzięcza słynnemu dowódcy, uczestnikowi wojny rosyjsko-tureckiej O. W. Suworowowi, który przebywał w mieście w latach 1782-1784 i 1786-1787. Jego imieniem nazwano również deptak w Chersoniu, miejsce wypoczynku mieszkańców. To właśnie tutaj skupia się najwięcej atrakcji turystycznych.
}}

== Język ==
Większość mieszkańców Chersonia jest dwujęzyczna, ale głównym językiem komunikacji jest [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]] i ukraińsko-rosyjski surżyk. Starsze pokolenie preferuje [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]], ale równie dobrze rozumie [[Rozmówki ukraińskie|ukraiński]]; młodzi chętnie przechodzą z jednego języka na drugi, często posługując się dodatkowo trzecim językiem obcym, zazwyczaj angielskim lub niemieckim (rzadziej obydwoma), w codziennym życiu.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Ostrzeżenie|Od 24 lutego 2022 roku wszystkie ukraińskie lotniska zawiesiły loty cywilne do czasu zniesienia stanu wojennego na terytorium tego państwa. Większość z nich została uszkodzona, a nawet zniszczona w wyniku bombardowań lotniczych armii rosyjskiej, więc nawet po zakończeniu wojny mogą one pozostać zamknięte z powodu przebudowy i znacznego doposażenia.}}
{{Znacznik|Port lotniczy Chersoń|46.668056|32.502222|typ=transport}}'''[https://khe.aero/ Międzynarodowy Port Lotniczy Chersoń]''' ({{IATA|KHE}}), e-mail: support@airport.kherson. Znajduje się we wsi Czornobajwka koło Chersonia, założonej w 1946 roku. W 2013 roku lotnisko zostało przebudowane i obecnie działa w normalnym trybie. Obsługuje transport lotniczy na terenie Ukrainy z i do [[Dniepr|Dniepropietrowska]], [[Kijów|Kijowa]], [[Lwów|Lwowa]];

Na terenie lotniska znajduje się centrum medyczne, zlokalizowane na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala. Jest ono wyposażone we wszystkie niezbędne urządzenia do udzielania pierwszej pomocy. Pasażerowie mogą z niego korzystać w przypadku choroby lub zaostrzenia ostrej choroby przewlekłej. Pasażerowie o ograniczonej sprawności fizycznej mają zapewnione usługi specjalne. Na lotnisku przez całą dobę dyżurują funkcjonariusze policji. W razie jakichkolwiek problemów można skontaktować się z dyżurnym departamentu spraw wewnętrznych, zlokalizowanym na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala.

Połączenia z miastem realizowane są linią autobusową nr 101 „Krasen-Lotnisko”. Autobusy kursują codziennie w godzinach 7:00-20:00 z przerwą 15-20 minut. Autobus zatrzymuje się na stacjach „Rynek Główny”, „Dworzec Kolejowy” i „Dworzec Autobusowy”. Dodatkowo, dla zwiedzających dostępne są usługi taksówkowe.
Godziny otwarcia:

'''Uwaga!''' W weekendy i święta usługi świadczone są na życzenie. Zgłoszenie należy złożyć w administracji lotniska dzień wcześniej, najpóźniej do godziny 13:00.

— Administracja lotniska: 8:00-17:00.
— Biuro Informacji Turystycznej AFIS: 8:00-17:00.
— Odprawa celna i imigracyjna: zgodnie z rozkładem lotów regularnych oraz na życzenie w przypadku lotów czarterowych.
— Służby medyczne i sanitarne: 8:00-17:00.
— Biuro Meteorologiczne: 24 godziny na dobę.
— Policja: 24 godziny na dobę.
''Numery kontaktowe:''

— Księgowość: (0 552) 33-71-79.
— Zastępca Dyrektora ds. Bezpieczeństwa Lotniczego: (0 552) 33-71-88.
— Biuro Meteorologiczne: (0 552) 33-71-81.
— Recepcja Dyrektora: (0 552) 33-71-95.
— Służba Organizacji Transportu (faks): (0 552) 33-71-87.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Залізничний вокзал Херсону.JPG|210px|thumb|left|Widok na centralny budynek stacji z placu Prywokzalnego]]
{{Znacznik|Dworzec kolejowy w Chersoniu|46.656111|32.604722|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy w Chersoniu''', plac Prywokzalny 1. Jedyny dworzec kolejowy w mieście łączący Cherson z innymi miejscowościami, został założony 16 października 1907 roku. Posiada 4 tory postojowe i znajduje się na początku centralnej ulicy miasta – Prospektu Uszakowa, na placu Prywokzalnym. Odjeżdżają stąd pociągi nie tylko do całej [[Ukraina|Ukrainy]], ale także za granicę ([[Moskwa]], [[Mińsk]]), a także do pociągów podmiejskich, choć ich liczba gwałtownie spadła w 2012 roku. Do Chersonia można dojechać pociągiem z niemal każdego miejsca na Ukrainie. Kasy biletowe pociągów podmiejskich i dalekobieżnych są czynne 24 godziny na dobę na dworcu. W budynku dworca znajdują się dwie poczekalnie (zwykła i o podwyższonym komforcie), kawiarnie i toalety. Zniżki na przejazdy przysługują niektórym uprzywilejowanym kategoriom obywateli Ukrainy.

W pobliżu budynku dworca znajduje się przychodnia, przechowalnia bagażu, hotele, kantory wymiany walut oraz punkty dostępu do internetu. Z dworca można dojechać do dowolnego punktu miasta transportem lokalnym lub taksówką. 

''Odległości kolejowe i czas podróży:''

* Do [[Zaporoże|Zaporoża]] — 280 km (≈ 9 godzin).
* Do [[Kijów|Kijowa]] — 582 km (≈ 12 godzin).
* Do [[Lwów|Lwowa]] — 832 km (≈ 19-20 godzin).
* Do [[Mikołajów|Mikołajowa]] — 66 km (≈ 1 godzina).
* Do [[Odessa|Odessy]] — 198 km (≈ 6-8 godzin).
* Do [[Symferopol]]a — 566 km (≈ 5-6 godzin).
* Do [[Charków|Charkowa]] — 545 km (≈ 18 godzin).
* Do [[Chmielnicki]]ego — 606 km (≈ 13 godzin).
''Numery kontaktowe:''

— Informacja dworcowa: (0 552) 48-20-08.
— Zamówienie biletów (24 godziny): (0 552) 48-22-91.
— Rezerwacja biletów i zamawianie biletów z dostawą na terenie miasta: (0 552) 48-34-33.
— Przechowalnia bagażu: (0 552) 48-21-58.
— Zamówienie samochodów specjalnych do przewozu osób niepełnosprawnych: (0 552) 48-35-56.

=== Samochodem ===
[[Plik:M14-UA.svg|25px]] — z [[Odessa|Odessy]], [[Mikołajów|Mikołajowa]], [[Nowa Kachowka|Nowej Kachowki]], [[Melitopol]]a, Priazowskiego, Primorska, [[Berdiańsk]]a, Mangusza, [[Mariupol]]a, [[Nowoazowsk]]a; można do niego dojechać z Austrii, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, Rosji europejską autostradą [[Plik:Tabliczka_E57.svg|25px]] (która pokrywa się z [[Plik:M14-UA.svg|25px]] na terenie Ukrainy).

[[Plik:M17-UA.svg|25px]]— z Oleshoka, [[Armiańsk]]a, Krasnoperekopska, [[Dżankoj]]a, Sowieckiego, [[Teodozja|Teodozji]], [[Kercz]]u; a także z Federacji Rosyjskiej i Gruzji (trasa [[Plik:Tabliczka_E97.svg|25px]]).

=== Autobusem ===
Do Chersonia można dojechać autobusem z niemal każdego miejsca na [[Ukraina|Ukrainie]]. Z [[Kijów|Kijowa]] kursuje autobus Gunsel (dwa razy dziennie).

{{Znacznik|Dworzec Autobusowy w Chersoniu|46.6604648|32.5937238|typ=transport}}'''Dworzec Autobusowy''', ul. Budionnego 1. ✉ ☎ +38 (0552) 33-70-80. 🕑 Czynne całą dobę. Obsługuje połączenia międzymiastowe i transport publiczny z odległych miejscowości obwodu chersońskiego. 

{{Znacznik|Podmiejski Dworzec Autobusowy|46.6393407|32.6078654|typ=transport}}'''Podmiejski Dworzec Autobusowy''', ul. Artema 1; ul. Majakowskiego 22. ☎ +38 (0552) 33-70-80, (0552) 49-92-11, (0552) 26-44-37. 🕑 5:00 - 23:00. Obsługuje linie podmiejskie.

Do Chersonia można dojechać autobusem z 40 miast w Polsce. Są to:

[[Bydgoszcz]], [[Gdańsk]], [[Gdynia]], [[Gliwice]], [[Gorzów Wielkopolski]], [[Grudziądz]], [[Jarosławl|Jarosław]], [[Katowice]], [[Kielce]], [[Konin]], [[Kraków]], [[Kutno]], [[Legnica]], [[Leszno]], Lubin, [[Lublin]], [[Łódź]], Nisko, Nowa Sól, [[Opatów]], [[Opole]], [[Piotrków Trybunalski]], [[Poznań]], [[Przemyśl]], [[Radom]], [[Rzeszów]], [[Sandomierz]], [[Słubice]], Stalowa Wola, [[Szczecin]], Świebodzin, [[Tarnów]], [[Tczew]], [[Toruń]], [[Warszawa]], [[Włocławek]], [[Wrocław]], [[Zabrze]], [[Zamość]], [[Zielona Góra]].

'''Wyjazdy z [[Warszawa|Warszawy]]''' do Chersonia odbywają się co najmniej kilka razy dziennie. Najczęściej z '''dworca autobusowego Warszawa Zachodnia'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Autobusy z [[Katowice|Katowic]]''' do Chersonia również wyjeżdżają od jednego do kilku razy w ciągu dnia (w zależności od dnia tygodnia). Głównym przystankiem jest w Katowicach '''dworzec PKS, przy ul. Piotra Skargi'''. Cena biletu jednostronnego zaczyna się od 155 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Kraków|Krakowa]]''' do Chersonia autokary odjeżdżają nawet 7 razy w ciągu dnia. Najważniejszym miejscem odjazdu w tym mieście jest '''dworzec autobusowy MDA, przy ul. Bosackiej'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Wrocław|Wrocławia]]''' do Chersonia autobusy wyjeżdżają nawet 10 razy w ciągu dnia, '''z nowego dworca autobusowego, znajdującego się na poziomie -2 galerii Wroclavia, na ul. Suchej 1'''. Cena biletu jednostronnego wynosi 155 zł lub więcej (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Łódź|Łodzi]]''' do Chersonia można dotrzeć autobusem wyjeżdżając z '''dworca autobusowego Łódź Kaliska, przy Al. Włókniarzy'''. Cena biletu w jedną stronę zaczyna się od 160 zł (stan na 06.11.2017 r.).

Również '''z [[Poznań|Poznania]]''' odjazdy odbywają się kilka razy dziennie. Miejscem odjazdu jest w tym mieście zwykle '''dworzec autobusowy przy ul. Matyi 2''', a bilet jednostronny można kupić od 170 zł. 

Przystanek docelowy w Chersoniu może być zależny od przewoźnika realizującego połączenie. Niemal jednak wszyscy dojeżdżają w tym mieście na dworzec autobusowy:

'''CHERSOŃ - Dworzec Autobusowy, ul. Budionnego 1'''

Przejazdy do Chersonia realizowane są przeważnie przez przewoźników ukraińskich, a tylko sporadycznie przez polskich. W Polsce oferują oni swoje usługi najczęściej za pośrednictwem firmy [http://www.eurobus.pl/ Eurobus], która jest ich przedstawicielem na tym terenie.

Planując autobusem na Ukrainę, należy brać pod uwagę, że rozkładowy czas podróży może być wydłużony z powodu oczekiwania na odprawę graniczną (zdarza się, że jest to nawet kilka godzin).

=== Statkiem ===
Transport wodny jest dostępny jedynie z przedmieść Chersonia i pobliskich wysp wakacyjnych.

== Komunikacja ==
{{mapa| 46.6425| 32.625| wysokość=500 | szerokość=600 | zoom=13|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Autobus miejski kosztuje 6 hrywien, a trolejbus 2,50 hrywien. Chersoń to bardzo dogodne miasto pod względem transportu publicznego, dzięki czemu można dotrzeć do dowolnego punktu w niecałe pół godziny. Największe korki występują na światłach na szosie Berisławskiej i alei Uszakowa, ale czas oczekiwania zazwyczaj nie przekracza 5-10 minut. Transport publiczny jest zazwyczaj w połowie pusty i kursuje dość często, więc jedynym momentem, w którym można napotkać korek, są godziny szczytu. W zdecydowanej większości środków transportu miejskiego (a także w niektórych autobusach podmiejskich i busach) płatność pobierana jest przy wysiadaniu.

Taksówki kosztują maksymalnie 70 hrywien.

Działa również transport wodny (łodzie i promy na nabrzeżu), którym można dotrzeć do każdego malowniczego zakątka delty Dniepru.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ukraine Cherson 2St.-Ekater.jpg|thumb|Sobór św. Katarzyny]]
Miasto przesiąknięte jest pewnym architektonicznym urokiem tzw. „południowego klasycyzmu”, ponieważ zabudowa z czasów ZSRR ledwo dotknęła centralnych ulic miasta. Jednocześnie stare budynki, które nie są własnością prywatną, wyglądają na opuszczone i wymagające remontu.

Najsłynniejszymi i zarazem najstarszymi zabytkami architektury Chersonia są Bramy Oczakowska i Moskiewska, Sobór Katarzyny oraz pozostałości Twierdzy Chersońskiej. Sobór Katarzyny, cerkiew Priwozna, sobór św. Mikołaja i cerkiew Kindia mają ponad 200 lat.

* {{zobacz
| name=Brama Oczakowska | alt= | url= | adres= | lat=46.63867| long=32.62347| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Brama Moskiewska | alt= | url= | adres= | lat=46.6433885| long=32.6286287| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Katarzyny | alt= | url= | adres= | lat=46.638888 | long=32.625361 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w latach 80. XVIII w. był jednym z pierwszych kościołów, jakie powstały po przejęciu przez Rosjan kontroli nad tzw. Nową Rosją po wojnie rosyjsko-tureckiej. Kopułowy kościół jest wykonany z piaskowca i został zbudowany przez generała Iwana Gannibala, afrykańskiego protegowanego Piotra Wielkiego i dziadka słynnego poety Aleksandra Puszkina, rzekomo według projektu architekta Iwana Starowa. Jest to miejsce spoczynku księcia Grigorija Potiomkina, kochanka cesarzowej Katarzyny i dowódcy wojskowego, który odegrał główną rolę w wojnie rosyjsko-tureckiej. Jednak części jego szczątków przechowywano wcześniej w klasztorze na terenie dzisiejszej Rumunii, a teraz zaginęły.
}}
* {{zobacz
| name=Budynek Arsenalu | alt= | url= | adres= | lat=| long=| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Mikołaja | alt= | url= | adres= | lat=46.6349| long=32.5909| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
=== Pomniki rzeźbiarskie ===
* {{zobacz
| name=Pomnik pierwszych stoczniowców | alt= | url= | adres=Nabrzeże Prospektu Uszakowa | lat=46.6283| long=32.6236| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Monument stanowi unikalny symbol Chersonia jako miasta stoczniowców. Został wzniesiony na skraju Chersońskiej Stoczni Admiralicji, gdzie 16 września 1783 r. zwodowano pierwszy okręt Floty Czarnomorskiej – „Chwałę Katarzyny”, przedstawiony na pomniku.
}}
* {{zobacz
| name=Zespół pamięci w Parku Chwały | alt= | url= | adres=ul. Perekopska | lat=46.6367717| long=32.6320023| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Powstał na miejscu Grobu Nieznanego Żołnierza.
}}
* {{zobacz
| name=Pomnik Johna Howarda. | alt= | url= | adres= | lat=46.648392| long=32.610476| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=1818-1820 r.
}}
Turyści powinni odwiedzić '''główny deptak Chersoniu - ulicę Suworowa''', założoną pod koniec XVIII wieku, na której znajduje się pamiątkowe popiersie dowódcy A.V. Suworow. Jest to popularne miejsce wypoczynku mieszkańców i gości; znajduje się tu wiele sklepów i lokali rozrywkowych. Ulica z jednej strony wychodzi na Park Lenina, najstarszy park miejski, którego kompozycyjnym centrum jest stuletni dąb; według legendy posadził go tu cesarz Aleksander II już w 1869 roku. W parku tym często odbywają się wakacje, a jednocześnie jest to jedno z najlepszych miejsc do wypoczynku z dziećmi.

'''Nabrzeże miejskie''' to jeden z punktów obowiązkowych dla turystów. Warto także wybrać się na spacer ulicą Gorkiego, Soborną (dawniej Lenina), Aleją Uszakowa i innymi historycznymi ulicami.

=== Muzea ===
[[Plik:Kherson Town hall.jpg|thumb|Muzeum Sztuki]]
* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/ Muzeum Historii Lokalnej] | alt= | url= | adres= | lat=46.62932| long=32.61048| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wystawa główna – osoba dorosła 10 funtów, cena ulgowa – 6 ₴; wystawa „Człowiek i broń” odpowiednio 10 i 5 ₴; „Sala A.V. Suworow” ₴5 i ₴3; zwiedzanie jednego z wydziałów – 20 i 10 ₴. Prowadzonych jest kilka rodzajów wycieczek: wycieczki krajoznawcze po przyrodzie obwodu chersońskiego, jego historii od czasów starożytnych do XX wieku, historii od 1917 do 1945 roku; wycieczki tematyczne „Starożytność i początki Chersoniu”, „Tajemnice starożytnych kopców”, „Starożytni Grecy na terenie regionu”, „Obwód chersoński – ziemia kozacka”, „Fauna i flora obwodu chersońskiego”, „Obwód chersoński w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”; oraz zwiedzanie wystawy „Człowiek i broń”. Muzeum zostało założone w 1890 roku przez ukraińską osobę publiczną, archeologa i lokalnego historyka W. I. Goszkiewicza i jest zespołem muzealnym o kierunkach historycznych, przyrodniczych, literackich i etnograficznych. Ekspozycje muzeum mieszczą się w domach będących zabytkami architektury i historii XIX wieku. W jego funduszach znajduje się ponad 170 tysięcy obiektów muzealnych, w tym jedna z najlepszych kolekcji archeologicznych na Ukrainie, której najstarsze znaleziska mają ponad 17 tysięcy lat; ciekawa kolekcja monet ze starożytnych miast północnego regionu Morza Czarnego; duży zespół próbek broni białej i palnej z XVI – XX w.; kolekcja strzelb myśliwskich z XVIII – XIX w.; kolekcja porcelany, mebli antycznych itp.
}}
:* {{zobacz
| name=Katedra Historii i Etnografii | alt= | url= | adres=ul. Soborna 9 | lat= | long= | wskazówki=Główny budynek muzeum
| tollfree=+380 (552) 22-97-47 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00. Dział prezentuje całą różnorodność, od scytyjskiej złotej biżuterii i starożytnych greckich rzeźb z marmuru po broń kozacką, pierwsze rysunki twierdzy Chersoniu i dzieła sztuki minionych wieków, historię i etnografię. Centralne miejsce zajmuje wystawa poświęcona powstaniu Chersonia i postaciom historycznym związanym z tym wydarzeniem. Uwagę przyciągają także obiekty etnograficzne – świadectwo wielonarodowościowego składu regionu.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/55-literaturnij-viddil.html Dział Literacki] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 1 | lat=46.63497600306866 | long=32.61634606272688 | wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 26-30-66 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=pon.–pt. 10:00–17:00. Prezentowane są unikatowe wydania książek, cenne zbiory ekslibrisów i rycin, rękopisy, oryginalne obrazy, przedmioty historyczne i pamiątkowe wybitnych pisarzy zaliczanych do światowej elity literackiej: A. S. Puszkina, L. M. Tołstoja, A. E. Kruchenycha, D. D. Burliuka, B. A. Ławrenowa, M. G. Kulisza.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/56-muzej-prirodi.html Katedra Historii Naturalne] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 5 | lat=46.634540007239465| long=32.61465927123332| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-10-92 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt.–sob. 10:00–17:00. Kolekcja flory i fauny regionu Chersoniu, utworzona pod koniec XIX wieku. słynny biolog I.K. Pachoski jest podstawą wydziału historii naturalnej. Na wystawie „Rzadkie i zagrożone zwierzęta świata” można zobaczyć tygrysa Usuri, lamparta, lamparta śnieżnego i różne gatunki niedźwiedzi. Jednym z najciekawszych miejsc w muzeum jest wystawa poświęcona światu przyrody Dolnego Dniepru, ujścia rzeki, Morza Azowskiego i Morza Czarnego. Centralną ekspozycją działu „Mieszkańcy Oceanu Światowego” jest jeden z największych obiektów muzealnych na Ukrainie - trzydziestometrowy szkielet płetwala błękitnego.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.artmuseum.ks.ua/ Muzeum Sztuki im. A. Szowkunienki] | alt= | url= | adres=ul. Soborna 34 | lat=46.6298| long=32.6095| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-31-64 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00.Dorosły 10 ₴, obniżona cena - 8 ₴. Można zamówić zwiedzanie i wycieczki tematyczne po wystawach. Muzeum mieści się w dawnym budynku Urzędu Miejskiego, wybudowanym w 1905 roku według projektu architekta Adolfa Minkusa. Kompletowanie zbiorów sztuki muzeum zaczęto uzupełniać na przełomie XIX i XX wieku. A obecnie liczy około 8 000 eksponatów muzealnych, gdzie obok dzieł klasycznych ważne miejsce zajmują dzieła międzynarodowej sztuki radzieckiej mistrzów z Ukrainy, Rosji, Mołdawii, krajów bałtyckich, Azji Środkowej i Kaukazu. Na wystawie stałej muzeum oferuje przegląd dzieł malarstwa ikonowego XVII – początków XX w., sztuki rosyjskiej XVIII – pierwszej połowy XIX w., sztuki ukraińskiej i rosyjskiej XIX – XX w., sztuki zachodnioeuropejskiej XVII – XIX w. Ekspozycja zajmuje 12 sal muzealnych.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
=== Teatry ===
* {{Znacznik|Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza|46.63353947339959|32.612612327872505|typ=atrakcja}}'''Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza'''.
* '''Teatr lalek'''.
* '''Filharmonia Regionalna'''.

=== Kina ===
[[Plik:Juv cinema kherson.jpg|thumb|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz]]
* '''Kino Multiplex''', ul. Zalaegerszeg 18 (''Centrum Handlowe Fabrika''). ☎ (0 552) 39-71-20. 🕑 10:00-02:00. Cena: 20-85 ₴. Oferuje 6 sal projekcyjnych z nowoczesnym sprzętem. Na miejscu znajduje się kawiarnia z ponad 100 tytułami. Dostępne są filmy 3D. Bilety można rezerwować online. 
* {{Znacznik|Kino Ukraina|46.6398767|32.6133414|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. ☎ (0 552) 22-54-22 punkt informacyjny, (0 552) 49-13-35 rezerwacja biletów. Niedawno odnowione. 
* {{Znacznik|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz|46.6387505|32.6226466|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. Perekopska, 11. ☎ (0 552) 26-41-93 punkt informacyjny, (0 552) 26-47-55 kasa biletowa. Cena biletu: ok. 30-35 ₴. Zbudowane według projektu architektonicznego z 1970 roku z myślą o prezentacjach, premierach filmowych, festiwalach itp. W początkach swojej działalności było jednym z największych kin na południu Ukrainy. Dziś Jubileuszowy jest w pewnym sensie jednym z symboli Chersonia. To kino z 1500 miejscami siedzącymi wyposażone jest w ekran z masy perłowej o wymiarach 19x82 cali i najnowszy system dźwięku Dolby Digital EX. Znajduje się tam również sala 3D na 100 miejsc. W holu znajduje się bar. Bilety można rezerwować online na stronie internetowej.

=== Parki ===
Kultura parkowa w Chersoniu narodziła się pod koniec XVIII wieku. Obecny Park Lenina był jednym z pierwszych założonych w 1785 roku i znajdował się między miastem a Twierdzą Chersońską. Kilka lat wcześniej, na północno-zachodnich obrzeżach miasta, powstał najstarszy park miejski – Ogród Państwowy. Tereny parkowe były zazwyczaj ulubionymi miejscami wypoczynku mieszkańców i miejscem uroczystości publicznych. Do projektowania parków zapraszano ogrodników z zagranicy, dlatego najstarsze parki projektowane są w tradycji angielskich parków krajobrazowych z elementami barokowymi.

Później, w okresie upadku Chersonia, parki zostały opuszczone i przywrócone dopiero wraz z nadejściem władzy radzieckiej. W tym okresie powstało wiele nowych terenów rekreacyjnych, a stare przemianowano.

* {{Znacznik|Ogród Państwowy|46.634903467586064|32.61994814925202|typ=natura}}'''Ogród Państwowy''' (''Park Miejski''), ul. Połtawska 89 (''rejon komsomolski''). Najstarszy park w mieście, założony w 1783 roku, został zaprojektowany przez angielskiego ogrodnika Moffetta, który zasadził około 10 000 drzew. Obejmował 12 terenów zielonych i szybko stał się ulubionym miejscem wypoczynku mieszkańców Chersonia oraz miejscem uroczystości publicznych. W ciągu swojej historii ogród był wielokrotnie niszczony i odbudowywany, a niestety do dziś zachowała się jedynie około jedna dziesiąta jego okazałego ogrodu, składającego się z majestatycznych, starych dębów. Prawdziwym zabytkiem przyrodniczym i historycznym parku jest Dąb Stulecia, który według mapy inwentaryzacyjnej ma 130 lat, choć niektórzy badacze uważają go za najstarszy dąb w mieście, liczący nawet 200 lat. Legenda głosi, że drzewo zostało posadzone przez samą cesarzową Katarzynę II podczas wizyty w Chersoniu.
* '''Park im. W. I. Lenina''', położony między ul. Perekopską, ul. Kirowa i prospektem Uszakowa (''rejon Suworowski''). Jeden z najstarszych parków miasta, założony w 1785 roku z rozkazu G. A. Potiomkina. Po pewnym czasie został jednak zaniedbany, a drzewa wycięto. W pierwszej połowie XIX wieku na jego terenie znajdował się plac paradny, na którym do 1868 roku organizowano wyścigi konne. W 1869 roku wicegubernator podjął decyzję o odbudowie parku. Otrzymał on wówczas nazwę Denisowskiego, na cześć inicjatora jego odnowienia. Już w 1880 roku park przemianowano jednak na Aleksandrowski, z okazji 25. rocznicy panowania cara Aleksandra II. Park miał niezwykły jak na Chersoń regularny, promienisty układ alejek, łączący elementy parku krajobrazowego i barokowego. W 1880 roku, w centrum parku, na skrzyżowaniu ośmiu alei, posadzono słynny '''aleksandrowski dąb szypułkowy'''. Drzewo zachowało się do dziś i jest obecnie pomnikiem przyrody.
* {{Znacznik|Park im. Leninskiego Komsomołu|46.64141649321895|32.625478220484126|typ=natura}}'''Park im. Leninskiego Komsomołu''', położony między ulicami Perekopską i 40-lecia Października (''rejon Suworowski''). W parku, oprócz pozostałości twierdzy chersońskiej, znajduje się szereg pomników, jezioro, a także oryginalny pomnik jarzma z wiadrami.
[[Plik:Парк слави.jpg|thumb|Aleja Chwały z widokiem na kompleks memorialny i Monument Chwały.]]
** {{Znacznik|Park Chwały|46.6376681|32.6310483|typ=natura}}'''Park Chwały''', na skrzyżowaniu ulic Drużby i Perekopskiej, w pobliżu Parku im. Leninskiego Komsomołu (''rejon Suworowski''). Do Parku im. Leninskiego Komsomołu przylega Park Chwały z Aleją Bohaterów Związku Radzieckiego, prowadzącą do kompleksu memorialnego poświęconego żołnierzom wyzwalającym miasto. Znajduje się tu wieczny ogień, a na brązowych płytach przedstawiono historię miasta. Z parku roztacza się piękna panorama dnieprzańskich terenów zalewowych. Najbardziej charakterystycznym elementem parku jest majestatyczny Monument Chwały – kolumna zwieńczona figurą kobiety z wieńcem, symbolizującą chwałę obwodu chersońskiego.
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym|46.65850328255331|32.59068041228499|typ=natura}}'''Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym'''
* {{Znacznik|Hydropark|46.6029056|32.577468|typ=natura}}'''Hydropark'''
* '''Park dendrologiczny Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu Rolniczego'''.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
* {{Znacznik|'''Centralny Dom Towarowy'''|46.641204|32.613094|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Centralny Dom Towarowy''' (''CUM''), prospekt Uszakowa 49, ☎ (0552) 42-38-23. Miejski dom towarowy jest jednym z pierwszych dużych centrów handlowych w mieście. Obecnie mieści wiele punktów sprzedaży artykułów pierwszej potrzeby, sprzętu, odzieży i innych towarów. Na kondygnacji podziemnej znajdują się m.in. dział jubilerski, sklep z galanterią skórzaną, sklep z pamiątkami, telefony komórkowe oraz artykuły papiernicze. Na 2. piętrze mieszczą się sklepy z odzieżą i artykułami sportowymi, dział dziecięcy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem damskim. Na 3. piętrze znajdują się sklep z instrumentami muzycznymi, dział meblowy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem. Na 1. piętrze działa duży supermarket spożywczy „Silpo”, a także punkty sprzedaży biżuterii, pamiątek i telefonów komórkowych, sklep z chemią gospodarczą i kosmetykami, kafeteria z szybkim jedzeniem oraz inne punkty handlowe.

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
Chersoniu jest miejscem międzynarodowego festiwalu teatralnego „'''Melpomena z Tawrii'''”, który odbywa się co roku w połowie czerwca.

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Obwód_chersoński}}

[[Kategoria:Ukraina]]</text>
      <sha1>mdyvf0x5xq1a9m96v6ghq0x2w51xz6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158203</id>
      <parentid>158202</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T17:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gastronomia */</comment>
      <origin>158203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33488" sha1="8by347ikt519gw0knx2ckf3ivjogyb1" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Chersoń
 |nazwa oryginalna = Херсон
 |widok            = Khersonkollage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Coat_of_arms_of_Kherson.svg
 |mapa             = Cherson-Ukraine-Map.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Ukraina]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Kherson_Oblast.svg|20px]] [[Obwód chersoński]]
 |powierzchnia     = 65,2
 |wysokość         = 21
 |ludność          = 60 000
 |prefiks          = +380-552
 |kod pocztowy     = 73000—73480
 |www              = https://miskrada.kherson.ua/
}}
'''Chersoń''' ([[Rozmówki ukraińskie|ukr]] Херсон) leży w północnej części regionu Morza Czarnego i jest centrum administracyjnym [[Obwód chersoński|obwodu chersońskiego]]. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców na nabrzeżu miejskim.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Historia miasta jest ściśle związana z historią Imperium Rosyjskiego i jego postaciami, ponieważ zostało założone na rozkaz Katarzyny II w 1778 roku. Swoją nazwę zawdzięcza Chersonezowi Tawryjskiemu, położonemu w południowo-zachodniej części [[Krym|Półwyspu Krymskiego]]. Niegdyś miasto było prawdopodobnie najbardziej rozwinięte w południowej [[Ukraina|Ukrainie]], centrum guberni chersońskiej, a poprzez port prowadzono handel z Francją, Hiszpanią, Włochami i innymi krajami europejskimi, co niewątpliwie budzi dumę mieszkańców.

Należy zauważyć, że Chersoń odegrał również znaczącą rolę w tworzeniu ukraińskiej państwowości. Po obaleniu samodzierżawia powstała tu organizacja polityczna „Ukraińska Chata”, która stała się głównym źródłem idei niepodległości narodowej w całym obwodzie chersońskim. Jednak już w 1789 roku, po założeniu [[Mikołajów|Mikołajowa]], do którego przeniesiono Admiralicję, miasto straciło na znaczeniu jako ważna twierdza graniczna, prawie cała ludność je opuściła, a Chersoń stał się zwykłym miastem powiatowym. W okresie sowieckim Chersoń utracił wiodącą pozycję na południu Ukrainy, ale nadal rozwijał się jako duży ośrodek przemysłowy i rolniczy. Wiodącymi gałęziami przemysłu były przemysł stoczniowy i maszynowy, bawełniany, spożywczy itp.

Dziś Chersoń jest znaczącym ośrodkiem rolniczym, przemysłowym, handlowym, edukacyjnym i kulturalnym; ośrodkiem regionalnym, 16. najludniejszym miastem na Ukrainie. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców, znajdujący się na nabrzeżu miejskim. Miasto posiada również miasto satelickie [[Oleszko]].

=== Turystyka ===
Chersonia nie należy uważać za miasto nastawione na turystów: jest tu niewielu turystów ukraińskich i zagranicznych (zwłaszcza tych ostatnich); najczęściej odwiedza się je latem, jako miejsce przesiadkowe do dalszych podróży do kurortów nadmorskich i atrakcji regionu (Askania-Nowa, Sicz Oleszkowska, winiarnie, latarnia morska Adżygolska itp.). Jednocześnie potencjał turystyczny miasta jest znacznie niedoceniany – w centrum znajduje się wiele zabytków architektury, zabytkowych domów i kościołów (z końca XVIII i początku XIX wieku), muzeów, teatrów, centrów handlowych i sklepów z pamiątkami. Ze względu na stosunkowo niewielką liczbę odwiedzających, mieszkańcy chętnie dzielą się historiami i legendami Chersonia i są przyjaźnie nastawieni do turystów.

Głównym problemem miasta pozostaje baza noclegowa – pomimo dość bogatej oferty usług turystycznych, wycieczek, terenów rekreacyjnych, produktów turystycznych, rozrywki i innych atrakcji, hotelarstwo jest bardzo słabo rozwinięte. Nie ma tu absolutnie żadnych hosteli. Ceny większości produktów spożywczych, pamiątek, noclegów i innych wydatków są tu zauważalnie niższe niż w innych miastach Ukrainy.

=== Rejony ===
{{Lista regionów
| mapa regionów = Kherson regions map.png
| rozmiar mapy = 250px
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Rejon dnieprowski
| kolor regionu 1 = a1699a
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Utworzony w 1965 rejon graniczy z [[Obwód mikołajowski|obwodem mikołajowskim]], obejmuje trzy rady wiejskie. Historycznie rzecz biorąc, rejon dniprowski jest okręgiem przemysłu przetwórczego. Na jego terytorium znajduje się jeden z największych rynków w Chersoniu, a także wybudowane w 2012 roku centrum handlowo-rozrywkowe „Fabrika”, w którym spędza wolny czas wielu mieszkańców Chersoniu.

| nazwa regionu 2 = Rejon korabelny
| kolor regionu 2 = a16947
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Założony w 1965 roku; położony na prawym zboczu doliny Dniepru. Obejmuje 7 mikrodzielnic i 4 osiedla, jest ważnym okręgiem przemysłowym. Na jego terenie działa 39 przedsiębiorstw (stan na 2008 rok), wytwarzających 45% całkowitej produkcji przemysłowej miasta, a także 10 gospodarstw rolnych o różnych formach własności. Obejmuje częściowo centrum miasta i klasyczne szlaki turystyczne.

| nazwa regionu 3 = Rejon centralny
| kolor regionu 3 = ee696a
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Najstarszy okręg administracyjny miasta, utworzony 4 stycznia 1965 roku, obejmuje historyczne centrum Chersonia, a także większość zabytków historycznych, architektonicznych, instytucji edukacyjnych i kulturalnych. Swoją nazwę zawdzięcza słynnemu dowódcy, uczestnikowi wojny rosyjsko-tureckiej O. W. Suworowowi, który przebywał w mieście w latach 1782-1784 i 1786-1787. Jego imieniem nazwano również deptak w Chersoniu, miejsce wypoczynku mieszkańców. To właśnie tutaj skupia się najwięcej atrakcji turystycznych.
}}

== Język ==
Większość mieszkańców Chersonia jest dwujęzyczna, ale głównym językiem komunikacji jest [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]] i ukraińsko-rosyjski surżyk. Starsze pokolenie preferuje [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]], ale równie dobrze rozumie [[Rozmówki ukraińskie|ukraiński]]; młodzi chętnie przechodzą z jednego języka na drugi, często posługując się dodatkowo trzecim językiem obcym, zazwyczaj angielskim lub niemieckim (rzadziej obydwoma), w codziennym życiu.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Ostrzeżenie|Od 24 lutego 2022 roku wszystkie ukraińskie lotniska zawiesiły loty cywilne do czasu zniesienia stanu wojennego na terytorium tego państwa. Większość z nich została uszkodzona, a nawet zniszczona w wyniku bombardowań lotniczych armii rosyjskiej, więc nawet po zakończeniu wojny mogą one pozostać zamknięte z powodu przebudowy i znacznego doposażenia.}}
{{Znacznik|Port lotniczy Chersoń|46.668056|32.502222|typ=transport}}'''[https://khe.aero/ Międzynarodowy Port Lotniczy Chersoń]''' ({{IATA|KHE}}), e-mail: support@airport.kherson. Znajduje się we wsi Czornobajwka koło Chersonia, założonej w 1946 roku. W 2013 roku lotnisko zostało przebudowane i obecnie działa w normalnym trybie. Obsługuje transport lotniczy na terenie Ukrainy z i do [[Dniepr|Dniepropietrowska]], [[Kijów|Kijowa]], [[Lwów|Lwowa]];

Na terenie lotniska znajduje się centrum medyczne, zlokalizowane na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala. Jest ono wyposażone we wszystkie niezbędne urządzenia do udzielania pierwszej pomocy. Pasażerowie mogą z niego korzystać w przypadku choroby lub zaostrzenia ostrej choroby przewlekłej. Pasażerowie o ograniczonej sprawności fizycznej mają zapewnione usługi specjalne. Na lotnisku przez całą dobę dyżurują funkcjonariusze policji. W razie jakichkolwiek problemów można skontaktować się z dyżurnym departamentu spraw wewnętrznych, zlokalizowanym na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala.

Połączenia z miastem realizowane są linią autobusową nr 101 „Krasen-Lotnisko”. Autobusy kursują codziennie w godzinach 7:00-20:00 z przerwą 15-20 minut. Autobus zatrzymuje się na stacjach „Rynek Główny”, „Dworzec Kolejowy” i „Dworzec Autobusowy”. Dodatkowo, dla zwiedzających dostępne są usługi taksówkowe.
Godziny otwarcia:

'''Uwaga!''' W weekendy i święta usługi świadczone są na życzenie. Zgłoszenie należy złożyć w administracji lotniska dzień wcześniej, najpóźniej do godziny 13:00.

— Administracja lotniska: 8:00-17:00.
— Biuro Informacji Turystycznej AFIS: 8:00-17:00.
— Odprawa celna i imigracyjna: zgodnie z rozkładem lotów regularnych oraz na życzenie w przypadku lotów czarterowych.
— Służby medyczne i sanitarne: 8:00-17:00.
— Biuro Meteorologiczne: 24 godziny na dobę.
— Policja: 24 godziny na dobę.
''Numery kontaktowe:''

— Księgowość: (0 552) 33-71-79.
— Zastępca Dyrektora ds. Bezpieczeństwa Lotniczego: (0 552) 33-71-88.
— Biuro Meteorologiczne: (0 552) 33-71-81.
— Recepcja Dyrektora: (0 552) 33-71-95.
— Służba Organizacji Transportu (faks): (0 552) 33-71-87.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Залізничний вокзал Херсону.JPG|210px|thumb|left|Widok na centralny budynek stacji z placu Prywokzalnego]]
{{Znacznik|Dworzec kolejowy w Chersoniu|46.656111|32.604722|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy w Chersoniu''', plac Prywokzalny 1. Jedyny dworzec kolejowy w mieście łączący Cherson z innymi miejscowościami, został założony 16 października 1907 roku. Posiada 4 tory postojowe i znajduje się na początku centralnej ulicy miasta – Prospektu Uszakowa, na placu Prywokzalnym. Odjeżdżają stąd pociągi nie tylko do całej [[Ukraina|Ukrainy]], ale także za granicę ([[Moskwa]], [[Mińsk]]), a także do pociągów podmiejskich, choć ich liczba gwałtownie spadła w 2012 roku. Do Chersonia można dojechać pociągiem z niemal każdego miejsca na Ukrainie. Kasy biletowe pociągów podmiejskich i dalekobieżnych są czynne 24 godziny na dobę na dworcu. W budynku dworca znajdują się dwie poczekalnie (zwykła i o podwyższonym komforcie), kawiarnie i toalety. Zniżki na przejazdy przysługują niektórym uprzywilejowanym kategoriom obywateli Ukrainy.

W pobliżu budynku dworca znajduje się przychodnia, przechowalnia bagażu, hotele, kantory wymiany walut oraz punkty dostępu do internetu. Z dworca można dojechać do dowolnego punktu miasta transportem lokalnym lub taksówką. 

''Odległości kolejowe i czas podróży:''

* Do [[Zaporoże|Zaporoża]] — 280 km (≈ 9 godzin).
* Do [[Kijów|Kijowa]] — 582 km (≈ 12 godzin).
* Do [[Lwów|Lwowa]] — 832 km (≈ 19-20 godzin).
* Do [[Mikołajów|Mikołajowa]] — 66 km (≈ 1 godzina).
* Do [[Odessa|Odessy]] — 198 km (≈ 6-8 godzin).
* Do [[Symferopol]]a — 566 km (≈ 5-6 godzin).
* Do [[Charków|Charkowa]] — 545 km (≈ 18 godzin).
* Do [[Chmielnicki]]ego — 606 km (≈ 13 godzin).
''Numery kontaktowe:''

— Informacja dworcowa: (0 552) 48-20-08.
— Zamówienie biletów (24 godziny): (0 552) 48-22-91.
— Rezerwacja biletów i zamawianie biletów z dostawą na terenie miasta: (0 552) 48-34-33.
— Przechowalnia bagażu: (0 552) 48-21-58.
— Zamówienie samochodów specjalnych do przewozu osób niepełnosprawnych: (0 552) 48-35-56.

=== Samochodem ===
[[Plik:M14-UA.svg|25px]] — z [[Odessa|Odessy]], [[Mikołajów|Mikołajowa]], [[Nowa Kachowka|Nowej Kachowki]], [[Melitopol]]a, Priazowskiego, Primorska, [[Berdiańsk]]a, Mangusza, [[Mariupol]]a, [[Nowoazowsk]]a; można do niego dojechać z Austrii, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, Rosji europejską autostradą [[Plik:Tabliczka_E57.svg|25px]] (która pokrywa się z [[Plik:M14-UA.svg|25px]] na terenie Ukrainy).

[[Plik:M17-UA.svg|25px]]— z Oleshoka, [[Armiańsk]]a, Krasnoperekopska, [[Dżankoj]]a, Sowieckiego, [[Teodozja|Teodozji]], [[Kercz]]u; a także z Federacji Rosyjskiej i Gruzji (trasa [[Plik:Tabliczka_E97.svg|25px]]).

=== Autobusem ===
Do Chersonia można dojechać autobusem z niemal każdego miejsca na [[Ukraina|Ukrainie]]. Z [[Kijów|Kijowa]] kursuje autobus Gunsel (dwa razy dziennie).

{{Znacznik|Dworzec Autobusowy w Chersoniu|46.6604648|32.5937238|typ=transport}}'''Dworzec Autobusowy''', ul. Budionnego 1. ✉ ☎ +38 (0552) 33-70-80. 🕑 Czynne całą dobę. Obsługuje połączenia międzymiastowe i transport publiczny z odległych miejscowości obwodu chersońskiego. 

{{Znacznik|Podmiejski Dworzec Autobusowy|46.6393407|32.6078654|typ=transport}}'''Podmiejski Dworzec Autobusowy''', ul. Artema 1; ul. Majakowskiego 22. ☎ +38 (0552) 33-70-80, (0552) 49-92-11, (0552) 26-44-37. 🕑 5:00 - 23:00. Obsługuje linie podmiejskie.

Do Chersonia można dojechać autobusem z 40 miast w Polsce. Są to:

[[Bydgoszcz]], [[Gdańsk]], [[Gdynia]], [[Gliwice]], [[Gorzów Wielkopolski]], [[Grudziądz]], [[Jarosławl|Jarosław]], [[Katowice]], [[Kielce]], [[Konin]], [[Kraków]], [[Kutno]], [[Legnica]], [[Leszno]], Lubin, [[Lublin]], [[Łódź]], Nisko, Nowa Sól, [[Opatów]], [[Opole]], [[Piotrków Trybunalski]], [[Poznań]], [[Przemyśl]], [[Radom]], [[Rzeszów]], [[Sandomierz]], [[Słubice]], Stalowa Wola, [[Szczecin]], Świebodzin, [[Tarnów]], [[Tczew]], [[Toruń]], [[Warszawa]], [[Włocławek]], [[Wrocław]], [[Zabrze]], [[Zamość]], [[Zielona Góra]].

'''Wyjazdy z [[Warszawa|Warszawy]]''' do Chersonia odbywają się co najmniej kilka razy dziennie. Najczęściej z '''dworca autobusowego Warszawa Zachodnia'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Autobusy z [[Katowice|Katowic]]''' do Chersonia również wyjeżdżają od jednego do kilku razy w ciągu dnia (w zależności od dnia tygodnia). Głównym przystankiem jest w Katowicach '''dworzec PKS, przy ul. Piotra Skargi'''. Cena biletu jednostronnego zaczyna się od 155 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Kraków|Krakowa]]''' do Chersonia autokary odjeżdżają nawet 7 razy w ciągu dnia. Najważniejszym miejscem odjazdu w tym mieście jest '''dworzec autobusowy MDA, przy ul. Bosackiej'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Wrocław|Wrocławia]]''' do Chersonia autobusy wyjeżdżają nawet 10 razy w ciągu dnia, '''z nowego dworca autobusowego, znajdującego się na poziomie -2 galerii Wroclavia, na ul. Suchej 1'''. Cena biletu jednostronnego wynosi 155 zł lub więcej (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Łódź|Łodzi]]''' do Chersonia można dotrzeć autobusem wyjeżdżając z '''dworca autobusowego Łódź Kaliska, przy Al. Włókniarzy'''. Cena biletu w jedną stronę zaczyna się od 160 zł (stan na 06.11.2017 r.).

Również '''z [[Poznań|Poznania]]''' odjazdy odbywają się kilka razy dziennie. Miejscem odjazdu jest w tym mieście zwykle '''dworzec autobusowy przy ul. Matyi 2''', a bilet jednostronny można kupić od 170 zł. 

Przystanek docelowy w Chersoniu może być zależny od przewoźnika realizującego połączenie. Niemal jednak wszyscy dojeżdżają w tym mieście na dworzec autobusowy:

'''CHERSOŃ - Dworzec Autobusowy, ul. Budionnego 1'''

Przejazdy do Chersonia realizowane są przeważnie przez przewoźników ukraińskich, a tylko sporadycznie przez polskich. W Polsce oferują oni swoje usługi najczęściej za pośrednictwem firmy [http://www.eurobus.pl/ Eurobus], która jest ich przedstawicielem na tym terenie.

