Kilonia

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipodróże</sitename>
    <dbname>plwikivoyage</dbname>
    <base>https://pl.wikivoyage.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalna</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dyskusja</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Użytkownik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dyskusja użytkownika</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipodróże</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dyskusja Wikipodróży</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Plik</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dyskusja pliku</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dyskusja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dyskusja szablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dyskusja pomocy</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dyskusja kategorii</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Kilonia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1009</id>
    <revision>
      <id>158237</id>
      <parentid>158233</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T12:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Budynki */</comment>
      <origin>158237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46564" sha1="l7dafe7t2fyxzeduk6ef2nns9n19krv" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Jako główny port pasażerski (wraz z [[Travemünde]] i [[Rostock]]iem) oraz bałtycki punkt końcowy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], Kilonia odgrywa ważną rolę w żegludze. To właśnie tutaj w 1918 roku zabrzmiał dzwon pogrzebowy niemieckiego monarchizmu, gdy admirałowie chcieli wysłać flotę na ostatnią, chwalebną, lecz pozbawioną militarnego sensu bitwę. Marynarze zbuntowali się przeciwko swoim oficerom, co doprowadziło do rewolucji i powstania rad robotniczych i żołnierskich.

Podczas drugiej wojny światowej Kilonia została poważnie zbombardowana ze względu na stocznię produkującą łodzie podwodne. Obecnie w Kilonii buduje się statki cywilne i wojskowe, a na wschodnim brzegu Förde (fiordu) dominują wysokie dźwigi.

Bombardowanie zniszczyło prawie wszystkie zabytki Kilonii (w rzeczywistości zniszczyło 95% całego miasta); nawet starsze budynki powstały po II wojnie światowej. Jeśli więc przyjedziesz do „Kieler Schloss” (Zamku Kilońskiego), nie rozczaruj się. Z pierwotnego budynku niewiele zostało. Podczas odbudowy powojennej wykorzystano głównie architekturę nowoczesną, a nacisk położono na funkcjonalność i szybkość budowy, a nie na ponadczasowy design czy piękną architekturę.

=== Dzielnice ===
Kilonia leży po obu stronach '''Fiordu Kilońskiego'''. Jest to odnoga [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], która zwęża się ku południu, tworząc port. Ze względu na swoje położenie, niektóre dzielnice nazywane są również wschodnim i zachodnim brzegiem. Po stronie wschodniej do fiordu wpada mała rzeczka '''Schwentine'''. Po stronie zachodniej znajdują się śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], który wpada do Łaby w pobliżu [[Brunsbüttel]].

* {{Znacznik|'''Mitte'''|54.3229816|10.1315913|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mitte''', centrum miasta ze starówką, zamkiem i terminalem promowym

Na wschodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Gaarden'''|54.3|10.133333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Gaarden''', dzielnica, w której dawniej mieszkali stoczniowcy z Howaldtswerke (HDW)
* {{Znacznik|'''Ellerbek'''|54.315|10.169444|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ellerbek''' / {{Znacznik|'''Wellingdorf'''|54.323889|10.173333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wellingdorf''', połączenie osiedla robotniczego i wsi
* {{Znacznik|'''Neumühlen-Dietrichsdorf'''|54.332222|10.1825|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Neumühlen-Dietrichsdorf, dawna wioska rybacka z licznymi wędzarniami ryb, położona na północ od rzeki Schwentine
Na zachodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Düsternbrook'''|54.335833|10.145278|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Düsternbrook''', z budynkami rządu krajowego, dzielnicą willową i kąpieliskiem publicznym
* {{Znacznik|'''Wik'''|54.355556|10.135|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wik''', obszar przemysłowy zdominowany przez marynarkę wojenną
* {{Znacznik|'''Holtenau'''|54.372778|10.141944|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Holtenau''', na północ od Kanału Kilońskiego, dawny port drzewny
* {{Znacznik|'''Pries'''|54.403611|10.156667|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Pries''' - {{Znacznik|'''Friedrichsort'''|54.394722|10.174167|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Friedrichsort''', z małymi stoczniami, marynarką wojenną i lotniskiem
* {{Znacznik|'''Schilksee'''|54.421944|10.1725|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Schilksee''', wieś z plażami i ośrodkiem olimpijskim

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Aerial image of the Kiel-Holtenau airfield.jpg|thumb|Port lotniczy Kilonia-Holtenau]]
{{Znacznik|Port lotniczy Kilonia-Holtenau|54.379469|10.145147|typ=transport}}'''[https://www.airport-kiel.de/home-airport-en.html Port lotniczy Kilonia-Holtenau]''' ({{IATA|KEL}}). Miasto posiada własne lotnisko, Kilonia-Holtenau, ale jego pas startowy jest zbyt krótki dla dużych samolotów i dlatego nie jest już wykorzystywany do lotów regularnych. Dostępne są usługi czarterowe. Lotnisko jest również przystosowane do obsługi pilotów prywatnych. Możliwa jest odprawa celna i graniczna. Personel pokładowy może skorzystać z zakwaterowania.

{{Znacznik|Port lotniczy Hamburg|53.630389|9.988228|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Hamburg]]''' ({{IATA|HAM}}), Flughafenstr. 1-3, 22335 [[Hamburg]]. Tel.: +49 (0)40 507 50, faks: +49 (0)40 50 75 12 34, e-mail: info@ham.airport.de. Port lotniczy Hamburg jest najbliższym lotniskiem z połączeniami międzynarodowymi. [https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius] – autobus lotniskowy z portu lotniczego Hamburg-Fuhlsbüttel – oraz Flixbus oferują regularne połączenia z lotniska w Hamburgu do głównego dworca kolejowego w Kilonii lub tymczasowego centralnego dworca autobusowego. Rozkład jazdy jest skoordynowany między innymi z rozkładem jazdy promów Color Line do Norwegii i Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].

=== Pociągiem ===
[[Plik:Kiel, der Hauptbahnhof.jpg|thumb|Kiel Hauptbahnhof]]
Kilonia jest dobrze skomunikowana z siecią kolejową, choć większość pociągów dalekobieżnych z południa kończy bieg w [[Hamburg]]u.

* Codziennie kursuje kilka bezpośrednich pociągów ICE z południa.
* Pociągi z [[Hamburg]]a do Dworca Głównego w Kilonii kursują co pół godziny.
* Linia kolejowa do [[Flensburg]]a umożliwia dotarcie do większości miast na stałym lądzie [[Dania|Danii]] w ciągu 8 godzin. Istnieje również półgodzinne połączenie do [[Neumünster]], a także linia kolejowa z [[Lüneburg]]a przez [[Lubeka|Lubekę]]. Umożliwia to na przykład podróż z [[Berlin]]a z DeutschlandTicket.

{{Znacznik|Kiel Hauptbahnhof|54.3148|10.1318|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/kiel-hbf Kiel Hauptbahnhof]''', Sophienblatt 25-27, 24114 Kilonia. Dworzec Główny ma dobrą infrastrukturę turystyczną i jest intensywnie użytkowany, zwłaszcza przez pasażerów statków wycieczkowych oraz pieszych i rowerzystów korzystających z codziennie odpływających promów. Dworzec jest często bardzo zatłoczony krótko po przybyciu promów lub statków wycieczkowych. Dworzec jest również łatwo dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Dostęp bez barier jest możliwy przez wejście na placu przed dworcem (rampa). Winda znajduje się przy wejściu od strony Kieler Matrosenplatz, jeden poziom poniżej hali dworca. Dostęp dla wózków inwalidzkich.

{{Znacznik|Przystanek Suchsdorf|54.349181|10.090942|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/suchsdorf Przystanek Suchsdorf]''', Am Bahnhof 3, 24107 Kilonia. Przystanek Suchsdorf znajduje się na linii do [[Flensburg]]a; jednak podróżni z [[Flensburg]]a i [[Dania|Danii]] zazwyczaj kontynuują podróż do dworca głównego. Suchsdorf leży bezpośrednio nad [[Kanał Kiloński|Kanałem Kilońskim]] i jest bliżej dzielnicy '''Holtenau''', popularnego punktu wypadowego na rejsy po Bałtyku.

=== Samochodem === 
Kilonia jest połączona z siecią autostrad drogami [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]], [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] i [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]]/[[Plik:Bundesstraße_404_number.svg|30px]].

* Jadąc z [[Plik:Bundesautobahn_24_number.svg|25px]] (od strony [[Berlin]]a), zaleca się skorzystanie z [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]] ze [[Schwarzenbek]], aby ominąć [[Hamburg]] i tunel pod Łabą, gdzie często tworzą się korki.
* Jadąc z [[Dania|Danii]], należy jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] z [[Rendsburg]]a.
* Jadąc z południa, należy zjechać z [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Bordesholm i jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]] do Kilonii.

=== Autobusem ===
{{Znacznik|Centralny Dworzec Autobusowy|54.317167|10.133972|typ=transport}}'''[https://kiel-wiki.de/ZOB Centralny Dworzec Autobusowy]''' (''ZOB''). Centralny dworzec autobusowy w Kilonii został całkowicie przebudowany. Przystanki autobusów dalekobieżnych znajdują się teraz na nowym ZOB, zaczynając od Auguste-Viktoria-Straße, naprzeciwko głównego dworca kolejowego.

'''[https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius]''' – autobus lotniskowy z [[Port lotniczy Hamburg|lotniska w Hamburgu]] (Fuhlsbüttel) – kursuje regularnie z lotniska w Hamburgu do ZOB w Kilonii, z przystankiem przed dworcem kolejowym. Rozkład jazdy jest skoordynowany z rozkładem jazdy promów Color Line do [[Norwegia|Norwegii]] i promów Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].
[[Plik:2019-06-26 - Parkhaus am Kieler HBF - KiWo2019.jpg|thumb|Parking wielopoziomowy ZOB]]
{{Znacznik|'''Parking wielopoziomowy ZOB'''|54.317564|10.134264|typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://parkhaus-zob-kiel.de/ Parking wielopoziomowy ZOB]''', Auguste-Victoria-Straße 9, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 78 58 30 40, e-mail: kundenservice@psg-greifswald.de. Nowy parking wielopoziomowy z 541 miejscami parkingowymi jest czynny całą dobę od października 2019 roku. Wjazd i wyjazd z parkingu odbywa się podwójną spiralną rampą od strony Auguste-Viktoria-Straße. Wszystkie sześć poziomów parkingu posiada miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych, na trzecim poziomie znajduje się pięć stacji ładowania pojazdów elektrycznych, a na poziomach pierwszym i drugim – miejsca parkingowe dla kobiet. Parking wielopoziomowy znajduje się nad centralnym dworcem autobusowym (ZOB). Jest on dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich i czynny całą dobę.

=== Statkiem ===
[[Plik:Magic in Kiel.jpg|thumb|Prom Color-Line na nabrzeżu Norwegenkai]]
[[Plik:Kiel schwedenkai containers IMG 3819.JPG|thumb|Schwedenkai z promem StenaLine]]
W Fiordzie Kilońskim znajduje się kilka przystani. Na zachodnim, śródmiejskim brzegu znajduje się Schwedenkai (Nabrzeże Szwedzkie), a na przeciwległym, wschodnim brzegu – Norwegenkai (Nabrzeże Norweskie), nowo wybudowane w 1997 roku. Dalej na północ, w dzielnicy Dietrichsdorf, również po wschodniej stronie fiordu, znajduje się Ostuferhafen (Port Wschodniego Brzegu), z którego odpływają promy na [[Litwa|Litwę]]. Ponadto istnieją trzy inne terminale – Ostseekai (Nabrzeże Bałtyckie), Sartorikai i Böllhornkai – wykorzystywane jako przystanie dla statków wycieczkowych. Czasami statki wycieczkowe cumują również w raczej mało zachęcającym Scheerhafen (Port Scheera), położonym bezpośrednio przy śluzach Kanału Kilońskiego w dzielnicy Wik.

{{Znacznik|Norwegenkai|54.3172|10.1402|typ=transport}}'''[https://www.portofkiel.com/cruise_ferry/unsere-terminals.html Norwegenkai]''' (Nabrzeże Norweskie) 
* '''[https://www.colorline.de/ Color Line]''', Norwegenkai, 24143 Kiel-Gaarden. Tel.: +49 (0)431 7300100, e-mail: servicecenter@colorline.de. Promy Color Line kursują codziennie z [[Oslo]], stolicy [[Norwegia|Norwegii]], do Kilonii. Terminal znajduje się zaledwie około 700 m od głównego dworca kolejowego i można do niego łatwo dotrzeć pieszo lub rowerem przez most Hörnbrücke. Terminal jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Godziny otwarcia: codziennie od 8:00 do 15:00. Odprawa: Wyjazd z [[Oslo]] o godz. 14:00, przyjazd do Kilonii następnego dnia rano o godz. 10:00. Podróż powrotna rozpoczyna się o godz. 14:00, powrót do [[Oslo]] o godz. 10:00. Odprawa dla samochodów w Kilonii odbywa się 120 minut przed odjazdem, dla pasażerów pieszych nie później niż 60 minut przed odjazdem.

{{Znacznik|Schwedenkai|54.3197|10.1399|typ=transport}}'''Schwedenkai''' (Nabrzeże Szwedzkie) 
* '''[https://www.stenaline.de/faehren-nach-schweden Stena Line]''', Schwedenkai 1, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9099, (0)1806 020100, faks: +49 (0)431 909200, e-mail: info.de@stenaline.com. Promy Stena Line przypływają codziennie z [[Göteborg]]a w [[Szwecja|Szwecji]] do Kilonii. Odprawa: Przyjazd do Kilonii codziennie o 9:00, odpłynięcie codziennie o 18:15. Odprawa jest możliwa najpóźniej 30 minut przed odpłynięciem, a w szczycie sezonu od godziny 15:00.

{{Znacznik|Ostuferhafen|54.3342|10.1742|typ=transport}}'''Ostuferhafen''' (Port Wschodniego Brzegu)
* '''[https://www.dfds.com/de-de/passagierfaehren/routen/faehren-ins-baltikum/kiel-klaipeda DFDS-Seaways]''', Ostuferhafen 15, 24149 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 20976480, faks: +49 (0)431 20976102, e-mail: passage.kiel@dfds.com. Połączenie promowe z [[Kłajpeda|Kłajpedy]] na [[Litwa|Litwie]] do Kilonii kursuje sześć razy w tygodniu. Podróż trwa 19 godzin. 

Śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]] są interesujące dla pasażerów statków towarowych i stanowią również wartościową atrakcję turystyczną.

Zarówno Kilonia, jak i okoliczne miasta nad Fiordem Kilońskim oferują wiele miejsc do cumowania dla jednostek rekreacyjnych.

=== Rowerem ===
* Przez Kilonię prowadzi Ścieżka Rowerowa Wybrzeża Morza Bałtyckiego.
* Hörnbrücke to punkt początkowy lub końcowy otwartej w maju 2004 roku turystycznej trasy wakacyjnej, Niemieckiego Szlaku Promowego z [[Bremervörde]] do Fiordu Kilońskiego.

=== Pieszo ===
Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E1 oraz Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E6 przebiegają tą samą trasą przez Kilonię, podobnie jak [[Via Jutlandica]].

== Komunikacja ==
{{mapa|54.3375|10.1335|zoom=13|wysokość=500|szerokość=420|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Autobusem i promem ''Förde'' ===
[[Plik:Liniennetz Kiel.pdf|thumb|[[File:BUS-Logo-BVG.svg|20px]] sieć (2024)]]
Kilonia posiada system transportu publicznego oparty na autobusach i promach obsługiwanych przez [https://www.kvg-kiel.de/en/ KVG]. Dostępne są bilety 1-, 3- i 7-dniowe, które oferują turystom dobrą wartość. Do zakupu biletów możesz użyć [http://nah.sh/de/fahrplan/die-nah-sh-app/ aplikacji NAH SH].

Bilet grupowy „''Kleingruppenkarte ohne Sylt-Bus''” może być wyjątkowo korzystny: za łączną kwotę 49,90 euro (stan na maj 2026) na nieograniczone przejazdy od poniedziałku do piątku o godzinie 09:00 lub w soboty, niedziele i święta od godziny 00:00 do godziny 06:00 następnego dnia, grupa maksymalnie 5 osób dorosłych (dzieci gratis) może korzystać ze wszystkich autobusów i pociągów całej sieci SH-Tarif (kraj związkowy [[Szlezwik-Holsztyn]] plus [[Hamburg]], z wyłączeniem wyspy [[Sylt]]).

{| border=1 cellpadding=1 cellspacing=0
|- align=center
|colspan=3|
|Kiel Hbf
|colspan=2|
|- align=center
|Reventlou
|Lehmberg
|Ziegelteich
|'''51'''
|Südfriedhof
|Hassee
|- align=center
|Projensdorf
|Ravensberg
|Unikliniken
|'''62'''
|Marienlust
|Russee
|- align=center
|Projensdorf
|Wik
|Düsternbrook
|'''41''' '''42'''
|Gaarden-Süd
|Meimersdorf
|- align=center
|Suchsdorf
|Eichhofstr.
|Brunswik
|'''22'''
|Gaarden-Ost
|Ellerbek
|- align=center
|Schilksee
|rowspan=2|Wik
|rowspan=2|Brunswik
|'''12''' '''13'''
|colspan=2|
|- align=center
|
|'''11'''
|rowspan=2|Gaarden-Ost
|rowspan=2|Dietrichsdorf
|- align=center
|rowspan=2|Mettenhof
|Schreventeich
|Rathaus / Opernhaus
|'''14'''
|- align=center
|Hasseldieksdamm
|Ziegelteich
|'''31'''
|Ellerbek Süd
|Elmschenhagen
|- align=center
|Wik
|Blücherplatz
|Unikliniken
|'''32''' '''34'''
|Elmschenhagen
|Kroog
|}

=== Taksówką ===
Taksówka jest droga, ale niezawodna. Taksówki są dostępne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu na głównym dworcu kolejowym (Hauptbahnhof) lub można je zamówić przez telefon lub aplikację. Aby wezwać taksówkę, wybierz numer '''+49 431 680101''' (Taxi Kiel) lub '''+49 431 73000''' (Taxi-Zentrale Kiel-Ost). W mieście dobrze sprawdzają się także aplikacje mobilne, takie jak [https://www.taxi.eu/ taxi.eu] czy [https://www.free-now.com/de-en/ freenow]. Większość taksówek akceptuje karty kredytowe, ale zaleca się, aby potwierdzić to u kierowcy przed rozpoczęciem podróży.

=== Rowerem ===
Kilonia jest w dużej mierze płaska i nadaje się do jazdy na rowerze. Głównym węzłem rowerowym jest stacja [https://kiel.de/ Umsteiger] przy głównym dworcu kolejowym, która oferuje całodobowy strzeżony parking oraz wypożyczalnię rowerów miejskich i elektrycznych. Popularna trasa rowerowa prowadzi z centrum miasta do Laboe, a następnie promem do Strande i z powrotem do Kilonii wzdłuż zachodniego wybrzeża.

Na krótkie trasy system wypożyczania rowerów [https://www.kielregion.de/mobilitaetsregion/sprottenflotte/ Sprottenflotte] jest dostępny za pośrednictwem aplikacji Donkey Republic. Nextbike nie jest już dostępny w Kilonii. Rowery należy zwracać w wyznaczonych stacjach (rowery elektryczne i cargo tylko na wyznaczonych stacjach oznaczonych w aplikacji).

* Ceny z kwietnia 2026:
** Rowery standardowe: 0,50 EUR za 15 min, maks. 12 EUR za 24 godz.
** Rowery elektryczne i elektryczne rowery cargo: 2 EUR za 15 min, maks. 35 EUR za 24 godz.
** Rowery cargo (ręczne): 1 EUR za 15 minut, maks. 20 EUR za 24 godziny.
** Karnet 3-dniowy: 9 EUR (obejmuje 18 godzin jazdy w ciągu 3 dni).
Abonenci (np. 8 EUR/miesiąc lub 45 EUR/rok) otrzymują pierwsze 30 minut każdego wypożyczenia za darmo. Rowery można rezerwować bezpłatnie za pośrednictwem aplikacji na maksymalnie 15 minut przed wypożyczeniem.

Nie oczekuj wysokiej jakości rowerów, a jeśli chcesz kask, zabierz swój.

Osoby zatrzymujące się na dłużej (np. studenci wymiany) mogą wypożyczyć rower w Swapfiets za miesięczną opłatą.

{{Znacznik|'''Swapfiets'''|54.323502 |10.136134 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://help.swapfiets.com/kiel Swapfiets]''', Alter Markt 7, 24103 Kilonia. Pn-Wt, Czw-Pt 12:00-18:00; Sob 11:00-17:00; Śr, Nd nieczynne. Abonament rowerowy obejmuje naprawy i ochronę przed kradzieżą. Wysokiej jakości rowery z charakterystyczną niebieską oponą z przodu. Sklep przy Alter Markt oferuje serwis i odbiór (zalecana rezerwacja przez aplikację).
Miesięczne abonamenty od 14,90 do 64,90 euro.

=== Na hulajnodze elektrycznej ===
Dostępne są również hulajnogi elektryczne, a w mieście działają [https://bolt.eu/en-de/ Bolt], [https://www.li.me/en-de/vehicles/scooter Lime] i [https://ridedott.com/pl/ Dott]. Hulajnogi można wypożyczać za pośrednictwem odpowiednich aplikacji. Ceny zazwyczaj obejmują opłatę aktywacyjną w wysokości 1,00 EUR plus stawkę od 0,19 do 0,25 EUR za minutę. W aplikacjach dostępne są różne karnety dzienne lub tygodniowe dla częstych użytkowników.

=== Promem kanałowym ===
Przeprawiając się przez [[Kanał Kiloński]], można przejść przez jeden z kilku mostów (Holtenauer Hochbrücken, Levensauer Hochbrücken) lub skorzystać z promu. ''Adler 1'' w Kiel-Holtenau to mały prom, który przewozi wyłącznie pieszych i rowery; większe promy w Landwehr i Sehestedt przewożą również samochody i motocykle. Korzystanie ze wszystkich promów kanałowych jest bezpłatne dla każdego.

== Warto zobaczyć ==
=== Kościoły ===
[[Plik:Matthias Suessen -5399.jpg|thumb|Petruskirche]]
[[Plik:Jakobikirche Kiel.jpg|thumb|Kościół św. Jakuba]]
[[Plik:Bethlehem-Kirche Kiel - Seitenansicht.jpg|thumb|Kościół Betlejemski]]
* {{zobacz
| name=[https://www.st-nikolai-kiel.de/ Kościół Świętego Mikołaja] | alt= | url= | adres=Alter Markt | lat=54.3228| long=10.14| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 950 98 | fax=+49 (0)431 982 76 73
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@st-nikolai-kiel.de​ . Sankt Nikolai to główny kościół protestancki i najstarszy budynek w Kilonii. Budowę rozpoczęto wkrótce po lokacji miasta, około 1242 roku. W latach 1877-1884 kościół przebudowano w stylu neogotyckim. W czasie II wojny światowej budynek kościoła został poważnie uszkodzony w wyniku nalotu aliantów 22 maja 1944 r. Cenne wyposażenie wnętrza zostało ocalone w latach poprzednich. Odbudowy dokonano w 1950 r. Nie odbudowano starych sklepień; zamiast tego budynek zewnętrzny otrzymał prosty dwuspadowy dach, który łączył wszystkie trzy nawy. W Nikolaikirche znajdują się trzy organy. Przed budynkiem kościoła znajduje się rzeźba Wojownik duchów autorstwa Ernsta Barlacha. Otwarte: codziennie 10:00 - 18:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://ostseemagazin.net/petruskirche-kiel/ Petruskirche] | alt= | url= | adres=Weimarerstraße 1 | lat=54.359213| long=10.135649| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 164 56, | fax=+49 (0)431 139 04
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontakt@akg-kiel.de. Zbudowany w latach 1905-1907 jako kościół garnizonowy marynarki wojennej, ten dom modlitwy stanowi imponujący przykład nowoczesnej protestanckiej architektury sakralnej z początku XX wieku. Zbudowany z cegły w tradycyjnym stylu, z wykorzystaniem wyjątkowo dużych cegieł, w formie klasztornej. Częściowo zniszczony przez bomby w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół św. Piotra został odbudowany w ciągu dwóch miesięcy w 1949 roku, głównie dzięki darowiznom amerykańskiej sekcji Światowej Federacji Luterańskiej. Projekt secesyjnych okien, z zachowaniem oryginalnych przeszkleń, wzmacnia ogólny efekt tego dzieła sztuki.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.lutherjakobi.de/ Kościół św. Jakuba] | alt= | url= | adres=Knooper Weg 12, | lat=54.3234| long=10.1276| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 924 02 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@jakobi-kiel.de​ . Neogotycki kościół wybudowano w 1882 r. Dziś wraz z kościołem luterańskim należy do gminy ewangelicko-luterańskiej jakobi i luterańskiej. Podczas II wojny światowej kościół został zniszczony przez bomby zapalające podczas nalotów na Kilonię w 1944 r., a po wojnie w latach 1952–1954 został odbudowany w uproszczony sposób. Oryginalną spiczastą wieżę zastąpiono filigranową, w kształcie latarni, przeszkloną okrągłą wieżą, która wpuszcza światło dzienne do wnętrza kościoła. Nadał kościołowi popularny przydomek ''Alleluja Gazometr''.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.heiligengeist-kiel.de/ueber-uns/bibelgarten Kościół św. Ansgara] | alt= | url= | adres=Holtenauer Straße 89 | lat=54.3355| long=10.1328| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 58 78 21 12 | fax=+49 (0)431 58 78 21 19
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@heiligengeist-kiel.de. Neogotycki kościół halowy, zbudowany na planie prostokąta z półkolistymi wieżami schodowymi na czterech narożnikach, powstał w latach 1901-1903. Zniszczony podczas nalotów na Kilonię w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół został odbudowany na początku lat 50. XX wieku w bardzo prostym, niemal ewangelicko-reformowanym stylu, ze względu na ograniczone środki. Rozeta w szczycie i kolorowa inskrypcja nad portalem głównym zostały pokryte białym tynkiem. Dalsza renowacja, konieczna ze względu na warunki atmosferyczne, miała miejsce w 1995 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.nordkirche.de/adressen/institutionen/detailansicht/institution/bugenhagen-kiel-ellerbek/ Bugenhagenkirche] | alt= | url= | adres=Lütjenburger Straße 7 | lat=54.31438 | long=10.17241| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 2001417 | fax=+49 (0)431 728575
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@bugenhagenkirche-kiel.de. Pierwszy kościół w Bugenhagen został zbudowany w 1896 roku i zburzony w 1941 roku. W 1948 roku parafianie otrzymali tymczasowy, drewniany kościół od Szwajcarskiej Organizacji Pomocy Kościołowi. Kościół w Bugenhagen w Kilonii-Ellerbek został konsekrowany w 1961 roku. Prosta elegancja nawy podkreśla piękno witrażu ołtarzowego, rozciągającego się od podłogi do sufitu i mającego kształt krzyża.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bethlehem-kirche.de/index.html Kościół Betlejemski] | alt= | url= | adres=Möhrkestraße 9 | lat=54.3922| long=10.1769| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 39 10 38, | fax=+49 (0)431 39 71 32
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontact@bethlehem-kirche.de. Kościół Betlejemski został zbudowany w 1875 roku jako kościół garnizonowy. Miał zastąpić zrujnowaną salę liturgiczną w twierdzy. Uderzające jest nieprawidłowe ustawienie ołtarza na zachód i prosta konstrukcja: budynek o konstrukcji szkieletowej, otynkowany od wewnątrz, obłożony drewnem na zewnątrz, co sprawiło, że kościół halowy zyskał w dawnych czasach pogardliwy przydomek „szopy religijnej” lub „szopy modlitewnej”; nawet dziś wielu nazywa go po prostu „drewnianym kościołem”. Wieżyczka z dzwonem wieńczy kruchtę, ale jego dźwięk ma niewiele wspólnego z religią (pastor Schorn, 1901). Od początku istnienia do 1953 roku kościół był również wykorzystywany do nabożeństw katolickich. Obecny kościół betlejemski, jako jedyny zachowany drewniany budynek sakralny z okresu po 1870 roku w Szlezwiku-Holsztynie, jest oryginalnym zabytkiem kultury o szczególnym znaczeniu i od 1988 roku znajduje się na liście zabytków. W 1999 roku budynek nabyło stowarzyszenie „Interessengemeinschaft Bethlehem-Kirche e.V.” (Związek Interesów Kościoła Betlejemskigo). Ta organizacja non-profit zapewnia jego użytkowanie do celów religijnych i wydarzeń kulturalnych.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.trinitatis-kiel.de/ Kościół św. Marii Magdaleny] | alt= | url= | adres=Im Dorfe 1 | lat=54.2914| long=10.1759| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 78 64 00, | fax=+49 (0)431 78 48 03,
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=mm@trinitatis-kiel.de​ . Kościół Marii Magdaleny w Kilonii-Elmschenhagen został zbudowany w XIII wieku. W XIX wieku kościół został poważnie uszkodzony przez piorun. Nowy budynek ukończono w 1866 roku. Kościół w Elmschenhagen jest jednym z pierwszych miejsc kultu w Szlezwiku-Holsztynie wybudowanym w stylu neogotyckim. Kilku hojnych darczyńców umożliwiło nie tylko budowę, ale i bogate wyposażenie kościoła Marii Magdaleny. Prezbiterium i front organowy zostały zniszczone podczas bombardowań lotniczych w czasie II wojny światowej, a w 1949 roku kościół ponownie otrzymał używane organy. Po kilku remontach organy zostały oddane do użytku 30 października 1994 roku. W prezbiterium widnieją biblijne historie z życia Jezusa Chrystusa, na malowidłach okiennych.
}}
=== Zamki, pałace, dwory ===
[[Plik:Schloss Kiel-msu-1027.jpg|thumb|Zamek Kiloński]]
* {{zobacz
| name=Zamek Kiloński | alt= | url= | adres= | lat=54.3242| long=10.1434| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Centrum średniowiecznego zespołu miejskiego stanowił kościół, klasztor i zamek – późniejszy Zamek Kiloński na wzgórzu nad brzegiem Förde. Później zamek był rezydencją wdów i wtórną rezydencją książąt Gottorf. Katarzyny Wielkiej przeszedł gruntowne przebudowy i renowacje w roku 1763. Ostatni okres świetności przeżywał w latach 1888-1918 jako siedziba i rezydencja księcia pruskiego Heinricha, brata cesarza Wilhelma II. Po ataku bombowym w 1944 r. spłonął imponujący renesansowy budynek, z wyjątkiem zachodniego skrzydła (budynek Pelli), które zachowało się do dziś. W 1957 roku zamek w Kilonii został odbudowany i stał się centralnym ośrodkiem kulturalnym kraju. Dziś ten imponujący budynek jest symbolem nowego początku demokracji i konsekwentnie nowoczesnej odbudowy Kilonii po drugiej wojnie światowej. W rozbudowie mieści się sala koncertowa i regionalne studio NDR. Co roku na terenie kompleksu zamkowego odbywa się około 300 różnych wydarzeń, w których bierze udział nawet 200 000 gości.
}}
=== Budynki ===
[[Plik:Hauptbahnhof Kiel Panorama Sonnenuntergang.jpg|thumb|Dworzec główny w Kilonii]]
[[Plik:KI Flandernbunker.JPG|thumb|Flandernbunker]]
[[Plik:Rathaus-kiel.jpg|thumb|Ratusz w Kilonii]]
[[Plik:Hoernbruecke Kiel.jpg|thumb|Hörnbrücke, otwarty]]
[[Plik:Leuchtturm Holtenau Kiel2001.jpg|thumb|Latarnia morska Kilonia-Holtenau]]
Z uwagi na fakt, że Kilonia była wielokrotnie celem bombardowań alianckich podczas II wojny światowej, niewiele pozostało ze starej zabudowy. Niemniej jednak, znajduje się tu kilka pięknych, odbudowanych i odrestaurowanych budynków, które warto zobaczyć.
* {{zobacz
| name=Dworzec główny w Kilonii | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Główny dworzec kolejowy w Kilonii jest warty zobaczenia, ponieważ był pieczołowicie restaurowany przez wiele lat. Pierwszy dworzec w Kilonii został zbudowany w latach 1843-1846 w Ziegelteich (zasypany w latach 1865-1876), około 500 metrów na północ od obecnego miejsca. Obecna lokalizacja poprawiła dostęp drogowy do portu. Budowa rozpoczęła się w 1895 roku. Stary dworzec został zburzony w 1902 roku. W 1944 roku główny dworzec i przyległe budynki zostały poważnie uszkodzone podczas ciężkiego nalotu bombowego aliantów. Rekonstrukcja dworca w uproszczonej formie rozpoczęła się w 1950 roku. Kompleksowy remont dworca rozpoczął się w 1999 roku. Przeprojektowany dziedziniec dworca i hol na peronie poprzecznym, z licznymi sklepami, zostały zainaugurowane podczas Tygodnia Kilońskiego w czerwcu 2004 roku. Odrestaurowano również Kaisertreppe (Schody Cesarskie) po stronie wschodniej. W 2016 roku zburzono parking nad centralnym dworcem autobusowym, który kiedyś był połączony z dworcem kolejowym; nowy budynek otwarto ponownie w październiku 2019 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.mahnmalkilian.de/flandernbunker.html Flandernbunker] | alt= | url= | adres=Kiellinie 249 | lat=54.354722 | long=10.138889 | wskazówki=Kiel-Wik nad zatoką Hindenburgufer, wejście do portu morskiego
| tollfree=+49 (0)431 590 72 26, | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@kriegszeuge.de​. Bunkier Flanders to wieżowiec z czasów II wojny światowej, który początkowo służył jedynie jako schron dla żołnierzy i centrum dowodzenia w sytuacjach awaryjnych, ale pod koniec wojny został udostępniony także cywilom. Szczególne wrażenie robią mury o grubości dochodzącej do 2 m, wyraźnie widoczne przy otworach. Od 2004 roku bunkier znajduje się na liście zabytków. Można go znaleźć dzięki stowarzyszeniu „Mahnmal Kilian e.V.” Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się: w każdą pierwszą niedzielę miesiąca o godzinie 11:30 (z wyjątkiem stycznia). Koszt wycieczki wynosi 2 € (ulgowy 1 €). Na życzenie możliwe jest umówienie indywidualnych spotkań dla grup i klas szkolnych. Otwarte: poniedziałek - piątek: 11:00 - 15:00, niedziela: 11:00 - 17:00, codziennie w Tygodniu Kilońskim 11:00 - 15:00 oraz środa, sobota i niedziela do 17:00. Cena: 4 €, obniżona 3 €.
}}
* {{zobacz
| name=Ratusz | alt= | url= | adres=Fleethörn 9 | lat=54.3225| long=10.1325| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 10 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Istniejący ratusz na Starym Rynku stał się zbyt mały około 1900 roku dla dynamicznie rozwijającego się miasta stoczniowego i marynarki wojennej. Dlatego obecny ratusz z wieżą został zbudowany w latach 1907–1911 na przedmieściach, na terenie obecnego Placu Ratuszowego, na zachód od starego miasta. Długo nazywano go „Nowym Ratuszem”. Został całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej, z wyjątkiem kilku piwnic. Miasto zleciło budowę ratusza, który obecnie jest zabytkiem, w latach 1907–1911. Zgodnie z tradycją reprezentacyjnej architektury ratuszowej, budynek posiada własną wieżę. Wieża ta jest wzorowana na dzwonnicy, takiej jak Dzwonnica św. Marka w [[Wenecja|Wenecji]]. Wieża Kilońska, mierząca 106 metrów wysokości, przewyższa jednak Dzwonnicę św. Marka o 7,4 metra. Platforma widokowa znajduje się na wysokości 67 metrów i można ją zwiedzać w ramach wycieczek z przewodnikiem. Winda zapewnia dostęp do platformy widokowej na wysokości 67 metrów. Z wieży co kwadrans rozbrzmiewa dźwięk karillonu, który aż do wybicia pełnej godziny odgrywa kolejną ćwierć melodii. Jest to bardzo podobne do dźwięku dzwonów na wieży zegarowej Big Ben w [[Londyn]]ie lub dzwonów ratusza w [[Kopenhaga|Kopenhadze]].
}}
* {{zobacz
| name=[https://theater-kiel.de/start/index.html Opera] | alt= | url= | adres=Rathausplatz 4 | lat=54.3231| long=10.1333| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 19 01 | fax=+49 (0)431 90 16 28 70
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Opera w Kilonii jest zabytkiem i siedzibą Teatru Kilońskiego. Budowa ceglanego budynku, z bogatymi piaskowcowymi detalami i misternie rzeźbioną linią dachu, trwała od 1905 do 1907 roku. Otwarcie teatru nastąpiło 1 października 1907 roku. Podczas II wojny światowej naloty alianckie poważnie uszkodziły teatr miejski. Odbudowa – z zachowaniem istniejących murów – trwała od 1950 do 1953 roku. Obecnie opera, licząca około 840 miejsc, posiada dużą scenę o powierzchni 400 metrów kwadratowych, fosę dla orkiestry/scenę oraz rozbudowany park maszynowy dla Kilońskiego Teatru Muzycznego i Baletu. W 1993 roku opera została wpisana na listę zabytków kultury o szczególnym znaczeniu.
}}
* {{zobacz
| name=[https://structurae.net/de/bauwerke/hoernbruecke-kiel Hörnbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.315| long=10.1356| wskazówki=na głównym dworcu kolejowym
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Most Hörnbrücke łączy centrum miasta ze wschodnim brzegiem Renu. Otwiera się o określonych godzinach i w razie potrzeby, aby umożliwić przepływającym statkom przepływanie pod nim. Jest przeznaczony wyłącznie dla pieszych i rowerzystów. Na początku po ukończeniu budowy w 1997 roku, nazywano go „mostem nic niedziałającym” ze względu na jego zawodną mechanikę.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.baken-net.de/kiel-holtenau_lt.htm Latarnia morska Kilonia-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.369248| long=10.153896| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Latarnia morska, zbudowana w 1895 roku, uważana jest za jedną z najpiękniejszych latarni morskich w Niemczech. W fundamencie wieży znajduje się kamień węgielny wraz z dokumentem założycielskim Kanału Cesarza Wilhelma (Kanał Północnobałtycki). Latarnia morska w Holtenau została gruntownie odnowiona w 1995 roku z okazji 100. rocznicy powstania Kanału Kilońskiego. Dziś otoczony jest terenem zielonym; ośmiokątna podkonstrukcja ceglanej wieży pełni także funkcję sali weselnej. Nie jest udostępniony do zwiedzania, można go zwiedzać z przewodnikiem. Z podnóża latarni roztacza się doskonały widok na to, co dzieje się zarówno w Fiordzie Kilońskim, jak i w śluzach.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/6_Presse/1_Bilder/_Historische_Bilder/k_Bruecken/2_Levensauer_Hochbruecke/levensauer_hochbruecke_text.html Levensauer Hochbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.3678| long=10.0758| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=to kombinowany most kolejowy i drogowy z pierwszego okresu budowy kanału (1894). Znajduje się w obszarze miejskim Kilonii. Ze względu na geometrię łuku znacznie ogranicza szerokość przejścia kanału. Aby umożliwić spotkanie statków, NOK ma zostać poszerzony w rejonie tego wąskiego gardła, a most ma zostać zastąpiony nowym budynkiem.
}}
=== Muzea ===
[[Plik:Geomar RV Alkor IMO 8905880 IMG 3653 kiel.JPG|thumb|Akwarium, Geomar i statek badawczy ALKOR]]
[[Plik:Antikensammlung Kiel 198.JPG|thumb|Widok uniwersyteckiej kolekcji zabytków w galerii sztuki.]]
[[Plik:Maschinenmuseum Kiel-Wik 2016c.jpg|thumb|Muzeum Maszyn Kiel-Wik]]
[[Plik:Schifffahrtsmuseum Kiel 2014.jpg|thumb|Muzeum Morskie w Kilonii]]
* {{zobacz
| name=[https://www.aquarium-geomar.de/ Akwarium Geomar] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 20 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6001637 | fax=+49 (0)431 600 1631
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=aqki1@aquarium-kiel.de​ . Fokarski zbiornik akwarium można obejrzeć także z zewnątrz, bez konieczności odwiedzania samego akwarium, dlatego stanowi to małą zachętę dla dzieci, aby zachęcić je do spaceru zachodnim brzegiem fiordu. Przed akwarium, które jest częścią uniwersyteckiego instytutu badawczego Geomar, zacumowany jest statek badawczy RV ALKOR. Otwarte: kwiecień - wrzesień 9:00 - 19:00, październik - marzec 9:00 - 17:00 Cena: dorośli 3 €, Ki. 2 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.haw-kiel.de/computermuseum/ Computermuseum] | alt= | url= | adres=Bunkier Eichenbergskamp, ​​​​Eichenbergskamp 8 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Geologiczne i Mineralogiczne | alt= | url= | adres=Ludewig-Meyn-Str. 10-12 | lat=54.33682 | long=10.12055| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 8802693 | fax=+49 (0)431 8804376
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: Pon. - Czw. 8:30 - 16:00 i piątek 8:30 - 14:00 Cena: Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Przemysłu Odlewnictwa Metali Howaldtsche | alt= | url= | adres=Grenzstraße 1 | lat=54.3306| long=10.1775| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 3877439 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: niedziela, 14:00-17:00 (tylko w sezonie). Cena: dorośli 2 €, dzieci 1 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kunsthalle-kiel.de/de/aktuelle-ausstellungen Kunsthalle Kiel] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 1 | lat=54.328611| long=10.146111| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@kunsthalle-kiel.de​. z kolekcją antyków. Otwarte: wtorek-niedziela: 10:00 - 18:00, środa: 10:00 - 20:00 Cena: 7€(4€).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.schleswig-holstein.de/DE/landesregierung/ministerien-behoerden/LBSH/lbsh_node Zbiór historii regionalnej/panstwowej Biblioteki Państwowej Szlezwiku-Holsztynu] | alt= | url= | adres=Wall 47/51 | lat=54.32183 | long=10.14287| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6967733 | fax=+49 (0)431 69677 11
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=landesbibliothek@shlb.landsh.de. Otwarte: poniedziałek, środa, piątek: 9:00-17:00, wtorek, czwartek: 9:00-19:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.maschinenmuseum-kiel-wik.de/ Muzeum Maszyn] | alt= | url= | adres=Am Kiel-Kanal 44 | lat=54.3642| long=10.1382| wskazówki=Autobus linii 11: przystanek Auberg lub Wik-Kanal lub autobus linii 33, 91, 501/502, 900/901: przystanek Schleusenstraße
| tollfree=+49 (0)431 26 09 33 20 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Założyciele Muzeum Maszyn chcą zachować i zaprezentować fragment historii inżynierii mechanicznej Kilonii. Od delikatnego funkcjonalnego modelu po ważący tony silnik parowy – (prawie) wszystkie eksponaty zostały przywrócone do stanu używalności. Tutaj możesz doświadczyć historycznych maszyn energetycznych w akcji i przekonać się na własnej skórze, jak można wprawić w ruch przekładnie za pomocą siły własnych mięśni lub jak wyczerpujące jest rozgrzewanie i rozpędzanie silnika parowego. Otwarte: pon.-pt. 10:00-16:00; zamknięte: święto państwowe. Cena: bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.med-hist.uni-kiel.de/ Muzeum Historyczne Medycyny i Farmacji] | alt= | url= | adres=Brunswiker Straße 2 | lat=54.3276| long=10.1438| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 880 57 21 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=medmuseum@med-hist.uni-kiel.de​ . Kolekcja historii medycyny i farmacji jest częścią Uniwersytetu Christiana Albrechta w Kilonii i jednocześnie muzeum historii medycyny i aptek.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/index.phpmuseum/schifffahrtsmuseum/index.php Galeria Miejska] | alt= | url= | adres=Wall 65 | lat=54.3227| long=10.1436| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 9013428 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchiffahrtsmuseum@kiel.de
}}
* {{zobacz
| name=Galeria Miejska | alt= | url= | adres=Andreas-Gayk-Straße 31 | lat=54.319| long=10.1341| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 00 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=stadtgalerie@kiel.de. Galeria Miejska w Kilonii została założona w 1988 roku i prezentuje wystawy sztuki międzynarodowej z regionu Morza Bałtyckiego, a także sztuki współczesnej z całych Niemiec i regionu, wszystkie w ramach kontekstów tematycznych. Ponadto Fundacja im. Heinricha Ehmsena oferuje stałą wystawę, która stanowi przegląd obrazów i grafik urodzonego w Kilonii ekspresjonisty Heinricha Ehmsena (1886–1964).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/museum/stadtmuseum_warleberger_hof.php Muzeum miejskie w Warleberger Hof] | alt= | url= | adres=Dänische Straße 19 | lat=54.3244| long=10.141| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 25 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchifffahrtsmuseum@kiel.de​ . Zmieniające się wystawy specjalne z obiektami z bogatej kolekcji muzealnej przybliżają sztukę, kulturę i historię miasta w XIX i XX wieku. Stanowią uzupełnienie stałej ekspozycji poświęconej morskiej historii miasta, znajdującej się w muzeum żeglugi w hali rybnej. W zabytkowej sklepionej piwnicy Warleberger Hof prezentowana jest także niewielka wystawa poświęcona starszej historii miasta.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Muzeum Zoologiczne] | alt= | url= | adres=Hegewischstraße 3 | lat=54.3282| long=10.1442| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Cena: Wstęp: dorośli 4 €, dzieci 2 €, studenci biologii bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Skansen w Molfsee] | alt= | url= | adres=Hamburger Landstraße 97, 24113 Molfsee | lat=54.2752| long=10.079| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree=+49 (0)431 659660 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=service@schloss-gottorf.de. Skansen Molfsee to największy skansen w północnych Niemczech. W sezonie program uzupełniają zmieniające się wystawy specjalne i targi sezonowe. Skansen postrzegany jest jako muzeum przyjazne rodzinom. Na rozległym terenie, na którym znajduje się ponad 70 zabytkowych budynków z różnych regionów między Morzem Północnym a Bałtyckim, odwiedzający mogą zanurzyć się w wiejskim życiu minionych epok. Wystawy w kilku podwórzach i stodołach dostarczają informacji na poszczególne tematy. 
}}
* {{zobacz
| name=[https://kiel-sailing-city.de/kieler-foerde-entdecken/sightseeing/sealevel Sea Level] | alt= | url= | adres=Holstenstraße 2-12 | lat=54.322812| long=10.138861| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Sea-Level to niewielka wystawa Kiel-Marketing e.V., zlokalizowana bezpośrednio w strefie pieszej w Kilonii, poświęcona tematyce mórz i oceanów. Obejmuje ona takie tematy jak wykorzystanie zasobów morskich, ochrona środowiska morskiego oraz eksploracja podwodnego świata. Przestrzeń o powierzchni 400 m² jest niezwykle interaktywna i obejmuje m.in. basen z piłeczkami dla dzieci tuż przy wejściu oraz strefę do odkrywania z lampami UV. Znajduje się tam również „kino podwodne”, idealne do relaksu w chwilach wytchnienia. Otwarte: 31 stycznia – 31 października 2025 r.; od poniedziałku do niedzieli: 10:00–18:00. Wstęp: bezpłatny.
}}

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
* '''Tydzień Kilonii''' (''Kieler Woche'') [http://www.kieler-woche.de/] - odbywa się pod koniec czerwca.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>l7dafe7t2fyxzeduk6ef2nns9n19krv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158238</id>
      <parentid>158237</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T12:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Muzea */</comment>
      <origin>158238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52443" sha1="llmm439btnh87f5reombety3zx27l5m" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Jako główny port pasażerski (wraz z [[Travemünde]] i [[Rostock]]iem) oraz bałtycki punkt końcowy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], Kilonia odgrywa ważną rolę w żegludze. To właśnie tutaj w 1918 roku zabrzmiał dzwon pogrzebowy niemieckiego monarchizmu, gdy admirałowie chcieli wysłać flotę na ostatnią, chwalebną, lecz pozbawioną militarnego sensu bitwę. Marynarze zbuntowali się przeciwko swoim oficerom, co doprowadziło do rewolucji i powstania rad robotniczych i żołnierskich.