Planując autobusem na Ukrainę, należy brać pod uwagę, że rozkładowy czas podróży może być wydłużony z powodu oczekiwania na odprawę graniczną (zdarza się, że jest to nawet kilka godzin).

=== Statkiem ===
Transport wodny jest dostępny jedynie z przedmieść Chersonia i pobliskich wysp wakacyjnych.

== Komunikacja ==
{{mapa| 46.6425| 32.625| wysokość=500 | szerokość=600 | zoom=13|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Autobus miejski kosztuje 6 hrywien, a trolejbus 2,50 hrywien. Chersoń to bardzo dogodne miasto pod względem transportu publicznego, dzięki czemu można dotrzeć do dowolnego punktu w niecałe pół godziny. Największe korki występują na światłach na szosie Berisławskiej i alei Uszakowa, ale czas oczekiwania zazwyczaj nie przekracza 5-10 minut. Transport publiczny jest zazwyczaj w połowie pusty i kursuje dość często, więc jedynym momentem, w którym można napotkać korek, są godziny szczytu. W zdecydowanej większości środków transportu miejskiego (a także w niektórych autobusach podmiejskich i busach) płatność pobierana jest przy wysiadaniu.

Taksówki kosztują maksymalnie 70 hrywien.

Działa również transport wodny (łodzie i promy na nabrzeżu), którym można dotrzeć do każdego malowniczego zakątka delty Dniepru.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ukraine Cherson 2St.-Ekater.jpg|thumb|Sobór św. Katarzyny]]
Miasto przesiąknięte jest pewnym architektonicznym urokiem tzw. „południowego klasycyzmu”, ponieważ zabudowa z czasów ZSRR ledwo dotknęła centralnych ulic miasta. Jednocześnie stare budynki, które nie są własnością prywatną, wyglądają na opuszczone i wymagające remontu.

Najsłynniejszymi i zarazem najstarszymi zabytkami architektury Chersonia są Bramy Oczakowska i Moskiewska, Sobór Katarzyny oraz pozostałości Twierdzy Chersońskiej. Sobór Katarzyny, cerkiew Priwozna, sobór św. Mikołaja i cerkiew Kindia mają ponad 200 lat.

* {{zobacz
| name=Brama Oczakowska | alt= | url= | adres= | lat=46.63867| long=32.62347| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Brama Moskiewska | alt= | url= | adres= | lat=46.6433885| long=32.6286287| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Katarzyny | alt= | url= | adres= | lat=46.638888 | long=32.625361 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w latach 80. XVIII w. był jednym z pierwszych kościołów, jakie powstały po przejęciu przez Rosjan kontroli nad tzw. Nową Rosją po wojnie rosyjsko-tureckiej. Kopułowy kościół jest wykonany z piaskowca i został zbudowany przez generała Iwana Gannibala, afrykańskiego protegowanego Piotra Wielkiego i dziadka słynnego poety Aleksandra Puszkina, rzekomo według projektu architekta Iwana Starowa. Jest to miejsce spoczynku księcia Grigorija Potiomkina, kochanka cesarzowej Katarzyny i dowódcy wojskowego, który odegrał główną rolę w wojnie rosyjsko-tureckiej. Jednak części jego szczątków przechowywano wcześniej w klasztorze na terenie dzisiejszej Rumunii, a teraz zaginęły.
}}
* {{zobacz
| name=Budynek Arsenalu | alt= | url= | adres= | lat=| long=| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Mikołaja | alt= | url= | adres= | lat=46.6349| long=32.5909| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
=== Pomniki rzeźbiarskie ===
* {{zobacz
| name=Pomnik pierwszych stoczniowców | alt= | url= | adres=Nabrzeże Prospektu Uszakowa | lat=46.6283| long=32.6236| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Monument stanowi unikalny symbol Chersonia jako miasta stoczniowców. Został wzniesiony na skraju Chersońskiej Stoczni Admiralicji, gdzie 16 września 1783 r. zwodowano pierwszy okręt Floty Czarnomorskiej – „Chwałę Katarzyny”, przedstawiony na pomniku.
}}
* {{zobacz
| name=Zespół pamięci w Parku Chwały | alt= | url= | adres=ul. Perekopska | lat=46.6367717| long=32.6320023| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Powstał na miejscu Grobu Nieznanego Żołnierza.
}}
* {{zobacz
| name=Pomnik Johna Howarda. | alt= | url= | adres= | lat=46.648392| long=32.610476| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=1818-1820 r.
}}
Turyści powinni odwiedzić '''główny deptak Chersoniu - ulicę Suworowa''', założoną pod koniec XVIII wieku, na której znajduje się pamiątkowe popiersie dowódcy A.V. Suworow. Jest to popularne miejsce wypoczynku mieszkańców i gości; znajduje się tu wiele sklepów i lokali rozrywkowych. Ulica z jednej strony wychodzi na Park Lenina, najstarszy park miejski, którego kompozycyjnym centrum jest stuletni dąb; według legendy posadził go tu cesarz Aleksander II już w 1869 roku. W parku tym często odbywają się wakacje, a jednocześnie jest to jedno z najlepszych miejsc do wypoczynku z dziećmi.

'''Nabrzeże miejskie''' to jeden z punktów obowiązkowych dla turystów. Warto także wybrać się na spacer ulicą Gorkiego, Soborną (dawniej Lenina), Aleją Uszakowa i innymi historycznymi ulicami.

=== Muzea ===
[[Plik:Kherson Town hall.jpg|thumb|Muzeum Sztuki]]
* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/ Muzeum Historii Lokalnej] | alt= | url= | adres= | lat=46.62932| long=32.61048| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wystawa główna – osoba dorosła 10 funtów, cena ulgowa – 6 ₴; wystawa „Człowiek i broń” odpowiednio 10 i 5 ₴; „Sala A.V. Suworow” ₴5 i ₴3; zwiedzanie jednego z wydziałów – 20 i 10 ₴. Prowadzonych jest kilka rodzajów wycieczek: wycieczki krajoznawcze po przyrodzie obwodu chersońskiego, jego historii od czasów starożytnych do XX wieku, historii od 1917 do 1945 roku; wycieczki tematyczne „Starożytność i początki Chersoniu”, „Tajemnice starożytnych kopców”, „Starożytni Grecy na terenie regionu”, „Obwód chersoński – ziemia kozacka”, „Fauna i flora obwodu chersońskiego”, „Obwód chersoński w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”; oraz zwiedzanie wystawy „Człowiek i broń”. Muzeum zostało założone w 1890 roku przez ukraińską osobę publiczną, archeologa i lokalnego historyka W. I. Goszkiewicza i jest zespołem muzealnym o kierunkach historycznych, przyrodniczych, literackich i etnograficznych. Ekspozycje muzeum mieszczą się w domach będących zabytkami architektury i historii XIX wieku. W jego funduszach znajduje się ponad 170 tysięcy obiektów muzealnych, w tym jedna z najlepszych kolekcji archeologicznych na Ukrainie, której najstarsze znaleziska mają ponad 17 tysięcy lat; ciekawa kolekcja monet ze starożytnych miast północnego regionu Morza Czarnego; duży zespół próbek broni białej i palnej z XVI – XX w.; kolekcja strzelb myśliwskich z XVIII – XIX w.; kolekcja porcelany, mebli antycznych itp.
}}
:* {{zobacz
| name=Katedra Historii i Etnografii | alt= | url= | adres=ul. Soborna 9 | lat= | long= | wskazówki=Główny budynek muzeum
| tollfree=+380 (552) 22-97-47 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00. Dział prezentuje całą różnorodność, od scytyjskiej złotej biżuterii i starożytnych greckich rzeźb z marmuru po broń kozacką, pierwsze rysunki twierdzy Chersoniu i dzieła sztuki minionych wieków, historię i etnografię. Centralne miejsce zajmuje wystawa poświęcona powstaniu Chersonia i postaciom historycznym związanym z tym wydarzeniem. Uwagę przyciągają także obiekty etnograficzne – świadectwo wielonarodowościowego składu regionu.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/55-literaturnij-viddil.html Dział Literacki] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 1 | lat=46.63497600306866 | long=32.61634606272688 | wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 26-30-66 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=pon.–pt. 10:00–17:00. Prezentowane są unikatowe wydania książek, cenne zbiory ekslibrisów i rycin, rękopisy, oryginalne obrazy, przedmioty historyczne i pamiątkowe wybitnych pisarzy zaliczanych do światowej elity literackiej: A. S. Puszkina, L. M. Tołstoja, A. E. Kruchenycha, D. D. Burliuka, B. A. Ławrenowa, M. G. Kulisza.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/56-muzej-prirodi.html Katedra Historii Naturalne] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 5 | lat=46.634540007239465| long=32.61465927123332| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-10-92 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt.–sob. 10:00–17:00. Kolekcja flory i fauny regionu Chersoniu, utworzona pod koniec XIX wieku. słynny biolog I.K. Pachoski jest podstawą wydziału historii naturalnej. Na wystawie „Rzadkie i zagrożone zwierzęta świata” można zobaczyć tygrysa Usuri, lamparta, lamparta śnieżnego i różne gatunki niedźwiedzi. Jednym z najciekawszych miejsc w muzeum jest wystawa poświęcona światu przyrody Dolnego Dniepru, ujścia rzeki, Morza Azowskiego i Morza Czarnego. Centralną ekspozycją działu „Mieszkańcy Oceanu Światowego” jest jeden z największych obiektów muzealnych na Ukrainie - trzydziestometrowy szkielet płetwala błękitnego.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.artmuseum.ks.ua/ Muzeum Sztuki im. A. Szowkunienki] | alt= | url= | adres=ul. Soborna 34 | lat=46.6298| long=32.6095| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-31-64 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00.Dorosły 10 ₴, obniżona cena - 8 ₴. Można zamówić zwiedzanie i wycieczki tematyczne po wystawach. Muzeum mieści się w dawnym budynku Urzędu Miejskiego, wybudowanym w 1905 roku według projektu architekta Adolfa Minkusa. Kompletowanie zbiorów sztuki muzeum zaczęto uzupełniać na przełomie XIX i XX wieku. A obecnie liczy około 8 000 eksponatów muzealnych, gdzie obok dzieł klasycznych ważne miejsce zajmują dzieła międzynarodowej sztuki radzieckiej mistrzów z Ukrainy, Rosji, Mołdawii, krajów bałtyckich, Azji Środkowej i Kaukazu. Na wystawie stałej muzeum oferuje przegląd dzieł malarstwa ikonowego XVII – początków XX w., sztuki rosyjskiej XVIII – pierwszej połowy XIX w., sztuki ukraińskiej i rosyjskiej XIX – XX w., sztuki zachodnioeuropejskiej XVII – XIX w. Ekspozycja zajmuje 12 sal muzealnych.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
=== Teatry ===
* {{Znacznik|Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza|46.63353947339959|32.612612327872505|typ=atrakcja}}'''Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza'''.
* '''Teatr lalek'''.
* '''Filharmonia Regionalna'''.

=== Kina ===
[[Plik:Juv cinema kherson.jpg|thumb|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz]]
* '''Kino Multiplex''', ul. Zalaegerszeg 18 (''Centrum Handlowe Fabrika''). ☎ (0 552) 39-71-20. 🕑 10:00-02:00. Cena: 20-85 ₴. Oferuje 6 sal projekcyjnych z nowoczesnym sprzętem. Na miejscu znajduje się kawiarnia z ponad 100 tytułami. Dostępne są filmy 3D. Bilety można rezerwować online. 
* {{Znacznik|Kino Ukraina|46.6398767|32.6133414|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. ☎ (0 552) 22-54-22 punkt informacyjny, (0 552) 49-13-35 rezerwacja biletów. Niedawno odnowione. 
* {{Znacznik|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz|46.6387505|32.6226466|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. Perekopska, 11. ☎ (0 552) 26-41-93 punkt informacyjny, (0 552) 26-47-55 kasa biletowa. Cena biletu: ok. 30-35 ₴. Zbudowane według projektu architektonicznego z 1970 roku z myślą o prezentacjach, premierach filmowych, festiwalach itp. W początkach swojej działalności było jednym z największych kin na południu Ukrainy. Dziś Jubileuszowy jest w pewnym sensie jednym z symboli Chersonia. To kino z 1500 miejscami siedzącymi wyposażone jest w ekran z masy perłowej o wymiarach 19x82 cali i najnowszy system dźwięku Dolby Digital EX. Znajduje się tam również sala 3D na 100 miejsc. W holu znajduje się bar. Bilety można rezerwować online na stronie internetowej.

=== Parki ===
Kultura parkowa w Chersoniu narodziła się pod koniec XVIII wieku. Obecny Park Lenina był jednym z pierwszych założonych w 1785 roku i znajdował się między miastem a Twierdzą Chersońską. Kilka lat wcześniej, na północno-zachodnich obrzeżach miasta, powstał najstarszy park miejski – Ogród Państwowy. Tereny parkowe były zazwyczaj ulubionymi miejscami wypoczynku mieszkańców i miejscem uroczystości publicznych. Do projektowania parków zapraszano ogrodników z zagranicy, dlatego najstarsze parki projektowane są w tradycji angielskich parków krajobrazowych z elementami barokowymi.

Później, w okresie upadku Chersonia, parki zostały opuszczone i przywrócone dopiero wraz z nadejściem władzy radzieckiej. W tym okresie powstało wiele nowych terenów rekreacyjnych, a stare przemianowano.

* {{Znacznik|Ogród Państwowy|46.634903467586064|32.61994814925202|typ=natura}}'''Ogród Państwowy''' (''Park Miejski''), ul. Połtawska 89 (''rejon komsomolski''). Najstarszy park w mieście, założony w 1783 roku, został zaprojektowany przez angielskiego ogrodnika Moffetta, który zasadził około 10 000 drzew. Obejmował 12 terenów zielonych i szybko stał się ulubionym miejscem wypoczynku mieszkańców Chersonia oraz miejscem uroczystości publicznych. W ciągu swojej historii ogród był wielokrotnie niszczony i odbudowywany, a niestety do dziś zachowała się jedynie około jedna dziesiąta jego okazałego ogrodu, składającego się z majestatycznych, starych dębów. Prawdziwym zabytkiem przyrodniczym i historycznym parku jest Dąb Stulecia, który według mapy inwentaryzacyjnej ma 130 lat, choć niektórzy badacze uważają go za najstarszy dąb w mieście, liczący nawet 200 lat. Legenda głosi, że drzewo zostało posadzone przez samą cesarzową Katarzynę II podczas wizyty w Chersoniu.
* '''Park im. W. I. Lenina''', położony między ul. Perekopską, ul. Kirowa i prospektem Uszakowa (''rejon Suworowski''). Jeden z najstarszych parków miasta, założony w 1785 roku z rozkazu G. A. Potiomkina. Po pewnym czasie został jednak zaniedbany, a drzewa wycięto. W pierwszej połowie XIX wieku na jego terenie znajdował się plac paradny, na którym do 1868 roku organizowano wyścigi konne. W 1869 roku wicegubernator podjął decyzję o odbudowie parku. Otrzymał on wówczas nazwę Denisowskiego, na cześć inicjatora jego odnowienia. Już w 1880 roku park przemianowano jednak na Aleksandrowski, z okazji 25. rocznicy panowania cara Aleksandra II. Park miał niezwykły jak na Chersoń regularny, promienisty układ alejek, łączący elementy parku krajobrazowego i barokowego. W 1880 roku, w centrum parku, na skrzyżowaniu ośmiu alei, posadzono słynny '''aleksandrowski dąb szypułkowy'''. Drzewo zachowało się do dziś i jest obecnie pomnikiem przyrody.
* {{Znacznik|Park im. Leninskiego Komsomołu|46.64141649321895|32.625478220484126|typ=natura}}'''Park im. Leninskiego Komsomołu''', położony między ulicami Perekopską i 40-lecia Października (''rejon Suworowski''). W parku, oprócz pozostałości twierdzy chersońskiej, znajduje się szereg pomników, jezioro, a także oryginalny pomnik jarzma z wiadrami.
[[Plik:Парк слави.jpg|thumb|Aleja Chwały z widokiem na kompleks memorialny i Monument Chwały.]]
** {{Znacznik|Park Chwały|46.6376681|32.6310483|typ=natura}}'''Park Chwały''', na skrzyżowaniu ulic Drużby i Perekopskiej, w pobliżu Parku im. Leninskiego Komsomołu (''rejon Suworowski''). Do Parku im. Leninskiego Komsomołu przylega Park Chwały z Aleją Bohaterów Związku Radzieckiego, prowadzącą do kompleksu memorialnego poświęconego żołnierzom wyzwalającym miasto. Znajduje się tu wieczny ogień, a na brązowych płytach przedstawiono historię miasta. Z parku roztacza się piękna panorama dnieprzańskich terenów zalewowych. Najbardziej charakterystycznym elementem parku jest majestatyczny Monument Chwały – kolumna zwieńczona figurą kobiety z wieńcem, symbolizującą chwałę obwodu chersońskiego.
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym|46.65850328255331|32.59068041228499|typ=natura}}'''Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym'''
* {{Znacznik|Hydropark|46.6029056|32.577468|typ=natura}}'''Hydropark'''
* '''Park dendrologiczny Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu Rolniczego'''.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
* {{Znacznik|'''Centralny Dom Towarowy'''|46.641204|32.613094|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Centralny Dom Towarowy''' (''CUM''), prospekt Uszakowa 49, ☎ (0552) 42-38-23. Miejski dom towarowy jest jednym z pierwszych dużych centrów handlowych w mieście. Obecnie mieści wiele punktów sprzedaży artykułów pierwszej potrzeby, sprzętu, odzieży i innych towarów. Na kondygnacji podziemnej znajdują się m.in. dział jubilerski, sklep z galanterią skórzaną, sklep z pamiątkami, telefony komórkowe oraz artykuły papiernicze. Na 2. piętrze mieszczą się sklepy z odzieżą i artykułami sportowymi, dział dziecięcy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem damskim. Na 3. piętrze znajdują się sklep z instrumentami muzycznymi, dział meblowy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem. Na 1. piętrze działa duży supermarket spożywczy „Silpo”, a także punkty sprzedaży biżuterii, pamiątek i telefonów komórkowych, sklep z chemią gospodarczą i kosmetykami, kafeteria z szybkim jedzeniem oraz inne punkty handlowe.

== Gastronomia ==
Na dużych targowiskach (Centralnym i Dnieprowskim) znajdują się stołówki w typowym radzieckim stylu gastronomii zbiorowej, oferujące jedzenie w odpowiednich dla tego typu miejsc, nieturystycznych cenach.

== Imprezy ==
Chersoniu jest miejscem międzynarodowego festiwalu teatralnego „'''Melpomena z Tawrii'''”, który odbywa się co roku w połowie czerwca.

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Obwód_chersoński}}

[[Kategoria:Ukraina]]</text>
      <sha1>8by347ikt519gw0knx2ckf3ivjogyb1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158204</id>
      <parentid>158203</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T17:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gastronomia */</comment>
      <origin>158204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33930" sha1="55qo87dua7e8c2l5b1cc81hci2iau8e" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Chersoń
 |nazwa oryginalna = Херсон
 |widok            = Khersonkollage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Coat_of_arms_of_Kherson.svg
 |mapa             = Cherson-Ukraine-Map.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Ukraina]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Kherson_Oblast.svg|20px]] [[Obwód chersoński]]
 |powierzchnia     = 65,2
 |wysokość         = 21
 |ludność          = 60 000
 |prefiks          = +380-552
 |kod pocztowy     = 73000—73480
 |www              = https://miskrada.kherson.ua/
}}
'''Chersoń''' ([[Rozmówki ukraińskie|ukr]] Херсон) leży w północnej części regionu Morza Czarnego i jest centrum administracyjnym [[Obwód chersoński|obwodu chersońskiego]]. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców na nabrzeżu miejskim.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Historia miasta jest ściśle związana z historią Imperium Rosyjskiego i jego postaciami, ponieważ zostało założone na rozkaz Katarzyny II w 1778 roku. Swoją nazwę zawdzięcza Chersonezowi Tawryjskiemu, położonemu w południowo-zachodniej części [[Krym|Półwyspu Krymskiego]]. Niegdyś miasto było prawdopodobnie najbardziej rozwinięte w południowej [[Ukraina|Ukrainie]], centrum guberni chersońskiej, a poprzez port prowadzono handel z Francją, Hiszpanią, Włochami i innymi krajami europejskimi, co niewątpliwie budzi dumę mieszkańców.

Należy zauważyć, że Chersoń odegrał również znaczącą rolę w tworzeniu ukraińskiej państwowości. Po obaleniu samodzierżawia powstała tu organizacja polityczna „Ukraińska Chata”, która stała się głównym źródłem idei niepodległości narodowej w całym obwodzie chersońskim. Jednak już w 1789 roku, po założeniu [[Mikołajów|Mikołajowa]], do którego przeniesiono Admiralicję, miasto straciło na znaczeniu jako ważna twierdza graniczna, prawie cała ludność je opuściła, a Chersoń stał się zwykłym miastem powiatowym. W okresie sowieckim Chersoń utracił wiodącą pozycję na południu Ukrainy, ale nadal rozwijał się jako duży ośrodek przemysłowy i rolniczy. Wiodącymi gałęziami przemysłu były przemysł stoczniowy i maszynowy, bawełniany, spożywczy itp.

Dziś Chersoń jest znaczącym ośrodkiem rolniczym, przemysłowym, handlowym, edukacyjnym i kulturalnym; ośrodkiem regionalnym, 16. najludniejszym miastem na Ukrainie. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców, znajdujący się na nabrzeżu miejskim. Miasto posiada również miasto satelickie [[Oleszko]].

=== Turystyka ===
Chersonia nie należy uważać za miasto nastawione na turystów: jest tu niewielu turystów ukraińskich i zagranicznych (zwłaszcza tych ostatnich); najczęściej odwiedza się je latem, jako miejsce przesiadkowe do dalszych podróży do kurortów nadmorskich i atrakcji regionu (Askania-Nowa, Sicz Oleszkowska, winiarnie, latarnia morska Adżygolska itp.). Jednocześnie potencjał turystyczny miasta jest znacznie niedoceniany – w centrum znajduje się wiele zabytków architektury, zabytkowych domów i kościołów (z końca XVIII i początku XIX wieku), muzeów, teatrów, centrów handlowych i sklepów z pamiątkami. Ze względu na stosunkowo niewielką liczbę odwiedzających, mieszkańcy chętnie dzielą się historiami i legendami Chersonia i są przyjaźnie nastawieni do turystów.

Głównym problemem miasta pozostaje baza noclegowa – pomimo dość bogatej oferty usług turystycznych, wycieczek, terenów rekreacyjnych, produktów turystycznych, rozrywki i innych atrakcji, hotelarstwo jest bardzo słabo rozwinięte. Nie ma tu absolutnie żadnych hosteli. Ceny większości produktów spożywczych, pamiątek, noclegów i innych wydatków są tu zauważalnie niższe niż w innych miastach Ukrainy.

=== Rejony ===
{{Lista regionów
| mapa regionów = Kherson regions map.png
| rozmiar mapy = 250px
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Rejon dnieprowski
| kolor regionu 1 = a1699a
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Utworzony w 1965 rejon graniczy z [[Obwód mikołajowski|obwodem mikołajowskim]], obejmuje trzy rady wiejskie. Historycznie rzecz biorąc, rejon dniprowski jest okręgiem przemysłu przetwórczego. Na jego terytorium znajduje się jeden z największych rynków w Chersoniu, a także wybudowane w 2012 roku centrum handlowo-rozrywkowe „Fabrika”, w którym spędza wolny czas wielu mieszkańców Chersoniu.

| nazwa regionu 2 = Rejon korabelny
| kolor regionu 2 = a16947
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Założony w 1965 roku; położony na prawym zboczu doliny Dniepru. Obejmuje 7 mikrodzielnic i 4 osiedla, jest ważnym okręgiem przemysłowym. Na jego terenie działa 39 przedsiębiorstw (stan na 2008 rok), wytwarzających 45% całkowitej produkcji przemysłowej miasta, a także 10 gospodarstw rolnych o różnych formach własności. Obejmuje częściowo centrum miasta i klasyczne szlaki turystyczne.

| nazwa regionu 3 = Rejon centralny
| kolor regionu 3 = ee696a
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Najstarszy okręg administracyjny miasta, utworzony 4 stycznia 1965 roku, obejmuje historyczne centrum Chersonia, a także większość zabytków historycznych, architektonicznych, instytucji edukacyjnych i kulturalnych. Swoją nazwę zawdzięcza słynnemu dowódcy, uczestnikowi wojny rosyjsko-tureckiej O. W. Suworowowi, który przebywał w mieście w latach 1782-1784 i 1786-1787. Jego imieniem nazwano również deptak w Chersoniu, miejsce wypoczynku mieszkańców. To właśnie tutaj skupia się najwięcej atrakcji turystycznych.
}}

== Język ==
Większość mieszkańców Chersonia jest dwujęzyczna, ale głównym językiem komunikacji jest [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]] i ukraińsko-rosyjski surżyk. Starsze pokolenie preferuje [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]], ale równie dobrze rozumie [[Rozmówki ukraińskie|ukraiński]]; młodzi chętnie przechodzą z jednego języka na drugi, często posługując się dodatkowo trzecim językiem obcym, zazwyczaj angielskim lub niemieckim (rzadziej obydwoma), w codziennym życiu.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Ostrzeżenie|Od 24 lutego 2022 roku wszystkie ukraińskie lotniska zawiesiły loty cywilne do czasu zniesienia stanu wojennego na terytorium tego państwa. Większość z nich została uszkodzona, a nawet zniszczona w wyniku bombardowań lotniczych armii rosyjskiej, więc nawet po zakończeniu wojny mogą one pozostać zamknięte z powodu przebudowy i znacznego doposażenia.}}
{{Znacznik|Port lotniczy Chersoń|46.668056|32.502222|typ=transport}}'''[https://khe.aero/ Międzynarodowy Port Lotniczy Chersoń]''' ({{IATA|KHE}}), e-mail: support@airport.kherson. Znajduje się we wsi Czornobajwka koło Chersonia, założonej w 1946 roku. W 2013 roku lotnisko zostało przebudowane i obecnie działa w normalnym trybie. Obsługuje transport lotniczy na terenie Ukrainy z i do [[Dniepr|Dniepropietrowska]], [[Kijów|Kijowa]], [[Lwów|Lwowa]];

Na terenie lotniska znajduje się centrum medyczne, zlokalizowane na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala. Jest ono wyposażone we wszystkie niezbędne urządzenia do udzielania pierwszej pomocy. Pasażerowie mogą z niego korzystać w przypadku choroby lub zaostrzenia ostrej choroby przewlekłej. Pasażerowie o ograniczonej sprawności fizycznej mają zapewnione usługi specjalne. Na lotnisku przez całą dobę dyżurują funkcjonariusze policji. W razie jakichkolwiek problemów można skontaktować się z dyżurnym departamentu spraw wewnętrznych, zlokalizowanym na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala.

Połączenia z miastem realizowane są linią autobusową nr 101 „Krasen-Lotnisko”. Autobusy kursują codziennie w godzinach 7:00-20:00 z przerwą 15-20 minut. Autobus zatrzymuje się na stacjach „Rynek Główny”, „Dworzec Kolejowy” i „Dworzec Autobusowy”. Dodatkowo, dla zwiedzających dostępne są usługi taksówkowe.
Godziny otwarcia:

'''Uwaga!''' W weekendy i święta usługi świadczone są na życzenie. Zgłoszenie należy złożyć w administracji lotniska dzień wcześniej, najpóźniej do godziny 13:00.

— Administracja lotniska: 8:00-17:00.
— Biuro Informacji Turystycznej AFIS: 8:00-17:00.
— Odprawa celna i imigracyjna: zgodnie z rozkładem lotów regularnych oraz na życzenie w przypadku lotów czarterowych.
— Służby medyczne i sanitarne: 8:00-17:00.
— Biuro Meteorologiczne: 24 godziny na dobę.
— Policja: 24 godziny na dobę.
''Numery kontaktowe:''

— Księgowość: (0 552) 33-71-79.
— Zastępca Dyrektora ds. Bezpieczeństwa Lotniczego: (0 552) 33-71-88.
— Biuro Meteorologiczne: (0 552) 33-71-81.
— Recepcja Dyrektora: (0 552) 33-71-95.
— Służba Organizacji Transportu (faks): (0 552) 33-71-87.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Залізничний вокзал Херсону.JPG|210px|thumb|left|Widok na centralny budynek stacji z placu Prywokzalnego]]
{{Znacznik|Dworzec kolejowy w Chersoniu|46.656111|32.604722|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy w Chersoniu''', plac Prywokzalny 1. Jedyny dworzec kolejowy w mieście łączący Cherson z innymi miejscowościami, został założony 16 października 1907 roku. Posiada 4 tory postojowe i znajduje się na początku centralnej ulicy miasta – Prospektu Uszakowa, na placu Prywokzalnym. Odjeżdżają stąd pociągi nie tylko do całej [[Ukraina|Ukrainy]], ale także za granicę ([[Moskwa]], [[Mińsk]]), a także do pociągów podmiejskich, choć ich liczba gwałtownie spadła w 2012 roku. Do Chersonia można dojechać pociągiem z niemal każdego miejsca na Ukrainie. Kasy biletowe pociągów podmiejskich i dalekobieżnych są czynne 24 godziny na dobę na dworcu. W budynku dworca znajdują się dwie poczekalnie (zwykła i o podwyższonym komforcie), kawiarnie i toalety. Zniżki na przejazdy przysługują niektórym uprzywilejowanym kategoriom obywateli Ukrainy.

W pobliżu budynku dworca znajduje się przychodnia, przechowalnia bagażu, hotele, kantory wymiany walut oraz punkty dostępu do internetu. Z dworca można dojechać do dowolnego punktu miasta transportem lokalnym lub taksówką. 

''Odległości kolejowe i czas podróży:''

* Do [[Zaporoże|Zaporoża]] — 280 km (≈ 9 godzin).
* Do [[Kijów|Kijowa]] — 582 km (≈ 12 godzin).
* Do [[Lwów|Lwowa]] — 832 km (≈ 19-20 godzin).
* Do [[Mikołajów|Mikołajowa]] — 66 km (≈ 1 godzina).
* Do [[Odessa|Odessy]] — 198 km (≈ 6-8 godzin).
* Do [[Symferopol]]a — 566 km (≈ 5-6 godzin).
* Do [[Charków|Charkowa]] — 545 km (≈ 18 godzin).
* Do [[Chmielnicki]]ego — 606 km (≈ 13 godzin).
''Numery kontaktowe:''

— Informacja dworcowa: (0 552) 48-20-08.
— Zamówienie biletów (24 godziny): (0 552) 48-22-91.
— Rezerwacja biletów i zamawianie biletów z dostawą na terenie miasta: (0 552) 48-34-33.
— Przechowalnia bagażu: (0 552) 48-21-58.
— Zamówienie samochodów specjalnych do przewozu osób niepełnosprawnych: (0 552) 48-35-56.

=== Samochodem ===
[[Plik:M14-UA.svg|25px]] — z [[Odessa|Odessy]], [[Mikołajów|Mikołajowa]], [[Nowa Kachowka|Nowej Kachowki]], [[Melitopol]]a, Priazowskiego, Primorska, [[Berdiańsk]]a, Mangusza, [[Mariupol]]a, [[Nowoazowsk]]a; można do niego dojechać z Austrii, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, Rosji europejską autostradą [[Plik:Tabliczka_E57.svg|25px]] (która pokrywa się z [[Plik:M14-UA.svg|25px]] na terenie Ukrainy).

[[Plik:M17-UA.svg|25px]]— z Oleshoka, [[Armiańsk]]a, Krasnoperekopska, [[Dżankoj]]a, Sowieckiego, [[Teodozja|Teodozji]], [[Kercz]]u; a także z Federacji Rosyjskiej i Gruzji (trasa [[Plik:Tabliczka_E97.svg|25px]]).

=== Autobusem ===
Do Chersonia można dojechać autobusem z niemal każdego miejsca na [[Ukraina|Ukrainie]]. Z [[Kijów|Kijowa]] kursuje autobus Gunsel (dwa razy dziennie).

{{Znacznik|Dworzec Autobusowy w Chersoniu|46.6604648|32.5937238|typ=transport}}'''Dworzec Autobusowy''', ul. Budionnego 1. ✉ ☎ +38 (0552) 33-70-80. 🕑 Czynne całą dobę. Obsługuje połączenia międzymiastowe i transport publiczny z odległych miejscowości obwodu chersońskiego. 

{{Znacznik|Podmiejski Dworzec Autobusowy|46.6393407|32.6078654|typ=transport}}'''Podmiejski Dworzec Autobusowy''', ul. Artema 1; ul. Majakowskiego 22. ☎ +38 (0552) 33-70-80, (0552) 49-92-11, (0552) 26-44-37. 🕑 5:00 - 23:00. Obsługuje linie podmiejskie.

Do Chersonia można dojechać autobusem z 40 miast w Polsce. Są to:

[[Bydgoszcz]], [[Gdańsk]], [[Gdynia]], [[Gliwice]], [[Gorzów Wielkopolski]], [[Grudziądz]], [[Jarosławl|Jarosław]], [[Katowice]], [[Kielce]], [[Konin]], [[Kraków]], [[Kutno]], [[Legnica]], [[Leszno]], Lubin, [[Lublin]], [[Łódź]], Nisko, Nowa Sól, [[Opatów]], [[Opole]], [[Piotrków Trybunalski]], [[Poznań]], [[Przemyśl]], [[Radom]], [[Rzeszów]], [[Sandomierz]], [[Słubice]], Stalowa Wola, [[Szczecin]], Świebodzin, [[Tarnów]], [[Tczew]], [[Toruń]], [[Warszawa]], [[Włocławek]], [[Wrocław]], [[Zabrze]], [[Zamość]], [[Zielona Góra]].

'''Wyjazdy z [[Warszawa|Warszawy]]''' do Chersonia odbywają się co najmniej kilka razy dziennie. Najczęściej z '''dworca autobusowego Warszawa Zachodnia'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Autobusy z [[Katowice|Katowic]]''' do Chersonia również wyjeżdżają od jednego do kilku razy w ciągu dnia (w zależności od dnia tygodnia). Głównym przystankiem jest w Katowicach '''dworzec PKS, przy ul. Piotra Skargi'''. Cena biletu jednostronnego zaczyna się od 155 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Kraków|Krakowa]]''' do Chersonia autokary odjeżdżają nawet 7 razy w ciągu dnia. Najważniejszym miejscem odjazdu w tym mieście jest '''dworzec autobusowy MDA, przy ul. Bosackiej'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Wrocław|Wrocławia]]''' do Chersonia autobusy wyjeżdżają nawet 10 razy w ciągu dnia, '''z nowego dworca autobusowego, znajdującego się na poziomie -2 galerii Wroclavia, na ul. Suchej 1'''. Cena biletu jednostronnego wynosi 155 zł lub więcej (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Łódź|Łodzi]]''' do Chersonia można dotrzeć autobusem wyjeżdżając z '''dworca autobusowego Łódź Kaliska, przy Al. Włókniarzy'''. Cena biletu w jedną stronę zaczyna się od 160 zł (stan na 06.11.2017 r.).

Również '''z [[Poznań|Poznania]]''' odjazdy odbywają się kilka razy dziennie. Miejscem odjazdu jest w tym mieście zwykle '''dworzec autobusowy przy ul. Matyi 2''', a bilet jednostronny można kupić od 170 zł. 

Przystanek docelowy w Chersoniu może być zależny od przewoźnika realizującego połączenie. Niemal jednak wszyscy dojeżdżają w tym mieście na dworzec autobusowy:

'''CHERSOŃ - Dworzec Autobusowy, ul. Budionnego 1'''

Przejazdy do Chersonia realizowane są przeważnie przez przewoźników ukraińskich, a tylko sporadycznie przez polskich. W Polsce oferują oni swoje usługi najczęściej za pośrednictwem firmy [http://www.eurobus.pl/ Eurobus], która jest ich przedstawicielem na tym terenie.

Planując autobusem na Ukrainę, należy brać pod uwagę, że rozkładowy czas podróży może być wydłużony z powodu oczekiwania na odprawę graniczną (zdarza się, że jest to nawet kilka godzin).

=== Statkiem ===
Transport wodny jest dostępny jedynie z przedmieść Chersonia i pobliskich wysp wakacyjnych.

== Komunikacja ==
{{mapa| 46.6425| 32.625| wysokość=500 | szerokość=600 | zoom=13|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Autobus miejski kosztuje 6 hrywien, a trolejbus 2,50 hrywien. Chersoń to bardzo dogodne miasto pod względem transportu publicznego, dzięki czemu można dotrzeć do dowolnego punktu w niecałe pół godziny. Największe korki występują na światłach na szosie Berisławskiej i alei Uszakowa, ale czas oczekiwania zazwyczaj nie przekracza 5-10 minut. Transport publiczny jest zazwyczaj w połowie pusty i kursuje dość często, więc jedynym momentem, w którym można napotkać korek, są godziny szczytu. W zdecydowanej większości środków transportu miejskiego (a także w niektórych autobusach podmiejskich i busach) płatność pobierana jest przy wysiadaniu.

Taksówki kosztują maksymalnie 70 hrywien.

Działa również transport wodny (łodzie i promy na nabrzeżu), którym można dotrzeć do każdego malowniczego zakątka delty Dniepru.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ukraine Cherson 2St.-Ekater.jpg|thumb|Sobór św. Katarzyny]]
Miasto przesiąknięte jest pewnym architektonicznym urokiem tzw. „południowego klasycyzmu”, ponieważ zabudowa z czasów ZSRR ledwo dotknęła centralnych ulic miasta. Jednocześnie stare budynki, które nie są własnością prywatną, wyglądają na opuszczone i wymagające remontu.

Najsłynniejszymi i zarazem najstarszymi zabytkami architektury Chersonia są Bramy Oczakowska i Moskiewska, Sobór Katarzyny oraz pozostałości Twierdzy Chersońskiej. Sobór Katarzyny, cerkiew Priwozna, sobór św. Mikołaja i cerkiew Kindia mają ponad 200 lat.

* {{zobacz
| name=Brama Oczakowska | alt= | url= | adres= | lat=46.63867| long=32.62347| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Brama Moskiewska | alt= | url= | adres= | lat=46.6433885| long=32.6286287| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Katarzyny | alt= | url= | adres= | lat=46.638888 | long=32.625361 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w latach 80. XVIII w. był jednym z pierwszych kościołów, jakie powstały po przejęciu przez Rosjan kontroli nad tzw. Nową Rosją po wojnie rosyjsko-tureckiej. Kopułowy kościół jest wykonany z piaskowca i został zbudowany przez generała Iwana Gannibala, afrykańskiego protegowanego Piotra Wielkiego i dziadka słynnego poety Aleksandra Puszkina, rzekomo według projektu architekta Iwana Starowa. Jest to miejsce spoczynku księcia Grigorija Potiomkina, kochanka cesarzowej Katarzyny i dowódcy wojskowego, który odegrał główną rolę w wojnie rosyjsko-tureckiej. Jednak części jego szczątków przechowywano wcześniej w klasztorze na terenie dzisiejszej Rumunii, a teraz zaginęły.
}}
* {{zobacz
| name=Budynek Arsenalu | alt= | url= | adres= | lat=| long=| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Mikołaja | alt= | url= | adres= | lat=46.6349| long=32.5909| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
=== Pomniki rzeźbiarskie ===
* {{zobacz
| name=Pomnik pierwszych stoczniowców | alt= | url= | adres=Nabrzeże Prospektu Uszakowa | lat=46.6283| long=32.6236| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Monument stanowi unikalny symbol Chersonia jako miasta stoczniowców. Został wzniesiony na skraju Chersońskiej Stoczni Admiralicji, gdzie 16 września 1783 r. zwodowano pierwszy okręt Floty Czarnomorskiej – „Chwałę Katarzyny”, przedstawiony na pomniku.
}}
* {{zobacz
| name=Zespół pamięci w Parku Chwały | alt= | url= | adres=ul. Perekopska | lat=46.6367717| long=32.6320023| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Powstał na miejscu Grobu Nieznanego Żołnierza.
}}
* {{zobacz
| name=Pomnik Johna Howarda. | alt= | url= | adres= | lat=46.648392| long=32.610476| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=1818-1820 r.
}}
Turyści powinni odwiedzić '''główny deptak Chersoniu - ulicę Suworowa''', założoną pod koniec XVIII wieku, na której znajduje się pamiątkowe popiersie dowódcy A.V. Suworow. Jest to popularne miejsce wypoczynku mieszkańców i gości; znajduje się tu wiele sklepów i lokali rozrywkowych. Ulica z jednej strony wychodzi na Park Lenina, najstarszy park miejski, którego kompozycyjnym centrum jest stuletni dąb; według legendy posadził go tu cesarz Aleksander II już w 1869 roku. W parku tym często odbywają się wakacje, a jednocześnie jest to jedno z najlepszych miejsc do wypoczynku z dziećmi.

'''Nabrzeże miejskie''' to jeden z punktów obowiązkowych dla turystów. Warto także wybrać się na spacer ulicą Gorkiego, Soborną (dawniej Lenina), Aleją Uszakowa i innymi historycznymi ulicami.

=== Muzea ===
[[Plik:Kherson Town hall.jpg|thumb|Muzeum Sztuki]]
* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/ Muzeum Historii Lokalnej] | alt= | url= | adres= | lat=46.62932| long=32.61048| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wystawa główna – osoba dorosła 10 funtów, cena ulgowa – 6 ₴; wystawa „Człowiek i broń” odpowiednio 10 i 5 ₴; „Sala A.V. Suworow” ₴5 i ₴3; zwiedzanie jednego z wydziałów – 20 i 10 ₴. Prowadzonych jest kilka rodzajów wycieczek: wycieczki krajoznawcze po przyrodzie obwodu chersońskiego, jego historii od czasów starożytnych do XX wieku, historii od 1917 do 1945 roku; wycieczki tematyczne „Starożytność i początki Chersoniu”, „Tajemnice starożytnych kopców”, „Starożytni Grecy na terenie regionu”, „Obwód chersoński – ziemia kozacka”, „Fauna i flora obwodu chersońskiego”, „Obwód chersoński w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”; oraz zwiedzanie wystawy „Człowiek i broń”. Muzeum zostało założone w 1890 roku przez ukraińską osobę publiczną, archeologa i lokalnego historyka W. I. Goszkiewicza i jest zespołem muzealnym o kierunkach historycznych, przyrodniczych, literackich i etnograficznych. Ekspozycje muzeum mieszczą się w domach będących zabytkami architektury i historii XIX wieku. W jego funduszach znajduje się ponad 170 tysięcy obiektów muzealnych, w tym jedna z najlepszych kolekcji archeologicznych na Ukrainie, której najstarsze znaleziska mają ponad 17 tysięcy lat; ciekawa kolekcja monet ze starożytnych miast północnego regionu Morza Czarnego; duży zespół próbek broni białej i palnej z XVI – XX w.; kolekcja strzelb myśliwskich z XVIII – XIX w.; kolekcja porcelany, mebli antycznych itp.
}}
:* {{zobacz
| name=Katedra Historii i Etnografii | alt= | url= | adres=ul. Soborna 9 | lat= | long= | wskazówki=Główny budynek muzeum
| tollfree=+380 (552) 22-97-47 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00. Dział prezentuje całą różnorodność, od scytyjskiej złotej biżuterii i starożytnych greckich rzeźb z marmuru po broń kozacką, pierwsze rysunki twierdzy Chersoniu i dzieła sztuki minionych wieków, historię i etnografię. Centralne miejsce zajmuje wystawa poświęcona powstaniu Chersonia i postaciom historycznym związanym z tym wydarzeniem. Uwagę przyciągają także obiekty etnograficzne – świadectwo wielonarodowościowego składu regionu.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/55-literaturnij-viddil.html Dział Literacki] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 1 | lat=46.63497600306866 | long=32.61634606272688 | wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 26-30-66 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=pon.–pt. 10:00–17:00. Prezentowane są unikatowe wydania książek, cenne zbiory ekslibrisów i rycin, rękopisy, oryginalne obrazy, przedmioty historyczne i pamiątkowe wybitnych pisarzy zaliczanych do światowej elity literackiej: A. S. Puszkina, L. M. Tołstoja, A. E. Kruchenycha, D. D. Burliuka, B. A. Ławrenowa, M. G. Kulisza.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/56-muzej-prirodi.html Katedra Historii Naturalne] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 5 | lat=46.634540007239465| long=32.61465927123332| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-10-92 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt.–sob. 10:00–17:00. Kolekcja flory i fauny regionu Chersoniu, utworzona pod koniec XIX wieku. słynny biolog I.K. Pachoski jest podstawą wydziału historii naturalnej. Na wystawie „Rzadkie i zagrożone zwierzęta świata” można zobaczyć tygrysa Usuri, lamparta, lamparta śnieżnego i różne gatunki niedźwiedzi. Jednym z najciekawszych miejsc w muzeum jest wystawa poświęcona światu przyrody Dolnego Dniepru, ujścia rzeki, Morza Azowskiego i Morza Czarnego. Centralną ekspozycją działu „Mieszkańcy Oceanu Światowego” jest jeden z największych obiektów muzealnych na Ukrainie - trzydziestometrowy szkielet płetwala błękitnego.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.artmuseum.ks.ua/ Muzeum Sztuki im. A. Szowkunienki] | alt= | url= | adres=ul. Soborna 34 | lat=46.6298| long=32.6095| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-31-64 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00.Dorosły 10 ₴, obniżona cena - 8 ₴. Można zamówić zwiedzanie i wycieczki tematyczne po wystawach. Muzeum mieści się w dawnym budynku Urzędu Miejskiego, wybudowanym w 1905 roku według projektu architekta Adolfa Minkusa. Kompletowanie zbiorów sztuki muzeum zaczęto uzupełniać na przełomie XIX i XX wieku. A obecnie liczy około 8 000 eksponatów muzealnych, gdzie obok dzieł klasycznych ważne miejsce zajmują dzieła międzynarodowej sztuki radzieckiej mistrzów z Ukrainy, Rosji, Mołdawii, krajów bałtyckich, Azji Środkowej i Kaukazu. Na wystawie stałej muzeum oferuje przegląd dzieł malarstwa ikonowego XVII – początków XX w., sztuki rosyjskiej XVIII – pierwszej połowy XIX w., sztuki ukraińskiej i rosyjskiej XIX – XX w., sztuki zachodnioeuropejskiej XVII – XIX w. Ekspozycja zajmuje 12 sal muzealnych.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
=== Teatry ===
* {{Znacznik|Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza|46.63353947339959|32.612612327872505|typ=atrakcja}}'''Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza'''.
* '''Teatr lalek'''.
* '''Filharmonia Regionalna'''.

=== Kina ===
[[Plik:Juv cinema kherson.jpg|thumb|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz]]
* '''Kino Multiplex''', ul. Zalaegerszeg 18 (''Centrum Handlowe Fabrika''). ☎ (0 552) 39-71-20. 🕑 10:00-02:00. Cena: 20-85 ₴. Oferuje 6 sal projekcyjnych z nowoczesnym sprzętem. Na miejscu znajduje się kawiarnia z ponad 100 tytułami. Dostępne są filmy 3D. Bilety można rezerwować online. 
* {{Znacznik|Kino Ukraina|46.6398767|32.6133414|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. ☎ (0 552) 22-54-22 punkt informacyjny, (0 552) 49-13-35 rezerwacja biletów. Niedawno odnowione. 
* {{Znacznik|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz|46.6387505|32.6226466|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. Perekopska, 11. ☎ (0 552) 26-41-93 punkt informacyjny, (0 552) 26-47-55 kasa biletowa. Cena biletu: ok. 30-35 ₴. Zbudowane według projektu architektonicznego z 1970 roku z myślą o prezentacjach, premierach filmowych, festiwalach itp. W początkach swojej działalności było jednym z największych kin na południu Ukrainy. Dziś Jubileuszowy jest w pewnym sensie jednym z symboli Chersonia. To kino z 1500 miejscami siedzącymi wyposażone jest w ekran z masy perłowej o wymiarach 19x82 cali i najnowszy system dźwięku Dolby Digital EX. Znajduje się tam również sala 3D na 100 miejsc. W holu znajduje się bar. Bilety można rezerwować online na stronie internetowej.

=== Parki ===
Kultura parkowa w Chersoniu narodziła się pod koniec XVIII wieku. Obecny Park Lenina był jednym z pierwszych założonych w 1785 roku i znajdował się między miastem a Twierdzą Chersońską. Kilka lat wcześniej, na północno-zachodnich obrzeżach miasta, powstał najstarszy park miejski – Ogród Państwowy. Tereny parkowe były zazwyczaj ulubionymi miejscami wypoczynku mieszkańców i miejscem uroczystości publicznych. Do projektowania parków zapraszano ogrodników z zagranicy, dlatego najstarsze parki projektowane są w tradycji angielskich parków krajobrazowych z elementami barokowymi.

Później, w okresie upadku Chersonia, parki zostały opuszczone i przywrócone dopiero wraz z nadejściem władzy radzieckiej. W tym okresie powstało wiele nowych terenów rekreacyjnych, a stare przemianowano.

* {{Znacznik|Ogród Państwowy|46.634903467586064|32.61994814925202|typ=natura}}'''Ogród Państwowy''' (''Park Miejski''), ul. Połtawska 89 (''rejon komsomolski''). Najstarszy park w mieście, założony w 1783 roku, został zaprojektowany przez angielskiego ogrodnika Moffetta, który zasadził około 10 000 drzew. Obejmował 12 terenów zielonych i szybko stał się ulubionym miejscem wypoczynku mieszkańców Chersonia oraz miejscem uroczystości publicznych. W ciągu swojej historii ogród był wielokrotnie niszczony i odbudowywany, a niestety do dziś zachowała się jedynie około jedna dziesiąta jego okazałego ogrodu, składającego się z majestatycznych, starych dębów. Prawdziwym zabytkiem przyrodniczym i historycznym parku jest Dąb Stulecia, który według mapy inwentaryzacyjnej ma 130 lat, choć niektórzy badacze uważają go za najstarszy dąb w mieście, liczący nawet 200 lat. Legenda głosi, że drzewo zostało posadzone przez samą cesarzową Katarzynę II podczas wizyty w Chersoniu.
* '''Park im. W. I. Lenina''', położony między ul. Perekopską, ul. Kirowa i prospektem Uszakowa (''rejon Suworowski''). Jeden z najstarszych parków miasta, założony w 1785 roku z rozkazu G. A. Potiomkina. Po pewnym czasie został jednak zaniedbany, a drzewa wycięto. W pierwszej połowie XIX wieku na jego terenie znajdował się plac paradny, na którym do 1868 roku organizowano wyścigi konne. W 1869 roku wicegubernator podjął decyzję o odbudowie parku. Otrzymał on wówczas nazwę Denisowskiego, na cześć inicjatora jego odnowienia. Już w 1880 roku park przemianowano jednak na Aleksandrowski, z okazji 25. rocznicy panowania cara Aleksandra II. Park miał niezwykły jak na Chersoń regularny, promienisty układ alejek, łączący elementy parku krajobrazowego i barokowego. W 1880 roku, w centrum parku, na skrzyżowaniu ośmiu alei, posadzono słynny '''aleksandrowski dąb szypułkowy'''. Drzewo zachowało się do dziś i jest obecnie pomnikiem przyrody.
* {{Znacznik|Park im. Leninskiego Komsomołu|46.64141649321895|32.625478220484126|typ=natura}}'''Park im. Leninskiego Komsomołu''', położony między ulicami Perekopską i 40-lecia Października (''rejon Suworowski''). W parku, oprócz pozostałości twierdzy chersońskiej, znajduje się szereg pomników, jezioro, a także oryginalny pomnik jarzma z wiadrami.
[[Plik:Парк слави.jpg|thumb|Aleja Chwały z widokiem na kompleks memorialny i Monument Chwały.]]
** {{Znacznik|Park Chwały|46.6376681|32.6310483|typ=natura}}'''Park Chwały''', na skrzyżowaniu ulic Drużby i Perekopskiej, w pobliżu Parku im. Leninskiego Komsomołu (''rejon Suworowski''). Do Parku im. Leninskiego Komsomołu przylega Park Chwały z Aleją Bohaterów Związku Radzieckiego, prowadzącą do kompleksu memorialnego poświęconego żołnierzom wyzwalającym miasto. Znajduje się tu wieczny ogień, a na brązowych płytach przedstawiono historię miasta. Z parku roztacza się piękna panorama dnieprzańskich terenów zalewowych. Najbardziej charakterystycznym elementem parku jest majestatyczny Monument Chwały – kolumna zwieńczona figurą kobiety z wieńcem, symbolizującą chwałę obwodu chersońskiego.
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym|46.65850328255331|32.59068041228499|typ=natura}}'''Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym'''
* {{Znacznik|Hydropark|46.6029056|32.577468|typ=natura}}'''Hydropark'''
* '''Park dendrologiczny Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu Rolniczego'''.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
* {{Znacznik|'''Centralny Dom Towarowy'''|46.641204|32.613094|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Centralny Dom Towarowy''' (''CUM''), prospekt Uszakowa 49, ☎ (0552) 42-38-23. Miejski dom towarowy jest jednym z pierwszych dużych centrów handlowych w mieście. Obecnie mieści wiele punktów sprzedaży artykułów pierwszej potrzeby, sprzętu, odzieży i innych towarów. Na kondygnacji podziemnej znajdują się m.in. dział jubilerski, sklep z galanterią skórzaną, sklep z pamiątkami, telefony komórkowe oraz artykuły papiernicze. Na 2. piętrze mieszczą się sklepy z odzieżą i artykułami sportowymi, dział dziecięcy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem damskim. Na 3. piętrze znajdują się sklep z instrumentami muzycznymi, dział meblowy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem. Na 1. piętrze działa duży supermarket spożywczy „Silpo”, a także punkty sprzedaży biżuterii, pamiątek i telefonów komórkowych, sklep z chemią gospodarczą i kosmetykami, kafeteria z szybkim jedzeniem oraz inne punkty handlowe.

== Gastronomia ==
Na dużych targowiskach (Centralnym i Dnieprowskim) znajdują się stołówki w typowym radzieckim stylu gastronomii zbiorowej, oferujące jedzenie w odpowiednich dla tego typu miejsc, nieturystycznych cenach.

== Życie nocne ==
* {{Znacznik|'''Amigo'''|46.6215561|32.5821294|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Klub artystyczny „Amigo”''' — ☎ +38 (0552) 444-300.
* '''Klub nocny „Szokolad”''' (Шоколад) — ul. Dzierżyńskiego 13, ☎ +380 (95) 700-07-50, godz. 12:00–04:00.
* {{Znacznik|'''Rest'''|46.6697077|32.6156443|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Klub nocny „Rest”''' (Рест) — ☎ +38 (095) 344-40-24.

== Imprezy ==
Chersoniu jest miejscem międzynarodowego festiwalu teatralnego „'''Melpomena z Tawrii'''”, który odbywa się co roku w połowie czerwca.

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Obwód_chersoński}}

[[Kategoria:Ukraina]]</text>
      <sha1>55qo87dua7e8c2l5b1cc81hci2iau8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158205</id>
      <parentid>158204</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T18:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Noclegi */</comment>
      <origin>158205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34611" sha1="n9dgs3zkfgc73wcudo471jqc6l38cst" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Chersoń
 |nazwa oryginalna = Херсон
 |widok            = Khersonkollage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Coat_of_arms_of_Kherson.svg
 |mapa             = Cherson-Ukraine-Map.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Ukraina]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Kherson_Oblast.svg|20px]] [[Obwód chersoński]]
 |powierzchnia     = 65,2
 |wysokość         = 21
 |ludność          = 60 000
 |prefiks          = +380-552
 |kod pocztowy     = 73000—73480
 |www              = https://miskrada.kherson.ua/
}}
'''Chersoń''' ([[Rozmówki ukraińskie|ukr]] Херсон) leży w północnej części regionu Morza Czarnego i jest centrum administracyjnym [[Obwód chersoński|obwodu chersońskiego]]. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców na nabrzeżu miejskim.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Historia miasta jest ściśle związana z historią Imperium Rosyjskiego i jego postaciami, ponieważ zostało założone na rozkaz Katarzyny II w 1778 roku. Swoją nazwę zawdzięcza Chersonezowi Tawryjskiemu, położonemu w południowo-zachodniej części [[Krym|Półwyspu Krymskiego]]. Niegdyś miasto było prawdopodobnie najbardziej rozwinięte w południowej [[Ukraina|Ukrainie]], centrum guberni chersońskiej, a poprzez port prowadzono handel z Francją, Hiszpanią, Włochami i innymi krajami europejskimi, co niewątpliwie budzi dumę mieszkańców.

Należy zauważyć, że Chersoń odegrał również znaczącą rolę w tworzeniu ukraińskiej państwowości. Po obaleniu samodzierżawia powstała tu organizacja polityczna „Ukraińska Chata”, która stała się głównym źródłem idei niepodległości narodowej w całym obwodzie chersońskim. Jednak już w 1789 roku, po założeniu [[Mikołajów|Mikołajowa]], do którego przeniesiono Admiralicję, miasto straciło na znaczeniu jako ważna twierdza graniczna, prawie cała ludność je opuściła, a Chersoń stał się zwykłym miastem powiatowym. W okresie sowieckim Chersoń utracił wiodącą pozycję na południu Ukrainy, ale nadal rozwijał się jako duży ośrodek przemysłowy i rolniczy. Wiodącymi gałęziami przemysłu były przemysł stoczniowy i maszynowy, bawełniany, spożywczy itp.

Dziś Chersoń jest znaczącym ośrodkiem rolniczym, przemysłowym, handlowym, edukacyjnym i kulturalnym; ośrodkiem regionalnym, 16. najludniejszym miastem na Ukrainie. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców, znajdujący się na nabrzeżu miejskim. Miasto posiada również miasto satelickie [[Oleszko]].

=== Turystyka ===
Chersonia nie należy uważać za miasto nastawione na turystów: jest tu niewielu turystów ukraińskich i zagranicznych (zwłaszcza tych ostatnich); najczęściej odwiedza się je latem, jako miejsce przesiadkowe do dalszych podróży do kurortów nadmorskich i atrakcji regionu (Askania-Nowa, Sicz Oleszkowska, winiarnie, latarnia morska Adżygolska itp.). Jednocześnie potencjał turystyczny miasta jest znacznie niedoceniany – w centrum znajduje się wiele zabytków architektury, zabytkowych domów i kościołów (z końca XVIII i początku XIX wieku), muzeów, teatrów, centrów handlowych i sklepów z pamiątkami. Ze względu na stosunkowo niewielką liczbę odwiedzających, mieszkańcy chętnie dzielą się historiami i legendami Chersonia i są przyjaźnie nastawieni do turystów.

Głównym problemem miasta pozostaje baza noclegowa – pomimo dość bogatej oferty usług turystycznych, wycieczek, terenów rekreacyjnych, produktów turystycznych, rozrywki i innych atrakcji, hotelarstwo jest bardzo słabo rozwinięte. Nie ma tu absolutnie żadnych hosteli. Ceny większości produktów spożywczych, pamiątek, noclegów i innych wydatków są tu zauważalnie niższe niż w innych miastach Ukrainy.

=== Rejony ===
{{Lista regionów
| mapa regionów = Kherson regions map.png
| rozmiar mapy = 250px
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Rejon dnieprowski
| kolor regionu 1 = a1699a
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Utworzony w 1965 rejon graniczy z [[Obwód mikołajowski|obwodem mikołajowskim]], obejmuje trzy rady wiejskie. Historycznie rzecz biorąc, rejon dniprowski jest okręgiem przemysłu przetwórczego. Na jego terytorium znajduje się jeden z największych rynków w Chersoniu, a także wybudowane w 2012 roku centrum handlowo-rozrywkowe „Fabrika”, w którym spędza wolny czas wielu mieszkańców Chersoniu.

| nazwa regionu 2 = Rejon korabelny
| kolor regionu 2 = a16947
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Założony w 1965 roku; położony na prawym zboczu doliny Dniepru. Obejmuje 7 mikrodzielnic i 4 osiedla, jest ważnym okręgiem przemysłowym. Na jego terenie działa 39 przedsiębiorstw (stan na 2008 rok), wytwarzających 45% całkowitej produkcji przemysłowej miasta, a także 10 gospodarstw rolnych o różnych formach własności. Obejmuje częściowo centrum miasta i klasyczne szlaki turystyczne.

| nazwa regionu 3 = Rejon centralny
| kolor regionu 3 = ee696a
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Najstarszy okręg administracyjny miasta, utworzony 4 stycznia 1965 roku, obejmuje historyczne centrum Chersonia, a także większość zabytków historycznych, architektonicznych, instytucji edukacyjnych i kulturalnych. Swoją nazwę zawdzięcza słynnemu dowódcy, uczestnikowi wojny rosyjsko-tureckiej O. W. Suworowowi, który przebywał w mieście w latach 1782-1784 i 1786-1787. Jego imieniem nazwano również deptak w Chersoniu, miejsce wypoczynku mieszkańców. To właśnie tutaj skupia się najwięcej atrakcji turystycznych.
}}

== Język ==
Większość mieszkańców Chersonia jest dwujęzyczna, ale głównym językiem komunikacji jest [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]] i ukraińsko-rosyjski surżyk. Starsze pokolenie preferuje [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]], ale równie dobrze rozumie [[Rozmówki ukraińskie|ukraiński]]; młodzi chętnie przechodzą z jednego języka na drugi, często posługując się dodatkowo trzecim językiem obcym, zazwyczaj angielskim lub niemieckim (rzadziej obydwoma), w codziennym życiu.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Ostrzeżenie|Od 24 lutego 2022 roku wszystkie ukraińskie lotniska zawiesiły loty cywilne do czasu zniesienia stanu wojennego na terytorium tego państwa. Większość z nich została uszkodzona, a nawet zniszczona w wyniku bombardowań lotniczych armii rosyjskiej, więc nawet po zakończeniu wojny mogą one pozostać zamknięte z powodu przebudowy i znacznego doposażenia.}}
{{Znacznik|Port lotniczy Chersoń|46.668056|32.502222|typ=transport}}'''[https://khe.aero/ Międzynarodowy Port Lotniczy Chersoń]''' ({{IATA|KHE}}), e-mail: support@airport.kherson. Znajduje się we wsi Czornobajwka koło Chersonia, założonej w 1946 roku. W 2013 roku lotnisko zostało przebudowane i obecnie działa w normalnym trybie. Obsługuje transport lotniczy na terenie Ukrainy z i do [[Dniepr|Dniepropietrowska]], [[Kijów|Kijowa]], [[Lwów|Lwowa]];

Na terenie lotniska znajduje się centrum medyczne, zlokalizowane na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala. Jest ono wyposażone we wszystkie niezbędne urządzenia do udzielania pierwszej pomocy. Pasażerowie mogą z niego korzystać w przypadku choroby lub zaostrzenia ostrej choroby przewlekłej. Pasażerowie o ograniczonej sprawności fizycznej mają zapewnione usługi specjalne. Na lotnisku przez całą dobę dyżurują funkcjonariusze policji. W razie jakichkolwiek problemów można skontaktować się z dyżurnym departamentu spraw wewnętrznych, zlokalizowanym na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala.

Połączenia z miastem realizowane są linią autobusową nr 101 „Krasen-Lotnisko”. Autobusy kursują codziennie w godzinach 7:00-20:00 z przerwą 15-20 minut. Autobus zatrzymuje się na stacjach „Rynek Główny”, „Dworzec Kolejowy” i „Dworzec Autobusowy”. Dodatkowo, dla zwiedzających dostępne są usługi taksówkowe.
Godziny otwarcia:

'''Uwaga!''' W weekendy i święta usługi świadczone są na życzenie. Zgłoszenie należy złożyć w administracji lotniska dzień wcześniej, najpóźniej do godziny 13:00.

— Administracja lotniska: 8:00-17:00.
— Biuro Informacji Turystycznej AFIS: 8:00-17:00.
— Odprawa celna i imigracyjna: zgodnie z rozkładem lotów regularnych oraz na życzenie w przypadku lotów czarterowych.
— Służby medyczne i sanitarne: 8:00-17:00.
— Biuro Meteorologiczne: 24 godziny na dobę.
— Policja: 24 godziny na dobę.
''Numery kontaktowe:''

— Księgowość: (0 552) 33-71-79.
— Zastępca Dyrektora ds. Bezpieczeństwa Lotniczego: (0 552) 33-71-88.
— Biuro Meteorologiczne: (0 552) 33-71-81.
— Recepcja Dyrektora: (0 552) 33-71-95.
— Służba Organizacji Transportu (faks): (0 552) 33-71-87.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Залізничний вокзал Херсону.JPG|210px|thumb|left|Widok na centralny budynek stacji z placu Prywokzalnego]]
{{Znacznik|Dworzec kolejowy w Chersoniu|46.656111|32.604722|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy w Chersoniu''', plac Prywokzalny 1. Jedyny dworzec kolejowy w mieście łączący Cherson z innymi miejscowościami, został założony 16 października 1907 roku. Posiada 4 tory postojowe i znajduje się na początku centralnej ulicy miasta – Prospektu Uszakowa, na placu Prywokzalnym. Odjeżdżają stąd pociągi nie tylko do całej [[Ukraina|Ukrainy]], ale także za granicę ([[Moskwa]], [[Mińsk]]), a także do pociągów podmiejskich, choć ich liczba gwałtownie spadła w 2012 roku. Do Chersonia można dojechać pociągiem z niemal każdego miejsca na Ukrainie. Kasy biletowe pociągów podmiejskich i dalekobieżnych są czynne 24 godziny na dobę na dworcu. W budynku dworca znajdują się dwie poczekalnie (zwykła i o podwyższonym komforcie), kawiarnie i toalety. Zniżki na przejazdy przysługują niektórym uprzywilejowanym kategoriom obywateli Ukrainy.

W pobliżu budynku dworca znajduje się przychodnia, przechowalnia bagażu, hotele, kantory wymiany walut oraz punkty dostępu do internetu. Z dworca można dojechać do dowolnego punktu miasta transportem lokalnym lub taksówką. 

''Odległości kolejowe i czas podróży:''

* Do [[Zaporoże|Zaporoża]] — 280 km (≈ 9 godzin).
* Do [[Kijów|Kijowa]] — 582 km (≈ 12 godzin).
* Do [[Lwów|Lwowa]] — 832 km (≈ 19-20 godzin).
* Do [[Mikołajów|Mikołajowa]] — 66 km (≈ 1 godzina).
* Do [[Odessa|Odessy]] — 198 km (≈ 6-8 godzin).
* Do [[Symferopol]]a — 566 km (≈ 5-6 godzin).
* Do [[Charków|Charkowa]] — 545 km (≈ 18 godzin).
* Do [[Chmielnicki]]ego — 606 km (≈ 13 godzin).
''Numery kontaktowe:''

— Informacja dworcowa: (0 552) 48-20-08.
— Zamówienie biletów (24 godziny): (0 552) 48-22-91.
— Rezerwacja biletów i zamawianie biletów z dostawą na terenie miasta: (0 552) 48-34-33.
— Przechowalnia bagażu: (0 552) 48-21-58.
— Zamówienie samochodów specjalnych do przewozu osób niepełnosprawnych: (0 552) 48-35-56.

=== Samochodem ===
[[Plik:M14-UA.svg|25px]] — z [[Odessa|Odessy]], [[Mikołajów|Mikołajowa]], [[Nowa Kachowka|Nowej Kachowki]], [[Melitopol]]a, Priazowskiego, Primorska, [[Berdiańsk]]a, Mangusza, [[Mariupol]]a, [[Nowoazowsk]]a; można do niego dojechać z Austrii, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, Rosji europejską autostradą [[Plik:Tabliczka_E57.svg|25px]] (która pokrywa się z [[Plik:M14-UA.svg|25px]] na terenie Ukrainy).

[[Plik:M17-UA.svg|25px]]— z Oleshoka, [[Armiańsk]]a, Krasnoperekopska, [[Dżankoj]]a, Sowieckiego, [[Teodozja|Teodozji]], [[Kercz]]u; a także z Federacji Rosyjskiej i Gruzji (trasa [[Plik:Tabliczka_E97.svg|25px]]).

=== Autobusem ===
Do Chersonia można dojechać autobusem z niemal każdego miejsca na [[Ukraina|Ukrainie]]. Z [[Kijów|Kijowa]] kursuje autobus Gunsel (dwa razy dziennie).

{{Znacznik|Dworzec Autobusowy w Chersoniu|46.6604648|32.5937238|typ=transport}}'''Dworzec Autobusowy''', ul. Budionnego 1. ✉ ☎ +38 (0552) 33-70-80. 🕑 Czynne całą dobę. Obsługuje połączenia międzymiastowe i transport publiczny z odległych miejscowości obwodu chersońskiego. 

{{Znacznik|Podmiejski Dworzec Autobusowy|46.6393407|32.6078654|typ=transport}}'''Podmiejski Dworzec Autobusowy''', ul. Artema 1; ul. Majakowskiego 22. ☎ +38 (0552) 33-70-80, (0552) 49-92-11, (0552) 26-44-37. 🕑 5:00 - 23:00. Obsługuje linie podmiejskie.

Do Chersonia można dojechać autobusem z 40 miast w Polsce. Są to:

[[Bydgoszcz]], [[Gdańsk]], [[Gdynia]], [[Gliwice]], [[Gorzów Wielkopolski]], [[Grudziądz]], [[Jarosławl|Jarosław]], [[Katowice]], [[Kielce]], [[Konin]], [[Kraków]], [[Kutno]], [[Legnica]], [[Leszno]], Lubin, [[Lublin]], [[Łódź]], Nisko, Nowa Sól, [[Opatów]], [[Opole]], [[Piotrków Trybunalski]], [[Poznań]], [[Przemyśl]], [[Radom]], [[Rzeszów]], [[Sandomierz]], [[Słubice]], Stalowa Wola, [[Szczecin]], Świebodzin, [[Tarnów]], [[Tczew]], [[Toruń]], [[Warszawa]], [[Włocławek]], [[Wrocław]], [[Zabrze]], [[Zamość]], [[Zielona Góra]].

'''Wyjazdy z [[Warszawa|Warszawy]]''' do Chersonia odbywają się co najmniej kilka razy dziennie. Najczęściej z '''dworca autobusowego Warszawa Zachodnia'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Autobusy z [[Katowice|Katowic]]''' do Chersonia również wyjeżdżają od jednego do kilku razy w ciągu dnia (w zależności od dnia tygodnia). Głównym przystankiem jest w Katowicach '''dworzec PKS, przy ul. Piotra Skargi'''. Cena biletu jednostronnego zaczyna się od 155 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Kraków|Krakowa]]''' do Chersonia autokary odjeżdżają nawet 7 razy w ciągu dnia. Najważniejszym miejscem odjazdu w tym mieście jest '''dworzec autobusowy MDA, przy ul. Bosackiej'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Wrocław|Wrocławia]]''' do Chersonia autobusy wyjeżdżają nawet 10 razy w ciągu dnia, '''z nowego dworca autobusowego, znajdującego się na poziomie -2 galerii Wroclavia, na ul. Suchej 1'''. Cena biletu jednostronnego wynosi 155 zł lub więcej (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Łódź|Łodzi]]''' do Chersonia można dotrzeć autobusem wyjeżdżając z '''dworca autobusowego Łódź Kaliska, przy Al. Włókniarzy'''. Cena biletu w jedną stronę zaczyna się od 160 zł (stan na 06.11.2017 r.).

Również '''z [[Poznań|Poznania]]''' odjazdy odbywają się kilka razy dziennie. Miejscem odjazdu jest w tym mieście zwykle '''dworzec autobusowy przy ul. Matyi 2''', a bilet jednostronny można kupić od 170 zł. 

Przystanek docelowy w Chersoniu może być zależny od przewoźnika realizującego połączenie. Niemal jednak wszyscy dojeżdżają w tym mieście na dworzec autobusowy:

'''CHERSOŃ - Dworzec Autobusowy, ul. Budionnego 1'''

Przejazdy do Chersonia realizowane są przeważnie przez przewoźników ukraińskich, a tylko sporadycznie przez polskich. W Polsce oferują oni swoje usługi najczęściej za pośrednictwem firmy [http://www.eurobus.pl/ Eurobus], która jest ich przedstawicielem na tym terenie.

Planując autobusem na Ukrainę, należy brać pod uwagę, że rozkładowy czas podróży może być wydłużony z powodu oczekiwania na odprawę graniczną (zdarza się, że jest to nawet kilka godzin).

=== Statkiem ===
Transport wodny jest dostępny jedynie z przedmieść Chersonia i pobliskich wysp wakacyjnych.

== Komunikacja ==
{{mapa| 46.6425| 32.625| wysokość=500 | szerokość=600 | zoom=13|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Autobus miejski kosztuje 6 hrywien, a trolejbus 2,50 hrywien. Chersoń to bardzo dogodne miasto pod względem transportu publicznego, dzięki czemu można dotrzeć do dowolnego punktu w niecałe pół godziny. Największe korki występują na światłach na szosie Berisławskiej i alei Uszakowa, ale czas oczekiwania zazwyczaj nie przekracza 5-10 minut. Transport publiczny jest zazwyczaj w połowie pusty i kursuje dość często, więc jedynym momentem, w którym można napotkać korek, są godziny szczytu. W zdecydowanej większości środków transportu miejskiego (a także w niektórych autobusach podmiejskich i busach) płatność pobierana jest przy wysiadaniu.

Taksówki kosztują maksymalnie 70 hrywien.

Działa również transport wodny (łodzie i promy na nabrzeżu), którym można dotrzeć do każdego malowniczego zakątka delty Dniepru.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ukraine Cherson 2St.-Ekater.jpg|thumb|Sobór św. Katarzyny]]
Miasto przesiąknięte jest pewnym architektonicznym urokiem tzw. „południowego klasycyzmu”, ponieważ zabudowa z czasów ZSRR ledwo dotknęła centralnych ulic miasta. Jednocześnie stare budynki, które nie są własnością prywatną, wyglądają na opuszczone i wymagające remontu.

Najsłynniejszymi i zarazem najstarszymi zabytkami architektury Chersonia są Bramy Oczakowska i Moskiewska, Sobór Katarzyny oraz pozostałości Twierdzy Chersońskiej. Sobór Katarzyny, cerkiew Priwozna, sobór św. Mikołaja i cerkiew Kindia mają ponad 200 lat.

* {{zobacz
| name=Brama Oczakowska | alt= | url= | adres= | lat=46.63867| long=32.62347| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Brama Moskiewska | alt= | url= | adres= | lat=46.6433885| long=32.6286287| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Katarzyny | alt= | url= | adres= | lat=46.638888 | long=32.625361 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w latach 80. XVIII w. był jednym z pierwszych kościołów, jakie powstały po przejęciu przez Rosjan kontroli nad tzw. Nową Rosją po wojnie rosyjsko-tureckiej. Kopułowy kościół jest wykonany z piaskowca i został zbudowany przez generała Iwana Gannibala, afrykańskiego protegowanego Piotra Wielkiego i dziadka słynnego poety Aleksandra Puszkina, rzekomo według projektu architekta Iwana Starowa. Jest to miejsce spoczynku księcia Grigorija Potiomkina, kochanka cesarzowej Katarzyny i dowódcy wojskowego, który odegrał główną rolę w wojnie rosyjsko-tureckiej. Jednak części jego szczątków przechowywano wcześniej w klasztorze na terenie dzisiejszej Rumunii, a teraz zaginęły.
}}
* {{zobacz
| name=Budynek Arsenalu | alt= | url= | adres= | lat=| long=| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Mikołaja | alt= | url= | adres= | lat=46.6349| long=32.5909| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
=== Pomniki rzeźbiarskie ===
* {{zobacz
| name=Pomnik pierwszych stoczniowców | alt= | url= | adres=Nabrzeże Prospektu Uszakowa | lat=46.6283| long=32.6236| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Monument stanowi unikalny symbol Chersonia jako miasta stoczniowców. Został wzniesiony na skraju Chersońskiej Stoczni Admiralicji, gdzie 16 września 1783 r. zwodowano pierwszy okręt Floty Czarnomorskiej – „Chwałę Katarzyny”, przedstawiony na pomniku.
}}
* {{zobacz
| name=Zespół pamięci w Parku Chwały | alt= | url= | adres=ul. Perekopska | lat=46.6367717| long=32.6320023| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Powstał na miejscu Grobu Nieznanego Żołnierza.
}}
* {{zobacz
| name=Pomnik Johna Howarda. | alt= | url= | adres= | lat=46.648392| long=32.610476| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=1818-1820 r.
}}
Turyści powinni odwiedzić '''główny deptak Chersoniu - ulicę Suworowa''', założoną pod koniec XVIII wieku, na której znajduje się pamiątkowe popiersie dowódcy A.V. Suworow. Jest to popularne miejsce wypoczynku mieszkańców i gości; znajduje się tu wiele sklepów i lokali rozrywkowych. Ulica z jednej strony wychodzi na Park Lenina, najstarszy park miejski, którego kompozycyjnym centrum jest stuletni dąb; według legendy posadził go tu cesarz Aleksander II już w 1869 roku. W parku tym często odbywają się wakacje, a jednocześnie jest to jedno z najlepszych miejsc do wypoczynku z dziećmi.

'''Nabrzeże miejskie''' to jeden z punktów obowiązkowych dla turystów. Warto także wybrać się na spacer ulicą Gorkiego, Soborną (dawniej Lenina), Aleją Uszakowa i innymi historycznymi ulicami.

=== Muzea ===
[[Plik:Kherson Town hall.jpg|thumb|Muzeum Sztuki]]
* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/ Muzeum Historii Lokalnej] | alt= | url= | adres= | lat=46.62932| long=32.61048| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wystawa główna – osoba dorosła 10 funtów, cena ulgowa – 6 ₴; wystawa „Człowiek i broń” odpowiednio 10 i 5 ₴; „Sala A.V. Suworow” ₴5 i ₴3; zwiedzanie jednego z wydziałów – 20 i 10 ₴. Prowadzonych jest kilka rodzajów wycieczek: wycieczki krajoznawcze po przyrodzie obwodu chersońskiego, jego historii od czasów starożytnych do XX wieku, historii od 1917 do 1945 roku; wycieczki tematyczne „Starożytność i początki Chersoniu”, „Tajemnice starożytnych kopców”, „Starożytni Grecy na terenie regionu”, „Obwód chersoński – ziemia kozacka”, „Fauna i flora obwodu chersońskiego”, „Obwód chersoński w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”; oraz zwiedzanie wystawy „Człowiek i broń”. Muzeum zostało założone w 1890 roku przez ukraińską osobę publiczną, archeologa i lokalnego historyka W. I. Goszkiewicza i jest zespołem muzealnym o kierunkach historycznych, przyrodniczych, literackich i etnograficznych. Ekspozycje muzeum mieszczą się w domach będących zabytkami architektury i historii XIX wieku. W jego funduszach znajduje się ponad 170 tysięcy obiektów muzealnych, w tym jedna z najlepszych kolekcji archeologicznych na Ukrainie, której najstarsze znaleziska mają ponad 17 tysięcy lat; ciekawa kolekcja monet ze starożytnych miast północnego regionu Morza Czarnego; duży zespół próbek broni białej i palnej z XVI – XX w.; kolekcja strzelb myśliwskich z XVIII – XIX w.; kolekcja porcelany, mebli antycznych itp.
}}
:* {{zobacz
| name=Katedra Historii i Etnografii | alt= | url= | adres=ul. Soborna 9 | lat= | long= | wskazówki=Główny budynek muzeum
| tollfree=+380 (552) 22-97-47 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00. Dział prezentuje całą różnorodność, od scytyjskiej złotej biżuterii i starożytnych greckich rzeźb z marmuru po broń kozacką, pierwsze rysunki twierdzy Chersoniu i dzieła sztuki minionych wieków, historię i etnografię. Centralne miejsce zajmuje wystawa poświęcona powstaniu Chersonia i postaciom historycznym związanym z tym wydarzeniem. Uwagę przyciągają także obiekty etnograficzne – świadectwo wielonarodowościowego składu regionu.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/55-literaturnij-viddil.html Dział Literacki] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 1 | lat=46.63497600306866 | long=32.61634606272688 | wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 26-30-66 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=pon.–pt. 10:00–17:00. Prezentowane są unikatowe wydania książek, cenne zbiory ekslibrisów i rycin, rękopisy, oryginalne obrazy, przedmioty historyczne i pamiątkowe wybitnych pisarzy zaliczanych do światowej elity literackiej: A. S. Puszkina, L. M. Tołstoja, A. E. Kruchenycha, D. D. Burliuka, B. A. Ławrenowa, M. G. Kulisza.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/56-muzej-prirodi.html Katedra Historii Naturalne] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 5 | lat=46.634540007239465| long=32.61465927123332| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-10-92 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt.–sob. 10:00–17:00. Kolekcja flory i fauny regionu Chersoniu, utworzona pod koniec XIX wieku. słynny biolog I.K. Pachoski jest podstawą wydziału historii naturalnej. Na wystawie „Rzadkie i zagrożone zwierzęta świata” można zobaczyć tygrysa Usuri, lamparta, lamparta śnieżnego i różne gatunki niedźwiedzi. Jednym z najciekawszych miejsc w muzeum jest wystawa poświęcona światu przyrody Dolnego Dniepru, ujścia rzeki, Morza Azowskiego i Morza Czarnego. Centralną ekspozycją działu „Mieszkańcy Oceanu Światowego” jest jeden z największych obiektów muzealnych na Ukrainie - trzydziestometrowy szkielet płetwala błękitnego.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.artmuseum.ks.ua/ Muzeum Sztuki im. A. Szowkunienki] | alt= | url= | adres=ul. Soborna 34 | lat=46.6298| long=32.6095| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-31-64 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00.Dorosły 10 ₴, obniżona cena - 8 ₴. Można zamówić zwiedzanie i wycieczki tematyczne po wystawach. Muzeum mieści się w dawnym budynku Urzędu Miejskiego, wybudowanym w 1905 roku według projektu architekta Adolfa Minkusa. Kompletowanie zbiorów sztuki muzeum zaczęto uzupełniać na przełomie XIX i XX wieku. A obecnie liczy około 8 000 eksponatów muzealnych, gdzie obok dzieł klasycznych ważne miejsce zajmują dzieła międzynarodowej sztuki radzieckiej mistrzów z Ukrainy, Rosji, Mołdawii, krajów bałtyckich, Azji Środkowej i Kaukazu. Na wystawie stałej muzeum oferuje przegląd dzieł malarstwa ikonowego XVII – początków XX w., sztuki rosyjskiej XVIII – pierwszej połowy XIX w., sztuki ukraińskiej i rosyjskiej XIX – XX w., sztuki zachodnioeuropejskiej XVII – XIX w. Ekspozycja zajmuje 12 sal muzealnych.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
=== Teatry ===
* {{Znacznik|Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza|46.63353947339959|32.612612327872505|typ=atrakcja}}'''Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza'''.
* '''Teatr lalek'''.
* '''Filharmonia Regionalna'''.

=== Kina ===
[[Plik:Juv cinema kherson.jpg|thumb|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz]]
* '''Kino Multiplex''', ul. Zalaegerszeg 18 (''Centrum Handlowe Fabrika''). ☎ (0 552) 39-71-20. 🕑 10:00-02:00. Cena: 20-85 ₴. Oferuje 6 sal projekcyjnych z nowoczesnym sprzętem. Na miejscu znajduje się kawiarnia z ponad 100 tytułami. Dostępne są filmy 3D. Bilety można rezerwować online. 
* {{Znacznik|Kino Ukraina|46.6398767|32.6133414|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. ☎ (0 552) 22-54-22 punkt informacyjny, (0 552) 49-13-35 rezerwacja biletów. Niedawno odnowione. 
* {{Znacznik|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz|46.6387505|32.6226466|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. Perekopska, 11. ☎ (0 552) 26-41-93 punkt informacyjny, (0 552) 26-47-55 kasa biletowa. Cena biletu: ok. 30-35 ₴. Zbudowane według projektu architektonicznego z 1970 roku z myślą o prezentacjach, premierach filmowych, festiwalach itp. W początkach swojej działalności było jednym z największych kin na południu Ukrainy. Dziś Jubileuszowy jest w pewnym sensie jednym z symboli Chersonia. To kino z 1500 miejscami siedzącymi wyposażone jest w ekran z masy perłowej o wymiarach 19x82 cali i najnowszy system dźwięku Dolby Digital EX. Znajduje się tam również sala 3D na 100 miejsc. W holu znajduje się bar. Bilety można rezerwować online na stronie internetowej.

=== Parki ===
Kultura parkowa w Chersoniu narodziła się pod koniec XVIII wieku. Obecny Park Lenina był jednym z pierwszych założonych w 1785 roku i znajdował się między miastem a Twierdzą Chersońską. Kilka lat wcześniej, na północno-zachodnich obrzeżach miasta, powstał najstarszy park miejski – Ogród Państwowy. Tereny parkowe były zazwyczaj ulubionymi miejscami wypoczynku mieszkańców i miejscem uroczystości publicznych. Do projektowania parków zapraszano ogrodników z zagranicy, dlatego najstarsze parki projektowane są w tradycji angielskich parków krajobrazowych z elementami barokowymi.

Później, w okresie upadku Chersonia, parki zostały opuszczone i przywrócone dopiero wraz z nadejściem władzy radzieckiej. W tym okresie powstało wiele nowych terenów rekreacyjnych, a stare przemianowano.

* {{Znacznik|Ogród Państwowy|46.634903467586064|32.61994814925202|typ=natura}}'''Ogród Państwowy''' (''Park Miejski''), ul. Połtawska 89 (''rejon komsomolski''). Najstarszy park w mieście, założony w 1783 roku, został zaprojektowany przez angielskiego ogrodnika Moffetta, który zasadził około 10 000 drzew. Obejmował 12 terenów zielonych i szybko stał się ulubionym miejscem wypoczynku mieszkańców Chersonia oraz miejscem uroczystości publicznych. W ciągu swojej historii ogród był wielokrotnie niszczony i odbudowywany, a niestety do dziś zachowała się jedynie około jedna dziesiąta jego okazałego ogrodu, składającego się z majestatycznych, starych dębów. Prawdziwym zabytkiem przyrodniczym i historycznym parku jest Dąb Stulecia, który według mapy inwentaryzacyjnej ma 130 lat, choć niektórzy badacze uważają go za najstarszy dąb w mieście, liczący nawet 200 lat. Legenda głosi, że drzewo zostało posadzone przez samą cesarzową Katarzynę II podczas wizyty w Chersoniu.
* '''Park im. W. I. Lenina''', położony między ul. Perekopską, ul. Kirowa i prospektem Uszakowa (''rejon Suworowski''). Jeden z najstarszych parków miasta, założony w 1785 roku z rozkazu G. A. Potiomkina. Po pewnym czasie został jednak zaniedbany, a drzewa wycięto. W pierwszej połowie XIX wieku na jego terenie znajdował się plac paradny, na którym do 1868 roku organizowano wyścigi konne. W 1869 roku wicegubernator podjął decyzję o odbudowie parku. Otrzymał on wówczas nazwę Denisowskiego, na cześć inicjatora jego odnowienia. Już w 1880 roku park przemianowano jednak na Aleksandrowski, z okazji 25. rocznicy panowania cara Aleksandra II. Park miał niezwykły jak na Chersoń regularny, promienisty układ alejek, łączący elementy parku krajobrazowego i barokowego. W 1880 roku, w centrum parku, na skrzyżowaniu ośmiu alei, posadzono słynny '''aleksandrowski dąb szypułkowy'''. Drzewo zachowało się do dziś i jest obecnie pomnikiem przyrody.
* {{Znacznik|Park im. Leninskiego Komsomołu|46.64141649321895|32.625478220484126|typ=natura}}'''Park im. Leninskiego Komsomołu''', położony między ulicami Perekopską i 40-lecia Października (''rejon Suworowski''). W parku, oprócz pozostałości twierdzy chersońskiej, znajduje się szereg pomników, jezioro, a także oryginalny pomnik jarzma z wiadrami.
[[Plik:Парк слави.jpg|thumb|Aleja Chwały z widokiem na kompleks memorialny i Monument Chwały.]]
** {{Znacznik|Park Chwały|46.6376681|32.6310483|typ=natura}}'''Park Chwały''', na skrzyżowaniu ulic Drużby i Perekopskiej, w pobliżu Parku im. Leninskiego Komsomołu (''rejon Suworowski''). Do Parku im. Leninskiego Komsomołu przylega Park Chwały z Aleją Bohaterów Związku Radzieckiego, prowadzącą do kompleksu memorialnego poświęconego żołnierzom wyzwalającym miasto. Znajduje się tu wieczny ogień, a na brązowych płytach przedstawiono historię miasta. Z parku roztacza się piękna panorama dnieprzańskich terenów zalewowych. Najbardziej charakterystycznym elementem parku jest majestatyczny Monument Chwały – kolumna zwieńczona figurą kobiety z wieńcem, symbolizującą chwałę obwodu chersońskiego.
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym|46.65850328255331|32.59068041228499|typ=natura}}'''Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym'''
* {{Znacznik|Hydropark|46.6029056|32.577468|typ=natura}}'''Hydropark'''
* '''Park dendrologiczny Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu Rolniczego'''.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
* {{Znacznik|'''Centralny Dom Towarowy'''|46.641204|32.613094|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Centralny Dom Towarowy''' (''CUM''), prospekt Uszakowa 49, ☎ (0552) 42-38-23. Miejski dom towarowy jest jednym z pierwszych dużych centrów handlowych w mieście. Obecnie mieści wiele punktów sprzedaży artykułów pierwszej potrzeby, sprzętu, odzieży i innych towarów. Na kondygnacji podziemnej znajdują się m.in. dział jubilerski, sklep z galanterią skórzaną, sklep z pamiątkami, telefony komórkowe oraz artykuły papiernicze. Na 2. piętrze mieszczą się sklepy z odzieżą i artykułami sportowymi, dział dziecięcy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem damskim. Na 3. piętrze znajdują się sklep z instrumentami muzycznymi, dział meblowy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem. Na 1. piętrze działa duży supermarket spożywczy „Silpo”, a także punkty sprzedaży biżuterii, pamiątek i telefonów komórkowych, sklep z chemią gospodarczą i kosmetykami, kafeteria z szybkim jedzeniem oraz inne punkty handlowe.

== Gastronomia ==
Na dużych targowiskach (Centralnym i Dnieprowskim) znajdują się stołówki w typowym radzieckim stylu gastronomii zbiorowej, oferujące jedzenie w odpowiednich dla tego typu miejsc, nieturystycznych cenach.

== Życie nocne ==
* {{Znacznik|'''Amigo'''|46.6215561|32.5821294|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Klub artystyczny „Amigo”''' — ☎ +38 (0552) 444-300.
* '''Klub nocny „Szokolad”''' (Шоколад) — ul. Dzierżyńskiego 13, ☎ +380 (95) 700-07-50, godz. 12:00–04:00.
* {{Znacznik|'''Rest'''|46.6697077|32.6156443|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Klub nocny „Rest”''' (Рест) — ☎ +38 (095) 344-40-24.

== Imprezy ==
Chersoniu jest miejscem międzynarodowego festiwalu teatralnego „'''Melpomena z Tawrii'''”, który odbywa się co roku w połowie czerwca.

== Noclegi ==
* {{Znacznik|'''Ninel'''|46.63717|32.60618|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ninel''' — ul. Bielinskiego 22. ☎ (0552) 42-43-53, 49-82-38, 050-396-37-17. Pokój dwuosobowy: 180–480 ₴.
* {{Znacznik|'''Ninel 2'''|46.63164|32.6024|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ninel 2''' — ul. Suworowa 42B.
* {{Znacznik|'''Hotel Fregat'''|46.629786 |32.621554 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Fregat''' — prospekt Uszakowa 2. ☎ +38 (0552) 41-23-34, (093) 282-02-05, (067) 553-99-28.
* {{Znacznik|'''Hotel Dniepr'''|46.65498|32.646378|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Dniepr''' — prospekt Tekstylszczyków 3. ☎ +380 (552) 31-15-10.

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Obwód_chersoński}}

[[Kategoria:Ukraina]]</text>
      <sha1>n9dgs3zkfgc73wcudo471jqc6l38cst</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158206</id>
      <parentid>158205</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T18:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bezpieczeństwo */</comment>
      <origin>158206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36415" sha1="9c6q2i6mvfmrpvisg7a23ita48q8kea" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Chersoń
 |nazwa oryginalna = Херсон
 |widok            = Khersonkollage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Coat_of_arms_of_Kherson.svg
 |mapa             = Cherson-Ukraine-Map.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Ukraina]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Kherson_Oblast.svg|20px]] [[Obwód chersoński]]
 |powierzchnia     = 65,2
 |wysokość         = 21
 |ludność          = 60 000
 |prefiks          = +380-552
 |kod pocztowy     = 73000—73480
 |www              = https://miskrada.kherson.ua/
}}
'''Chersoń''' ([[Rozmówki ukraińskie|ukr]] Херсон) leży w północnej części regionu Morza Czarnego i jest centrum administracyjnym [[Obwód chersoński|obwodu chersońskiego]]. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców na nabrzeżu miejskim.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Historia miasta jest ściśle związana z historią Imperium Rosyjskiego i jego postaciami, ponieważ zostało założone na rozkaz Katarzyny II w 1778 roku. Swoją nazwę zawdzięcza Chersonezowi Tawryjskiemu, położonemu w południowo-zachodniej części [[Krym|Półwyspu Krymskiego]]. Niegdyś miasto było prawdopodobnie najbardziej rozwinięte w południowej [[Ukraina|Ukrainie]], centrum guberni chersońskiej, a poprzez port prowadzono handel z Francją, Hiszpanią, Włochami i innymi krajami europejskimi, co niewątpliwie budzi dumę mieszkańców.