Podczas drugiej wojny światowej Kilonia została poważnie zbombardowana ze względu na stocznię produkującą łodzie podwodne. Obecnie w Kilonii buduje się statki cywilne i wojskowe, a na wschodnim brzegu Förde (fiordu) dominują wysokie dźwigi.

Bombardowanie zniszczyło prawie wszystkie zabytki Kilonii (w rzeczywistości zniszczyło 95% całego miasta); nawet starsze budynki powstały po II wojnie światowej. Jeśli więc przyjedziesz do „Kieler Schloss” (Zamku Kilońskiego), nie rozczaruj się. Z pierwotnego budynku niewiele zostało. Podczas odbudowy powojennej wykorzystano głównie architekturę nowoczesną, a nacisk położono na funkcjonalność i szybkość budowy, a nie na ponadczasowy design czy piękną architekturę.

=== Dzielnice ===
Kilonia leży po obu stronach '''Fiordu Kilońskiego'''. Jest to odnoga [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], która zwęża się ku południu, tworząc port. Ze względu na swoje położenie, niektóre dzielnice nazywane są również wschodnim i zachodnim brzegiem. Po stronie wschodniej do fiordu wpada mała rzeczka '''Schwentine'''. Po stronie zachodniej znajdują się śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], który wpada do Łaby w pobliżu [[Brunsbüttel]].

* {{Znacznik|'''Mitte'''|54.3229816|10.1315913|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mitte''', centrum miasta ze starówką, zamkiem i terminalem promowym

Na wschodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Gaarden'''|54.3|10.133333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Gaarden''', dzielnica, w której dawniej mieszkali stoczniowcy z Howaldtswerke (HDW)
* {{Znacznik|'''Ellerbek'''|54.315|10.169444|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ellerbek''' / {{Znacznik|'''Wellingdorf'''|54.323889|10.173333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wellingdorf''', połączenie osiedla robotniczego i wsi
* {{Znacznik|'''Neumühlen-Dietrichsdorf'''|54.332222|10.1825|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Neumühlen-Dietrichsdorf, dawna wioska rybacka z licznymi wędzarniami ryb, położona na północ od rzeki Schwentine
Na zachodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Düsternbrook'''|54.335833|10.145278|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Düsternbrook''', z budynkami rządu krajowego, dzielnicą willową i kąpieliskiem publicznym
* {{Znacznik|'''Wik'''|54.355556|10.135|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wik''', obszar przemysłowy zdominowany przez marynarkę wojenną
* {{Znacznik|'''Holtenau'''|54.372778|10.141944|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Holtenau''', na północ od Kanału Kilońskiego, dawny port drzewny
* {{Znacznik|'''Pries'''|54.403611|10.156667|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Pries''' - {{Znacznik|'''Friedrichsort'''|54.394722|10.174167|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Friedrichsort''', z małymi stoczniami, marynarką wojenną i lotniskiem
* {{Znacznik|'''Schilksee'''|54.421944|10.1725|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Schilksee''', wieś z plażami i ośrodkiem olimpijskim

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Aerial image of the Kiel-Holtenau airfield.jpg|thumb|Port lotniczy Kilonia-Holtenau]]
{{Znacznik|Port lotniczy Kilonia-Holtenau|54.379469|10.145147|typ=transport}}'''[https://www.airport-kiel.de/home-airport-en.html Port lotniczy Kilonia-Holtenau]''' ({{IATA|KEL}}). Miasto posiada własne lotnisko, Kilonia-Holtenau, ale jego pas startowy jest zbyt krótki dla dużych samolotów i dlatego nie jest już wykorzystywany do lotów regularnych. Dostępne są usługi czarterowe. Lotnisko jest również przystosowane do obsługi pilotów prywatnych. Możliwa jest odprawa celna i graniczna. Personel pokładowy może skorzystać z zakwaterowania.

{{Znacznik|Port lotniczy Hamburg|53.630389|9.988228|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Hamburg]]''' ({{IATA|HAM}}), Flughafenstr. 1-3, 22335 [[Hamburg]]. Tel.: +49 (0)40 507 50, faks: +49 (0)40 50 75 12 34, e-mail: info@ham.airport.de. Port lotniczy Hamburg jest najbliższym lotniskiem z połączeniami międzynarodowymi. [https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius] – autobus lotniskowy z portu lotniczego Hamburg-Fuhlsbüttel – oraz Flixbus oferują regularne połączenia z lotniska w Hamburgu do głównego dworca kolejowego w Kilonii lub tymczasowego centralnego dworca autobusowego. Rozkład jazdy jest skoordynowany między innymi z rozkładem jazdy promów Color Line do Norwegii i Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].

=== Pociągiem ===
[[Plik:Kiel, der Hauptbahnhof.jpg|thumb|Kiel Hauptbahnhof]]
Kilonia jest dobrze skomunikowana z siecią kolejową, choć większość pociągów dalekobieżnych z południa kończy bieg w [[Hamburg]]u.

* Codziennie kursuje kilka bezpośrednich pociągów ICE z południa.
* Pociągi z [[Hamburg]]a do Dworca Głównego w Kilonii kursują co pół godziny.
* Linia kolejowa do [[Flensburg]]a umożliwia dotarcie do większości miast na stałym lądzie [[Dania|Danii]] w ciągu 8 godzin. Istnieje również półgodzinne połączenie do [[Neumünster]], a także linia kolejowa z [[Lüneburg]]a przez [[Lubeka|Lubekę]]. Umożliwia to na przykład podróż z [[Berlin]]a z DeutschlandTicket.

{{Znacznik|Kiel Hauptbahnhof|54.3148|10.1318|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/kiel-hbf Kiel Hauptbahnhof]''', Sophienblatt 25-27, 24114 Kilonia. Dworzec Główny ma dobrą infrastrukturę turystyczną i jest intensywnie użytkowany, zwłaszcza przez pasażerów statków wycieczkowych oraz pieszych i rowerzystów korzystających z codziennie odpływających promów. Dworzec jest często bardzo zatłoczony krótko po przybyciu promów lub statków wycieczkowych. Dworzec jest również łatwo dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Dostęp bez barier jest możliwy przez wejście na placu przed dworcem (rampa). Winda znajduje się przy wejściu od strony Kieler Matrosenplatz, jeden poziom poniżej hali dworca. Dostęp dla wózków inwalidzkich.

{{Znacznik|Przystanek Suchsdorf|54.349181|10.090942|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/suchsdorf Przystanek Suchsdorf]''', Am Bahnhof 3, 24107 Kilonia. Przystanek Suchsdorf znajduje się na linii do [[Flensburg]]a; jednak podróżni z [[Flensburg]]a i [[Dania|Danii]] zazwyczaj kontynuują podróż do dworca głównego. Suchsdorf leży bezpośrednio nad [[Kanał Kiloński|Kanałem Kilońskim]] i jest bliżej dzielnicy '''Holtenau''', popularnego punktu wypadowego na rejsy po Bałtyku.

=== Samochodem === 
Kilonia jest połączona z siecią autostrad drogami [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]], [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] i [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]]/[[Plik:Bundesstraße_404_number.svg|30px]].

* Jadąc z [[Plik:Bundesautobahn_24_number.svg|25px]] (od strony [[Berlin]]a), zaleca się skorzystanie z [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]] ze [[Schwarzenbek]], aby ominąć [[Hamburg]] i tunel pod Łabą, gdzie często tworzą się korki.
* Jadąc z [[Dania|Danii]], należy jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] z [[Rendsburg]]a.
* Jadąc z południa, należy zjechać z [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Bordesholm i jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]] do Kilonii.

=== Autobusem ===
{{Znacznik|Centralny Dworzec Autobusowy|54.317167|10.133972|typ=transport}}'''[https://kiel-wiki.de/ZOB Centralny Dworzec Autobusowy]''' (''ZOB''). Centralny dworzec autobusowy w Kilonii został całkowicie przebudowany. Przystanki autobusów dalekobieżnych znajdują się teraz na nowym ZOB, zaczynając od Auguste-Viktoria-Straße, naprzeciwko głównego dworca kolejowego.

'''[https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius]''' – autobus lotniskowy z [[Port lotniczy Hamburg|lotniska w Hamburgu]] (Fuhlsbüttel) – kursuje regularnie z lotniska w Hamburgu do ZOB w Kilonii, z przystankiem przed dworcem kolejowym. Rozkład jazdy jest skoordynowany z rozkładem jazdy promów Color Line do [[Norwegia|Norwegii]] i promów Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].
[[Plik:2019-06-26 - Parkhaus am Kieler HBF - KiWo2019.jpg|thumb|Parking wielopoziomowy ZOB]]
{{Znacznik|'''Parking wielopoziomowy ZOB'''|54.317564|10.134264|typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://parkhaus-zob-kiel.de/ Parking wielopoziomowy ZOB]''', Auguste-Victoria-Straße 9, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 78 58 30 40, e-mail: kundenservice@psg-greifswald.de. Nowy parking wielopoziomowy z 541 miejscami parkingowymi jest czynny całą dobę od października 2019 roku. Wjazd i wyjazd z parkingu odbywa się podwójną spiralną rampą od strony Auguste-Viktoria-Straße. Wszystkie sześć poziomów parkingu posiada miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych, na trzecim poziomie znajduje się pięć stacji ładowania pojazdów elektrycznych, a na poziomach pierwszym i drugim – miejsca parkingowe dla kobiet. Parking wielopoziomowy znajduje się nad centralnym dworcem autobusowym (ZOB). Jest on dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich i czynny całą dobę.

=== Statkiem ===
[[Plik:Magic in Kiel.jpg|thumb|Prom Color-Line na nabrzeżu Norwegenkai]]
[[Plik:Kiel schwedenkai containers IMG 3819.JPG|thumb|Schwedenkai z promem StenaLine]]
W Fiordzie Kilońskim znajduje się kilka przystani. Na zachodnim, śródmiejskim brzegu znajduje się Schwedenkai (Nabrzeże Szwedzkie), a na przeciwległym, wschodnim brzegu – Norwegenkai (Nabrzeże Norweskie), nowo wybudowane w 1997 roku. Dalej na północ, w dzielnicy Dietrichsdorf, również po wschodniej stronie fiordu, znajduje się Ostuferhafen (Port Wschodniego Brzegu), z którego odpływają promy na [[Litwa|Litwę]]. Ponadto istnieją trzy inne terminale – Ostseekai (Nabrzeże Bałtyckie), Sartorikai i Böllhornkai – wykorzystywane jako przystanie dla statków wycieczkowych. Czasami statki wycieczkowe cumują również w raczej mało zachęcającym Scheerhafen (Port Scheera), położonym bezpośrednio przy śluzach Kanału Kilońskiego w dzielnicy Wik.

{{Znacznik|Norwegenkai|54.3172|10.1402|typ=transport}}'''[https://www.portofkiel.com/cruise_ferry/unsere-terminals.html Norwegenkai]''' (Nabrzeże Norweskie) 
* '''[https://www.colorline.de/ Color Line]''', Norwegenkai, 24143 Kiel-Gaarden. Tel.: +49 (0)431 7300100, e-mail: servicecenter@colorline.de. Promy Color Line kursują codziennie z [[Oslo]], stolicy [[Norwegia|Norwegii]], do Kilonii. Terminal znajduje się zaledwie około 700 m od głównego dworca kolejowego i można do niego łatwo dotrzeć pieszo lub rowerem przez most Hörnbrücke. Terminal jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Godziny otwarcia: codziennie od 8:00 do 15:00. Odprawa: Wyjazd z [[Oslo]] o godz. 14:00, przyjazd do Kilonii następnego dnia rano o godz. 10:00. Podróż powrotna rozpoczyna się o godz. 14:00, powrót do [[Oslo]] o godz. 10:00. Odprawa dla samochodów w Kilonii odbywa się 120 minut przed odjazdem, dla pasażerów pieszych nie później niż 60 minut przed odjazdem.

{{Znacznik|Schwedenkai|54.3197|10.1399|typ=transport}}'''Schwedenkai''' (Nabrzeże Szwedzkie) 
* '''[https://www.stenaline.de/faehren-nach-schweden Stena Line]''', Schwedenkai 1, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9099, (0)1806 020100, faks: +49 (0)431 909200, e-mail: info.de@stenaline.com. Promy Stena Line przypływają codziennie z [[Göteborg]]a w [[Szwecja|Szwecji]] do Kilonii. Odprawa: Przyjazd do Kilonii codziennie o 9:00, odpłynięcie codziennie o 18:15. Odprawa jest możliwa najpóźniej 30 minut przed odpłynięciem, a w szczycie sezonu od godziny 15:00.

{{Znacznik|Ostuferhafen|54.3342|10.1742|typ=transport}}'''Ostuferhafen''' (Port Wschodniego Brzegu)
* '''[https://www.dfds.com/de-de/passagierfaehren/routen/faehren-ins-baltikum/kiel-klaipeda DFDS-Seaways]''', Ostuferhafen 15, 24149 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 20976480, faks: +49 (0)431 20976102, e-mail: passage.kiel@dfds.com. Połączenie promowe z [[Kłajpeda|Kłajpedy]] na [[Litwa|Litwie]] do Kilonii kursuje sześć razy w tygodniu. Podróż trwa 19 godzin. 

Śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]] są interesujące dla pasażerów statków towarowych i stanowią również wartościową atrakcję turystyczną.

Zarówno Kilonia, jak i okoliczne miasta nad Fiordem Kilońskim oferują wiele miejsc do cumowania dla jednostek rekreacyjnych.

=== Rowerem ===
* Przez Kilonię prowadzi Ścieżka Rowerowa Wybrzeża Morza Bałtyckiego.
* Hörnbrücke to punkt początkowy lub końcowy otwartej w maju 2004 roku turystycznej trasy wakacyjnej, Niemieckiego Szlaku Promowego z [[Bremervörde]] do Fiordu Kilońskiego.

=== Pieszo ===
Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E1 oraz Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E6 przebiegają tą samą trasą przez Kilonię, podobnie jak [[Via Jutlandica]].

== Komunikacja ==
{{mapa|54.3375|10.1335|zoom=13|wysokość=500|szerokość=420|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Autobusem i promem ''Förde'' ===
[[Plik:Liniennetz Kiel.pdf|thumb|[[File:BUS-Logo-BVG.svg|20px]] sieć (2024)]]
Kilonia posiada system transportu publicznego oparty na autobusach i promach obsługiwanych przez [https://www.kvg-kiel.de/en/ KVG]. Dostępne są bilety 1-, 3- i 7-dniowe, które oferują turystom dobrą wartość. Do zakupu biletów możesz użyć [http://nah.sh/de/fahrplan/die-nah-sh-app/ aplikacji NAH SH].

Bilet grupowy „''Kleingruppenkarte ohne Sylt-Bus''” może być wyjątkowo korzystny: za łączną kwotę 49,90 euro (stan na maj 2026) na nieograniczone przejazdy od poniedziałku do piątku o godzinie 09:00 lub w soboty, niedziele i święta od godziny 00:00 do godziny 06:00 następnego dnia, grupa maksymalnie 5 osób dorosłych (dzieci gratis) może korzystać ze wszystkich autobusów i pociągów całej sieci SH-Tarif (kraj związkowy [[Szlezwik-Holsztyn]] plus [[Hamburg]], z wyłączeniem wyspy [[Sylt]]).

{| border=1 cellpadding=1 cellspacing=0
|- align=center
|colspan=3|
|Kiel Hbf
|colspan=2|
|- align=center
|Reventlou
|Lehmberg
|Ziegelteich
|'''51'''
|Südfriedhof
|Hassee
|- align=center
|Projensdorf
|Ravensberg
|Unikliniken
|'''62'''
|Marienlust
|Russee
|- align=center
|Projensdorf
|Wik
|Düsternbrook
|'''41''' '''42'''
|Gaarden-Süd
|Meimersdorf
|- align=center
|Suchsdorf
|Eichhofstr.
|Brunswik
|'''22'''
|Gaarden-Ost
|Ellerbek
|- align=center
|Schilksee
|rowspan=2|Wik
|rowspan=2|Brunswik
|'''12''' '''13'''
|colspan=2|
|- align=center
|
|'''11'''
|rowspan=2|Gaarden-Ost
|rowspan=2|Dietrichsdorf
|- align=center
|rowspan=2|Mettenhof
|Schreventeich
|Rathaus / Opernhaus
|'''14'''
|- align=center
|Hasseldieksdamm
|Ziegelteich
|'''31'''
|Ellerbek Süd
|Elmschenhagen
|- align=center
|Wik
|Blücherplatz
|Unikliniken
|'''32''' '''34'''
|Elmschenhagen
|Kroog
|}

=== Taksówką ===
Taksówka jest droga, ale niezawodna. Taksówki są dostępne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu na głównym dworcu kolejowym (Hauptbahnhof) lub można je zamówić przez telefon lub aplikację. Aby wezwać taksówkę, wybierz numer '''+49 431 680101''' (Taxi Kiel) lub '''+49 431 73000''' (Taxi-Zentrale Kiel-Ost). W mieście dobrze sprawdzają się także aplikacje mobilne, takie jak [https://www.taxi.eu/ taxi.eu] czy [https://www.free-now.com/de-en/ freenow]. Większość taksówek akceptuje karty kredytowe, ale zaleca się, aby potwierdzić to u kierowcy przed rozpoczęciem podróży.

=== Rowerem ===
Kilonia jest w dużej mierze płaska i nadaje się do jazdy na rowerze. Głównym węzłem rowerowym jest stacja [https://kiel.de/ Umsteiger] przy głównym dworcu kolejowym, która oferuje całodobowy strzeżony parking oraz wypożyczalnię rowerów miejskich i elektrycznych. Popularna trasa rowerowa prowadzi z centrum miasta do Laboe, a następnie promem do Strande i z powrotem do Kilonii wzdłuż zachodniego wybrzeża.

Na krótkie trasy system wypożyczania rowerów [https://www.kielregion.de/mobilitaetsregion/sprottenflotte/ Sprottenflotte] jest dostępny za pośrednictwem aplikacji Donkey Republic. Nextbike nie jest już dostępny w Kilonii. Rowery należy zwracać w wyznaczonych stacjach (rowery elektryczne i cargo tylko na wyznaczonych stacjach oznaczonych w aplikacji).

* Ceny z kwietnia 2026:
** Rowery standardowe: 0,50 EUR za 15 min, maks. 12 EUR za 24 godz.
** Rowery elektryczne i elektryczne rowery cargo: 2 EUR za 15 min, maks. 35 EUR za 24 godz.
** Rowery cargo (ręczne): 1 EUR za 15 minut, maks. 20 EUR za 24 godziny.
** Karnet 3-dniowy: 9 EUR (obejmuje 18 godzin jazdy w ciągu 3 dni).
Abonenci (np. 8 EUR/miesiąc lub 45 EUR/rok) otrzymują pierwsze 30 minut każdego wypożyczenia za darmo. Rowery można rezerwować bezpłatnie za pośrednictwem aplikacji na maksymalnie 15 minut przed wypożyczeniem.

Nie oczekuj wysokiej jakości rowerów, a jeśli chcesz kask, zabierz swój.

Osoby zatrzymujące się na dłużej (np. studenci wymiany) mogą wypożyczyć rower w Swapfiets za miesięczną opłatą.

{{Znacznik|'''Swapfiets'''|54.323502 |10.136134 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://help.swapfiets.com/kiel Swapfiets]''', Alter Markt 7, 24103 Kilonia. Pn-Wt, Czw-Pt 12:00-18:00; Sob 11:00-17:00; Śr, Nd nieczynne. Abonament rowerowy obejmuje naprawy i ochronę przed kradzieżą. Wysokiej jakości rowery z charakterystyczną niebieską oponą z przodu. Sklep przy Alter Markt oferuje serwis i odbiór (zalecana rezerwacja przez aplikację).
Miesięczne abonamenty od 14,90 do 64,90 euro.

=== Na hulajnodze elektrycznej ===
Dostępne są również hulajnogi elektryczne, a w mieście działają [https://bolt.eu/en-de/ Bolt], [https://www.li.me/en-de/vehicles/scooter Lime] i [https://ridedott.com/pl/ Dott]. Hulajnogi można wypożyczać za pośrednictwem odpowiednich aplikacji. Ceny zazwyczaj obejmują opłatę aktywacyjną w wysokości 1,00 EUR plus stawkę od 0,19 do 0,25 EUR za minutę. W aplikacjach dostępne są różne karnety dzienne lub tygodniowe dla częstych użytkowników.

=== Promem kanałowym ===
Przeprawiając się przez [[Kanał Kiloński]], można przejść przez jeden z kilku mostów (Holtenauer Hochbrücken, Levensauer Hochbrücken) lub skorzystać z promu. ''Adler 1'' w Kiel-Holtenau to mały prom, który przewozi wyłącznie pieszych i rowery; większe promy w Landwehr i Sehestedt przewożą również samochody i motocykle. Korzystanie ze wszystkich promów kanałowych jest bezpłatne dla każdego.

== Warto zobaczyć ==
=== Kościoły ===
[[Plik:Matthias Suessen -5399.jpg|thumb|Petruskirche]]
[[Plik:Jakobikirche Kiel.jpg|thumb|Kościół św. Jakuba]]
[[Plik:Bethlehem-Kirche Kiel - Seitenansicht.jpg|thumb|Kościół Betlejemski]]
* {{zobacz
| name=[https://www.st-nikolai-kiel.de/ Kościół Świętego Mikołaja] | alt= | url= | adres=Alter Markt | lat=54.3228| long=10.14| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 950 98 | fax=+49 (0)431 982 76 73
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@st-nikolai-kiel.de​ . Sankt Nikolai to główny kościół protestancki i najstarszy budynek w Kilonii. Budowę rozpoczęto wkrótce po lokacji miasta, około 1242 roku. W latach 1877-1884 kościół przebudowano w stylu neogotyckim. W czasie II wojny światowej budynek kościoła został poważnie uszkodzony w wyniku nalotu aliantów 22 maja 1944 r. Cenne wyposażenie wnętrza zostało ocalone w latach poprzednich. Odbudowy dokonano w 1950 r. Nie odbudowano starych sklepień; zamiast tego budynek zewnętrzny otrzymał prosty dwuspadowy dach, który łączył wszystkie trzy nawy. W Nikolaikirche znajdują się trzy organy. Przed budynkiem kościoła znajduje się rzeźba Wojownik duchów autorstwa Ernsta Barlacha. Otwarte: codziennie 10:00 - 18:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://ostseemagazin.net/petruskirche-kiel/ Petruskirche] | alt= | url= | adres=Weimarerstraße 1 | lat=54.359213| long=10.135649| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 164 56, | fax=+49 (0)431 139 04
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontakt@akg-kiel.de. Zbudowany w latach 1905-1907 jako kościół garnizonowy marynarki wojennej, ten dom modlitwy stanowi imponujący przykład nowoczesnej protestanckiej architektury sakralnej z początku XX wieku. Zbudowany z cegły w tradycyjnym stylu, z wykorzystaniem wyjątkowo dużych cegieł, w formie klasztornej. Częściowo zniszczony przez bomby w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół św. Piotra został odbudowany w ciągu dwóch miesięcy w 1949 roku, głównie dzięki darowiznom amerykańskiej sekcji Światowej Federacji Luterańskiej. Projekt secesyjnych okien, z zachowaniem oryginalnych przeszkleń, wzmacnia ogólny efekt tego dzieła sztuki.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.lutherjakobi.de/ Kościół św. Jakuba] | alt= | url= | adres=Knooper Weg 12, | lat=54.3234| long=10.1276| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 924 02 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@jakobi-kiel.de​ . Neogotycki kościół wybudowano w 1882 r. Dziś wraz z kościołem luterańskim należy do gminy ewangelicko-luterańskiej jakobi i luterańskiej. Podczas II wojny światowej kościół został zniszczony przez bomby zapalające podczas nalotów na Kilonię w 1944 r., a po wojnie w latach 1952–1954 został odbudowany w uproszczony sposób. Oryginalną spiczastą wieżę zastąpiono filigranową, w kształcie latarni, przeszkloną okrągłą wieżą, która wpuszcza światło dzienne do wnętrza kościoła. Nadał kościołowi popularny przydomek ''Alleluja Gazometr''.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.heiligengeist-kiel.de/ueber-uns/bibelgarten Kościół św. Ansgara] | alt= | url= | adres=Holtenauer Straße 89 | lat=54.3355| long=10.1328| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 58 78 21 12 | fax=+49 (0)431 58 78 21 19
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@heiligengeist-kiel.de. Neogotycki kościół halowy, zbudowany na planie prostokąta z półkolistymi wieżami schodowymi na czterech narożnikach, powstał w latach 1901-1903. Zniszczony podczas nalotów na Kilonię w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół został odbudowany na początku lat 50. XX wieku w bardzo prostym, niemal ewangelicko-reformowanym stylu, ze względu na ograniczone środki. Rozeta w szczycie i kolorowa inskrypcja nad portalem głównym zostały pokryte białym tynkiem. Dalsza renowacja, konieczna ze względu na warunki atmosferyczne, miała miejsce w 1995 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.nordkirche.de/adressen/institutionen/detailansicht/institution/bugenhagen-kiel-ellerbek/ Bugenhagenkirche] | alt= | url= | adres=Lütjenburger Straße 7 | lat=54.31438 | long=10.17241| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 2001417 | fax=+49 (0)431 728575
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@bugenhagenkirche-kiel.de. Pierwszy kościół w Bugenhagen został zbudowany w 1896 roku i zburzony w 1941 roku. W 1948 roku parafianie otrzymali tymczasowy, drewniany kościół od Szwajcarskiej Organizacji Pomocy Kościołowi. Kościół w Bugenhagen w Kilonii-Ellerbek został konsekrowany w 1961 roku. Prosta elegancja nawy podkreśla piękno witrażu ołtarzowego, rozciągającego się od podłogi do sufitu i mającego kształt krzyża.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bethlehem-kirche.de/index.html Kościół Betlejemski] | alt= | url= | adres=Möhrkestraße 9 | lat=54.3922| long=10.1769| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 39 10 38, | fax=+49 (0)431 39 71 32
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontact@bethlehem-kirche.de. Kościół Betlejemski został zbudowany w 1875 roku jako kościół garnizonowy. Miał zastąpić zrujnowaną salę liturgiczną w twierdzy. Uderzające jest nieprawidłowe ustawienie ołtarza na zachód i prosta konstrukcja: budynek o konstrukcji szkieletowej, otynkowany od wewnątrz, obłożony drewnem na zewnątrz, co sprawiło, że kościół halowy zyskał w dawnych czasach pogardliwy przydomek „szopy religijnej” lub „szopy modlitewnej”; nawet dziś wielu nazywa go po prostu „drewnianym kościołem”. Wieżyczka z dzwonem wieńczy kruchtę, ale jego dźwięk ma niewiele wspólnego z religią (pastor Schorn, 1901). Od początku istnienia do 1953 roku kościół był również wykorzystywany do nabożeństw katolickich. Obecny kościół betlejemski, jako jedyny zachowany drewniany budynek sakralny z okresu po 1870 roku w Szlezwiku-Holsztynie, jest oryginalnym zabytkiem kultury o szczególnym znaczeniu i od 1988 roku znajduje się na liście zabytków. W 1999 roku budynek nabyło stowarzyszenie „Interessengemeinschaft Bethlehem-Kirche e.V.” (Związek Interesów Kościoła Betlejemskigo). Ta organizacja non-profit zapewnia jego użytkowanie do celów religijnych i wydarzeń kulturalnych.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.trinitatis-kiel.de/ Kościół św. Marii Magdaleny] | alt= | url= | adres=Im Dorfe 1 | lat=54.2914| long=10.1759| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 78 64 00, | fax=+49 (0)431 78 48 03,
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=mm@trinitatis-kiel.de​ . Kościół Marii Magdaleny w Kilonii-Elmschenhagen został zbudowany w XIII wieku. W XIX wieku kościół został poważnie uszkodzony przez piorun. Nowy budynek ukończono w 1866 roku. Kościół w Elmschenhagen jest jednym z pierwszych miejsc kultu w Szlezwiku-Holsztynie wybudowanym w stylu neogotyckim. Kilku hojnych darczyńców umożliwiło nie tylko budowę, ale i bogate wyposażenie kościoła Marii Magdaleny. Prezbiterium i front organowy zostały zniszczone podczas bombardowań lotniczych w czasie II wojny światowej, a w 1949 roku kościół ponownie otrzymał używane organy. Po kilku remontach organy zostały oddane do użytku 30 października 1994 roku. W prezbiterium widnieją biblijne historie z życia Jezusa Chrystusa, na malowidłach okiennych.
}}
=== Zamki, pałace, dwory ===
[[Plik:Schloss Kiel-msu-1027.jpg|thumb|Zamek Kiloński]]
* {{zobacz
| name=Zamek Kiloński | alt= | url= | adres= | lat=54.3242| long=10.1434| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Centrum średniowiecznego zespołu miejskiego stanowił kościół, klasztor i zamek – późniejszy Zamek Kiloński na wzgórzu nad brzegiem Förde. Później zamek był rezydencją wdów i wtórną rezydencją książąt Gottorf. Katarzyny Wielkiej przeszedł gruntowne przebudowy i renowacje w roku 1763. Ostatni okres świetności przeżywał w latach 1888-1918 jako siedziba i rezydencja księcia pruskiego Heinricha, brata cesarza Wilhelma II. Po ataku bombowym w 1944 r. spłonął imponujący renesansowy budynek, z wyjątkiem zachodniego skrzydła (budynek Pelli), które zachowało się do dziś. W 1957 roku zamek w Kilonii został odbudowany i stał się centralnym ośrodkiem kulturalnym kraju. Dziś ten imponujący budynek jest symbolem nowego początku demokracji i konsekwentnie nowoczesnej odbudowy Kilonii po drugiej wojnie światowej. W rozbudowie mieści się sala koncertowa i regionalne studio NDR. Co roku na terenie kompleksu zamkowego odbywa się około 300 różnych wydarzeń, w których bierze udział nawet 200 000 gości.
}}
=== Budynki ===
[[Plik:Hauptbahnhof Kiel Panorama Sonnenuntergang.jpg|thumb|Dworzec główny w Kilonii]]
[[Plik:KI Flandernbunker.JPG|thumb|Flandernbunker]]
[[Plik:Rathaus-kiel.jpg|thumb|Ratusz w Kilonii]]
[[Plik:Hoernbruecke Kiel.jpg|thumb|Hörnbrücke, otwarty]]
[[Plik:Leuchtturm Holtenau Kiel2001.jpg|thumb|Latarnia morska Kilonia-Holtenau]]
Z uwagi na fakt, że Kilonia była wielokrotnie celem bombardowań alianckich podczas II wojny światowej, niewiele pozostało ze starej zabudowy. Niemniej jednak, znajduje się tu kilka pięknych, odbudowanych i odrestaurowanych budynków, które warto zobaczyć.
* {{zobacz
| name=Dworzec główny w Kilonii | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Główny dworzec kolejowy w Kilonii jest warty zobaczenia, ponieważ był pieczołowicie restaurowany przez wiele lat. Pierwszy dworzec w Kilonii został zbudowany w latach 1843-1846 w Ziegelteich (zasypany w latach 1865-1876), około 500 metrów na północ od obecnego miejsca. Obecna lokalizacja poprawiła dostęp drogowy do portu. Budowa rozpoczęła się w 1895 roku. Stary dworzec został zburzony w 1902 roku. W 1944 roku główny dworzec i przyległe budynki zostały poważnie uszkodzone podczas ciężkiego nalotu bombowego aliantów. Rekonstrukcja dworca w uproszczonej formie rozpoczęła się w 1950 roku. Kompleksowy remont dworca rozpoczął się w 1999 roku. Przeprojektowany dziedziniec dworca i hol na peronie poprzecznym, z licznymi sklepami, zostały zainaugurowane podczas Tygodnia Kilońskiego w czerwcu 2004 roku. Odrestaurowano również Kaisertreppe (Schody Cesarskie) po stronie wschodniej. W 2016 roku zburzono parking nad centralnym dworcem autobusowym, który kiedyś był połączony z dworcem kolejowym; nowy budynek otwarto ponownie w październiku 2019 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.mahnmalkilian.de/flandernbunker.html Flandernbunker] | alt= | url= | adres=Kiellinie 249 | lat=54.354722 | long=10.138889 | wskazówki=Kiel-Wik nad zatoką Hindenburgufer, wejście do portu morskiego
| tollfree=+49 (0)431 590 72 26, | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@kriegszeuge.de​. Bunkier Flanders to wieżowiec z czasów II wojny światowej, który początkowo służył jedynie jako schron dla żołnierzy i centrum dowodzenia w sytuacjach awaryjnych, ale pod koniec wojny został udostępniony także cywilom. Szczególne wrażenie robią mury o grubości dochodzącej do 2 m, wyraźnie widoczne przy otworach. Od 2004 roku bunkier znajduje się na liście zabytków. Można go znaleźć dzięki stowarzyszeniu „Mahnmal Kilian e.V.” Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się: w każdą pierwszą niedzielę miesiąca o godzinie 11:30 (z wyjątkiem stycznia). Koszt wycieczki wynosi 2 € (ulgowy 1 €). Na życzenie możliwe jest umówienie indywidualnych spotkań dla grup i klas szkolnych. Otwarte: poniedziałek - piątek: 11:00 - 15:00, niedziela: 11:00 - 17:00, codziennie w Tygodniu Kilońskim 11:00 - 15:00 oraz środa, sobota i niedziela do 17:00. Cena: 4 €, obniżona 3 €.
}}
* {{zobacz
| name=Ratusz | alt= | url= | adres=Fleethörn 9 | lat=54.3225| long=10.1325| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 10 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Istniejący ratusz na Starym Rynku stał się zbyt mały około 1900 roku dla dynamicznie rozwijającego się miasta stoczniowego i marynarki wojennej. Dlatego obecny ratusz z wieżą został zbudowany w latach 1907–1911 na przedmieściach, na terenie obecnego Placu Ratuszowego, na zachód od starego miasta. Długo nazywano go „Nowym Ratuszem”. Został całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej, z wyjątkiem kilku piwnic. Miasto zleciło budowę ratusza, który obecnie jest zabytkiem, w latach 1907–1911. Zgodnie z tradycją reprezentacyjnej architektury ratuszowej, budynek posiada własną wieżę. Wieża ta jest wzorowana na dzwonnicy, takiej jak Dzwonnica św. Marka w [[Wenecja|Wenecji]]. Wieża Kilońska, mierząca 106 metrów wysokości, przewyższa jednak Dzwonnicę św. Marka o 7,4 metra. Platforma widokowa znajduje się na wysokości 67 metrów i można ją zwiedzać w ramach wycieczek z przewodnikiem. Winda zapewnia dostęp do platformy widokowej na wysokości 67 metrów. Z wieży co kwadrans rozbrzmiewa dźwięk karillonu, który aż do wybicia pełnej godziny odgrywa kolejną ćwierć melodii. Jest to bardzo podobne do dźwięku dzwonów na wieży zegarowej Big Ben w [[Londyn]]ie lub dzwonów ratusza w [[Kopenhaga|Kopenhadze]].
}}
* {{zobacz
| name=[https://theater-kiel.de/start/index.html Opera] | alt= | url= | adres=Rathausplatz 4 | lat=54.3231| long=10.1333| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 19 01 | fax=+49 (0)431 90 16 28 70
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Opera w Kilonii jest zabytkiem i siedzibą Teatru Kilońskiego. Budowa ceglanego budynku, z bogatymi piaskowcowymi detalami i misternie rzeźbioną linią dachu, trwała od 1905 do 1907 roku. Otwarcie teatru nastąpiło 1 października 1907 roku. Podczas II wojny światowej naloty alianckie poważnie uszkodziły teatr miejski. Odbudowa – z zachowaniem istniejących murów – trwała od 1950 do 1953 roku. Obecnie opera, licząca około 840 miejsc, posiada dużą scenę o powierzchni 400 metrów kwadratowych, fosę dla orkiestry/scenę oraz rozbudowany park maszynowy dla Kilońskiego Teatru Muzycznego i Baletu. W 1993 roku opera została wpisana na listę zabytków kultury o szczególnym znaczeniu.
}}
* {{zobacz
| name=[https://structurae.net/de/bauwerke/hoernbruecke-kiel Hörnbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.315| long=10.1356| wskazówki=na głównym dworcu kolejowym
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Most Hörnbrücke łączy centrum miasta ze wschodnim brzegiem Renu. Otwiera się o określonych godzinach i w razie potrzeby, aby umożliwić przepływającym statkom przepływanie pod nim. Jest przeznaczony wyłącznie dla pieszych i rowerzystów. Na początku po ukończeniu budowy w 1997 roku, nazywano go „mostem nic niedziałającym” ze względu na jego zawodną mechanikę.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.baken-net.de/kiel-holtenau_lt.htm Latarnia morska Kilonia-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.369248| long=10.153896| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Latarnia morska, zbudowana w 1895 roku, uważana jest za jedną z najpiękniejszych latarni morskich w Niemczech. W fundamencie wieży znajduje się kamień węgielny wraz z dokumentem założycielskim Kanału Cesarza Wilhelma (Kanał Północnobałtycki). Latarnia morska w Holtenau została gruntownie odnowiona w 1995 roku z okazji 100. rocznicy powstania Kanału Kilońskiego. Dziś otoczony jest terenem zielonym; ośmiokątna podkonstrukcja ceglanej wieży pełni także funkcję sali weselnej. Nie jest udostępniony do zwiedzania, można go zwiedzać z przewodnikiem. Z podnóża latarni roztacza się doskonały widok na to, co dzieje się zarówno w Fiordzie Kilońskim, jak i w śluzach.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/6_Presse/1_Bilder/_Historische_Bilder/k_Bruecken/2_Levensauer_Hochbruecke/levensauer_hochbruecke_text.html Levensauer Hochbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.3678| long=10.0758| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=to kombinowany most kolejowy i drogowy z pierwszego okresu budowy kanału (1894). Znajduje się w obszarze miejskim Kilonii. Ze względu na geometrię łuku znacznie ogranicza szerokość przejścia kanału. Aby umożliwić spotkanie statków, NOK ma zostać poszerzony w rejonie tego wąskiego gardła, a most ma zostać zastąpiony nowym budynkiem.
}}
=== Muzea ===
[[Plik:Geomar RV Alkor IMO 8905880 IMG 3653 kiel.JPG|thumb|Akwarium, Geomar i statek badawczy ALKOR]]
[[Plik:Antikensammlung Kiel 198.JPG|thumb|Widok uniwersyteckiej kolekcji zabytków w galerii sztuki.]]
[[Plik:Maschinenmuseum Kiel-Wik 2016c.jpg|thumb|Muzeum Maszyn Kiel-Wik]]
[[Plik:Schifffahrtsmuseum Kiel 2014.jpg|thumb|Muzeum Morskie w Kilonii]]
* {{zobacz
| name=[https://www.aquarium-geomar.de/ Akwarium Geomar] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 20 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6001637 | fax=+49 (0)431 600 1631
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=aqki1@aquarium-kiel.de​ . Fokarski zbiornik akwarium można obejrzeć także z zewnątrz, bez konieczności odwiedzania samego akwarium, dlatego stanowi to małą zachętę dla dzieci, aby zachęcić je do spaceru zachodnim brzegiem fiordu. Przed akwarium, które jest częścią uniwersyteckiego instytutu badawczego Geomar, zacumowany jest statek badawczy RV ALKOR. Otwarte: kwiecień - wrzesień 9:00 - 19:00, październik - marzec 9:00 - 17:00 Cena: dorośli 3 €, Ki. 2 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.haw-kiel.de/computermuseum/ Computermuseum] | alt= | url= | adres=Bunkier Eichenbergskamp, ​​​​Eichenbergskamp 8 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Geologiczne i Mineralogiczne | alt= | url= | adres=Ludewig-Meyn-Str. 10-12 | lat=54.33682 | long=10.12055| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 8802693 | fax=+49 (0)431 8804376
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: Pon. - Czw. 8:30 - 16:00 i piątek 8:30 - 14:00 Cena: Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Przemysłu Odlewnictwa Metali Howaldtsche | alt= | url= | adres=Grenzstraße 1 | lat=54.3306| long=10.1775| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 3877439 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: niedziela, 14:00-17:00 (tylko w sezonie). Cena: dorośli 2 €, dzieci 1 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kunsthalle-kiel.de/de/aktuelle-ausstellungen Kunsthalle Kiel] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 1 | lat=54.328611| long=10.146111| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@kunsthalle-kiel.de​. z kolekcją antyków. Otwarte: wtorek-niedziela: 10:00 - 18:00, środa: 10:00 - 20:00 Cena: 7€(4€).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.schleswig-holstein.de/DE/landesregierung/ministerien-behoerden/LBSH/lbsh_node Zbiór historii regionalnej/panstwowej Biblioteki Państwowej Szlezwiku-Holsztynu] | alt= | url= | adres=Wall 47/51 | lat=54.32183 | long=10.14287| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6967733 | fax=+49 (0)431 69677 11
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=landesbibliothek@shlb.landsh.de. Otwarte: poniedziałek, środa, piątek: 9:00-17:00, wtorek, czwartek: 9:00-19:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.maschinenmuseum-kiel-wik.de/ Muzeum Maszyn] | alt= | url= | adres=Am Kiel-Kanal 44 | lat=54.3642| long=10.1382| wskazówki=Autobus linii 11: przystanek Auberg lub Wik-Kanal lub autobus linii 33, 91, 501/502, 900/901: przystanek Schleusenstraße
| tollfree=+49 (0)431 26 09 33 20 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Założyciele Muzeum Maszyn chcą zachować i zaprezentować fragment historii inżynierii mechanicznej Kilonii. Od delikatnego funkcjonalnego modelu po ważący tony silnik parowy – (prawie) wszystkie eksponaty zostały przywrócone do stanu używalności. Tutaj możesz doświadczyć historycznych maszyn energetycznych w akcji i przekonać się na własnej skórze, jak można wprawić w ruch przekładnie za pomocą siły własnych mięśni lub jak wyczerpujące jest rozgrzewanie i rozpędzanie silnika parowego. Otwarte: pon.-pt. 10:00-16:00; zamknięte: święto państwowe. Cena: bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.med-hist.uni-kiel.de/ Muzeum Historyczne Medycyny i Farmacji] | alt= | url= | adres=Brunswiker Straße 2 | lat=54.3276| long=10.1438| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 880 57 21 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=medmuseum@med-hist.uni-kiel.de​ . Kolekcja historii medycyny i farmacji jest częścią Uniwersytetu Christiana Albrechta w Kilonii i jednocześnie muzeum historii medycyny i aptek.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/index.phpmuseum/schifffahrtsmuseum/index.php Galeria Miejska] | alt= | url= | adres=Wall 65 | lat=54.3227| long=10.1436| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 9013428 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchiffahrtsmuseum@kiel.de
}}
* {{zobacz
| name=Galeria Miejska | alt= | url= | adres=Andreas-Gayk-Straße 31 | lat=54.319| long=10.1341| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 00 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=stadtgalerie@kiel.de. Galeria Miejska w Kilonii została założona w 1988 roku i prezentuje wystawy sztuki międzynarodowej z regionu Morza Bałtyckiego, a także sztuki współczesnej z całych Niemiec i regionu, wszystkie w ramach kontekstów tematycznych. Ponadto Fundacja im. Heinricha Ehmsena oferuje stałą wystawę, która stanowi przegląd obrazów i grafik urodzonego w Kilonii ekspresjonisty Heinricha Ehmsena (1886–1964).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/museum/stadtmuseum_warleberger_hof.php Muzeum miejskie w Warleberger Hof] | alt= | url= | adres=Dänische Straße 19 | lat=54.3244| long=10.141| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 25 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchifffahrtsmuseum@kiel.de​ . Zmieniające się wystawy specjalne z obiektami z bogatej kolekcji muzealnej przybliżają sztukę, kulturę i historię miasta w XIX i XX wieku. Stanowią uzupełnienie stałej ekspozycji poświęconej morskiej historii miasta, znajdującej się w muzeum żeglugi w hali rybnej. W zabytkowej sklepionej piwnicy Warleberger Hof prezentowana jest także niewielka wystawa poświęcona starszej historii miasta.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Muzeum Zoologiczne] | alt= | url= | adres=Hegewischstraße 3 | lat=54.3282| long=10.1442| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Cena: Wstęp: dorośli 4 €, dzieci 2 €, studenci biologii bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Skansen w Molfsee] | alt= | url= | adres=Hamburger Landstraße 97, 24113 Molfsee | lat=54.2752| long=10.079| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree=+49 (0)431 659660 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=service@schloss-gottorf.de. Skansen Molfsee to największy skansen w północnych Niemczech. W sezonie program uzupełniają zmieniające się wystawy specjalne i targi sezonowe. Skansen postrzegany jest jako muzeum przyjazne rodzinom. Na rozległym terenie, na którym znajduje się ponad 70 zabytkowych budynków z różnych regionów między Morzem Północnym a Bałtyckim, odwiedzający mogą zanurzyć się w wiejskim życiu minionych epok. Wystawy w kilku podwórzach i stodołach dostarczają informacji na poszczególne tematy. 
}}
* {{zobacz
| name=[https://kiel-sailing-city.de/kieler-foerde-entdecken/sightseeing/sealevel Sea Level] | alt= | url= | adres=Holstenstraße 2-12 | lat=54.322812| long=10.138861| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Sea-Level to niewielka wystawa Kiel-Marketing e.V., zlokalizowana bezpośrednio w strefie pieszej w Kilonii, poświęcona tematyce mórz i oceanów. Obejmuje ona takie tematy jak wykorzystanie zasobów morskich, ochrona środowiska morskiego oraz eksploracja podwodnego świata. Przestrzeń o powierzchni 400 m² jest niezwykle interaktywna i obejmuje m.in. basen z piłeczkami dla dzieci tuż przy wejściu oraz strefę do odkrywania z lampami UV. Znajduje się tam również „kino podwodne”, idealne do relaksu w chwilach wytchnienia. Otwarte: 31 stycznia – 31 października 2025 r.; od poniedziałku do niedzieli: 10:00–18:00. Wstęp: bezpłatny.
}}
=== Ulice i place ===
[[Plik:Map kiel 1910.jpg|thumb|200px|Kilonia 1910 (w tym Kleiner Kiel)]]
[[Plik:2019-09-22 Holtenau-Tiessenkai (41).jpg|thumb|Tradycyjne żaglowce w Tiessenkai w Holtenau]]
* Poczuj morską atmosferę spacerując wzdłuż nabrzeża {{Znacznik|Kiellinie|54.334555|10.153642|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Kiellinie'''. Znajdziesz tam również Akwarium Kilońskie, w którym można podziwiać głównie rodzime gatunki ryb morskich. Basen z fokami na świeżym powietrzu to popularna atrakcja. Szczególnie podczas Tygodnia Kilońskiego, w różnych punktach nabrzeża cumują żaglowce i tradycyjne żaglowce, takie jak ''Gorch Fock''.
* Do 1846 roku {{Znacznik|Kleiner Kiel|54.3256|10.1369|typ=natura}}'''Kleiner Kiel''' stanowiła ciągłe ramię boczne Fiordu Kilońskiego, obejmując obecny {{Znacznik|Kieler Bootshafen|54.3211|10.1385|typ=natura}}'''Kieler Bootshafen'''. Połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało wówczas zwężone i przerzucone przez most. W 1904 roku most Holsten na skrzyżowaniu Małej Kilonii i portu w Kilonii został zburzony, a kanał wodny zasypano, z wyjątkiem 230-metrowego rurociągu łączącego. W 1982 roku połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało ponownie zasypane, z wyjątkiem 150-metrowego rurociągu łączącego, obejmującego szeroki obszar. W 2008 roku zrodził się pomysł odrestaurowania tego historycznego kanału w sercu miasta. Po publicznych dyskusjach i planowaniu, budowa rozpoczęła się w 2017 roku, a jej zakończenie zaplanowano na koniec 2019 roku. Mały Kanał Kiloński ma na celu ożywienie centrum miasta i poprawę jego ogólnej atrakcyjności.
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/1_Wasserstrasse/1_Nord-Ostsee-Kanal/a_Schleusen/1_Schleuse_Kiel-Holtenau/Schleusenanlage_Kiel-Holtenau_node.html Śluzy Kiel-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.368111| long=10.141028| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=[[Kanał Kiloński]] można łatwo podziwiać z '''platformy widokowej'''. Tuż obok znajduje się pole namiotowe dla kamperów z doskonałym widokiem na aktywność śluz i Fiordu Kilońskiego, aż do portu Tirpitzhafen z okrętami wojennymi.
}}
:Dwie małe komory śluz po stronie północnej są zamknięte od 2014 roku ze względu na ich stan konstrukcyjny. Mają zostać zastąpione nowymi konstrukcjami. Pierwszym krokiem było wypełnienie komór piaskiem w 2019 roku w celu ich stabilizacji. Budowa ma potrwać do 2026 roku. Szczegóły są dostępne. Wystawa Kanału Kilońskiego (dostępna od strony Holtenau) oferuje interaktywne zajęcia historyczne. Cały kompleks śluz ma wiele do zaoferowania. Do śluz w Wik można łatwo dojechać autobusem linii 11 do przystanku 11, podróż trwa około 30 minut z głównego dworca kolejowego. Stamtąd można wsiąść do bezpłatnego promu pasażerskiego „ADLER 1” (rowery są również dozwolone) i dotrzeć do Tiessenkai po krótkim dystansie około 1000 metrów.
* {{zobacz
| name=Tiessenkai | alt= | url= | adres= | lat=54.369003| long=10.150593| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Był to nie tylko osłonięty i bezpieczny port Kanału Kilońskiego, ale prawdopodobnie najbardziej morski zakątek Kilonii. Nabrzeże otrzymało nazwę na cześć dawnego armatora okrętowego „Hermanna Tiessena” w 1976 roku. W jego dawnej siedzibie mieści się obecnie „Schiffercafé” (Kawiarnia Szypera) i „Kombüse” (Kufer). Sąsiadujący z nim trzypiętrowy „Kanalpackhaus” (Magazyn Kanałowy) przypomina czasy przeładunku towarów w Kilonii-Holtenau. Dziś mieści apartamenty i restaurację Hafenwirtschaft. Tradycyjne żaglowce często cumują latem przy Tiessenkai. Na wschodnim krańcu Tiessenkai majestatycznie wznosi się latarnia morska Kiel-Holtenau.
}}
=== Parki ===
* {{Znacznik|Stary Ogród Botaniczny|54.3308|10.1469|typ=natura}}'''Stary Ogród Botaniczny''', Düsternbrooker Weg 19. Tel.: +49 (0)431 568286
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)|54.3481|10.1167|typ=natura}}'''[https://www.uni-kiel.de/de/botanischer-garten Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)]''', Am Botanischen Garten 1-9. Tel.: +49 (0)431 8804276, E-mail: hortus@bot.uni-kiel.de
* {{Znacznik|Schrevenpark|54.328806|10.124639|typ=natura}}'''Schrevenpark'''
* {{Znacznik|Forstbaumschule|54.3464|10.1436|typ=natura}}'''Forstbaumschule'''
* {{Znacznik|Hiroshimapark|54.323972|10.132306|typ=natura}}'''Hiroshimapark'''