Należy zauważyć, że Chersoń odegrał również znaczącą rolę w tworzeniu ukraińskiej państwowości. Po obaleniu samodzierżawia powstała tu organizacja polityczna „Ukraińska Chata”, która stała się głównym źródłem idei niepodległości narodowej w całym obwodzie chersońskim. Jednak już w 1789 roku, po założeniu [[Mikołajów|Mikołajowa]], do którego przeniesiono Admiralicję, miasto straciło na znaczeniu jako ważna twierdza graniczna, prawie cała ludność je opuściła, a Chersoń stał się zwykłym miastem powiatowym. W okresie sowieckim Chersoń utracił wiodącą pozycję na południu Ukrainy, ale nadal rozwijał się jako duży ośrodek przemysłowy i rolniczy. Wiodącymi gałęziami przemysłu były przemysł stoczniowy i maszynowy, bawełniany, spożywczy itp.

Dziś Chersoń jest znaczącym ośrodkiem rolniczym, przemysłowym, handlowym, edukacyjnym i kulturalnym; ośrodkiem regionalnym, 16. najludniejszym miastem na Ukrainie. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców, znajdujący się na nabrzeżu miejskim. Miasto posiada również miasto satelickie [[Oleszko]].

=== Turystyka ===
Chersonia nie należy uważać za miasto nastawione na turystów: jest tu niewielu turystów ukraińskich i zagranicznych (zwłaszcza tych ostatnich); najczęściej odwiedza się je latem, jako miejsce przesiadkowe do dalszych podróży do kurortów nadmorskich i atrakcji regionu (Askania-Nowa, Sicz Oleszkowska, winiarnie, latarnia morska Adżygolska itp.). Jednocześnie potencjał turystyczny miasta jest znacznie niedoceniany – w centrum znajduje się wiele zabytków architektury, zabytkowych domów i kościołów (z końca XVIII i początku XIX wieku), muzeów, teatrów, centrów handlowych i sklepów z pamiątkami. Ze względu na stosunkowo niewielką liczbę odwiedzających, mieszkańcy chętnie dzielą się historiami i legendami Chersonia i są przyjaźnie nastawieni do turystów.

Głównym problemem miasta pozostaje baza noclegowa – pomimo dość bogatej oferty usług turystycznych, wycieczek, terenów rekreacyjnych, produktów turystycznych, rozrywki i innych atrakcji, hotelarstwo jest bardzo słabo rozwinięte. Nie ma tu absolutnie żadnych hosteli. Ceny większości produktów spożywczych, pamiątek, noclegów i innych wydatków są tu zauważalnie niższe niż w innych miastach Ukrainy.

=== Rejony ===
{{Lista regionów
| mapa regionów = Kherson regions map.png
| rozmiar mapy = 250px
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Rejon dnieprowski
| kolor regionu 1 = a1699a
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Utworzony w 1965 rejon graniczy z [[Obwód mikołajowski|obwodem mikołajowskim]], obejmuje trzy rady wiejskie. Historycznie rzecz biorąc, rejon dniprowski jest okręgiem przemysłu przetwórczego. Na jego terytorium znajduje się jeden z największych rynków w Chersoniu, a także wybudowane w 2012 roku centrum handlowo-rozrywkowe „Fabrika”, w którym spędza wolny czas wielu mieszkańców Chersoniu.

| nazwa regionu 2 = Rejon korabelny
| kolor regionu 2 = a16947
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Założony w 1965 roku; położony na prawym zboczu doliny Dniepru. Obejmuje 7 mikrodzielnic i 4 osiedla, jest ważnym okręgiem przemysłowym. Na jego terenie działa 39 przedsiębiorstw (stan na 2008 rok), wytwarzających 45% całkowitej produkcji przemysłowej miasta, a także 10 gospodarstw rolnych o różnych formach własności. Obejmuje częściowo centrum miasta i klasyczne szlaki turystyczne.

| nazwa regionu 3 = Rejon centralny
| kolor regionu 3 = ee696a
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Najstarszy okręg administracyjny miasta, utworzony 4 stycznia 1965 roku, obejmuje historyczne centrum Chersonia, a także większość zabytków historycznych, architektonicznych, instytucji edukacyjnych i kulturalnych. Swoją nazwę zawdzięcza słynnemu dowódcy, uczestnikowi wojny rosyjsko-tureckiej O. W. Suworowowi, który przebywał w mieście w latach 1782-1784 i 1786-1787. Jego imieniem nazwano również deptak w Chersoniu, miejsce wypoczynku mieszkańców. To właśnie tutaj skupia się najwięcej atrakcji turystycznych.
}}

== Język ==
Większość mieszkańców Chersonia jest dwujęzyczna, ale głównym językiem komunikacji jest [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]] i ukraińsko-rosyjski surżyk. Starsze pokolenie preferuje [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]], ale równie dobrze rozumie [[Rozmówki ukraińskie|ukraiński]]; młodzi chętnie przechodzą z jednego języka na drugi, często posługując się dodatkowo trzecim językiem obcym, zazwyczaj angielskim lub niemieckim (rzadziej obydwoma), w codziennym życiu.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Ostrzeżenie|Od 24 lutego 2022 roku wszystkie ukraińskie lotniska zawiesiły loty cywilne do czasu zniesienia stanu wojennego na terytorium tego państwa. Większość z nich została uszkodzona, a nawet zniszczona w wyniku bombardowań lotniczych armii rosyjskiej, więc nawet po zakończeniu wojny mogą one pozostać zamknięte z powodu przebudowy i znacznego doposażenia.}}
{{Znacznik|Port lotniczy Chersoń|46.668056|32.502222|typ=transport}}'''[https://khe.aero/ Międzynarodowy Port Lotniczy Chersoń]''' ({{IATA|KHE}}), e-mail: support@airport.kherson. Znajduje się we wsi Czornobajwka koło Chersonia, założonej w 1946 roku. W 2013 roku lotnisko zostało przebudowane i obecnie działa w normalnym trybie. Obsługuje transport lotniczy na terenie Ukrainy z i do [[Dniepr|Dniepropietrowska]], [[Kijów|Kijowa]], [[Lwów|Lwowa]];

Na terenie lotniska znajduje się centrum medyczne, zlokalizowane na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala. Jest ono wyposażone we wszystkie niezbędne urządzenia do udzielania pierwszej pomocy. Pasażerowie mogą z niego korzystać w przypadku choroby lub zaostrzenia ostrej choroby przewlekłej. Pasażerowie o ograniczonej sprawności fizycznej mają zapewnione usługi specjalne. Na lotnisku przez całą dobę dyżurują funkcjonariusze policji. W razie jakichkolwiek problemów można skontaktować się z dyżurnym departamentu spraw wewnętrznych, zlokalizowanym na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala.

Połączenia z miastem realizowane są linią autobusową nr 101 „Krasen-Lotnisko”. Autobusy kursują codziennie w godzinach 7:00-20:00 z przerwą 15-20 minut. Autobus zatrzymuje się na stacjach „Rynek Główny”, „Dworzec Kolejowy” i „Dworzec Autobusowy”. Dodatkowo, dla zwiedzających dostępne są usługi taksówkowe.
Godziny otwarcia:

'''Uwaga!''' W weekendy i święta usługi świadczone są na życzenie. Zgłoszenie należy złożyć w administracji lotniska dzień wcześniej, najpóźniej do godziny 13:00.

— Administracja lotniska: 8:00-17:00.
— Biuro Informacji Turystycznej AFIS: 8:00-17:00.
— Odprawa celna i imigracyjna: zgodnie z rozkładem lotów regularnych oraz na życzenie w przypadku lotów czarterowych.
— Służby medyczne i sanitarne: 8:00-17:00.
— Biuro Meteorologiczne: 24 godziny na dobę.
— Policja: 24 godziny na dobę.
''Numery kontaktowe:''

— Księgowość: (0 552) 33-71-79.
— Zastępca Dyrektora ds. Bezpieczeństwa Lotniczego: (0 552) 33-71-88.
— Biuro Meteorologiczne: (0 552) 33-71-81.
— Recepcja Dyrektora: (0 552) 33-71-95.
— Służba Organizacji Transportu (faks): (0 552) 33-71-87.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Залізничний вокзал Херсону.JPG|210px|thumb|left|Widok na centralny budynek stacji z placu Prywokzalnego]]
{{Znacznik|Dworzec kolejowy w Chersoniu|46.656111|32.604722|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy w Chersoniu''', plac Prywokzalny 1. Jedyny dworzec kolejowy w mieście łączący Cherson z innymi miejscowościami, został założony 16 października 1907 roku. Posiada 4 tory postojowe i znajduje się na początku centralnej ulicy miasta – Prospektu Uszakowa, na placu Prywokzalnym. Odjeżdżają stąd pociągi nie tylko do całej [[Ukraina|Ukrainy]], ale także za granicę ([[Moskwa]], [[Mińsk]]), a także do pociągów podmiejskich, choć ich liczba gwałtownie spadła w 2012 roku. Do Chersonia można dojechać pociągiem z niemal każdego miejsca na Ukrainie. Kasy biletowe pociągów podmiejskich i dalekobieżnych są czynne 24 godziny na dobę na dworcu. W budynku dworca znajdują się dwie poczekalnie (zwykła i o podwyższonym komforcie), kawiarnie i toalety. Zniżki na przejazdy przysługują niektórym uprzywilejowanym kategoriom obywateli Ukrainy.

W pobliżu budynku dworca znajduje się przychodnia, przechowalnia bagażu, hotele, kantory wymiany walut oraz punkty dostępu do internetu. Z dworca można dojechać do dowolnego punktu miasta transportem lokalnym lub taksówką. 

''Odległości kolejowe i czas podróży:''

* Do [[Zaporoże|Zaporoża]] — 280 km (≈ 9 godzin).
* Do [[Kijów|Kijowa]] — 582 km (≈ 12 godzin).
* Do [[Lwów|Lwowa]] — 832 km (≈ 19-20 godzin).
* Do [[Mikołajów|Mikołajowa]] — 66 km (≈ 1 godzina).
* Do [[Odessa|Odessy]] — 198 km (≈ 6-8 godzin).
* Do [[Symferopol]]a — 566 km (≈ 5-6 godzin).
* Do [[Charków|Charkowa]] — 545 km (≈ 18 godzin).
* Do [[Chmielnicki]]ego — 606 km (≈ 13 godzin).
''Numery kontaktowe:''

— Informacja dworcowa: (0 552) 48-20-08.
— Zamówienie biletów (24 godziny): (0 552) 48-22-91.
— Rezerwacja biletów i zamawianie biletów z dostawą na terenie miasta: (0 552) 48-34-33.
— Przechowalnia bagażu: (0 552) 48-21-58.
— Zamówienie samochodów specjalnych do przewozu osób niepełnosprawnych: (0 552) 48-35-56.

=== Samochodem ===
[[Plik:M14-UA.svg|25px]] — z [[Odessa|Odessy]], [[Mikołajów|Mikołajowa]], [[Nowa Kachowka|Nowej Kachowki]], [[Melitopol]]a, Priazowskiego, Primorska, [[Berdiańsk]]a, Mangusza, [[Mariupol]]a, [[Nowoazowsk]]a; można do niego dojechać z Austrii, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, Rosji europejską autostradą [[Plik:Tabliczka_E57.svg|25px]] (która pokrywa się z [[Plik:M14-UA.svg|25px]] na terenie Ukrainy).

[[Plik:M17-UA.svg|25px]]— z Oleshoka, [[Armiańsk]]a, Krasnoperekopska, [[Dżankoj]]a, Sowieckiego, [[Teodozja|Teodozji]], [[Kercz]]u; a także z Federacji Rosyjskiej i Gruzji (trasa [[Plik:Tabliczka_E97.svg|25px]]).

=== Autobusem ===
Do Chersonia można dojechać autobusem z niemal każdego miejsca na [[Ukraina|Ukrainie]]. Z [[Kijów|Kijowa]] kursuje autobus Gunsel (dwa razy dziennie).

{{Znacznik|Dworzec Autobusowy w Chersoniu|46.6604648|32.5937238|typ=transport}}'''Dworzec Autobusowy''', ul. Budionnego 1. ✉ ☎ +38 (0552) 33-70-80. 🕑 Czynne całą dobę. Obsługuje połączenia międzymiastowe i transport publiczny z odległych miejscowości obwodu chersońskiego. 

{{Znacznik|Podmiejski Dworzec Autobusowy|46.6393407|32.6078654|typ=transport}}'''Podmiejski Dworzec Autobusowy''', ul. Artema 1; ul. Majakowskiego 22. ☎ +38 (0552) 33-70-80, (0552) 49-92-11, (0552) 26-44-37. 🕑 5:00 - 23:00. Obsługuje linie podmiejskie.

Do Chersonia można dojechać autobusem z 40 miast w Polsce. Są to:

[[Bydgoszcz]], [[Gdańsk]], [[Gdynia]], [[Gliwice]], [[Gorzów Wielkopolski]], [[Grudziądz]], [[Jarosławl|Jarosław]], [[Katowice]], [[Kielce]], [[Konin]], [[Kraków]], [[Kutno]], [[Legnica]], [[Leszno]], Lubin, [[Lublin]], [[Łódź]], Nisko, Nowa Sól, [[Opatów]], [[Opole]], [[Piotrków Trybunalski]], [[Poznań]], [[Przemyśl]], [[Radom]], [[Rzeszów]], [[Sandomierz]], [[Słubice]], Stalowa Wola, [[Szczecin]], Świebodzin, [[Tarnów]], [[Tczew]], [[Toruń]], [[Warszawa]], [[Włocławek]], [[Wrocław]], [[Zabrze]], [[Zamość]], [[Zielona Góra]].

'''Wyjazdy z [[Warszawa|Warszawy]]''' do Chersonia odbywają się co najmniej kilka razy dziennie. Najczęściej z '''dworca autobusowego Warszawa Zachodnia'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Autobusy z [[Katowice|Katowic]]''' do Chersonia również wyjeżdżają od jednego do kilku razy w ciągu dnia (w zależności od dnia tygodnia). Głównym przystankiem jest w Katowicach '''dworzec PKS, przy ul. Piotra Skargi'''. Cena biletu jednostronnego zaczyna się od 155 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Kraków|Krakowa]]''' do Chersonia autokary odjeżdżają nawet 7 razy w ciągu dnia. Najważniejszym miejscem odjazdu w tym mieście jest '''dworzec autobusowy MDA, przy ul. Bosackiej'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Wrocław|Wrocławia]]''' do Chersonia autobusy wyjeżdżają nawet 10 razy w ciągu dnia, '''z nowego dworca autobusowego, znajdującego się na poziomie -2 galerii Wroclavia, na ul. Suchej 1'''. Cena biletu jednostronnego wynosi 155 zł lub więcej (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Łódź|Łodzi]]''' do Chersonia można dotrzeć autobusem wyjeżdżając z '''dworca autobusowego Łódź Kaliska, przy Al. Włókniarzy'''. Cena biletu w jedną stronę zaczyna się od 160 zł (stan na 06.11.2017 r.).

Również '''z [[Poznań|Poznania]]''' odjazdy odbywają się kilka razy dziennie. Miejscem odjazdu jest w tym mieście zwykle '''dworzec autobusowy przy ul. Matyi 2''', a bilet jednostronny można kupić od 170 zł. 

Przystanek docelowy w Chersoniu może być zależny od przewoźnika realizującego połączenie. Niemal jednak wszyscy dojeżdżają w tym mieście na dworzec autobusowy:

'''CHERSOŃ - Dworzec Autobusowy, ul. Budionnego 1'''

Przejazdy do Chersonia realizowane są przeważnie przez przewoźników ukraińskich, a tylko sporadycznie przez polskich. W Polsce oferują oni swoje usługi najczęściej za pośrednictwem firmy [http://www.eurobus.pl/ Eurobus], która jest ich przedstawicielem na tym terenie.

Planując autobusem na Ukrainę, należy brać pod uwagę, że rozkładowy czas podróży może być wydłużony z powodu oczekiwania na odprawę graniczną (zdarza się, że jest to nawet kilka godzin).

=== Statkiem ===
Transport wodny jest dostępny jedynie z przedmieść Chersonia i pobliskich wysp wakacyjnych.

== Komunikacja ==
{{mapa| 46.6425| 32.625| wysokość=500 | szerokość=600 | zoom=13|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Autobus miejski kosztuje 6 hrywien, a trolejbus 2,50 hrywien. Chersoń to bardzo dogodne miasto pod względem transportu publicznego, dzięki czemu można dotrzeć do dowolnego punktu w niecałe pół godziny. Największe korki występują na światłach na szosie Berisławskiej i alei Uszakowa, ale czas oczekiwania zazwyczaj nie przekracza 5-10 minut. Transport publiczny jest zazwyczaj w połowie pusty i kursuje dość często, więc jedynym momentem, w którym można napotkać korek, są godziny szczytu. W zdecydowanej większości środków transportu miejskiego (a także w niektórych autobusach podmiejskich i busach) płatność pobierana jest przy wysiadaniu.

Taksówki kosztują maksymalnie 70 hrywien.

Działa również transport wodny (łodzie i promy na nabrzeżu), którym można dotrzeć do każdego malowniczego zakątka delty Dniepru.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ukraine Cherson 2St.-Ekater.jpg|thumb|Sobór św. Katarzyny]]
Miasto przesiąknięte jest pewnym architektonicznym urokiem tzw. „południowego klasycyzmu”, ponieważ zabudowa z czasów ZSRR ledwo dotknęła centralnych ulic miasta. Jednocześnie stare budynki, które nie są własnością prywatną, wyglądają na opuszczone i wymagające remontu.

Najsłynniejszymi i zarazem najstarszymi zabytkami architektury Chersonia są Bramy Oczakowska i Moskiewska, Sobór Katarzyny oraz pozostałości Twierdzy Chersońskiej. Sobór Katarzyny, cerkiew Priwozna, sobór św. Mikołaja i cerkiew Kindia mają ponad 200 lat.

* {{zobacz
| name=Brama Oczakowska | alt= | url= | adres= | lat=46.63867| long=32.62347| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Brama Moskiewska | alt= | url= | adres= | lat=46.6433885| long=32.6286287| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Katarzyny | alt= | url= | adres= | lat=46.638888 | long=32.625361 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w latach 80. XVIII w. był jednym z pierwszych kościołów, jakie powstały po przejęciu przez Rosjan kontroli nad tzw. Nową Rosją po wojnie rosyjsko-tureckiej. Kopułowy kościół jest wykonany z piaskowca i został zbudowany przez generała Iwana Gannibala, afrykańskiego protegowanego Piotra Wielkiego i dziadka słynnego poety Aleksandra Puszkina, rzekomo według projektu architekta Iwana Starowa. Jest to miejsce spoczynku księcia Grigorija Potiomkina, kochanka cesarzowej Katarzyny i dowódcy wojskowego, który odegrał główną rolę w wojnie rosyjsko-tureckiej. Jednak części jego szczątków przechowywano wcześniej w klasztorze na terenie dzisiejszej Rumunii, a teraz zaginęły.
}}
* {{zobacz
| name=Budynek Arsenalu | alt= | url= | adres= | lat=| long=| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Mikołaja | alt= | url= | adres= | lat=46.6349| long=32.5909| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
=== Pomniki rzeźbiarskie ===
* {{zobacz
| name=Pomnik pierwszych stoczniowców | alt= | url= | adres=Nabrzeże Prospektu Uszakowa | lat=46.6283| long=32.6236| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Monument stanowi unikalny symbol Chersonia jako miasta stoczniowców. Został wzniesiony na skraju Chersońskiej Stoczni Admiralicji, gdzie 16 września 1783 r. zwodowano pierwszy okręt Floty Czarnomorskiej – „Chwałę Katarzyny”, przedstawiony na pomniku.
}}
* {{zobacz
| name=Zespół pamięci w Parku Chwały | alt= | url= | adres=ul. Perekopska | lat=46.6367717| long=32.6320023| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Powstał na miejscu Grobu Nieznanego Żołnierza.
}}
* {{zobacz
| name=Pomnik Johna Howarda. | alt= | url= | adres= | lat=46.648392| long=32.610476| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=1818-1820 r.
}}
Turyści powinni odwiedzić '''główny deptak Chersoniu - ulicę Suworowa''', założoną pod koniec XVIII wieku, na której znajduje się pamiątkowe popiersie dowódcy A.V. Suworow. Jest to popularne miejsce wypoczynku mieszkańców i gości; znajduje się tu wiele sklepów i lokali rozrywkowych. Ulica z jednej strony wychodzi na Park Lenina, najstarszy park miejski, którego kompozycyjnym centrum jest stuletni dąb; według legendy posadził go tu cesarz Aleksander II już w 1869 roku. W parku tym często odbywają się wakacje, a jednocześnie jest to jedno z najlepszych miejsc do wypoczynku z dziećmi.

'''Nabrzeże miejskie''' to jeden z punktów obowiązkowych dla turystów. Warto także wybrać się na spacer ulicą Gorkiego, Soborną (dawniej Lenina), Aleją Uszakowa i innymi historycznymi ulicami.

=== Muzea ===
[[Plik:Kherson Town hall.jpg|thumb|Muzeum Sztuki]]
* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/ Muzeum Historii Lokalnej] | alt= | url= | adres= | lat=46.62932| long=32.61048| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wystawa główna – osoba dorosła 10 funtów, cena ulgowa – 6 ₴; wystawa „Człowiek i broń” odpowiednio 10 i 5 ₴; „Sala A.V. Suworow” ₴5 i ₴3; zwiedzanie jednego z wydziałów – 20 i 10 ₴. Prowadzonych jest kilka rodzajów wycieczek: wycieczki krajoznawcze po przyrodzie obwodu chersońskiego, jego historii od czasów starożytnych do XX wieku, historii od 1917 do 1945 roku; wycieczki tematyczne „Starożytność i początki Chersoniu”, „Tajemnice starożytnych kopców”, „Starożytni Grecy na terenie regionu”, „Obwód chersoński – ziemia kozacka”, „Fauna i flora obwodu chersońskiego”, „Obwód chersoński w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”; oraz zwiedzanie wystawy „Człowiek i broń”. Muzeum zostało założone w 1890 roku przez ukraińską osobę publiczną, archeologa i lokalnego historyka W. I. Goszkiewicza i jest zespołem muzealnym o kierunkach historycznych, przyrodniczych, literackich i etnograficznych. Ekspozycje muzeum mieszczą się w domach będących zabytkami architektury i historii XIX wieku. W jego funduszach znajduje się ponad 170 tysięcy obiektów muzealnych, w tym jedna z najlepszych kolekcji archeologicznych na Ukrainie, której najstarsze znaleziska mają ponad 17 tysięcy lat; ciekawa kolekcja monet ze starożytnych miast północnego regionu Morza Czarnego; duży zespół próbek broni białej i palnej z XVI – XX w.; kolekcja strzelb myśliwskich z XVIII – XIX w.; kolekcja porcelany, mebli antycznych itp.
}}
:* {{zobacz
| name=Katedra Historii i Etnografii | alt= | url= | adres=ul. Soborna 9 | lat= | long= | wskazówki=Główny budynek muzeum
| tollfree=+380 (552) 22-97-47 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00. Dział prezentuje całą różnorodność, od scytyjskiej złotej biżuterii i starożytnych greckich rzeźb z marmuru po broń kozacką, pierwsze rysunki twierdzy Chersoniu i dzieła sztuki minionych wieków, historię i etnografię. Centralne miejsce zajmuje wystawa poświęcona powstaniu Chersonia i postaciom historycznym związanym z tym wydarzeniem. Uwagę przyciągają także obiekty etnograficzne – świadectwo wielonarodowościowego składu regionu.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/55-literaturnij-viddil.html Dział Literacki] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 1 | lat=46.63497600306866 | long=32.61634606272688 | wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 26-30-66 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=pon.–pt. 10:00–17:00. Prezentowane są unikatowe wydania książek, cenne zbiory ekslibrisów i rycin, rękopisy, oryginalne obrazy, przedmioty historyczne i pamiątkowe wybitnych pisarzy zaliczanych do światowej elity literackiej: A. S. Puszkina, L. M. Tołstoja, A. E. Kruchenycha, D. D. Burliuka, B. A. Ławrenowa, M. G. Kulisza.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/56-muzej-prirodi.html Katedra Historii Naturalne] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 5 | lat=46.634540007239465| long=32.61465927123332| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-10-92 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt.–sob. 10:00–17:00. Kolekcja flory i fauny regionu Chersoniu, utworzona pod koniec XIX wieku. słynny biolog I.K. Pachoski jest podstawą wydziału historii naturalnej. Na wystawie „Rzadkie i zagrożone zwierzęta świata” można zobaczyć tygrysa Usuri, lamparta, lamparta śnieżnego i różne gatunki niedźwiedzi. Jednym z najciekawszych miejsc w muzeum jest wystawa poświęcona światu przyrody Dolnego Dniepru, ujścia rzeki, Morza Azowskiego i Morza Czarnego. Centralną ekspozycją działu „Mieszkańcy Oceanu Światowego” jest jeden z największych obiektów muzealnych na Ukrainie - trzydziestometrowy szkielet płetwala błękitnego.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.artmuseum.ks.ua/ Muzeum Sztuki im. A. Szowkunienki] | alt= | url= | adres=ul. Soborna 34 | lat=46.6298| long=32.6095| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-31-64 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00.Dorosły 10 ₴, obniżona cena - 8 ₴. Można zamówić zwiedzanie i wycieczki tematyczne po wystawach. Muzeum mieści się w dawnym budynku Urzędu Miejskiego, wybudowanym w 1905 roku według projektu architekta Adolfa Minkusa. Kompletowanie zbiorów sztuki muzeum zaczęto uzupełniać na przełomie XIX i XX wieku. A obecnie liczy około 8 000 eksponatów muzealnych, gdzie obok dzieł klasycznych ważne miejsce zajmują dzieła międzynarodowej sztuki radzieckiej mistrzów z Ukrainy, Rosji, Mołdawii, krajów bałtyckich, Azji Środkowej i Kaukazu. Na wystawie stałej muzeum oferuje przegląd dzieł malarstwa ikonowego XVII – początków XX w., sztuki rosyjskiej XVIII – pierwszej połowy XIX w., sztuki ukraińskiej i rosyjskiej XIX – XX w., sztuki zachodnioeuropejskiej XVII – XIX w. Ekspozycja zajmuje 12 sal muzealnych.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
=== Teatry ===
* {{Znacznik|Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza|46.63353947339959|32.612612327872505|typ=atrakcja}}'''Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza'''.
* '''Teatr lalek'''.
* '''Filharmonia Regionalna'''.

=== Kina ===
[[Plik:Juv cinema kherson.jpg|thumb|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz]]
* '''Kino Multiplex''', ul. Zalaegerszeg 18 (''Centrum Handlowe Fabrika''). ☎ (0 552) 39-71-20. 🕑 10:00-02:00. Cena: 20-85 ₴. Oferuje 6 sal projekcyjnych z nowoczesnym sprzętem. Na miejscu znajduje się kawiarnia z ponad 100 tytułami. Dostępne są filmy 3D. Bilety można rezerwować online. 
* {{Znacznik|Kino Ukraina|46.6398767|32.6133414|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. ☎ (0 552) 22-54-22 punkt informacyjny, (0 552) 49-13-35 rezerwacja biletów. Niedawno odnowione. 
* {{Znacznik|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz|46.6387505|32.6226466|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. Perekopska, 11. ☎ (0 552) 26-41-93 punkt informacyjny, (0 552) 26-47-55 kasa biletowa. Cena biletu: ok. 30-35 ₴. Zbudowane według projektu architektonicznego z 1970 roku z myślą o prezentacjach, premierach filmowych, festiwalach itp. W początkach swojej działalności było jednym z największych kin na południu Ukrainy. Dziś Jubileuszowy jest w pewnym sensie jednym z symboli Chersonia. To kino z 1500 miejscami siedzącymi wyposażone jest w ekran z masy perłowej o wymiarach 19x82 cali i najnowszy system dźwięku Dolby Digital EX. Znajduje się tam również sala 3D na 100 miejsc. W holu znajduje się bar. Bilety można rezerwować online na stronie internetowej.

=== Parki ===
Kultura parkowa w Chersoniu narodziła się pod koniec XVIII wieku. Obecny Park Lenina był jednym z pierwszych założonych w 1785 roku i znajdował się między miastem a Twierdzą Chersońską. Kilka lat wcześniej, na północno-zachodnich obrzeżach miasta, powstał najstarszy park miejski – Ogród Państwowy. Tereny parkowe były zazwyczaj ulubionymi miejscami wypoczynku mieszkańców i miejscem uroczystości publicznych. Do projektowania parków zapraszano ogrodników z zagranicy, dlatego najstarsze parki projektowane są w tradycji angielskich parków krajobrazowych z elementami barokowymi.

Później, w okresie upadku Chersonia, parki zostały opuszczone i przywrócone dopiero wraz z nadejściem władzy radzieckiej. W tym okresie powstało wiele nowych terenów rekreacyjnych, a stare przemianowano.

* {{Znacznik|Ogród Państwowy|46.634903467586064|32.61994814925202|typ=natura}}'''Ogród Państwowy''' (''Park Miejski''), ul. Połtawska 89 (''rejon komsomolski''). Najstarszy park w mieście, założony w 1783 roku, został zaprojektowany przez angielskiego ogrodnika Moffetta, który zasadził około 10 000 drzew. Obejmował 12 terenów zielonych i szybko stał się ulubionym miejscem wypoczynku mieszkańców Chersonia oraz miejscem uroczystości publicznych. W ciągu swojej historii ogród był wielokrotnie niszczony i odbudowywany, a niestety do dziś zachowała się jedynie około jedna dziesiąta jego okazałego ogrodu, składającego się z majestatycznych, starych dębów. Prawdziwym zabytkiem przyrodniczym i historycznym parku jest Dąb Stulecia, który według mapy inwentaryzacyjnej ma 130 lat, choć niektórzy badacze uważają go za najstarszy dąb w mieście, liczący nawet 200 lat. Legenda głosi, że drzewo zostało posadzone przez samą cesarzową Katarzynę II podczas wizyty w Chersoniu.
* '''Park im. W. I. Lenina''', położony między ul. Perekopską, ul. Kirowa i prospektem Uszakowa (''rejon Suworowski''). Jeden z najstarszych parków miasta, założony w 1785 roku z rozkazu G. A. Potiomkina. Po pewnym czasie został jednak zaniedbany, a drzewa wycięto. W pierwszej połowie XIX wieku na jego terenie znajdował się plac paradny, na którym do 1868 roku organizowano wyścigi konne. W 1869 roku wicegubernator podjął decyzję o odbudowie parku. Otrzymał on wówczas nazwę Denisowskiego, na cześć inicjatora jego odnowienia. Już w 1880 roku park przemianowano jednak na Aleksandrowski, z okazji 25. rocznicy panowania cara Aleksandra II. Park miał niezwykły jak na Chersoń regularny, promienisty układ alejek, łączący elementy parku krajobrazowego i barokowego. W 1880 roku, w centrum parku, na skrzyżowaniu ośmiu alei, posadzono słynny '''aleksandrowski dąb szypułkowy'''. Drzewo zachowało się do dziś i jest obecnie pomnikiem przyrody.
* {{Znacznik|Park im. Leninskiego Komsomołu|46.64141649321895|32.625478220484126|typ=natura}}'''Park im. Leninskiego Komsomołu''', położony między ulicami Perekopską i 40-lecia Października (''rejon Suworowski''). W parku, oprócz pozostałości twierdzy chersońskiej, znajduje się szereg pomników, jezioro, a także oryginalny pomnik jarzma z wiadrami.
[[Plik:Парк слави.jpg|thumb|Aleja Chwały z widokiem na kompleks memorialny i Monument Chwały.]]
** {{Znacznik|Park Chwały|46.6376681|32.6310483|typ=natura}}'''Park Chwały''', na skrzyżowaniu ulic Drużby i Perekopskiej, w pobliżu Parku im. Leninskiego Komsomołu (''rejon Suworowski''). Do Parku im. Leninskiego Komsomołu przylega Park Chwały z Aleją Bohaterów Związku Radzieckiego, prowadzącą do kompleksu memorialnego poświęconego żołnierzom wyzwalającym miasto. Znajduje się tu wieczny ogień, a na brązowych płytach przedstawiono historię miasta. Z parku roztacza się piękna panorama dnieprzańskich terenów zalewowych. Najbardziej charakterystycznym elementem parku jest majestatyczny Monument Chwały – kolumna zwieńczona figurą kobiety z wieńcem, symbolizującą chwałę obwodu chersońskiego.
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym|46.65850328255331|32.59068041228499|typ=natura}}'''Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym'''
* {{Znacznik|Hydropark|46.6029056|32.577468|typ=natura}}'''Hydropark'''
* '''Park dendrologiczny Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu Rolniczego'''.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
* {{Znacznik|'''Centralny Dom Towarowy'''|46.641204|32.613094|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Centralny Dom Towarowy''' (''CUM''), prospekt Uszakowa 49, ☎ (0552) 42-38-23. Miejski dom towarowy jest jednym z pierwszych dużych centrów handlowych w mieście. Obecnie mieści wiele punktów sprzedaży artykułów pierwszej potrzeby, sprzętu, odzieży i innych towarów. Na kondygnacji podziemnej znajdują się m.in. dział jubilerski, sklep z galanterią skórzaną, sklep z pamiątkami, telefony komórkowe oraz artykuły papiernicze. Na 2. piętrze mieszczą się sklepy z odzieżą i artykułami sportowymi, dział dziecięcy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem damskim. Na 3. piętrze znajdują się sklep z instrumentami muzycznymi, dział meblowy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem. Na 1. piętrze działa duży supermarket spożywczy „Silpo”, a także punkty sprzedaży biżuterii, pamiątek i telefonów komórkowych, sklep z chemią gospodarczą i kosmetykami, kafeteria z szybkim jedzeniem oraz inne punkty handlowe.

== Gastronomia ==
Na dużych targowiskach (Centralnym i Dnieprowskim) znajdują się stołówki w typowym radzieckim stylu gastronomii zbiorowej, oferujące jedzenie w odpowiednich dla tego typu miejsc, nieturystycznych cenach.

== Życie nocne ==
* {{Znacznik|'''Amigo'''|46.6215561|32.5821294|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Klub artystyczny „Amigo”''' — ☎ +38 (0552) 444-300.
* '''Klub nocny „Szokolad”''' (Шоколад) — ul. Dzierżyńskiego 13, ☎ +380 (95) 700-07-50, godz. 12:00–04:00.
* {{Znacznik|'''Rest'''|46.6697077|32.6156443|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Klub nocny „Rest”''' (Рест) — ☎ +38 (095) 344-40-24.

== Imprezy ==
Chersoniu jest miejscem międzynarodowego festiwalu teatralnego „'''Melpomena z Tawrii'''”, który odbywa się co roku w połowie czerwca.

== Noclegi ==
* {{Znacznik|'''Ninel'''|46.63717|32.60618|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ninel''' — ul. Bielinskiego 22. ☎ (0552) 42-43-53, 49-82-38, 050-396-37-17. Pokój dwuosobowy: 180–480 ₴.
* {{Znacznik|'''Ninel 2'''|46.63164|32.6024|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ninel 2''' — ul. Suworowa 42B.
* {{Znacznik|'''Hotel Fregat'''|46.629786 |32.621554 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Fregat''' — prospekt Uszakowa 2. ☎ +38 (0552) 41-23-34, (093) 282-02-05, (067) 553-99-28.
* {{Znacznik|'''Hotel Dniepr'''|46.65498|32.646378|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Dniepr''' — prospekt Tekstylszczyków 3. ☎ +380 (552) 31-15-10.

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==
Zasady bezpieczeństwa są dość typowe dla każdego miasta: staraj się nie spacerować samotnie nocą w nieturystycznych dzielnicach. Nie wymieniaj waluty na targowiskach ani w przypadkowych punktach wymiany, nawet jeśli oferują korzystniejszy kurs. Nie kupuj ulicznego jedzenia ani napojów, jeśli ich jakość budzi wątpliwości lub są przygotowywane bez zachowania odpowiednich norm sanitarnych. W zatłoczonych miejscach trzymaj swoje rzeczy przy sobie i uważnie pilnuj ich na dworcu, targowiskach oraz w komunikacji miejskiej.

Zazwyczaj w pojeździe znajduje się informacja o najwygodniejszym sposobie płatności za przejazd – warto zwracać na nią uwagę. W zdecydowanej większości miejskich środków transportu, a także w części podmiejskich marszrutek i autobusów, za przejazd płaci się przy wysiadaniu – nie zapominaj więc o uiszczeniu opłaty. W komunikacji miejskiej płatność odbywa się przeważnie gotówką, dlatego nie zakładaj, że będzie można zapłacić kartą, i zawsze miej przy sobie drobne banknoty.

Zachowaj ostrożność i zawsze zapytaj kierowcę, czy dana marszrutka dowiezie Cię do miejsca docelowego. Niektóre pojazdy mają bowiem ten sam numer, ale obsługują różne trasy po mieście (np. marszrutka nr 9).

W sezonie turystycznym (maj–wrzesień) staraj się jak najwcześniej kupować bilety w obie strony, niezależnie od kierunku podróży. Później może pojawić się problem z ich dostępnością z powodu braku biletów w kasach, przepełnienia pociągów związanego z masowym wyjazdem turystów z miasta i pobliskich kurortów, a także wyjazdami studentów na uczelnie pod koniec sierpnia i na początku września.

Pamiętaj jednak, że w kasach Ukrzaliznyci bilety można kupić maksymalnie 45 dni przed datą podróży.

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Obwód_chersoński}}

[[Kategoria:Ukraina]]</text>
      <sha1>9c6q2i6mvfmrpvisg7a23ita48q8kea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158207</id>
      <parentid>158206</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T18:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wyjazd */</comment>
      <origin>158207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37361" sha1="h59t0vikuhr6nnjqb8eperahjr8aqf0" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Chersoń
 |nazwa oryginalna = Херсон
 |widok            = Khersonkollage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Coat_of_arms_of_Kherson.svg
 |mapa             = Cherson-Ukraine-Map.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Ukraina]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Kherson_Oblast.svg|20px]] [[Obwód chersoński]]
 |powierzchnia     = 65,2
 |wysokość         = 21
 |ludność          = 60 000
 |prefiks          = +380-552
 |kod pocztowy     = 73000—73480
 |www              = https://miskrada.kherson.ua/
}}
'''Chersoń''' ([[Rozmówki ukraińskie|ukr]] Херсон) leży w północnej części regionu Morza Czarnego i jest centrum administracyjnym [[Obwód chersoński|obwodu chersońskiego]]. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców na nabrzeżu miejskim.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Historia miasta jest ściśle związana z historią Imperium Rosyjskiego i jego postaciami, ponieważ zostało założone na rozkaz Katarzyny II w 1778 roku. Swoją nazwę zawdzięcza Chersonezowi Tawryjskiemu, położonemu w południowo-zachodniej części [[Krym|Półwyspu Krymskiego]]. Niegdyś miasto było prawdopodobnie najbardziej rozwinięte w południowej [[Ukraina|Ukrainie]], centrum guberni chersońskiej, a poprzez port prowadzono handel z Francją, Hiszpanią, Włochami i innymi krajami europejskimi, co niewątpliwie budzi dumę mieszkańców.

Należy zauważyć, że Chersoń odegrał również znaczącą rolę w tworzeniu ukraińskiej państwowości. Po obaleniu samodzierżawia powstała tu organizacja polityczna „Ukraińska Chata”, która stała się głównym źródłem idei niepodległości narodowej w całym obwodzie chersońskim. Jednak już w 1789 roku, po założeniu [[Mikołajów|Mikołajowa]], do którego przeniesiono Admiralicję, miasto straciło na znaczeniu jako ważna twierdza graniczna, prawie cała ludność je opuściła, a Chersoń stał się zwykłym miastem powiatowym. W okresie sowieckim Chersoń utracił wiodącą pozycję na południu Ukrainy, ale nadal rozwijał się jako duży ośrodek przemysłowy i rolniczy. Wiodącymi gałęziami przemysłu były przemysł stoczniowy i maszynowy, bawełniany, spożywczy itp.

Dziś Chersoń jest znaczącym ośrodkiem rolniczym, przemysłowym, handlowym, edukacyjnym i kulturalnym; ośrodkiem regionalnym, 16. najludniejszym miastem na Ukrainie. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców, znajdujący się na nabrzeżu miejskim. Miasto posiada również miasto satelickie [[Oleszko]].

=== Turystyka ===
Chersonia nie należy uważać za miasto nastawione na turystów: jest tu niewielu turystów ukraińskich i zagranicznych (zwłaszcza tych ostatnich); najczęściej odwiedza się je latem, jako miejsce przesiadkowe do dalszych podróży do kurortów nadmorskich i atrakcji regionu (Askania-Nowa, Sicz Oleszkowska, winiarnie, latarnia morska Adżygolska itp.). Jednocześnie potencjał turystyczny miasta jest znacznie niedoceniany – w centrum znajduje się wiele zabytków architektury, zabytkowych domów i kościołów (z końca XVIII i początku XIX wieku), muzeów, teatrów, centrów handlowych i sklepów z pamiątkami. Ze względu na stosunkowo niewielką liczbę odwiedzających, mieszkańcy chętnie dzielą się historiami i legendami Chersonia i są przyjaźnie nastawieni do turystów.

Głównym problemem miasta pozostaje baza noclegowa – pomimo dość bogatej oferty usług turystycznych, wycieczek, terenów rekreacyjnych, produktów turystycznych, rozrywki i innych atrakcji, hotelarstwo jest bardzo słabo rozwinięte. Nie ma tu absolutnie żadnych hosteli. Ceny większości produktów spożywczych, pamiątek, noclegów i innych wydatków są tu zauważalnie niższe niż w innych miastach Ukrainy.

=== Rejony ===
{{Lista regionów
| mapa regionów = Kherson regions map.png
| rozmiar mapy = 250px
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Rejon dnieprowski
| kolor regionu 1 = a1699a
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Utworzony w 1965 rejon graniczy z [[Obwód mikołajowski|obwodem mikołajowskim]], obejmuje trzy rady wiejskie. Historycznie rzecz biorąc, rejon dniprowski jest okręgiem przemysłu przetwórczego. Na jego terytorium znajduje się jeden z największych rynków w Chersoniu, a także wybudowane w 2012 roku centrum handlowo-rozrywkowe „Fabrika”, w którym spędza wolny czas wielu mieszkańców Chersoniu.

| nazwa regionu 2 = Rejon korabelny
| kolor regionu 2 = a16947
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Założony w 1965 roku; położony na prawym zboczu doliny Dniepru. Obejmuje 7 mikrodzielnic i 4 osiedla, jest ważnym okręgiem przemysłowym. Na jego terenie działa 39 przedsiębiorstw (stan na 2008 rok), wytwarzających 45% całkowitej produkcji przemysłowej miasta, a także 10 gospodarstw rolnych o różnych formach własności. Obejmuje częściowo centrum miasta i klasyczne szlaki turystyczne.

| nazwa regionu 3 = Rejon centralny
| kolor regionu 3 = ee696a
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Najstarszy okręg administracyjny miasta, utworzony 4 stycznia 1965 roku, obejmuje historyczne centrum Chersonia, a także większość zabytków historycznych, architektonicznych, instytucji edukacyjnych i kulturalnych. Swoją nazwę zawdzięcza słynnemu dowódcy, uczestnikowi wojny rosyjsko-tureckiej O. W. Suworowowi, który przebywał w mieście w latach 1782-1784 i 1786-1787. Jego imieniem nazwano również deptak w Chersoniu, miejsce wypoczynku mieszkańców. To właśnie tutaj skupia się najwięcej atrakcji turystycznych.
}}

== Język ==
Większość mieszkańców Chersonia jest dwujęzyczna, ale głównym językiem komunikacji jest [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]] i ukraińsko-rosyjski surżyk. Starsze pokolenie preferuje [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]], ale równie dobrze rozumie [[Rozmówki ukraińskie|ukraiński]]; młodzi chętnie przechodzą z jednego języka na drugi, często posługując się dodatkowo trzecim językiem obcym, zazwyczaj angielskim lub niemieckim (rzadziej obydwoma), w codziennym życiu.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Ostrzeżenie|Od 24 lutego 2022 roku wszystkie ukraińskie lotniska zawiesiły loty cywilne do czasu zniesienia stanu wojennego na terytorium tego państwa. Większość z nich została uszkodzona, a nawet zniszczona w wyniku bombardowań lotniczych armii rosyjskiej, więc nawet po zakończeniu wojny mogą one pozostać zamknięte z powodu przebudowy i znacznego doposażenia.}}
{{Znacznik|Port lotniczy Chersoń|46.668056|32.502222|typ=transport}}'''[https://khe.aero/ Międzynarodowy Port Lotniczy Chersoń]''' ({{IATA|KHE}}), e-mail: support@airport.kherson. Znajduje się we wsi Czornobajwka koło Chersonia, założonej w 1946 roku. W 2013 roku lotnisko zostało przebudowane i obecnie działa w normalnym trybie. Obsługuje transport lotniczy na terenie Ukrainy z i do [[Dniepr|Dniepropietrowska]], [[Kijów|Kijowa]], [[Lwów|Lwowa]];

Na terenie lotniska znajduje się centrum medyczne, zlokalizowane na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala. Jest ono wyposażone we wszystkie niezbędne urządzenia do udzielania pierwszej pomocy. Pasażerowie mogą z niego korzystać w przypadku choroby lub zaostrzenia ostrej choroby przewlekłej. Pasażerowie o ograniczonej sprawności fizycznej mają zapewnione usługi specjalne. Na lotnisku przez całą dobę dyżurują funkcjonariusze policji. W razie jakichkolwiek problemów można skontaktować się z dyżurnym departamentu spraw wewnętrznych, zlokalizowanym na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala.

Połączenia z miastem realizowane są linią autobusową nr 101 „Krasen-Lotnisko”. Autobusy kursują codziennie w godzinach 7:00-20:00 z przerwą 15-20 minut. Autobus zatrzymuje się na stacjach „Rynek Główny”, „Dworzec Kolejowy” i „Dworzec Autobusowy”. Dodatkowo, dla zwiedzających dostępne są usługi taksówkowe.
Godziny otwarcia:

'''Uwaga!''' W weekendy i święta usługi świadczone są na życzenie. Zgłoszenie należy złożyć w administracji lotniska dzień wcześniej, najpóźniej do godziny 13:00.