=== Inne ===
W pobliżu Kilonii znajdują się dwa '''ogrody zoologiczne''':

* {{Znacznik|Park Dzikiej Przyrody Schwentinental|54.2876 |10.2446|typ=natura}}'''[https://www.schwentinental.de/wohnen/wildpark-schwentinental Park Dzikiej Przyrody Schwentinental]''', Theodor-Storm-Platz 1, 24223 Schwentinental. Tel.: +49 (0)4307 8110, faks: +49 (0)4307 811201, e-mail: info@stadt-schwentinental.de. 40 hektarów pięknego terenu rekreacyjnego, ponad 400 zwierząt wielu gatunków rodzimych, duży plac zabaw z kioskiem, bezpłatny parking. Godziny otwarcia: Park dzikich zwierząt: codziennie od wschodu do zachodu słońca, mini zoo: codziennie od 8:00 do 15:30. Cena: bezpłatnie. 
* {{Znacznik|Zoo Gettorf|54.403056|9.976389|typ=natura}}'''[https://tierparkgettorf.de/startseite.html Zoo Gettorf]''', Süderstr. 33, 24214 Gettorf. Tel.: +49 (0)4346 416 00, Faks: +49 (0)4346 41 60 60, E-mail: info@tierparkgettorf.de. Firma rodzinna działająca od ponad 40 lat, oferująca wyjątkowo różnorodną kolekcję zwierząt egzotycznych, kawiarnię w zoo oraz miejsca na grilla/piknik. Uwaga: wstęp z psami jest wzbroniony. Otwarte: marzec-październik: 9:00-18:00, listopad-luty: 10:00-16:00. Ceny: dorośli 13/11 EUR, dzieci (2-17 lat): 10/8 EUR, rodzina (2 osoby dorosłe + 2 dzieci): 44 EUR.

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
* '''Tydzień Kilonii''' (''Kieler Woche'') [http://www.kieler-woche.de/] - odbywa się pod koniec czerwca.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>llmm439btnh87f5reombety3zx27l5m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158240</id>
      <parentid>158238</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T13:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Najbliższe okolice */</comment>
      <origin>158240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53446" sha1="9pei9a8xhxz0h1ig4u9jqwf6djsw6my" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Jako główny port pasażerski (wraz z [[Travemünde]] i [[Rostock]]iem) oraz bałtycki punkt końcowy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], Kilonia odgrywa ważną rolę w żegludze. To właśnie tutaj w 1918 roku zabrzmiał dzwon pogrzebowy niemieckiego monarchizmu, gdy admirałowie chcieli wysłać flotę na ostatnią, chwalebną, lecz pozbawioną militarnego sensu bitwę. Marynarze zbuntowali się przeciwko swoim oficerom, co doprowadziło do rewolucji i powstania rad robotniczych i żołnierskich.

Podczas drugiej wojny światowej Kilonia została poważnie zbombardowana ze względu na stocznię produkującą łodzie podwodne. Obecnie w Kilonii buduje się statki cywilne i wojskowe, a na wschodnim brzegu Förde (fiordu) dominują wysokie dźwigi.

Bombardowanie zniszczyło prawie wszystkie zabytki Kilonii (w rzeczywistości zniszczyło 95% całego miasta); nawet starsze budynki powstały po II wojnie światowej. Jeśli więc przyjedziesz do „Kieler Schloss” (Zamku Kilońskiego), nie rozczaruj się. Z pierwotnego budynku niewiele zostało. Podczas odbudowy powojennej wykorzystano głównie architekturę nowoczesną, a nacisk położono na funkcjonalność i szybkość budowy, a nie na ponadczasowy design czy piękną architekturę.

=== Dzielnice ===
Kilonia leży po obu stronach '''Fiordu Kilońskiego'''. Jest to odnoga [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], która zwęża się ku południu, tworząc port. Ze względu na swoje położenie, niektóre dzielnice nazywane są również wschodnim i zachodnim brzegiem. Po stronie wschodniej do fiordu wpada mała rzeczka '''Schwentine'''. Po stronie zachodniej znajdują się śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], który wpada do Łaby w pobliżu [[Brunsbüttel]].

* {{Znacznik|'''Mitte'''|54.3229816|10.1315913|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mitte''', centrum miasta ze starówką, zamkiem i terminalem promowym

Na wschodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Gaarden'''|54.3|10.133333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Gaarden''', dzielnica, w której dawniej mieszkali stoczniowcy z Howaldtswerke (HDW)
* {{Znacznik|'''Ellerbek'''|54.315|10.169444|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ellerbek''' / {{Znacznik|'''Wellingdorf'''|54.323889|10.173333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wellingdorf''', połączenie osiedla robotniczego i wsi
* {{Znacznik|'''Neumühlen-Dietrichsdorf'''|54.332222|10.1825|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Neumühlen-Dietrichsdorf, dawna wioska rybacka z licznymi wędzarniami ryb, położona na północ od rzeki Schwentine
Na zachodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Düsternbrook'''|54.335833|10.145278|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Düsternbrook''', z budynkami rządu krajowego, dzielnicą willową i kąpieliskiem publicznym
* {{Znacznik|'''Wik'''|54.355556|10.135|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wik''', obszar przemysłowy zdominowany przez marynarkę wojenną
* {{Znacznik|'''Holtenau'''|54.372778|10.141944|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Holtenau''', na północ od Kanału Kilońskiego, dawny port drzewny
* {{Znacznik|'''Pries'''|54.403611|10.156667|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Pries''' - {{Znacznik|'''Friedrichsort'''|54.394722|10.174167|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Friedrichsort''', z małymi stoczniami, marynarką wojenną i lotniskiem
* {{Znacznik|'''Schilksee'''|54.421944|10.1725|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Schilksee''', wieś z plażami i ośrodkiem olimpijskim

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Aerial image of the Kiel-Holtenau airfield.jpg|thumb|Port lotniczy Kilonia-Holtenau]]
{{Znacznik|Port lotniczy Kilonia-Holtenau|54.379469|10.145147|typ=transport}}'''[https://www.airport-kiel.de/home-airport-en.html Port lotniczy Kilonia-Holtenau]''' ({{IATA|KEL}}). Miasto posiada własne lotnisko, Kilonia-Holtenau, ale jego pas startowy jest zbyt krótki dla dużych samolotów i dlatego nie jest już wykorzystywany do lotów regularnych. Dostępne są usługi czarterowe. Lotnisko jest również przystosowane do obsługi pilotów prywatnych. Możliwa jest odprawa celna i graniczna. Personel pokładowy może skorzystać z zakwaterowania.

{{Znacznik|Port lotniczy Hamburg|53.630389|9.988228|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Hamburg]]''' ({{IATA|HAM}}), Flughafenstr. 1-3, 22335 [[Hamburg]]. Tel.: +49 (0)40 507 50, faks: +49 (0)40 50 75 12 34, e-mail: info@ham.airport.de. Port lotniczy Hamburg jest najbliższym lotniskiem z połączeniami międzynarodowymi. [https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius] – autobus lotniskowy z portu lotniczego Hamburg-Fuhlsbüttel – oraz Flixbus oferują regularne połączenia z lotniska w Hamburgu do głównego dworca kolejowego w Kilonii lub tymczasowego centralnego dworca autobusowego. Rozkład jazdy jest skoordynowany między innymi z rozkładem jazdy promów Color Line do Norwegii i Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].

=== Pociągiem ===
[[Plik:Kiel, der Hauptbahnhof.jpg|thumb|Kiel Hauptbahnhof]]
Kilonia jest dobrze skomunikowana z siecią kolejową, choć większość pociągów dalekobieżnych z południa kończy bieg w [[Hamburg]]u.

* Codziennie kursuje kilka bezpośrednich pociągów ICE z południa.
* Pociągi z [[Hamburg]]a do Dworca Głównego w Kilonii kursują co pół godziny.
* Linia kolejowa do [[Flensburg]]a umożliwia dotarcie do większości miast na stałym lądzie [[Dania|Danii]] w ciągu 8 godzin. Istnieje również półgodzinne połączenie do [[Neumünster]], a także linia kolejowa z [[Lüneburg]]a przez [[Lubeka|Lubekę]]. Umożliwia to na przykład podróż z [[Berlin]]a z DeutschlandTicket.

{{Znacznik|Kiel Hauptbahnhof|54.3148|10.1318|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/kiel-hbf Kiel Hauptbahnhof]''', Sophienblatt 25-27, 24114 Kilonia. Dworzec Główny ma dobrą infrastrukturę turystyczną i jest intensywnie użytkowany, zwłaszcza przez pasażerów statków wycieczkowych oraz pieszych i rowerzystów korzystających z codziennie odpływających promów. Dworzec jest często bardzo zatłoczony krótko po przybyciu promów lub statków wycieczkowych. Dworzec jest również łatwo dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Dostęp bez barier jest możliwy przez wejście na placu przed dworcem (rampa). Winda znajduje się przy wejściu od strony Kieler Matrosenplatz, jeden poziom poniżej hali dworca. Dostęp dla wózków inwalidzkich.

{{Znacznik|Przystanek Suchsdorf|54.349181|10.090942|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/suchsdorf Przystanek Suchsdorf]''', Am Bahnhof 3, 24107 Kilonia. Przystanek Suchsdorf znajduje się na linii do [[Flensburg]]a; jednak podróżni z [[Flensburg]]a i [[Dania|Danii]] zazwyczaj kontynuują podróż do dworca głównego. Suchsdorf leży bezpośrednio nad [[Kanał Kiloński|Kanałem Kilońskim]] i jest bliżej dzielnicy '''Holtenau''', popularnego punktu wypadowego na rejsy po Bałtyku.

=== Samochodem === 
Kilonia jest połączona z siecią autostrad drogami [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]], [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] i [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]]/[[Plik:Bundesstraße_404_number.svg|30px]].

* Jadąc z [[Plik:Bundesautobahn_24_number.svg|25px]] (od strony [[Berlin]]a), zaleca się skorzystanie z [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]] ze [[Schwarzenbek]], aby ominąć [[Hamburg]] i tunel pod Łabą, gdzie często tworzą się korki.
* Jadąc z [[Dania|Danii]], należy jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] z [[Rendsburg]]a.
* Jadąc z południa, należy zjechać z [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Bordesholm i jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]] do Kilonii.

=== Autobusem ===
{{Znacznik|Centralny Dworzec Autobusowy|54.317167|10.133972|typ=transport}}'''[https://kiel-wiki.de/ZOB Centralny Dworzec Autobusowy]''' (''ZOB''). Centralny dworzec autobusowy w Kilonii został całkowicie przebudowany. Przystanki autobusów dalekobieżnych znajdują się teraz na nowym ZOB, zaczynając od Auguste-Viktoria-Straße, naprzeciwko głównego dworca kolejowego.

'''[https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius]''' – autobus lotniskowy z [[Port lotniczy Hamburg|lotniska w Hamburgu]] (Fuhlsbüttel) – kursuje regularnie z lotniska w Hamburgu do ZOB w Kilonii, z przystankiem przed dworcem kolejowym. Rozkład jazdy jest skoordynowany z rozkładem jazdy promów Color Line do [[Norwegia|Norwegii]] i promów Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].
[[Plik:2019-06-26 - Parkhaus am Kieler HBF - KiWo2019.jpg|thumb|Parking wielopoziomowy ZOB]]
{{Znacznik|'''Parking wielopoziomowy ZOB'''|54.317564|10.134264|typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://parkhaus-zob-kiel.de/ Parking wielopoziomowy ZOB]''', Auguste-Victoria-Straße 9, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 78 58 30 40, e-mail: kundenservice@psg-greifswald.de. Nowy parking wielopoziomowy z 541 miejscami parkingowymi jest czynny całą dobę od października 2019 roku. Wjazd i wyjazd z parkingu odbywa się podwójną spiralną rampą od strony Auguste-Viktoria-Straße. Wszystkie sześć poziomów parkingu posiada miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych, na trzecim poziomie znajduje się pięć stacji ładowania pojazdów elektrycznych, a na poziomach pierwszym i drugim – miejsca parkingowe dla kobiet. Parking wielopoziomowy znajduje się nad centralnym dworcem autobusowym (ZOB). Jest on dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich i czynny całą dobę.

=== Statkiem ===
[[Plik:Magic in Kiel.jpg|thumb|Prom Color-Line na nabrzeżu Norwegenkai]]
[[Plik:Kiel schwedenkai containers IMG 3819.JPG|thumb|Schwedenkai z promem StenaLine]]
W Fiordzie Kilońskim znajduje się kilka przystani. Na zachodnim, śródmiejskim brzegu znajduje się Schwedenkai (Nabrzeże Szwedzkie), a na przeciwległym, wschodnim brzegu – Norwegenkai (Nabrzeże Norweskie), nowo wybudowane w 1997 roku. Dalej na północ, w dzielnicy Dietrichsdorf, również po wschodniej stronie fiordu, znajduje się Ostuferhafen (Port Wschodniego Brzegu), z którego odpływają promy na [[Litwa|Litwę]]. Ponadto istnieją trzy inne terminale – Ostseekai (Nabrzeże Bałtyckie), Sartorikai i Böllhornkai – wykorzystywane jako przystanie dla statków wycieczkowych. Czasami statki wycieczkowe cumują również w raczej mało zachęcającym Scheerhafen (Port Scheera), położonym bezpośrednio przy śluzach Kanału Kilońskiego w dzielnicy Wik.

{{Znacznik|Norwegenkai|54.3172|10.1402|typ=transport}}'''[https://www.portofkiel.com/cruise_ferry/unsere-terminals.html Norwegenkai]''' (Nabrzeże Norweskie) 
* '''[https://www.colorline.de/ Color Line]''', Norwegenkai, 24143 Kiel-Gaarden. Tel.: +49 (0)431 7300100, e-mail: servicecenter@colorline.de. Promy Color Line kursują codziennie z [[Oslo]], stolicy [[Norwegia|Norwegii]], do Kilonii. Terminal znajduje się zaledwie około 700 m od głównego dworca kolejowego i można do niego łatwo dotrzeć pieszo lub rowerem przez most Hörnbrücke. Terminal jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Godziny otwarcia: codziennie od 8:00 do 15:00. Odprawa: Wyjazd z [[Oslo]] o godz. 14:00, przyjazd do Kilonii następnego dnia rano o godz. 10:00. Podróż powrotna rozpoczyna się o godz. 14:00, powrót do [[Oslo]] o godz. 10:00. Odprawa dla samochodów w Kilonii odbywa się 120 minut przed odjazdem, dla pasażerów pieszych nie później niż 60 minut przed odjazdem.

{{Znacznik|Schwedenkai|54.3197|10.1399|typ=transport}}'''Schwedenkai''' (Nabrzeże Szwedzkie) 
* '''[https://www.stenaline.de/faehren-nach-schweden Stena Line]''', Schwedenkai 1, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9099, (0)1806 020100, faks: +49 (0)431 909200, e-mail: info.de@stenaline.com. Promy Stena Line przypływają codziennie z [[Göteborg]]a w [[Szwecja|Szwecji]] do Kilonii. Odprawa: Przyjazd do Kilonii codziennie o 9:00, odpłynięcie codziennie o 18:15. Odprawa jest możliwa najpóźniej 30 minut przed odpłynięciem, a w szczycie sezonu od godziny 15:00.

{{Znacznik|Ostuferhafen|54.3342|10.1742|typ=transport}}'''Ostuferhafen''' (Port Wschodniego Brzegu)
* '''[https://www.dfds.com/de-de/passagierfaehren/routen/faehren-ins-baltikum/kiel-klaipeda DFDS-Seaways]''', Ostuferhafen 15, 24149 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 20976480, faks: +49 (0)431 20976102, e-mail: passage.kiel@dfds.com. Połączenie promowe z [[Kłajpeda|Kłajpedy]] na [[Litwa|Litwie]] do Kilonii kursuje sześć razy w tygodniu. Podróż trwa 19 godzin. 

Śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]] są interesujące dla pasażerów statków towarowych i stanowią również wartościową atrakcję turystyczną.

Zarówno Kilonia, jak i okoliczne miasta nad Fiordem Kilońskim oferują wiele miejsc do cumowania dla jednostek rekreacyjnych.

=== Rowerem ===
* Przez Kilonię prowadzi Ścieżka Rowerowa Wybrzeża Morza Bałtyckiego.
* Hörnbrücke to punkt początkowy lub końcowy otwartej w maju 2004 roku turystycznej trasy wakacyjnej, Niemieckiego Szlaku Promowego z [[Bremervörde]] do Fiordu Kilońskiego.

=== Pieszo ===
Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E1 oraz Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E6 przebiegają tą samą trasą przez Kilonię, podobnie jak [[Via Jutlandica]].

== Komunikacja ==
{{mapa|54.3375|10.1335|zoom=13|wysokość=500|szerokość=420|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Autobusem i promem ''Förde'' ===
[[Plik:Liniennetz Kiel.pdf|thumb|[[File:BUS-Logo-BVG.svg|20px]] sieć (2024)]]
Kilonia posiada system transportu publicznego oparty na autobusach i promach obsługiwanych przez [https://www.kvg-kiel.de/en/ KVG]. Dostępne są bilety 1-, 3- i 7-dniowe, które oferują turystom dobrą wartość. Do zakupu biletów możesz użyć [http://nah.sh/de/fahrplan/die-nah-sh-app/ aplikacji NAH SH].

Bilet grupowy „''Kleingruppenkarte ohne Sylt-Bus''” może być wyjątkowo korzystny: za łączną kwotę 49,90 euro (stan na maj 2026) na nieograniczone przejazdy od poniedziałku do piątku o godzinie 09:00 lub w soboty, niedziele i święta od godziny 00:00 do godziny 06:00 następnego dnia, grupa maksymalnie 5 osób dorosłych (dzieci gratis) może korzystać ze wszystkich autobusów i pociągów całej sieci SH-Tarif (kraj związkowy [[Szlezwik-Holsztyn]] plus [[Hamburg]], z wyłączeniem wyspy [[Sylt]]).

{| border=1 cellpadding=1 cellspacing=0
|- align=center
|colspan=3|
|Kiel Hbf
|colspan=2|
|- align=center
|Reventlou
|Lehmberg
|Ziegelteich
|'''51'''
|Südfriedhof
|Hassee
|- align=center
|Projensdorf
|Ravensberg
|Unikliniken
|'''62'''
|Marienlust
|Russee
|- align=center
|Projensdorf
|Wik
|Düsternbrook
|'''41''' '''42'''
|Gaarden-Süd
|Meimersdorf
|- align=center
|Suchsdorf
|Eichhofstr.
|Brunswik
|'''22'''
|Gaarden-Ost
|Ellerbek
|- align=center
|Schilksee
|rowspan=2|Wik
|rowspan=2|Brunswik
|'''12''' '''13'''
|colspan=2|
|- align=center
|
|'''11'''
|rowspan=2|Gaarden-Ost
|rowspan=2|Dietrichsdorf
|- align=center
|rowspan=2|Mettenhof
|Schreventeich
|Rathaus / Opernhaus
|'''14'''
|- align=center
|Hasseldieksdamm
|Ziegelteich
|'''31'''
|Ellerbek Süd
|Elmschenhagen
|- align=center
|Wik
|Blücherplatz
|Unikliniken
|'''32''' '''34'''
|Elmschenhagen
|Kroog
|}

=== Taksówką ===
Taksówka jest droga, ale niezawodna. Taksówki są dostępne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu na głównym dworcu kolejowym (Hauptbahnhof) lub można je zamówić przez telefon lub aplikację. Aby wezwać taksówkę, wybierz numer '''+49 431 680101''' (Taxi Kiel) lub '''+49 431 73000''' (Taxi-Zentrale Kiel-Ost). W mieście dobrze sprawdzają się także aplikacje mobilne, takie jak [https://www.taxi.eu/ taxi.eu] czy [https://www.free-now.com/de-en/ freenow]. Większość taksówek akceptuje karty kredytowe, ale zaleca się, aby potwierdzić to u kierowcy przed rozpoczęciem podróży.

=== Rowerem ===
Kilonia jest w dużej mierze płaska i nadaje się do jazdy na rowerze. Głównym węzłem rowerowym jest stacja [https://kiel.de/ Umsteiger] przy głównym dworcu kolejowym, która oferuje całodobowy strzeżony parking oraz wypożyczalnię rowerów miejskich i elektrycznych. Popularna trasa rowerowa prowadzi z centrum miasta do Laboe, a następnie promem do Strande i z powrotem do Kilonii wzdłuż zachodniego wybrzeża.

Na krótkie trasy system wypożyczania rowerów [https://www.kielregion.de/mobilitaetsregion/sprottenflotte/ Sprottenflotte] jest dostępny za pośrednictwem aplikacji Donkey Republic. Nextbike nie jest już dostępny w Kilonii. Rowery należy zwracać w wyznaczonych stacjach (rowery elektryczne i cargo tylko na wyznaczonych stacjach oznaczonych w aplikacji).

* Ceny z kwietnia 2026:
** Rowery standardowe: 0,50 EUR za 15 min, maks. 12 EUR za 24 godz.
** Rowery elektryczne i elektryczne rowery cargo: 2 EUR za 15 min, maks. 35 EUR za 24 godz.
** Rowery cargo (ręczne): 1 EUR za 15 minut, maks. 20 EUR za 24 godziny.
** Karnet 3-dniowy: 9 EUR (obejmuje 18 godzin jazdy w ciągu 3 dni).
Abonenci (np. 8 EUR/miesiąc lub 45 EUR/rok) otrzymują pierwsze 30 minut każdego wypożyczenia za darmo. Rowery można rezerwować bezpłatnie za pośrednictwem aplikacji na maksymalnie 15 minut przed wypożyczeniem.

Nie oczekuj wysokiej jakości rowerów, a jeśli chcesz kask, zabierz swój.

Osoby zatrzymujące się na dłużej (np. studenci wymiany) mogą wypożyczyć rower w Swapfiets za miesięczną opłatą.

{{Znacznik|'''Swapfiets'''|54.323502 |10.136134 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://help.swapfiets.com/kiel Swapfiets]''', Alter Markt 7, 24103 Kilonia. Pn-Wt, Czw-Pt 12:00-18:00; Sob 11:00-17:00; Śr, Nd nieczynne. Abonament rowerowy obejmuje naprawy i ochronę przed kradzieżą. Wysokiej jakości rowery z charakterystyczną niebieską oponą z przodu. Sklep przy Alter Markt oferuje serwis i odbiór (zalecana rezerwacja przez aplikację).
Miesięczne abonamenty od 14,90 do 64,90 euro.

=== Na hulajnodze elektrycznej ===
Dostępne są również hulajnogi elektryczne, a w mieście działają [https://bolt.eu/en-de/ Bolt], [https://www.li.me/en-de/vehicles/scooter Lime] i [https://ridedott.com/pl/ Dott]. Hulajnogi można wypożyczać za pośrednictwem odpowiednich aplikacji. Ceny zazwyczaj obejmują opłatę aktywacyjną w wysokości 1,00 EUR plus stawkę od 0,19 do 0,25 EUR za minutę. W aplikacjach dostępne są różne karnety dzienne lub tygodniowe dla częstych użytkowników.

=== Promem kanałowym ===
Przeprawiając się przez [[Kanał Kiloński]], można przejść przez jeden z kilku mostów (Holtenauer Hochbrücken, Levensauer Hochbrücken) lub skorzystać z promu. ''Adler 1'' w Kiel-Holtenau to mały prom, który przewozi wyłącznie pieszych i rowery; większe promy w Landwehr i Sehestedt przewożą również samochody i motocykle. Korzystanie ze wszystkich promów kanałowych jest bezpłatne dla każdego.

== Warto zobaczyć ==
=== Kościoły ===
[[Plik:Matthias Suessen -5399.jpg|thumb|Petruskirche]]
[[Plik:Jakobikirche Kiel.jpg|thumb|Kościół św. Jakuba]]
[[Plik:Bethlehem-Kirche Kiel - Seitenansicht.jpg|thumb|Kościół Betlejemski]]
* {{zobacz
| name=[https://www.st-nikolai-kiel.de/ Kościół Świętego Mikołaja] | alt= | url= | adres=Alter Markt | lat=54.3228| long=10.14| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 950 98 | fax=+49 (0)431 982 76 73
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@st-nikolai-kiel.de​ . Sankt Nikolai to główny kościół protestancki i najstarszy budynek w Kilonii. Budowę rozpoczęto wkrótce po lokacji miasta, około 1242 roku. W latach 1877-1884 kościół przebudowano w stylu neogotyckim. W czasie II wojny światowej budynek kościoła został poważnie uszkodzony w wyniku nalotu aliantów 22 maja 1944 r. Cenne wyposażenie wnętrza zostało ocalone w latach poprzednich. Odbudowy dokonano w 1950 r. Nie odbudowano starych sklepień; zamiast tego budynek zewnętrzny otrzymał prosty dwuspadowy dach, który łączył wszystkie trzy nawy. W Nikolaikirche znajdują się trzy organy. Przed budynkiem kościoła znajduje się rzeźba Wojownik duchów autorstwa Ernsta Barlacha. Otwarte: codziennie 10:00 - 18:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://ostseemagazin.net/petruskirche-kiel/ Petruskirche] | alt= | url= | adres=Weimarerstraße 1 | lat=54.359213| long=10.135649| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 164 56, | fax=+49 (0)431 139 04
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontakt@akg-kiel.de. Zbudowany w latach 1905-1907 jako kościół garnizonowy marynarki wojennej, ten dom modlitwy stanowi imponujący przykład nowoczesnej protestanckiej architektury sakralnej z początku XX wieku. Zbudowany z cegły w tradycyjnym stylu, z wykorzystaniem wyjątkowo dużych cegieł, w formie klasztornej. Częściowo zniszczony przez bomby w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół św. Piotra został odbudowany w ciągu dwóch miesięcy w 1949 roku, głównie dzięki darowiznom amerykańskiej sekcji Światowej Federacji Luterańskiej. Projekt secesyjnych okien, z zachowaniem oryginalnych przeszkleń, wzmacnia ogólny efekt tego dzieła sztuki.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.lutherjakobi.de/ Kościół św. Jakuba] | alt= | url= | adres=Knooper Weg 12, | lat=54.3234| long=10.1276| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 924 02 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@jakobi-kiel.de​ . Neogotycki kościół wybudowano w 1882 r. Dziś wraz z kościołem luterańskim należy do gminy ewangelicko-luterańskiej jakobi i luterańskiej. Podczas II wojny światowej kościół został zniszczony przez bomby zapalające podczas nalotów na Kilonię w 1944 r., a po wojnie w latach 1952–1954 został odbudowany w uproszczony sposób. Oryginalną spiczastą wieżę zastąpiono filigranową, w kształcie latarni, przeszkloną okrągłą wieżą, która wpuszcza światło dzienne do wnętrza kościoła. Nadał kościołowi popularny przydomek ''Alleluja Gazometr''.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.heiligengeist-kiel.de/ueber-uns/bibelgarten Kościół św. Ansgara] | alt= | url= | adres=Holtenauer Straße 89 | lat=54.3355| long=10.1328| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 58 78 21 12 | fax=+49 (0)431 58 78 21 19
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@heiligengeist-kiel.de. Neogotycki kościół halowy, zbudowany na planie prostokąta z półkolistymi wieżami schodowymi na czterech narożnikach, powstał w latach 1901-1903. Zniszczony podczas nalotów na Kilonię w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół został odbudowany na początku lat 50. XX wieku w bardzo prostym, niemal ewangelicko-reformowanym stylu, ze względu na ograniczone środki. Rozeta w szczycie i kolorowa inskrypcja nad portalem głównym zostały pokryte białym tynkiem. Dalsza renowacja, konieczna ze względu na warunki atmosferyczne, miała miejsce w 1995 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.nordkirche.de/adressen/institutionen/detailansicht/institution/bugenhagen-kiel-ellerbek/ Bugenhagenkirche] | alt= | url= | adres=Lütjenburger Straße 7 | lat=54.31438 | long=10.17241| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 2001417 | fax=+49 (0)431 728575
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@bugenhagenkirche-kiel.de. Pierwszy kościół w Bugenhagen został zbudowany w 1896 roku i zburzony w 1941 roku. W 1948 roku parafianie otrzymali tymczasowy, drewniany kościół od Szwajcarskiej Organizacji Pomocy Kościołowi. Kościół w Bugenhagen w Kilonii-Ellerbek został konsekrowany w 1961 roku. Prosta elegancja nawy podkreśla piękno witrażu ołtarzowego, rozciągającego się od podłogi do sufitu i mającego kształt krzyża.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bethlehem-kirche.de/index.html Kościół Betlejemski] | alt= | url= | adres=Möhrkestraße 9 | lat=54.3922| long=10.1769| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 39 10 38, | fax=+49 (0)431 39 71 32
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontact@bethlehem-kirche.de. Kościół Betlejemski został zbudowany w 1875 roku jako kościół garnizonowy. Miał zastąpić zrujnowaną salę liturgiczną w twierdzy. Uderzające jest nieprawidłowe ustawienie ołtarza na zachód i prosta konstrukcja: budynek o konstrukcji szkieletowej, otynkowany od wewnątrz, obłożony drewnem na zewnątrz, co sprawiło, że kościół halowy zyskał w dawnych czasach pogardliwy przydomek „szopy religijnej” lub „szopy modlitewnej”; nawet dziś wielu nazywa go po prostu „drewnianym kościołem”. Wieżyczka z dzwonem wieńczy kruchtę, ale jego dźwięk ma niewiele wspólnego z religią (pastor Schorn, 1901). Od początku istnienia do 1953 roku kościół był również wykorzystywany do nabożeństw katolickich. Obecny kościół betlejemski, jako jedyny zachowany drewniany budynek sakralny z okresu po 1870 roku w Szlezwiku-Holsztynie, jest oryginalnym zabytkiem kultury o szczególnym znaczeniu i od 1988 roku znajduje się na liście zabytków. W 1999 roku budynek nabyło stowarzyszenie „Interessengemeinschaft Bethlehem-Kirche e.V.” (Związek Interesów Kościoła Betlejemskigo). Ta organizacja non-profit zapewnia jego użytkowanie do celów religijnych i wydarzeń kulturalnych.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.trinitatis-kiel.de/ Kościół św. Marii Magdaleny] | alt= | url= | adres=Im Dorfe 1 | lat=54.2914| long=10.1759| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 78 64 00, | fax=+49 (0)431 78 48 03,
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=mm@trinitatis-kiel.de​ . Kościół Marii Magdaleny w Kilonii-Elmschenhagen został zbudowany w XIII wieku. W XIX wieku kościół został poważnie uszkodzony przez piorun. Nowy budynek ukończono w 1866 roku. Kościół w Elmschenhagen jest jednym z pierwszych miejsc kultu w Szlezwiku-Holsztynie wybudowanym w stylu neogotyckim. Kilku hojnych darczyńców umożliwiło nie tylko budowę, ale i bogate wyposażenie kościoła Marii Magdaleny. Prezbiterium i front organowy zostały zniszczone podczas bombardowań lotniczych w czasie II wojny światowej, a w 1949 roku kościół ponownie otrzymał używane organy. Po kilku remontach organy zostały oddane do użytku 30 października 1994 roku. W prezbiterium widnieją biblijne historie z życia Jezusa Chrystusa, na malowidłach okiennych.
}}
=== Zamki, pałace, dwory ===
[[Plik:Schloss Kiel-msu-1027.jpg|thumb|Zamek Kiloński]]
* {{zobacz
| name=Zamek Kiloński | alt= | url= | adres= | lat=54.3242| long=10.1434| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Centrum średniowiecznego zespołu miejskiego stanowił kościół, klasztor i zamek – późniejszy Zamek Kiloński na wzgórzu nad brzegiem Förde. Później zamek był rezydencją wdów i wtórną rezydencją książąt Gottorf. Katarzyny Wielkiej przeszedł gruntowne przebudowy i renowacje w roku 1763. Ostatni okres świetności przeżywał w latach 1888-1918 jako siedziba i rezydencja księcia pruskiego Heinricha, brata cesarza Wilhelma II. Po ataku bombowym w 1944 r. spłonął imponujący renesansowy budynek, z wyjątkiem zachodniego skrzydła (budynek Pelli), które zachowało się do dziś. W 1957 roku zamek w Kilonii został odbudowany i stał się centralnym ośrodkiem kulturalnym kraju. Dziś ten imponujący budynek jest symbolem nowego początku demokracji i konsekwentnie nowoczesnej odbudowy Kilonii po drugiej wojnie światowej. W rozbudowie mieści się sala koncertowa i regionalne studio NDR. Co roku na terenie kompleksu zamkowego odbywa się około 300 różnych wydarzeń, w których bierze udział nawet 200 000 gości.
}}
=== Budynki ===
[[Plik:Hauptbahnhof Kiel Panorama Sonnenuntergang.jpg|thumb|Dworzec główny w Kilonii]]
[[Plik:KI Flandernbunker.JPG|thumb|Flandernbunker]]
[[Plik:Rathaus-kiel.jpg|thumb|Ratusz w Kilonii]]
[[Plik:Hoernbruecke Kiel.jpg|thumb|Hörnbrücke, otwarty]]
[[Plik:Leuchtturm Holtenau Kiel2001.jpg|thumb|Latarnia morska Kilonia-Holtenau]]
Z uwagi na fakt, że Kilonia była wielokrotnie celem bombardowań alianckich podczas II wojny światowej, niewiele pozostało ze starej zabudowy. Niemniej jednak, znajduje się tu kilka pięknych, odbudowanych i odrestaurowanych budynków, które warto zobaczyć.
* {{zobacz
| name=Dworzec główny w Kilonii | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Główny dworzec kolejowy w Kilonii jest warty zobaczenia, ponieważ był pieczołowicie restaurowany przez wiele lat. Pierwszy dworzec w Kilonii został zbudowany w latach 1843-1846 w Ziegelteich (zasypany w latach 1865-1876), około 500 metrów na północ od obecnego miejsca. Obecna lokalizacja poprawiła dostęp drogowy do portu. Budowa rozpoczęła się w 1895 roku. Stary dworzec został zburzony w 1902 roku. W 1944 roku główny dworzec i przyległe budynki zostały poważnie uszkodzone podczas ciężkiego nalotu bombowego aliantów. Rekonstrukcja dworca w uproszczonej formie rozpoczęła się w 1950 roku. Kompleksowy remont dworca rozpoczął się w 1999 roku. Przeprojektowany dziedziniec dworca i hol na peronie poprzecznym, z licznymi sklepami, zostały zainaugurowane podczas Tygodnia Kilońskiego w czerwcu 2004 roku. Odrestaurowano również Kaisertreppe (Schody Cesarskie) po stronie wschodniej. W 2016 roku zburzono parking nad centralnym dworcem autobusowym, który kiedyś był połączony z dworcem kolejowym; nowy budynek otwarto ponownie w październiku 2019 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.mahnmalkilian.de/flandernbunker.html Flandernbunker] | alt= | url= | adres=Kiellinie 249 | lat=54.354722 | long=10.138889 | wskazówki=Kiel-Wik nad zatoką Hindenburgufer, wejście do portu morskiego
| tollfree=+49 (0)431 590 72 26, | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@kriegszeuge.de​. Bunkier Flanders to wieżowiec z czasów II wojny światowej, który początkowo służył jedynie jako schron dla żołnierzy i centrum dowodzenia w sytuacjach awaryjnych, ale pod koniec wojny został udostępniony także cywilom. Szczególne wrażenie robią mury o grubości dochodzącej do 2 m, wyraźnie widoczne przy otworach. Od 2004 roku bunkier znajduje się na liście zabytków. Można go znaleźć dzięki stowarzyszeniu „Mahnmal Kilian e.V.” Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się: w każdą pierwszą niedzielę miesiąca o godzinie 11:30 (z wyjątkiem stycznia). Koszt wycieczki wynosi 2 € (ulgowy 1 €). Na życzenie możliwe jest umówienie indywidualnych spotkań dla grup i klas szkolnych. Otwarte: poniedziałek - piątek: 11:00 - 15:00, niedziela: 11:00 - 17:00, codziennie w Tygodniu Kilońskim 11:00 - 15:00 oraz środa, sobota i niedziela do 17:00. Cena: 4 €, obniżona 3 €.
}}
* {{zobacz
| name=Ratusz | alt= | url= | adres=Fleethörn 9 | lat=54.3225| long=10.1325| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 10 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Istniejący ratusz na Starym Rynku stał się zbyt mały około 1900 roku dla dynamicznie rozwijającego się miasta stoczniowego i marynarki wojennej. Dlatego obecny ratusz z wieżą został zbudowany w latach 1907–1911 na przedmieściach, na terenie obecnego Placu Ratuszowego, na zachód od starego miasta. Długo nazywano go „Nowym Ratuszem”. Został całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej, z wyjątkiem kilku piwnic. Miasto zleciło budowę ratusza, który obecnie jest zabytkiem, w latach 1907–1911. Zgodnie z tradycją reprezentacyjnej architektury ratuszowej, budynek posiada własną wieżę. Wieża ta jest wzorowana na dzwonnicy, takiej jak Dzwonnica św. Marka w [[Wenecja|Wenecji]]. Wieża Kilońska, mierząca 106 metrów wysokości, przewyższa jednak Dzwonnicę św. Marka o 7,4 metra. Platforma widokowa znajduje się na wysokości 67 metrów i można ją zwiedzać w ramach wycieczek z przewodnikiem. Winda zapewnia dostęp do platformy widokowej na wysokości 67 metrów. Z wieży co kwadrans rozbrzmiewa dźwięk karillonu, który aż do wybicia pełnej godziny odgrywa kolejną ćwierć melodii. Jest to bardzo podobne do dźwięku dzwonów na wieży zegarowej Big Ben w [[Londyn]]ie lub dzwonów ratusza w [[Kopenhaga|Kopenhadze]].
}}
* {{zobacz
| name=[https://theater-kiel.de/start/index.html Opera] | alt= | url= | adres=Rathausplatz 4 | lat=54.3231| long=10.1333| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 19 01 | fax=+49 (0)431 90 16 28 70
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Opera w Kilonii jest zabytkiem i siedzibą Teatru Kilońskiego. Budowa ceglanego budynku, z bogatymi piaskowcowymi detalami i misternie rzeźbioną linią dachu, trwała od 1905 do 1907 roku. Otwarcie teatru nastąpiło 1 października 1907 roku. Podczas II wojny światowej naloty alianckie poważnie uszkodziły teatr miejski. Odbudowa – z zachowaniem istniejących murów – trwała od 1950 do 1953 roku. Obecnie opera, licząca około 840 miejsc, posiada dużą scenę o powierzchni 400 metrów kwadratowych, fosę dla orkiestry/scenę oraz rozbudowany park maszynowy dla Kilońskiego Teatru Muzycznego i Baletu. W 1993 roku opera została wpisana na listę zabytków kultury o szczególnym znaczeniu.
}}
* {{zobacz
| name=[https://structurae.net/de/bauwerke/hoernbruecke-kiel Hörnbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.315| long=10.1356| wskazówki=na głównym dworcu kolejowym
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Most Hörnbrücke łączy centrum miasta ze wschodnim brzegiem Renu. Otwiera się o określonych godzinach i w razie potrzeby, aby umożliwić przepływającym statkom przepływanie pod nim. Jest przeznaczony wyłącznie dla pieszych i rowerzystów. Na początku po ukończeniu budowy w 1997 roku, nazywano go „mostem nic niedziałającym” ze względu na jego zawodną mechanikę.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.baken-net.de/kiel-holtenau_lt.htm Latarnia morska Kilonia-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.369248| long=10.153896| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Latarnia morska, zbudowana w 1895 roku, uważana jest za jedną z najpiękniejszych latarni morskich w Niemczech. W fundamencie wieży znajduje się kamień węgielny wraz z dokumentem założycielskim Kanału Cesarza Wilhelma (Kanał Północnobałtycki). Latarnia morska w Holtenau została gruntownie odnowiona w 1995 roku z okazji 100. rocznicy powstania Kanału Kilońskiego. Dziś otoczony jest terenem zielonym; ośmiokątna podkonstrukcja ceglanej wieży pełni także funkcję sali weselnej. Nie jest udostępniony do zwiedzania, można go zwiedzać z przewodnikiem. Z podnóża latarni roztacza się doskonały widok na to, co dzieje się zarówno w Fiordzie Kilońskim, jak i w śluzach.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/6_Presse/1_Bilder/_Historische_Bilder/k_Bruecken/2_Levensauer_Hochbruecke/levensauer_hochbruecke_text.html Levensauer Hochbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.3678| long=10.0758| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=to kombinowany most kolejowy i drogowy z pierwszego okresu budowy kanału (1894). Znajduje się w obszarze miejskim Kilonii. Ze względu na geometrię łuku znacznie ogranicza szerokość przejścia kanału. Aby umożliwić spotkanie statków, NOK ma zostać poszerzony w rejonie tego wąskiego gardła, a most ma zostać zastąpiony nowym budynkiem.
}}
=== Muzea ===
[[Plik:Geomar RV Alkor IMO 8905880 IMG 3653 kiel.JPG|thumb|Akwarium, Geomar i statek badawczy ALKOR]]
[[Plik:Antikensammlung Kiel 198.JPG|thumb|Widok uniwersyteckiej kolekcji zabytków w galerii sztuki.]]
[[Plik:Maschinenmuseum Kiel-Wik 2016c.jpg|thumb|Muzeum Maszyn Kiel-Wik]]
[[Plik:Schifffahrtsmuseum Kiel 2014.jpg|thumb|Muzeum Morskie w Kilonii]]
* {{zobacz
| name=[https://www.aquarium-geomar.de/ Akwarium Geomar] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 20 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6001637 | fax=+49 (0)431 600 1631
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=aqki1@aquarium-kiel.de​ . Fokarski zbiornik akwarium można obejrzeć także z zewnątrz, bez konieczności odwiedzania samego akwarium, dlatego stanowi to małą zachętę dla dzieci, aby zachęcić je do spaceru zachodnim brzegiem fiordu. Przed akwarium, które jest częścią uniwersyteckiego instytutu badawczego Geomar, zacumowany jest statek badawczy RV ALKOR. Otwarte: kwiecień - wrzesień 9:00 - 19:00, październik - marzec 9:00 - 17:00 Cena: dorośli 3 €, Ki. 2 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.haw-kiel.de/computermuseum/ Computermuseum] | alt= | url= | adres=Bunkier Eichenbergskamp, ​​​​Eichenbergskamp 8 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Geologiczne i Mineralogiczne | alt= | url= | adres=Ludewig-Meyn-Str. 10-12 | lat=54.33682 | long=10.12055| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 8802693 | fax=+49 (0)431 8804376
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: Pon. - Czw. 8:30 - 16:00 i piątek 8:30 - 14:00 Cena: Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Przemysłu Odlewnictwa Metali Howaldtsche | alt= | url= | adres=Grenzstraße 1 | lat=54.3306| long=10.1775| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 3877439 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: niedziela, 14:00-17:00 (tylko w sezonie). Cena: dorośli 2 €, dzieci 1 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kunsthalle-kiel.de/de/aktuelle-ausstellungen Kunsthalle Kiel] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 1 | lat=54.328611| long=10.146111| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@kunsthalle-kiel.de​. z kolekcją antyków. Otwarte: wtorek-niedziela: 10:00 - 18:00, środa: 10:00 - 20:00 Cena: 7€(4€).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.schleswig-holstein.de/DE/landesregierung/ministerien-behoerden/LBSH/lbsh_node Zbiór historii regionalnej/panstwowej Biblioteki Państwowej Szlezwiku-Holsztynu] | alt= | url= | adres=Wall 47/51 | lat=54.32183 | long=10.14287| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6967733 | fax=+49 (0)431 69677 11
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=landesbibliothek@shlb.landsh.de. Otwarte: poniedziałek, środa, piątek: 9:00-17:00, wtorek, czwartek: 9:00-19:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.maschinenmuseum-kiel-wik.de/ Muzeum Maszyn] | alt= | url= | adres=Am Kiel-Kanal 44 | lat=54.3642| long=10.1382| wskazówki=Autobus linii 11: przystanek Auberg lub Wik-Kanal lub autobus linii 33, 91, 501/502, 900/901: przystanek Schleusenstraße
| tollfree=+49 (0)431 26 09 33 20 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Założyciele Muzeum Maszyn chcą zachować i zaprezentować fragment historii inżynierii mechanicznej Kilonii. Od delikatnego funkcjonalnego modelu po ważący tony silnik parowy – (prawie) wszystkie eksponaty zostały przywrócone do stanu używalności. Tutaj możesz doświadczyć historycznych maszyn energetycznych w akcji i przekonać się na własnej skórze, jak można wprawić w ruch przekładnie za pomocą siły własnych mięśni lub jak wyczerpujące jest rozgrzewanie i rozpędzanie silnika parowego. Otwarte: pon.-pt. 10:00-16:00; zamknięte: święto państwowe. Cena: bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.med-hist.uni-kiel.de/ Muzeum Historyczne Medycyny i Farmacji] | alt= | url= | adres=Brunswiker Straße 2 | lat=54.3276| long=10.1438| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 880 57 21 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=medmuseum@med-hist.uni-kiel.de​ . Kolekcja historii medycyny i farmacji jest częścią Uniwersytetu Christiana Albrechta w Kilonii i jednocześnie muzeum historii medycyny i aptek.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/index.phpmuseum/schifffahrtsmuseum/index.php Galeria Miejska] | alt= | url= | adres=Wall 65 | lat=54.3227| long=10.1436| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 9013428 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchiffahrtsmuseum@kiel.de
}}
* {{zobacz
| name=Galeria Miejska | alt= | url= | adres=Andreas-Gayk-Straße 31 | lat=54.319| long=10.1341| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 00 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=stadtgalerie@kiel.de. Galeria Miejska w Kilonii została założona w 1988 roku i prezentuje wystawy sztuki międzynarodowej z regionu Morza Bałtyckiego, a także sztuki współczesnej z całych Niemiec i regionu, wszystkie w ramach kontekstów tematycznych. Ponadto Fundacja im. Heinricha Ehmsena oferuje stałą wystawę, która stanowi przegląd obrazów i grafik urodzonego w Kilonii ekspresjonisty Heinricha Ehmsena (1886–1964).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/museum/stadtmuseum_warleberger_hof.php Muzeum miejskie w Warleberger Hof] | alt= | url= | adres=Dänische Straße 19 | lat=54.3244| long=10.141| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 25 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchifffahrtsmuseum@kiel.de​ . Zmieniające się wystawy specjalne z obiektami z bogatej kolekcji muzealnej przybliżają sztukę, kulturę i historię miasta w XIX i XX wieku. Stanowią uzupełnienie stałej ekspozycji poświęconej morskiej historii miasta, znajdującej się w muzeum żeglugi w hali rybnej. W zabytkowej sklepionej piwnicy Warleberger Hof prezentowana jest także niewielka wystawa poświęcona starszej historii miasta.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Muzeum Zoologiczne] | alt= | url= | adres=Hegewischstraße 3 | lat=54.3282| long=10.1442| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Cena: Wstęp: dorośli 4 €, dzieci 2 €, studenci biologii bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Skansen w Molfsee] | alt= | url= | adres=Hamburger Landstraße 97, 24113 Molfsee | lat=54.2752| long=10.079| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree=+49 (0)431 659660 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=service@schloss-gottorf.de. Skansen Molfsee to największy skansen w północnych Niemczech. W sezonie program uzupełniają zmieniające się wystawy specjalne i targi sezonowe. Skansen postrzegany jest jako muzeum przyjazne rodzinom. Na rozległym terenie, na którym znajduje się ponad 70 zabytkowych budynków z różnych regionów między Morzem Północnym a Bałtyckim, odwiedzający mogą zanurzyć się w wiejskim życiu minionych epok. Wystawy w kilku podwórzach i stodołach dostarczają informacji na poszczególne tematy. 
}}
* {{zobacz
| name=[https://kiel-sailing-city.de/kieler-foerde-entdecken/sightseeing/sealevel Sea Level] | alt= | url= | adres=Holstenstraße 2-12 | lat=54.322812| long=10.138861| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Sea-Level to niewielka wystawa Kiel-Marketing e.V., zlokalizowana bezpośrednio w strefie pieszej w Kilonii, poświęcona tematyce mórz i oceanów. Obejmuje ona takie tematy jak wykorzystanie zasobów morskich, ochrona środowiska morskiego oraz eksploracja podwodnego świata. Przestrzeń o powierzchni 400 m² jest niezwykle interaktywna i obejmuje m.in. basen z piłeczkami dla dzieci tuż przy wejściu oraz strefę do odkrywania z lampami UV. Znajduje się tam również „kino podwodne”, idealne do relaksu w chwilach wytchnienia. Otwarte: 31 stycznia – 31 października 2025 r.; od poniedziałku do niedzieli: 10:00–18:00. Wstęp: bezpłatny.
}}
=== Ulice i place ===
[[Plik:Map kiel 1910.jpg|thumb|200px|Kilonia 1910 (w tym Kleiner Kiel)]]
[[Plik:2019-09-22 Holtenau-Tiessenkai (41).jpg|thumb|Tradycyjne żaglowce w Tiessenkai w Holtenau]]
* Poczuj morską atmosferę spacerując wzdłuż nabrzeża {{Znacznik|Kiellinie|54.334555|10.153642|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Kiellinie'''. Znajdziesz tam również Akwarium Kilońskie, w którym można podziwiać głównie rodzime gatunki ryb morskich. Basen z fokami na świeżym powietrzu to popularna atrakcja. Szczególnie podczas Tygodnia Kilońskiego, w różnych punktach nabrzeża cumują żaglowce i tradycyjne żaglowce, takie jak ''Gorch Fock''.
* Do 1846 roku {{Znacznik|Kleiner Kiel|54.3256|10.1369|typ=natura}}'''Kleiner Kiel''' stanowiła ciągłe ramię boczne Fiordu Kilońskiego, obejmując obecny {{Znacznik|Kieler Bootshafen|54.3211|10.1385|typ=natura}}'''Kieler Bootshafen'''. Połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało wówczas zwężone i przerzucone przez most. W 1904 roku most Holsten na skrzyżowaniu Małej Kilonii i portu w Kilonii został zburzony, a kanał wodny zasypano, z wyjątkiem 230-metrowego rurociągu łączącego. W 1982 roku połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało ponownie zasypane, z wyjątkiem 150-metrowego rurociągu łączącego, obejmującego szeroki obszar. W 2008 roku zrodził się pomysł odrestaurowania tego historycznego kanału w sercu miasta. Po publicznych dyskusjach i planowaniu, budowa rozpoczęła się w 2017 roku, a jej zakończenie zaplanowano na koniec 2019 roku. Mały Kanał Kiloński ma na celu ożywienie centrum miasta i poprawę jego ogólnej atrakcyjności.
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/1_Wasserstrasse/1_Nord-Ostsee-Kanal/a_Schleusen/1_Schleuse_Kiel-Holtenau/Schleusenanlage_Kiel-Holtenau_node.html Śluzy Kiel-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.368111| long=10.141028| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=[[Kanał Kiloński]] można łatwo podziwiać z '''platformy widokowej'''. Tuż obok znajduje się pole namiotowe dla kamperów z doskonałym widokiem na aktywność śluz i Fiordu Kilońskiego, aż do portu Tirpitzhafen z okrętami wojennymi.
}}
:Dwie małe komory śluz po stronie północnej są zamknięte od 2014 roku ze względu na ich stan konstrukcyjny. Mają zostać zastąpione nowymi konstrukcjami. Pierwszym krokiem było wypełnienie komór piaskiem w 2019 roku w celu ich stabilizacji. Budowa ma potrwać do 2026 roku. Szczegóły są dostępne. Wystawa Kanału Kilońskiego (dostępna od strony Holtenau) oferuje interaktywne zajęcia historyczne. Cały kompleks śluz ma wiele do zaoferowania. Do śluz w Wik można łatwo dojechać autobusem linii 11 do przystanku 11, podróż trwa około 30 minut z głównego dworca kolejowego. Stamtąd można wsiąść do bezpłatnego promu pasażerskiego „ADLER 1” (rowery są również dozwolone) i dotrzeć do Tiessenkai po krótkim dystansie około 1000 metrów.
* {{zobacz
| name=Tiessenkai | alt= | url= | adres= | lat=54.369003| long=10.150593| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Był to nie tylko osłonięty i bezpieczny port Kanału Kilońskiego, ale prawdopodobnie najbardziej morski zakątek Kilonii. Nabrzeże otrzymało nazwę na cześć dawnego armatora okrętowego „Hermanna Tiessena” w 1976 roku. W jego dawnej siedzibie mieści się obecnie „Schiffercafé” (Kawiarnia Szypera) i „Kombüse” (Kufer). Sąsiadujący z nim trzypiętrowy „Kanalpackhaus” (Magazyn Kanałowy) przypomina czasy przeładunku towarów w Kilonii-Holtenau. Dziś mieści apartamenty i restaurację Hafenwirtschaft. Tradycyjne żaglowce często cumują latem przy Tiessenkai. Na wschodnim krańcu Tiessenkai majestatycznie wznosi się latarnia morska Kiel-Holtenau.
}}
=== Parki ===
* {{Znacznik|Stary Ogród Botaniczny|54.3308|10.1469|typ=natura}}'''Stary Ogród Botaniczny''', Düsternbrooker Weg 19. Tel.: +49 (0)431 568286
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)|54.3481|10.1167|typ=natura}}'''[https://www.uni-kiel.de/de/botanischer-garten Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)]''', Am Botanischen Garten 1-9. Tel.: +49 (0)431 8804276, E-mail: hortus@bot.uni-kiel.de
* {{Znacznik|Schrevenpark|54.328806|10.124639|typ=natura}}'''Schrevenpark'''
* {{Znacznik|Forstbaumschule|54.3464|10.1436|typ=natura}}'''Forstbaumschule'''
* {{Znacznik|Hiroshimapark|54.323972|10.132306|typ=natura}}'''Hiroshimapark'''

=== Inne ===
W pobliżu Kilonii znajdują się dwa '''ogrody zoologiczne''':

* {{Znacznik|Park Dzikiej Przyrody Schwentinental|54.2876 |10.2446|typ=natura}}'''[https://www.schwentinental.de/wohnen/wildpark-schwentinental Park Dzikiej Przyrody Schwentinental]''', Theodor-Storm-Platz 1, 24223 Schwentinental. Tel.: +49 (0)4307 8110, faks: +49 (0)4307 811201, e-mail: info@stadt-schwentinental.de. 40 hektarów pięknego terenu rekreacyjnego, ponad 400 zwierząt wielu gatunków rodzimych, duży plac zabaw z kioskiem, bezpłatny parking. Godziny otwarcia: Park dzikich zwierząt: codziennie od wschodu do zachodu słońca, mini zoo: codziennie od 8:00 do 15:30. Cena: bezpłatnie. 
* {{Znacznik|Zoo Gettorf|54.403056|9.976389|typ=natura}}'''[https://tierparkgettorf.de/startseite.html Zoo Gettorf]''', Süderstr. 33, 24214 Gettorf. Tel.: +49 (0)4346 416 00, Faks: +49 (0)4346 41 60 60, E-mail: info@tierparkgettorf.de. Firma rodzinna działająca od ponad 40 lat, oferująca wyjątkowo różnorodną kolekcję zwierząt egzotycznych, kawiarnię w zoo oraz miejsca na grilla/piknik. Uwaga: wstęp z psami jest wzbroniony. Otwarte: marzec-październik: 9:00-18:00, listopad-luty: 10:00-16:00. Ceny: dorośli 13/11 EUR, dzieci (2-17 lat): 10/8 EUR, rodzina (2 osoby dorosłe + 2 dzieci): 44 EUR.

== Aktywny wypoczynek ==
[[Plik:Kieler Woche.JPG|thumb|Port w Tygodniu Kilońskim]]
=== Żeglarstwo ===
* {{Znacznik|Camp 24/7|54.33262 |10.15120|typ=atrakcja}}'''[https://segelcamp-kiel.de/ Camp 24/7]''', Kielline, 24103 Kilonia (''przystanki 41/42 i 51, przystanek Reventloubrücke''). Tel.: +49 (0)431 9012573, +49 (0)431 2400070 (maj-wrzesień), e-mail: info@camp24-7.de. Kiel promuje się hasłem '''''Sailing.City''''', więc żeglarstwo jest koniecznością. Obóz 24/7 oferuje idealną okazję. Zarówno „próbny żeglarstwo dla każdego”, jak i kompleksowy program dla dzieci pozwalają każdemu spróbować swoich sił w żeglarstwie. Wszyscy miłośnicy sportów wodnych – dzieci, młodzież, dorośli i turyści – mogą uczestniczyć indywidualnie, w grupach lub z rodzinami. Nie jest wymagane wcześniejsze doświadczenie. Obóz jest projektem społecznym, publicznym i niekomercyjnym. Instruktorzy prowadzą zajęcia pod okiem profesjonalnych instruktorów żeglarstwa. Otwarte: 24/7, od maja do września.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
* '''Tydzień Kilonii''' (''Kieler Woche'') [http://www.kieler-woche.de/] - odbywa się pod koniec czerwca.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>9pei9a8xhxz0h1ig4u9jqwf6djsw6my</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158247</id>
      <parentid>158240</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T17:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Żeglarstwo */</comment>
      <origin>158247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59545" sha1="kkg8e5sds32qe84nlr9mi7t0ryvuz8e" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Jako główny port pasażerski (wraz z [[Travemünde]] i [[Rostock]]iem) oraz bałtycki punkt końcowy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], Kilonia odgrywa ważną rolę w żegludze. To właśnie tutaj w 1918 roku zabrzmiał dzwon pogrzebowy niemieckiego monarchizmu, gdy admirałowie chcieli wysłać flotę na ostatnią, chwalebną, lecz pozbawioną militarnego sensu bitwę. Marynarze zbuntowali się przeciwko swoim oficerom, co doprowadziło do rewolucji i powstania rad robotniczych i żołnierskich.

Podczas drugiej wojny światowej Kilonia została poważnie zbombardowana ze względu na stocznię produkującą łodzie podwodne. Obecnie w Kilonii buduje się statki cywilne i wojskowe, a na wschodnim brzegu Förde (fiordu) dominują wysokie dźwigi.

Bombardowanie zniszczyło prawie wszystkie zabytki Kilonii (w rzeczywistości zniszczyło 95% całego miasta); nawet starsze budynki powstały po II wojnie światowej. Jeśli więc przyjedziesz do „Kieler Schloss” (Zamku Kilońskiego), nie rozczaruj się. Z pierwotnego budynku niewiele zostało. Podczas odbudowy powojennej wykorzystano głównie architekturę nowoczesną, a nacisk położono na funkcjonalność i szybkość budowy, a nie na ponadczasowy design czy piękną architekturę.

=== Dzielnice ===
Kilonia leży po obu stronach '''Fiordu Kilońskiego'''. Jest to odnoga [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], która zwęża się ku południu, tworząc port. Ze względu na swoje położenie, niektóre dzielnice nazywane są również wschodnim i zachodnim brzegiem. Po stronie wschodniej do fiordu wpada mała rzeczka '''Schwentine'''. Po stronie zachodniej znajdują się śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], który wpada do Łaby w pobliżu [[Brunsbüttel]].

* {{Znacznik|'''Mitte'''|54.3229816|10.1315913|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mitte''', centrum miasta ze starówką, zamkiem i terminalem promowym

Na wschodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Gaarden'''|54.3|10.133333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Gaarden''', dzielnica, w której dawniej mieszkali stoczniowcy z Howaldtswerke (HDW)
* {{Znacznik|'''Ellerbek'''|54.315|10.169444|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ellerbek''' / {{Znacznik|'''Wellingdorf'''|54.323889|10.173333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wellingdorf''', połączenie osiedla robotniczego i wsi
* {{Znacznik|'''Neumühlen-Dietrichsdorf'''|54.332222|10.1825|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Neumühlen-Dietrichsdorf, dawna wioska rybacka z licznymi wędzarniami ryb, położona na północ od rzeki Schwentine
Na zachodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Düsternbrook'''|54.335833|10.145278|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Düsternbrook''', z budynkami rządu krajowego, dzielnicą willową i kąpieliskiem publicznym
* {{Znacznik|'''Wik'''|54.355556|10.135|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wik''', obszar przemysłowy zdominowany przez marynarkę wojenną
* {{Znacznik|'''Holtenau'''|54.372778|10.141944|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Holtenau''', na północ od Kanału Kilońskiego, dawny port drzewny
* {{Znacznik|'''Pries'''|54.403611|10.156667|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Pries''' - {{Znacznik|'''Friedrichsort'''|54.394722|10.174167|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Friedrichsort''', z małymi stoczniami, marynarką wojenną i lotniskiem
* {{Znacznik|'''Schilksee'''|54.421944|10.1725|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Schilksee''', wieś z plażami i ośrodkiem olimpijskim

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Aerial image of the Kiel-Holtenau airfield.jpg|thumb|Port lotniczy Kilonia-Holtenau]]
{{Znacznik|Port lotniczy Kilonia-Holtenau|54.379469|10.145147|typ=transport}}'''[https://www.airport-kiel.de/home-airport-en.html Port lotniczy Kilonia-Holtenau]''' ({{IATA|KEL}}). Miasto posiada własne lotnisko, Kilonia-Holtenau, ale jego pas startowy jest zbyt krótki dla dużych samolotów i dlatego nie jest już wykorzystywany do lotów regularnych. Dostępne są usługi czarterowe. Lotnisko jest również przystosowane do obsługi pilotów prywatnych. Możliwa jest odprawa celna i graniczna. Personel pokładowy może skorzystać z zakwaterowania.

{{Znacznik|Port lotniczy Hamburg|53.630389|9.988228|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Hamburg]]''' ({{IATA|HAM}}), Flughafenstr. 1-3, 22335 [[Hamburg]]. Tel.: +49 (0)40 507 50, faks: +49 (0)40 50 75 12 34, e-mail: info@ham.airport.de. Port lotniczy Hamburg jest najbliższym lotniskiem z połączeniami międzynarodowymi. [https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius] – autobus lotniskowy z portu lotniczego Hamburg-Fuhlsbüttel – oraz Flixbus oferują regularne połączenia z lotniska w Hamburgu do głównego dworca kolejowego w Kilonii lub tymczasowego centralnego dworca autobusowego. Rozkład jazdy jest skoordynowany między innymi z rozkładem jazdy promów Color Line do Norwegii i Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].

=== Pociągiem ===
[[Plik:Kiel, der Hauptbahnhof.jpg|thumb|Kiel Hauptbahnhof]]
Kilonia jest dobrze skomunikowana z siecią kolejową, choć większość pociągów dalekobieżnych z południa kończy bieg w [[Hamburg]]u.

* Codziennie kursuje kilka bezpośrednich pociągów ICE z południa.
* Pociągi z [[Hamburg]]a do Dworca Głównego w Kilonii kursują co pół godziny.
* Linia kolejowa do [[Flensburg]]a umożliwia dotarcie do większości miast na stałym lądzie [[Dania|Danii]] w ciągu 8 godzin. Istnieje również półgodzinne połączenie do [[Neumünster]], a także linia kolejowa z [[Lüneburg]]a przez [[Lubeka|Lubekę]]. Umożliwia to na przykład podróż z [[Berlin]]a z DeutschlandTicket.

{{Znacznik|Kiel Hauptbahnhof|54.3148|10.1318|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/kiel-hbf Kiel Hauptbahnhof]''', Sophienblatt 25-27, 24114 Kilonia. Dworzec Główny ma dobrą infrastrukturę turystyczną i jest intensywnie użytkowany, zwłaszcza przez pasażerów statków wycieczkowych oraz pieszych i rowerzystów korzystających z codziennie odpływających promów. Dworzec jest często bardzo zatłoczony krótko po przybyciu promów lub statków wycieczkowych. Dworzec jest również łatwo dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Dostęp bez barier jest możliwy przez wejście na placu przed dworcem (rampa). Winda znajduje się przy wejściu od strony Kieler Matrosenplatz, jeden poziom poniżej hali dworca. Dostęp dla wózków inwalidzkich.

{{Znacznik|Przystanek Suchsdorf|54.349181|10.090942|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/suchsdorf Przystanek Suchsdorf]''', Am Bahnhof 3, 24107 Kilonia. Przystanek Suchsdorf znajduje się na linii do [[Flensburg]]a; jednak podróżni z [[Flensburg]]a i [[Dania|Danii]] zazwyczaj kontynuują podróż do dworca głównego. Suchsdorf leży bezpośrednio nad [[Kanał Kiloński|Kanałem Kilońskim]] i jest bliżej dzielnicy '''Holtenau''', popularnego punktu wypadowego na rejsy po Bałtyku.

=== Samochodem === 
Kilonia jest połączona z siecią autostrad drogami [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]], [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] i [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]]/[[Plik:Bundesstraße_404_number.svg|30px]].

* Jadąc z [[Plik:Bundesautobahn_24_number.svg|25px]] (od strony [[Berlin]]a), zaleca się skorzystanie z [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]] ze [[Schwarzenbek]], aby ominąć [[Hamburg]] i tunel pod Łabą, gdzie często tworzą się korki.
* Jadąc z [[Dania|Danii]], należy jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] z [[Rendsburg]]a.
* Jadąc z południa, należy zjechać z [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Bordesholm i jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]] do Kilonii.

=== Autobusem ===
{{Znacznik|Centralny Dworzec Autobusowy|54.317167|10.133972|typ=transport}}'''[https://kiel-wiki.de/ZOB Centralny Dworzec Autobusowy]''' (''ZOB''). Centralny dworzec autobusowy w Kilonii został całkowicie przebudowany. Przystanki autobusów dalekobieżnych znajdują się teraz na nowym ZOB, zaczynając od Auguste-Viktoria-Straße, naprzeciwko głównego dworca kolejowego.

'''[https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius]''' – autobus lotniskowy z [[Port lotniczy Hamburg|lotniska w Hamburgu]] (Fuhlsbüttel) – kursuje regularnie z lotniska w Hamburgu do ZOB w Kilonii, z przystankiem przed dworcem kolejowym. Rozkład jazdy jest skoordynowany z rozkładem jazdy promów Color Line do [[Norwegia|Norwegii]] i promów Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].
[[Plik:2019-06-26 - Parkhaus am Kieler HBF - KiWo2019.jpg|thumb|Parking wielopoziomowy ZOB]]
{{Znacznik|'''Parking wielopoziomowy ZOB'''|54.317564|10.134264|typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://parkhaus-zob-kiel.de/ Parking wielopoziomowy ZOB]''', Auguste-Victoria-Straße 9, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 78 58 30 40, e-mail: kundenservice@psg-greifswald.de. Nowy parking wielopoziomowy z 541 miejscami parkingowymi jest czynny całą dobę od października 2019 roku. Wjazd i wyjazd z parkingu odbywa się podwójną spiralną rampą od strony Auguste-Viktoria-Straße. Wszystkie sześć poziomów parkingu posiada miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych, na trzecim poziomie znajduje się pięć stacji ładowania pojazdów elektrycznych, a na poziomach pierwszym i drugim – miejsca parkingowe dla kobiet. Parking wielopoziomowy znajduje się nad centralnym dworcem autobusowym (ZOB). Jest on dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich i czynny całą dobę.

=== Statkiem ===
[[Plik:Magic in Kiel.jpg|thumb|Prom Color-Line na nabrzeżu Norwegenkai]]
[[Plik:Kiel schwedenkai containers IMG 3819.JPG|thumb|Schwedenkai z promem StenaLine]]
W Fiordzie Kilońskim znajduje się kilka przystani. Na zachodnim, śródmiejskim brzegu znajduje się Schwedenkai (Nabrzeże Szwedzkie), a na przeciwległym, wschodnim brzegu – Norwegenkai (Nabrzeże Norweskie), nowo wybudowane w 1997 roku. Dalej na północ, w dzielnicy Dietrichsdorf, również po wschodniej stronie fiordu, znajduje się Ostuferhafen (Port Wschodniego Brzegu), z którego odpływają promy na [[Litwa|Litwę]]. Ponadto istnieją trzy inne terminale – Ostseekai (Nabrzeże Bałtyckie), Sartorikai i Böllhornkai – wykorzystywane jako przystanie dla statków wycieczkowych. Czasami statki wycieczkowe cumują również w raczej mało zachęcającym Scheerhafen (Port Scheera), położonym bezpośrednio przy śluzach Kanału Kilońskiego w dzielnicy Wik.

{{Znacznik|Norwegenkai|54.3172|10.1402|typ=transport}}'''[https://www.portofkiel.com/cruise_ferry/unsere-terminals.html Norwegenkai]''' (Nabrzeże Norweskie) 
* '''[https://www.colorline.de/ Color Line]''', Norwegenkai, 24143 Kiel-Gaarden. Tel.: +49 (0)431 7300100, e-mail: servicecenter@colorline.de. Promy Color Line kursują codziennie z [[Oslo]], stolicy [[Norwegia|Norwegii]], do Kilonii. Terminal znajduje się zaledwie około 700 m od głównego dworca kolejowego i można do niego łatwo dotrzeć pieszo lub rowerem przez most Hörnbrücke. Terminal jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Godziny otwarcia: codziennie od 8:00 do 15:00. Odprawa: Wyjazd z [[Oslo]] o godz. 14:00, przyjazd do Kilonii następnego dnia rano o godz. 10:00. Podróż powrotna rozpoczyna się o godz. 14:00, powrót do [[Oslo]] o godz. 10:00. Odprawa dla samochodów w Kilonii odbywa się 120 minut przed odjazdem, dla pasażerów pieszych nie później niż 60 minut przed odjazdem.

{{Znacznik|Schwedenkai|54.3197|10.1399|typ=transport}}'''Schwedenkai''' (Nabrzeże Szwedzkie) 
* '''[https://www.stenaline.de/faehren-nach-schweden Stena Line]''', Schwedenkai 1, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9099, (0)1806 020100, faks: +49 (0)431 909200, e-mail: info.de@stenaline.com. Promy Stena Line przypływają codziennie z [[Göteborg]]a w [[Szwecja|Szwecji]] do Kilonii. Odprawa: Przyjazd do Kilonii codziennie o 9:00, odpłynięcie codziennie o 18:15. Odprawa jest możliwa najpóźniej 30 minut przed odpłynięciem, a w szczycie sezonu od godziny 15:00.

{{Znacznik|Ostuferhafen|54.3342|10.1742|typ=transport}}'''Ostuferhafen''' (Port Wschodniego Brzegu)
* '''[https://www.dfds.com/de-de/passagierfaehren/routen/faehren-ins-baltikum/kiel-klaipeda DFDS-Seaways]''', Ostuferhafen 15, 24149 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 20976480, faks: +49 (0)431 20976102, e-mail: passage.kiel@dfds.com. Połączenie promowe z [[Kłajpeda|Kłajpedy]] na [[Litwa|Litwie]] do Kilonii kursuje sześć razy w tygodniu. Podróż trwa 19 godzin. 

Śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]] są interesujące dla pasażerów statków towarowych i stanowią również wartościową atrakcję turystyczną.

Zarówno Kilonia, jak i okoliczne miasta nad Fiordem Kilońskim oferują wiele miejsc do cumowania dla jednostek rekreacyjnych.

=== Rowerem ===
* Przez Kilonię prowadzi Ścieżka Rowerowa Wybrzeża Morza Bałtyckiego.
* Hörnbrücke to punkt początkowy lub końcowy otwartej w maju 2004 roku turystycznej trasy wakacyjnej, Niemieckiego Szlaku Promowego z [[Bremervörde]] do Fiordu Kilońskiego.

=== Pieszo ===
Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E1 oraz Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E6 przebiegają tą samą trasą przez Kilonię, podobnie jak [[Via Jutlandica]].

== Komunikacja ==
{{mapa|54.3375|10.1335|zoom=13|wysokość=500|szerokość=420|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Autobusem i promem ''Förde'' ===
[[Plik:Liniennetz Kiel.pdf|thumb|[[File:BUS-Logo-BVG.svg|20px]] sieć (2024)]]
Kilonia posiada system transportu publicznego oparty na autobusach i promach obsługiwanych przez [https://www.kvg-kiel.de/en/ KVG]. Dostępne są bilety 1-, 3- i 7-dniowe, które oferują turystom dobrą wartość. Do zakupu biletów możesz użyć [http://nah.sh/de/fahrplan/die-nah-sh-app/ aplikacji NAH SH].

Bilet grupowy „''Kleingruppenkarte ohne Sylt-Bus''” może być wyjątkowo korzystny: za łączną kwotę 49,90 euro (stan na maj 2026) na nieograniczone przejazdy od poniedziałku do piątku o godzinie 09:00 lub w soboty, niedziele i święta od godziny 00:00 do godziny 06:00 następnego dnia, grupa maksymalnie 5 osób dorosłych (dzieci gratis) może korzystać ze wszystkich autobusów i pociągów całej sieci SH-Tarif (kraj związkowy [[Szlezwik-Holsztyn]] plus [[Hamburg]], z wyłączeniem wyspy [[Sylt]]).

{| border=1 cellpadding=1 cellspacing=0
|- align=center
|colspan=3|
|Kiel Hbf
|colspan=2|
|- align=center
|Reventlou
|Lehmberg
|Ziegelteich
|'''51'''
|Südfriedhof
|Hassee
|- align=center
|Projensdorf
|Ravensberg
|Unikliniken
|'''62'''
|Marienlust
|Russee
|- align=center
|Projensdorf
|Wik
|Düsternbrook
|'''41''' '''42'''
|Gaarden-Süd
|Meimersdorf
|- align=center
|Suchsdorf
|Eichhofstr.
|Brunswik
|'''22'''
|Gaarden-Ost
|Ellerbek
|- align=center
|Schilksee
|rowspan=2|Wik
|rowspan=2|Brunswik
|'''12''' '''13'''
|colspan=2|
|- align=center
|
|'''11'''
|rowspan=2|Gaarden-Ost
|rowspan=2|Dietrichsdorf
|- align=center
|rowspan=2|Mettenhof
|Schreventeich
|Rathaus / Opernhaus
|'''14'''
|- align=center
|Hasseldieksdamm
|Ziegelteich
|'''31'''
|Ellerbek Süd
|Elmschenhagen
|- align=center
|Wik
|Blücherplatz
|Unikliniken
|'''32''' '''34'''
|Elmschenhagen
|Kroog
|}

=== Taksówką ===
Taksówka jest droga, ale niezawodna. Taksówki są dostępne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu na głównym dworcu kolejowym (Hauptbahnhof) lub można je zamówić przez telefon lub aplikację. Aby wezwać taksówkę, wybierz numer '''+49 431 680101''' (Taxi Kiel) lub '''+49 431 73000''' (Taxi-Zentrale Kiel-Ost). W mieście dobrze sprawdzają się także aplikacje mobilne, takie jak [https://www.taxi.eu/ taxi.eu] czy [https://www.free-now.com/de-en/ freenow]. Większość taksówek akceptuje karty kredytowe, ale zaleca się, aby potwierdzić to u kierowcy przed rozpoczęciem podróży.

=== Rowerem ===
Kilonia jest w dużej mierze płaska i nadaje się do jazdy na rowerze. Głównym węzłem rowerowym jest stacja [https://kiel.de/ Umsteiger] przy głównym dworcu kolejowym, która oferuje całodobowy strzeżony parking oraz wypożyczalnię rowerów miejskich i elektrycznych. Popularna trasa rowerowa prowadzi z centrum miasta do Laboe, a następnie promem do Strande i z powrotem do Kilonii wzdłuż zachodniego wybrzeża.

Na krótkie trasy system wypożyczania rowerów [https://www.kielregion.de/mobilitaetsregion/sprottenflotte/ Sprottenflotte] jest dostępny za pośrednictwem aplikacji Donkey Republic. Nextbike nie jest już dostępny w Kilonii. Rowery należy zwracać w wyznaczonych stacjach (rowery elektryczne i cargo tylko na wyznaczonych stacjach oznaczonych w aplikacji).