— Administracja lotniska: 8:00-17:00.
— Biuro Informacji Turystycznej AFIS: 8:00-17:00.
— Odprawa celna i imigracyjna: zgodnie z rozkładem lotów regularnych oraz na życzenie w przypadku lotów czarterowych.
— Służby medyczne i sanitarne: 8:00-17:00.
— Biuro Meteorologiczne: 24 godziny na dobę.
— Policja: 24 godziny na dobę.
''Numery kontaktowe:''

— Księgowość: (0 552) 33-71-79.
— Zastępca Dyrektora ds. Bezpieczeństwa Lotniczego: (0 552) 33-71-88.
— Biuro Meteorologiczne: (0 552) 33-71-81.
— Recepcja Dyrektora: (0 552) 33-71-95.
— Służba Organizacji Transportu (faks): (0 552) 33-71-87.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Залізничний вокзал Херсону.JPG|210px|thumb|left|Widok na centralny budynek stacji z placu Prywokzalnego]]
{{Znacznik|Dworzec kolejowy w Chersoniu|46.656111|32.604722|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy w Chersoniu''', plac Prywokzalny 1. Jedyny dworzec kolejowy w mieście łączący Cherson z innymi miejscowościami, został założony 16 października 1907 roku. Posiada 4 tory postojowe i znajduje się na początku centralnej ulicy miasta – Prospektu Uszakowa, na placu Prywokzalnym. Odjeżdżają stąd pociągi nie tylko do całej [[Ukraina|Ukrainy]], ale także za granicę ([[Moskwa]], [[Mińsk]]), a także do pociągów podmiejskich, choć ich liczba gwałtownie spadła w 2012 roku. Do Chersonia można dojechać pociągiem z niemal każdego miejsca na Ukrainie. Kasy biletowe pociągów podmiejskich i dalekobieżnych są czynne 24 godziny na dobę na dworcu. W budynku dworca znajdują się dwie poczekalnie (zwykła i o podwyższonym komforcie), kawiarnie i toalety. Zniżki na przejazdy przysługują niektórym uprzywilejowanym kategoriom obywateli Ukrainy.

W pobliżu budynku dworca znajduje się przychodnia, przechowalnia bagażu, hotele, kantory wymiany walut oraz punkty dostępu do internetu. Z dworca można dojechać do dowolnego punktu miasta transportem lokalnym lub taksówką. 

''Odległości kolejowe i czas podróży:''

* Do [[Zaporoże|Zaporoża]] — 280 km (≈ 9 godzin).
* Do [[Kijów|Kijowa]] — 582 km (≈ 12 godzin).
* Do [[Lwów|Lwowa]] — 832 km (≈ 19-20 godzin).
* Do [[Mikołajów|Mikołajowa]] — 66 km (≈ 1 godzina).
* Do [[Odessa|Odessy]] — 198 km (≈ 6-8 godzin).
* Do [[Symferopol]]a — 566 km (≈ 5-6 godzin).
* Do [[Charków|Charkowa]] — 545 km (≈ 18 godzin).
* Do [[Chmielnicki]]ego — 606 km (≈ 13 godzin).
''Numery kontaktowe:''

— Informacja dworcowa: (0 552) 48-20-08.
— Zamówienie biletów (24 godziny): (0 552) 48-22-91.
— Rezerwacja biletów i zamawianie biletów z dostawą na terenie miasta: (0 552) 48-34-33.
— Przechowalnia bagażu: (0 552) 48-21-58.
— Zamówienie samochodów specjalnych do przewozu osób niepełnosprawnych: (0 552) 48-35-56.

=== Samochodem ===
[[Plik:M14-UA.svg|25px]] — z [[Odessa|Odessy]], [[Mikołajów|Mikołajowa]], [[Nowa Kachowka|Nowej Kachowki]], [[Melitopol]]a, Priazowskiego, Primorska, [[Berdiańsk]]a, Mangusza, [[Mariupol]]a, [[Nowoazowsk]]a; można do niego dojechać z Austrii, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, Rosji europejską autostradą [[Plik:Tabliczka_E57.svg|25px]] (która pokrywa się z [[Plik:M14-UA.svg|25px]] na terenie Ukrainy).

[[Plik:M17-UA.svg|25px]]— z Oleshoka, [[Armiańsk]]a, Krasnoperekopska, [[Dżankoj]]a, Sowieckiego, [[Teodozja|Teodozji]], [[Kercz]]u; a także z Federacji Rosyjskiej i Gruzji (trasa [[Plik:Tabliczka_E97.svg|25px]]).

=== Autobusem ===
Do Chersonia można dojechać autobusem z niemal każdego miejsca na [[Ukraina|Ukrainie]]. Z [[Kijów|Kijowa]] kursuje autobus Gunsel (dwa razy dziennie).

{{Znacznik|Dworzec Autobusowy w Chersoniu|46.6604648|32.5937238|typ=transport}}'''Dworzec Autobusowy''', ul. Budionnego 1. ✉ ☎ +38 (0552) 33-70-80. 🕑 Czynne całą dobę. Obsługuje połączenia międzymiastowe i transport publiczny z odległych miejscowości obwodu chersońskiego. 

{{Znacznik|Podmiejski Dworzec Autobusowy|46.6393407|32.6078654|typ=transport}}'''Podmiejski Dworzec Autobusowy''', ul. Artema 1; ul. Majakowskiego 22. ☎ +38 (0552) 33-70-80, (0552) 49-92-11, (0552) 26-44-37. 🕑 5:00 - 23:00. Obsługuje linie podmiejskie.

Do Chersonia można dojechać autobusem z 40 miast w Polsce. Są to:

[[Bydgoszcz]], [[Gdańsk]], [[Gdynia]], [[Gliwice]], [[Gorzów Wielkopolski]], [[Grudziądz]], [[Jarosławl|Jarosław]], [[Katowice]], [[Kielce]], [[Konin]], [[Kraków]], [[Kutno]], [[Legnica]], [[Leszno]], Lubin, [[Lublin]], [[Łódź]], Nisko, Nowa Sól, [[Opatów]], [[Opole]], [[Piotrków Trybunalski]], [[Poznań]], [[Przemyśl]], [[Radom]], [[Rzeszów]], [[Sandomierz]], [[Słubice]], Stalowa Wola, [[Szczecin]], Świebodzin, [[Tarnów]], [[Tczew]], [[Toruń]], [[Warszawa]], [[Włocławek]], [[Wrocław]], [[Zabrze]], [[Zamość]], [[Zielona Góra]].

'''Wyjazdy z [[Warszawa|Warszawy]]''' do Chersonia odbywają się co najmniej kilka razy dziennie. Najczęściej z '''dworca autobusowego Warszawa Zachodnia'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Autobusy z [[Katowice|Katowic]]''' do Chersonia również wyjeżdżają od jednego do kilku razy w ciągu dnia (w zależności od dnia tygodnia). Głównym przystankiem jest w Katowicach '''dworzec PKS, przy ul. Piotra Skargi'''. Cena biletu jednostronnego zaczyna się od 155 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Kraków|Krakowa]]''' do Chersonia autokary odjeżdżają nawet 7 razy w ciągu dnia. Najważniejszym miejscem odjazdu w tym mieście jest '''dworzec autobusowy MDA, przy ul. Bosackiej'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Wrocław|Wrocławia]]''' do Chersonia autobusy wyjeżdżają nawet 10 razy w ciągu dnia, '''z nowego dworca autobusowego, znajdującego się na poziomie -2 galerii Wroclavia, na ul. Suchej 1'''. Cena biletu jednostronnego wynosi 155 zł lub więcej (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Łódź|Łodzi]]''' do Chersonia można dotrzeć autobusem wyjeżdżając z '''dworca autobusowego Łódź Kaliska, przy Al. Włókniarzy'''. Cena biletu w jedną stronę zaczyna się od 160 zł (stan na 06.11.2017 r.).

Również '''z [[Poznań|Poznania]]''' odjazdy odbywają się kilka razy dziennie. Miejscem odjazdu jest w tym mieście zwykle '''dworzec autobusowy przy ul. Matyi 2''', a bilet jednostronny można kupić od 170 zł. 

Przystanek docelowy w Chersoniu może być zależny od przewoźnika realizującego połączenie. Niemal jednak wszyscy dojeżdżają w tym mieście na dworzec autobusowy:

'''CHERSOŃ - Dworzec Autobusowy, ul. Budionnego 1'''

Przejazdy do Chersonia realizowane są przeważnie przez przewoźników ukraińskich, a tylko sporadycznie przez polskich. W Polsce oferują oni swoje usługi najczęściej za pośrednictwem firmy [http://www.eurobus.pl/ Eurobus], która jest ich przedstawicielem na tym terenie.

Planując autobusem na Ukrainę, należy brać pod uwagę, że rozkładowy czas podróży może być wydłużony z powodu oczekiwania na odprawę graniczną (zdarza się, że jest to nawet kilka godzin).

=== Statkiem ===
Transport wodny jest dostępny jedynie z przedmieść Chersonia i pobliskich wysp wakacyjnych.

== Komunikacja ==
{{mapa| 46.6425| 32.625| wysokość=500 | szerokość=600 | zoom=13|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Autobus miejski kosztuje 6 hrywien, a trolejbus 2,50 hrywien. Chersoń to bardzo dogodne miasto pod względem transportu publicznego, dzięki czemu można dotrzeć do dowolnego punktu w niecałe pół godziny. Największe korki występują na światłach na szosie Berisławskiej i alei Uszakowa, ale czas oczekiwania zazwyczaj nie przekracza 5-10 minut. Transport publiczny jest zazwyczaj w połowie pusty i kursuje dość często, więc jedynym momentem, w którym można napotkać korek, są godziny szczytu. W zdecydowanej większości środków transportu miejskiego (a także w niektórych autobusach podmiejskich i busach) płatność pobierana jest przy wysiadaniu.

Taksówki kosztują maksymalnie 70 hrywien.

Działa również transport wodny (łodzie i promy na nabrzeżu), którym można dotrzeć do każdego malowniczego zakątka delty Dniepru.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ukraine Cherson 2St.-Ekater.jpg|thumb|Sobór św. Katarzyny]]
Miasto przesiąknięte jest pewnym architektonicznym urokiem tzw. „południowego klasycyzmu”, ponieważ zabudowa z czasów ZSRR ledwo dotknęła centralnych ulic miasta. Jednocześnie stare budynki, które nie są własnością prywatną, wyglądają na opuszczone i wymagające remontu.

Najsłynniejszymi i zarazem najstarszymi zabytkami architektury Chersonia są Bramy Oczakowska i Moskiewska, Sobór Katarzyny oraz pozostałości Twierdzy Chersońskiej. Sobór Katarzyny, cerkiew Priwozna, sobór św. Mikołaja i cerkiew Kindia mają ponad 200 lat.

* {{zobacz
| name=Brama Oczakowska | alt= | url= | adres= | lat=46.63867| long=32.62347| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Brama Moskiewska | alt= | url= | adres= | lat=46.6433885| long=32.6286287| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Katarzyny | alt= | url= | adres= | lat=46.638888 | long=32.625361 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w latach 80. XVIII w. był jednym z pierwszych kościołów, jakie powstały po przejęciu przez Rosjan kontroli nad tzw. Nową Rosją po wojnie rosyjsko-tureckiej. Kopułowy kościół jest wykonany z piaskowca i został zbudowany przez generała Iwana Gannibala, afrykańskiego protegowanego Piotra Wielkiego i dziadka słynnego poety Aleksandra Puszkina, rzekomo według projektu architekta Iwana Starowa. Jest to miejsce spoczynku księcia Grigorija Potiomkina, kochanka cesarzowej Katarzyny i dowódcy wojskowego, który odegrał główną rolę w wojnie rosyjsko-tureckiej. Jednak części jego szczątków przechowywano wcześniej w klasztorze na terenie dzisiejszej Rumunii, a teraz zaginęły.
}}
* {{zobacz
| name=Budynek Arsenalu | alt= | url= | adres= | lat=| long=| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Mikołaja | alt= | url= | adres= | lat=46.6349| long=32.5909| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
=== Pomniki rzeźbiarskie ===
* {{zobacz
| name=Pomnik pierwszych stoczniowców | alt= | url= | adres=Nabrzeże Prospektu Uszakowa | lat=46.6283| long=32.6236| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Monument stanowi unikalny symbol Chersonia jako miasta stoczniowców. Został wzniesiony na skraju Chersońskiej Stoczni Admiralicji, gdzie 16 września 1783 r. zwodowano pierwszy okręt Floty Czarnomorskiej – „Chwałę Katarzyny”, przedstawiony na pomniku.
}}
* {{zobacz
| name=Zespół pamięci w Parku Chwały | alt= | url= | adres=ul. Perekopska | lat=46.6367717| long=32.6320023| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Powstał na miejscu Grobu Nieznanego Żołnierza.
}}
* {{zobacz
| name=Pomnik Johna Howarda. | alt= | url= | adres= | lat=46.648392| long=32.610476| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=1818-1820 r.
}}
Turyści powinni odwiedzić '''główny deptak Chersoniu - ulicę Suworowa''', założoną pod koniec XVIII wieku, na której znajduje się pamiątkowe popiersie dowódcy A.V. Suworow. Jest to popularne miejsce wypoczynku mieszkańców i gości; znajduje się tu wiele sklepów i lokali rozrywkowych. Ulica z jednej strony wychodzi na Park Lenina, najstarszy park miejski, którego kompozycyjnym centrum jest stuletni dąb; według legendy posadził go tu cesarz Aleksander II już w 1869 roku. W parku tym często odbywają się wakacje, a jednocześnie jest to jedno z najlepszych miejsc do wypoczynku z dziećmi.

'''Nabrzeże miejskie''' to jeden z punktów obowiązkowych dla turystów. Warto także wybrać się na spacer ulicą Gorkiego, Soborną (dawniej Lenina), Aleją Uszakowa i innymi historycznymi ulicami.

=== Muzea ===
[[Plik:Kherson Town hall.jpg|thumb|Muzeum Sztuki]]
* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/ Muzeum Historii Lokalnej] | alt= | url= | adres= | lat=46.62932| long=32.61048| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wystawa główna – osoba dorosła 10 funtów, cena ulgowa – 6 ₴; wystawa „Człowiek i broń” odpowiednio 10 i 5 ₴; „Sala A.V. Suworow” ₴5 i ₴3; zwiedzanie jednego z wydziałów – 20 i 10 ₴. Prowadzonych jest kilka rodzajów wycieczek: wycieczki krajoznawcze po przyrodzie obwodu chersońskiego, jego historii od czasów starożytnych do XX wieku, historii od 1917 do 1945 roku; wycieczki tematyczne „Starożytność i początki Chersoniu”, „Tajemnice starożytnych kopców”, „Starożytni Grecy na terenie regionu”, „Obwód chersoński – ziemia kozacka”, „Fauna i flora obwodu chersońskiego”, „Obwód chersoński w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”; oraz zwiedzanie wystawy „Człowiek i broń”. Muzeum zostało założone w 1890 roku przez ukraińską osobę publiczną, archeologa i lokalnego historyka W. I. Goszkiewicza i jest zespołem muzealnym o kierunkach historycznych, przyrodniczych, literackich i etnograficznych. Ekspozycje muzeum mieszczą się w domach będących zabytkami architektury i historii XIX wieku. W jego funduszach znajduje się ponad 170 tysięcy obiektów muzealnych, w tym jedna z najlepszych kolekcji archeologicznych na Ukrainie, której najstarsze znaleziska mają ponad 17 tysięcy lat; ciekawa kolekcja monet ze starożytnych miast północnego regionu Morza Czarnego; duży zespół próbek broni białej i palnej z XVI – XX w.; kolekcja strzelb myśliwskich z XVIII – XIX w.; kolekcja porcelany, mebli antycznych itp.
}}
:* {{zobacz
| name=Katedra Historii i Etnografii | alt= | url= | adres=ul. Soborna 9 | lat= | long= | wskazówki=Główny budynek muzeum
| tollfree=+380 (552) 22-97-47 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00. Dział prezentuje całą różnorodność, od scytyjskiej złotej biżuterii i starożytnych greckich rzeźb z marmuru po broń kozacką, pierwsze rysunki twierdzy Chersoniu i dzieła sztuki minionych wieków, historię i etnografię. Centralne miejsce zajmuje wystawa poświęcona powstaniu Chersonia i postaciom historycznym związanym z tym wydarzeniem. Uwagę przyciągają także obiekty etnograficzne – świadectwo wielonarodowościowego składu regionu.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/55-literaturnij-viddil.html Dział Literacki] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 1 | lat=46.63497600306866 | long=32.61634606272688 | wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 26-30-66 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=pon.–pt. 10:00–17:00. Prezentowane są unikatowe wydania książek, cenne zbiory ekslibrisów i rycin, rękopisy, oryginalne obrazy, przedmioty historyczne i pamiątkowe wybitnych pisarzy zaliczanych do światowej elity literackiej: A. S. Puszkina, L. M. Tołstoja, A. E. Kruchenycha, D. D. Burliuka, B. A. Ławrenowa, M. G. Kulisza.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/56-muzej-prirodi.html Katedra Historii Naturalne] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 5 | lat=46.634540007239465| long=32.61465927123332| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-10-92 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt.–sob. 10:00–17:00. Kolekcja flory i fauny regionu Chersoniu, utworzona pod koniec XIX wieku. słynny biolog I.K. Pachoski jest podstawą wydziału historii naturalnej. Na wystawie „Rzadkie i zagrożone zwierzęta świata” można zobaczyć tygrysa Usuri, lamparta, lamparta śnieżnego i różne gatunki niedźwiedzi. Jednym z najciekawszych miejsc w muzeum jest wystawa poświęcona światu przyrody Dolnego Dniepru, ujścia rzeki, Morza Azowskiego i Morza Czarnego. Centralną ekspozycją działu „Mieszkańcy Oceanu Światowego” jest jeden z największych obiektów muzealnych na Ukrainie - trzydziestometrowy szkielet płetwala błękitnego.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.artmuseum.ks.ua/ Muzeum Sztuki im. A. Szowkunienki] | alt= | url= | adres=ul. Soborna 34 | lat=46.6298| long=32.6095| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-31-64 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00.Dorosły 10 ₴, obniżona cena - 8 ₴. Można zamówić zwiedzanie i wycieczki tematyczne po wystawach. Muzeum mieści się w dawnym budynku Urzędu Miejskiego, wybudowanym w 1905 roku według projektu architekta Adolfa Minkusa. Kompletowanie zbiorów sztuki muzeum zaczęto uzupełniać na przełomie XIX i XX wieku. A obecnie liczy około 8 000 eksponatów muzealnych, gdzie obok dzieł klasycznych ważne miejsce zajmują dzieła międzynarodowej sztuki radzieckiej mistrzów z Ukrainy, Rosji, Mołdawii, krajów bałtyckich, Azji Środkowej i Kaukazu. Na wystawie stałej muzeum oferuje przegląd dzieł malarstwa ikonowego XVII – początków XX w., sztuki rosyjskiej XVIII – pierwszej połowy XIX w., sztuki ukraińskiej i rosyjskiej XIX – XX w., sztuki zachodnioeuropejskiej XVII – XIX w. Ekspozycja zajmuje 12 sal muzealnych.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
=== Teatry ===
* {{Znacznik|Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza|46.63353947339959|32.612612327872505|typ=atrakcja}}'''Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza'''.
* '''Teatr lalek'''.
* '''Filharmonia Regionalna'''.

=== Kina ===
[[Plik:Juv cinema kherson.jpg|thumb|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz]]
* '''Kino Multiplex''', ul. Zalaegerszeg 18 (''Centrum Handlowe Fabrika''). ☎ (0 552) 39-71-20. 🕑 10:00-02:00. Cena: 20-85 ₴. Oferuje 6 sal projekcyjnych z nowoczesnym sprzętem. Na miejscu znajduje się kawiarnia z ponad 100 tytułami. Dostępne są filmy 3D. Bilety można rezerwować online. 
* {{Znacznik|Kino Ukraina|46.6398767|32.6133414|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. ☎ (0 552) 22-54-22 punkt informacyjny, (0 552) 49-13-35 rezerwacja biletów. Niedawno odnowione. 
* {{Znacznik|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz|46.6387505|32.6226466|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. Perekopska, 11. ☎ (0 552) 26-41-93 punkt informacyjny, (0 552) 26-47-55 kasa biletowa. Cena biletu: ok. 30-35 ₴. Zbudowane według projektu architektonicznego z 1970 roku z myślą o prezentacjach, premierach filmowych, festiwalach itp. W początkach swojej działalności było jednym z największych kin na południu Ukrainy. Dziś Jubileuszowy jest w pewnym sensie jednym z symboli Chersonia. To kino z 1500 miejscami siedzącymi wyposażone jest w ekran z masy perłowej o wymiarach 19x82 cali i najnowszy system dźwięku Dolby Digital EX. Znajduje się tam również sala 3D na 100 miejsc. W holu znajduje się bar. Bilety można rezerwować online na stronie internetowej.

=== Parki ===
Kultura parkowa w Chersoniu narodziła się pod koniec XVIII wieku. Obecny Park Lenina był jednym z pierwszych założonych w 1785 roku i znajdował się między miastem a Twierdzą Chersońską. Kilka lat wcześniej, na północno-zachodnich obrzeżach miasta, powstał najstarszy park miejski – Ogród Państwowy. Tereny parkowe były zazwyczaj ulubionymi miejscami wypoczynku mieszkańców i miejscem uroczystości publicznych. Do projektowania parków zapraszano ogrodników z zagranicy, dlatego najstarsze parki projektowane są w tradycji angielskich parków krajobrazowych z elementami barokowymi.

Później, w okresie upadku Chersonia, parki zostały opuszczone i przywrócone dopiero wraz z nadejściem władzy radzieckiej. W tym okresie powstało wiele nowych terenów rekreacyjnych, a stare przemianowano.

* {{Znacznik|Ogród Państwowy|46.634903467586064|32.61994814925202|typ=natura}}'''Ogród Państwowy''' (''Park Miejski''), ul. Połtawska 89 (''rejon komsomolski''). Najstarszy park w mieście, założony w 1783 roku, został zaprojektowany przez angielskiego ogrodnika Moffetta, który zasadził około 10 000 drzew. Obejmował 12 terenów zielonych i szybko stał się ulubionym miejscem wypoczynku mieszkańców Chersonia oraz miejscem uroczystości publicznych. W ciągu swojej historii ogród był wielokrotnie niszczony i odbudowywany, a niestety do dziś zachowała się jedynie około jedna dziesiąta jego okazałego ogrodu, składającego się z majestatycznych, starych dębów. Prawdziwym zabytkiem przyrodniczym i historycznym parku jest Dąb Stulecia, który według mapy inwentaryzacyjnej ma 130 lat, choć niektórzy badacze uważają go za najstarszy dąb w mieście, liczący nawet 200 lat. Legenda głosi, że drzewo zostało posadzone przez samą cesarzową Katarzynę II podczas wizyty w Chersoniu.
* '''Park im. W. I. Lenina''', położony między ul. Perekopską, ul. Kirowa i prospektem Uszakowa (''rejon Suworowski''). Jeden z najstarszych parków miasta, założony w 1785 roku z rozkazu G. A. Potiomkina. Po pewnym czasie został jednak zaniedbany, a drzewa wycięto. W pierwszej połowie XIX wieku na jego terenie znajdował się plac paradny, na którym do 1868 roku organizowano wyścigi konne. W 1869 roku wicegubernator podjął decyzję o odbudowie parku. Otrzymał on wówczas nazwę Denisowskiego, na cześć inicjatora jego odnowienia. Już w 1880 roku park przemianowano jednak na Aleksandrowski, z okazji 25. rocznicy panowania cara Aleksandra II. Park miał niezwykły jak na Chersoń regularny, promienisty układ alejek, łączący elementy parku krajobrazowego i barokowego. W 1880 roku, w centrum parku, na skrzyżowaniu ośmiu alei, posadzono słynny '''aleksandrowski dąb szypułkowy'''. Drzewo zachowało się do dziś i jest obecnie pomnikiem przyrody.
* {{Znacznik|Park im. Leninskiego Komsomołu|46.64141649321895|32.625478220484126|typ=natura}}'''Park im. Leninskiego Komsomołu''', położony między ulicami Perekopską i 40-lecia Października (''rejon Suworowski''). W parku, oprócz pozostałości twierdzy chersońskiej, znajduje się szereg pomników, jezioro, a także oryginalny pomnik jarzma z wiadrami.
[[Plik:Парк слави.jpg|thumb|Aleja Chwały z widokiem na kompleks memorialny i Monument Chwały.]]
** {{Znacznik|Park Chwały|46.6376681|32.6310483|typ=natura}}'''Park Chwały''', na skrzyżowaniu ulic Drużby i Perekopskiej, w pobliżu Parku im. Leninskiego Komsomołu (''rejon Suworowski''). Do Parku im. Leninskiego Komsomołu przylega Park Chwały z Aleją Bohaterów Związku Radzieckiego, prowadzącą do kompleksu memorialnego poświęconego żołnierzom wyzwalającym miasto. Znajduje się tu wieczny ogień, a na brązowych płytach przedstawiono historię miasta. Z parku roztacza się piękna panorama dnieprzańskich terenów zalewowych. Najbardziej charakterystycznym elementem parku jest majestatyczny Monument Chwały – kolumna zwieńczona figurą kobiety z wieńcem, symbolizującą chwałę obwodu chersońskiego.
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym|46.65850328255331|32.59068041228499|typ=natura}}'''Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym'''
* {{Znacznik|Hydropark|46.6029056|32.577468|typ=natura}}'''Hydropark'''
* '''Park dendrologiczny Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu Rolniczego'''.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
* {{Znacznik|'''Centralny Dom Towarowy'''|46.641204|32.613094|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Centralny Dom Towarowy''' (''CUM''), prospekt Uszakowa 49, ☎ (0552) 42-38-23. Miejski dom towarowy jest jednym z pierwszych dużych centrów handlowych w mieście. Obecnie mieści wiele punktów sprzedaży artykułów pierwszej potrzeby, sprzętu, odzieży i innych towarów. Na kondygnacji podziemnej znajdują się m.in. dział jubilerski, sklep z galanterią skórzaną, sklep z pamiątkami, telefony komórkowe oraz artykuły papiernicze. Na 2. piętrze mieszczą się sklepy z odzieżą i artykułami sportowymi, dział dziecięcy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem damskim. Na 3. piętrze znajdują się sklep z instrumentami muzycznymi, dział meblowy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem. Na 1. piętrze działa duży supermarket spożywczy „Silpo”, a także punkty sprzedaży biżuterii, pamiątek i telefonów komórkowych, sklep z chemią gospodarczą i kosmetykami, kafeteria z szybkim jedzeniem oraz inne punkty handlowe.

== Gastronomia ==
Na dużych targowiskach (Centralnym i Dnieprowskim) znajdują się stołówki w typowym radzieckim stylu gastronomii zbiorowej, oferujące jedzenie w odpowiednich dla tego typu miejsc, nieturystycznych cenach.

== Życie nocne ==
* {{Znacznik|'''Amigo'''|46.6215561|32.5821294|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Klub artystyczny „Amigo”''' — ☎ +38 (0552) 444-300.
* '''Klub nocny „Szokolad”''' (Шоколад) — ul. Dzierżyńskiego 13, ☎ +380 (95) 700-07-50, godz. 12:00–04:00.
* {{Znacznik|'''Rest'''|46.6697077|32.6156443|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Klub nocny „Rest”''' (Рест) — ☎ +38 (095) 344-40-24.

== Imprezy ==
Chersoniu jest miejscem międzynarodowego festiwalu teatralnego „'''Melpomena z Tawrii'''”, który odbywa się co roku w połowie czerwca.

== Noclegi ==
* {{Znacznik|'''Ninel'''|46.63717|32.60618|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ninel''' — ul. Bielinskiego 22. ☎ (0552) 42-43-53, 49-82-38, 050-396-37-17. Pokój dwuosobowy: 180–480 ₴.
* {{Znacznik|'''Ninel 2'''|46.63164|32.6024|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ninel 2''' — ul. Suworowa 42B.
* {{Znacznik|'''Hotel Fregat'''|46.629786 |32.621554 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Fregat''' — prospekt Uszakowa 2. ☎ +38 (0552) 41-23-34, (093) 282-02-05, (067) 553-99-28.
* {{Znacznik|'''Hotel Dniepr'''|46.65498|32.646378|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Dniepr''' — prospekt Tekstylszczyków 3. ☎ +380 (552) 31-15-10.

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==
Zasady bezpieczeństwa są dość typowe dla każdego miasta: staraj się nie spacerować samotnie nocą w nieturystycznych dzielnicach. Nie wymieniaj waluty na targowiskach ani w przypadkowych punktach wymiany, nawet jeśli oferują korzystniejszy kurs. Nie kupuj ulicznego jedzenia ani napojów, jeśli ich jakość budzi wątpliwości lub są przygotowywane bez zachowania odpowiednich norm sanitarnych. W zatłoczonych miejscach trzymaj swoje rzeczy przy sobie i uważnie pilnuj ich na dworcu, targowiskach oraz w komunikacji miejskiej.

Zazwyczaj w pojeździe znajduje się informacja o najwygodniejszym sposobie płatności za przejazd – warto zwracać na nią uwagę. W zdecydowanej większości miejskich środków transportu, a także w części podmiejskich marszrutek i autobusów, za przejazd płaci się przy wysiadaniu – nie zapominaj więc o uiszczeniu opłaty. W komunikacji miejskiej płatność odbywa się przeważnie gotówką, dlatego nie zakładaj, że będzie można zapłacić kartą, i zawsze miej przy sobie drobne banknoty.

Zachowaj ostrożność i zawsze zapytaj kierowcę, czy dana marszrutka dowiezie Cię do miejsca docelowego. Niektóre pojazdy mają bowiem ten sam numer, ale obsługują różne trasy po mieście (np. marszrutka nr 9).

W sezonie turystycznym (maj–wrzesień) staraj się jak najwcześniej kupować bilety w obie strony, niezależnie od kierunku podróży. Później może pojawić się problem z ich dostępnością z powodu braku biletów w kasach, przepełnienia pociągów związanego z masowym wyjazdem turystów z miasta i pobliskich kurortów, a także wyjazdami studentów na uczelnie pod koniec sierpnia i na początku września.

Pamiętaj jednak, że w kasach Ukrzaliznyci bilety można kupić maksymalnie 45 dni przed datą podróży.

== Informacje turystyczne ==

== Gdzie dalej ==
[[Plik:Херсонська область, Національний природний парк Олешківські піски. Автор Гаврилюк С. В. (5).JPG|thumb|Piaski Oleszkowskie]]
* {{Znacznik|Kompleks rozlewisk i erików w delcie Dniepru|46.562637|32.351303 |typ=natura}}'''Kompleks rozlewisk i erików w delcie Dniepru''' — unikatowy kompleks przyrodniczy rozlewisk i erików w delcie Dniepru, nie mający odpowiednika na świecie.
* {{Znacznik|Piaski Oleszkowskie|46.583333 |33.05 |typ=natura}}'''Piaski Oleszkowskie''' — około 30 km od miasta.

W pobliżu Chersonia:
* '''[[Żelazny Port]]''' — około 1 godz. samochodem; najbliższy kurort nad Morzem Czarnym.
* '''[[Geniczesk]]''' — około 2,5 godz.; najbliższy kurort nad Morzem Azowskim.
* '''[[Askania-Nowa]]'''
* '''[[Mierzeja Arabacka]]'''
* '''[[Zaporoże]]''''
* '''[[Krym]]'''
* '''[[Mikołajów]]'''
* '''[[Odessa]]'''

{{użyteczny}}

{{Jest w|Obwód_chersoński}}
{{geo|46.633|32.583}}
[[Kategoria:Ukraina]]</text>
      <sha1>h59t0vikuhr6nnjqb8eperahjr8aqf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158208</id>
      <parentid>158207</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T18:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gdzie dalej */</comment>
      <origin>158208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37360" sha1="60gftq3gu4ke6sn7lgbvo9z06ih5dr2" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Chersoń
 |nazwa oryginalna = Херсон
 |widok            = Khersonkollage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Coat_of_arms_of_Kherson.svg
 |mapa             = Cherson-Ukraine-Map.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Ukraina]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Kherson_Oblast.svg|20px]] [[Obwód chersoński]]
 |powierzchnia     = 65,2
 |wysokość         = 21
 |ludność          = 60 000
 |prefiks          = +380-552
 |kod pocztowy     = 73000—73480
 |www              = https://miskrada.kherson.ua/
}}
'''Chersoń''' ([[Rozmówki ukraińskie|ukr]] Херсон) leży w północnej części regionu Morza Czarnego i jest centrum administracyjnym [[Obwód chersoński|obwodu chersońskiego]]. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców na nabrzeżu miejskim.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Historia miasta jest ściśle związana z historią Imperium Rosyjskiego i jego postaciami, ponieważ zostało założone na rozkaz Katarzyny II w 1778 roku. Swoją nazwę zawdzięcza Chersonezowi Tawryjskiemu, położonemu w południowo-zachodniej części [[Krym|Półwyspu Krymskiego]]. Niegdyś miasto było prawdopodobnie najbardziej rozwinięte w południowej [[Ukraina|Ukrainie]], centrum guberni chersońskiej, a poprzez port prowadzono handel z Francją, Hiszpanią, Włochami i innymi krajami europejskimi, co niewątpliwie budzi dumę mieszkańców.

Należy zauważyć, że Chersoń odegrał również znaczącą rolę w tworzeniu ukraińskiej państwowości. Po obaleniu samodzierżawia powstała tu organizacja polityczna „Ukraińska Chata”, która stała się głównym źródłem idei niepodległości narodowej w całym obwodzie chersońskim. Jednak już w 1789 roku, po założeniu [[Mikołajów|Mikołajowa]], do którego przeniesiono Admiralicję, miasto straciło na znaczeniu jako ważna twierdza graniczna, prawie cała ludność je opuściła, a Chersoń stał się zwykłym miastem powiatowym. W okresie sowieckim Chersoń utracił wiodącą pozycję na południu Ukrainy, ale nadal rozwijał się jako duży ośrodek przemysłowy i rolniczy. Wiodącymi gałęziami przemysłu były przemysł stoczniowy i maszynowy, bawełniany, spożywczy itp.

Dziś Chersoń jest znaczącym ośrodkiem rolniczym, przemysłowym, handlowym, edukacyjnym i kulturalnym; ośrodkiem regionalnym, 16. najludniejszym miastem na Ukrainie. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców, znajdujący się na nabrzeżu miejskim. Miasto posiada również miasto satelickie [[Oleszko]].

=== Turystyka ===
Chersonia nie należy uważać za miasto nastawione na turystów: jest tu niewielu turystów ukraińskich i zagranicznych (zwłaszcza tych ostatnich); najczęściej odwiedza się je latem, jako miejsce przesiadkowe do dalszych podróży do kurortów nadmorskich i atrakcji regionu (Askania-Nowa, Sicz Oleszkowska, winiarnie, latarnia morska Adżygolska itp.). Jednocześnie potencjał turystyczny miasta jest znacznie niedoceniany – w centrum znajduje się wiele zabytków architektury, zabytkowych domów i kościołów (z końca XVIII i początku XIX wieku), muzeów, teatrów, centrów handlowych i sklepów z pamiątkami. Ze względu na stosunkowo niewielką liczbę odwiedzających, mieszkańcy chętnie dzielą się historiami i legendami Chersonia i są przyjaźnie nastawieni do turystów.

Głównym problemem miasta pozostaje baza noclegowa – pomimo dość bogatej oferty usług turystycznych, wycieczek, terenów rekreacyjnych, produktów turystycznych, rozrywki i innych atrakcji, hotelarstwo jest bardzo słabo rozwinięte. Nie ma tu absolutnie żadnych hosteli. Ceny większości produktów spożywczych, pamiątek, noclegów i innych wydatków są tu zauważalnie niższe niż w innych miastach Ukrainy.

=== Rejony ===
{{Lista regionów
| mapa regionów = Kherson regions map.png
| rozmiar mapy = 250px
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Rejon dnieprowski
| kolor regionu 1 = a1699a
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Utworzony w 1965 rejon graniczy z [[Obwód mikołajowski|obwodem mikołajowskim]], obejmuje trzy rady wiejskie. Historycznie rzecz biorąc, rejon dniprowski jest okręgiem przemysłu przetwórczego. Na jego terytorium znajduje się jeden z największych rynków w Chersoniu, a także wybudowane w 2012 roku centrum handlowo-rozrywkowe „Fabrika”, w którym spędza wolny czas wielu mieszkańców Chersoniu.

| nazwa regionu 2 = Rejon korabelny
| kolor regionu 2 = a16947
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Założony w 1965 roku; położony na prawym zboczu doliny Dniepru. Obejmuje 7 mikrodzielnic i 4 osiedla, jest ważnym okręgiem przemysłowym. Na jego terenie działa 39 przedsiębiorstw (stan na 2008 rok), wytwarzających 45% całkowitej produkcji przemysłowej miasta, a także 10 gospodarstw rolnych o różnych formach własności. Obejmuje częściowo centrum miasta i klasyczne szlaki turystyczne.

| nazwa regionu 3 = Rejon centralny
| kolor regionu 3 = ee696a
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Najstarszy okręg administracyjny miasta, utworzony 4 stycznia 1965 roku, obejmuje historyczne centrum Chersonia, a także większość zabytków historycznych, architektonicznych, instytucji edukacyjnych i kulturalnych. Swoją nazwę zawdzięcza słynnemu dowódcy, uczestnikowi wojny rosyjsko-tureckiej O. W. Suworowowi, który przebywał w mieście w latach 1782-1784 i 1786-1787. Jego imieniem nazwano również deptak w Chersoniu, miejsce wypoczynku mieszkańców. To właśnie tutaj skupia się najwięcej atrakcji turystycznych.
}}

== Język ==
Większość mieszkańców Chersonia jest dwujęzyczna, ale głównym językiem komunikacji jest [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]] i ukraińsko-rosyjski surżyk. Starsze pokolenie preferuje [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]], ale równie dobrze rozumie [[Rozmówki ukraińskie|ukraiński]]; młodzi chętnie przechodzą z jednego języka na drugi, często posługując się dodatkowo trzecim językiem obcym, zazwyczaj angielskim lub niemieckim (rzadziej obydwoma), w codziennym życiu.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Ostrzeżenie|Od 24 lutego 2022 roku wszystkie ukraińskie lotniska zawiesiły loty cywilne do czasu zniesienia stanu wojennego na terytorium tego państwa. Większość z nich została uszkodzona, a nawet zniszczona w wyniku bombardowań lotniczych armii rosyjskiej, więc nawet po zakończeniu wojny mogą one pozostać zamknięte z powodu przebudowy i znacznego doposażenia.}}
{{Znacznik|Port lotniczy Chersoń|46.668056|32.502222|typ=transport}}'''[https://khe.aero/ Międzynarodowy Port Lotniczy Chersoń]''' ({{IATA|KHE}}), e-mail: support@airport.kherson. Znajduje się we wsi Czornobajwka koło Chersonia, założonej w 1946 roku. W 2013 roku lotnisko zostało przebudowane i obecnie działa w normalnym trybie. Obsługuje transport lotniczy na terenie Ukrainy z i do [[Dniepr|Dniepropietrowska]], [[Kijów|Kijowa]], [[Lwów|Lwowa]];

Na terenie lotniska znajduje się centrum medyczne, zlokalizowane na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala. Jest ono wyposażone we wszystkie niezbędne urządzenia do udzielania pierwszej pomocy. Pasażerowie mogą z niego korzystać w przypadku choroby lub zaostrzenia ostrej choroby przewlekłej. Pasażerowie o ograniczonej sprawności fizycznej mają zapewnione usługi specjalne. Na lotnisku przez całą dobę dyżurują funkcjonariusze policji. W razie jakichkolwiek problemów można skontaktować się z dyżurnym departamentu spraw wewnętrznych, zlokalizowanym na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala.

Połączenia z miastem realizowane są linią autobusową nr 101 „Krasen-Lotnisko”. Autobusy kursują codziennie w godzinach 7:00-20:00 z przerwą 15-20 minut. Autobus zatrzymuje się na stacjach „Rynek Główny”, „Dworzec Kolejowy” i „Dworzec Autobusowy”. Dodatkowo, dla zwiedzających dostępne są usługi taksówkowe.
Godziny otwarcia:

'''Uwaga!''' W weekendy i święta usługi świadczone są na życzenie. Zgłoszenie należy złożyć w administracji lotniska dzień wcześniej, najpóźniej do godziny 13:00.

— Administracja lotniska: 8:00-17:00.
— Biuro Informacji Turystycznej AFIS: 8:00-17:00.
— Odprawa celna i imigracyjna: zgodnie z rozkładem lotów regularnych oraz na życzenie w przypadku lotów czarterowych.
— Służby medyczne i sanitarne: 8:00-17:00.
— Biuro Meteorologiczne: 24 godziny na dobę.
— Policja: 24 godziny na dobę.
''Numery kontaktowe:''

— Księgowość: (0 552) 33-71-79.
— Zastępca Dyrektora ds. Bezpieczeństwa Lotniczego: (0 552) 33-71-88.
— Biuro Meteorologiczne: (0 552) 33-71-81.
— Recepcja Dyrektora: (0 552) 33-71-95.
— Służba Organizacji Transportu (faks): (0 552) 33-71-87.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Залізничний вокзал Херсону.JPG|210px|thumb|left|Widok na centralny budynek stacji z placu Prywokzalnego]]
{{Znacznik|Dworzec kolejowy w Chersoniu|46.656111|32.604722|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy w Chersoniu''', plac Prywokzalny 1. Jedyny dworzec kolejowy w mieście łączący Cherson z innymi miejscowościami, został założony 16 października 1907 roku. Posiada 4 tory postojowe i znajduje się na początku centralnej ulicy miasta – Prospektu Uszakowa, na placu Prywokzalnym. Odjeżdżają stąd pociągi nie tylko do całej [[Ukraina|Ukrainy]], ale także za granicę ([[Moskwa]], [[Mińsk]]), a także do pociągów podmiejskich, choć ich liczba gwałtownie spadła w 2012 roku. Do Chersonia można dojechać pociągiem z niemal każdego miejsca na Ukrainie. Kasy biletowe pociągów podmiejskich i dalekobieżnych są czynne 24 godziny na dobę na dworcu. W budynku dworca znajdują się dwie poczekalnie (zwykła i o podwyższonym komforcie), kawiarnie i toalety. Zniżki na przejazdy przysługują niektórym uprzywilejowanym kategoriom obywateli Ukrainy.

W pobliżu budynku dworca znajduje się przychodnia, przechowalnia bagażu, hotele, kantory wymiany walut oraz punkty dostępu do internetu. Z dworca można dojechać do dowolnego punktu miasta transportem lokalnym lub taksówką. 

''Odległości kolejowe i czas podróży:''

* Do [[Zaporoże|Zaporoża]] — 280 km (≈ 9 godzin).
* Do [[Kijów|Kijowa]] — 582 km (≈ 12 godzin).
* Do [[Lwów|Lwowa]] — 832 km (≈ 19-20 godzin).
* Do [[Mikołajów|Mikołajowa]] — 66 km (≈ 1 godzina).
* Do [[Odessa|Odessy]] — 198 km (≈ 6-8 godzin).
* Do [[Symferopol]]a — 566 km (≈ 5-6 godzin).
* Do [[Charków|Charkowa]] — 545 km (≈ 18 godzin).
* Do [[Chmielnicki]]ego — 606 km (≈ 13 godzin).
''Numery kontaktowe:''

— Informacja dworcowa: (0 552) 48-20-08.
— Zamówienie biletów (24 godziny): (0 552) 48-22-91.
— Rezerwacja biletów i zamawianie biletów z dostawą na terenie miasta: (0 552) 48-34-33.
— Przechowalnia bagażu: (0 552) 48-21-58.
— Zamówienie samochodów specjalnych do przewozu osób niepełnosprawnych: (0 552) 48-35-56.

=== Samochodem ===
[[Plik:M14-UA.svg|25px]] — z [[Odessa|Odessy]], [[Mikołajów|Mikołajowa]], [[Nowa Kachowka|Nowej Kachowki]], [[Melitopol]]a, Priazowskiego, Primorska, [[Berdiańsk]]a, Mangusza, [[Mariupol]]a, [[Nowoazowsk]]a; można do niego dojechać z Austrii, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, Rosji europejską autostradą [[Plik:Tabliczka_E57.svg|25px]] (która pokrywa się z [[Plik:M14-UA.svg|25px]] na terenie Ukrainy).

[[Plik:M17-UA.svg|25px]]— z Oleshoka, [[Armiańsk]]a, Krasnoperekopska, [[Dżankoj]]a, Sowieckiego, [[Teodozja|Teodozji]], [[Kercz]]u; a także z Federacji Rosyjskiej i Gruzji (trasa [[Plik:Tabliczka_E97.svg|25px]]).

=== Autobusem ===
Do Chersonia można dojechać autobusem z niemal każdego miejsca na [[Ukraina|Ukrainie]]. Z [[Kijów|Kijowa]] kursuje autobus Gunsel (dwa razy dziennie).

{{Znacznik|Dworzec Autobusowy w Chersoniu|46.6604648|32.5937238|typ=transport}}'''Dworzec Autobusowy''', ul. Budionnego 1. ✉ ☎ +38 (0552) 33-70-80. 🕑 Czynne całą dobę. Obsługuje połączenia międzymiastowe i transport publiczny z odległych miejscowości obwodu chersońskiego. 

{{Znacznik|Podmiejski Dworzec Autobusowy|46.6393407|32.6078654|typ=transport}}'''Podmiejski Dworzec Autobusowy''', ul. Artema 1; ul. Majakowskiego 22. ☎ +38 (0552) 33-70-80, (0552) 49-92-11, (0552) 26-44-37. 🕑 5:00 - 23:00. Obsługuje linie podmiejskie.

Do Chersonia można dojechać autobusem z 40 miast w Polsce. Są to:

[[Bydgoszcz]], [[Gdańsk]], [[Gdynia]], [[Gliwice]], [[Gorzów Wielkopolski]], [[Grudziądz]], [[Jarosławl|Jarosław]], [[Katowice]], [[Kielce]], [[Konin]], [[Kraków]], [[Kutno]], [[Legnica]], [[Leszno]], Lubin, [[Lublin]], [[Łódź]], Nisko, Nowa Sól, [[Opatów]], [[Opole]], [[Piotrków Trybunalski]], [[Poznań]], [[Przemyśl]], [[Radom]], [[Rzeszów]], [[Sandomierz]], [[Słubice]], Stalowa Wola, [[Szczecin]], Świebodzin, [[Tarnów]], [[Tczew]], [[Toruń]], [[Warszawa]], [[Włocławek]], [[Wrocław]], [[Zabrze]], [[Zamość]], [[Zielona Góra]].

'''Wyjazdy z [[Warszawa|Warszawy]]''' do Chersonia odbywają się co najmniej kilka razy dziennie. Najczęściej z '''dworca autobusowego Warszawa Zachodnia'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Autobusy z [[Katowice|Katowic]]''' do Chersonia również wyjeżdżają od jednego do kilku razy w ciągu dnia (w zależności od dnia tygodnia). Głównym przystankiem jest w Katowicach '''dworzec PKS, przy ul. Piotra Skargi'''. Cena biletu jednostronnego zaczyna się od 155 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Kraków|Krakowa]]''' do Chersonia autokary odjeżdżają nawet 7 razy w ciągu dnia. Najważniejszym miejscem odjazdu w tym mieście jest '''dworzec autobusowy MDA, przy ul. Bosackiej'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Wrocław|Wrocławia]]''' do Chersonia autobusy wyjeżdżają nawet 10 razy w ciągu dnia, '''z nowego dworca autobusowego, znajdującego się na poziomie -2 galerii Wroclavia, na ul. Suchej 1'''. Cena biletu jednostronnego wynosi 155 zł lub więcej (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Łódź|Łodzi]]''' do Chersonia można dotrzeć autobusem wyjeżdżając z '''dworca autobusowego Łódź Kaliska, przy Al. Włókniarzy'''. Cena biletu w jedną stronę zaczyna się od 160 zł (stan na 06.11.2017 r.).