* Ceny z kwietnia 2026:
** Rowery standardowe: 0,50 EUR za 15 min, maks. 12 EUR za 24 godz.
** Rowery elektryczne i elektryczne rowery cargo: 2 EUR za 15 min, maks. 35 EUR za 24 godz.
** Rowery cargo (ręczne): 1 EUR za 15 minut, maks. 20 EUR za 24 godziny.
** Karnet 3-dniowy: 9 EUR (obejmuje 18 godzin jazdy w ciągu 3 dni).
Abonenci (np. 8 EUR/miesiąc lub 45 EUR/rok) otrzymują pierwsze 30 minut każdego wypożyczenia za darmo. Rowery można rezerwować bezpłatnie za pośrednictwem aplikacji na maksymalnie 15 minut przed wypożyczeniem.

Nie oczekuj wysokiej jakości rowerów, a jeśli chcesz kask, zabierz swój.

Osoby zatrzymujące się na dłużej (np. studenci wymiany) mogą wypożyczyć rower w Swapfiets za miesięczną opłatą.

{{Znacznik|'''Swapfiets'''|54.323502 |10.136134 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://help.swapfiets.com/kiel Swapfiets]''', Alter Markt 7, 24103 Kilonia. Pn-Wt, Czw-Pt 12:00-18:00; Sob 11:00-17:00; Śr, Nd nieczynne. Abonament rowerowy obejmuje naprawy i ochronę przed kradzieżą. Wysokiej jakości rowery z charakterystyczną niebieską oponą z przodu. Sklep przy Alter Markt oferuje serwis i odbiór (zalecana rezerwacja przez aplikację).
Miesięczne abonamenty od 14,90 do 64,90 euro.

=== Na hulajnodze elektrycznej ===
Dostępne są również hulajnogi elektryczne, a w mieście działają [https://bolt.eu/en-de/ Bolt], [https://www.li.me/en-de/vehicles/scooter Lime] i [https://ridedott.com/pl/ Dott]. Hulajnogi można wypożyczać za pośrednictwem odpowiednich aplikacji. Ceny zazwyczaj obejmują opłatę aktywacyjną w wysokości 1,00 EUR plus stawkę od 0,19 do 0,25 EUR za minutę. W aplikacjach dostępne są różne karnety dzienne lub tygodniowe dla częstych użytkowników.

=== Promem kanałowym ===
Przeprawiając się przez [[Kanał Kiloński]], można przejść przez jeden z kilku mostów (Holtenauer Hochbrücken, Levensauer Hochbrücken) lub skorzystać z promu. ''Adler 1'' w Kiel-Holtenau to mały prom, który przewozi wyłącznie pieszych i rowery; większe promy w Landwehr i Sehestedt przewożą również samochody i motocykle. Korzystanie ze wszystkich promów kanałowych jest bezpłatne dla każdego.

== Warto zobaczyć ==
=== Kościoły ===
[[Plik:Matthias Suessen -5399.jpg|thumb|Petruskirche]]
[[Plik:Jakobikirche Kiel.jpg|thumb|Kościół św. Jakuba]]
[[Plik:Bethlehem-Kirche Kiel - Seitenansicht.jpg|thumb|Kościół Betlejemski]]
* {{zobacz
| name=[https://www.st-nikolai-kiel.de/ Kościół Świętego Mikołaja] | alt= | url= | adres=Alter Markt | lat=54.3228| long=10.14| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 950 98 | fax=+49 (0)431 982 76 73
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@st-nikolai-kiel.de​ . Sankt Nikolai to główny kościół protestancki i najstarszy budynek w Kilonii. Budowę rozpoczęto wkrótce po lokacji miasta, około 1242 roku. W latach 1877-1884 kościół przebudowano w stylu neogotyckim. W czasie II wojny światowej budynek kościoła został poważnie uszkodzony w wyniku nalotu aliantów 22 maja 1944 r. Cenne wyposażenie wnętrza zostało ocalone w latach poprzednich. Odbudowy dokonano w 1950 r. Nie odbudowano starych sklepień; zamiast tego budynek zewnętrzny otrzymał prosty dwuspadowy dach, który łączył wszystkie trzy nawy. W Nikolaikirche znajdują się trzy organy. Przed budynkiem kościoła znajduje się rzeźba Wojownik duchów autorstwa Ernsta Barlacha. Otwarte: codziennie 10:00 - 18:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://ostseemagazin.net/petruskirche-kiel/ Petruskirche] | alt= | url= | adres=Weimarerstraße 1 | lat=54.359213| long=10.135649| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 164 56, | fax=+49 (0)431 139 04
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontakt@akg-kiel.de. Zbudowany w latach 1905-1907 jako kościół garnizonowy marynarki wojennej, ten dom modlitwy stanowi imponujący przykład nowoczesnej protestanckiej architektury sakralnej z początku XX wieku. Zbudowany z cegły w tradycyjnym stylu, z wykorzystaniem wyjątkowo dużych cegieł, w formie klasztornej. Częściowo zniszczony przez bomby w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół św. Piotra został odbudowany w ciągu dwóch miesięcy w 1949 roku, głównie dzięki darowiznom amerykańskiej sekcji Światowej Federacji Luterańskiej. Projekt secesyjnych okien, z zachowaniem oryginalnych przeszkleń, wzmacnia ogólny efekt tego dzieła sztuki.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.lutherjakobi.de/ Kościół św. Jakuba] | alt= | url= | adres=Knooper Weg 12, | lat=54.3234| long=10.1276| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 924 02 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@jakobi-kiel.de​ . Neogotycki kościół wybudowano w 1882 r. Dziś wraz z kościołem luterańskim należy do gminy ewangelicko-luterańskiej jakobi i luterańskiej. Podczas II wojny światowej kościół został zniszczony przez bomby zapalające podczas nalotów na Kilonię w 1944 r., a po wojnie w latach 1952–1954 został odbudowany w uproszczony sposób. Oryginalną spiczastą wieżę zastąpiono filigranową, w kształcie latarni, przeszkloną okrągłą wieżą, która wpuszcza światło dzienne do wnętrza kościoła. Nadał kościołowi popularny przydomek ''Alleluja Gazometr''.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.heiligengeist-kiel.de/ueber-uns/bibelgarten Kościół św. Ansgara] | alt= | url= | adres=Holtenauer Straße 89 | lat=54.3355| long=10.1328| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 58 78 21 12 | fax=+49 (0)431 58 78 21 19
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@heiligengeist-kiel.de. Neogotycki kościół halowy, zbudowany na planie prostokąta z półkolistymi wieżami schodowymi na czterech narożnikach, powstał w latach 1901-1903. Zniszczony podczas nalotów na Kilonię w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół został odbudowany na początku lat 50. XX wieku w bardzo prostym, niemal ewangelicko-reformowanym stylu, ze względu na ograniczone środki. Rozeta w szczycie i kolorowa inskrypcja nad portalem głównym zostały pokryte białym tynkiem. Dalsza renowacja, konieczna ze względu na warunki atmosferyczne, miała miejsce w 1995 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.nordkirche.de/adressen/institutionen/detailansicht/institution/bugenhagen-kiel-ellerbek/ Bugenhagenkirche] | alt= | url= | adres=Lütjenburger Straße 7 | lat=54.31438 | long=10.17241| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 2001417 | fax=+49 (0)431 728575
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@bugenhagenkirche-kiel.de. Pierwszy kościół w Bugenhagen został zbudowany w 1896 roku i zburzony w 1941 roku. W 1948 roku parafianie otrzymali tymczasowy, drewniany kościół od Szwajcarskiej Organizacji Pomocy Kościołowi. Kościół w Bugenhagen w Kilonii-Ellerbek został konsekrowany w 1961 roku. Prosta elegancja nawy podkreśla piękno witrażu ołtarzowego, rozciągającego się od podłogi do sufitu i mającego kształt krzyża.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bethlehem-kirche.de/index.html Kościół Betlejemski] | alt= | url= | adres=Möhrkestraße 9 | lat=54.3922| long=10.1769| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 39 10 38, | fax=+49 (0)431 39 71 32
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontact@bethlehem-kirche.de. Kościół Betlejemski został zbudowany w 1875 roku jako kościół garnizonowy. Miał zastąpić zrujnowaną salę liturgiczną w twierdzy. Uderzające jest nieprawidłowe ustawienie ołtarza na zachód i prosta konstrukcja: budynek o konstrukcji szkieletowej, otynkowany od wewnątrz, obłożony drewnem na zewnątrz, co sprawiło, że kościół halowy zyskał w dawnych czasach pogardliwy przydomek „szopy religijnej” lub „szopy modlitewnej”; nawet dziś wielu nazywa go po prostu „drewnianym kościołem”. Wieżyczka z dzwonem wieńczy kruchtę, ale jego dźwięk ma niewiele wspólnego z religią (pastor Schorn, 1901). Od początku istnienia do 1953 roku kościół był również wykorzystywany do nabożeństw katolickich. Obecny kościół betlejemski, jako jedyny zachowany drewniany budynek sakralny z okresu po 1870 roku w Szlezwiku-Holsztynie, jest oryginalnym zabytkiem kultury o szczególnym znaczeniu i od 1988 roku znajduje się na liście zabytków. W 1999 roku budynek nabyło stowarzyszenie „Interessengemeinschaft Bethlehem-Kirche e.V.” (Związek Interesów Kościoła Betlejemskigo). Ta organizacja non-profit zapewnia jego użytkowanie do celów religijnych i wydarzeń kulturalnych.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.trinitatis-kiel.de/ Kościół św. Marii Magdaleny] | alt= | url= | adres=Im Dorfe 1 | lat=54.2914| long=10.1759| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 78 64 00, | fax=+49 (0)431 78 48 03,
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=mm@trinitatis-kiel.de​ . Kościół Marii Magdaleny w Kilonii-Elmschenhagen został zbudowany w XIII wieku. W XIX wieku kościół został poważnie uszkodzony przez piorun. Nowy budynek ukończono w 1866 roku. Kościół w Elmschenhagen jest jednym z pierwszych miejsc kultu w Szlezwiku-Holsztynie wybudowanym w stylu neogotyckim. Kilku hojnych darczyńców umożliwiło nie tylko budowę, ale i bogate wyposażenie kościoła Marii Magdaleny. Prezbiterium i front organowy zostały zniszczone podczas bombardowań lotniczych w czasie II wojny światowej, a w 1949 roku kościół ponownie otrzymał używane organy. Po kilku remontach organy zostały oddane do użytku 30 października 1994 roku. W prezbiterium widnieją biblijne historie z życia Jezusa Chrystusa, na malowidłach okiennych.
}}
=== Zamki, pałace, dwory ===
[[Plik:Schloss Kiel-msu-1027.jpg|thumb|Zamek Kiloński]]
* {{zobacz
| name=Zamek Kiloński | alt= | url= | adres= | lat=54.3242| long=10.1434| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Centrum średniowiecznego zespołu miejskiego stanowił kościół, klasztor i zamek – późniejszy Zamek Kiloński na wzgórzu nad brzegiem Förde. Później zamek był rezydencją wdów i wtórną rezydencją książąt Gottorf. Katarzyny Wielkiej przeszedł gruntowne przebudowy i renowacje w roku 1763. Ostatni okres świetności przeżywał w latach 1888-1918 jako siedziba i rezydencja księcia pruskiego Heinricha, brata cesarza Wilhelma II. Po ataku bombowym w 1944 r. spłonął imponujący renesansowy budynek, z wyjątkiem zachodniego skrzydła (budynek Pelli), które zachowało się do dziś. W 1957 roku zamek w Kilonii został odbudowany i stał się centralnym ośrodkiem kulturalnym kraju. Dziś ten imponujący budynek jest symbolem nowego początku demokracji i konsekwentnie nowoczesnej odbudowy Kilonii po drugiej wojnie światowej. W rozbudowie mieści się sala koncertowa i regionalne studio NDR. Co roku na terenie kompleksu zamkowego odbywa się około 300 różnych wydarzeń, w których bierze udział nawet 200 000 gości.
}}
=== Budynki ===
[[Plik:Hauptbahnhof Kiel Panorama Sonnenuntergang.jpg|thumb|Dworzec główny w Kilonii]]
[[Plik:KI Flandernbunker.JPG|thumb|Flandernbunker]]
[[Plik:Rathaus-kiel.jpg|thumb|Ratusz w Kilonii]]
[[Plik:Hoernbruecke Kiel.jpg|thumb|Hörnbrücke, otwarty]]
[[Plik:Leuchtturm Holtenau Kiel2001.jpg|thumb|Latarnia morska Kilonia-Holtenau]]
Z uwagi na fakt, że Kilonia była wielokrotnie celem bombardowań alianckich podczas II wojny światowej, niewiele pozostało ze starej zabudowy. Niemniej jednak, znajduje się tu kilka pięknych, odbudowanych i odrestaurowanych budynków, które warto zobaczyć.
* {{zobacz
| name=Dworzec główny w Kilonii | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Główny dworzec kolejowy w Kilonii jest warty zobaczenia, ponieważ był pieczołowicie restaurowany przez wiele lat. Pierwszy dworzec w Kilonii został zbudowany w latach 1843-1846 w Ziegelteich (zasypany w latach 1865-1876), około 500 metrów na północ od obecnego miejsca. Obecna lokalizacja poprawiła dostęp drogowy do portu. Budowa rozpoczęła się w 1895 roku. Stary dworzec został zburzony w 1902 roku. W 1944 roku główny dworzec i przyległe budynki zostały poważnie uszkodzone podczas ciężkiego nalotu bombowego aliantów. Rekonstrukcja dworca w uproszczonej formie rozpoczęła się w 1950 roku. Kompleksowy remont dworca rozpoczął się w 1999 roku. Przeprojektowany dziedziniec dworca i hol na peronie poprzecznym, z licznymi sklepami, zostały zainaugurowane podczas Tygodnia Kilońskiego w czerwcu 2004 roku. Odrestaurowano również Kaisertreppe (Schody Cesarskie) po stronie wschodniej. W 2016 roku zburzono parking nad centralnym dworcem autobusowym, który kiedyś był połączony z dworcem kolejowym; nowy budynek otwarto ponownie w październiku 2019 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.mahnmalkilian.de/flandernbunker.html Flandernbunker] | alt= | url= | adres=Kiellinie 249 | lat=54.354722 | long=10.138889 | wskazówki=Kiel-Wik nad zatoką Hindenburgufer, wejście do portu morskiego
| tollfree=+49 (0)431 590 72 26, | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@kriegszeuge.de​. Bunkier Flanders to wieżowiec z czasów II wojny światowej, który początkowo służył jedynie jako schron dla żołnierzy i centrum dowodzenia w sytuacjach awaryjnych, ale pod koniec wojny został udostępniony także cywilom. Szczególne wrażenie robią mury o grubości dochodzącej do 2 m, wyraźnie widoczne przy otworach. Od 2004 roku bunkier znajduje się na liście zabytków. Można go znaleźć dzięki stowarzyszeniu „Mahnmal Kilian e.V.” Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się: w każdą pierwszą niedzielę miesiąca o godzinie 11:30 (z wyjątkiem stycznia). Koszt wycieczki wynosi 2 € (ulgowy 1 €). Na życzenie możliwe jest umówienie indywidualnych spotkań dla grup i klas szkolnych. Otwarte: poniedziałek - piątek: 11:00 - 15:00, niedziela: 11:00 - 17:00, codziennie w Tygodniu Kilońskim 11:00 - 15:00 oraz środa, sobota i niedziela do 17:00. Cena: 4 €, obniżona 3 €.
}}
* {{zobacz
| name=Ratusz | alt= | url= | adres=Fleethörn 9 | lat=54.3225| long=10.1325| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 10 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Istniejący ratusz na Starym Rynku stał się zbyt mały około 1900 roku dla dynamicznie rozwijającego się miasta stoczniowego i marynarki wojennej. Dlatego obecny ratusz z wieżą został zbudowany w latach 1907–1911 na przedmieściach, na terenie obecnego Placu Ratuszowego, na zachód od starego miasta. Długo nazywano go „Nowym Ratuszem”. Został całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej, z wyjątkiem kilku piwnic. Miasto zleciło budowę ratusza, który obecnie jest zabytkiem, w latach 1907–1911. Zgodnie z tradycją reprezentacyjnej architektury ratuszowej, budynek posiada własną wieżę. Wieża ta jest wzorowana na dzwonnicy, takiej jak Dzwonnica św. Marka w [[Wenecja|Wenecji]]. Wieża Kilońska, mierząca 106 metrów wysokości, przewyższa jednak Dzwonnicę św. Marka o 7,4 metra. Platforma widokowa znajduje się na wysokości 67 metrów i można ją zwiedzać w ramach wycieczek z przewodnikiem. Winda zapewnia dostęp do platformy widokowej na wysokości 67 metrów. Z wieży co kwadrans rozbrzmiewa dźwięk karillonu, który aż do wybicia pełnej godziny odgrywa kolejną ćwierć melodii. Jest to bardzo podobne do dźwięku dzwonów na wieży zegarowej Big Ben w [[Londyn]]ie lub dzwonów ratusza w [[Kopenhaga|Kopenhadze]].
}}
* {{zobacz
| name=[https://theater-kiel.de/start/index.html Opera] | alt= | url= | adres=Rathausplatz 4 | lat=54.3231| long=10.1333| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 19 01 | fax=+49 (0)431 90 16 28 70
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Opera w Kilonii jest zabytkiem i siedzibą Teatru Kilońskiego. Budowa ceglanego budynku, z bogatymi piaskowcowymi detalami i misternie rzeźbioną linią dachu, trwała od 1905 do 1907 roku. Otwarcie teatru nastąpiło 1 października 1907 roku. Podczas II wojny światowej naloty alianckie poważnie uszkodziły teatr miejski. Odbudowa – z zachowaniem istniejących murów – trwała od 1950 do 1953 roku. Obecnie opera, licząca około 840 miejsc, posiada dużą scenę o powierzchni 400 metrów kwadratowych, fosę dla orkiestry/scenę oraz rozbudowany park maszynowy dla Kilońskiego Teatru Muzycznego i Baletu. W 1993 roku opera została wpisana na listę zabytków kultury o szczególnym znaczeniu.
}}
* {{zobacz
| name=[https://structurae.net/de/bauwerke/hoernbruecke-kiel Hörnbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.315| long=10.1356| wskazówki=na głównym dworcu kolejowym
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Most Hörnbrücke łączy centrum miasta ze wschodnim brzegiem Renu. Otwiera się o określonych godzinach i w razie potrzeby, aby umożliwić przepływającym statkom przepływanie pod nim. Jest przeznaczony wyłącznie dla pieszych i rowerzystów. Na początku po ukończeniu budowy w 1997 roku, nazywano go „mostem nic niedziałającym” ze względu na jego zawodną mechanikę.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.baken-net.de/kiel-holtenau_lt.htm Latarnia morska Kilonia-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.369248| long=10.153896| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Latarnia morska, zbudowana w 1895 roku, uważana jest za jedną z najpiękniejszych latarni morskich w Niemczech. W fundamencie wieży znajduje się kamień węgielny wraz z dokumentem założycielskim Kanału Cesarza Wilhelma (Kanał Północnobałtycki). Latarnia morska w Holtenau została gruntownie odnowiona w 1995 roku z okazji 100. rocznicy powstania Kanału Kilońskiego. Dziś otoczony jest terenem zielonym; ośmiokątna podkonstrukcja ceglanej wieży pełni także funkcję sali weselnej. Nie jest udostępniony do zwiedzania, można go zwiedzać z przewodnikiem. Z podnóża latarni roztacza się doskonały widok na to, co dzieje się zarówno w Fiordzie Kilońskim, jak i w śluzach.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/6_Presse/1_Bilder/_Historische_Bilder/k_Bruecken/2_Levensauer_Hochbruecke/levensauer_hochbruecke_text.html Levensauer Hochbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.3678| long=10.0758| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=to kombinowany most kolejowy i drogowy z pierwszego okresu budowy kanału (1894). Znajduje się w obszarze miejskim Kilonii. Ze względu na geometrię łuku znacznie ogranicza szerokość przejścia kanału. Aby umożliwić spotkanie statków, NOK ma zostać poszerzony w rejonie tego wąskiego gardła, a most ma zostać zastąpiony nowym budynkiem.
}}
=== Muzea ===
[[Plik:Geomar RV Alkor IMO 8905880 IMG 3653 kiel.JPG|thumb|Akwarium, Geomar i statek badawczy ALKOR]]
[[Plik:Antikensammlung Kiel 198.JPG|thumb|Widok uniwersyteckiej kolekcji zabytków w galerii sztuki.]]
[[Plik:Maschinenmuseum Kiel-Wik 2016c.jpg|thumb|Muzeum Maszyn Kiel-Wik]]
[[Plik:Schifffahrtsmuseum Kiel 2014.jpg|thumb|Muzeum Morskie w Kilonii]]
* {{zobacz
| name=[https://www.aquarium-geomar.de/ Akwarium Geomar] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 20 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6001637 | fax=+49 (0)431 600 1631
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=aqki1@aquarium-kiel.de​ . Fokarski zbiornik akwarium można obejrzeć także z zewnątrz, bez konieczności odwiedzania samego akwarium, dlatego stanowi to małą zachętę dla dzieci, aby zachęcić je do spaceru zachodnim brzegiem fiordu. Przed akwarium, które jest częścią uniwersyteckiego instytutu badawczego Geomar, zacumowany jest statek badawczy RV ALKOR. Otwarte: kwiecień - wrzesień 9:00 - 19:00, październik - marzec 9:00 - 17:00 Cena: dorośli 3 €, Ki. 2 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.haw-kiel.de/computermuseum/ Computermuseum] | alt= | url= | adres=Bunkier Eichenbergskamp, ​​​​Eichenbergskamp 8 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Geologiczne i Mineralogiczne | alt= | url= | adres=Ludewig-Meyn-Str. 10-12 | lat=54.33682 | long=10.12055| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 8802693 | fax=+49 (0)431 8804376
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: Pon. - Czw. 8:30 - 16:00 i piątek 8:30 - 14:00 Cena: Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Przemysłu Odlewnictwa Metali Howaldtsche | alt= | url= | adres=Grenzstraße 1 | lat=54.3306| long=10.1775| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 3877439 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: niedziela, 14:00-17:00 (tylko w sezonie). Cena: dorośli 2 €, dzieci 1 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kunsthalle-kiel.de/de/aktuelle-ausstellungen Kunsthalle Kiel] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 1 | lat=54.328611| long=10.146111| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@kunsthalle-kiel.de​. z kolekcją antyków. Otwarte: wtorek-niedziela: 10:00 - 18:00, środa: 10:00 - 20:00 Cena: 7€(4€).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.schleswig-holstein.de/DE/landesregierung/ministerien-behoerden/LBSH/lbsh_node Zbiór historii regionalnej/panstwowej Biblioteki Państwowej Szlezwiku-Holsztynu] | alt= | url= | adres=Wall 47/51 | lat=54.32183 | long=10.14287| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6967733 | fax=+49 (0)431 69677 11
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=landesbibliothek@shlb.landsh.de. Otwarte: poniedziałek, środa, piątek: 9:00-17:00, wtorek, czwartek: 9:00-19:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.maschinenmuseum-kiel-wik.de/ Muzeum Maszyn] | alt= | url= | adres=Am Kiel-Kanal 44 | lat=54.3642| long=10.1382| wskazówki=Autobus linii 11: przystanek Auberg lub Wik-Kanal lub autobus linii 33, 91, 501/502, 900/901: przystanek Schleusenstraße
| tollfree=+49 (0)431 26 09 33 20 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Założyciele Muzeum Maszyn chcą zachować i zaprezentować fragment historii inżynierii mechanicznej Kilonii. Od delikatnego funkcjonalnego modelu po ważący tony silnik parowy – (prawie) wszystkie eksponaty zostały przywrócone do stanu używalności. Tutaj możesz doświadczyć historycznych maszyn energetycznych w akcji i przekonać się na własnej skórze, jak można wprawić w ruch przekładnie za pomocą siły własnych mięśni lub jak wyczerpujące jest rozgrzewanie i rozpędzanie silnika parowego. Otwarte: pon.-pt. 10:00-16:00; zamknięte: święto państwowe. Cena: bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.med-hist.uni-kiel.de/ Muzeum Historyczne Medycyny i Farmacji] | alt= | url= | adres=Brunswiker Straße 2 | lat=54.3276| long=10.1438| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 880 57 21 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=medmuseum@med-hist.uni-kiel.de​ . Kolekcja historii medycyny i farmacji jest częścią Uniwersytetu Christiana Albrechta w Kilonii i jednocześnie muzeum historii medycyny i aptek.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/index.phpmuseum/schifffahrtsmuseum/index.php Galeria Miejska] | alt= | url= | adres=Wall 65 | lat=54.3227| long=10.1436| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 9013428 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchiffahrtsmuseum@kiel.de
}}
* {{zobacz
| name=Galeria Miejska | alt= | url= | adres=Andreas-Gayk-Straße 31 | lat=54.319| long=10.1341| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 00 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=stadtgalerie@kiel.de. Galeria Miejska w Kilonii została założona w 1988 roku i prezentuje wystawy sztuki międzynarodowej z regionu Morza Bałtyckiego, a także sztuki współczesnej z całych Niemiec i regionu, wszystkie w ramach kontekstów tematycznych. Ponadto Fundacja im. Heinricha Ehmsena oferuje stałą wystawę, która stanowi przegląd obrazów i grafik urodzonego w Kilonii ekspresjonisty Heinricha Ehmsena (1886–1964).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/museum/stadtmuseum_warleberger_hof.php Muzeum miejskie w Warleberger Hof] | alt= | url= | adres=Dänische Straße 19 | lat=54.3244| long=10.141| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 25 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchifffahrtsmuseum@kiel.de​ . Zmieniające się wystawy specjalne z obiektami z bogatej kolekcji muzealnej przybliżają sztukę, kulturę i historię miasta w XIX i XX wieku. Stanowią uzupełnienie stałej ekspozycji poświęconej morskiej historii miasta, znajdującej się w muzeum żeglugi w hali rybnej. W zabytkowej sklepionej piwnicy Warleberger Hof prezentowana jest także niewielka wystawa poświęcona starszej historii miasta.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Muzeum Zoologiczne] | alt= | url= | adres=Hegewischstraße 3 | lat=54.3282| long=10.1442| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Cena: Wstęp: dorośli 4 €, dzieci 2 €, studenci biologii bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Skansen w Molfsee] | alt= | url= | adres=Hamburger Landstraße 97, 24113 Molfsee | lat=54.2752| long=10.079| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree=+49 (0)431 659660 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=service@schloss-gottorf.de. Skansen Molfsee to największy skansen w północnych Niemczech. W sezonie program uzupełniają zmieniające się wystawy specjalne i targi sezonowe. Skansen postrzegany jest jako muzeum przyjazne rodzinom. Na rozległym terenie, na którym znajduje się ponad 70 zabytkowych budynków z różnych regionów między Morzem Północnym a Bałtyckim, odwiedzający mogą zanurzyć się w wiejskim życiu minionych epok. Wystawy w kilku podwórzach i stodołach dostarczają informacji na poszczególne tematy. 
}}
* {{zobacz
| name=[https://kiel-sailing-city.de/kieler-foerde-entdecken/sightseeing/sealevel Sea Level] | alt= | url= | adres=Holstenstraße 2-12 | lat=54.322812| long=10.138861| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Sea-Level to niewielka wystawa Kiel-Marketing e.V., zlokalizowana bezpośrednio w strefie pieszej w Kilonii, poświęcona tematyce mórz i oceanów. Obejmuje ona takie tematy jak wykorzystanie zasobów morskich, ochrona środowiska morskiego oraz eksploracja podwodnego świata. Przestrzeń o powierzchni 400 m² jest niezwykle interaktywna i obejmuje m.in. basen z piłeczkami dla dzieci tuż przy wejściu oraz strefę do odkrywania z lampami UV. Znajduje się tam również „kino podwodne”, idealne do relaksu w chwilach wytchnienia. Otwarte: 31 stycznia – 31 października 2025 r.; od poniedziałku do niedzieli: 10:00–18:00. Wstęp: bezpłatny.
}}
=== Ulice i place ===
[[Plik:Map kiel 1910.jpg|thumb|200px|Kilonia 1910 (w tym Kleiner Kiel)]]
[[Plik:2019-09-22 Holtenau-Tiessenkai (41).jpg|thumb|Tradycyjne żaglowce w Tiessenkai w Holtenau]]
* Poczuj morską atmosferę spacerując wzdłuż nabrzeża {{Znacznik|Kiellinie|54.334555|10.153642|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Kiellinie'''. Znajdziesz tam również Akwarium Kilońskie, w którym można podziwiać głównie rodzime gatunki ryb morskich. Basen z fokami na świeżym powietrzu to popularna atrakcja. Szczególnie podczas Tygodnia Kilońskiego, w różnych punktach nabrzeża cumują żaglowce i tradycyjne żaglowce, takie jak ''Gorch Fock''.
* Do 1846 roku {{Znacznik|Kleiner Kiel|54.3256|10.1369|typ=natura}}'''Kleiner Kiel''' stanowiła ciągłe ramię boczne Fiordu Kilońskiego, obejmując obecny {{Znacznik|Kieler Bootshafen|54.3211|10.1385|typ=natura}}'''Kieler Bootshafen'''. Połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało wówczas zwężone i przerzucone przez most. W 1904 roku most Holsten na skrzyżowaniu Małej Kilonii i portu w Kilonii został zburzony, a kanał wodny zasypano, z wyjątkiem 230-metrowego rurociągu łączącego. W 1982 roku połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało ponownie zasypane, z wyjątkiem 150-metrowego rurociągu łączącego, obejmującego szeroki obszar. W 2008 roku zrodził się pomysł odrestaurowania tego historycznego kanału w sercu miasta. Po publicznych dyskusjach i planowaniu, budowa rozpoczęła się w 2017 roku, a jej zakończenie zaplanowano na koniec 2019 roku. Mały Kanał Kiloński ma na celu ożywienie centrum miasta i poprawę jego ogólnej atrakcyjności.
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/1_Wasserstrasse/1_Nord-Ostsee-Kanal/a_Schleusen/1_Schleuse_Kiel-Holtenau/Schleusenanlage_Kiel-Holtenau_node.html Śluzy Kiel-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.368111| long=10.141028| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=[[Kanał Kiloński]] można łatwo podziwiać z '''platformy widokowej'''. Tuż obok znajduje się pole namiotowe dla kamperów z doskonałym widokiem na aktywność śluz i Fiordu Kilońskiego, aż do portu Tirpitzhafen z okrętami wojennymi.
}}
:Dwie małe komory śluz po stronie północnej są zamknięte od 2014 roku ze względu na ich stan konstrukcyjny. Mają zostać zastąpione nowymi konstrukcjami. Pierwszym krokiem było wypełnienie komór piaskiem w 2019 roku w celu ich stabilizacji. Budowa ma potrwać do 2026 roku. Szczegóły są dostępne. Wystawa Kanału Kilońskiego (dostępna od strony Holtenau) oferuje interaktywne zajęcia historyczne. Cały kompleks śluz ma wiele do zaoferowania. Do śluz w Wik można łatwo dojechać autobusem linii 11 do przystanku 11, podróż trwa około 30 minut z głównego dworca kolejowego. Stamtąd można wsiąść do bezpłatnego promu pasażerskiego „ADLER 1” (rowery są również dozwolone) i dotrzeć do Tiessenkai po krótkim dystansie około 1000 metrów.
* {{zobacz
| name=Tiessenkai | alt= | url= | adres= | lat=54.369003| long=10.150593| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Był to nie tylko osłonięty i bezpieczny port Kanału Kilońskiego, ale prawdopodobnie najbardziej morski zakątek Kilonii. Nabrzeże otrzymało nazwę na cześć dawnego armatora okrętowego „Hermanna Tiessena” w 1976 roku. W jego dawnej siedzibie mieści się obecnie „Schiffercafé” (Kawiarnia Szypera) i „Kombüse” (Kufer). Sąsiadujący z nim trzypiętrowy „Kanalpackhaus” (Magazyn Kanałowy) przypomina czasy przeładunku towarów w Kilonii-Holtenau. Dziś mieści apartamenty i restaurację Hafenwirtschaft. Tradycyjne żaglowce często cumują latem przy Tiessenkai. Na wschodnim krańcu Tiessenkai majestatycznie wznosi się latarnia morska Kiel-Holtenau.
}}
=== Parki ===
* {{Znacznik|Stary Ogród Botaniczny|54.3308|10.1469|typ=natura}}'''Stary Ogród Botaniczny''', Düsternbrooker Weg 19. Tel.: +49 (0)431 568286
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)|54.3481|10.1167|typ=natura}}'''[https://www.uni-kiel.de/de/botanischer-garten Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)]''', Am Botanischen Garten 1-9. Tel.: +49 (0)431 8804276, E-mail: hortus@bot.uni-kiel.de
* {{Znacznik|Schrevenpark|54.328806|10.124639|typ=natura}}'''Schrevenpark'''
* {{Znacznik|Forstbaumschule|54.3464|10.1436|typ=natura}}'''Forstbaumschule'''
* {{Znacznik|Hiroshimapark|54.323972|10.132306|typ=natura}}'''Hiroshimapark'''

=== Inne ===
W pobliżu Kilonii znajdują się dwa '''ogrody zoologiczne''':

* {{Znacznik|Park Dzikiej Przyrody Schwentinental|54.2876 |10.2446|typ=natura}}'''[https://www.schwentinental.de/wohnen/wildpark-schwentinental Park Dzikiej Przyrody Schwentinental]''', Theodor-Storm-Platz 1, 24223 Schwentinental. Tel.: +49 (0)4307 8110, faks: +49 (0)4307 811201, e-mail: info@stadt-schwentinental.de. 40 hektarów pięknego terenu rekreacyjnego, ponad 400 zwierząt wielu gatunków rodzimych, duży plac zabaw z kioskiem, bezpłatny parking. Godziny otwarcia: Park dzikich zwierząt: codziennie od wschodu do zachodu słońca, mini zoo: codziennie od 8:00 do 15:30. Cena: bezpłatnie. 
* {{Znacznik|Zoo Gettorf|54.403056|9.976389|typ=natura}}'''[https://tierparkgettorf.de/startseite.html Zoo Gettorf]''', Süderstr. 33, 24214 Gettorf. Tel.: +49 (0)4346 416 00, Faks: +49 (0)4346 41 60 60, E-mail: info@tierparkgettorf.de. Firma rodzinna działająca od ponad 40 lat, oferująca wyjątkowo różnorodną kolekcję zwierząt egzotycznych, kawiarnię w zoo oraz miejsca na grilla/piknik. Uwaga: wstęp z psami jest wzbroniony. Otwarte: marzec-październik: 9:00-18:00, listopad-luty: 10:00-16:00. Ceny: dorośli 13/11 EUR, dzieci (2-17 lat): 10/8 EUR, rodzina (2 osoby dorosłe + 2 dzieci): 44 EUR.

== Aktywny wypoczynek ==
[[Plik:Kieler Woche.JPG|thumb|Port w Tygodniu Kilońskim]]
=== Żeglarstwo ===
* {{Znacznik|Camp 24/7|54.33262 |10.15120|typ=atrakcja}}'''[https://segelcamp-kiel.de/ Camp 24/7]''', Kielline, 24103 Kilonia (''przystanki 41/42 i 51, przystanek Reventloubrücke''). Tel.: +49 (0)431 9012573, +49 (0)431 2400070 (maj-wrzesień), e-mail: info@camp24-7.de. Kiel promuje się hasłem '''''Sailing.City''''', więc żeglarstwo jest koniecznością. Obóz 24/7 oferuje idealną okazję. Zarówno „próbny żeglarstwo dla każdego”, jak i kompleksowy program dla dzieci pozwalają każdemu spróbować swoich sił w żeglarstwie. Wszyscy miłośnicy sportów wodnych – dzieci, młodzież, dorośli i turyści – mogą uczestniczyć indywidualnie, w grupach lub z rodzinami. Nie jest wymagane wcześniejsze doświadczenie. Obóz jest projektem społecznym, publicznym i niekomercyjnym. Instruktorzy prowadzą zajęcia pod okiem profesjonalnych instruktorów żeglarstwa. Otwarte: 24/7, od maja do września.

=== Plaża ===
* W samej Kilonii najpopularniejsza jest {{Znacznik|Plaża Falkenstein|54.3982 |10.1903|typ=natura}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/strand_falckenstein.php plaża Falkenstein]'''. Mierzy około 2,5 km długości i jest najdłuższą plażą w Kilonii, z czego 1860 m to strzeżone kąpielisko. Szczyci się drobnym piaskiem i zapierającymi dech w piersiach widokami na najpiękniejsze statki wycieczkowe, promy i statki towarowe, które przepływają niemal na wyciągnięcie ręki. Oprócz 300-metrowej plaży dla psów, znajdują się tam toalety, molo dla wózków inwalidzkich, bar z przekąskami, plac zabaw dla dzieci, minigolf i miejsce do grillowania. Parking znajduje się około 300 m od plaży. Łatwo do niej dojechać komunikacją miejską: autobusem linii 502 (przystanek „An der Schanze”), a następnie krótkim spacerem do autobusu plażowego. Latem można również popłynąć promem do terminalu promowego Falckenstein.
* {{Znacznik|Plaża Schilksee|54.4225 |10.1766|typ=natura}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/strand_schilksee.php Plaża Schilksee]''' ma 830 m strzeżonej plaży, a kolejne 370 m to niestrzeżona strefa dla nudystów. Oferuje drobny piasek, kiosk i toalety, a także wypożyczalnię leżaków i rowerów wodnych. Parking jest dostępny przy Centrum Olimpijskim, ale przy dobrej pogodzie liczba miejsc jest bardzo ograniczona. Znajduje się tu również kryty basen Schilksee.
* Okolice Kilonii szczycą się kilkoma pięknymi plażami, z których najbardziej znane to '''[[Laboe]]''', '''Stein''' i '''Schönberger Strand'''. W weekendy do Schönberger Strand kursuje [https://www.vvm-museumsbahn.de/ix/ix-start/ix-start.php?id=200 zabytkowa kolejka]. Plaża Heikendorf jest popularna zarówno wśród turystów, jak i mieszkańców, ale gmina '''Heikendorf''' pobiera opłatę klimatyczną.

=== Baseny ===
* {{Znacznik|Hörnbad|54.33262 |10.15120|typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/hoernbad.php Hörnbad]''' (''basen sportowy, fitness i rodzinny''), Anni-Wadle-Weg 1, 24143 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9011420, faks: +49 (0)431 9011490, e-mail: info@kieler-baeder.de. Basen kryty i odkryty z basenem sportowym (osiem torów o długości 50 metrów), basenem zewnętrznym, basenem szkoleniowym, basenem rekreacyjnym, 70-metrową zjeżdżalnią wodną, ​​jacuzzi i strefą wellness z czterema saunami tematycznymi. Dostęp dla wózków inwalidzkich. Godziny otwarcia: Strefa sportowa: pon.-pt. 6:00-21:00, sob. 8:00-21:00, niedz. 8:00-20:00 / Strefa rekreacyjna: pon.-sob. 10:00-21:00, niedz. 10:00-20:00. Cena: Bilet 2,5 godz./dzień: Dorośli 6,70 EUR/12,00 EUR, dzieci do 17 lat 3,30 EUR/7,00 EUR.

==== Baseny zewnętrzne ====
[[Plik:Seebadeanstalt Holtenau msu2017- msu2017-9770.jpg|thumb|300px|Kąpielisko Holtenau]]
* {{Znacznik|Kąpielisko nadmorskie Düsternbrook|54.34696|10.15401|typ=atrakcja}}'''[https://seebar-kiel.de/ Kąpielisko nadmorskie Düsternbrook]''', Kiellinie 130, 24105 Kilonia (''łatwy dojazd komunikacją miejską (przystanek Bellevue)''). Tel.: +49 (0)431 34185, faks: +49 (0)431 2201940, e-mail: info@seebad-duesternbrook.com. Kąpielisko nadmorskie zbudowane w całości na molo. Otwarte: 28 marca - 23 października: codziennie od 10:00 do 23:00. Pływanie: 15 czerwca - 15 września 2014 r., codziennie od 10:00 do 19:00. Cena: dorośli 2,80 EUR, dzieci 1,80 EUR. 
* {{Znacznik|Kąpielisko Holtenau|54.371167|10.156194|typ=atrakcja}}'''[https://seebad-holtenau.de/ Kąpielisko Holtenau]''', Holtenauer Reede, 24159 Kilonia (''w pobliżu śluz Kanału Kilońskiego w Holtenau''). Adres e-mail: info@seebad-holtenau.de. Kąpielisko nadmorskie zbudowane w całości na molo, bez plaży. Zarządzane przez: Stowarzyszenie Przyjaciół Kąpieliska Nadmorskiego.
* {{Znacznik|Eiderbad Hammer|54.28570 |10.07137 |typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/eiderbad_hammer.php Eiderbad Hammer]''' (''Basen otwarty o rodzinnej atmosferze''), Eiderbrook, 24113 Kilonia. Eiderbad jest zarządzany przez Fundację Drachensee, zapewniającą zatrudnienie osobom z niepełnosprawnościami w miesiącach letnich. Eiderbad Hammer to ogrzewany słońcem basen otwarty o rodzinnej atmosferze, położony w idyllicznej okolicy bezpośrednio nad rzeką Eider. Znajdziesz tu basen (o wymiarach 15 x 30 m), brodzik oraz trawnik do opalania o powierzchni 9000 metrów kwadratowych z kioskiem. 
* {{Znacznik|Pomost kąpielowy w Fiordzie Kilońskim|54.33249 |10.15201 |typ=atrakcja}}'''Pomost kąpielowy w Fiordzie Kilońskim''' (Segelcamp  24/7), Camp 24/7, Kielline, 24103 Kiel (''przystanki 41/42 i 51, przystanek: Reventloubrücke''). Pomost kąpielowy na Kiellinie. Kiel Marketing, jako operator kempingu, zapewnia niezbędny nadzór nad zajęciami pływackimi i zapewnia udogodnienia, takie jak toalety. Na nowo utworzonym kąpielisku nie występują żadne kolizje z ruchem statków.
* {{Znacznik|Basen odkryty Katzheide|54.30956 |10.15674 |typ=atrakcja}}'''Basen odkryty Katzheide''', Von-der-Gröben-Straße, 24143 Kilonia (''przystanki 22, 101 i 71, przystanek: Stoschstraße''). Tel.: +49 (0)431 732423. Basen zostanie zmodernizowany i będzie miał stalowy basen z 6 torami o długości 25 m każdy, 2 torami o długości 50 m każdy oraz strefą kąpielową o głębokości od 0 do 1,35 m.

==== Łaźnie wewnętrzne ====
* Na północ od Kanału Kilońskiego znajduje się {{Znacznik|Basen Schilksee|54.42925|10.168361|typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/schwimmhalle_schilksee.php basen Schilksee]''', Drachenbahn 18, 24159 Kiel (''dojazd autobusami linii 33, 501, 502 i 901 (przystanek Olympiazentrum)''). Tel.: +49 (0)431 260 404 41, faks: +49 (0)431 260 404 4, e-mail: info@kieler-baeder.de. Ten basen sportowo-rekreacyjny znajduje się na terenie dawnego kompleksu pływackiego olimpijskiego i oferuje basen z pięcioma 25-metrowymi torami, brodzik dla dzieci oraz parking przy Centrum Olimpijskim. ''Basen jest obecnie zamknięty z powodu remontu''.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
* '''Tydzień Kilonii''' (''Kieler Woche'') [http://www.kieler-woche.de/] - odbywa się pod koniec czerwca.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>kkg8e5sds32qe84nlr9mi7t0ryvuz8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158249</id>
      <parentid>158247</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T11:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Łaźnie wewnętrzne */</comment>
      <origin>158249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60478" sha1="mitnl63tmv3xo8re5ert9a1dn73qtd2" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Jako główny port pasażerski (wraz z [[Travemünde]] i [[Rostock]]iem) oraz bałtycki punkt końcowy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], Kilonia odgrywa ważną rolę w żegludze. To właśnie tutaj w 1918 roku zabrzmiał dzwon pogrzebowy niemieckiego monarchizmu, gdy admirałowie chcieli wysłać flotę na ostatnią, chwalebną, lecz pozbawioną militarnego sensu bitwę. Marynarze zbuntowali się przeciwko swoim oficerom, co doprowadziło do rewolucji i powstania rad robotniczych i żołnierskich.

Podczas drugiej wojny światowej Kilonia została poważnie zbombardowana ze względu na stocznię produkującą łodzie podwodne. Obecnie w Kilonii buduje się statki cywilne i wojskowe, a na wschodnim brzegu Förde (fiordu) dominują wysokie dźwigi.

Bombardowanie zniszczyło prawie wszystkie zabytki Kilonii (w rzeczywistości zniszczyło 95% całego miasta); nawet starsze budynki powstały po II wojnie światowej. Jeśli więc przyjedziesz do „Kieler Schloss” (Zamku Kilońskiego), nie rozczaruj się. Z pierwotnego budynku niewiele zostało. Podczas odbudowy powojennej wykorzystano głównie architekturę nowoczesną, a nacisk położono na funkcjonalność i szybkość budowy, a nie na ponadczasowy design czy piękną architekturę.

=== Dzielnice ===
Kilonia leży po obu stronach '''Fiordu Kilońskiego'''. Jest to odnoga [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], która zwęża się ku południu, tworząc port. Ze względu na swoje położenie, niektóre dzielnice nazywane są również wschodnim i zachodnim brzegiem. Po stronie wschodniej do fiordu wpada mała rzeczka '''Schwentine'''. Po stronie zachodniej znajdują się śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], który wpada do Łaby w pobliżu [[Brunsbüttel]].

* {{Znacznik|'''Mitte'''|54.3229816|10.1315913|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mitte''', centrum miasta ze starówką, zamkiem i terminalem promowym

Na wschodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Gaarden'''|54.3|10.133333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Gaarden''', dzielnica, w której dawniej mieszkali stoczniowcy z Howaldtswerke (HDW)
* {{Znacznik|'''Ellerbek'''|54.315|10.169444|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ellerbek''' / {{Znacznik|'''Wellingdorf'''|54.323889|10.173333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wellingdorf''', połączenie osiedla robotniczego i wsi
* {{Znacznik|'''Neumühlen-Dietrichsdorf'''|54.332222|10.1825|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Neumühlen-Dietrichsdorf, dawna wioska rybacka z licznymi wędzarniami ryb, położona na północ od rzeki Schwentine
Na zachodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Düsternbrook'''|54.335833|10.145278|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Düsternbrook''', z budynkami rządu krajowego, dzielnicą willową i kąpieliskiem publicznym
* {{Znacznik|'''Wik'''|54.355556|10.135|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wik''', obszar przemysłowy zdominowany przez marynarkę wojenną
* {{Znacznik|'''Holtenau'''|54.372778|10.141944|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Holtenau''', na północ od Kanału Kilońskiego, dawny port drzewny
* {{Znacznik|'''Pries'''|54.403611|10.156667|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Pries''' - {{Znacznik|'''Friedrichsort'''|54.394722|10.174167|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Friedrichsort''', z małymi stoczniami, marynarką wojenną i lotniskiem
* {{Znacznik|'''Schilksee'''|54.421944|10.1725|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Schilksee''', wieś z plażami i ośrodkiem olimpijskim

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Aerial image of the Kiel-Holtenau airfield.jpg|thumb|Port lotniczy Kilonia-Holtenau]]
{{Znacznik|Port lotniczy Kilonia-Holtenau|54.379469|10.145147|typ=transport}}'''[https://www.airport-kiel.de/home-airport-en.html Port lotniczy Kilonia-Holtenau]''' ({{IATA|KEL}}). Miasto posiada własne lotnisko, Kilonia-Holtenau, ale jego pas startowy jest zbyt krótki dla dużych samolotów i dlatego nie jest już wykorzystywany do lotów regularnych. Dostępne są usługi czarterowe. Lotnisko jest również przystosowane do obsługi pilotów prywatnych. Możliwa jest odprawa celna i graniczna. Personel pokładowy może skorzystać z zakwaterowania.

{{Znacznik|Port lotniczy Hamburg|53.630389|9.988228|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Hamburg]]''' ({{IATA|HAM}}), Flughafenstr. 1-3, 22335 [[Hamburg]]. Tel.: +49 (0)40 507 50, faks: +49 (0)40 50 75 12 34, e-mail: info@ham.airport.de. Port lotniczy Hamburg jest najbliższym lotniskiem z połączeniami międzynarodowymi. [https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius] – autobus lotniskowy z portu lotniczego Hamburg-Fuhlsbüttel – oraz Flixbus oferują regularne połączenia z lotniska w Hamburgu do głównego dworca kolejowego w Kilonii lub tymczasowego centralnego dworca autobusowego. Rozkład jazdy jest skoordynowany między innymi z rozkładem jazdy promów Color Line do Norwegii i Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].

=== Pociągiem ===
[[Plik:Kiel, der Hauptbahnhof.jpg|thumb|Kiel Hauptbahnhof]]
Kilonia jest dobrze skomunikowana z siecią kolejową, choć większość pociągów dalekobieżnych z południa kończy bieg w [[Hamburg]]u.

* Codziennie kursuje kilka bezpośrednich pociągów ICE z południa.
* Pociągi z [[Hamburg]]a do Dworca Głównego w Kilonii kursują co pół godziny.
* Linia kolejowa do [[Flensburg]]a umożliwia dotarcie do większości miast na stałym lądzie [[Dania|Danii]] w ciągu 8 godzin. Istnieje również półgodzinne połączenie do [[Neumünster]], a także linia kolejowa z [[Lüneburg]]a przez [[Lubeka|Lubekę]]. Umożliwia to na przykład podróż z [[Berlin]]a z DeutschlandTicket.

{{Znacznik|Kiel Hauptbahnhof|54.3148|10.1318|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/kiel-hbf Kiel Hauptbahnhof]''', Sophienblatt 25-27, 24114 Kilonia. Dworzec Główny ma dobrą infrastrukturę turystyczną i jest intensywnie użytkowany, zwłaszcza przez pasażerów statków wycieczkowych oraz pieszych i rowerzystów korzystających z codziennie odpływających promów. Dworzec jest często bardzo zatłoczony krótko po przybyciu promów lub statków wycieczkowych. Dworzec jest również łatwo dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Dostęp bez barier jest możliwy przez wejście na placu przed dworcem (rampa). Winda znajduje się przy wejściu od strony Kieler Matrosenplatz, jeden poziom poniżej hali dworca. Dostęp dla wózków inwalidzkich.

{{Znacznik|Przystanek Suchsdorf|54.349181|10.090942|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/suchsdorf Przystanek Suchsdorf]''', Am Bahnhof 3, 24107 Kilonia. Przystanek Suchsdorf znajduje się na linii do [[Flensburg]]a; jednak podróżni z [[Flensburg]]a i [[Dania|Danii]] zazwyczaj kontynuują podróż do dworca głównego. Suchsdorf leży bezpośrednio nad [[Kanał Kiloński|Kanałem Kilońskim]] i jest bliżej dzielnicy '''Holtenau''', popularnego punktu wypadowego na rejsy po Bałtyku.

=== Samochodem === 
Kilonia jest połączona z siecią autostrad drogami [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]], [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] i [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]]/[[Plik:Bundesstraße_404_number.svg|30px]].

* Jadąc z [[Plik:Bundesautobahn_24_number.svg|25px]] (od strony [[Berlin]]a), zaleca się skorzystanie z [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]] ze [[Schwarzenbek]], aby ominąć [[Hamburg]] i tunel pod Łabą, gdzie często tworzą się korki.
* Jadąc z [[Dania|Danii]], należy jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] z [[Rendsburg]]a.
* Jadąc z południa, należy zjechać z [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Bordesholm i jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]] do Kilonii.

=== Autobusem ===
{{Znacznik|Centralny Dworzec Autobusowy|54.317167|10.133972|typ=transport}}'''[https://kiel-wiki.de/ZOB Centralny Dworzec Autobusowy]''' (''ZOB''). Centralny dworzec autobusowy w Kilonii został całkowicie przebudowany. Przystanki autobusów dalekobieżnych znajdują się teraz na nowym ZOB, zaczynając od Auguste-Viktoria-Straße, naprzeciwko głównego dworca kolejowego.

'''[https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius]''' – autobus lotniskowy z [[Port lotniczy Hamburg|lotniska w Hamburgu]] (Fuhlsbüttel) – kursuje regularnie z lotniska w Hamburgu do ZOB w Kilonii, z przystankiem przed dworcem kolejowym. Rozkład jazdy jest skoordynowany z rozkładem jazdy promów Color Line do [[Norwegia|Norwegii]] i promów Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].
[[Plik:2019-06-26 - Parkhaus am Kieler HBF - KiWo2019.jpg|thumb|Parking wielopoziomowy ZOB]]
{{Znacznik|'''Parking wielopoziomowy ZOB'''|54.317564|10.134264|typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://parkhaus-zob-kiel.de/ Parking wielopoziomowy ZOB]''', Auguste-Victoria-Straße 9, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 78 58 30 40, e-mail: kundenservice@psg-greifswald.de. Nowy parking wielopoziomowy z 541 miejscami parkingowymi jest czynny całą dobę od października 2019 roku. Wjazd i wyjazd z parkingu odbywa się podwójną spiralną rampą od strony Auguste-Viktoria-Straße. Wszystkie sześć poziomów parkingu posiada miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych, na trzecim poziomie znajduje się pięć stacji ładowania pojazdów elektrycznych, a na poziomach pierwszym i drugim – miejsca parkingowe dla kobiet. Parking wielopoziomowy znajduje się nad centralnym dworcem autobusowym (ZOB). Jest on dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich i czynny całą dobę.

=== Statkiem ===
[[Plik:Magic in Kiel.jpg|thumb|Prom Color-Line na nabrzeżu Norwegenkai]]
[[Plik:Kiel schwedenkai containers IMG 3819.JPG|thumb|Schwedenkai z promem StenaLine]]
W Fiordzie Kilońskim znajduje się kilka przystani. Na zachodnim, śródmiejskim brzegu znajduje się Schwedenkai (Nabrzeże Szwedzkie), a na przeciwległym, wschodnim brzegu – Norwegenkai (Nabrzeże Norweskie), nowo wybudowane w 1997 roku. Dalej na północ, w dzielnicy Dietrichsdorf, również po wschodniej stronie fiordu, znajduje się Ostuferhafen (Port Wschodniego Brzegu), z którego odpływają promy na [[Litwa|Litwę]]. Ponadto istnieją trzy inne terminale – Ostseekai (Nabrzeże Bałtyckie), Sartorikai i Böllhornkai – wykorzystywane jako przystanie dla statków wycieczkowych. Czasami statki wycieczkowe cumują również w raczej mało zachęcającym Scheerhafen (Port Scheera), położonym bezpośrednio przy śluzach Kanału Kilońskiego w dzielnicy Wik.

{{Znacznik|Norwegenkai|54.3172|10.1402|typ=transport}}'''[https://www.portofkiel.com/cruise_ferry/unsere-terminals.html Norwegenkai]''' (Nabrzeże Norweskie) 
* '''[https://www.colorline.de/ Color Line]''', Norwegenkai, 24143 Kiel-Gaarden. Tel.: +49 (0)431 7300100, e-mail: servicecenter@colorline.de. Promy Color Line kursują codziennie z [[Oslo]], stolicy [[Norwegia|Norwegii]], do Kilonii. Terminal znajduje się zaledwie około 700 m od głównego dworca kolejowego i można do niego łatwo dotrzeć pieszo lub rowerem przez most Hörnbrücke. Terminal jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Godziny otwarcia: codziennie od 8:00 do 15:00. Odprawa: Wyjazd z [[Oslo]] o godz. 14:00, przyjazd do Kilonii następnego dnia rano o godz. 10:00. Podróż powrotna rozpoczyna się o godz. 14:00, powrót do [[Oslo]] o godz. 10:00. Odprawa dla samochodów w Kilonii odbywa się 120 minut przed odjazdem, dla pasażerów pieszych nie później niż 60 minut przed odjazdem.

{{Znacznik|Schwedenkai|54.3197|10.1399|typ=transport}}'''Schwedenkai''' (Nabrzeże Szwedzkie) 
* '''[https://www.stenaline.de/faehren-nach-schweden Stena Line]''', Schwedenkai 1, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9099, (0)1806 020100, faks: +49 (0)431 909200, e-mail: info.de@stenaline.com. Promy Stena Line przypływają codziennie z [[Göteborg]]a w [[Szwecja|Szwecji]] do Kilonii. Odprawa: Przyjazd do Kilonii codziennie o 9:00, odpłynięcie codziennie o 18:15. Odprawa jest możliwa najpóźniej 30 minut przed odpłynięciem, a w szczycie sezonu od godziny 15:00.

{{Znacznik|Ostuferhafen|54.3342|10.1742|typ=transport}}'''Ostuferhafen''' (Port Wschodniego Brzegu)
* '''[https://www.dfds.com/de-de/passagierfaehren/routen/faehren-ins-baltikum/kiel-klaipeda DFDS-Seaways]''', Ostuferhafen 15, 24149 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 20976480, faks: +49 (0)431 20976102, e-mail: passage.kiel@dfds.com. Połączenie promowe z [[Kłajpeda|Kłajpedy]] na [[Litwa|Litwie]] do Kilonii kursuje sześć razy w tygodniu. Podróż trwa 19 godzin. 

Śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]] są interesujące dla pasażerów statków towarowych i stanowią również wartościową atrakcję turystyczną.

Zarówno Kilonia, jak i okoliczne miasta nad Fiordem Kilońskim oferują wiele miejsc do cumowania dla jednostek rekreacyjnych.

=== Rowerem ===
* Przez Kilonię prowadzi Ścieżka Rowerowa Wybrzeża Morza Bałtyckiego.
* Hörnbrücke to punkt początkowy lub końcowy otwartej w maju 2004 roku turystycznej trasy wakacyjnej, Niemieckiego Szlaku Promowego z [[Bremervörde]] do Fiordu Kilońskiego.

=== Pieszo ===
Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E1 oraz Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E6 przebiegają tą samą trasą przez Kilonię, podobnie jak [[Via Jutlandica]].

== Komunikacja ==
{{mapa|54.3375|10.1335|zoom=13|wysokość=500|szerokość=420|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Autobusem i promem ''Förde'' ===
[[Plik:Liniennetz Kiel.pdf|thumb|[[File:BUS-Logo-BVG.svg|20px]] sieć (2024)]]
Kilonia posiada system transportu publicznego oparty na autobusach i promach obsługiwanych przez [https://www.kvg-kiel.de/en/ KVG]. Dostępne są bilety 1-, 3- i 7-dniowe, które oferują turystom dobrą wartość. Do zakupu biletów możesz użyć [http://nah.sh/de/fahrplan/die-nah-sh-app/ aplikacji NAH SH].

Bilet grupowy „''Kleingruppenkarte ohne Sylt-Bus''” może być wyjątkowo korzystny: za łączną kwotę 49,90 euro (stan na maj 2026) na nieograniczone przejazdy od poniedziałku do piątku o godzinie 09:00 lub w soboty, niedziele i święta od godziny 00:00 do godziny 06:00 następnego dnia, grupa maksymalnie 5 osób dorosłych (dzieci gratis) może korzystać ze wszystkich autobusów i pociągów całej sieci SH-Tarif (kraj związkowy [[Szlezwik-Holsztyn]] plus [[Hamburg]], z wyłączeniem wyspy [[Sylt]]).

{| border=1 cellpadding=1 cellspacing=0
|- align=center
|colspan=3|
|Kiel Hbf
|colspan=2|
|- align=center
|Reventlou
|Lehmberg
|Ziegelteich
|'''51'''
|Südfriedhof
|Hassee
|- align=center
|Projensdorf
|Ravensberg
|Unikliniken
|'''62'''
|Marienlust
|Russee
|- align=center
|Projensdorf
|Wik
|Düsternbrook
|'''41''' '''42'''
|Gaarden-Süd
|Meimersdorf
|- align=center
|Suchsdorf
|Eichhofstr.
|Brunswik
|'''22'''
|Gaarden-Ost
|Ellerbek
|- align=center
|Schilksee
|rowspan=2|Wik
|rowspan=2|Brunswik
|'''12''' '''13'''
|colspan=2|
|- align=center
|
|'''11'''
|rowspan=2|Gaarden-Ost
|rowspan=2|Dietrichsdorf
|- align=center
|rowspan=2|Mettenhof
|Schreventeich
|Rathaus / Opernhaus
|'''14'''
|- align=center
|Hasseldieksdamm
|Ziegelteich
|'''31'''
|Ellerbek Süd
|Elmschenhagen
|- align=center
|Wik
|Blücherplatz
|Unikliniken
|'''32''' '''34'''
|Elmschenhagen
|Kroog
|}

=== Taksówką ===
Taksówka jest droga, ale niezawodna. Taksówki są dostępne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu na głównym dworcu kolejowym (Hauptbahnhof) lub można je zamówić przez telefon lub aplikację. Aby wezwać taksówkę, wybierz numer '''+49 431 680101''' (Taxi Kiel) lub '''+49 431 73000''' (Taxi-Zentrale Kiel-Ost). W mieście dobrze sprawdzają się także aplikacje mobilne, takie jak [https://www.taxi.eu/ taxi.eu] czy [https://www.free-now.com/de-en/ freenow]. Większość taksówek akceptuje karty kredytowe, ale zaleca się, aby potwierdzić to u kierowcy przed rozpoczęciem podróży.

=== Rowerem ===
Kilonia jest w dużej mierze płaska i nadaje się do jazdy na rowerze. Głównym węzłem rowerowym jest stacja [https://kiel.de/ Umsteiger] przy głównym dworcu kolejowym, która oferuje całodobowy strzeżony parking oraz wypożyczalnię rowerów miejskich i elektrycznych. Popularna trasa rowerowa prowadzi z centrum miasta do Laboe, a następnie promem do Strande i z powrotem do Kilonii wzdłuż zachodniego wybrzeża.

Na krótkie trasy system wypożyczania rowerów [https://www.kielregion.de/mobilitaetsregion/sprottenflotte/ Sprottenflotte] jest dostępny za pośrednictwem aplikacji Donkey Republic. Nextbike nie jest już dostępny w Kilonii. Rowery należy zwracać w wyznaczonych stacjach (rowery elektryczne i cargo tylko na wyznaczonych stacjach oznaczonych w aplikacji).

* Ceny z kwietnia 2026:
** Rowery standardowe: 0,50 EUR za 15 min, maks. 12 EUR za 24 godz.
** Rowery elektryczne i elektryczne rowery cargo: 2 EUR za 15 min, maks. 35 EUR za 24 godz.
** Rowery cargo (ręczne): 1 EUR za 15 minut, maks. 20 EUR za 24 godziny.
** Karnet 3-dniowy: 9 EUR (obejmuje 18 godzin jazdy w ciągu 3 dni).
Abonenci (np. 8 EUR/miesiąc lub 45 EUR/rok) otrzymują pierwsze 30 minut każdego wypożyczenia za darmo. Rowery można rezerwować bezpłatnie za pośrednictwem aplikacji na maksymalnie 15 minut przed wypożyczeniem.

Nie oczekuj wysokiej jakości rowerów, a jeśli chcesz kask, zabierz swój.

Osoby zatrzymujące się na dłużej (np. studenci wymiany) mogą wypożyczyć rower w Swapfiets za miesięczną opłatą.

{{Znacznik|'''Swapfiets'''|54.323502 |10.136134 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://help.swapfiets.com/kiel Swapfiets]''', Alter Markt 7, 24103 Kilonia. Pn-Wt, Czw-Pt 12:00-18:00; Sob 11:00-17:00; Śr, Nd nieczynne. Abonament rowerowy obejmuje naprawy i ochronę przed kradzieżą. Wysokiej jakości rowery z charakterystyczną niebieską oponą z przodu. Sklep przy Alter Markt oferuje serwis i odbiór (zalecana rezerwacja przez aplikację).
Miesięczne abonamenty od 14,90 do 64,90 euro.

=== Na hulajnodze elektrycznej ===
Dostępne są również hulajnogi elektryczne, a w mieście działają [https://bolt.eu/en-de/ Bolt], [https://www.li.me/en-de/vehicles/scooter Lime] i [https://ridedott.com/pl/ Dott]. Hulajnogi można wypożyczać za pośrednictwem odpowiednich aplikacji. Ceny zazwyczaj obejmują opłatę aktywacyjną w wysokości 1,00 EUR plus stawkę od 0,19 do 0,25 EUR za minutę. W aplikacjach dostępne są różne karnety dzienne lub tygodniowe dla częstych użytkowników.

=== Promem kanałowym ===
Przeprawiając się przez [[Kanał Kiloński]], można przejść przez jeden z kilku mostów (Holtenauer Hochbrücken, Levensauer Hochbrücken) lub skorzystać z promu. ''Adler 1'' w Kiel-Holtenau to mały prom, który przewozi wyłącznie pieszych i rowery; większe promy w Landwehr i Sehestedt przewożą również samochody i motocykle. Korzystanie ze wszystkich promów kanałowych jest bezpłatne dla każdego.

== Warto zobaczyć ==
=== Kościoły ===
[[Plik:Matthias Suessen -5399.jpg|thumb|Petruskirche]]
[[Plik:Jakobikirche Kiel.jpg|thumb|Kościół św. Jakuba]]
[[Plik:Bethlehem-Kirche Kiel - Seitenansicht.jpg|thumb|Kościół Betlejemski]]
* {{zobacz
| name=[https://www.st-nikolai-kiel.de/ Kościół Świętego Mikołaja] | alt= | url= | adres=Alter Markt | lat=54.3228| long=10.14| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 950 98 | fax=+49 (0)431 982 76 73
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@st-nikolai-kiel.de​ . Sankt Nikolai to główny kościół protestancki i najstarszy budynek w Kilonii. Budowę rozpoczęto wkrótce po lokacji miasta, około 1242 roku. W latach 1877-1884 kościół przebudowano w stylu neogotyckim. W czasie II wojny światowej budynek kościoła został poważnie uszkodzony w wyniku nalotu aliantów 22 maja 1944 r. Cenne wyposażenie wnętrza zostało ocalone w latach poprzednich. Odbudowy dokonano w 1950 r. Nie odbudowano starych sklepień; zamiast tego budynek zewnętrzny otrzymał prosty dwuspadowy dach, który łączył wszystkie trzy nawy. W Nikolaikirche znajdują się trzy organy. Przed budynkiem kościoła znajduje się rzeźba Wojownik duchów autorstwa Ernsta Barlacha. Otwarte: codziennie 10:00 - 18:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://ostseemagazin.net/petruskirche-kiel/ Petruskirche] | alt= | url= | adres=Weimarerstraße 1 | lat=54.359213| long=10.135649| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 164 56, | fax=+49 (0)431 139 04
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontakt@akg-kiel.de. Zbudowany w latach 1905-1907 jako kościół garnizonowy marynarki wojennej, ten dom modlitwy stanowi imponujący przykład nowoczesnej protestanckiej architektury sakralnej z początku XX wieku. Zbudowany z cegły w tradycyjnym stylu, z wykorzystaniem wyjątkowo dużych cegieł, w formie klasztornej. Częściowo zniszczony przez bomby w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół św. Piotra został odbudowany w ciągu dwóch miesięcy w 1949 roku, głównie dzięki darowiznom amerykańskiej sekcji Światowej Federacji Luterańskiej. Projekt secesyjnych okien, z zachowaniem oryginalnych przeszkleń, wzmacnia ogólny efekt tego dzieła sztuki.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.lutherjakobi.de/ Kościół św. Jakuba] | alt= | url= | adres=Knooper Weg 12, | lat=54.3234| long=10.1276| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 924 02 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@jakobi-kiel.de​ . Neogotycki kościół wybudowano w 1882 r. Dziś wraz z kościołem luterańskim należy do gminy ewangelicko-luterańskiej jakobi i luterańskiej. Podczas II wojny światowej kościół został zniszczony przez bomby zapalające podczas nalotów na Kilonię w 1944 r., a po wojnie w latach 1952–1954 został odbudowany w uproszczony sposób. Oryginalną spiczastą wieżę zastąpiono filigranową, w kształcie latarni, przeszkloną okrągłą wieżą, która wpuszcza światło dzienne do wnętrza kościoła. Nadał kościołowi popularny przydomek ''Alleluja Gazometr''.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.heiligengeist-kiel.de/ueber-uns/bibelgarten Kościół św. Ansgara] | alt= | url= | adres=Holtenauer Straße 89 | lat=54.3355| long=10.1328| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 58 78 21 12 | fax=+49 (0)431 58 78 21 19
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@heiligengeist-kiel.de. Neogotycki kościół halowy, zbudowany na planie prostokąta z półkolistymi wieżami schodowymi na czterech narożnikach, powstał w latach 1901-1903. Zniszczony podczas nalotów na Kilonię w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół został odbudowany na początku lat 50. XX wieku w bardzo prostym, niemal ewangelicko-reformowanym stylu, ze względu na ograniczone środki. Rozeta w szczycie i kolorowa inskrypcja nad portalem głównym zostały pokryte białym tynkiem. Dalsza renowacja, konieczna ze względu na warunki atmosferyczne, miała miejsce w 1995 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.nordkirche.de/adressen/institutionen/detailansicht/institution/bugenhagen-kiel-ellerbek/ Bugenhagenkirche] | alt= | url= | adres=Lütjenburger Straße 7 | lat=54.31438 | long=10.17241| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 2001417 | fax=+49 (0)431 728575
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@bugenhagenkirche-kiel.de. Pierwszy kościół w Bugenhagen został zbudowany w 1896 roku i zburzony w 1941 roku. W 1948 roku parafianie otrzymali tymczasowy, drewniany kościół od Szwajcarskiej Organizacji Pomocy Kościołowi. Kościół w Bugenhagen w Kilonii-Ellerbek został konsekrowany w 1961 roku. Prosta elegancja nawy podkreśla piękno witrażu ołtarzowego, rozciągającego się od podłogi do sufitu i mającego kształt krzyża.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bethlehem-kirche.de/index.html Kościół Betlejemski] | alt= | url= | adres=Möhrkestraße 9 | lat=54.3922| long=10.1769| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 39 10 38, | fax=+49 (0)431 39 71 32
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontact@bethlehem-kirche.de. Kościół Betlejemski został zbudowany w 1875 roku jako kościół garnizonowy. Miał zastąpić zrujnowaną salę liturgiczną w twierdzy. Uderzające jest nieprawidłowe ustawienie ołtarza na zachód i prosta konstrukcja: budynek o konstrukcji szkieletowej, otynkowany od wewnątrz, obłożony drewnem na zewnątrz, co sprawiło, że kościół halowy zyskał w dawnych czasach pogardliwy przydomek „szopy religijnej” lub „szopy modlitewnej”; nawet dziś wielu nazywa go po prostu „drewnianym kościołem”. Wieżyczka z dzwonem wieńczy kruchtę, ale jego dźwięk ma niewiele wspólnego z religią (pastor Schorn, 1901). Od początku istnienia do 1953 roku kościół był również wykorzystywany do nabożeństw katolickich. Obecny kościół betlejemski, jako jedyny zachowany drewniany budynek sakralny z okresu po 1870 roku w Szlezwiku-Holsztynie, jest oryginalnym zabytkiem kultury o szczególnym znaczeniu i od 1988 roku znajduje się na liście zabytków. W 1999 roku budynek nabyło stowarzyszenie „Interessengemeinschaft Bethlehem-Kirche e.V.” (Związek Interesów Kościoła Betlejemskigo). Ta organizacja non-profit zapewnia jego użytkowanie do celów religijnych i wydarzeń kulturalnych.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.trinitatis-kiel.de/ Kościół św. Marii Magdaleny] | alt= | url= | adres=Im Dorfe 1 | lat=54.2914| long=10.1759| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 78 64 00, | fax=+49 (0)431 78 48 03,
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=mm@trinitatis-kiel.de​ . Kościół Marii Magdaleny w Kilonii-Elmschenhagen został zbudowany w XIII wieku. W XIX wieku kościół został poważnie uszkodzony przez piorun. Nowy budynek ukończono w 1866 roku. Kościół w Elmschenhagen jest jednym z pierwszych miejsc kultu w Szlezwiku-Holsztynie wybudowanym w stylu neogotyckim. Kilku hojnych darczyńców umożliwiło nie tylko budowę, ale i bogate wyposażenie kościoła Marii Magdaleny. Prezbiterium i front organowy zostały zniszczone podczas bombardowań lotniczych w czasie II wojny światowej, a w 1949 roku kościół ponownie otrzymał używane organy. Po kilku remontach organy zostały oddane do użytku 30 października 1994 roku. W prezbiterium widnieją biblijne historie z życia Jezusa Chrystusa, na malowidłach okiennych.
}}
=== Zamki, pałace, dwory ===
[[Plik:Schloss Kiel-msu-1027.jpg|thumb|Zamek Kiloński]]
* {{zobacz
| name=Zamek Kiloński | alt= | url= | adres= | lat=54.3242| long=10.1434| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Centrum średniowiecznego zespołu miejskiego stanowił kościół, klasztor i zamek – późniejszy Zamek Kiloński na wzgórzu nad brzegiem Förde. Później zamek był rezydencją wdów i wtórną rezydencją książąt Gottorf. Katarzyny Wielkiej przeszedł gruntowne przebudowy i renowacje w roku 1763. Ostatni okres świetności przeżywał w latach 1888-1918 jako siedziba i rezydencja księcia pruskiego Heinricha, brata cesarza Wilhelma II. Po ataku bombowym w 1944 r. spłonął imponujący renesansowy budynek, z wyjątkiem zachodniego skrzydła (budynek Pelli), które zachowało się do dziś. W 1957 roku zamek w Kilonii został odbudowany i stał się centralnym ośrodkiem kulturalnym kraju. Dziś ten imponujący budynek jest symbolem nowego początku demokracji i konsekwentnie nowoczesnej odbudowy Kilonii po drugiej wojnie światowej. W rozbudowie mieści się sala koncertowa i regionalne studio NDR. Co roku na terenie kompleksu zamkowego odbywa się około 300 różnych wydarzeń, w których bierze udział nawet 200 000 gości.
}}
=== Budynki ===
[[Plik:Hauptbahnhof Kiel Panorama Sonnenuntergang.jpg|thumb|Dworzec główny w Kilonii]]
[[Plik:KI Flandernbunker.JPG|thumb|Flandernbunker]]
[[Plik:Rathaus-kiel.jpg|thumb|Ratusz w Kilonii]]
[[Plik:Hoernbruecke Kiel.jpg|thumb|Hörnbrücke, otwarty]]
[[Plik:Leuchtturm Holtenau Kiel2001.jpg|thumb|Latarnia morska Kilonia-Holtenau]]
Z uwagi na fakt, że Kilonia była wielokrotnie celem bombardowań alianckich podczas II wojny światowej, niewiele pozostało ze starej zabudowy. Niemniej jednak, znajduje się tu kilka pięknych, odbudowanych i odrestaurowanych budynków, które warto zobaczyć.
* {{zobacz
| name=Dworzec główny w Kilonii | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Główny dworzec kolejowy w Kilonii jest warty zobaczenia, ponieważ był pieczołowicie restaurowany przez wiele lat. Pierwszy dworzec w Kilonii został zbudowany w latach 1843-1846 w Ziegelteich (zasypany w latach 1865-1876), około 500 metrów na północ od obecnego miejsca. Obecna lokalizacja poprawiła dostęp drogowy do portu. Budowa rozpoczęła się w 1895 roku. Stary dworzec został zburzony w 1902 roku. W 1944 roku główny dworzec i przyległe budynki zostały poważnie uszkodzone podczas ciężkiego nalotu bombowego aliantów. Rekonstrukcja dworca w uproszczonej formie rozpoczęła się w 1950 roku. Kompleksowy remont dworca rozpoczął się w 1999 roku. Przeprojektowany dziedziniec dworca i hol na peronie poprzecznym, z licznymi sklepami, zostały zainaugurowane podczas Tygodnia Kilońskiego w czerwcu 2004 roku. Odrestaurowano również Kaisertreppe (Schody Cesarskie) po stronie wschodniej. W 2016 roku zburzono parking nad centralnym dworcem autobusowym, który kiedyś był połączony z dworcem kolejowym; nowy budynek otwarto ponownie w październiku 2019 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.mahnmalkilian.de/flandernbunker.html Flandernbunker] | alt= | url= | adres=Kiellinie 249 | lat=54.354722 | long=10.138889 | wskazówki=Kiel-Wik nad zatoką Hindenburgufer, wejście do portu morskiego
| tollfree=+49 (0)431 590 72 26, | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@kriegszeuge.de​. Bunkier Flanders to wieżowiec z czasów II wojny światowej, który początkowo służył jedynie jako schron dla żołnierzy i centrum dowodzenia w sytuacjach awaryjnych, ale pod koniec wojny został udostępniony także cywilom. Szczególne wrażenie robią mury o grubości dochodzącej do 2 m, wyraźnie widoczne przy otworach. Od 2004 roku bunkier znajduje się na liście zabytków. Można go znaleźć dzięki stowarzyszeniu „Mahnmal Kilian e.V.” Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się: w każdą pierwszą niedzielę miesiąca o godzinie 11:30 (z wyjątkiem stycznia). Koszt wycieczki wynosi 2 € (ulgowy 1 €). Na życzenie możliwe jest umówienie indywidualnych spotkań dla grup i klas szkolnych. Otwarte: poniedziałek - piątek: 11:00 - 15:00, niedziela: 11:00 - 17:00, codziennie w Tygodniu Kilońskim 11:00 - 15:00 oraz środa, sobota i niedziela do 17:00. Cena: 4 €, obniżona 3 €.
}}
* {{zobacz
| name=Ratusz | alt= | url= | adres=Fleethörn 9 | lat=54.3225| long=10.1325| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 10 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Istniejący ratusz na Starym Rynku stał się zbyt mały około 1900 roku dla dynamicznie rozwijającego się miasta stoczniowego i marynarki wojennej. Dlatego obecny ratusz z wieżą został zbudowany w latach 1907–1911 na przedmieściach, na terenie obecnego Placu Ratuszowego, na zachód od starego miasta. Długo nazywano go „Nowym Ratuszem”. Został całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej, z wyjątkiem kilku piwnic. Miasto zleciło budowę ratusza, który obecnie jest zabytkiem, w latach 1907–1911. Zgodnie z tradycją reprezentacyjnej architektury ratuszowej, budynek posiada własną wieżę. Wieża ta jest wzorowana na dzwonnicy, takiej jak Dzwonnica św. Marka w [[Wenecja|Wenecji]]. Wieża Kilońska, mierząca 106 metrów wysokości, przewyższa jednak Dzwonnicę św. Marka o 7,4 metra. Platforma widokowa znajduje się na wysokości 67 metrów i można ją zwiedzać w ramach wycieczek z przewodnikiem. Winda zapewnia dostęp do platformy widokowej na wysokości 67 metrów. Z wieży co kwadrans rozbrzmiewa dźwięk karillonu, który aż do wybicia pełnej godziny odgrywa kolejną ćwierć melodii. Jest to bardzo podobne do dźwięku dzwonów na wieży zegarowej Big Ben w [[Londyn]]ie lub dzwonów ratusza w [[Kopenhaga|Kopenhadze]].
}}
* {{zobacz
| name=[https://theater-kiel.de/start/index.html Opera] | alt= | url= | adres=Rathausplatz 4 | lat=54.3231| long=10.1333| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 19 01 | fax=+49 (0)431 90 16 28 70
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Opera w Kilonii jest zabytkiem i siedzibą Teatru Kilońskiego. Budowa ceglanego budynku, z bogatymi piaskowcowymi detalami i misternie rzeźbioną linią dachu, trwała od 1905 do 1907 roku. Otwarcie teatru nastąpiło 1 października 1907 roku. Podczas II wojny światowej naloty alianckie poważnie uszkodziły teatr miejski. Odbudowa – z zachowaniem istniejących murów – trwała od 1950 do 1953 roku. Obecnie opera, licząca około 840 miejsc, posiada dużą scenę o powierzchni 400 metrów kwadratowych, fosę dla orkiestry/scenę oraz rozbudowany park maszynowy dla Kilońskiego Teatru Muzycznego i Baletu. W 1993 roku opera została wpisana na listę zabytków kultury o szczególnym znaczeniu.
}}
* {{zobacz
| name=[https://structurae.net/de/bauwerke/hoernbruecke-kiel Hörnbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.315| long=10.1356| wskazówki=na głównym dworcu kolejowym
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Most Hörnbrücke łączy centrum miasta ze wschodnim brzegiem Renu. Otwiera się o określonych godzinach i w razie potrzeby, aby umożliwić przepływającym statkom przepływanie pod nim. Jest przeznaczony wyłącznie dla pieszych i rowerzystów. Na początku po ukończeniu budowy w 1997 roku, nazywano go „mostem nic niedziałającym” ze względu na jego zawodną mechanikę.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.baken-net.de/kiel-holtenau_lt.htm Latarnia morska Kilonia-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.369248| long=10.153896| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Latarnia morska, zbudowana w 1895 roku, uważana jest za jedną z najpiękniejszych latarni morskich w Niemczech. W fundamencie wieży znajduje się kamień węgielny wraz z dokumentem założycielskim Kanału Cesarza Wilhelma (Kanał Północnobałtycki). Latarnia morska w Holtenau została gruntownie odnowiona w 1995 roku z okazji 100. rocznicy powstania Kanału Kilońskiego. Dziś otoczony jest terenem zielonym; ośmiokątna podkonstrukcja ceglanej wieży pełni także funkcję sali weselnej. Nie jest udostępniony do zwiedzania, można go zwiedzać z przewodnikiem. Z podnóża latarni roztacza się doskonały widok na to, co dzieje się zarówno w Fiordzie Kilońskim, jak i w śluzach.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/6_Presse/1_Bilder/_Historische_Bilder/k_Bruecken/2_Levensauer_Hochbruecke/levensauer_hochbruecke_text.html Levensauer Hochbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.3678| long=10.0758| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=to kombinowany most kolejowy i drogowy z pierwszego okresu budowy kanału (1894). Znajduje się w obszarze miejskim Kilonii. Ze względu na geometrię łuku znacznie ogranicza szerokość przejścia kanału. Aby umożliwić spotkanie statków, NOK ma zostać poszerzony w rejonie tego wąskiego gardła, a most ma zostać zastąpiony nowym budynkiem.
}}
=== Muzea ===
[[Plik:Geomar RV Alkor IMO 8905880 IMG 3653 kiel.JPG|thumb|Akwarium, Geomar i statek badawczy ALKOR]]
[[Plik:Antikensammlung Kiel 198.JPG|thumb|Widok uniwersyteckiej kolekcji zabytków w galerii sztuki.]]
[[Plik:Maschinenmuseum Kiel-Wik 2016c.jpg|thumb|Muzeum Maszyn Kiel-Wik]]
[[Plik:Schifffahrtsmuseum Kiel 2014.jpg|thumb|Muzeum Morskie w Kilonii]]
* {{zobacz
| name=[https://www.aquarium-geomar.de/ Akwarium Geomar] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 20 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6001637 | fax=+49 (0)431 600 1631
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=aqki1@aquarium-kiel.de​ . Fokarski zbiornik akwarium można obejrzeć także z zewnątrz, bez konieczności odwiedzania samego akwarium, dlatego stanowi to małą zachętę dla dzieci, aby zachęcić je do spaceru zachodnim brzegiem fiordu. Przed akwarium, które jest częścią uniwersyteckiego instytutu badawczego Geomar, zacumowany jest statek badawczy RV ALKOR. Otwarte: kwiecień - wrzesień 9:00 - 19:00, październik - marzec 9:00 - 17:00 Cena: dorośli 3 €, Ki. 2 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.haw-kiel.de/computermuseum/ Computermuseum] | alt= | url= | adres=Bunkier Eichenbergskamp, ​​​​Eichenbergskamp 8 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Geologiczne i Mineralogiczne | alt= | url= | adres=Ludewig-Meyn-Str. 10-12 | lat=54.33682 | long=10.12055| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 8802693 | fax=+49 (0)431 8804376
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: Pon. - Czw. 8:30 - 16:00 i piątek 8:30 - 14:00 Cena: Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Przemysłu Odlewnictwa Metali Howaldtsche | alt= | url= | adres=Grenzstraße 1 | lat=54.3306| long=10.1775| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 3877439 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: niedziela, 14:00-17:00 (tylko w sezonie). Cena: dorośli 2 €, dzieci 1 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kunsthalle-kiel.de/de/aktuelle-ausstellungen Kunsthalle Kiel] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 1 | lat=54.328611| long=10.146111| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@kunsthalle-kiel.de​. z kolekcją antyków. Otwarte: wtorek-niedziela: 10:00 - 18:00, środa: 10:00 - 20:00 Cena: 7€(4€).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.schleswig-holstein.de/DE/landesregierung/ministerien-behoerden/LBSH/lbsh_node Zbiór historii regionalnej/panstwowej Biblioteki Państwowej Szlezwiku-Holsztynu] | alt= | url= | adres=Wall 47/51 | lat=54.32183 | long=10.14287| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6967733 | fax=+49 (0)431 69677 11
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=landesbibliothek@shlb.landsh.de. Otwarte: poniedziałek, środa, piątek: 9:00-17:00, wtorek, czwartek: 9:00-19:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.maschinenmuseum-kiel-wik.de/ Muzeum Maszyn] | alt= | url= | adres=Am Kiel-Kanal 44 | lat=54.3642| long=10.1382| wskazówki=Autobus linii 11: przystanek Auberg lub Wik-Kanal lub autobus linii 33, 91, 501/502, 900/901: przystanek Schleusenstraße
| tollfree=+49 (0)431 26 09 33 20 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Założyciele Muzeum Maszyn chcą zachować i zaprezentować fragment historii inżynierii mechanicznej Kilonii. Od delikatnego funkcjonalnego modelu po ważący tony silnik parowy – (prawie) wszystkie eksponaty zostały przywrócone do stanu używalności. Tutaj możesz doświadczyć historycznych maszyn energetycznych w akcji i przekonać się na własnej skórze, jak można wprawić w ruch przekładnie za pomocą siły własnych mięśni lub jak wyczerpujące jest rozgrzewanie i rozpędzanie silnika parowego. Otwarte: pon.-pt. 10:00-16:00; zamknięte: święto państwowe. Cena: bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.med-hist.uni-kiel.de/ Muzeum Historyczne Medycyny i Farmacji] | alt= | url= | adres=Brunswiker Straße 2 | lat=54.3276| long=10.1438| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 880 57 21 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=medmuseum@med-hist.uni-kiel.de​ . Kolekcja historii medycyny i farmacji jest częścią Uniwersytetu Christiana Albrechta w Kilonii i jednocześnie muzeum historii medycyny i aptek.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/index.phpmuseum/schifffahrtsmuseum/index.php Galeria Miejska] | alt= | url= | adres=Wall 65 | lat=54.3227| long=10.1436| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 9013428 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchiffahrtsmuseum@kiel.de
}}
* {{zobacz
| name=Galeria Miejska | alt= | url= | adres=Andreas-Gayk-Straße 31 | lat=54.319| long=10.1341| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 00 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=stadtgalerie@kiel.de. Galeria Miejska w Kilonii została założona w 1988 roku i prezentuje wystawy sztuki międzynarodowej z regionu Morza Bałtyckiego, a także sztuki współczesnej z całych Niemiec i regionu, wszystkie w ramach kontekstów tematycznych. Ponadto Fundacja im. Heinricha Ehmsena oferuje stałą wystawę, która stanowi przegląd obrazów i grafik urodzonego w Kilonii ekspresjonisty Heinricha Ehmsena (1886–1964).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/museum/stadtmuseum_warleberger_hof.php Muzeum miejskie w Warleberger Hof] | alt= | url= | adres=Dänische Straße 19 | lat=54.3244| long=10.141| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 25 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchifffahrtsmuseum@kiel.de​ . Zmieniające się wystawy specjalne z obiektami z bogatej kolekcji muzealnej przybliżają sztukę, kulturę i historię miasta w XIX i XX wieku. Stanowią uzupełnienie stałej ekspozycji poświęconej morskiej historii miasta, znajdującej się w muzeum żeglugi w hali rybnej. W zabytkowej sklepionej piwnicy Warleberger Hof prezentowana jest także niewielka wystawa poświęcona starszej historii miasta.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Muzeum Zoologiczne] | alt= | url= | adres=Hegewischstraße 3 | lat=54.3282| long=10.1442| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Cena: Wstęp: dorośli 4 €, dzieci 2 €, studenci biologii bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Skansen w Molfsee] | alt= | url= | adres=Hamburger Landstraße 97, 24113 Molfsee | lat=54.2752| long=10.079| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree=+49 (0)431 659660 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=service@schloss-gottorf.de. Skansen Molfsee to największy skansen w północnych Niemczech. W sezonie program uzupełniają zmieniające się wystawy specjalne i targi sezonowe. Skansen postrzegany jest jako muzeum przyjazne rodzinom. Na rozległym terenie, na którym znajduje się ponad 70 zabytkowych budynków z różnych regionów między Morzem Północnym a Bałtyckim, odwiedzający mogą zanurzyć się w wiejskim życiu minionych epok. Wystawy w kilku podwórzach i stodołach dostarczają informacji na poszczególne tematy. 
}}
* {{zobacz
| name=[https://kiel-sailing-city.de/kieler-foerde-entdecken/sightseeing/sealevel Sea Level] | alt= | url= | adres=Holstenstraße 2-12 | lat=54.322812| long=10.138861| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Sea-Level to niewielka wystawa Kiel-Marketing e.V., zlokalizowana bezpośrednio w strefie pieszej w Kilonii, poświęcona tematyce mórz i oceanów. Obejmuje ona takie tematy jak wykorzystanie zasobów morskich, ochrona środowiska morskiego oraz eksploracja podwodnego świata. Przestrzeń o powierzchni 400 m² jest niezwykle interaktywna i obejmuje m.in. basen z piłeczkami dla dzieci tuż przy wejściu oraz strefę do odkrywania z lampami UV. Znajduje się tam również „kino podwodne”, idealne do relaksu w chwilach wytchnienia. Otwarte: 31 stycznia – 31 października 2025 r.; od poniedziałku do niedzieli: 10:00–18:00. Wstęp: bezpłatny.
}}
=== Ulice i place ===
[[Plik:Map kiel 1910.jpg|thumb|200px|Kilonia 1910 (w tym Kleiner Kiel)]]
[[Plik:2019-09-22 Holtenau-Tiessenkai (41).jpg|thumb|Tradycyjne żaglowce w Tiessenkai w Holtenau]]
* Poczuj morską atmosferę spacerując wzdłuż nabrzeża {{Znacznik|Kiellinie|54.334555|10.153642|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Kiellinie'''. Znajdziesz tam również Akwarium Kilońskie, w którym można podziwiać głównie rodzime gatunki ryb morskich. Basen z fokami na świeżym powietrzu to popularna atrakcja. Szczególnie podczas Tygodnia Kilońskiego, w różnych punktach nabrzeża cumują żaglowce i tradycyjne żaglowce, takie jak ''Gorch Fock''.
* Do 1846 roku {{Znacznik|Kleiner Kiel|54.3256|10.1369|typ=natura}}'''Kleiner Kiel''' stanowiła ciągłe ramię boczne Fiordu Kilońskiego, obejmując obecny {{Znacznik|Kieler Bootshafen|54.3211|10.1385|typ=natura}}'''Kieler Bootshafen'''. Połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało wówczas zwężone i przerzucone przez most. W 1904 roku most Holsten na skrzyżowaniu Małej Kilonii i portu w Kilonii został zburzony, a kanał wodny zasypano, z wyjątkiem 230-metrowego rurociągu łączącego. W 1982 roku połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało ponownie zasypane, z wyjątkiem 150-metrowego rurociągu łączącego, obejmującego szeroki obszar. W 2008 roku zrodził się pomysł odrestaurowania tego historycznego kanału w sercu miasta. Po publicznych dyskusjach i planowaniu, budowa rozpoczęła się w 2017 roku, a jej zakończenie zaplanowano na koniec 2019 roku. Mały Kanał Kiloński ma na celu ożywienie centrum miasta i poprawę jego ogólnej atrakcyjności.
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/1_Wasserstrasse/1_Nord-Ostsee-Kanal/a_Schleusen/1_Schleuse_Kiel-Holtenau/Schleusenanlage_Kiel-Holtenau_node.html Śluzy Kiel-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.368111| long=10.141028| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=[[Kanał Kiloński]] można łatwo podziwiać z '''platformy widokowej'''. Tuż obok znajduje się pole namiotowe dla kamperów z doskonałym widokiem na aktywność śluz i Fiordu Kilońskiego, aż do portu Tirpitzhafen z okrętami wojennymi.
}}
:Dwie małe komory śluz po stronie północnej są zamknięte od 2014 roku ze względu na ich stan konstrukcyjny. Mają zostać zastąpione nowymi konstrukcjami. Pierwszym krokiem było wypełnienie komór piaskiem w 2019 roku w celu ich stabilizacji. Budowa ma potrwać do 2026 roku. Szczegóły są dostępne. Wystawa Kanału Kilońskiego (dostępna od strony Holtenau) oferuje interaktywne zajęcia historyczne. Cały kompleks śluz ma wiele do zaoferowania. Do śluz w Wik można łatwo dojechać autobusem linii 11 do przystanku 11, podróż trwa około 30 minut z głównego dworca kolejowego. Stamtąd można wsiąść do bezpłatnego promu pasażerskiego „ADLER 1” (rowery są również dozwolone) i dotrzeć do Tiessenkai po krótkim dystansie około 1000 metrów.
* {{zobacz
| name=Tiessenkai | alt= | url= | adres= | lat=54.369003| long=10.150593| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Był to nie tylko osłonięty i bezpieczny port Kanału Kilońskiego, ale prawdopodobnie najbardziej morski zakątek Kilonii. Nabrzeże otrzymało nazwę na cześć dawnego armatora okrętowego „Hermanna Tiessena” w 1976 roku. W jego dawnej siedzibie mieści się obecnie „Schiffercafé” (Kawiarnia Szypera) i „Kombüse” (Kufer). Sąsiadujący z nim trzypiętrowy „Kanalpackhaus” (Magazyn Kanałowy) przypomina czasy przeładunku towarów w Kilonii-Holtenau. Dziś mieści apartamenty i restaurację Hafenwirtschaft. Tradycyjne żaglowce często cumują latem przy Tiessenkai. Na wschodnim krańcu Tiessenkai majestatycznie wznosi się latarnia morska Kiel-Holtenau.
}}
=== Parki ===
* {{Znacznik|Stary Ogród Botaniczny|54.3308|10.1469|typ=natura}}'''Stary Ogród Botaniczny''', Düsternbrooker Weg 19. Tel.: +49 (0)431 568286
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)|54.3481|10.1167|typ=natura}}'''[https://www.uni-kiel.de/de/botanischer-garten Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)]''', Am Botanischen Garten 1-9. Tel.: +49 (0)431 8804276, E-mail: hortus@bot.uni-kiel.de
* {{Znacznik|Schrevenpark|54.328806|10.124639|typ=natura}}'''Schrevenpark'''
* {{Znacznik|Forstbaumschule|54.3464|10.1436|typ=natura}}'''Forstbaumschule'''
* {{Znacznik|Hiroshimapark|54.323972|10.132306|typ=natura}}'''Hiroshimapark'''