Również '''z [[Poznań|Poznania]]''' odjazdy odbywają się kilka razy dziennie. Miejscem odjazdu jest w tym mieście zwykle '''dworzec autobusowy przy ul. Matyi 2''', a bilet jednostronny można kupić od 170 zł. 

Przystanek docelowy w Chersoniu może być zależny od przewoźnika realizującego połączenie. Niemal jednak wszyscy dojeżdżają w tym mieście na dworzec autobusowy:

'''CHERSOŃ - Dworzec Autobusowy, ul. Budionnego 1'''

Przejazdy do Chersonia realizowane są przeważnie przez przewoźników ukraińskich, a tylko sporadycznie przez polskich. W Polsce oferują oni swoje usługi najczęściej za pośrednictwem firmy [http://www.eurobus.pl/ Eurobus], która jest ich przedstawicielem na tym terenie.

Planując autobusem na Ukrainę, należy brać pod uwagę, że rozkładowy czas podróży może być wydłużony z powodu oczekiwania na odprawę graniczną (zdarza się, że jest to nawet kilka godzin).

=== Statkiem ===
Transport wodny jest dostępny jedynie z przedmieść Chersonia i pobliskich wysp wakacyjnych.

== Komunikacja ==
{{mapa| 46.6425| 32.625| wysokość=500 | szerokość=600 | zoom=13|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Autobus miejski kosztuje 6 hrywien, a trolejbus 2,50 hrywien. Chersoń to bardzo dogodne miasto pod względem transportu publicznego, dzięki czemu można dotrzeć do dowolnego punktu w niecałe pół godziny. Największe korki występują na światłach na szosie Berisławskiej i alei Uszakowa, ale czas oczekiwania zazwyczaj nie przekracza 5-10 minut. Transport publiczny jest zazwyczaj w połowie pusty i kursuje dość często, więc jedynym momentem, w którym można napotkać korek, są godziny szczytu. W zdecydowanej większości środków transportu miejskiego (a także w niektórych autobusach podmiejskich i busach) płatność pobierana jest przy wysiadaniu.

Taksówki kosztują maksymalnie 70 hrywien.

Działa również transport wodny (łodzie i promy na nabrzeżu), którym można dotrzeć do każdego malowniczego zakątka delty Dniepru.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ukraine Cherson 2St.-Ekater.jpg|thumb|Sobór św. Katarzyny]]
Miasto przesiąknięte jest pewnym architektonicznym urokiem tzw. „południowego klasycyzmu”, ponieważ zabudowa z czasów ZSRR ledwo dotknęła centralnych ulic miasta. Jednocześnie stare budynki, które nie są własnością prywatną, wyglądają na opuszczone i wymagające remontu.

Najsłynniejszymi i zarazem najstarszymi zabytkami architektury Chersonia są Bramy Oczakowska i Moskiewska, Sobór Katarzyny oraz pozostałości Twierdzy Chersońskiej. Sobór Katarzyny, cerkiew Priwozna, sobór św. Mikołaja i cerkiew Kindia mają ponad 200 lat.

* {{zobacz
| name=Brama Oczakowska | alt= | url= | adres= | lat=46.63867| long=32.62347| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Brama Moskiewska | alt= | url= | adres= | lat=46.6433885| long=32.6286287| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Katarzyny | alt= | url= | adres= | lat=46.638888 | long=32.625361 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w latach 80. XVIII w. był jednym z pierwszych kościołów, jakie powstały po przejęciu przez Rosjan kontroli nad tzw. Nową Rosją po wojnie rosyjsko-tureckiej. Kopułowy kościół jest wykonany z piaskowca i został zbudowany przez generała Iwana Gannibala, afrykańskiego protegowanego Piotra Wielkiego i dziadka słynnego poety Aleksandra Puszkina, rzekomo według projektu architekta Iwana Starowa. Jest to miejsce spoczynku księcia Grigorija Potiomkina, kochanka cesarzowej Katarzyny i dowódcy wojskowego, który odegrał główną rolę w wojnie rosyjsko-tureckiej. Jednak części jego szczątków przechowywano wcześniej w klasztorze na terenie dzisiejszej Rumunii, a teraz zaginęły.
}}
* {{zobacz
| name=Budynek Arsenalu | alt= | url= | adres= | lat=| long=| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Mikołaja | alt= | url= | adres= | lat=46.6349| long=32.5909| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
=== Pomniki rzeźbiarskie ===
* {{zobacz
| name=Pomnik pierwszych stoczniowców | alt= | url= | adres=Nabrzeże Prospektu Uszakowa | lat=46.6283| long=32.6236| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Monument stanowi unikalny symbol Chersonia jako miasta stoczniowców. Został wzniesiony na skraju Chersońskiej Stoczni Admiralicji, gdzie 16 września 1783 r. zwodowano pierwszy okręt Floty Czarnomorskiej – „Chwałę Katarzyny”, przedstawiony na pomniku.
}}
* {{zobacz
| name=Zespół pamięci w Parku Chwały | alt= | url= | adres=ul. Perekopska | lat=46.6367717| long=32.6320023| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Powstał na miejscu Grobu Nieznanego Żołnierza.
}}
* {{zobacz
| name=Pomnik Johna Howarda. | alt= | url= | adres= | lat=46.648392| long=32.610476| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=1818-1820 r.
}}
Turyści powinni odwiedzić '''główny deptak Chersoniu - ulicę Suworowa''', założoną pod koniec XVIII wieku, na której znajduje się pamiątkowe popiersie dowódcy A.V. Suworow. Jest to popularne miejsce wypoczynku mieszkańców i gości; znajduje się tu wiele sklepów i lokali rozrywkowych. Ulica z jednej strony wychodzi na Park Lenina, najstarszy park miejski, którego kompozycyjnym centrum jest stuletni dąb; według legendy posadził go tu cesarz Aleksander II już w 1869 roku. W parku tym często odbywają się wakacje, a jednocześnie jest to jedno z najlepszych miejsc do wypoczynku z dziećmi.

'''Nabrzeże miejskie''' to jeden z punktów obowiązkowych dla turystów. Warto także wybrać się na spacer ulicą Gorkiego, Soborną (dawniej Lenina), Aleją Uszakowa i innymi historycznymi ulicami.

=== Muzea ===
[[Plik:Kherson Town hall.jpg|thumb|Muzeum Sztuki]]
* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/ Muzeum Historii Lokalnej] | alt= | url= | adres= | lat=46.62932| long=32.61048| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wystawa główna – osoba dorosła 10 funtów, cena ulgowa – 6 ₴; wystawa „Człowiek i broń” odpowiednio 10 i 5 ₴; „Sala A.V. Suworow” ₴5 i ₴3; zwiedzanie jednego z wydziałów – 20 i 10 ₴. Prowadzonych jest kilka rodzajów wycieczek: wycieczki krajoznawcze po przyrodzie obwodu chersońskiego, jego historii od czasów starożytnych do XX wieku, historii od 1917 do 1945 roku; wycieczki tematyczne „Starożytność i początki Chersoniu”, „Tajemnice starożytnych kopców”, „Starożytni Grecy na terenie regionu”, „Obwód chersoński – ziemia kozacka”, „Fauna i flora obwodu chersońskiego”, „Obwód chersoński w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”; oraz zwiedzanie wystawy „Człowiek i broń”. Muzeum zostało założone w 1890 roku przez ukraińską osobę publiczną, archeologa i lokalnego historyka W. I. Goszkiewicza i jest zespołem muzealnym o kierunkach historycznych, przyrodniczych, literackich i etnograficznych. Ekspozycje muzeum mieszczą się w domach będących zabytkami architektury i historii XIX wieku. W jego funduszach znajduje się ponad 170 tysięcy obiektów muzealnych, w tym jedna z najlepszych kolekcji archeologicznych na Ukrainie, której najstarsze znaleziska mają ponad 17 tysięcy lat; ciekawa kolekcja monet ze starożytnych miast północnego regionu Morza Czarnego; duży zespół próbek broni białej i palnej z XVI – XX w.; kolekcja strzelb myśliwskich z XVIII – XIX w.; kolekcja porcelany, mebli antycznych itp.
}}
:* {{zobacz
| name=Katedra Historii i Etnografii | alt= | url= | adres=ul. Soborna 9 | lat= | long= | wskazówki=Główny budynek muzeum
| tollfree=+380 (552) 22-97-47 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00. Dział prezentuje całą różnorodność, od scytyjskiej złotej biżuterii i starożytnych greckich rzeźb z marmuru po broń kozacką, pierwsze rysunki twierdzy Chersoniu i dzieła sztuki minionych wieków, historię i etnografię. Centralne miejsce zajmuje wystawa poświęcona powstaniu Chersonia i postaciom historycznym związanym z tym wydarzeniem. Uwagę przyciągają także obiekty etnograficzne – świadectwo wielonarodowościowego składu regionu.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/55-literaturnij-viddil.html Dział Literacki] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 1 | lat=46.63497600306866 | long=32.61634606272688 | wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 26-30-66 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=pon.–pt. 10:00–17:00. Prezentowane są unikatowe wydania książek, cenne zbiory ekslibrisów i rycin, rękopisy, oryginalne obrazy, przedmioty historyczne i pamiątkowe wybitnych pisarzy zaliczanych do światowej elity literackiej: A. S. Puszkina, L. M. Tołstoja, A. E. Kruchenycha, D. D. Burliuka, B. A. Ławrenowa, M. G. Kulisza.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/56-muzej-prirodi.html Katedra Historii Naturalne] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 5 | lat=46.634540007239465| long=32.61465927123332| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-10-92 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt.–sob. 10:00–17:00. Kolekcja flory i fauny regionu Chersoniu, utworzona pod koniec XIX wieku. słynny biolog I.K. Pachoski jest podstawą wydziału historii naturalnej. Na wystawie „Rzadkie i zagrożone zwierzęta świata” można zobaczyć tygrysa Usuri, lamparta, lamparta śnieżnego i różne gatunki niedźwiedzi. Jednym z najciekawszych miejsc w muzeum jest wystawa poświęcona światu przyrody Dolnego Dniepru, ujścia rzeki, Morza Azowskiego i Morza Czarnego. Centralną ekspozycją działu „Mieszkańcy Oceanu Światowego” jest jeden z największych obiektów muzealnych na Ukrainie - trzydziestometrowy szkielet płetwala błękitnego.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.artmuseum.ks.ua/ Muzeum Sztuki im. A. Szowkunienki] | alt= | url= | adres=ul. Soborna 34 | lat=46.6298| long=32.6095| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-31-64 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00.Dorosły 10 ₴, obniżona cena - 8 ₴. Można zamówić zwiedzanie i wycieczki tematyczne po wystawach. Muzeum mieści się w dawnym budynku Urzędu Miejskiego, wybudowanym w 1905 roku według projektu architekta Adolfa Minkusa. Kompletowanie zbiorów sztuki muzeum zaczęto uzupełniać na przełomie XIX i XX wieku. A obecnie liczy około 8 000 eksponatów muzealnych, gdzie obok dzieł klasycznych ważne miejsce zajmują dzieła międzynarodowej sztuki radzieckiej mistrzów z Ukrainy, Rosji, Mołdawii, krajów bałtyckich, Azji Środkowej i Kaukazu. Na wystawie stałej muzeum oferuje przegląd dzieł malarstwa ikonowego XVII – początków XX w., sztuki rosyjskiej XVIII – pierwszej połowy XIX w., sztuki ukraińskiej i rosyjskiej XIX – XX w., sztuki zachodnioeuropejskiej XVII – XIX w. Ekspozycja zajmuje 12 sal muzealnych.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
=== Teatry ===
* {{Znacznik|Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza|46.63353947339959|32.612612327872505|typ=atrakcja}}'''Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza'''.
* '''Teatr lalek'''.
* '''Filharmonia Regionalna'''.

=== Kina ===
[[Plik:Juv cinema kherson.jpg|thumb|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz]]
* '''Kino Multiplex''', ul. Zalaegerszeg 18 (''Centrum Handlowe Fabrika''). ☎ (0 552) 39-71-20. 🕑 10:00-02:00. Cena: 20-85 ₴. Oferuje 6 sal projekcyjnych z nowoczesnym sprzętem. Na miejscu znajduje się kawiarnia z ponad 100 tytułami. Dostępne są filmy 3D. Bilety można rezerwować online. 
* {{Znacznik|Kino Ukraina|46.6398767|32.6133414|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. ☎ (0 552) 22-54-22 punkt informacyjny, (0 552) 49-13-35 rezerwacja biletów. Niedawno odnowione. 
* {{Znacznik|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz|46.6387505|32.6226466|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. Perekopska, 11. ☎ (0 552) 26-41-93 punkt informacyjny, (0 552) 26-47-55 kasa biletowa. Cena biletu: ok. 30-35 ₴. Zbudowane według projektu architektonicznego z 1970 roku z myślą o prezentacjach, premierach filmowych, festiwalach itp. W początkach swojej działalności było jednym z największych kin na południu Ukrainy. Dziś Jubileuszowy jest w pewnym sensie jednym z symboli Chersonia. To kino z 1500 miejscami siedzącymi wyposażone jest w ekran z masy perłowej o wymiarach 19x82 cali i najnowszy system dźwięku Dolby Digital EX. Znajduje się tam również sala 3D na 100 miejsc. W holu znajduje się bar. Bilety można rezerwować online na stronie internetowej.

=== Parki ===
Kultura parkowa w Chersoniu narodziła się pod koniec XVIII wieku. Obecny Park Lenina był jednym z pierwszych założonych w 1785 roku i znajdował się między miastem a Twierdzą Chersońską. Kilka lat wcześniej, na północno-zachodnich obrzeżach miasta, powstał najstarszy park miejski – Ogród Państwowy. Tereny parkowe były zazwyczaj ulubionymi miejscami wypoczynku mieszkańców i miejscem uroczystości publicznych. Do projektowania parków zapraszano ogrodników z zagranicy, dlatego najstarsze parki projektowane są w tradycji angielskich parków krajobrazowych z elementami barokowymi.

Później, w okresie upadku Chersonia, parki zostały opuszczone i przywrócone dopiero wraz z nadejściem władzy radzieckiej. W tym okresie powstało wiele nowych terenów rekreacyjnych, a stare przemianowano.

* {{Znacznik|Ogród Państwowy|46.634903467586064|32.61994814925202|typ=natura}}'''Ogród Państwowy''' (''Park Miejski''), ul. Połtawska 89 (''rejon komsomolski''). Najstarszy park w mieście, założony w 1783 roku, został zaprojektowany przez angielskiego ogrodnika Moffetta, który zasadził około 10 000 drzew. Obejmował 12 terenów zielonych i szybko stał się ulubionym miejscem wypoczynku mieszkańców Chersonia oraz miejscem uroczystości publicznych. W ciągu swojej historii ogród był wielokrotnie niszczony i odbudowywany, a niestety do dziś zachowała się jedynie około jedna dziesiąta jego okazałego ogrodu, składającego się z majestatycznych, starych dębów. Prawdziwym zabytkiem przyrodniczym i historycznym parku jest Dąb Stulecia, który według mapy inwentaryzacyjnej ma 130 lat, choć niektórzy badacze uważają go za najstarszy dąb w mieście, liczący nawet 200 lat. Legenda głosi, że drzewo zostało posadzone przez samą cesarzową Katarzynę II podczas wizyty w Chersoniu.
* '''Park im. W. I. Lenina''', położony między ul. Perekopską, ul. Kirowa i prospektem Uszakowa (''rejon Suworowski''). Jeden z najstarszych parków miasta, założony w 1785 roku z rozkazu G. A. Potiomkina. Po pewnym czasie został jednak zaniedbany, a drzewa wycięto. W pierwszej połowie XIX wieku na jego terenie znajdował się plac paradny, na którym do 1868 roku organizowano wyścigi konne. W 1869 roku wicegubernator podjął decyzję o odbudowie parku. Otrzymał on wówczas nazwę Denisowskiego, na cześć inicjatora jego odnowienia. Już w 1880 roku park przemianowano jednak na Aleksandrowski, z okazji 25. rocznicy panowania cara Aleksandra II. Park miał niezwykły jak na Chersoń regularny, promienisty układ alejek, łączący elementy parku krajobrazowego i barokowego. W 1880 roku, w centrum parku, na skrzyżowaniu ośmiu alei, posadzono słynny '''aleksandrowski dąb szypułkowy'''. Drzewo zachowało się do dziś i jest obecnie pomnikiem przyrody.
* {{Znacznik|Park im. Leninskiego Komsomołu|46.64141649321895|32.625478220484126|typ=natura}}'''Park im. Leninskiego Komsomołu''', położony między ulicami Perekopską i 40-lecia Października (''rejon Suworowski''). W parku, oprócz pozostałości twierdzy chersońskiej, znajduje się szereg pomników, jezioro, a także oryginalny pomnik jarzma z wiadrami.
[[Plik:Парк слави.jpg|thumb|Aleja Chwały z widokiem na kompleks memorialny i Monument Chwały.]]
** {{Znacznik|Park Chwały|46.6376681|32.6310483|typ=natura}}'''Park Chwały''', na skrzyżowaniu ulic Drużby i Perekopskiej, w pobliżu Parku im. Leninskiego Komsomołu (''rejon Suworowski''). Do Parku im. Leninskiego Komsomołu przylega Park Chwały z Aleją Bohaterów Związku Radzieckiego, prowadzącą do kompleksu memorialnego poświęconego żołnierzom wyzwalającym miasto. Znajduje się tu wieczny ogień, a na brązowych płytach przedstawiono historię miasta. Z parku roztacza się piękna panorama dnieprzańskich terenów zalewowych. Najbardziej charakterystycznym elementem parku jest majestatyczny Monument Chwały – kolumna zwieńczona figurą kobiety z wieńcem, symbolizującą chwałę obwodu chersońskiego.
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym|46.65850328255331|32.59068041228499|typ=natura}}'''Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym'''
* {{Znacznik|Hydropark|46.6029056|32.577468|typ=natura}}'''Hydropark'''
* '''Park dendrologiczny Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu Rolniczego'''.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
* {{Znacznik|'''Centralny Dom Towarowy'''|46.641204|32.613094|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Centralny Dom Towarowy''' (''CUM''), prospekt Uszakowa 49, ☎ (0552) 42-38-23. Miejski dom towarowy jest jednym z pierwszych dużych centrów handlowych w mieście. Obecnie mieści wiele punktów sprzedaży artykułów pierwszej potrzeby, sprzętu, odzieży i innych towarów. Na kondygnacji podziemnej znajdują się m.in. dział jubilerski, sklep z galanterią skórzaną, sklep z pamiątkami, telefony komórkowe oraz artykuły papiernicze. Na 2. piętrze mieszczą się sklepy z odzieżą i artykułami sportowymi, dział dziecięcy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem damskim. Na 3. piętrze znajdują się sklep z instrumentami muzycznymi, dział meblowy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem. Na 1. piętrze działa duży supermarket spożywczy „Silpo”, a także punkty sprzedaży biżuterii, pamiątek i telefonów komórkowych, sklep z chemią gospodarczą i kosmetykami, kafeteria z szybkim jedzeniem oraz inne punkty handlowe.

== Gastronomia ==
Na dużych targowiskach (Centralnym i Dnieprowskim) znajdują się stołówki w typowym radzieckim stylu gastronomii zbiorowej, oferujące jedzenie w odpowiednich dla tego typu miejsc, nieturystycznych cenach.

== Życie nocne ==
* {{Znacznik|'''Amigo'''|46.6215561|32.5821294|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Klub artystyczny „Amigo”''' — ☎ +38 (0552) 444-300.
* '''Klub nocny „Szokolad”''' (Шоколад) — ul. Dzierżyńskiego 13, ☎ +380 (95) 700-07-50, godz. 12:00–04:00.
* {{Znacznik|'''Rest'''|46.6697077|32.6156443|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Klub nocny „Rest”''' (Рест) — ☎ +38 (095) 344-40-24.

== Imprezy ==
Chersoniu jest miejscem międzynarodowego festiwalu teatralnego „'''Melpomena z Tawrii'''”, który odbywa się co roku w połowie czerwca.

== Noclegi ==
* {{Znacznik|'''Ninel'''|46.63717|32.60618|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ninel''' — ul. Bielinskiego 22. ☎ (0552) 42-43-53, 49-82-38, 050-396-37-17. Pokój dwuosobowy: 180–480 ₴.
* {{Znacznik|'''Ninel 2'''|46.63164|32.6024|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ninel 2''' — ul. Suworowa 42B.
* {{Znacznik|'''Hotel Fregat'''|46.629786 |32.621554 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Fregat''' — prospekt Uszakowa 2. ☎ +38 (0552) 41-23-34, (093) 282-02-05, (067) 553-99-28.
* {{Znacznik|'''Hotel Dniepr'''|46.65498|32.646378|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Dniepr''' — prospekt Tekstylszczyków 3. ☎ +380 (552) 31-15-10.

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==
Zasady bezpieczeństwa są dość typowe dla każdego miasta: staraj się nie spacerować samotnie nocą w nieturystycznych dzielnicach. Nie wymieniaj waluty na targowiskach ani w przypadkowych punktach wymiany, nawet jeśli oferują korzystniejszy kurs. Nie kupuj ulicznego jedzenia ani napojów, jeśli ich jakość budzi wątpliwości lub są przygotowywane bez zachowania odpowiednich norm sanitarnych. W zatłoczonych miejscach trzymaj swoje rzeczy przy sobie i uważnie pilnuj ich na dworcu, targowiskach oraz w komunikacji miejskiej.

Zazwyczaj w pojeździe znajduje się informacja o najwygodniejszym sposobie płatności za przejazd – warto zwracać na nią uwagę. W zdecydowanej większości miejskich środków transportu, a także w części podmiejskich marszrutek i autobusów, za przejazd płaci się przy wysiadaniu – nie zapominaj więc o uiszczeniu opłaty. W komunikacji miejskiej płatność odbywa się przeważnie gotówką, dlatego nie zakładaj, że będzie można zapłacić kartą, i zawsze miej przy sobie drobne banknoty.

Zachowaj ostrożność i zawsze zapytaj kierowcę, czy dana marszrutka dowiezie Cię do miejsca docelowego. Niektóre pojazdy mają bowiem ten sam numer, ale obsługują różne trasy po mieście (np. marszrutka nr 9).

W sezonie turystycznym (maj–wrzesień) staraj się jak najwcześniej kupować bilety w obie strony, niezależnie od kierunku podróży. Później może pojawić się problem z ich dostępnością z powodu braku biletów w kasach, przepełnienia pociągów związanego z masowym wyjazdem turystów z miasta i pobliskich kurortów, a także wyjazdami studentów na uczelnie pod koniec sierpnia i na początku września.

Pamiętaj jednak, że w kasach Ukrzaliznyci bilety można kupić maksymalnie 45 dni przed datą podróży.

== Informacje turystyczne ==

== Gdzie dalej ==
[[Plik:Херсонська область, Національний природний парк Олешківські піски. Автор Гаврилюк С. В. (5).JPG|thumb|Piaski Oleszkowskie]]
* {{Znacznik|Kompleks rozlewisk i erików w delcie Dniepru|46.562637|32.351303 |typ=natura}}'''Kompleks rozlewisk i erików w delcie Dniepru''' — unikatowy kompleks przyrodniczy rozlewisk i erików w delcie Dniepru, nie mający odpowiednika na świecie.
* {{Znacznik|Piaski Oleszkowskie|46.583333 |33.05 |typ=natura}}'''Piaski Oleszkowskie''' — około 30 km od miasta.

W pobliżu Chersonia:
* '''[[Żelazny Port]]''' — około 1 godz. samochodem; najbliższy kurort nad Morzem Czarnym.
* '''[[Geniczesk]]''' — około 2,5 godz.; najbliższy kurort nad Morzem Azowskim.
* '''[[Askania-Nowa]]'''
* '''[[Mierzeja Arabacka]]'''
* '''[[Zaporoże]]'''
* '''[[Krym]]'''
* '''[[Mikołajów]]'''
* '''[[Odessa]]'''

{{użyteczny}}

{{Jest w|Obwód_chersoński}}
{{geo|46.633|32.583}}
[[Kategoria:Ukraina]]</text>
      <sha1>60gftq3gu4ke6sn7lgbvo9z06ih5dr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Port lotniczy Hanower</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19255</id>
    <revision>
      <id>158209</id>
      <parentid>158128</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T18:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gastronomia */</comment>
      <origin>158209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32722" sha1="8309jsl73307ax8zehe5psemgt5iypr" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
'''Port lotniczy Hanower''' ({{IATA|HAJ}}) to międzynarodowy port lotniczy obsługujący [[Hanower]] i [[Dolna Saksonia|Dolną Saksonię]]. Znajduje się w [[Langenhagen]], na północ od stolicy Dolnej Saksonii. Hanower-Langenhagen jest ósmym co do wielkości lotniskiem w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Lotnisko zostało otwarte w 1952 roku na terenie dawnego lotniska wojskowego na północ od [[Hanower]]u. Obecny budynek cargo pełnił wówczas funkcję terminala. Oryginalna wieża kontroli lotów jest nadal widoczna na budynku cargo. Na początku lat 70. XX wieku rozpoczęto prace nad rozbudową lotniska w Hanowerze, przekształcając je w lotnisko komercyjne. Wybudowano nową wieżę kontroli lotów, która obecnie służy jako przestrzeń reklamowa, wraz z terminalami A i B, wyposażonymi w zdecentralizowaną odprawę (jedna poczekalnia na bramkę) oraz parkingi 1 i 2. Lotnisko zostało otwarte w 1973 roku. Wówczas było to najnowocześniejsze lotnisko na świecie i do dziś wyznacza standardy (np. jedna poczekalnia na bramkę!) dzięki niewielkim odległościom. [[Moskwa|Moskiewskie]] [[Port lotniczy Moskwa-Szeremietiewo|lotnisko Szeremietiewo-2]] zostało zbudowane na wzór lotniska w Hanowerze na Letnie Igrzyska Olimpijskie w 1980 roku. Terminale A i B mają po sześć bramek. Terminal B został od tego czasu przebudowany i obecnie posiada dwa centralne punkty kontroli bezpieczeństwa, każdy z poczekalnią i trzema bramkami.

[[Plik:Das Wahrzeichen des Flughafens Hannover.jpg|thumb|Symbol lotniska w Hanowerze – stara wieża (od maja 2009 r. była szara, a od kwietnia 2010 jest w barwach Germanwings)]]

W związku z rosnącą liczbą podróży wakacyjnych, a także w celu wsparcia EXPO 2000 w Hanowerze, wybudowano trzeci terminal, Terminal C. Posiada on osiem bramek i centralną strefę odpraw. Strefę oczekiwania można w razie potrzeby podzielić na dwie sekcje (jedną z kontrolą paszportową i jedną bez). Składa się on również z czterech sektorów, każdy z dwoma bramkami. Dodatkowo, poza terenem lotniska, wybudowano nową wieżę kontroli lotów.

Terminal D jest obecnie zamknięty dla prywatnego ruchu lotniczego. Jest wykorzystywany wyłącznie do celów wojskowych i transportu cargo. Pierwotnie miał być bazą wypadową dla linii Condor. Przez dwa lata pasażerowie z różnych miast Niemiec latali stąd do Hanoweru, zanim zostali przeniesieni do zagranicznych linii lotniczych obsługujących loty wakacyjne. Rozważano go również jako terminal dla tanich linii lotniczych. Pasażerowie linii Hapag-Lloyd Express, która później połączyła się z TUIfly, mieli stąd dotrzeć pieszo do swoich samolotów. Koszty przebudowy okazały się zbyt wysokie.

Lotnisko posiada trzy pasy startowe. Wszystkie zorientowane są w kierunku wschód-zachód. Pas północny ma 3800 metrów długości i 45 metrów szerokości. Posiada dopuszczenie do lotów w trudnych warunkach pogodowych. Pas południowy ma 2340 metrów długości i 45 metrów szerokości. Te dwa pasy startowe są przeznaczone dla międzynarodowego ruchu lotniczego i odpowiednio wyposażone. Pas centralny jest przeznaczony dla małych samolotów. Są one obsługiwane przez terminale General Aviation (GAT) I i II. Pas środkowy jest przeznaczony wyłącznie do lotów z widocznością (VFR).

Na lotnisku może być obsługiwanych jednocześnie do 47 samolotów, z czego do 20 można dostać się bezpośrednio przez rękawy w terminalach A, B i C.

Kluczowym filarem działalności lotniska w Hanowerze jest ruch lotniczy do krajów byłego Związku Radzieckiego (WNP). Jest to drugie co do ważności lotnisko dla tych lotów po [[Port lotniczy Frankfurt|Frankfurcie]] (FRA). Codziennie odbywają się tam loty do [[Moskwa|Moskwy]], a także dostępnych jest wiele lotów bezpośrednich.

Obecnie rozwijana jest działalność w zakresie przewozów towarowych z Hanoweru. Do [[Paryż]]a lata mniejszy samolot FedEx. W 2014 roku TNT Airways również otworzyło bramę lotniczą w Hanowerze, oferując dwa codzienne loty do [[Liège]], [[Billund]] i [[Oslo]].

== Transport naziemny ==
=== Koleją ===
[[Plik:S-Bahn Station Hannover Airport von aussen.jpg|thumb|Stacja S-Bahn z zewnątrz]]
Lotnisko jest połączone z [[Hanower|hanowerską]] siecią kolei miejskiej (S-Bahn). Linia [[Plik:Hannover S5.svg|25px]] łączy lotnisko z dworcem kolejowym Hannover Hauptbahnhof co 30 minut, a stamtąd do [[Hameln]]; niektóre pociągi S-Bahn kursują również do [[Paderborn]]. Podczas dużych targów, takich jak CeBIT czy Targi Hanowerskie, linia [[Plik:Hannover S8.svg|25px]] kursuje również bezpośrednio z lotniska na tereny targowe. Podróż do dworca kolejowego Hannover Hauptbahnhof trwa 17 minut i kosztuje 4,50 euro (strefa AB). (Stan na 2025)

{{Znacznik|Dworzec kolejowy na lotnisku|52.4585|9.6988|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy na lotnisku''' znajduje się w korytarzu łączącym terminal B i terminal C, tuż przed terminalem C, od strony płyty postojowej. Stacja jest połączona z lotniskiem schodami ruchomymi i dwiema windami, a także klatką schodową. Stacja jest dwutorowa, ale linia do następnej stacji, '''Langenhagen Pferdemarkt''', jest jednotorowa.

Jeśli jedziesz z północy, najlepiej wysiąść na stacji '''Langenhagen Mitte''', przesiąść się na drugi peron i stamtąd kontynuować podróż linią [[Plik:Hannover S5.svg|25px]]. Na stacji Langenhagen Mitte zatrzymują się tylko pociągi regionalne obsługiwane przez Regionalverkehre Start Deutschland (RB 38: Hannover&lt;&gt;Buchholz&lt;&gt;Hamburg-Harburg), Metronom Eisenbahngesellschaft (RE2: [[Uelzen]]&lt;&gt;[[Getynga|Göttingen]], RE3: Hannover&lt;&gt;[[Hamburg]]) oraz inna linia S-Bahn obsługiwana przez Transdev Hannover ([[Plik:Hannover S4.svg|25px]]: Hannover&lt;&gt;[[Bennemühlen]]). Na stacji Langenhagen Mitte nie zatrzymują się żadne pociągi dalekobieżne.

Bilety można kupić, jak to zwykle bywa w całym [[Hanower]]ze, w automacie biletowym, który jest bardzo łatwy w obsłudze dla turystów. Konduktorzy Deutsche Bahn służą pomocą.

Bilety można również kupić online za pośrednictwem [https://shop.gvh.de/ sklepu] i aplikacji mobilnej stowarzyszenia transportowego Üstra (GVH).

=== Autobusem ===
[[Plik:Der Bus zum Hannover Airport.jpg|thumb|Autobus na lotnisko w Hanowerze]]
Autobus miejski linii 470 kursuje z lotniska przez [[Langenhagen]] do dzielnicy Hanoweru Stöcken. W Langenhagen istnieje przesiadka na linię tramwajową nr 1, a w Stöcken na linię tramwajową nr 5. Pojedynczy przejazd kosztuje 2,70 € i trwa 37 minut. Przystanek autobusowy na lotnisku znajduje się bezpośrednio przed Terminalem C. W Stöcken dostępne są przesiadki na różne linie autobusowe oraz linię tramwajową nr 5.

Przystanek autobusowy znajduje się pomiędzy hotelem Maritim a parkingiem 3, w pobliżu Terminalu C na poziomie przylotów (tj. na parterze). Autobus zapewnia również dojazd do stacji kolejowej '''Langenhagen Mitte'''.

=== Samochodem i drogą ===
'''Taksówką'''

Postoje taksówek znajdują się przed wszystkimi trzema terminalami, na poziomie przylotów. Podróż do centrum miasta trwa 20 minut i kosztuje około 20 euro.

'''Samochodem'''
[[Plik:Ausschilderung der Parkplätze.jpg|thumb|Znak jest już na swoim miejscu, podobnie jak niewielki parking, daleko przed lotniskiem]]
Lotnisko położone jest bezpośrednio przy autostradzie [[Plik:Bundesautobahn_352_number.svg|30px]]. Jadąc od północy, odchodzi ona od autostrady [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Hannover-Nord, a od zachodu – od autostrady [[Plik:Bundesautobahn_2_number.svg|25px]] na węźle Hannover-West. Od wschodu, na węźle Langenhagen odchodzi od autostrady federalnej 552, która prowadzi bezpośrednio na lotnisko jako droga ekspresowa.

Lotnisko dysponuje dużą liczbą miejsc parkingowych, które są wyraźnie oznakowane za pomocą systemu kierowania ruchem. Dla terminali A i B zaleca się korzystanie z parkingów 1 i 2, a dla terminalu C z parkingów 3 i wschodniego. W okresie wakacyjnym dostępne są również parkingi północne i wschodnie. Znajdują się one w większej odległości od terminali, dlatego do terminali kursują bezpłatne autobusy wahadłowe. Miejsca parkingowe krótkoterminowe znajdują się bezpośrednio przed terminalami.

== Linie lotnicze i kierunki podróży ==
Około 40 linii lotniczych lata z Hanoweru do około 70 miejsc docelowych. W Terminalu A odbywa się rozkładowy ruch. To tutaj mieści się siedziba '''Lufthansy''' i jej partnerów. Lufthansa lata stąd wiele razy dziennie do [[Port lotniczy Frankfurt|Frankfurtu]] ({{IATA|FRA}}) i [[Port lotniczy Monachium|Monachium]] ({{IATA|MUC}}). Star Alliance lata także szwajcarskimi liniami '''SWISS''' do [[Zurych]]u, skandynawskimi '''SAS''' do [[Kopenhaga|Kopenhagi]] i '''Austrian Airlines''' do [[Wiedeń|Wiednia]].

[[Plik:Hannover Airport TUI fly Boeing 737-8 MAX D-AMAA (DSC06322).jpg|thumb|Boeing 737 MAX 8 linii TUIfly z siedzibą w Hanowerze.]]
Międzynarodowy ruch lotniczy poza strefą Schengen odbywa się w Terminalu B. Obsługiwane są tu loty w kierunku wschodnim, m.in. z '''Air Serbia''' do [[Belgrad]]u. Kursowały tu różne linie do [[Rosja|Rosji]] i na [[Białoruś]], które jednak ze względu na sankcje musiały zostać wstrzymane.

Drugim kierunkiem jest [[Turcja]]. Tutaj turyści mieszają się z podróżującymi planowo. Większość Turków mieszkających w Niemczech korzysta obecnie z samolotów, aby dostać się do swojego kraju. Do [[Stambuł]]u można codziennie dolecieć liniami '''Turkish Airlines''', które są także partnerem Star Alliance, czyli sprzymierzonym z Lufthansą. '''SunExpress''' lata także do [[Stambuł]]u, a także do [[Izmir]]u, [[Antalya|Antalyi]] i [[Bodrum|Bodrum]]. W nocy zwiększa się ruch lotniczy do Turcji, gdyż w Hanowerze nadal nie obowiązuje zakaz lotów nocnych. Kierunki to [[Adana]], [[Ankara]], [[Izmir]], oczywiście [[Antalya]], [[Gaziantep]] i kilka innych. Wakacyjne linie lotnicze, takie jak '''Sun Express Deutschland''', '''Pegasus Airlines''' i '''Freebird Airlines''', obsługują te trasy w szczególności. '''British Airways''' (lata trzy razy dziennie do [[Port lotniczy Londyn-Heathrow|londyńskiego Heathrow]]) również znajduje się w Terminalu B.

Inne kierunki z Hanoweru obejmują [[Bułgaria|Bułgarię]], [[Tunezja|Tunezję]], [[Kosowo]] i [[Egipt]] i są obsługiwane przez linie lotnicze z tych krajów, w tym '''European Air Charter''', '''Nouvelair''' i '''Tunisair'''.

Klasyczna niemiecka wakacyjna linia lotnicza '''TUIfly''' ma swoją siedzibę w Terminalu C. Cele firmy są bardzo szerokie. Przede wszystkim oferowane są oczywiście miejsca nad Morzem Śródziemnym. Ale wszystko zmieniło się też trochę w Terminalu C. Obsługują już nie tylko wakacyjne linie lotnicze, ale także linie regularne. Ma to coś wspólnego z oddzieleniem pasażerów dla obszarów Schengen i non-Schengen.

== Terminale ==
[[Plik:Terminal B von innen.jpg|thumb|Terminal B Poziom odlotów]]
Lotnisko w Hanowerze posiada cztery terminale spełniające standardy lotnisk komercyjnych. Terminal A obsługuje wyłącznie loty regularne. Lufthansa i jej linie partnerskie mają tu swoje bazy, a Vueling również lata z Terminalu A.

Terminal B jest zamknięty.

Terminal C to terminal wakacyjny lotniska w Hanowerze. Loty rozpoczynają się w środku nocy i trwają do późnych godzin wieczornych. Z tego terminalu latają linie TUIfly, a wszystkie ich loty odbywają się tego terminalu. Należy jednak pamiętać: loty odlatujące rano do krajów wymagających kontroli granicznej są czasami obsługiwane przez inny terminal, ale nadal odlatują z Terminalu B. Wystarczy sprawdzić właściwy terminal do odprawy na stronie internetowej lotniska z trzydniowym wyprzedzeniem.

Terminal D jest używany tymczasowo.

=== Przyloty ===
[[Plik:Carrental Hannover Airport.jpg|thumb|Wynajem samochodów na lotnisku w Hanowerze pomiędzy terminalami A i B]]
Poziom przylotów na lotnisku w Hanowerze również znajduje się na parterze. Dla osób oczekujących na odbiór pasażerów, w Terminalach A i C znajduje się bar, ale jest on otwarty tylko wtedy, gdy lotnisko jest zatłoczone. Poza tym, w Terminalu C znajduje się pasaż handlowy, w którym można miło spędzić czas. Można tam również napić się kawy. Wypożyczalnie samochodów mają swoje stanowiska między Terminalami A i B. Reprezentowane są wszystkie główne firmy wynajmujące. Usługa parkingu valet jest również dostępna tutaj i może pomóc w przypadku drobnych problemów z parkowaniem. Mogą również pomóc, jeśli samochód nie odpali po tygodniu parkowania. Wreszcie, obsługa lotniska znajduje się w Terminalu B. To oni są osobami, do których można się zwrócić na lotnisku. Jeśli coś jest brudne, masz pytanie, potrzebujesz powiadomienia lub zgubiłeś lub znalazłeś coś, obsługa lotniska może pomóc we wszystkich tych sprawach.

=== Odloty ===
Na poziomie odlotów lotniska w Hanowerze znajdują się restauracje, sklepy oraz oczywiście stanowiska odprawy i kasy biletowe linii lotniczych. Ze względu na przebudowę punktów kontroli bezpieczeństwa i prace budowlane (np. nowe korytarze przesiadkowe w strefie bezpieczeństwa – tj. po kontroli bezpieczeństwa; od 2023 do 2025), poszczególne loty niektórych linii lotniczych nie mogą być już przypisane do konkretnego terminala, jak dotychczas. Terminal C obsługuje głównie loty Schengen. Aby uzyskać informacje o lotach i przydzielonych terminalach, najlepiej sprawdzić aktualny rozkład lotów na najbliższe trzy dni.

[[Plik:Airport Plaza Hannover.jpg|thumb|Airport Plaza Hannover Airport]]
Nowe centrum handlowe znajduje się pomiędzy terminalami A i B. Można tu robić zakupy siedem dni w tygodniu. Supermarket, kiosk i kilka innych sklepów są otwarte również w weekendy. Samo lotnisko jest czynne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, 365 dni w roku.

W terminalu C mieści się wiele biur podróży. Można tu zarezerwować podróż, szczególnie w weekendy. Reprezentowani są wszyscy główni organizatorzy podróży. Jednak przylot z zapakowanymi walizkami i lot samolotem nie jest już możliwy.

Restauracje na lotnisku w Hanowerze pozostają w ścisłym kontakcie z firmą Mövenpick i jej różnymi markami. W Terminalu A, na poziomie odlotów, znajduje się kawiarnia Mövenpick Cafe, a na poziomie przylotów – bar Mövenpick Bar Meeting Point. Obie restauracje oferują kawę i bułki. Restauracja Marché Mövenpick znajduje się na Airport Plaza (pomiędzy terminalami A i B). W Terminalu B marka Marché Bakery oferuje świeżo upieczone bułki i pieczywo, świeżo wyciskany sok pomarańczowy i wiele innych produktów. W poczekalniach w Terminalach A i B znajdują się również bary Zigolini i Arabica. W barze Sichtbar w markecie turystycznym (pomiędzy terminalami B i C) można delektować się tymi samymi daniami, podziwiając jednocześnie widok na płytę lotniska. Kilka kroków dalej znajdują się kawiarenki internetowe dla entuzjastów komputerów. W Terminalu C Mövenpick ponownie zajmuje centralne miejsce. Bar sportowy znajduje się na poziomie odlotów, a Marche Bistro w poczekalni Terminalu C. Mövenpick prowadzi również bistro Gate66 na tarasie widokowym. McDonald's prowadzi restaurację typu fast food z kawiarnią McCafé na terenie lotniska.

=== Transfer ===
Lotnisko w Hanowerze nie posiada strefy tranzytowej. Nie ma zatem możliwości opieki nad pasażerami lecącymi z [[Nowosybirsk]]a przez Hanower do [[Sal]] bez wizy dla państw Schengen. Należy zatem posiadać wizę tranzytową.

[[Plik:Terminal B am Abend.jpg|thumb|Terminal B wieczorem]]
Jak na wszystkich niemieckich lotniskach, również i w Hanowerze istnieje problematyczny obszar. Jeśli pochodzisz z kraju, który nie jest częścią UE i musisz udać się w inne miejsce, musisz zejść na ląd, zazwyczaj przejść kontrolę graniczną, ponownie przejść kontrolę bezpieczeństwa lotniczego i dopiero wtedy możesz ponownie wejść na pokład.

Płyny przewożone w bagażu podręcznym nie będą akceptowane, nawet jeśli zostały zakupione w strefie bezpieczeństwa lotniska. W języku niemieckim: Zarezerwowałeś lot z Hurghady przez Hanower do Lipska. Kupujesz butelkę whisky w poczekalni w Hurghadzie. Leci do Hanoweru, musi tam wysiąść, przejść kontrolę graniczną i celną, ponownie przejść przez kontrolę bezpieczeństwa lotniczego i whisky zostaje odrzucona. Ponieważ w Hanowerze generalnie nie ma komu dać whisky, to już jej nie ma. Wskazówka jest taka: nie kupuj niczego poza bezpośrednimi lotami.

=== Bezpieczeństwo ===
[[Plik:Hannover Turm.jpg|upright|thumb|Nowa wieża na lotnisku w Hanowerze]]
Lotnisko w Hanowerze posiada własny, niewielki posterunek policji. Znajduje się on na poziomie przylotów, w niewielkim biurze od strony Terminalu B w kierunku Terminalu C. Posterunek jest prawie zawsze obsadzony. Podczas zmian służbowych może być bezobsługowy. Można poczekać chwilę lub skontaktować się z policją telefonicznie.

Za bezpieczeństwo na lotnisku odpowiada Policja Federalna. Jej posterunek znajduje się na poziomie odlotów w Terminalu B. Wchodząc środkowym wejściem, należy przejść przez drzwi po prawej stronie, wejść po schodach i zadzwonić dzwonkiem. To tutaj załatwiane są wszystkie sprawy związane z przekraczaniem granicy z innym krajem.

Przestępczość na lotnisku w Hanowerze jest minimalna. Kradzieże kieszonkowe i sklepowe są w dużej mierze nieznane. Niemniej jednak należy pilnować swoich rzeczy – okazja czyni złodzieja. Unikaj pozostawiania wartościowych przedmiotów w samochodzie, zwłaszcza jeśli jest on zaparkowany w jednym z parkingów. Systemy nawigacyjne i radia są często celem ataków grup z Europy Wschodniej.

Posterunek Policji Federalnej znajduje się na poziomie odlotów w Terminalu B. W razie zgubienia czegoś, prosimy o kontakt z Centrum Obsługi Lotniska. Tam oddaje się znalezione rzeczy.

== Parking / Mobilność ==
Lotnisko zapewnia transport wahadłowy z dalszych parkingów. Małe autobusy zabiorą Cię z parkingu do terminalu bezpłatnie. Autobusy kursują z parkingu północnego oraz z dużego parkingu na północy trasy. Zimą oba parkingi są częściowo zamknięte. W takim razie na parkingu wschodnim i parkingu 3 jest wystarczająco dużo miejsc, aby parkować według stawki turystycznej.

Miejsca parkingowe przed terminalami oraz w garażach nr 1, 2 i częściowo także w garażu nr 3 objęte są tzw. „taryfą normalną”. Parkowanie jest tu dość drogie. Nie można zaparkować za mniej niż 2 euro. Usługa parkingowa ma również uprawnienia pomocnicze policji i oprócz wystawiania mandatów może również zorganizować holowanie, co robi. Jeśli tu zaparkujesz, powinieneś także wykupić odpowiedni bilet. Obecnie trwa przebudowa garażu nr 1 (stary został już rozebrany). Dlatego też miejsc parkingowych jest dość mało, szczególnie przed Terminalem B. Strefy zwrotów firm wynajmujących samochody znajdują się obecnie na parkingu przed terminalem na poziomie przylotów, więc nie ma tu w ogóle miejsc parkingowych; dostępnych jest tylko kilka miejsc parkingowych. W tym roku ma zostać ukończony parking nr 1, co złagodzi sytuację.

Wszystkie główne wypożyczalnie samochodów można znaleźć w Hanowerze. Całkowicie nowa jest strefa wynajmu samochodów w strefie przylotów pomiędzy terminalami A i B. Tutaj znajdują się stanowiska wynajmu samochodów. Tutaj znajdziesz również usługę parkingowego, która może udzielić informacji na wszystkie tematy związane z parkowaniem. Możesz także naprawić drobne awarie bez konieczności wzywania ADAC.