=== Inne ===
W pobliżu Kilonii znajdują się dwa '''ogrody zoologiczne''':

* {{Znacznik|Park Dzikiej Przyrody Schwentinental|54.2876 |10.2446|typ=natura}}'''[https://www.schwentinental.de/wohnen/wildpark-schwentinental Park Dzikiej Przyrody Schwentinental]''', Theodor-Storm-Platz 1, 24223 Schwentinental. Tel.: +49 (0)4307 8110, faks: +49 (0)4307 811201, e-mail: info@stadt-schwentinental.de. 40 hektarów pięknego terenu rekreacyjnego, ponad 400 zwierząt wielu gatunków rodzimych, duży plac zabaw z kioskiem, bezpłatny parking. Godziny otwarcia: Park dzikich zwierząt: codziennie od wschodu do zachodu słońca, mini zoo: codziennie od 8:00 do 15:30. Cena: bezpłatnie. 
* {{Znacznik|Zoo Gettorf|54.403056|9.976389|typ=natura}}'''[https://tierparkgettorf.de/startseite.html Zoo Gettorf]''', Süderstr. 33, 24214 Gettorf. Tel.: +49 (0)4346 416 00, Faks: +49 (0)4346 41 60 60, E-mail: info@tierparkgettorf.de. Firma rodzinna działająca od ponad 40 lat, oferująca wyjątkowo różnorodną kolekcję zwierząt egzotycznych, kawiarnię w zoo oraz miejsca na grilla/piknik. Uwaga: wstęp z psami jest wzbroniony. Otwarte: marzec-październik: 9:00-18:00, listopad-luty: 10:00-16:00. Ceny: dorośli 13/11 EUR, dzieci (2-17 lat): 10/8 EUR, rodzina (2 osoby dorosłe + 2 dzieci): 44 EUR.

== Aktywny wypoczynek ==
[[Plik:Kieler Woche.JPG|thumb|Port w Tygodniu Kilońskim]]
=== Żeglarstwo ===
* {{Znacznik|Camp 24/7|54.33262 |10.15120|typ=atrakcja}}'''[https://segelcamp-kiel.de/ Camp 24/7]''', Kielline, 24103 Kilonia (''przystanki 41/42 i 51, przystanek Reventloubrücke''). Tel.: +49 (0)431 9012573, +49 (0)431 2400070 (maj-wrzesień), e-mail: info@camp24-7.de. Kiel promuje się hasłem '''''Sailing.City''''', więc żeglarstwo jest koniecznością. Obóz 24/7 oferuje idealną okazję. Zarówno „próbny żeglarstwo dla każdego”, jak i kompleksowy program dla dzieci pozwalają każdemu spróbować swoich sił w żeglarstwie. Wszyscy miłośnicy sportów wodnych – dzieci, młodzież, dorośli i turyści – mogą uczestniczyć indywidualnie, w grupach lub z rodzinami. Nie jest wymagane wcześniejsze doświadczenie. Obóz jest projektem społecznym, publicznym i niekomercyjnym. Instruktorzy prowadzą zajęcia pod okiem profesjonalnych instruktorów żeglarstwa. Otwarte: 24/7, od maja do września.

=== Plaża ===
* W samej Kilonii najpopularniejsza jest {{Znacznik|Plaża Falkenstein|54.3982 |10.1903|typ=natura}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/strand_falckenstein.php plaża Falkenstein]'''. Mierzy około 2,5 km długości i jest najdłuższą plażą w Kilonii, z czego 1860 m to strzeżone kąpielisko. Szczyci się drobnym piaskiem i zapierającymi dech w piersiach widokami na najpiękniejsze statki wycieczkowe, promy i statki towarowe, które przepływają niemal na wyciągnięcie ręki. Oprócz 300-metrowej plaży dla psów, znajdują się tam toalety, molo dla wózków inwalidzkich, bar z przekąskami, plac zabaw dla dzieci, minigolf i miejsce do grillowania. Parking znajduje się około 300 m od plaży. Łatwo do niej dojechać komunikacją miejską: autobusem linii 502 (przystanek „An der Schanze”), a następnie krótkim spacerem do autobusu plażowego. Latem można również popłynąć promem do terminalu promowego Falckenstein.
* {{Znacznik|Plaża Schilksee|54.4225 |10.1766|typ=natura}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/strand_schilksee.php Plaża Schilksee]''' ma 830 m strzeżonej plaży, a kolejne 370 m to niestrzeżona strefa dla nudystów. Oferuje drobny piasek, kiosk i toalety, a także wypożyczalnię leżaków i rowerów wodnych. Parking jest dostępny przy Centrum Olimpijskim, ale przy dobrej pogodzie liczba miejsc jest bardzo ograniczona. Znajduje się tu również kryty basen Schilksee.
* Okolice Kilonii szczycą się kilkoma pięknymi plażami, z których najbardziej znane to '''[[Laboe]]''', '''Stein''' i '''Schönberger Strand'''. W weekendy do Schönberger Strand kursuje [https://www.vvm-museumsbahn.de/ix/ix-start/ix-start.php?id=200 zabytkowa kolejka]. Plaża Heikendorf jest popularna zarówno wśród turystów, jak i mieszkańców, ale gmina '''Heikendorf''' pobiera opłatę klimatyczną.

=== Baseny ===
* {{Znacznik|Hörnbad|54.33262 |10.15120|typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/hoernbad.php Hörnbad]''' (''basen sportowy, fitness i rodzinny''), Anni-Wadle-Weg 1, 24143 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9011420, faks: +49 (0)431 9011490, e-mail: info@kieler-baeder.de. Basen kryty i odkryty z basenem sportowym (osiem torów o długości 50 metrów), basenem zewnętrznym, basenem szkoleniowym, basenem rekreacyjnym, 70-metrową zjeżdżalnią wodną, ​​jacuzzi i strefą wellness z czterema saunami tematycznymi. Dostęp dla wózków inwalidzkich. Godziny otwarcia: Strefa sportowa: pon.-pt. 6:00-21:00, sob. 8:00-21:00, niedz. 8:00-20:00 / Strefa rekreacyjna: pon.-sob. 10:00-21:00, niedz. 10:00-20:00. Cena: Bilet 2,5 godz./dzień: Dorośli 6,70 EUR/12,00 EUR, dzieci do 17 lat 3,30 EUR/7,00 EUR.

==== Baseny zewnętrzne ====
[[Plik:Seebadeanstalt Holtenau msu2017- msu2017-9770.jpg|thumb|300px|Kąpielisko Holtenau]]
* {{Znacznik|Kąpielisko nadmorskie Düsternbrook|54.34696|10.15401|typ=atrakcja}}'''[https://seebar-kiel.de/ Kąpielisko nadmorskie Düsternbrook]''', Kiellinie 130, 24105 Kilonia (''łatwy dojazd komunikacją miejską (przystanek Bellevue)''). Tel.: +49 (0)431 34185, faks: +49 (0)431 2201940, e-mail: info@seebad-duesternbrook.com. Kąpielisko nadmorskie zbudowane w całości na molo. Otwarte: 28 marca - 23 października: codziennie od 10:00 do 23:00. Pływanie: 15 czerwca - 15 września 2014 r., codziennie od 10:00 do 19:00. Cena: dorośli 2,80 EUR, dzieci 1,80 EUR. 
* {{Znacznik|Kąpielisko Holtenau|54.371167|10.156194|typ=atrakcja}}'''[https://seebad-holtenau.de/ Kąpielisko Holtenau]''', Holtenauer Reede, 24159 Kilonia (''w pobliżu śluz Kanału Kilońskiego w Holtenau''). Adres e-mail: info@seebad-holtenau.de. Kąpielisko nadmorskie zbudowane w całości na molo, bez plaży. Zarządzane przez: Stowarzyszenie Przyjaciół Kąpieliska Nadmorskiego.
* {{Znacznik|Eiderbad Hammer|54.28570 |10.07137 |typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/eiderbad_hammer.php Eiderbad Hammer]''' (''Basen otwarty o rodzinnej atmosferze''), Eiderbrook, 24113 Kilonia. Eiderbad jest zarządzany przez Fundację Drachensee, zapewniającą zatrudnienie osobom z niepełnosprawnościami w miesiącach letnich. Eiderbad Hammer to ogrzewany słońcem basen otwarty o rodzinnej atmosferze, położony w idyllicznej okolicy bezpośrednio nad rzeką Eider. Znajdziesz tu basen (o wymiarach 15 x 30 m), brodzik oraz trawnik do opalania o powierzchni 9000 metrów kwadratowych z kioskiem. 
* {{Znacznik|Pomost kąpielowy w Fiordzie Kilońskim|54.33249 |10.15201 |typ=atrakcja}}'''Pomost kąpielowy w Fiordzie Kilońskim''' (Segelcamp  24/7), Camp 24/7, Kielline, 24103 Kiel (''przystanki 41/42 i 51, przystanek: Reventloubrücke''). Pomost kąpielowy na Kiellinie. Kiel Marketing, jako operator kempingu, zapewnia niezbędny nadzór nad zajęciami pływackimi i zapewnia udogodnienia, takie jak toalety. Na nowo utworzonym kąpielisku nie występują żadne kolizje z ruchem statków.
* {{Znacznik|Basen odkryty Katzheide|54.30956 |10.15674 |typ=atrakcja}}'''Basen odkryty Katzheide''', Von-der-Gröben-Straße, 24143 Kilonia (''przystanki 22, 101 i 71, przystanek: Stoschstraße''). Tel.: +49 (0)431 732423. Basen zostanie zmodernizowany i będzie miał stalowy basen z 6 torami o długości 25 m każdy, 2 torami o długości 50 m każdy oraz strefą kąpielową o głębokości od 0 do 1,35 m.

==== Łaźnie wewnętrzne ====
* Na północ od Kanału Kilońskiego znajduje się {{Znacznik|Basen Schilksee|54.42925|10.168361|typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/schwimmhalle_schilksee.php basen Schilksee]''', Drachenbahn 18, 24159 Kiel (''dojazd autobusami linii 33, 501, 502 i 901 (przystanek Olympiazentrum)''). Tel.: +49 (0)431 260 404 41, faks: +49 (0)431 260 404 4, e-mail: info@kieler-baeder.de. Ten basen sportowo-rekreacyjny znajduje się na terenie dawnego kompleksu pływackiego olimpijskiego i oferuje basen z pięcioma 25-metrowymi torami, brodzik dla dzieci oraz parking przy Centrum Olimpijskim. ''Basen jest obecnie zamknięty z powodu remontu''.

=== Kino ===
* W Kilonii działa kilka kin. Największe, z dziesięcioma ekranami, to {{Znacznik|CinemaxX|54.3139846|10.1322471|typ=atrakcja}}'''CinemaxX''', zlokalizowane na głównym dworcu kolejowym.
* Kino '''Studio''' na Dreiecksplatz ma trzy ekrany. Podobnie jak CinemaxX, w Studio wyświetlane są również najnowsze filmy.
* Kino '''Metro''', ponownie otwarte w 2006 roku, znajduje się przy Holtenauer Straße.
* '''Kino Kommunale''' znajduje się w centrum wystawowym Pumpe przy Haßstraße (Stare Miasto).
* Kino {{Znacznik|Traum GmbH|54.3349796|10.1168045|typ=atrakcja}}'''Traum GmbH''' (dawniej Traumfabrik) przy Grasweg w północno-zachodniej części miasta również wyświetla filmy spoza głównego nurtu.

=== Inne ===
* Veggie-Stammtisch Kiel to grupa osób w różnym wieku, jedzących potrawy wegańskie i wegetariańskie. Spotkanie odbywa się w każdy pierwszy wtorek miesiąca w Subrosa o godzinie 18:00.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
* '''Tydzień Kilonii''' (''Kieler Woche'') [http://www.kieler-woche.de/] - odbywa się pod koniec czerwca.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>mitnl63tmv3xo8re5ert9a1dn73qtd2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158250</id>
      <parentid>158249</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T11:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imprezy */</comment>
      <origin>158250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62252" sha1="sqpg4am4wod6dse8d24h8q2q117qr7d" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Jako główny port pasażerski (wraz z [[Travemünde]] i [[Rostock]]iem) oraz bałtycki punkt końcowy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], Kilonia odgrywa ważną rolę w żegludze. To właśnie tutaj w 1918 roku zabrzmiał dzwon pogrzebowy niemieckiego monarchizmu, gdy admirałowie chcieli wysłać flotę na ostatnią, chwalebną, lecz pozbawioną militarnego sensu bitwę. Marynarze zbuntowali się przeciwko swoim oficerom, co doprowadziło do rewolucji i powstania rad robotniczych i żołnierskich.

Podczas drugiej wojny światowej Kilonia została poważnie zbombardowana ze względu na stocznię produkującą łodzie podwodne. Obecnie w Kilonii buduje się statki cywilne i wojskowe, a na wschodnim brzegu Förde (fiordu) dominują wysokie dźwigi.

Bombardowanie zniszczyło prawie wszystkie zabytki Kilonii (w rzeczywistości zniszczyło 95% całego miasta); nawet starsze budynki powstały po II wojnie światowej. Jeśli więc przyjedziesz do „Kieler Schloss” (Zamku Kilońskiego), nie rozczaruj się. Z pierwotnego budynku niewiele zostało. Podczas odbudowy powojennej wykorzystano głównie architekturę nowoczesną, a nacisk położono na funkcjonalność i szybkość budowy, a nie na ponadczasowy design czy piękną architekturę.

=== Dzielnice ===
Kilonia leży po obu stronach '''Fiordu Kilońskiego'''. Jest to odnoga [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], która zwęża się ku południu, tworząc port. Ze względu na swoje położenie, niektóre dzielnice nazywane są również wschodnim i zachodnim brzegiem. Po stronie wschodniej do fiordu wpada mała rzeczka '''Schwentine'''. Po stronie zachodniej znajdują się śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], który wpada do Łaby w pobliżu [[Brunsbüttel]].

* {{Znacznik|'''Mitte'''|54.3229816|10.1315913|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mitte''', centrum miasta ze starówką, zamkiem i terminalem promowym

Na wschodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Gaarden'''|54.3|10.133333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Gaarden''', dzielnica, w której dawniej mieszkali stoczniowcy z Howaldtswerke (HDW)
* {{Znacznik|'''Ellerbek'''|54.315|10.169444|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ellerbek''' / {{Znacznik|'''Wellingdorf'''|54.323889|10.173333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wellingdorf''', połączenie osiedla robotniczego i wsi
* {{Znacznik|'''Neumühlen-Dietrichsdorf'''|54.332222|10.1825|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Neumühlen-Dietrichsdorf, dawna wioska rybacka z licznymi wędzarniami ryb, położona na północ od rzeki Schwentine
Na zachodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Düsternbrook'''|54.335833|10.145278|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Düsternbrook''', z budynkami rządu krajowego, dzielnicą willową i kąpieliskiem publicznym
* {{Znacznik|'''Wik'''|54.355556|10.135|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wik''', obszar przemysłowy zdominowany przez marynarkę wojenną
* {{Znacznik|'''Holtenau'''|54.372778|10.141944|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Holtenau''', na północ od Kanału Kilońskiego, dawny port drzewny
* {{Znacznik|'''Pries'''|54.403611|10.156667|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Pries''' - {{Znacznik|'''Friedrichsort'''|54.394722|10.174167|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Friedrichsort''', z małymi stoczniami, marynarką wojenną i lotniskiem
* {{Znacznik|'''Schilksee'''|54.421944|10.1725|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Schilksee''', wieś z plażami i ośrodkiem olimpijskim

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Aerial image of the Kiel-Holtenau airfield.jpg|thumb|Port lotniczy Kilonia-Holtenau]]
{{Znacznik|Port lotniczy Kilonia-Holtenau|54.379469|10.145147|typ=transport}}'''[https://www.airport-kiel.de/home-airport-en.html Port lotniczy Kilonia-Holtenau]''' ({{IATA|KEL}}). Miasto posiada własne lotnisko, Kilonia-Holtenau, ale jego pas startowy jest zbyt krótki dla dużych samolotów i dlatego nie jest już wykorzystywany do lotów regularnych. Dostępne są usługi czarterowe. Lotnisko jest również przystosowane do obsługi pilotów prywatnych. Możliwa jest odprawa celna i graniczna. Personel pokładowy może skorzystać z zakwaterowania.

{{Znacznik|Port lotniczy Hamburg|53.630389|9.988228|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Hamburg]]''' ({{IATA|HAM}}), Flughafenstr. 1-3, 22335 [[Hamburg]]. Tel.: +49 (0)40 507 50, faks: +49 (0)40 50 75 12 34, e-mail: info@ham.airport.de. Port lotniczy Hamburg jest najbliższym lotniskiem z połączeniami międzynarodowymi. [https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius] – autobus lotniskowy z portu lotniczego Hamburg-Fuhlsbüttel – oraz Flixbus oferują regularne połączenia z lotniska w Hamburgu do głównego dworca kolejowego w Kilonii lub tymczasowego centralnego dworca autobusowego. Rozkład jazdy jest skoordynowany między innymi z rozkładem jazdy promów Color Line do Norwegii i Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].

=== Pociągiem ===
[[Plik:Kiel, der Hauptbahnhof.jpg|thumb|Kiel Hauptbahnhof]]
Kilonia jest dobrze skomunikowana z siecią kolejową, choć większość pociągów dalekobieżnych z południa kończy bieg w [[Hamburg]]u.

* Codziennie kursuje kilka bezpośrednich pociągów ICE z południa.
* Pociągi z [[Hamburg]]a do Dworca Głównego w Kilonii kursują co pół godziny.
* Linia kolejowa do [[Flensburg]]a umożliwia dotarcie do większości miast na stałym lądzie [[Dania|Danii]] w ciągu 8 godzin. Istnieje również półgodzinne połączenie do [[Neumünster]], a także linia kolejowa z [[Lüneburg]]a przez [[Lubeka|Lubekę]]. Umożliwia to na przykład podróż z [[Berlin]]a z DeutschlandTicket.

{{Znacznik|Kiel Hauptbahnhof|54.3148|10.1318|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/kiel-hbf Kiel Hauptbahnhof]''', Sophienblatt 25-27, 24114 Kilonia. Dworzec Główny ma dobrą infrastrukturę turystyczną i jest intensywnie użytkowany, zwłaszcza przez pasażerów statków wycieczkowych oraz pieszych i rowerzystów korzystających z codziennie odpływających promów. Dworzec jest często bardzo zatłoczony krótko po przybyciu promów lub statków wycieczkowych. Dworzec jest również łatwo dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Dostęp bez barier jest możliwy przez wejście na placu przed dworcem (rampa). Winda znajduje się przy wejściu od strony Kieler Matrosenplatz, jeden poziom poniżej hali dworca. Dostęp dla wózków inwalidzkich.

{{Znacznik|Przystanek Suchsdorf|54.349181|10.090942|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/suchsdorf Przystanek Suchsdorf]''', Am Bahnhof 3, 24107 Kilonia. Przystanek Suchsdorf znajduje się na linii do [[Flensburg]]a; jednak podróżni z [[Flensburg]]a i [[Dania|Danii]] zazwyczaj kontynuują podróż do dworca głównego. Suchsdorf leży bezpośrednio nad [[Kanał Kiloński|Kanałem Kilońskim]] i jest bliżej dzielnicy '''Holtenau''', popularnego punktu wypadowego na rejsy po Bałtyku.

=== Samochodem === 
Kilonia jest połączona z siecią autostrad drogami [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]], [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] i [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]]/[[Plik:Bundesstraße_404_number.svg|30px]].

* Jadąc z [[Plik:Bundesautobahn_24_number.svg|25px]] (od strony [[Berlin]]a), zaleca się skorzystanie z [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]] ze [[Schwarzenbek]], aby ominąć [[Hamburg]] i tunel pod Łabą, gdzie często tworzą się korki.
* Jadąc z [[Dania|Danii]], należy jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] z [[Rendsburg]]a.
* Jadąc z południa, należy zjechać z [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Bordesholm i jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]] do Kilonii.

=== Autobusem ===
{{Znacznik|Centralny Dworzec Autobusowy|54.317167|10.133972|typ=transport}}'''[https://kiel-wiki.de/ZOB Centralny Dworzec Autobusowy]''' (''ZOB''). Centralny dworzec autobusowy w Kilonii został całkowicie przebudowany. Przystanki autobusów dalekobieżnych znajdują się teraz na nowym ZOB, zaczynając od Auguste-Viktoria-Straße, naprzeciwko głównego dworca kolejowego.

'''[https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius]''' – autobus lotniskowy z [[Port lotniczy Hamburg|lotniska w Hamburgu]] (Fuhlsbüttel) – kursuje regularnie z lotniska w Hamburgu do ZOB w Kilonii, z przystankiem przed dworcem kolejowym. Rozkład jazdy jest skoordynowany z rozkładem jazdy promów Color Line do [[Norwegia|Norwegii]] i promów Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].
[[Plik:2019-06-26 - Parkhaus am Kieler HBF - KiWo2019.jpg|thumb|Parking wielopoziomowy ZOB]]
{{Znacznik|'''Parking wielopoziomowy ZOB'''|54.317564|10.134264|typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://parkhaus-zob-kiel.de/ Parking wielopoziomowy ZOB]''', Auguste-Victoria-Straße 9, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 78 58 30 40, e-mail: kundenservice@psg-greifswald.de. Nowy parking wielopoziomowy z 541 miejscami parkingowymi jest czynny całą dobę od października 2019 roku. Wjazd i wyjazd z parkingu odbywa się podwójną spiralną rampą od strony Auguste-Viktoria-Straße. Wszystkie sześć poziomów parkingu posiada miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych, na trzecim poziomie znajduje się pięć stacji ładowania pojazdów elektrycznych, a na poziomach pierwszym i drugim – miejsca parkingowe dla kobiet. Parking wielopoziomowy znajduje się nad centralnym dworcem autobusowym (ZOB). Jest on dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich i czynny całą dobę.

=== Statkiem ===
[[Plik:Magic in Kiel.jpg|thumb|Prom Color-Line na nabrzeżu Norwegenkai]]
[[Plik:Kiel schwedenkai containers IMG 3819.JPG|thumb|Schwedenkai z promem StenaLine]]
W Fiordzie Kilońskim znajduje się kilka przystani. Na zachodnim, śródmiejskim brzegu znajduje się Schwedenkai (Nabrzeże Szwedzkie), a na przeciwległym, wschodnim brzegu – Norwegenkai (Nabrzeże Norweskie), nowo wybudowane w 1997 roku. Dalej na północ, w dzielnicy Dietrichsdorf, również po wschodniej stronie fiordu, znajduje się Ostuferhafen (Port Wschodniego Brzegu), z którego odpływają promy na [[Litwa|Litwę]]. Ponadto istnieją trzy inne terminale – Ostseekai (Nabrzeże Bałtyckie), Sartorikai i Böllhornkai – wykorzystywane jako przystanie dla statków wycieczkowych. Czasami statki wycieczkowe cumują również w raczej mało zachęcającym Scheerhafen (Port Scheera), położonym bezpośrednio przy śluzach Kanału Kilońskiego w dzielnicy Wik.

{{Znacznik|Norwegenkai|54.3172|10.1402|typ=transport}}'''[https://www.portofkiel.com/cruise_ferry/unsere-terminals.html Norwegenkai]''' (Nabrzeże Norweskie) 
* '''[https://www.colorline.de/ Color Line]''', Norwegenkai, 24143 Kiel-Gaarden. Tel.: +49 (0)431 7300100, e-mail: servicecenter@colorline.de. Promy Color Line kursują codziennie z [[Oslo]], stolicy [[Norwegia|Norwegii]], do Kilonii. Terminal znajduje się zaledwie około 700 m od głównego dworca kolejowego i można do niego łatwo dotrzeć pieszo lub rowerem przez most Hörnbrücke. Terminal jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Godziny otwarcia: codziennie od 8:00 do 15:00. Odprawa: Wyjazd z [[Oslo]] o godz. 14:00, przyjazd do Kilonii następnego dnia rano o godz. 10:00. Podróż powrotna rozpoczyna się o godz. 14:00, powrót do [[Oslo]] o godz. 10:00. Odprawa dla samochodów w Kilonii odbywa się 120 minut przed odjazdem, dla pasażerów pieszych nie później niż 60 minut przed odjazdem.

{{Znacznik|Schwedenkai|54.3197|10.1399|typ=transport}}'''Schwedenkai''' (Nabrzeże Szwedzkie) 
* '''[https://www.stenaline.de/faehren-nach-schweden Stena Line]''', Schwedenkai 1, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9099, (0)1806 020100, faks: +49 (0)431 909200, e-mail: info.de@stenaline.com. Promy Stena Line przypływają codziennie z [[Göteborg]]a w [[Szwecja|Szwecji]] do Kilonii. Odprawa: Przyjazd do Kilonii codziennie o 9:00, odpłynięcie codziennie o 18:15. Odprawa jest możliwa najpóźniej 30 minut przed odpłynięciem, a w szczycie sezonu od godziny 15:00.

{{Znacznik|Ostuferhafen|54.3342|10.1742|typ=transport}}'''Ostuferhafen''' (Port Wschodniego Brzegu)
* '''[https://www.dfds.com/de-de/passagierfaehren/routen/faehren-ins-baltikum/kiel-klaipeda DFDS-Seaways]''', Ostuferhafen 15, 24149 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 20976480, faks: +49 (0)431 20976102, e-mail: passage.kiel@dfds.com. Połączenie promowe z [[Kłajpeda|Kłajpedy]] na [[Litwa|Litwie]] do Kilonii kursuje sześć razy w tygodniu. Podróż trwa 19 godzin. 

Śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]] są interesujące dla pasażerów statków towarowych i stanowią również wartościową atrakcję turystyczną.

Zarówno Kilonia, jak i okoliczne miasta nad Fiordem Kilońskim oferują wiele miejsc do cumowania dla jednostek rekreacyjnych.

=== Rowerem ===
* Przez Kilonię prowadzi Ścieżka Rowerowa Wybrzeża Morza Bałtyckiego.
* Hörnbrücke to punkt początkowy lub końcowy otwartej w maju 2004 roku turystycznej trasy wakacyjnej, Niemieckiego Szlaku Promowego z [[Bremervörde]] do Fiordu Kilońskiego.

=== Pieszo ===
Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E1 oraz Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E6 przebiegają tą samą trasą przez Kilonię, podobnie jak [[Via Jutlandica]].

== Komunikacja ==
{{mapa|54.3375|10.1335|zoom=13|wysokość=500|szerokość=420|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Autobusem i promem ''Förde'' ===
[[Plik:Liniennetz Kiel.pdf|thumb|[[File:BUS-Logo-BVG.svg|20px]] sieć (2024)]]
Kilonia posiada system transportu publicznego oparty na autobusach i promach obsługiwanych przez [https://www.kvg-kiel.de/en/ KVG]. Dostępne są bilety 1-, 3- i 7-dniowe, które oferują turystom dobrą wartość. Do zakupu biletów możesz użyć [http://nah.sh/de/fahrplan/die-nah-sh-app/ aplikacji NAH SH].

Bilet grupowy „''Kleingruppenkarte ohne Sylt-Bus''” może być wyjątkowo korzystny: za łączną kwotę 49,90 euro (stan na maj 2026) na nieograniczone przejazdy od poniedziałku do piątku o godzinie 09:00 lub w soboty, niedziele i święta od godziny 00:00 do godziny 06:00 następnego dnia, grupa maksymalnie 5 osób dorosłych (dzieci gratis) może korzystać ze wszystkich autobusów i pociągów całej sieci SH-Tarif (kraj związkowy [[Szlezwik-Holsztyn]] plus [[Hamburg]], z wyłączeniem wyspy [[Sylt]]).

{| border=1 cellpadding=1 cellspacing=0
|- align=center
|colspan=3|
|Kiel Hbf
|colspan=2|
|- align=center
|Reventlou
|Lehmberg
|Ziegelteich
|'''51'''
|Südfriedhof
|Hassee
|- align=center
|Projensdorf
|Ravensberg
|Unikliniken
|'''62'''
|Marienlust
|Russee
|- align=center
|Projensdorf
|Wik
|Düsternbrook
|'''41''' '''42'''
|Gaarden-Süd
|Meimersdorf
|- align=center
|Suchsdorf
|Eichhofstr.
|Brunswik
|'''22'''
|Gaarden-Ost
|Ellerbek
|- align=center
|Schilksee
|rowspan=2|Wik
|rowspan=2|Brunswik
|'''12''' '''13'''
|colspan=2|
|- align=center
|
|'''11'''
|rowspan=2|Gaarden-Ost
|rowspan=2|Dietrichsdorf
|- align=center
|rowspan=2|Mettenhof
|Schreventeich
|Rathaus / Opernhaus
|'''14'''
|- align=center
|Hasseldieksdamm
|Ziegelteich
|'''31'''
|Ellerbek Süd
|Elmschenhagen
|- align=center
|Wik
|Blücherplatz
|Unikliniken
|'''32''' '''34'''
|Elmschenhagen
|Kroog
|}

=== Taksówką ===
Taksówka jest droga, ale niezawodna. Taksówki są dostępne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu na głównym dworcu kolejowym (Hauptbahnhof) lub można je zamówić przez telefon lub aplikację. Aby wezwać taksówkę, wybierz numer '''+49 431 680101''' (Taxi Kiel) lub '''+49 431 73000''' (Taxi-Zentrale Kiel-Ost). W mieście dobrze sprawdzają się także aplikacje mobilne, takie jak [https://www.taxi.eu/ taxi.eu] czy [https://www.free-now.com/de-en/ freenow]. Większość taksówek akceptuje karty kredytowe, ale zaleca się, aby potwierdzić to u kierowcy przed rozpoczęciem podróży.

=== Rowerem ===
Kilonia jest w dużej mierze płaska i nadaje się do jazdy na rowerze. Głównym węzłem rowerowym jest stacja [https://kiel.de/ Umsteiger] przy głównym dworcu kolejowym, która oferuje całodobowy strzeżony parking oraz wypożyczalnię rowerów miejskich i elektrycznych. Popularna trasa rowerowa prowadzi z centrum miasta do Laboe, a następnie promem do Strande i z powrotem do Kilonii wzdłuż zachodniego wybrzeża.

Na krótkie trasy system wypożyczania rowerów [https://www.kielregion.de/mobilitaetsregion/sprottenflotte/ Sprottenflotte] jest dostępny za pośrednictwem aplikacji Donkey Republic. Nextbike nie jest już dostępny w Kilonii. Rowery należy zwracać w wyznaczonych stacjach (rowery elektryczne i cargo tylko na wyznaczonych stacjach oznaczonych w aplikacji).

* Ceny z kwietnia 2026:
** Rowery standardowe: 0,50 EUR za 15 min, maks. 12 EUR za 24 godz.
** Rowery elektryczne i elektryczne rowery cargo: 2 EUR za 15 min, maks. 35 EUR za 24 godz.
** Rowery cargo (ręczne): 1 EUR za 15 minut, maks. 20 EUR za 24 godziny.
** Karnet 3-dniowy: 9 EUR (obejmuje 18 godzin jazdy w ciągu 3 dni).
Abonenci (np. 8 EUR/miesiąc lub 45 EUR/rok) otrzymują pierwsze 30 minut każdego wypożyczenia za darmo. Rowery można rezerwować bezpłatnie za pośrednictwem aplikacji na maksymalnie 15 minut przed wypożyczeniem.

Nie oczekuj wysokiej jakości rowerów, a jeśli chcesz kask, zabierz swój.

Osoby zatrzymujące się na dłużej (np. studenci wymiany) mogą wypożyczyć rower w Swapfiets za miesięczną opłatą.

{{Znacznik|'''Swapfiets'''|54.323502 |10.136134 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://help.swapfiets.com/kiel Swapfiets]''', Alter Markt 7, 24103 Kilonia. Pn-Wt, Czw-Pt 12:00-18:00; Sob 11:00-17:00; Śr, Nd nieczynne. Abonament rowerowy obejmuje naprawy i ochronę przed kradzieżą. Wysokiej jakości rowery z charakterystyczną niebieską oponą z przodu. Sklep przy Alter Markt oferuje serwis i odbiór (zalecana rezerwacja przez aplikację).
Miesięczne abonamenty od 14,90 do 64,90 euro.

=== Na hulajnodze elektrycznej ===
Dostępne są również hulajnogi elektryczne, a w mieście działają [https://bolt.eu/en-de/ Bolt], [https://www.li.me/en-de/vehicles/scooter Lime] i [https://ridedott.com/pl/ Dott]. Hulajnogi można wypożyczać za pośrednictwem odpowiednich aplikacji. Ceny zazwyczaj obejmują opłatę aktywacyjną w wysokości 1,00 EUR plus stawkę od 0,19 do 0,25 EUR za minutę. W aplikacjach dostępne są różne karnety dzienne lub tygodniowe dla częstych użytkowników.

=== Promem kanałowym ===
Przeprawiając się przez [[Kanał Kiloński]], można przejść przez jeden z kilku mostów (Holtenauer Hochbrücken, Levensauer Hochbrücken) lub skorzystać z promu. ''Adler 1'' w Kiel-Holtenau to mały prom, który przewozi wyłącznie pieszych i rowery; większe promy w Landwehr i Sehestedt przewożą również samochody i motocykle. Korzystanie ze wszystkich promów kanałowych jest bezpłatne dla każdego.