== Co robić ==
=== Hannover Airport Experience World (wycieczki z przewodnikiem, taras widokowy, symulatory, wystawa) ===
Czy to podczas wycieczki z przewodnikiem po lotnisku, na wystawie World of Aviation, w symulatorach lotów, czy na tarasie widokowym: jeśli chcesz przeżyć coś na lotnisku, nie musisz daleko szukać.

- Na tarasie widokowym znajduje się wiele stanowisk doświadczalnych, które zachęcają do odkrywania i zachwycania się, a także umożliwiają obejrzenie samolotów z bliska.

- Kolejną atrakcją są dwa symulatory lotu (Airbus A320 i Boeing B737). Wystarczy wybrać samolot oraz lotnisko wylotu i docelowe, ustawić warunki pogodowe i wystartować. Na loty wymagane jest wcześniejsze umówienie się.

- Albo wybierz się na wycieczkę odkrywczą. Jak działa lotnisko? Co dzieje się podczas odprawy? Gdzie trafia bagaż? Do wyboru są dwie różne wycieczki. Prowadzą na mostek pasażerski i przez płytę postojową. Albo nawet do straży pożarnej na lotnisku.

Wszystkie oferty łączą się w świecie doświadczeń lotniska w Hanowerze. www.hannover-airport.de/erlebnis (oficjalna strona internetowa)

=== Saloniki ===
Na lotnisku w Hanowerze znajdują się trzy saloniki.

Jeden z nich jest obsługiwany przez Lufthansę. Można do niego dotrzeć z Terminalu A (dostępnego również z Terminalu B od 2024 roku) po przejściu kontroli bezpieczeństwa. Skręć w lewo i wejdź po schodach. Alternatywnie, jadąc z Terminalu B, salonik znajduje się bezpośrednio w korytarzu łączącym terminale. Z tego saloniku mogą korzystać członkowie wszystkich linii Star Alliance. Pozostałe dwa saloniki w Terminalach A i C są obsługiwane przez dostawcę usług i są otwarte dla publiczności za opłatą. (https://www.chilloutlounges.eu/)

=== Obserwowanie samolotów ===
[[Plik:Hannover Airport Vorfeldseitig.jpg|thumb|Lotnisko w Hanowerze widziane z płyty postojowej]]
Lotnisko posiada taras widokowy czynny od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-18:00, soboty, niedziele i święta w godzinach 10:00-19:00. Znajduje się pomiędzy terminalami A i B i oferuje dobry widok na płytę postojową i południowy pas startowy. Wstęp kosztuje 2,50 € i 1,50 € dla dzieci. Znajduje się tu także małe muzeum poświęcone Karlowi Jahto, o którym wciąż toczy się dyskusja, czy latał samolotem z napędem przed braćmi Wright. Z tarasu widokowego roztacza się widok na całą płytę postojową i południowy pas startowy. Widok na północną linię kolejową jest nieco ograniczony przez budynki pomiędzy.

Pomiędzy terminalami B i C znajduje się mała kawiarnia Visbar. Stąd roztacza się widok na płytę postojową w obszarze pomiędzy terminalami B i C. Można zobaczyć wszystkie samoloty zaparkowane przy bramkach od 10 do 16. W strefie przylotów znajduje się również stacja widokowa. Znajduje się ono również pomiędzy terminalami B i C. Znajduje się tu model lotniska i skąd roztacza się ładny widok na płytę postojową.

Jeśli udasz się z Terminalu C w stronę wschodniego parkingu na poziomie odlotów, dojdziesz do mostu. Rozciąga się stąd dobry widok na bramki od 17 do 20. Można tu także robić zdjęcia ruchu wojskowego armii brytyjskiej.

Garaż wschodni podzielony jest na dwie części. Na środku znajduje się korytarz, którym możesz dotrzeć do płotu. Tutaj możesz sfotografować samoloty kołujące do południowego pasa startowego przy wschodnim wietrze.

[[Plik:Hannover Airport Vorfeldseitig (02).jpg|thumb|Pomiędzy Terminalem B i Terminalem C ]]
Na zachodzie, przed południową koleją, znajduje się niewielki parking. Jeśli wiatr wieje z zachodu, samoloty lądują ze wschodu i można tu zrobić dobre zdjęcia lądujących samolotów. Samoloty, które startują ze wschodnim wiatrem, są już zbyt wysoko, aby je dogonić.

Na południe od lotniska znajduje się miasto Engelbostel. Oferuje ładne miejsce parkingowe dla obserwatorów samolotów. Znalezienie tego nie jest takie proste. Z autostrady A 352 zjedź zjazdem Engelbostel i kieruj się na północ. Dojeżdżasz do Engelbostel. To jest Hannoversche Strasse. Wjeżdżasz do Engelbostel i od razu dojeżdżasz do skrzyżowania. Główna ulica skręca w lewo. Tutaj należy skręcić w prawo przed zakrętem z pierwszeństwem przejazdu. Jedziesz ulicą aż do jej końca, a następnie skręcasz w lewo.

Schoolenburg Nord to kolejny punkt podróży po lotnisku w Hanowerze. Znalezienie miasta nie jest łatwe. Podobnie jak w przypadku ostatniego punktu, do Engelbostel można dojechać autostradą A 352. To to samo skrzyżowanie, na którym należy skręcić, nie jedzie się w prawo, jedzie się prosto. Dojdziesz do drogi Toschulenburg na północ. Przy wjeździe do miasta znajduje się skrzyżowanie. Jeśli pojedziesz w prawo, dojdziesz do dwóch pięknych punktów, w których możesz zrobić dobre zdjęcia rozbudowanej płyty lotniska. Jeśli skręcisz w lewo, dojdziesz do dużego parkingu. Tutaj masz widok na Nordbahn. Można tu zrobić dobre zdjęcia.

Następny punkt znajduje się na trasie L 380 z Engelbostel do Resse. Bezpośrednio przy lądowisku północnego pasa lotniska biegnie ścieżka asfaltowa, równoległa do drogi wiejskiej.

Najbliższe miejsce na dobre zdjęcia znajduje się na wschód od lotniska. Można tu fotografować lądujące samoloty przy wietrze wiejącym ze wschodu. Krótko przed startem Nordbahn można udać się ścieżką do płotu lotniska. Z autostrady zjedź zjazdem na lotnisko w Hanowerze, następnie dojdziesz do skrzyżowania z sygnalizacją świetlną ze stacją benzynową po lewej stronie. Tutaj skręcasz w prawo. Dojeżdżasz do zakrętu na pierwszym pasie. Zamontowano tu lustro, ponieważ nie widać ruchu z prawej strony. Jedź prosto tutaj, a następnie pas startowy dotrze w lewo. W nocy jest bardzo pięknie. Oświetlony pas startowy z lądującymi samolotami. Ale bądź ostrożny. Zakaz wjazdu dla pojazdów wszelkiego rodzaju. Grozi mandat.

Zanim zakręci się pierwszeństwo przejazdu, należy ponownie skręcić w lewo. Tutaj dojdziesz do byłego obszaru Bundeswehry. Dziś mieszczą się tu budynki administracyjne lotniska. Zawsze idź prosto, aż nie będziesz mógł już iść. Tam jest parking. Do płotu nie jest daleko. Samoloty przelatują tędy w kierunku północnego pasa startowego. To niecałe sto metrów.

== Zakupy ==
[[Plik:Duty Free Hannover Airport.jpg|thumb|Sklep wolnocłowy na lotnisku w Hanowerze]]
Lotnisko w Hanowerze niedawno otworzyło Airport Plaza, w którym znajduje się wiele sklepów. Położony w korytarzu łączącym Terminal A z Terminalem B, Plaza obejmuje supermarket, kiosk i kilka innych sklepów. Sklepy są czynne codziennie, ale nie przez całą dobę. Godziny otwarcia to 7:00-21:00, również w niedziele.

W Terminalu C znajduje się również supermarket, ale ten jest dostosowany do potrzeb podróżnych. Jest on otwierany wraz z rozpoczęciem i zamknięciem terminalu C. Można tu kupić międzynarodowe gazety i czasopisma, a także niemieckie gazety na każdy gust.

W poczekalniach znajdują się łącznie cztery sklepy wolnocłowe i sklepy z artykułami podróżnymi.

== Gastronomia ==
Za catering na lotnisku odpowiada firma Mövenpick wraz ze swoją marką zależną Marché. W Terminalu A znajduje się duża kawiarnia na poziomie odlotów (powyżej) i mała na poziomie przylotów (poniżej). Są otwarte od piątej rano do ósmej wieczorem. Ale to zależy od planu lotu. Jeśli nie ma lotów, bary również są zamknięte.

Marche Mövenpick prowadzi restaurację pomiędzy terminalami A i B, na poziomie odlotów. Kuchnia tutaj jest dość wysokiej jakości, ale ma też swoją cenę. Godziny otwarcia zależą również od operacji lotniczych. Można tu coś zjeść w godzinach 7:00-20:00. Odbywają się tu specjalne wydarzenia.

W Terminalu B znajduje się duża piekarnia Marché na poziomie odlotów. Godziny otwarcia zależą również od rozkładu lotów. Nie da się określić dokładnych godzin. Do kciuka odnosi się następująca zasada: Jeśli coś się dzieje, oznacza to, że jest otwarte. Piekarnia posiada asortyment marki Marché. Są bułki, pieczywo, kanapki, ciasta, kawa i soki owocowe. Ceny takie same jak w sieci, bez opłat lotniskowych.

[[Plik:Marche in Terminal C ohne Leben.JPG|thumb|Marche w poczekalni terminalu C]]
Jeśli pójdziesz z Terminalu B na poziomie odlotów w kierunku Terminalu C, za wieloma biurami podróży zobaczysz pasek sichtBar po prawej stronie. W kawiarni można wygodnie i za rozsądną cenę wypić kawę lub kieliszek dobrego wina i cieszyć się widokiem na płytę lotniska. Godziny otwarcia są codziennie od 9:00 do 19:00, również w weekendy.

Tuż za Visbarem znajduje się kawiarnia internetowa. Tutaj możesz napić się kawy i zjeść przekąskę podczas surfowania po Internecie. Jeśli masz ze sobą własny laptop, możesz to zrobić także poprzez hotspot Wi-Fi bez terminala. Ceny są całkiem rozsądne. To tylko lotnisko.

Mövenpick ma duży bar w terminalu C, na poziomie odlotów. Ten sklep jest również otwarty tylko wtedy, gdy coś się dzieje. Sklepy nie mają dokładnych godzin otwarcia.

W strefie przylotów znajduje się bar Meeting Point w terminalu A, który oferuje te same posiłki i napoje, co bary Mövenpick na poziomie odlotów. Pozostaje otwarty do momentu odbycia wszystkich przylotów do Terminalu A. Jeśli z jakiegoś powodu musisz spędzić noc na lotnisku w Hanowerze, ten bar jest czasami jedynym sposobem na dobrą zabawę.

Mövenpick obsługuje także bary w poczekalniach w terminalach A, B i C. W terminalach A i B są one dość małe i nie ma wielkiego wyboru, w terminalu C znajduje się nieco większe Marche Bistro. Wszędzie dostępne są różne rodzaje kawy i przekąsek. Zalecany jest sok owocowy. Wolę świeżo wyciśnięty sok pomarańczowy, który jest dość drogi i kosztuje 3,10 euro.

Mövenpick nadal obsługuje Bistro Gate 66 na tarasie widokowym.

Jeśli chcesz czegoś niedrogiego, w przestrzeni ładunkowej znajduje się również mały bar z przekąskami. Znalezienie go nie jest jednak takie proste. Skręć w prawo w kierunku poziomu przylotów. Tam, gdzie ulica dzieli się na poziom odlotów i przylotów, należy wkrótce skręcić w prawo do strefy ładunkowej. Objeżdżasz parking i kierujesz się w stronę głównego wejścia na lotnisko. Przed nim po prawej stronie znajduje się ulica, a następnie po prawej stronie samochód rzeźnika Riedel. Tutaj możesz dostać tanie przekąski, kanapki za 1 euro rano, kuchnię niemiecką za niewielkie pieniądze w porze lunchu i codziennie nowe dania. Potem zawsze jest sznycel i kiełbasa. Currywurst z frytkami to coś, co na lotnisku znane jest jako Riedel-Schniedel. Sznycle są ważone z dokładnością do grama, a Ty płacisz za to, co dostajesz. To tutaj lotnisko je. I nie tylko to. Jeśli masz czas, zjedz tutaj! Taniej już nie będzie.

McDonalds został otwarty na placu lotniska pomiędzy terminalami A i B i jest otwarty 24 godziny na dobę, 365 dni w roku. Na pewno nie dla każdego, ale zawsze można coś zjeść i wypić. A wszystko to w normalnych warunkach dla łańcucha.

== Nocleg ==
[[Plik:Das Maritim am Hannover Airport.jpg|thumb|Hotel Maritim na lotnisku w Hanowerze]]
* {{Znacznik|'''Maritim Airport Hotel Hannover'''|52.459107|9.696768|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.maritim.de/de/hotels/deutschland/airport-hotel-hannover/unser-hotel Maritim Airport Hotel Hannover]''', Flughafenstraße 5, 30669 Hanower (''naprzeciwko terminali B i C''). Tel.: +49 (0) 511 9737-0. Ceny pokoi zazwyczaj zaczynają się od 128 euro za noc, choć okazjonalnie dostępne są pokoje od 88 euro. Architektura hotelu Maritim przypomina samolot. Pokoje są kwadratowe, praktyczne i wygodne – nic specjalnego – ale atmosfera hotelu jest luksusowa. Klient jest najważniejszy. Oprócz prostych noclegów, można zarezerwować sale konferencyjne i zorganizować szkolenia. Oczywiście, można je połączyć. Członkowie załogi, którzy muszą spędzić noc w Hanowerze, zazwyczaj zatrzymują się w hotelu Maritim. Jedzenie w hotelu Maritim jest o poziom wyżej, oferując różnorodne opcje w formie bufetu. Atmosfera jest dość otwarta, ale nie nieprzyjemna. Ocena: ★★★★
* {{Znacznik|'''Leonardo Hotel Hannover Airport'''|52.46015|9.70344|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Leonardo Hotel Hannover Airport''', Petzelstraße 60, 30669 Hanower (''około 200 metrów od Terminalu C / dawniej Holiday Inn''). Tel.: +49(0)511 7707 0. Hotel oferuje pokoje od 68 euro za noc, ale większość cen zaczyna się od około 100 euro. Jeśli chcesz przenocować w Leonardo przed lotem, kursuje autobus, który zawiezie Cię stamtąd do odpowiedniego terminalu. Ocena: ★★★★

{{zarys}}
{{Jest w|Dolna Saksonia}}

[[Kategoria:Porty lotnicze|Hanower]]
[[kategoria:Dolna Saksonia]]</text>
      <sha1>8309jsl73307ax8zehe5psemgt5iypr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158210</id>
      <parentid>158209</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T18:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Transport naziemny */</comment>
      <origin>158210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32899" sha1="bj1fdcuuwm5vpcz6p5d4y80neyhhwog" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
'''Port lotniczy Hanower''' ({{IATA|HAJ}}) to międzynarodowy port lotniczy obsługujący [[Hanower]] i [[Dolna Saksonia|Dolną Saksonię]]. Znajduje się w [[Langenhagen]], na północ od stolicy Dolnej Saksonii. Hanower-Langenhagen jest ósmym co do wielkości lotniskiem w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Lotnisko zostało otwarte w 1952 roku na terenie dawnego lotniska wojskowego na północ od [[Hanower]]u. Obecny budynek cargo pełnił wówczas funkcję terminala. Oryginalna wieża kontroli lotów jest nadal widoczna na budynku cargo. Na początku lat 70. XX wieku rozpoczęto prace nad rozbudową lotniska w Hanowerze, przekształcając je w lotnisko komercyjne. Wybudowano nową wieżę kontroli lotów, która obecnie służy jako przestrzeń reklamowa, wraz z terminalami A i B, wyposażonymi w zdecentralizowaną odprawę (jedna poczekalnia na bramkę) oraz parkingi 1 i 2. Lotnisko zostało otwarte w 1973 roku. Wówczas było to najnowocześniejsze lotnisko na świecie i do dziś wyznacza standardy (np. jedna poczekalnia na bramkę!) dzięki niewielkim odległościom. [[Moskwa|Moskiewskie]] [[Port lotniczy Moskwa-Szeremietiewo|lotnisko Szeremietiewo-2]] zostało zbudowane na wzór lotniska w Hanowerze na Letnie Igrzyska Olimpijskie w 1980 roku. Terminale A i B mają po sześć bramek. Terminal B został od tego czasu przebudowany i obecnie posiada dwa centralne punkty kontroli bezpieczeństwa, każdy z poczekalnią i trzema bramkami.

[[Plik:Das Wahrzeichen des Flughafens Hannover.jpg|thumb|Symbol lotniska w Hanowerze – stara wieża (od maja 2009 r. była szara, a od kwietnia 2010 jest w barwach Germanwings)]]

W związku z rosnącą liczbą podróży wakacyjnych, a także w celu wsparcia EXPO 2000 w Hanowerze, wybudowano trzeci terminal, Terminal C. Posiada on osiem bramek i centralną strefę odpraw. Strefę oczekiwania można w razie potrzeby podzielić na dwie sekcje (jedną z kontrolą paszportową i jedną bez). Składa się on również z czterech sektorów, każdy z dwoma bramkami. Dodatkowo, poza terenem lotniska, wybudowano nową wieżę kontroli lotów.

Terminal D jest obecnie zamknięty dla prywatnego ruchu lotniczego. Jest wykorzystywany wyłącznie do celów wojskowych i transportu cargo. Pierwotnie miał być bazą wypadową dla linii Condor. Przez dwa lata pasażerowie z różnych miast Niemiec latali stąd do Hanoweru, zanim zostali przeniesieni do zagranicznych linii lotniczych obsługujących loty wakacyjne. Rozważano go również jako terminal dla tanich linii lotniczych. Pasażerowie linii Hapag-Lloyd Express, która później połączyła się z TUIfly, mieli stąd dotrzeć pieszo do swoich samolotów. Koszty przebudowy okazały się zbyt wysokie.

Lotnisko posiada trzy pasy startowe. Wszystkie zorientowane są w kierunku wschód-zachód. Pas północny ma 3800 metrów długości i 45 metrów szerokości. Posiada dopuszczenie do lotów w trudnych warunkach pogodowych. Pas południowy ma 2340 metrów długości i 45 metrów szerokości. Te dwa pasy startowe są przeznaczone dla międzynarodowego ruchu lotniczego i odpowiednio wyposażone. Pas centralny jest przeznaczony dla małych samolotów. Są one obsługiwane przez terminale General Aviation (GAT) I i II. Pas środkowy jest przeznaczony wyłącznie do lotów z widocznością (VFR).

Na lotnisku może być obsługiwanych jednocześnie do 47 samolotów, z czego do 20 można dostać się bezpośrednio przez rękawy w terminalach A, B i C.

Kluczowym filarem działalności lotniska w Hanowerze jest ruch lotniczy do krajów byłego Związku Radzieckiego (WNP). Jest to drugie co do ważności lotnisko dla tych lotów po [[Port lotniczy Frankfurt|Frankfurcie]] (FRA). Codziennie odbywają się tam loty do [[Moskwa|Moskwy]], a także dostępnych jest wiele lotów bezpośrednich.

Obecnie rozwijana jest działalność w zakresie przewozów towarowych z Hanoweru. Do [[Paryż]]a lata mniejszy samolot FedEx. W 2014 roku TNT Airways również otworzyło bramę lotniczą w Hanowerze, oferując dwa codzienne loty do [[Liège]], [[Billund]] i [[Oslo]].

== Transport naziemny ==
{{mapa|52.460214|9.683522|zoom=13|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Koleją ===
[[Plik:S-Bahn Station Hannover Airport von aussen.jpg|thumb|Stacja S-Bahn z zewnątrz]]
Lotnisko jest połączone z [[Hanower|hanowerską]] siecią kolei miejskiej (S-Bahn). Linia [[Plik:Hannover S5.svg|25px]] łączy lotnisko z dworcem kolejowym Hannover Hauptbahnhof co 30 minut, a stamtąd do [[Hameln]]; niektóre pociągi S-Bahn kursują również do [[Paderborn]]. Podczas dużych targów, takich jak CeBIT czy Targi Hanowerskie, linia [[Plik:Hannover S8.svg|25px]] kursuje również bezpośrednio z lotniska na tereny targowe. Podróż do dworca kolejowego Hannover Hauptbahnhof trwa 17 minut i kosztuje 4,50 euro (strefa AB). (Stan na 2025)

{{Znacznik|Dworzec kolejowy na lotnisku|52.4585|9.6988|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy na lotnisku''' znajduje się w korytarzu łączącym terminal B i terminal C, tuż przed terminalem C, od strony płyty postojowej. Stacja jest połączona z lotniskiem schodami ruchomymi i dwiema windami, a także klatką schodową. Stacja jest dwutorowa, ale linia do następnej stacji, '''Langenhagen Pferdemarkt''', jest jednotorowa.

Jeśli jedziesz z północy, najlepiej wysiąść na stacji '''Langenhagen Mitte''', przesiąść się na drugi peron i stamtąd kontynuować podróż linią [[Plik:Hannover S5.svg|25px]]. Na stacji Langenhagen Mitte zatrzymują się tylko pociągi regionalne obsługiwane przez Regionalverkehre Start Deutschland (RB 38: Hannover&lt;&gt;Buchholz&lt;&gt;Hamburg-Harburg), Metronom Eisenbahngesellschaft (RE2: [[Uelzen]]&lt;&gt;[[Getynga|Göttingen]], RE3: Hannover&lt;&gt;[[Hamburg]]) oraz inna linia S-Bahn obsługiwana przez Transdev Hannover ([[Plik:Hannover S4.svg|25px]]: Hannover&lt;&gt;[[Bennemühlen]]). Na stacji Langenhagen Mitte nie zatrzymują się żadne pociągi dalekobieżne.

Bilety można kupić, jak to zwykle bywa w całym [[Hanower]]ze, w automacie biletowym, który jest bardzo łatwy w obsłudze dla turystów. Konduktorzy Deutsche Bahn służą pomocą.

Bilety można również kupić online za pośrednictwem [https://shop.gvh.de/ sklepu] i aplikacji mobilnej stowarzyszenia transportowego Üstra (GVH).

=== Autobusem ===
[[Plik:Der Bus zum Hannover Airport.jpg|thumb|Autobus na lotnisko w Hanowerze]]
Autobus miejski linii 470 kursuje z lotniska przez [[Langenhagen]] do dzielnicy Hanoweru Stöcken. W Langenhagen istnieje przesiadka na linię tramwajową nr 1, a w Stöcken na linię tramwajową nr 5. Pojedynczy przejazd kosztuje 2,70 € i trwa 37 minut. Przystanek autobusowy na lotnisku znajduje się bezpośrednio przed Terminalem C. W Stöcken dostępne są przesiadki na różne linie autobusowe oraz linię tramwajową nr 5.

Przystanek autobusowy znajduje się pomiędzy hotelem Maritim a parkingiem 3, w pobliżu Terminalu C na poziomie przylotów (tj. na parterze). Autobus zapewnia również dojazd do stacji kolejowej '''Langenhagen Mitte'''.

=== Samochodem i drogą ===
'''Taksówką'''

Postoje taksówek znajdują się przed wszystkimi trzema terminalami, na poziomie przylotów. Podróż do centrum miasta trwa 20 minut i kosztuje około 20 euro.

'''Samochodem'''
[[Plik:Ausschilderung der Parkplätze.jpg|thumb|Znak jest już na swoim miejscu, podobnie jak niewielki parking, daleko przed lotniskiem]]
Lotnisko położone jest bezpośrednio przy autostradzie [[Plik:Bundesautobahn_352_number.svg|30px]]. Jadąc od północy, odchodzi ona od autostrady [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Hannover-Nord, a od zachodu – od autostrady [[Plik:Bundesautobahn_2_number.svg|25px]] na węźle Hannover-West. Od wschodu, na węźle Langenhagen odchodzi od autostrady federalnej 552, która prowadzi bezpośrednio na lotnisko jako droga ekspresowa.

Lotnisko dysponuje dużą liczbą miejsc parkingowych, które są wyraźnie oznakowane za pomocą systemu kierowania ruchem. Dla terminali A i B zaleca się korzystanie z parkingów 1 i 2, a dla terminalu C z parkingów 3 i wschodniego. W okresie wakacyjnym dostępne są również parkingi północne i wschodnie. Znajdują się one w większej odległości od terminali, dlatego do terminali kursują bezpłatne autobusy wahadłowe. Miejsca parkingowe krótkoterminowe znajdują się bezpośrednio przed terminalami.

== Linie lotnicze i kierunki podróży ==
Około 40 linii lotniczych lata z Hanoweru do około 70 miejsc docelowych. W Terminalu A odbywa się rozkładowy ruch. To tutaj mieści się siedziba '''Lufthansy''' i jej partnerów. Lufthansa lata stąd wiele razy dziennie do [[Port lotniczy Frankfurt|Frankfurtu]] ({{IATA|FRA}}) i [[Port lotniczy Monachium|Monachium]] ({{IATA|MUC}}). Star Alliance lata także szwajcarskimi liniami '''SWISS''' do [[Zurych]]u, skandynawskimi '''SAS''' do [[Kopenhaga|Kopenhagi]] i '''Austrian Airlines''' do [[Wiedeń|Wiednia]].

[[Plik:Hannover Airport TUI fly Boeing 737-8 MAX D-AMAA (DSC06322).jpg|thumb|Boeing 737 MAX 8 linii TUIfly z siedzibą w Hanowerze.]]
Międzynarodowy ruch lotniczy poza strefą Schengen odbywa się w Terminalu B. Obsługiwane są tu loty w kierunku wschodnim, m.in. z '''Air Serbia''' do [[Belgrad]]u. Kursowały tu różne linie do [[Rosja|Rosji]] i na [[Białoruś]], które jednak ze względu na sankcje musiały zostać wstrzymane.

Drugim kierunkiem jest [[Turcja]]. Tutaj turyści mieszają się z podróżującymi planowo. Większość Turków mieszkających w Niemczech korzysta obecnie z samolotów, aby dostać się do swojego kraju. Do [[Stambuł]]u można codziennie dolecieć liniami '''Turkish Airlines''', które są także partnerem Star Alliance, czyli sprzymierzonym z Lufthansą. '''SunExpress''' lata także do [[Stambuł]]u, a także do [[Izmir]]u, [[Antalya|Antalyi]] i [[Bodrum|Bodrum]]. W nocy zwiększa się ruch lotniczy do Turcji, gdyż w Hanowerze nadal nie obowiązuje zakaz lotów nocnych. Kierunki to [[Adana]], [[Ankara]], [[Izmir]], oczywiście [[Antalya]], [[Gaziantep]] i kilka innych. Wakacyjne linie lotnicze, takie jak '''Sun Express Deutschland''', '''Pegasus Airlines''' i '''Freebird Airlines''', obsługują te trasy w szczególności. '''British Airways''' (lata trzy razy dziennie do [[Port lotniczy Londyn-Heathrow|londyńskiego Heathrow]]) również znajduje się w Terminalu B.

Inne kierunki z Hanoweru obejmują [[Bułgaria|Bułgarię]], [[Tunezja|Tunezję]], [[Kosowo]] i [[Egipt]] i są obsługiwane przez linie lotnicze z tych krajów, w tym '''European Air Charter''', '''Nouvelair''' i '''Tunisair'''.

Klasyczna niemiecka wakacyjna linia lotnicza '''TUIfly''' ma swoją siedzibę w Terminalu C. Cele firmy są bardzo szerokie. Przede wszystkim oferowane są oczywiście miejsca nad Morzem Śródziemnym. Ale wszystko zmieniło się też trochę w Terminalu C. Obsługują już nie tylko wakacyjne linie lotnicze, ale także linie regularne. Ma to coś wspólnego z oddzieleniem pasażerów dla obszarów Schengen i non-Schengen.

== Terminale ==
[[Plik:Terminal B von innen.jpg|thumb|Terminal B Poziom odlotów]]
Lotnisko w Hanowerze posiada cztery terminale spełniające standardy lotnisk komercyjnych. Terminal A obsługuje wyłącznie loty regularne. Lufthansa i jej linie partnerskie mają tu swoje bazy, a Vueling również lata z Terminalu A.

Terminal B jest zamknięty.

Terminal C to terminal wakacyjny lotniska w Hanowerze. Loty rozpoczynają się w środku nocy i trwają do późnych godzin wieczornych. Z tego terminalu latają linie TUIfly, a wszystkie ich loty odbywają się tego terminalu. Należy jednak pamiętać: loty odlatujące rano do krajów wymagających kontroli granicznej są czasami obsługiwane przez inny terminal, ale nadal odlatują z Terminalu B. Wystarczy sprawdzić właściwy terminal do odprawy na stronie internetowej lotniska z trzydniowym wyprzedzeniem.

Terminal D jest używany tymczasowo.

=== Przyloty ===
[[Plik:Carrental Hannover Airport.jpg|thumb|Wynajem samochodów na lotnisku w Hanowerze pomiędzy terminalami A i B]]
Poziom przylotów na lotnisku w Hanowerze również znajduje się na parterze. Dla osób oczekujących na odbiór pasażerów, w Terminalach A i C znajduje się bar, ale jest on otwarty tylko wtedy, gdy lotnisko jest zatłoczone. Poza tym, w Terminalu C znajduje się pasaż handlowy, w którym można miło spędzić czas. Można tam również napić się kawy. Wypożyczalnie samochodów mają swoje stanowiska między Terminalami A i B. Reprezentowane są wszystkie główne firmy wynajmujące. Usługa parkingu valet jest również dostępna tutaj i może pomóc w przypadku drobnych problemów z parkowaniem. Mogą również pomóc, jeśli samochód nie odpali po tygodniu parkowania. Wreszcie, obsługa lotniska znajduje się w Terminalu B. To oni są osobami, do których można się zwrócić na lotnisku. Jeśli coś jest brudne, masz pytanie, potrzebujesz powiadomienia lub zgubiłeś lub znalazłeś coś, obsługa lotniska może pomóc we wszystkich tych sprawach.

=== Odloty ===
Na poziomie odlotów lotniska w Hanowerze znajdują się restauracje, sklepy oraz oczywiście stanowiska odprawy i kasy biletowe linii lotniczych. Ze względu na przebudowę punktów kontroli bezpieczeństwa i prace budowlane (np. nowe korytarze przesiadkowe w strefie bezpieczeństwa – tj. po kontroli bezpieczeństwa; od 2023 do 2025), poszczególne loty niektórych linii lotniczych nie mogą być już przypisane do konkretnego terminala, jak dotychczas. Terminal C obsługuje głównie loty Schengen. Aby uzyskać informacje o lotach i przydzielonych terminalach, najlepiej sprawdzić aktualny rozkład lotów na najbliższe trzy dni.

[[Plik:Airport Plaza Hannover.jpg|thumb|Airport Plaza Hannover Airport]]
Nowe centrum handlowe znajduje się pomiędzy terminalami A i B. Można tu robić zakupy siedem dni w tygodniu. Supermarket, kiosk i kilka innych sklepów są otwarte również w weekendy. Samo lotnisko jest czynne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, 365 dni w roku.

W terminalu C mieści się wiele biur podróży. Można tu zarezerwować podróż, szczególnie w weekendy. Reprezentowani są wszyscy główni organizatorzy podróży. Jednak przylot z zapakowanymi walizkami i lot samolotem nie jest już możliwy.

Restauracje na lotnisku w Hanowerze pozostają w ścisłym kontakcie z firmą Mövenpick i jej różnymi markami. W Terminalu A, na poziomie odlotów, znajduje się kawiarnia Mövenpick Cafe, a na poziomie przylotów – bar Mövenpick Bar Meeting Point. Obie restauracje oferują kawę i bułki. Restauracja Marché Mövenpick znajduje się na Airport Plaza (pomiędzy terminalami A i B). W Terminalu B marka Marché Bakery oferuje świeżo upieczone bułki i pieczywo, świeżo wyciskany sok pomarańczowy i wiele innych produktów. W poczekalniach w Terminalach A i B znajdują się również bary Zigolini i Arabica. W barze Sichtbar w markecie turystycznym (pomiędzy terminalami B i C) można delektować się tymi samymi daniami, podziwiając jednocześnie widok na płytę lotniska. Kilka kroków dalej znajdują się kawiarenki internetowe dla entuzjastów komputerów. W Terminalu C Mövenpick ponownie zajmuje centralne miejsce. Bar sportowy znajduje się na poziomie odlotów, a Marche Bistro w poczekalni Terminalu C. Mövenpick prowadzi również bistro Gate66 na tarasie widokowym. McDonald's prowadzi restaurację typu fast food z kawiarnią McCafé na terenie lotniska.

=== Transfer ===
Lotnisko w Hanowerze nie posiada strefy tranzytowej. Nie ma zatem możliwości opieki nad pasażerami lecącymi z [[Nowosybirsk]]a przez Hanower do [[Sal]] bez wizy dla państw Schengen. Należy zatem posiadać wizę tranzytową.

[[Plik:Terminal B am Abend.jpg|thumb|Terminal B wieczorem]]
Jak na wszystkich niemieckich lotniskach, również i w Hanowerze istnieje problematyczny obszar. Jeśli pochodzisz z kraju, który nie jest częścią UE i musisz udać się w inne miejsce, musisz zejść na ląd, zazwyczaj przejść kontrolę graniczną, ponownie przejść kontrolę bezpieczeństwa lotniczego i dopiero wtedy możesz ponownie wejść na pokład.

Płyny przewożone w bagażu podręcznym nie będą akceptowane, nawet jeśli zostały zakupione w strefie bezpieczeństwa lotniska. W języku niemieckim: Zarezerwowałeś lot z Hurghady przez Hanower do Lipska. Kupujesz butelkę whisky w poczekalni w Hurghadzie. Leci do Hanoweru, musi tam wysiąść, przejść kontrolę graniczną i celną, ponownie przejść przez kontrolę bezpieczeństwa lotniczego i whisky zostaje odrzucona. Ponieważ w Hanowerze generalnie nie ma komu dać whisky, to już jej nie ma. Wskazówka jest taka: nie kupuj niczego poza bezpośrednimi lotami.

=== Bezpieczeństwo ===
[[Plik:Hannover Turm.jpg|upright|thumb|Nowa wieża na lotnisku w Hanowerze]]
Lotnisko w Hanowerze posiada własny, niewielki posterunek policji. Znajduje się on na poziomie przylotów, w niewielkim biurze od strony Terminalu B w kierunku Terminalu C. Posterunek jest prawie zawsze obsadzony. Podczas zmian służbowych może być bezobsługowy. Można poczekać chwilę lub skontaktować się z policją telefonicznie.

Za bezpieczeństwo na lotnisku odpowiada Policja Federalna. Jej posterunek znajduje się na poziomie odlotów w Terminalu B. Wchodząc środkowym wejściem, należy przejść przez drzwi po prawej stronie, wejść po schodach i zadzwonić dzwonkiem. To tutaj załatwiane są wszystkie sprawy związane z przekraczaniem granicy z innym krajem.

Przestępczość na lotnisku w Hanowerze jest minimalna. Kradzieże kieszonkowe i sklepowe są w dużej mierze nieznane. Niemniej jednak należy pilnować swoich rzeczy – okazja czyni złodzieja. Unikaj pozostawiania wartościowych przedmiotów w samochodzie, zwłaszcza jeśli jest on zaparkowany w jednym z parkingów. Systemy nawigacyjne i radia są często celem ataków grup z Europy Wschodniej.

Posterunek Policji Federalnej znajduje się na poziomie odlotów w Terminalu B. W razie zgubienia czegoś, prosimy o kontakt z Centrum Obsługi Lotniska. Tam oddaje się znalezione rzeczy.

== Parking / Mobilność ==
Lotnisko zapewnia transport wahadłowy z dalszych parkingów. Małe autobusy zabiorą Cię z parkingu do terminalu bezpłatnie. Autobusy kursują z parkingu północnego oraz z dużego parkingu na północy trasy. Zimą oba parkingi są częściowo zamknięte. W takim razie na parkingu wschodnim i parkingu 3 jest wystarczająco dużo miejsc, aby parkować według stawki turystycznej.

Miejsca parkingowe przed terminalami oraz w garażach nr 1, 2 i częściowo także w garażu nr 3 objęte są tzw. „taryfą normalną”. Parkowanie jest tu dość drogie. Nie można zaparkować za mniej niż 2 euro. Usługa parkingowa ma również uprawnienia pomocnicze policji i oprócz wystawiania mandatów może również zorganizować holowanie, co robi. Jeśli tu zaparkujesz, powinieneś także wykupić odpowiedni bilet. Obecnie trwa przebudowa garażu nr 1 (stary został już rozebrany). Dlatego też miejsc parkingowych jest dość mało, szczególnie przed Terminalem B. Strefy zwrotów firm wynajmujących samochody znajdują się obecnie na parkingu przed terminalem na poziomie przylotów, więc nie ma tu w ogóle miejsc parkingowych; dostępnych jest tylko kilka miejsc parkingowych. W tym roku ma zostać ukończony parking nr 1, co złagodzi sytuację.

Wszystkie główne wypożyczalnie samochodów można znaleźć w Hanowerze. Całkowicie nowa jest strefa wynajmu samochodów w strefie przylotów pomiędzy terminalami A i B. Tutaj znajdują się stanowiska wynajmu samochodów. Tutaj znajdziesz również usługę parkingowego, która może udzielić informacji na wszystkie tematy związane z parkowaniem. Możesz także naprawić drobne awarie bez konieczności wzywania ADAC.

== Co robić ==
=== Hannover Airport Experience World (wycieczki z przewodnikiem, taras widokowy, symulatory, wystawa) ===
Czy to podczas wycieczki z przewodnikiem po lotnisku, na wystawie World of Aviation, w symulatorach lotów, czy na tarasie widokowym: jeśli chcesz przeżyć coś na lotnisku, nie musisz daleko szukać.

- Na tarasie widokowym znajduje się wiele stanowisk doświadczalnych, które zachęcają do odkrywania i zachwycania się, a także umożliwiają obejrzenie samolotów z bliska.

- Kolejną atrakcją są dwa symulatory lotu (Airbus A320 i Boeing B737). Wystarczy wybrać samolot oraz lotnisko wylotu i docelowe, ustawić warunki pogodowe i wystartować. Na loty wymagane jest wcześniejsze umówienie się.

- Albo wybierz się na wycieczkę odkrywczą. Jak działa lotnisko? Co dzieje się podczas odprawy? Gdzie trafia bagaż? Do wyboru są dwie różne wycieczki. Prowadzą na mostek pasażerski i przez płytę postojową. Albo nawet do straży pożarnej na lotnisku.

Wszystkie oferty łączą się w świecie doświadczeń lotniska w Hanowerze. www.hannover-airport.de/erlebnis (oficjalna strona internetowa)

=== Saloniki ===
Na lotnisku w Hanowerze znajdują się trzy saloniki.

Jeden z nich jest obsługiwany przez Lufthansę. Można do niego dotrzeć z Terminalu A (dostępnego również z Terminalu B od 2024 roku) po przejściu kontroli bezpieczeństwa. Skręć w lewo i wejdź po schodach. Alternatywnie, jadąc z Terminalu B, salonik znajduje się bezpośrednio w korytarzu łączącym terminale. Z tego saloniku mogą korzystać członkowie wszystkich linii Star Alliance. Pozostałe dwa saloniki w Terminalach A i C są obsługiwane przez dostawcę usług i są otwarte dla publiczności za opłatą. (https://www.chilloutlounges.eu/)

=== Obserwowanie samolotów ===
[[Plik:Hannover Airport Vorfeldseitig.jpg|thumb|Lotnisko w Hanowerze widziane z płyty postojowej]]
Lotnisko posiada taras widokowy czynny od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-18:00, soboty, niedziele i święta w godzinach 10:00-19:00. Znajduje się pomiędzy terminalami A i B i oferuje dobry widok na płytę postojową i południowy pas startowy. Wstęp kosztuje 2,50 € i 1,50 € dla dzieci. Znajduje się tu także małe muzeum poświęcone Karlowi Jahto, o którym wciąż toczy się dyskusja, czy latał samolotem z napędem przed braćmi Wright. Z tarasu widokowego roztacza się widok na całą płytę postojową i południowy pas startowy. Widok na północną linię kolejową jest nieco ograniczony przez budynki pomiędzy.

Pomiędzy terminalami B i C znajduje się mała kawiarnia Visbar. Stąd roztacza się widok na płytę postojową w obszarze pomiędzy terminalami B i C. Można zobaczyć wszystkie samoloty zaparkowane przy bramkach od 10 do 16. W strefie przylotów znajduje się również stacja widokowa. Znajduje się ono również pomiędzy terminalami B i C. Znajduje się tu model lotniska i skąd roztacza się ładny widok na płytę postojową.

Jeśli udasz się z Terminalu C w stronę wschodniego parkingu na poziomie odlotów, dojdziesz do mostu. Rozciąga się stąd dobry widok na bramki od 17 do 20. Można tu także robić zdjęcia ruchu wojskowego armii brytyjskiej.

Garaż wschodni podzielony jest na dwie części. Na środku znajduje się korytarz, którym możesz dotrzeć do płotu. Tutaj możesz sfotografować samoloty kołujące do południowego pasa startowego przy wschodnim wietrze.

[[Plik:Hannover Airport Vorfeldseitig (02).jpg|thumb|Pomiędzy Terminalem B i Terminalem C ]]
Na zachodzie, przed południową koleją, znajduje się niewielki parking. Jeśli wiatr wieje z zachodu, samoloty lądują ze wschodu i można tu zrobić dobre zdjęcia lądujących samolotów. Samoloty, które startują ze wschodnim wiatrem, są już zbyt wysoko, aby je dogonić.

Na południe od lotniska znajduje się miasto Engelbostel. Oferuje ładne miejsce parkingowe dla obserwatorów samolotów. Znalezienie tego nie jest takie proste. Z autostrady A 352 zjedź zjazdem Engelbostel i kieruj się na północ. Dojeżdżasz do Engelbostel. To jest Hannoversche Strasse. Wjeżdżasz do Engelbostel i od razu dojeżdżasz do skrzyżowania. Główna ulica skręca w lewo. Tutaj należy skręcić w prawo przed zakrętem z pierwszeństwem przejazdu. Jedziesz ulicą aż do jej końca, a następnie skręcasz w lewo.

Schoolenburg Nord to kolejny punkt podróży po lotnisku w Hanowerze. Znalezienie miasta nie jest łatwe. Podobnie jak w przypadku ostatniego punktu, do Engelbostel można dojechać autostradą A 352. To to samo skrzyżowanie, na którym należy skręcić, nie jedzie się w prawo, jedzie się prosto. Dojdziesz do drogi Toschulenburg na północ. Przy wjeździe do miasta znajduje się skrzyżowanie. Jeśli pojedziesz w prawo, dojdziesz do dwóch pięknych punktów, w których możesz zrobić dobre zdjęcia rozbudowanej płyty lotniska. Jeśli skręcisz w lewo, dojdziesz do dużego parkingu. Tutaj masz widok na Nordbahn. Można tu zrobić dobre zdjęcia.

Następny punkt znajduje się na trasie L 380 z Engelbostel do Resse. Bezpośrednio przy lądowisku północnego pasa lotniska biegnie ścieżka asfaltowa, równoległa do drogi wiejskiej.

Najbliższe miejsce na dobre zdjęcia znajduje się na wschód od lotniska. Można tu fotografować lądujące samoloty przy wietrze wiejącym ze wschodu. Krótko przed startem Nordbahn można udać się ścieżką do płotu lotniska. Z autostrady zjedź zjazdem na lotnisko w Hanowerze, następnie dojdziesz do skrzyżowania z sygnalizacją świetlną ze stacją benzynową po lewej stronie. Tutaj skręcasz w prawo. Dojeżdżasz do zakrętu na pierwszym pasie. Zamontowano tu lustro, ponieważ nie widać ruchu z prawej strony. Jedź prosto tutaj, a następnie pas startowy dotrze w lewo. W nocy jest bardzo pięknie. Oświetlony pas startowy z lądującymi samolotami. Ale bądź ostrożny. Zakaz wjazdu dla pojazdów wszelkiego rodzaju. Grozi mandat.

Zanim zakręci się pierwszeństwo przejazdu, należy ponownie skręcić w lewo. Tutaj dojdziesz do byłego obszaru Bundeswehry. Dziś mieszczą się tu budynki administracyjne lotniska. Zawsze idź prosto, aż nie będziesz mógł już iść. Tam jest parking. Do płotu nie jest daleko. Samoloty przelatują tędy w kierunku północnego pasa startowego. To niecałe sto metrów.

== Zakupy ==
[[Plik:Duty Free Hannover Airport.jpg|thumb|Sklep wolnocłowy na lotnisku w Hanowerze]]
Lotnisko w Hanowerze niedawno otworzyło Airport Plaza, w którym znajduje się wiele sklepów. Położony w korytarzu łączącym Terminal A z Terminalem B, Plaza obejmuje supermarket, kiosk i kilka innych sklepów. Sklepy są czynne codziennie, ale nie przez całą dobę. Godziny otwarcia to 7:00-21:00, również w niedziele.

W Terminalu C znajduje się również supermarket, ale ten jest dostosowany do potrzeb podróżnych. Jest on otwierany wraz z rozpoczęciem i zamknięciem terminalu C. Można tu kupić międzynarodowe gazety i czasopisma, a także niemieckie gazety na każdy gust.

W poczekalniach znajdują się łącznie cztery sklepy wolnocłowe i sklepy z artykułami podróżnymi.

== Gastronomia ==
Za catering na lotnisku odpowiada firma Mövenpick wraz ze swoją marką zależną Marché. W Terminalu A znajduje się duża kawiarnia na poziomie odlotów (powyżej) i mała na poziomie przylotów (poniżej). Są otwarte od piątej rano do ósmej wieczorem. Ale to zależy od planu lotu. Jeśli nie ma lotów, bary również są zamknięte.

Marche Mövenpick prowadzi restaurację pomiędzy terminalami A i B, na poziomie odlotów. Kuchnia tutaj jest dość wysokiej jakości, ale ma też swoją cenę. Godziny otwarcia zależą również od operacji lotniczych. Można tu coś zjeść w godzinach 7:00-20:00. Odbywają się tu specjalne wydarzenia.

W Terminalu B znajduje się duża piekarnia Marché na poziomie odlotów. Godziny otwarcia zależą również od rozkładu lotów. Nie da się określić dokładnych godzin. Do kciuka odnosi się następująca zasada: Jeśli coś się dzieje, oznacza to, że jest otwarte. Piekarnia posiada asortyment marki Marché. Są bułki, pieczywo, kanapki, ciasta, kawa i soki owocowe. Ceny takie same jak w sieci, bez opłat lotniskowych.

[[Plik:Marche in Terminal C ohne Leben.JPG|thumb|Marche w poczekalni terminalu C]]
Jeśli pójdziesz z Terminalu B na poziomie odlotów w kierunku Terminalu C, za wieloma biurami podróży zobaczysz pasek sichtBar po prawej stronie. W kawiarni można wygodnie i za rozsądną cenę wypić kawę lub kieliszek dobrego wina i cieszyć się widokiem na płytę lotniska. Godziny otwarcia są codziennie od 9:00 do 19:00, również w weekendy.

Tuż za Visbarem znajduje się kawiarnia internetowa. Tutaj możesz napić się kawy i zjeść przekąskę podczas surfowania po Internecie. Jeśli masz ze sobą własny laptop, możesz to zrobić także poprzez hotspot Wi-Fi bez terminala. Ceny są całkiem rozsądne. To tylko lotnisko.

Mövenpick ma duży bar w terminalu C, na poziomie odlotów. Ten sklep jest również otwarty tylko wtedy, gdy coś się dzieje. Sklepy nie mają dokładnych godzin otwarcia.

W strefie przylotów znajduje się bar Meeting Point w terminalu A, który oferuje te same posiłki i napoje, co bary Mövenpick na poziomie odlotów. Pozostaje otwarty do momentu odbycia wszystkich przylotów do Terminalu A. Jeśli z jakiegoś powodu musisz spędzić noc na lotnisku w Hanowerze, ten bar jest czasami jedynym sposobem na dobrą zabawę.

Mövenpick obsługuje także bary w poczekalniach w terminalach A, B i C. W terminalach A i B są one dość małe i nie ma wielkiego wyboru, w terminalu C znajduje się nieco większe Marche Bistro. Wszędzie dostępne są różne rodzaje kawy i przekąsek. Zalecany jest sok owocowy. Wolę świeżo wyciśnięty sok pomarańczowy, który jest dość drogi i kosztuje 3,10 euro.

Mövenpick nadal obsługuje Bistro Gate 66 na tarasie widokowym.

Jeśli chcesz czegoś niedrogiego, w przestrzeni ładunkowej znajduje się również mały bar z przekąskami. Znalezienie go nie jest jednak takie proste. Skręć w prawo w kierunku poziomu przylotów. Tam, gdzie ulica dzieli się na poziom odlotów i przylotów, należy wkrótce skręcić w prawo do strefy ładunkowej. Objeżdżasz parking i kierujesz się w stronę głównego wejścia na lotnisko. Przed nim po prawej stronie znajduje się ulica, a następnie po prawej stronie samochód rzeźnika Riedel. Tutaj możesz dostać tanie przekąski, kanapki za 1 euro rano, kuchnię niemiecką za niewielkie pieniądze w porze lunchu i codziennie nowe dania. Potem zawsze jest sznycel i kiełbasa. Currywurst z frytkami to coś, co na lotnisku znane jest jako Riedel-Schniedel. Sznycle są ważone z dokładnością do grama, a Ty płacisz za to, co dostajesz. To tutaj lotnisko je. I nie tylko to. Jeśli masz czas, zjedz tutaj! Taniej już nie będzie.

McDonalds został otwarty na placu lotniska pomiędzy terminalami A i B i jest otwarty 24 godziny na dobę, 365 dni w roku. Na pewno nie dla każdego, ale zawsze można coś zjeść i wypić. A wszystko to w normalnych warunkach dla łańcucha.

== Nocleg ==
[[Plik:Das Maritim am Hannover Airport.jpg|thumb|Hotel Maritim na lotnisku w Hanowerze]]
* {{Znacznik|'''Maritim Airport Hotel Hannover'''|52.459107|9.696768|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.maritim.de/de/hotels/deutschland/airport-hotel-hannover/unser-hotel Maritim Airport Hotel Hannover]''', Flughafenstraße 5, 30669 Hanower (''naprzeciwko terminali B i C''). Tel.: +49 (0) 511 9737-0. Ceny pokoi zazwyczaj zaczynają się od 128 euro za noc, choć okazjonalnie dostępne są pokoje od 88 euro. Architektura hotelu Maritim przypomina samolot. Pokoje są kwadratowe, praktyczne i wygodne – nic specjalnego – ale atmosfera hotelu jest luksusowa. Klient jest najważniejszy. Oprócz prostych noclegów, można zarezerwować sale konferencyjne i zorganizować szkolenia. Oczywiście, można je połączyć. Członkowie załogi, którzy muszą spędzić noc w Hanowerze, zazwyczaj zatrzymują się w hotelu Maritim. Jedzenie w hotelu Maritim jest o poziom wyżej, oferując różnorodne opcje w formie bufetu. Atmosfera jest dość otwarta, ale nie nieprzyjemna. Ocena: ★★★★
* {{Znacznik|'''Leonardo Hotel Hannover Airport'''|52.46015|9.70344|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Leonardo Hotel Hannover Airport''', Petzelstraße 60, 30669 Hanower (''około 200 metrów od Terminalu C / dawniej Holiday Inn''). Tel.: +49(0)511 7707 0. Hotel oferuje pokoje od 68 euro za noc, ale większość cen zaczyna się od około 100 euro. Jeśli chcesz przenocować w Leonardo przed lotem, kursuje autobus, który zawiezie Cię stamtąd do odpowiedniego terminalu. Ocena: ★★★★

{{zarys}}
{{Jest w|Dolna Saksonia}}

[[Kategoria:Porty lotnicze|Hanower]]
[[kategoria:Dolna Saksonia]]</text>
      <sha1>bj1fdcuuwm5vpcz6p5d4y80neyhhwog</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158211</id>
      <parentid>158210</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T18:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nocleg */</comment>
      <origin>158211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34432" sha1="5kmaapsb6qshk2opv8gdwbolueyz0r0" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
'''Port lotniczy Hanower''' ({{IATA|HAJ}}) to międzynarodowy port lotniczy obsługujący [[Hanower]] i [[Dolna Saksonia|Dolną Saksonię]]. Znajduje się w [[Langenhagen]], na północ od stolicy Dolnej Saksonii. Hanower-Langenhagen jest ósmym co do wielkości lotniskiem w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Lotnisko zostało otwarte w 1952 roku na terenie dawnego lotniska wojskowego na północ od [[Hanower]]u. Obecny budynek cargo pełnił wówczas funkcję terminala. Oryginalna wieża kontroli lotów jest nadal widoczna na budynku cargo. Na początku lat 70. XX wieku rozpoczęto prace nad rozbudową lotniska w Hanowerze, przekształcając je w lotnisko komercyjne. Wybudowano nową wieżę kontroli lotów, która obecnie służy jako przestrzeń reklamowa, wraz z terminalami A i B, wyposażonymi w zdecentralizowaną odprawę (jedna poczekalnia na bramkę) oraz parkingi 1 i 2. Lotnisko zostało otwarte w 1973 roku. Wówczas było to najnowocześniejsze lotnisko na świecie i do dziś wyznacza standardy (np. jedna poczekalnia na bramkę!) dzięki niewielkim odległościom. [[Moskwa|Moskiewskie]] [[Port lotniczy Moskwa-Szeremietiewo|lotnisko Szeremietiewo-2]] zostało zbudowane na wzór lotniska w Hanowerze na Letnie Igrzyska Olimpijskie w 1980 roku. Terminale A i B mają po sześć bramek. Terminal B został od tego czasu przebudowany i obecnie posiada dwa centralne punkty kontroli bezpieczeństwa, każdy z poczekalnią i trzema bramkami.

[[Plik:Das Wahrzeichen des Flughafens Hannover.jpg|thumb|Symbol lotniska w Hanowerze – stara wieża (od maja 2009 r. była szara, a od kwietnia 2010 jest w barwach Germanwings)]]

W związku z rosnącą liczbą podróży wakacyjnych, a także w celu wsparcia EXPO 2000 w Hanowerze, wybudowano trzeci terminal, Terminal C. Posiada on osiem bramek i centralną strefę odpraw. Strefę oczekiwania można w razie potrzeby podzielić na dwie sekcje (jedną z kontrolą paszportową i jedną bez). Składa się on również z czterech sektorów, każdy z dwoma bramkami. Dodatkowo, poza terenem lotniska, wybudowano nową wieżę kontroli lotów.

Terminal D jest obecnie zamknięty dla prywatnego ruchu lotniczego. Jest wykorzystywany wyłącznie do celów wojskowych i transportu cargo. Pierwotnie miał być bazą wypadową dla linii Condor. Przez dwa lata pasażerowie z różnych miast Niemiec latali stąd do Hanoweru, zanim zostali przeniesieni do zagranicznych linii lotniczych obsługujących loty wakacyjne. Rozważano go również jako terminal dla tanich linii lotniczych. Pasażerowie linii Hapag-Lloyd Express, która później połączyła się z TUIfly, mieli stąd dotrzeć pieszo do swoich samolotów. Koszty przebudowy okazały się zbyt wysokie.

Lotnisko posiada trzy pasy startowe. Wszystkie zorientowane są w kierunku wschód-zachód. Pas północny ma 3800 metrów długości i 45 metrów szerokości. Posiada dopuszczenie do lotów w trudnych warunkach pogodowych. Pas południowy ma 2340 metrów długości i 45 metrów szerokości. Te dwa pasy startowe są przeznaczone dla międzynarodowego ruchu lotniczego i odpowiednio wyposażone. Pas centralny jest przeznaczony dla małych samolotów. Są one obsługiwane przez terminale General Aviation (GAT) I i II. Pas środkowy jest przeznaczony wyłącznie do lotów z widocznością (VFR).

Na lotnisku może być obsługiwanych jednocześnie do 47 samolotów, z czego do 20 można dostać się bezpośrednio przez rękawy w terminalach A, B i C.

Kluczowym filarem działalności lotniska w Hanowerze jest ruch lotniczy do krajów byłego Związku Radzieckiego (WNP). Jest to drugie co do ważności lotnisko dla tych lotów po [[Port lotniczy Frankfurt|Frankfurcie]] (FRA). Codziennie odbywają się tam loty do [[Moskwa|Moskwy]], a także dostępnych jest wiele lotów bezpośrednich.

Obecnie rozwijana jest działalność w zakresie przewozów towarowych z Hanoweru. Do [[Paryż]]a lata mniejszy samolot FedEx. W 2014 roku TNT Airways również otworzyło bramę lotniczą w Hanowerze, oferując dwa codzienne loty do [[Liège]], [[Billund]] i [[Oslo]].

== Transport naziemny ==
{{mapa|52.460214|9.683522|zoom=13|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Koleją ===
[[Plik:S-Bahn Station Hannover Airport von aussen.jpg|thumb|Stacja S-Bahn z zewnątrz]]
Lotnisko jest połączone z [[Hanower|hanowerską]] siecią kolei miejskiej (S-Bahn). Linia [[Plik:Hannover S5.svg|25px]] łączy lotnisko z dworcem kolejowym Hannover Hauptbahnhof co 30 minut, a stamtąd do [[Hameln]]; niektóre pociągi S-Bahn kursują również do [[Paderborn]]. Podczas dużych targów, takich jak CeBIT czy Targi Hanowerskie, linia [[Plik:Hannover S8.svg|25px]] kursuje również bezpośrednio z lotniska na tereny targowe. Podróż do dworca kolejowego Hannover Hauptbahnhof trwa 17 minut i kosztuje 4,50 euro (strefa AB). (Stan na 2025)

{{Znacznik|Dworzec kolejowy na lotnisku|52.4585|9.6988|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy na lotnisku''' znajduje się w korytarzu łączącym terminal B i terminal C, tuż przed terminalem C, od strony płyty postojowej. Stacja jest połączona z lotniskiem schodami ruchomymi i dwiema windami, a także klatką schodową. Stacja jest dwutorowa, ale linia do następnej stacji, '''Langenhagen Pferdemarkt''', jest jednotorowa.

Jeśli jedziesz z północy, najlepiej wysiąść na stacji '''Langenhagen Mitte''', przesiąść się na drugi peron i stamtąd kontynuować podróż linią [[Plik:Hannover S5.svg|25px]]. Na stacji Langenhagen Mitte zatrzymują się tylko pociągi regionalne obsługiwane przez Regionalverkehre Start Deutschland (RB 38: Hannover&lt;&gt;Buchholz&lt;&gt;Hamburg-Harburg), Metronom Eisenbahngesellschaft (RE2: [[Uelzen]]&lt;&gt;[[Getynga|Göttingen]], RE3: Hannover&lt;&gt;[[Hamburg]]) oraz inna linia S-Bahn obsługiwana przez Transdev Hannover ([[Plik:Hannover S4.svg|25px]]: Hannover&lt;&gt;[[Bennemühlen]]). Na stacji Langenhagen Mitte nie zatrzymują się żadne pociągi dalekobieżne.

Bilety można kupić, jak to zwykle bywa w całym [[Hanower]]ze, w automacie biletowym, który jest bardzo łatwy w obsłudze dla turystów. Konduktorzy Deutsche Bahn służą pomocą.

Bilety można również kupić online za pośrednictwem [https://shop.gvh.de/ sklepu] i aplikacji mobilnej stowarzyszenia transportowego Üstra (GVH).

=== Autobusem ===
[[Plik:Der Bus zum Hannover Airport.jpg|thumb|Autobus na lotnisko w Hanowerze]]
Autobus miejski linii 470 kursuje z lotniska przez [[Langenhagen]] do dzielnicy Hanoweru Stöcken. W Langenhagen istnieje przesiadka na linię tramwajową nr 1, a w Stöcken na linię tramwajową nr 5. Pojedynczy przejazd kosztuje 2,70 € i trwa 37 minut. Przystanek autobusowy na lotnisku znajduje się bezpośrednio przed Terminalem C. W Stöcken dostępne są przesiadki na różne linie autobusowe oraz linię tramwajową nr 5.

Przystanek autobusowy znajduje się pomiędzy hotelem Maritim a parkingiem 3, w pobliżu Terminalu C na poziomie przylotów (tj. na parterze). Autobus zapewnia również dojazd do stacji kolejowej '''Langenhagen Mitte'''.

=== Samochodem i drogą ===
'''Taksówką'''

Postoje taksówek znajdują się przed wszystkimi trzema terminalami, na poziomie przylotów. Podróż do centrum miasta trwa 20 minut i kosztuje około 20 euro.

'''Samochodem'''
[[Plik:Ausschilderung der Parkplätze.jpg|thumb|Znak jest już na swoim miejscu, podobnie jak niewielki parking, daleko przed lotniskiem]]
Lotnisko położone jest bezpośrednio przy autostradzie [[Plik:Bundesautobahn_352_number.svg|30px]]. Jadąc od północy, odchodzi ona od autostrady [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Hannover-Nord, a od zachodu – od autostrady [[Plik:Bundesautobahn_2_number.svg|25px]] na węźle Hannover-West. Od wschodu, na węźle Langenhagen odchodzi od autostrady federalnej 552, która prowadzi bezpośrednio na lotnisko jako droga ekspresowa.

Lotnisko dysponuje dużą liczbą miejsc parkingowych, które są wyraźnie oznakowane za pomocą systemu kierowania ruchem. Dla terminali A i B zaleca się korzystanie z parkingów 1 i 2, a dla terminalu C z parkingów 3 i wschodniego. W okresie wakacyjnym dostępne są również parkingi północne i wschodnie. Znajdują się one w większej odległości od terminali, dlatego do terminali kursują bezpłatne autobusy wahadłowe. Miejsca parkingowe krótkoterminowe znajdują się bezpośrednio przed terminalami.

== Linie lotnicze i kierunki podróży ==
Około 40 linii lotniczych lata z Hanoweru do około 70 miejsc docelowych. W Terminalu A odbywa się rozkładowy ruch. To tutaj mieści się siedziba '''Lufthansy''' i jej partnerów. Lufthansa lata stąd wiele razy dziennie do [[Port lotniczy Frankfurt|Frankfurtu]] ({{IATA|FRA}}) i [[Port lotniczy Monachium|Monachium]] ({{IATA|MUC}}). Star Alliance lata także szwajcarskimi liniami '''SWISS''' do [[Zurych]]u, skandynawskimi '''SAS''' do [[Kopenhaga|Kopenhagi]] i '''Austrian Airlines''' do [[Wiedeń|Wiednia]].

[[Plik:Hannover Airport TUI fly Boeing 737-8 MAX D-AMAA (DSC06322).jpg|thumb|Boeing 737 MAX 8 linii TUIfly z siedzibą w Hanowerze.]]
Międzynarodowy ruch lotniczy poza strefą Schengen odbywa się w Terminalu B. Obsługiwane są tu loty w kierunku wschodnim, m.in. z '''Air Serbia''' do [[Belgrad]]u. Kursowały tu różne linie do [[Rosja|Rosji]] i na [[Białoruś]], które jednak ze względu na sankcje musiały zostać wstrzymane.

Drugim kierunkiem jest [[Turcja]]. Tutaj turyści mieszają się z podróżującymi planowo. Większość Turków mieszkających w Niemczech korzysta obecnie z samolotów, aby dostać się do swojego kraju. Do [[Stambuł]]u można codziennie dolecieć liniami '''Turkish Airlines''', które są także partnerem Star Alliance, czyli sprzymierzonym z Lufthansą. '''SunExpress''' lata także do [[Stambuł]]u, a także do [[Izmir]]u, [[Antalya|Antalyi]] i [[Bodrum|Bodrum]]. W nocy zwiększa się ruch lotniczy do Turcji, gdyż w Hanowerze nadal nie obowiązuje zakaz lotów nocnych. Kierunki to [[Adana]], [[Ankara]], [[Izmir]], oczywiście [[Antalya]], [[Gaziantep]] i kilka innych. Wakacyjne linie lotnicze, takie jak '''Sun Express Deutschland''', '''Pegasus Airlines''' i '''Freebird Airlines''', obsługują te trasy w szczególności. '''British Airways''' (lata trzy razy dziennie do [[Port lotniczy Londyn-Heathrow|londyńskiego Heathrow]]) również znajduje się w Terminalu B.

Inne kierunki z Hanoweru obejmują [[Bułgaria|Bułgarię]], [[Tunezja|Tunezję]], [[Kosowo]] i [[Egipt]] i są obsługiwane przez linie lotnicze z tych krajów, w tym '''European Air Charter''', '''Nouvelair''' i '''Tunisair'''.

Klasyczna niemiecka wakacyjna linia lotnicza '''TUIfly''' ma swoją siedzibę w Terminalu C. Cele firmy są bardzo szerokie. Przede wszystkim oferowane są oczywiście miejsca nad Morzem Śródziemnym. Ale wszystko zmieniło się też trochę w Terminalu C. Obsługują już nie tylko wakacyjne linie lotnicze, ale także linie regularne. Ma to coś wspólnego z oddzieleniem pasażerów dla obszarów Schengen i non-Schengen.

== Terminale ==
[[Plik:Terminal B von innen.jpg|thumb|Terminal B Poziom odlotów]]
Lotnisko w Hanowerze posiada cztery terminale spełniające standardy lotnisk komercyjnych. Terminal A obsługuje wyłącznie loty regularne. Lufthansa i jej linie partnerskie mają tu swoje bazy, a Vueling również lata z Terminalu A.

Terminal B jest zamknięty.

Terminal C to terminal wakacyjny lotniska w Hanowerze. Loty rozpoczynają się w środku nocy i trwają do późnych godzin wieczornych. Z tego terminalu latają linie TUIfly, a wszystkie ich loty odbywają się tego terminalu. Należy jednak pamiętać: loty odlatujące rano do krajów wymagających kontroli granicznej są czasami obsługiwane przez inny terminal, ale nadal odlatują z Terminalu B. Wystarczy sprawdzić właściwy terminal do odprawy na stronie internetowej lotniska z trzydniowym wyprzedzeniem.

Terminal D jest używany tymczasowo.

=== Przyloty ===
[[Plik:Carrental Hannover Airport.jpg|thumb|Wynajem samochodów na lotnisku w Hanowerze pomiędzy terminalami A i B]]
Poziom przylotów na lotnisku w Hanowerze również znajduje się na parterze. Dla osób oczekujących na odbiór pasażerów, w Terminalach A i C znajduje się bar, ale jest on otwarty tylko wtedy, gdy lotnisko jest zatłoczone. Poza tym, w Terminalu C znajduje się pasaż handlowy, w którym można miło spędzić czas. Można tam również napić się kawy. Wypożyczalnie samochodów mają swoje stanowiska między Terminalami A i B. Reprezentowane są wszystkie główne firmy wynajmujące. Usługa parkingu valet jest również dostępna tutaj i może pomóc w przypadku drobnych problemów z parkowaniem. Mogą również pomóc, jeśli samochód nie odpali po tygodniu parkowania. Wreszcie, obsługa lotniska znajduje się w Terminalu B. To oni są osobami, do których można się zwrócić na lotnisku. Jeśli coś jest brudne, masz pytanie, potrzebujesz powiadomienia lub zgubiłeś lub znalazłeś coś, obsługa lotniska może pomóc we wszystkich tych sprawach.

=== Odloty ===
Na poziomie odlotów lotniska w Hanowerze znajdują się restauracje, sklepy oraz oczywiście stanowiska odprawy i kasy biletowe linii lotniczych. Ze względu na przebudowę punktów kontroli bezpieczeństwa i prace budowlane (np. nowe korytarze przesiadkowe w strefie bezpieczeństwa – tj. po kontroli bezpieczeństwa; od 2023 do 2025), poszczególne loty niektórych linii lotniczych nie mogą być już przypisane do konkretnego terminala, jak dotychczas. Terminal C obsługuje głównie loty Schengen. Aby uzyskać informacje o lotach i przydzielonych terminalach, najlepiej sprawdzić aktualny rozkład lotów na najbliższe trzy dni.

[[Plik:Airport Plaza Hannover.jpg|thumb|Airport Plaza Hannover Airport]]
Nowe centrum handlowe znajduje się pomiędzy terminalami A i B. Można tu robić zakupy siedem dni w tygodniu. Supermarket, kiosk i kilka innych sklepów są otwarte również w weekendy. Samo lotnisko jest czynne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, 365 dni w roku.

W terminalu C mieści się wiele biur podróży. Można tu zarezerwować podróż, szczególnie w weekendy. Reprezentowani są wszyscy główni organizatorzy podróży. Jednak przylot z zapakowanymi walizkami i lot samolotem nie jest już możliwy.

Restauracje na lotnisku w Hanowerze pozostają w ścisłym kontakcie z firmą Mövenpick i jej różnymi markami. W Terminalu A, na poziomie odlotów, znajduje się kawiarnia Mövenpick Cafe, a na poziomie przylotów – bar Mövenpick Bar Meeting Point. Obie restauracje oferują kawę i bułki. Restauracja Marché Mövenpick znajduje się na Airport Plaza (pomiędzy terminalami A i B). W Terminalu B marka Marché Bakery oferuje świeżo upieczone bułki i pieczywo, świeżo wyciskany sok pomarańczowy i wiele innych produktów. W poczekalniach w Terminalach A i B znajdują się również bary Zigolini i Arabica. W barze Sichtbar w markecie turystycznym (pomiędzy terminalami B i C) można delektować się tymi samymi daniami, podziwiając jednocześnie widok na płytę lotniska. Kilka kroków dalej znajdują się kawiarenki internetowe dla entuzjastów komputerów. W Terminalu C Mövenpick ponownie zajmuje centralne miejsce. Bar sportowy znajduje się na poziomie odlotów, a Marche Bistro w poczekalni Terminalu C. Mövenpick prowadzi również bistro Gate66 na tarasie widokowym. McDonald's prowadzi restaurację typu fast food z kawiarnią McCafé na terenie lotniska.

=== Transfer ===
Lotnisko w Hanowerze nie posiada strefy tranzytowej. Nie ma zatem możliwości opieki nad pasażerami lecącymi z [[Nowosybirsk]]a przez Hanower do [[Sal]] bez wizy dla państw Schengen. Należy zatem posiadać wizę tranzytową.

[[Plik:Terminal B am Abend.jpg|thumb|Terminal B wieczorem]]
Jak na wszystkich niemieckich lotniskach, również i w Hanowerze istnieje problematyczny obszar. Jeśli pochodzisz z kraju, który nie jest częścią UE i musisz udać się w inne miejsce, musisz zejść na ląd, zazwyczaj przejść kontrolę graniczną, ponownie przejść kontrolę bezpieczeństwa lotniczego i dopiero wtedy możesz ponownie wejść na pokład.

Płyny przewożone w bagażu podręcznym nie będą akceptowane, nawet jeśli zostały zakupione w strefie bezpieczeństwa lotniska. W języku niemieckim: Zarezerwowałeś lot z Hurghady przez Hanower do Lipska. Kupujesz butelkę whisky w poczekalni w Hurghadzie. Leci do Hanoweru, musi tam wysiąść, przejść kontrolę graniczną i celną, ponownie przejść przez kontrolę bezpieczeństwa lotniczego i whisky zostaje odrzucona. Ponieważ w Hanowerze generalnie nie ma komu dać whisky, to już jej nie ma. Wskazówka jest taka: nie kupuj niczego poza bezpośrednimi lotami.

=== Bezpieczeństwo ===
[[Plik:Hannover Turm.jpg|upright|thumb|Nowa wieża na lotnisku w Hanowerze]]
Lotnisko w Hanowerze posiada własny, niewielki posterunek policji. Znajduje się on na poziomie przylotów, w niewielkim biurze od strony Terminalu B w kierunku Terminalu C. Posterunek jest prawie zawsze obsadzony. Podczas zmian służbowych może być bezobsługowy. Można poczekać chwilę lub skontaktować się z policją telefonicznie.

Za bezpieczeństwo na lotnisku odpowiada Policja Federalna. Jej posterunek znajduje się na poziomie odlotów w Terminalu B. Wchodząc środkowym wejściem, należy przejść przez drzwi po prawej stronie, wejść po schodach i zadzwonić dzwonkiem. To tutaj załatwiane są wszystkie sprawy związane z przekraczaniem granicy z innym krajem.

Przestępczość na lotnisku w Hanowerze jest minimalna. Kradzieże kieszonkowe i sklepowe są w dużej mierze nieznane. Niemniej jednak należy pilnować swoich rzeczy – okazja czyni złodzieja. Unikaj pozostawiania wartościowych przedmiotów w samochodzie, zwłaszcza jeśli jest on zaparkowany w jednym z parkingów. Systemy nawigacyjne i radia są często celem ataków grup z Europy Wschodniej.

Posterunek Policji Federalnej znajduje się na poziomie odlotów w Terminalu B. W razie zgubienia czegoś, prosimy o kontakt z Centrum Obsługi Lotniska. Tam oddaje się znalezione rzeczy.

== Parking / Mobilność ==
Lotnisko zapewnia transport wahadłowy z dalszych parkingów. Małe autobusy zabiorą Cię z parkingu do terminalu bezpłatnie. Autobusy kursują z parkingu północnego oraz z dużego parkingu na północy trasy. Zimą oba parkingi są częściowo zamknięte. W takim razie na parkingu wschodnim i parkingu 3 jest wystarczająco dużo miejsc, aby parkować według stawki turystycznej.

Miejsca parkingowe przed terminalami oraz w garażach nr 1, 2 i częściowo także w garażu nr 3 objęte są tzw. „taryfą normalną”. Parkowanie jest tu dość drogie. Nie można zaparkować za mniej niż 2 euro. Usługa parkingowa ma również uprawnienia pomocnicze policji i oprócz wystawiania mandatów może również zorganizować holowanie, co robi. Jeśli tu zaparkujesz, powinieneś także wykupić odpowiedni bilet. Obecnie trwa przebudowa garażu nr 1 (stary został już rozebrany). Dlatego też miejsc parkingowych jest dość mało, szczególnie przed Terminalem B. Strefy zwrotów firm wynajmujących samochody znajdują się obecnie na parkingu przed terminalem na poziomie przylotów, więc nie ma tu w ogóle miejsc parkingowych; dostępnych jest tylko kilka miejsc parkingowych. W tym roku ma zostać ukończony parking nr 1, co złagodzi sytuację.

Wszystkie główne wypożyczalnie samochodów można znaleźć w Hanowerze. Całkowicie nowa jest strefa wynajmu samochodów w strefie przylotów pomiędzy terminalami A i B. Tutaj znajdują się stanowiska wynajmu samochodów. Tutaj znajdziesz również usługę parkingowego, która może udzielić informacji na wszystkie tematy związane z parkowaniem. Możesz także naprawić drobne awarie bez konieczności wzywania ADAC.

== Co robić ==
=== Hannover Airport Experience World (wycieczki z przewodnikiem, taras widokowy, symulatory, wystawa) ===
Czy to podczas wycieczki z przewodnikiem po lotnisku, na wystawie World of Aviation, w symulatorach lotów, czy na tarasie widokowym: jeśli chcesz przeżyć coś na lotnisku, nie musisz daleko szukać.

- Na tarasie widokowym znajduje się wiele stanowisk doświadczalnych, które zachęcają do odkrywania i zachwycania się, a także umożliwiają obejrzenie samolotów z bliska.

- Kolejną atrakcją są dwa symulatory lotu (Airbus A320 i Boeing B737). Wystarczy wybrać samolot oraz lotnisko wylotu i docelowe, ustawić warunki pogodowe i wystartować. Na loty wymagane jest wcześniejsze umówienie się.

- Albo wybierz się na wycieczkę odkrywczą. Jak działa lotnisko? Co dzieje się podczas odprawy? Gdzie trafia bagaż? Do wyboru są dwie różne wycieczki. Prowadzą na mostek pasażerski i przez płytę postojową. Albo nawet do straży pożarnej na lotnisku.

Wszystkie oferty łączą się w świecie doświadczeń lotniska w Hanowerze. www.hannover-airport.de/erlebnis (oficjalna strona internetowa)

=== Saloniki ===
Na lotnisku w Hanowerze znajdują się trzy saloniki.

Jeden z nich jest obsługiwany przez Lufthansę. Można do niego dotrzeć z Terminalu A (dostępnego również z Terminalu B od 2024 roku) po przejściu kontroli bezpieczeństwa. Skręć w lewo i wejdź po schodach. Alternatywnie, jadąc z Terminalu B, salonik znajduje się bezpośrednio w korytarzu łączącym terminale. Z tego saloniku mogą korzystać członkowie wszystkich linii Star Alliance. Pozostałe dwa saloniki w Terminalach A i C są obsługiwane przez dostawcę usług i są otwarte dla publiczności za opłatą. (https://www.chilloutlounges.eu/)

=== Obserwowanie samolotów ===
[[Plik:Hannover Airport Vorfeldseitig.jpg|thumb|Lotnisko w Hanowerze widziane z płyty postojowej]]
Lotnisko posiada taras widokowy czynny od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-18:00, soboty, niedziele i święta w godzinach 10:00-19:00. Znajduje się pomiędzy terminalami A i B i oferuje dobry widok na płytę postojową i południowy pas startowy. Wstęp kosztuje 2,50 € i 1,50 € dla dzieci. Znajduje się tu także małe muzeum poświęcone Karlowi Jahto, o którym wciąż toczy się dyskusja, czy latał samolotem z napędem przed braćmi Wright. Z tarasu widokowego roztacza się widok na całą płytę postojową i południowy pas startowy. Widok na północną linię kolejową jest nieco ograniczony przez budynki pomiędzy.

Pomiędzy terminalami B i C znajduje się mała kawiarnia Visbar. Stąd roztacza się widok na płytę postojową w obszarze pomiędzy terminalami B i C. Można zobaczyć wszystkie samoloty zaparkowane przy bramkach od 10 do 16. W strefie przylotów znajduje się również stacja widokowa. Znajduje się ono również pomiędzy terminalami B i C. Znajduje się tu model lotniska i skąd roztacza się ładny widok na płytę postojową.

Jeśli udasz się z Terminalu C w stronę wschodniego parkingu na poziomie odlotów, dojdziesz do mostu. Rozciąga się stąd dobry widok na bramki od 17 do 20. Można tu także robić zdjęcia ruchu wojskowego armii brytyjskiej.

Garaż wschodni podzielony jest na dwie części. Na środku znajduje się korytarz, którym możesz dotrzeć do płotu. Tutaj możesz sfotografować samoloty kołujące do południowego pasa startowego przy wschodnim wietrze.

[[Plik:Hannover Airport Vorfeldseitig (02).jpg|thumb|Pomiędzy Terminalem B i Terminalem C ]]
Na zachodzie, przed południową koleją, znajduje się niewielki parking. Jeśli wiatr wieje z zachodu, samoloty lądują ze wschodu i można tu zrobić dobre zdjęcia lądujących samolotów. Samoloty, które startują ze wschodnim wiatrem, są już zbyt wysoko, aby je dogonić.

Na południe od lotniska znajduje się miasto Engelbostel. Oferuje ładne miejsce parkingowe dla obserwatorów samolotów. Znalezienie tego nie jest takie proste. Z autostrady A 352 zjedź zjazdem Engelbostel i kieruj się na północ. Dojeżdżasz do Engelbostel. To jest Hannoversche Strasse. Wjeżdżasz do Engelbostel i od razu dojeżdżasz do skrzyżowania. Główna ulica skręca w lewo. Tutaj należy skręcić w prawo przed zakrętem z pierwszeństwem przejazdu. Jedziesz ulicą aż do jej końca, a następnie skręcasz w lewo.

Schoolenburg Nord to kolejny punkt podróży po lotnisku w Hanowerze. Znalezienie miasta nie jest łatwe. Podobnie jak w przypadku ostatniego punktu, do Engelbostel można dojechać autostradą A 352. To to samo skrzyżowanie, na którym należy skręcić, nie jedzie się w prawo, jedzie się prosto. Dojdziesz do drogi Toschulenburg na północ. Przy wjeździe do miasta znajduje się skrzyżowanie. Jeśli pojedziesz w prawo, dojdziesz do dwóch pięknych punktów, w których możesz zrobić dobre zdjęcia rozbudowanej płyty lotniska. Jeśli skręcisz w lewo, dojdziesz do dużego parkingu. Tutaj masz widok na Nordbahn. Można tu zrobić dobre zdjęcia.

Następny punkt znajduje się na trasie L 380 z Engelbostel do Resse. Bezpośrednio przy lądowisku północnego pasa lotniska biegnie ścieżka asfaltowa, równoległa do drogi wiejskiej.

Najbliższe miejsce na dobre zdjęcia znajduje się na wschód od lotniska. Można tu fotografować lądujące samoloty przy wietrze wiejącym ze wschodu. Krótko przed startem Nordbahn można udać się ścieżką do płotu lotniska. Z autostrady zjedź zjazdem na lotnisko w Hanowerze, następnie dojdziesz do skrzyżowania z sygnalizacją świetlną ze stacją benzynową po lewej stronie. Tutaj skręcasz w prawo. Dojeżdżasz do zakrętu na pierwszym pasie. Zamontowano tu lustro, ponieważ nie widać ruchu z prawej strony. Jedź prosto tutaj, a następnie pas startowy dotrze w lewo. W nocy jest bardzo pięknie. Oświetlony pas startowy z lądującymi samolotami. Ale bądź ostrożny. Zakaz wjazdu dla pojazdów wszelkiego rodzaju. Grozi mandat.

Zanim zakręci się pierwszeństwo przejazdu, należy ponownie skręcić w lewo. Tutaj dojdziesz do byłego obszaru Bundeswehry. Dziś mieszczą się tu budynki administracyjne lotniska. Zawsze idź prosto, aż nie będziesz mógł już iść. Tam jest parking. Do płotu nie jest daleko. Samoloty przelatują tędy w kierunku północnego pasa startowego. To niecałe sto metrów.

== Zakupy ==
[[Plik:Duty Free Hannover Airport.jpg|thumb|Sklep wolnocłowy na lotnisku w Hanowerze]]
Lotnisko w Hanowerze niedawno otworzyło Airport Plaza, w którym znajduje się wiele sklepów. Położony w korytarzu łączącym Terminal A z Terminalem B, Plaza obejmuje supermarket, kiosk i kilka innych sklepów. Sklepy są czynne codziennie, ale nie przez całą dobę. Godziny otwarcia to 7:00-21:00, również w niedziele.

W Terminalu C znajduje się również supermarket, ale ten jest dostosowany do potrzeb podróżnych. Jest on otwierany wraz z rozpoczęciem i zamknięciem terminalu C. Można tu kupić międzynarodowe gazety i czasopisma, a także niemieckie gazety na każdy gust.

W poczekalniach znajdują się łącznie cztery sklepy wolnocłowe i sklepy z artykułami podróżnymi.

== Gastronomia ==
Za catering na lotnisku odpowiada firma Mövenpick wraz ze swoją marką zależną Marché. W Terminalu A znajduje się duża kawiarnia na poziomie odlotów (powyżej) i mała na poziomie przylotów (poniżej). Są otwarte od piątej rano do ósmej wieczorem. Ale to zależy od planu lotu. Jeśli nie ma lotów, bary również są zamknięte.

Marche Mövenpick prowadzi restaurację pomiędzy terminalami A i B, na poziomie odlotów. Kuchnia tutaj jest dość wysokiej jakości, ale ma też swoją cenę. Godziny otwarcia zależą również od operacji lotniczych. Można tu coś zjeść w godzinach 7:00-20:00. Odbywają się tu specjalne wydarzenia.

W Terminalu B znajduje się duża piekarnia Marché na poziomie odlotów. Godziny otwarcia zależą również od rozkładu lotów. Nie da się określić dokładnych godzin. Do kciuka odnosi się następująca zasada: Jeśli coś się dzieje, oznacza to, że jest otwarte. Piekarnia posiada asortyment marki Marché. Są bułki, pieczywo, kanapki, ciasta, kawa i soki owocowe. Ceny takie same jak w sieci, bez opłat lotniskowych.

[[Plik:Marche in Terminal C ohne Leben.JPG|thumb|Marche w poczekalni terminalu C]]
Jeśli pójdziesz z Terminalu B na poziomie odlotów w kierunku Terminalu C, za wieloma biurami podróży zobaczysz pasek sichtBar po prawej stronie. W kawiarni można wygodnie i za rozsądną cenę wypić kawę lub kieliszek dobrego wina i cieszyć się widokiem na płytę lotniska. Godziny otwarcia są codziennie od 9:00 do 19:00, również w weekendy.

Tuż za Visbarem znajduje się kawiarnia internetowa. Tutaj możesz napić się kawy i zjeść przekąskę podczas surfowania po Internecie. Jeśli masz ze sobą własny laptop, możesz to zrobić także poprzez hotspot Wi-Fi bez terminala. Ceny są całkiem rozsądne. To tylko lotnisko.

Mövenpick ma duży bar w terminalu C, na poziomie odlotów. Ten sklep jest również otwarty tylko wtedy, gdy coś się dzieje. Sklepy nie mają dokładnych godzin otwarcia.

W strefie przylotów znajduje się bar Meeting Point w terminalu A, który oferuje te same posiłki i napoje, co bary Mövenpick na poziomie odlotów. Pozostaje otwarty do momentu odbycia wszystkich przylotów do Terminalu A. Jeśli z jakiegoś powodu musisz spędzić noc na lotnisku w Hanowerze, ten bar jest czasami jedynym sposobem na dobrą zabawę.

Mövenpick obsługuje także bary w poczekalniach w terminalach A, B i C. W terminalach A i B są one dość małe i nie ma wielkiego wyboru, w terminalu C znajduje się nieco większe Marche Bistro. Wszędzie dostępne są różne rodzaje kawy i przekąsek. Zalecany jest sok owocowy. Wolę świeżo wyciśnięty sok pomarańczowy, który jest dość drogi i kosztuje 3,10 euro.

Mövenpick nadal obsługuje Bistro Gate 66 na tarasie widokowym.

Jeśli chcesz czegoś niedrogiego, w przestrzeni ładunkowej znajduje się również mały bar z przekąskami. Znalezienie go nie jest jednak takie proste. Skręć w prawo w kierunku poziomu przylotów. Tam, gdzie ulica dzieli się na poziom odlotów i przylotów, należy wkrótce skręcić w prawo do strefy ładunkowej. Objeżdżasz parking i kierujesz się w stronę głównego wejścia na lotnisko. Przed nim po prawej stronie znajduje się ulica, a następnie po prawej stronie samochód rzeźnika Riedel. Tutaj możesz dostać tanie przekąski, kanapki za 1 euro rano, kuchnię niemiecką za niewielkie pieniądze w porze lunchu i codziennie nowe dania. Potem zawsze jest sznycel i kiełbasa. Currywurst z frytkami to coś, co na lotnisku znane jest jako Riedel-Schniedel. Sznycle są ważone z dokładnością do grama, a Ty płacisz za to, co dostajesz. To tutaj lotnisko je. I nie tylko to. Jeśli masz czas, zjedz tutaj! Taniej już nie będzie.

McDonalds został otwarty na placu lotniska pomiędzy terminalami A i B i jest otwarty 24 godziny na dobę, 365 dni w roku. Na pewno nie dla każdego, ale zawsze można coś zjeść i wypić. A wszystko to w normalnych warunkach dla łańcucha.

== Nocleg ==
[[Plik:Das Maritim am Hannover Airport.jpg|thumb|Hotel Maritim na lotnisku w Hanowerze]]
* {{Znacznik|'''Maritim Airport Hotel Hannover'''|52.459107|9.696768|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.maritim.de/de/hotels/deutschland/airport-hotel-hannover/unser-hotel Maritim Airport Hotel Hannover]''', Flughafenstraße 5, 30669 Hanower (''naprzeciwko terminali B i C''). Tel.: +49 (0) 511 9737-0. Ceny pokoi zazwyczaj zaczynają się od 128 euro za noc, choć okazjonalnie dostępne są pokoje od 88 euro. Architektura hotelu Maritim przypomina samolot. Pokoje są kwadratowe, praktyczne i wygodne – nic specjalnego – ale atmosfera hotelu jest luksusowa. Klient jest najważniejszy. Oprócz prostych noclegów, można zarezerwować sale konferencyjne i zorganizować szkolenia. Oczywiście, można je połączyć. Członkowie załogi, którzy muszą spędzić noc w Hanowerze, zazwyczaj zatrzymują się w hotelu Maritim. Jedzenie w hotelu Maritim jest o poziom wyżej, oferując różnorodne opcje w formie bufetu. Atmosfera jest dość otwarta, ale nie nieprzyjemna. Ocena: ★★★★
* {{Znacznik|'''Leonardo Hotel Hannover Airport'''|52.46015|9.70344|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Leonardo Hotel Hannover Airport''', Petzelstraße 60, 30669 Hanower (''około 200 metrów od Terminalu C / dawniej Holiday Inn''). Tel.: +49(0)511 7707 0. Hotel oferuje pokoje od 68 euro za noc, ale większość cen zaczyna się od około 100 euro. Jeśli chcesz przenocować w Leonardo przed lotem, kursuje autobus, który zawiezie Cię stamtąd do odpowiedniego terminalu. Ocena: ★★★★

== Zdrowie ==
Na lotnisku w Hanowerze nie ma lekarza na miejscu. W przypadku poważnego zachorowania, lotniskowa straż pożarna, dysponująca ratownikami medycznymi, przyjedzie i zorganizuje całą resztę. Na lotnisku w Hanowerze znajduje się apteka. Znajduje się ona na poziomie odlotów, w Terminalu A, w Hanover Airport Plaza i jest czynna od 8:00 do 20:00.

W nagłych wypadkach całe lotnisko jest wyposażone w automatyczne defibrylatory zewnętrzne (AED). W nagłym wypadku głos komputerowy wyjaśnia, jak używać AED, a jednocześnie wysyłany jest alarm do lotniskowej straży pożarnej.

== Informacja praktyczne ==
[[Plik:Europcar am Hannover Airport.jpg|thumb|Europcar na lotnisku w Hanowerze]]
Na lotnisku działa kilka '''wypożyczalni samochodów''', w tym Avis, Europcar i Sixt. Wszystkie znajdują się na poziomie przylotów, pomiędzy terminalami A i B. Są one regularnie obsługiwane, niektóre nawet w nocy. Pasażerowie przylatujący do Hanoweru prawie zawsze znajdą samochód do wynajęcia.

Usługi lotniskowe obejmują niewielki urząd pocztowy, działający okazjonalnie. Znajduje się on na poziomie przylotów w terminalu B, ale jest otwarty tylko w określonych godzinach. Skrzynki pocztowe są dostępne we wszystkich terminalach na poziomie odlotów. Znaczki można kupić w automatach.

W terminalu C znajduje się mała kawiarenka internetowa z własnymi terminalami płatnymi oraz hotspotem Wi-Fi. Można tam uzyskać dostęp do internetu i sprawdzić pocztę.

{{użyteczny}}
{{Jest w|Dolna Saksonia}}
{{geo|52.46106|9.68508}}
[[Kategoria:Porty lotnicze|Hanower]]
[[kategoria:Dolna Saksonia]]</text>
      <sha1>5kmaapsb6qshk2opv8gdwbolueyz0r0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dyskusja:Sędziszów Małopolski</title>
    <ns>1</ns>
    <id>19294</id>
    <revision>
      <id>158197</id>
      <parentid>157729</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T13:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Piastu</username>
        <id>1622</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ek</comment>
      <origin>158197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="c28t8e7s9u7mloxlvtjhiq4jb74rmu2" xml:space="preserve">{{Wyzwanie 25 lat|wyzwanie=3|login=Patryk2710}}
{{ek|zbędne, przeniesione na wiki i uwzględnione w rozliczeniu konkursu}}</text>
      <sha1>c28t8e7s9u7mloxlvtjhiq4jb74rmu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dyskusja:Płoty</title>
    <ns>1</ns>
    <id>19303</id>
    <revision>
      <id>158198</id>
      <parentid>157766</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T13:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Piastu</username>
        <id>1622</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ek</comment>
      <origin>158198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="235" sha1="0ptz29t6ces5buq07p3c65ihbdgxbgl" xml:space="preserve">{{Wyzwanie 25 lat|wyzwanie=3|login=Igor123121}} [[Użytkownik:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja użytkownika:Igor123121|dyskusja]]) 21:34, 26 lip 2026 (CEST)
{{ek|zbędne, przeniesione na wiki i uwzględnione w rozliczeniu konkursu}}</text>
      <sha1>0ptz29t6ces5buq07p3c65ihbdgxbgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dyskusja:Pyrzyce</title>
    <ns>1</ns>
    <id>19304</id>
    <revision>
      <id>158199</id>
      <parentid>157767</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T13:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Piastu</username>
        <id>1622</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ek</comment>
      <origin>158199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="235" sha1="0ptz29t6ces5buq07p3c65ihbdgxbgl" xml:space="preserve">{{Wyzwanie 25 lat|wyzwanie=3|login=Igor123121}} [[Użytkownik:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja użytkownika:Igor123121|dyskusja]]) 21:34, 26 lip 2026 (CEST)
{{ek|zbędne, przeniesione na wiki i uwzględnione w rozliczeniu konkursu}}</text>
      <sha1>0ptz29t6ces5buq07p3c65ihbdgxbgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dyskusja:Psie Pole</title>
    <ns>1</ns>
    <id>19305</id>
    <revision>
      <id>158200</id>
      <parentid>157768</parentid>
      <timestamp>2026-08-08T13:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Piastu</username>
        <id>1622</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ek</comment>
      <origin>158200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="235" sha1="0ptz29t6ces5buq07p3c65ihbdgxbgl" xml:space="preserve">{{Wyzwanie 25 lat|wyzwanie=3|login=Igor123121}} [[Użytkownik:Igor123121|Igor123121]] ([[Dyskusja użytkownika:Igor123121|dyskusja]]) 21:34, 26 lip 2026 (CEST)
{{ek|zbędne, przeniesione na wiki i uwzględnione w rozliczeniu konkursu}}</text>
      <sha1>0ptz29t6ces5buq07p3c65ihbdgxbgl</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>