== Warto zobaczyć ==
=== Kościoły ===
[[Plik:Matthias Suessen -5399.jpg|thumb|Petruskirche]]
[[Plik:Jakobikirche Kiel.jpg|thumb|Kościół św. Jakuba]]
[[Plik:Bethlehem-Kirche Kiel - Seitenansicht.jpg|thumb|Kościół Betlejemski]]
* {{zobacz
| name=[https://www.st-nikolai-kiel.de/ Kościół Świętego Mikołaja] | alt= | url= | adres=Alter Markt | lat=54.3228| long=10.14| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 950 98 | fax=+49 (0)431 982 76 73
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@st-nikolai-kiel.de​ . Sankt Nikolai to główny kościół protestancki i najstarszy budynek w Kilonii. Budowę rozpoczęto wkrótce po lokacji miasta, około 1242 roku. W latach 1877-1884 kościół przebudowano w stylu neogotyckim. W czasie II wojny światowej budynek kościoła został poważnie uszkodzony w wyniku nalotu aliantów 22 maja 1944 r. Cenne wyposażenie wnętrza zostało ocalone w latach poprzednich. Odbudowy dokonano w 1950 r. Nie odbudowano starych sklepień; zamiast tego budynek zewnętrzny otrzymał prosty dwuspadowy dach, który łączył wszystkie trzy nawy. W Nikolaikirche znajdują się trzy organy. Przed budynkiem kościoła znajduje się rzeźba Wojownik duchów autorstwa Ernsta Barlacha. Otwarte: codziennie 10:00 - 18:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://ostseemagazin.net/petruskirche-kiel/ Petruskirche] | alt= | url= | adres=Weimarerstraße 1 | lat=54.359213| long=10.135649| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 164 56, | fax=+49 (0)431 139 04
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontakt@akg-kiel.de. Zbudowany w latach 1905-1907 jako kościół garnizonowy marynarki wojennej, ten dom modlitwy stanowi imponujący przykład nowoczesnej protestanckiej architektury sakralnej z początku XX wieku. Zbudowany z cegły w tradycyjnym stylu, z wykorzystaniem wyjątkowo dużych cegieł, w formie klasztornej. Częściowo zniszczony przez bomby w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół św. Piotra został odbudowany w ciągu dwóch miesięcy w 1949 roku, głównie dzięki darowiznom amerykańskiej sekcji Światowej Federacji Luterańskiej. Projekt secesyjnych okien, z zachowaniem oryginalnych przeszkleń, wzmacnia ogólny efekt tego dzieła sztuki.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.lutherjakobi.de/ Kościół św. Jakuba] | alt= | url= | adres=Knooper Weg 12, | lat=54.3234| long=10.1276| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 924 02 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@jakobi-kiel.de​ . Neogotycki kościół wybudowano w 1882 r. Dziś wraz z kościołem luterańskim należy do gminy ewangelicko-luterańskiej jakobi i luterańskiej. Podczas II wojny światowej kościół został zniszczony przez bomby zapalające podczas nalotów na Kilonię w 1944 r., a po wojnie w latach 1952–1954 został odbudowany w uproszczony sposób. Oryginalną spiczastą wieżę zastąpiono filigranową, w kształcie latarni, przeszkloną okrągłą wieżą, która wpuszcza światło dzienne do wnętrza kościoła. Nadał kościołowi popularny przydomek ''Alleluja Gazometr''.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.heiligengeist-kiel.de/ueber-uns/bibelgarten Kościół św. Ansgara] | alt= | url= | adres=Holtenauer Straße 89 | lat=54.3355| long=10.1328| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 58 78 21 12 | fax=+49 (0)431 58 78 21 19
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@heiligengeist-kiel.de. Neogotycki kościół halowy, zbudowany na planie prostokąta z półkolistymi wieżami schodowymi na czterech narożnikach, powstał w latach 1901-1903. Zniszczony podczas nalotów na Kilonię w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół został odbudowany na początku lat 50. XX wieku w bardzo prostym, niemal ewangelicko-reformowanym stylu, ze względu na ograniczone środki. Rozeta w szczycie i kolorowa inskrypcja nad portalem głównym zostały pokryte białym tynkiem. Dalsza renowacja, konieczna ze względu na warunki atmosferyczne, miała miejsce w 1995 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.nordkirche.de/adressen/institutionen/detailansicht/institution/bugenhagen-kiel-ellerbek/ Bugenhagenkirche] | alt= | url= | adres=Lütjenburger Straße 7 | lat=54.31438 | long=10.17241| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 2001417 | fax=+49 (0)431 728575
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@bugenhagenkirche-kiel.de. Pierwszy kościół w Bugenhagen został zbudowany w 1896 roku i zburzony w 1941 roku. W 1948 roku parafianie otrzymali tymczasowy, drewniany kościół od Szwajcarskiej Organizacji Pomocy Kościołowi. Kościół w Bugenhagen w Kilonii-Ellerbek został konsekrowany w 1961 roku. Prosta elegancja nawy podkreśla piękno witrażu ołtarzowego, rozciągającego się od podłogi do sufitu i mającego kształt krzyża.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bethlehem-kirche.de/index.html Kościół Betlejemski] | alt= | url= | adres=Möhrkestraße 9 | lat=54.3922| long=10.1769| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 39 10 38, | fax=+49 (0)431 39 71 32
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontact@bethlehem-kirche.de. Kościół Betlejemski został zbudowany w 1875 roku jako kościół garnizonowy. Miał zastąpić zrujnowaną salę liturgiczną w twierdzy. Uderzające jest nieprawidłowe ustawienie ołtarza na zachód i prosta konstrukcja: budynek o konstrukcji szkieletowej, otynkowany od wewnątrz, obłożony drewnem na zewnątrz, co sprawiło, że kościół halowy zyskał w dawnych czasach pogardliwy przydomek „szopy religijnej” lub „szopy modlitewnej”; nawet dziś wielu nazywa go po prostu „drewnianym kościołem”. Wieżyczka z dzwonem wieńczy kruchtę, ale jego dźwięk ma niewiele wspólnego z religią (pastor Schorn, 1901). Od początku istnienia do 1953 roku kościół był również wykorzystywany do nabożeństw katolickich. Obecny kościół betlejemski, jako jedyny zachowany drewniany budynek sakralny z okresu po 1870 roku w Szlezwiku-Holsztynie, jest oryginalnym zabytkiem kultury o szczególnym znaczeniu i od 1988 roku znajduje się na liście zabytków. W 1999 roku budynek nabyło stowarzyszenie „Interessengemeinschaft Bethlehem-Kirche e.V.” (Związek Interesów Kościoła Betlejemskigo). Ta organizacja non-profit zapewnia jego użytkowanie do celów religijnych i wydarzeń kulturalnych.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.trinitatis-kiel.de/ Kościół św. Marii Magdaleny] | alt= | url= | adres=Im Dorfe 1 | lat=54.2914| long=10.1759| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 78 64 00, | fax=+49 (0)431 78 48 03,
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=mm@trinitatis-kiel.de​ . Kościół Marii Magdaleny w Kilonii-Elmschenhagen został zbudowany w XIII wieku. W XIX wieku kościół został poważnie uszkodzony przez piorun. Nowy budynek ukończono w 1866 roku. Kościół w Elmschenhagen jest jednym z pierwszych miejsc kultu w Szlezwiku-Holsztynie wybudowanym w stylu neogotyckim. Kilku hojnych darczyńców umożliwiło nie tylko budowę, ale i bogate wyposażenie kościoła Marii Magdaleny. Prezbiterium i front organowy zostały zniszczone podczas bombardowań lotniczych w czasie II wojny światowej, a w 1949 roku kościół ponownie otrzymał używane organy. Po kilku remontach organy zostały oddane do użytku 30 października 1994 roku. W prezbiterium widnieją biblijne historie z życia Jezusa Chrystusa, na malowidłach okiennych.
}}
=== Zamki, pałace, dwory ===
[[Plik:Schloss Kiel-msu-1027.jpg|thumb|Zamek Kiloński]]
* {{zobacz
| name=Zamek Kiloński | alt= | url= | adres= | lat=54.3242| long=10.1434| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Centrum średniowiecznego zespołu miejskiego stanowił kościół, klasztor i zamek – późniejszy Zamek Kiloński na wzgórzu nad brzegiem Förde. Później zamek był rezydencją wdów i wtórną rezydencją książąt Gottorf. Katarzyny Wielkiej przeszedł gruntowne przebudowy i renowacje w roku 1763. Ostatni okres świetności przeżywał w latach 1888-1918 jako siedziba i rezydencja księcia pruskiego Heinricha, brata cesarza Wilhelma II. Po ataku bombowym w 1944 r. spłonął imponujący renesansowy budynek, z wyjątkiem zachodniego skrzydła (budynek Pelli), które zachowało się do dziś. W 1957 roku zamek w Kilonii został odbudowany i stał się centralnym ośrodkiem kulturalnym kraju. Dziś ten imponujący budynek jest symbolem nowego początku demokracji i konsekwentnie nowoczesnej odbudowy Kilonii po drugiej wojnie światowej. W rozbudowie mieści się sala koncertowa i regionalne studio NDR. Co roku na terenie kompleksu zamkowego odbywa się około 300 różnych wydarzeń, w których bierze udział nawet 200 000 gości.
}}
=== Budynki ===
[[Plik:Hauptbahnhof Kiel Panorama Sonnenuntergang.jpg|thumb|Dworzec główny w Kilonii]]
[[Plik:KI Flandernbunker.JPG|thumb|Flandernbunker]]
[[Plik:Rathaus-kiel.jpg|thumb|Ratusz w Kilonii]]
[[Plik:Hoernbruecke Kiel.jpg|thumb|Hörnbrücke, otwarty]]
[[Plik:Leuchtturm Holtenau Kiel2001.jpg|thumb|Latarnia morska Kilonia-Holtenau]]
Z uwagi na fakt, że Kilonia była wielokrotnie celem bombardowań alianckich podczas II wojny światowej, niewiele pozostało ze starej zabudowy. Niemniej jednak, znajduje się tu kilka pięknych, odbudowanych i odrestaurowanych budynków, które warto zobaczyć.
* {{zobacz
| name=Dworzec główny w Kilonii | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Główny dworzec kolejowy w Kilonii jest warty zobaczenia, ponieważ był pieczołowicie restaurowany przez wiele lat. Pierwszy dworzec w Kilonii został zbudowany w latach 1843-1846 w Ziegelteich (zasypany w latach 1865-1876), około 500 metrów na północ od obecnego miejsca. Obecna lokalizacja poprawiła dostęp drogowy do portu. Budowa rozpoczęła się w 1895 roku. Stary dworzec został zburzony w 1902 roku. W 1944 roku główny dworzec i przyległe budynki zostały poważnie uszkodzone podczas ciężkiego nalotu bombowego aliantów. Rekonstrukcja dworca w uproszczonej formie rozpoczęła się w 1950 roku. Kompleksowy remont dworca rozpoczął się w 1999 roku. Przeprojektowany dziedziniec dworca i hol na peronie poprzecznym, z licznymi sklepami, zostały zainaugurowane podczas Tygodnia Kilońskiego w czerwcu 2004 roku. Odrestaurowano również Kaisertreppe (Schody Cesarskie) po stronie wschodniej. W 2016 roku zburzono parking nad centralnym dworcem autobusowym, który kiedyś był połączony z dworcem kolejowym; nowy budynek otwarto ponownie w październiku 2019 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.mahnmalkilian.de/flandernbunker.html Flandernbunker] | alt= | url= | adres=Kiellinie 249 | lat=54.354722 | long=10.138889 | wskazówki=Kiel-Wik nad zatoką Hindenburgufer, wejście do portu morskiego
| tollfree=+49 (0)431 590 72 26, | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@kriegszeuge.de​. Bunkier Flanders to wieżowiec z czasów II wojny światowej, który początkowo służył jedynie jako schron dla żołnierzy i centrum dowodzenia w sytuacjach awaryjnych, ale pod koniec wojny został udostępniony także cywilom. Szczególne wrażenie robią mury o grubości dochodzącej do 2 m, wyraźnie widoczne przy otworach. Od 2004 roku bunkier znajduje się na liście zabytków. Można go znaleźć dzięki stowarzyszeniu „Mahnmal Kilian e.V.” Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się: w każdą pierwszą niedzielę miesiąca o godzinie 11:30 (z wyjątkiem stycznia). Koszt wycieczki wynosi 2 € (ulgowy 1 €). Na życzenie możliwe jest umówienie indywidualnych spotkań dla grup i klas szkolnych. Otwarte: poniedziałek - piątek: 11:00 - 15:00, niedziela: 11:00 - 17:00, codziennie w Tygodniu Kilońskim 11:00 - 15:00 oraz środa, sobota i niedziela do 17:00. Cena: 4 €, obniżona 3 €.
}}
* {{zobacz
| name=Ratusz | alt= | url= | adres=Fleethörn 9 | lat=54.3225| long=10.1325| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 10 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Istniejący ratusz na Starym Rynku stał się zbyt mały około 1900 roku dla dynamicznie rozwijającego się miasta stoczniowego i marynarki wojennej. Dlatego obecny ratusz z wieżą został zbudowany w latach 1907–1911 na przedmieściach, na terenie obecnego Placu Ratuszowego, na zachód od starego miasta. Długo nazywano go „Nowym Ratuszem”. Został całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej, z wyjątkiem kilku piwnic. Miasto zleciło budowę ratusza, który obecnie jest zabytkiem, w latach 1907–1911. Zgodnie z tradycją reprezentacyjnej architektury ratuszowej, budynek posiada własną wieżę. Wieża ta jest wzorowana na dzwonnicy, takiej jak Dzwonnica św. Marka w [[Wenecja|Wenecji]]. Wieża Kilońska, mierząca 106 metrów wysokości, przewyższa jednak Dzwonnicę św. Marka o 7,4 metra. Platforma widokowa znajduje się na wysokości 67 metrów i można ją zwiedzać w ramach wycieczek z przewodnikiem. Winda zapewnia dostęp do platformy widokowej na wysokości 67 metrów. Z wieży co kwadrans rozbrzmiewa dźwięk karillonu, który aż do wybicia pełnej godziny odgrywa kolejną ćwierć melodii. Jest to bardzo podobne do dźwięku dzwonów na wieży zegarowej Big Ben w [[Londyn]]ie lub dzwonów ratusza w [[Kopenhaga|Kopenhadze]].
}}
* {{zobacz
| name=[https://theater-kiel.de/start/index.html Opera] | alt= | url= | adres=Rathausplatz 4 | lat=54.3231| long=10.1333| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 19 01 | fax=+49 (0)431 90 16 28 70
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Opera w Kilonii jest zabytkiem i siedzibą Teatru Kilońskiego. Budowa ceglanego budynku, z bogatymi piaskowcowymi detalami i misternie rzeźbioną linią dachu, trwała od 1905 do 1907 roku. Otwarcie teatru nastąpiło 1 października 1907 roku. Podczas II wojny światowej naloty alianckie poważnie uszkodziły teatr miejski. Odbudowa – z zachowaniem istniejących murów – trwała od 1950 do 1953 roku. Obecnie opera, licząca około 840 miejsc, posiada dużą scenę o powierzchni 400 metrów kwadratowych, fosę dla orkiestry/scenę oraz rozbudowany park maszynowy dla Kilońskiego Teatru Muzycznego i Baletu. W 1993 roku opera została wpisana na listę zabytków kultury o szczególnym znaczeniu.
}}
* {{zobacz
| name=[https://structurae.net/de/bauwerke/hoernbruecke-kiel Hörnbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.315| long=10.1356| wskazówki=na głównym dworcu kolejowym
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Most Hörnbrücke łączy centrum miasta ze wschodnim brzegiem Renu. Otwiera się o określonych godzinach i w razie potrzeby, aby umożliwić przepływającym statkom przepływanie pod nim. Jest przeznaczony wyłącznie dla pieszych i rowerzystów. Na początku po ukończeniu budowy w 1997 roku, nazywano go „mostem nic niedziałającym” ze względu na jego zawodną mechanikę.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.baken-net.de/kiel-holtenau_lt.htm Latarnia morska Kilonia-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.369248| long=10.153896| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Latarnia morska, zbudowana w 1895 roku, uważana jest za jedną z najpiękniejszych latarni morskich w Niemczech. W fundamencie wieży znajduje się kamień węgielny wraz z dokumentem założycielskim Kanału Cesarza Wilhelma (Kanał Północnobałtycki). Latarnia morska w Holtenau została gruntownie odnowiona w 1995 roku z okazji 100. rocznicy powstania Kanału Kilońskiego. Dziś otoczony jest terenem zielonym; ośmiokątna podkonstrukcja ceglanej wieży pełni także funkcję sali weselnej. Nie jest udostępniony do zwiedzania, można go zwiedzać z przewodnikiem. Z podnóża latarni roztacza się doskonały widok na to, co dzieje się zarówno w Fiordzie Kilońskim, jak i w śluzach.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/6_Presse/1_Bilder/_Historische_Bilder/k_Bruecken/2_Levensauer_Hochbruecke/levensauer_hochbruecke_text.html Levensauer Hochbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.3678| long=10.0758| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=to kombinowany most kolejowy i drogowy z pierwszego okresu budowy kanału (1894). Znajduje się w obszarze miejskim Kilonii. Ze względu na geometrię łuku znacznie ogranicza szerokość przejścia kanału. Aby umożliwić spotkanie statków, NOK ma zostać poszerzony w rejonie tego wąskiego gardła, a most ma zostać zastąpiony nowym budynkiem.
}}
=== Muzea ===
[[Plik:Geomar RV Alkor IMO 8905880 IMG 3653 kiel.JPG|thumb|Akwarium, Geomar i statek badawczy ALKOR]]
[[Plik:Antikensammlung Kiel 198.JPG|thumb|Widok uniwersyteckiej kolekcji zabytków w galerii sztuki.]]
[[Plik:Maschinenmuseum Kiel-Wik 2016c.jpg|thumb|Muzeum Maszyn Kiel-Wik]]
[[Plik:Schifffahrtsmuseum Kiel 2014.jpg|thumb|Muzeum Morskie w Kilonii]]
* {{zobacz
| name=[https://www.aquarium-geomar.de/ Akwarium Geomar] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 20 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6001637 | fax=+49 (0)431 600 1631
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=aqki1@aquarium-kiel.de​ . Fokarski zbiornik akwarium można obejrzeć także z zewnątrz, bez konieczności odwiedzania samego akwarium, dlatego stanowi to małą zachętę dla dzieci, aby zachęcić je do spaceru zachodnim brzegiem fiordu. Przed akwarium, które jest częścią uniwersyteckiego instytutu badawczego Geomar, zacumowany jest statek badawczy RV ALKOR. Otwarte: kwiecień - wrzesień 9:00 - 19:00, październik - marzec 9:00 - 17:00 Cena: dorośli 3 €, Ki. 2 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.haw-kiel.de/computermuseum/ Computermuseum] | alt= | url= | adres=Bunkier Eichenbergskamp, ​​​​Eichenbergskamp 8 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Geologiczne i Mineralogiczne | alt= | url= | adres=Ludewig-Meyn-Str. 10-12 | lat=54.33682 | long=10.12055| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 8802693 | fax=+49 (0)431 8804376
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: Pon. - Czw. 8:30 - 16:00 i piątek 8:30 - 14:00 Cena: Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Przemysłu Odlewnictwa Metali Howaldtsche | alt= | url= | adres=Grenzstraße 1 | lat=54.3306| long=10.1775| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 3877439 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: niedziela, 14:00-17:00 (tylko w sezonie). Cena: dorośli 2 €, dzieci 1 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kunsthalle-kiel.de/de/aktuelle-ausstellungen Kunsthalle Kiel] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 1 | lat=54.328611| long=10.146111| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@kunsthalle-kiel.de​. z kolekcją antyków. Otwarte: wtorek-niedziela: 10:00 - 18:00, środa: 10:00 - 20:00 Cena: 7€(4€).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.schleswig-holstein.de/DE/landesregierung/ministerien-behoerden/LBSH/lbsh_node Zbiór historii regionalnej/panstwowej Biblioteki Państwowej Szlezwiku-Holsztynu] | alt= | url= | adres=Wall 47/51 | lat=54.32183 | long=10.14287| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6967733 | fax=+49 (0)431 69677 11
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=landesbibliothek@shlb.landsh.de. Otwarte: poniedziałek, środa, piątek: 9:00-17:00, wtorek, czwartek: 9:00-19:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.maschinenmuseum-kiel-wik.de/ Muzeum Maszyn] | alt= | url= | adres=Am Kiel-Kanal 44 | lat=54.3642| long=10.1382| wskazówki=Autobus linii 11: przystanek Auberg lub Wik-Kanal lub autobus linii 33, 91, 501/502, 900/901: przystanek Schleusenstraße
| tollfree=+49 (0)431 26 09 33 20 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Założyciele Muzeum Maszyn chcą zachować i zaprezentować fragment historii inżynierii mechanicznej Kilonii. Od delikatnego funkcjonalnego modelu po ważący tony silnik parowy – (prawie) wszystkie eksponaty zostały przywrócone do stanu używalności. Tutaj możesz doświadczyć historycznych maszyn energetycznych w akcji i przekonać się na własnej skórze, jak można wprawić w ruch przekładnie za pomocą siły własnych mięśni lub jak wyczerpujące jest rozgrzewanie i rozpędzanie silnika parowego. Otwarte: pon.-pt. 10:00-16:00; zamknięte: święto państwowe. Cena: bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.med-hist.uni-kiel.de/ Muzeum Historyczne Medycyny i Farmacji] | alt= | url= | adres=Brunswiker Straße 2 | lat=54.3276| long=10.1438| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 880 57 21 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=medmuseum@med-hist.uni-kiel.de​ . Kolekcja historii medycyny i farmacji jest częścią Uniwersytetu Christiana Albrechta w Kilonii i jednocześnie muzeum historii medycyny i aptek.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/index.phpmuseum/schifffahrtsmuseum/index.php Galeria Miejska] | alt= | url= | adres=Wall 65 | lat=54.3227| long=10.1436| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 9013428 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchiffahrtsmuseum@kiel.de
}}
* {{zobacz
| name=Galeria Miejska | alt= | url= | adres=Andreas-Gayk-Straße 31 | lat=54.319| long=10.1341| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 00 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=stadtgalerie@kiel.de. Galeria Miejska w Kilonii została założona w 1988 roku i prezentuje wystawy sztuki międzynarodowej z regionu Morza Bałtyckiego, a także sztuki współczesnej z całych Niemiec i regionu, wszystkie w ramach kontekstów tematycznych. Ponadto Fundacja im. Heinricha Ehmsena oferuje stałą wystawę, która stanowi przegląd obrazów i grafik urodzonego w Kilonii ekspresjonisty Heinricha Ehmsena (1886–1964).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/museum/stadtmuseum_warleberger_hof.php Muzeum miejskie w Warleberger Hof] | alt= | url= | adres=Dänische Straße 19 | lat=54.3244| long=10.141| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 25 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchifffahrtsmuseum@kiel.de​ . Zmieniające się wystawy specjalne z obiektami z bogatej kolekcji muzealnej przybliżają sztukę, kulturę i historię miasta w XIX i XX wieku. Stanowią uzupełnienie stałej ekspozycji poświęconej morskiej historii miasta, znajdującej się w muzeum żeglugi w hali rybnej. W zabytkowej sklepionej piwnicy Warleberger Hof prezentowana jest także niewielka wystawa poświęcona starszej historii miasta.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Muzeum Zoologiczne] | alt= | url= | adres=Hegewischstraße 3 | lat=54.3282| long=10.1442| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Cena: Wstęp: dorośli 4 €, dzieci 2 €, studenci biologii bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Skansen w Molfsee] | alt= | url= | adres=Hamburger Landstraße 97, 24113 Molfsee | lat=54.2752| long=10.079| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree=+49 (0)431 659660 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=service@schloss-gottorf.de. Skansen Molfsee to największy skansen w północnych Niemczech. W sezonie program uzupełniają zmieniające się wystawy specjalne i targi sezonowe. Skansen postrzegany jest jako muzeum przyjazne rodzinom. Na rozległym terenie, na którym znajduje się ponad 70 zabytkowych budynków z różnych regionów między Morzem Północnym a Bałtyckim, odwiedzający mogą zanurzyć się w wiejskim życiu minionych epok. Wystawy w kilku podwórzach i stodołach dostarczają informacji na poszczególne tematy. 
}}
* {{zobacz
| name=[https://kiel-sailing-city.de/kieler-foerde-entdecken/sightseeing/sealevel Sea Level] | alt= | url= | adres=Holstenstraße 2-12 | lat=54.322812| long=10.138861| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Sea-Level to niewielka wystawa Kiel-Marketing e.V., zlokalizowana bezpośrednio w strefie pieszej w Kilonii, poświęcona tematyce mórz i oceanów. Obejmuje ona takie tematy jak wykorzystanie zasobów morskich, ochrona środowiska morskiego oraz eksploracja podwodnego świata. Przestrzeń o powierzchni 400 m² jest niezwykle interaktywna i obejmuje m.in. basen z piłeczkami dla dzieci tuż przy wejściu oraz strefę do odkrywania z lampami UV. Znajduje się tam również „kino podwodne”, idealne do relaksu w chwilach wytchnienia. Otwarte: 31 stycznia – 31 października 2025 r.; od poniedziałku do niedzieli: 10:00–18:00. Wstęp: bezpłatny.
}}
=== Ulice i place ===
[[Plik:Map kiel 1910.jpg|thumb|200px|Kilonia 1910 (w tym Kleiner Kiel)]]
[[Plik:2019-09-22 Holtenau-Tiessenkai (41).jpg|thumb|Tradycyjne żaglowce w Tiessenkai w Holtenau]]
* Poczuj morską atmosferę spacerując wzdłuż nabrzeża {{Znacznik|Kiellinie|54.334555|10.153642|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Kiellinie'''. Znajdziesz tam również Akwarium Kilońskie, w którym można podziwiać głównie rodzime gatunki ryb morskich. Basen z fokami na świeżym powietrzu to popularna atrakcja. Szczególnie podczas Tygodnia Kilońskiego, w różnych punktach nabrzeża cumują żaglowce i tradycyjne żaglowce, takie jak ''Gorch Fock''.
* Do 1846 roku {{Znacznik|Kleiner Kiel|54.3256|10.1369|typ=natura}}'''Kleiner Kiel''' stanowiła ciągłe ramię boczne Fiordu Kilońskiego, obejmując obecny {{Znacznik|Kieler Bootshafen|54.3211|10.1385|typ=natura}}'''Kieler Bootshafen'''. Połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało wówczas zwężone i przerzucone przez most. W 1904 roku most Holsten na skrzyżowaniu Małej Kilonii i portu w Kilonii został zburzony, a kanał wodny zasypano, z wyjątkiem 230-metrowego rurociągu łączącego. W 1982 roku połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało ponownie zasypane, z wyjątkiem 150-metrowego rurociągu łączącego, obejmującego szeroki obszar. W 2008 roku zrodził się pomysł odrestaurowania tego historycznego kanału w sercu miasta. Po publicznych dyskusjach i planowaniu, budowa rozpoczęła się w 2017 roku, a jej zakończenie zaplanowano na koniec 2019 roku. Mały Kanał Kiloński ma na celu ożywienie centrum miasta i poprawę jego ogólnej atrakcyjności.
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/1_Wasserstrasse/1_Nord-Ostsee-Kanal/a_Schleusen/1_Schleuse_Kiel-Holtenau/Schleusenanlage_Kiel-Holtenau_node.html Śluzy Kiel-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.368111| long=10.141028| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=[[Kanał Kiloński]] można łatwo podziwiać z '''platformy widokowej'''. Tuż obok znajduje się pole namiotowe dla kamperów z doskonałym widokiem na aktywność śluz i Fiordu Kilońskiego, aż do portu Tirpitzhafen z okrętami wojennymi.
}}
:Dwie małe komory śluz po stronie północnej są zamknięte od 2014 roku ze względu na ich stan konstrukcyjny. Mają zostać zastąpione nowymi konstrukcjami. Pierwszym krokiem było wypełnienie komór piaskiem w 2019 roku w celu ich stabilizacji. Budowa ma potrwać do 2026 roku. Szczegóły są dostępne. Wystawa Kanału Kilońskiego (dostępna od strony Holtenau) oferuje interaktywne zajęcia historyczne. Cały kompleks śluz ma wiele do zaoferowania. Do śluz w Wik można łatwo dojechać autobusem linii 11 do przystanku 11, podróż trwa około 30 minut z głównego dworca kolejowego. Stamtąd można wsiąść do bezpłatnego promu pasażerskiego „ADLER 1” (rowery są również dozwolone) i dotrzeć do Tiessenkai po krótkim dystansie około 1000 metrów.
* {{zobacz
| name=Tiessenkai | alt= | url= | adres= | lat=54.369003| long=10.150593| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Był to nie tylko osłonięty i bezpieczny port Kanału Kilońskiego, ale prawdopodobnie najbardziej morski zakątek Kilonii. Nabrzeże otrzymało nazwę na cześć dawnego armatora okrętowego „Hermanna Tiessena” w 1976 roku. W jego dawnej siedzibie mieści się obecnie „Schiffercafé” (Kawiarnia Szypera) i „Kombüse” (Kufer). Sąsiadujący z nim trzypiętrowy „Kanalpackhaus” (Magazyn Kanałowy) przypomina czasy przeładunku towarów w Kilonii-Holtenau. Dziś mieści apartamenty i restaurację Hafenwirtschaft. Tradycyjne żaglowce często cumują latem przy Tiessenkai. Na wschodnim krańcu Tiessenkai majestatycznie wznosi się latarnia morska Kiel-Holtenau.
}}
=== Parki ===
* {{Znacznik|Stary Ogród Botaniczny|54.3308|10.1469|typ=natura}}'''Stary Ogród Botaniczny''', Düsternbrooker Weg 19. Tel.: +49 (0)431 568286
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)|54.3481|10.1167|typ=natura}}'''[https://www.uni-kiel.de/de/botanischer-garten Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)]''', Am Botanischen Garten 1-9. Tel.: +49 (0)431 8804276, E-mail: hortus@bot.uni-kiel.de
* {{Znacznik|Schrevenpark|54.328806|10.124639|typ=natura}}'''Schrevenpark'''
* {{Znacznik|Forstbaumschule|54.3464|10.1436|typ=natura}}'''Forstbaumschule'''
* {{Znacznik|Hiroshimapark|54.323972|10.132306|typ=natura}}'''Hiroshimapark'''

=== Inne ===
W pobliżu Kilonii znajdują się dwa '''ogrody zoologiczne''':

* {{Znacznik|Park Dzikiej Przyrody Schwentinental|54.2876 |10.2446|typ=natura}}'''[https://www.schwentinental.de/wohnen/wildpark-schwentinental Park Dzikiej Przyrody Schwentinental]''', Theodor-Storm-Platz 1, 24223 Schwentinental. Tel.: +49 (0)4307 8110, faks: +49 (0)4307 811201, e-mail: info@stadt-schwentinental.de. 40 hektarów pięknego terenu rekreacyjnego, ponad 400 zwierząt wielu gatunków rodzimych, duży plac zabaw z kioskiem, bezpłatny parking. Godziny otwarcia: Park dzikich zwierząt: codziennie od wschodu do zachodu słońca, mini zoo: codziennie od 8:00 do 15:30. Cena: bezpłatnie. 
* {{Znacznik|Zoo Gettorf|54.403056|9.976389|typ=natura}}'''[https://tierparkgettorf.de/startseite.html Zoo Gettorf]''', Süderstr. 33, 24214 Gettorf. Tel.: +49 (0)4346 416 00, Faks: +49 (0)4346 41 60 60, E-mail: info@tierparkgettorf.de. Firma rodzinna działająca od ponad 40 lat, oferująca wyjątkowo różnorodną kolekcję zwierząt egzotycznych, kawiarnię w zoo oraz miejsca na grilla/piknik. Uwaga: wstęp z psami jest wzbroniony. Otwarte: marzec-październik: 9:00-18:00, listopad-luty: 10:00-16:00. Ceny: dorośli 13/11 EUR, dzieci (2-17 lat): 10/8 EUR, rodzina (2 osoby dorosłe + 2 dzieci): 44 EUR.

== Aktywny wypoczynek ==
[[Plik:Kieler Woche.JPG|thumb|Port w Tygodniu Kilońskim]]
=== Żeglarstwo ===
* {{Znacznik|Camp 24/7|54.33262 |10.15120|typ=atrakcja}}'''[https://segelcamp-kiel.de/ Camp 24/7]''', Kielline, 24103 Kilonia (''przystanki 41/42 i 51, przystanek Reventloubrücke''). Tel.: +49 (0)431 9012573, +49 (0)431 2400070 (maj-wrzesień), e-mail: info@camp24-7.de. Kiel promuje się hasłem '''''Sailing.City''''', więc żeglarstwo jest koniecznością. Obóz 24/7 oferuje idealną okazję. Zarówno „próbny żeglarstwo dla każdego”, jak i kompleksowy program dla dzieci pozwalają każdemu spróbować swoich sił w żeglarstwie. Wszyscy miłośnicy sportów wodnych – dzieci, młodzież, dorośli i turyści – mogą uczestniczyć indywidualnie, w grupach lub z rodzinami. Nie jest wymagane wcześniejsze doświadczenie. Obóz jest projektem społecznym, publicznym i niekomercyjnym. Instruktorzy prowadzą zajęcia pod okiem profesjonalnych instruktorów żeglarstwa. Otwarte: 24/7, od maja do września.

=== Plaża ===
* W samej Kilonii najpopularniejsza jest {{Znacznik|Plaża Falkenstein|54.3982 |10.1903|typ=natura}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/strand_falckenstein.php plaża Falkenstein]'''. Mierzy około 2,5 km długości i jest najdłuższą plażą w Kilonii, z czego 1860 m to strzeżone kąpielisko. Szczyci się drobnym piaskiem i zapierającymi dech w piersiach widokami na najpiękniejsze statki wycieczkowe, promy i statki towarowe, które przepływają niemal na wyciągnięcie ręki. Oprócz 300-metrowej plaży dla psów, znajdują się tam toalety, molo dla wózków inwalidzkich, bar z przekąskami, plac zabaw dla dzieci, minigolf i miejsce do grillowania. Parking znajduje się około 300 m od plaży. Łatwo do niej dojechać komunikacją miejską: autobusem linii 502 (przystanek „An der Schanze”), a następnie krótkim spacerem do autobusu plażowego. Latem można również popłynąć promem do terminalu promowego Falckenstein.
* {{Znacznik|Plaża Schilksee|54.4225 |10.1766|typ=natura}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/strand_schilksee.php Plaża Schilksee]''' ma 830 m strzeżonej plaży, a kolejne 370 m to niestrzeżona strefa dla nudystów. Oferuje drobny piasek, kiosk i toalety, a także wypożyczalnię leżaków i rowerów wodnych. Parking jest dostępny przy Centrum Olimpijskim, ale przy dobrej pogodzie liczba miejsc jest bardzo ograniczona. Znajduje się tu również kryty basen Schilksee.
* Okolice Kilonii szczycą się kilkoma pięknymi plażami, z których najbardziej znane to '''[[Laboe]]''', '''Stein''' i '''Schönberger Strand'''. W weekendy do Schönberger Strand kursuje [https://www.vvm-museumsbahn.de/ix/ix-start/ix-start.php?id=200 zabytkowa kolejka]. Plaża Heikendorf jest popularna zarówno wśród turystów, jak i mieszkańców, ale gmina '''Heikendorf''' pobiera opłatę klimatyczną.

=== Baseny ===
* {{Znacznik|Hörnbad|54.33262 |10.15120|typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/hoernbad.php Hörnbad]''' (''basen sportowy, fitness i rodzinny''), Anni-Wadle-Weg 1, 24143 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9011420, faks: +49 (0)431 9011490, e-mail: info@kieler-baeder.de. Basen kryty i odkryty z basenem sportowym (osiem torów o długości 50 metrów), basenem zewnętrznym, basenem szkoleniowym, basenem rekreacyjnym, 70-metrową zjeżdżalnią wodną, ​​jacuzzi i strefą wellness z czterema saunami tematycznymi. Dostęp dla wózków inwalidzkich. Godziny otwarcia: Strefa sportowa: pon.-pt. 6:00-21:00, sob. 8:00-21:00, niedz. 8:00-20:00 / Strefa rekreacyjna: pon.-sob. 10:00-21:00, niedz. 10:00-20:00. Cena: Bilet 2,5 godz./dzień: Dorośli 6,70 EUR/12,00 EUR, dzieci do 17 lat 3,30 EUR/7,00 EUR.

==== Baseny zewnętrzne ====
[[Plik:Seebadeanstalt Holtenau msu2017- msu2017-9770.jpg|thumb|300px|Kąpielisko Holtenau]]
* {{Znacznik|Kąpielisko nadmorskie Düsternbrook|54.34696|10.15401|typ=atrakcja}}'''[https://seebar-kiel.de/ Kąpielisko nadmorskie Düsternbrook]''', Kiellinie 130, 24105 Kilonia (''łatwy dojazd komunikacją miejską (przystanek Bellevue)''). Tel.: +49 (0)431 34185, faks: +49 (0)431 2201940, e-mail: info@seebad-duesternbrook.com. Kąpielisko nadmorskie zbudowane w całości na molo. Otwarte: 28 marca - 23 października: codziennie od 10:00 do 23:00. Pływanie: 15 czerwca - 15 września 2014 r., codziennie od 10:00 do 19:00. Cena: dorośli 2,80 EUR, dzieci 1,80 EUR. 
* {{Znacznik|Kąpielisko Holtenau|54.371167|10.156194|typ=atrakcja}}'''[https://seebad-holtenau.de/ Kąpielisko Holtenau]''', Holtenauer Reede, 24159 Kilonia (''w pobliżu śluz Kanału Kilońskiego w Holtenau''). Adres e-mail: info@seebad-holtenau.de. Kąpielisko nadmorskie zbudowane w całości na molo, bez plaży. Zarządzane przez: Stowarzyszenie Przyjaciół Kąpieliska Nadmorskiego.
* {{Znacznik|Eiderbad Hammer|54.28570 |10.07137 |typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/eiderbad_hammer.php Eiderbad Hammer]''' (''Basen otwarty o rodzinnej atmosferze''), Eiderbrook, 24113 Kilonia. Eiderbad jest zarządzany przez Fundację Drachensee, zapewniającą zatrudnienie osobom z niepełnosprawnościami w miesiącach letnich. Eiderbad Hammer to ogrzewany słońcem basen otwarty o rodzinnej atmosferze, położony w idyllicznej okolicy bezpośrednio nad rzeką Eider. Znajdziesz tu basen (o wymiarach 15 x 30 m), brodzik oraz trawnik do opalania o powierzchni 9000 metrów kwadratowych z kioskiem. 
* {{Znacznik|Pomost kąpielowy w Fiordzie Kilońskim|54.33249 |10.15201 |typ=atrakcja}}'''Pomost kąpielowy w Fiordzie Kilońskim''' (Segelcamp  24/7), Camp 24/7, Kielline, 24103 Kiel (''przystanki 41/42 i 51, przystanek: Reventloubrücke''). Pomost kąpielowy na Kiellinie. Kiel Marketing, jako operator kempingu, zapewnia niezbędny nadzór nad zajęciami pływackimi i zapewnia udogodnienia, takie jak toalety. Na nowo utworzonym kąpielisku nie występują żadne kolizje z ruchem statków.
* {{Znacznik|Basen odkryty Katzheide|54.30956 |10.15674 |typ=atrakcja}}'''Basen odkryty Katzheide''', Von-der-Gröben-Straße, 24143 Kilonia (''przystanki 22, 101 i 71, przystanek: Stoschstraße''). Tel.: +49 (0)431 732423. Basen zostanie zmodernizowany i będzie miał stalowy basen z 6 torami o długości 25 m każdy, 2 torami o długości 50 m każdy oraz strefą kąpielową o głębokości od 0 do 1,35 m.

==== Łaźnie wewnętrzne ====
* Na północ od Kanału Kilońskiego znajduje się {{Znacznik|Basen Schilksee|54.42925|10.168361|typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/schwimmhalle_schilksee.php basen Schilksee]''', Drachenbahn 18, 24159 Kiel (''dojazd autobusami linii 33, 501, 502 i 901 (przystanek Olympiazentrum)''). Tel.: +49 (0)431 260 404 41, faks: +49 (0)431 260 404 4, e-mail: info@kieler-baeder.de. Ten basen sportowo-rekreacyjny znajduje się na terenie dawnego kompleksu pływackiego olimpijskiego i oferuje basen z pięcioma 25-metrowymi torami, brodzik dla dzieci oraz parking przy Centrum Olimpijskim. ''Basen jest obecnie zamknięty z powodu remontu''.

=== Kino ===
* W Kilonii działa kilka kin. Największe, z dziesięcioma ekranami, to {{Znacznik|CinemaxX|54.3139846|10.1322471|typ=atrakcja}}'''CinemaxX''', zlokalizowane na głównym dworcu kolejowym.
* Kino '''Studio''' na Dreiecksplatz ma trzy ekrany. Podobnie jak CinemaxX, w Studio wyświetlane są również najnowsze filmy.
* Kino '''Metro''', ponownie otwarte w 2006 roku, znajduje się przy Holtenauer Straße.
* '''Kino Kommunale''' znajduje się w centrum wystawowym Pumpe przy Haßstraße (Stare Miasto).
* Kino {{Znacznik|Traum GmbH|54.3349796|10.1168045|typ=atrakcja}}'''Traum GmbH''' (dawniej Traumfabrik) przy Grasweg w północno-zachodniej części miasta również wyświetla filmy spoza głównego nurtu.

=== Inne ===
* Veggie-Stammtisch Kiel to grupa osób w różnym wieku, jedzących potrawy wegańskie i wegetariańskie. Spotkanie odbywa się w każdy pierwszy wtorek miesiąca w Subrosa o godzinie 18:00.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
* '''[https://kiel-sailing-city.de/veranstaltungen/sonntagsoeffnungen/kieler-umschlag Kieler Umschlag]''' odbywa się na przełomie lutego i marca. Dzisiejszy festiwal folklorystyczny ma swoje historyczne korzenie w połowie XV wieku, kiedy powstał jako rynek pieniężny i wolny. Dziś, oprócz licznych ofert gastronomicznych i przejażdżek, w centrum wydarzeń znajduje się średniowieczny rynek.
* '''[https://www.tag-am-kai.de/ Tag am Kai (TAK)]''' to wesołe święto portowe w Tiessenkai w Kilonii-Holtenau, które pokazuje, jak kultura, wypoczynek, biznes i nauka współistnieją w środowisku wybrzeża morskiego. Stanowi integralną część oferty kulturalnej powiatu Kilonia-Holtenau i tradycyjnie odbywa się na początku czerwca, zawsze na dwa tygodnie przed Tygodniem Kilońskim.
* Pod koniec czerwca '''[https://www.kieler-woche.de/ Tydzień Kiloński]''' (''Kieler Woche'') przyciąga tłumy do miasta i fiordu na bez wątpienia najważniejsze wydarzenie roku w Kilonii. Tydzień Kiloński to największa impreza żeglarska na świecie. Oprócz licznych zawodów żeglarskich, tradycyjne '''parady windjammerów''' i '''regaty kutrów morskich''' zapewniają wyjątkowe chwile wokół Fiordu Kilońskiego, który na tydzień zmienia się w miejsce festiwalu.
* W lipcu i sierpniu kultura znajduje się w centrum wydarzeń w Kilonii podczas '''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/kultursommer.php Kilońskiego Lata Kulturalnego]'''.
* W tym samym czasie w Kilonii odbywają się oczywiście również wydarzenia w ramach znanego daleko poza granicami kraju '''[https://www.shmf.de/ Festiwalu Muzycznego Szlezwiku-Holsztynu]'''.
* Na początku października na '''[https://kiel-sailing-city.de/veranstaltungen/sonntagsoeffnungen/bauern-und-regionalmarkt Kieler Bauern- und Regionalmarkt]''' w programie znajdują się kulinarne przysmaki i produkty wiejskie.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>sqpg4am4wod6dse8d24h8q2q117qr7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158251</id>
      <parentid>158250</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T11:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zakupy */</comment>
      <origin>158251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63853" sha1="ao6qsixyxxd6c4i7hvqy5s3rdgbos92" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Jako główny port pasażerski (wraz z [[Travemünde]] i [[Rostock]]iem) oraz bałtycki punkt końcowy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], Kilonia odgrywa ważną rolę w żegludze. To właśnie tutaj w 1918 roku zabrzmiał dzwon pogrzebowy niemieckiego monarchizmu, gdy admirałowie chcieli wysłać flotę na ostatnią, chwalebną, lecz pozbawioną militarnego sensu bitwę. Marynarze zbuntowali się przeciwko swoim oficerom, co doprowadziło do rewolucji i powstania rad robotniczych i żołnierskich.

Podczas drugiej wojny światowej Kilonia została poważnie zbombardowana ze względu na stocznię produkującą łodzie podwodne. Obecnie w Kilonii buduje się statki cywilne i wojskowe, a na wschodnim brzegu Förde (fiordu) dominują wysokie dźwigi.

Bombardowanie zniszczyło prawie wszystkie zabytki Kilonii (w rzeczywistości zniszczyło 95% całego miasta); nawet starsze budynki powstały po II wojnie światowej. Jeśli więc przyjedziesz do „Kieler Schloss” (Zamku Kilońskiego), nie rozczaruj się. Z pierwotnego budynku niewiele zostało. Podczas odbudowy powojennej wykorzystano głównie architekturę nowoczesną, a nacisk położono na funkcjonalność i szybkość budowy, a nie na ponadczasowy design czy piękną architekturę.

=== Dzielnice ===
Kilonia leży po obu stronach '''Fiordu Kilońskiego'''. Jest to odnoga [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], która zwęża się ku południu, tworząc port. Ze względu na swoje położenie, niektóre dzielnice nazywane są również wschodnim i zachodnim brzegiem. Po stronie wschodniej do fiordu wpada mała rzeczka '''Schwentine'''. Po stronie zachodniej znajdują się śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], który wpada do Łaby w pobliżu [[Brunsbüttel]].

* {{Znacznik|'''Mitte'''|54.3229816|10.1315913|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mitte''', centrum miasta ze starówką, zamkiem i terminalem promowym

Na wschodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Gaarden'''|54.3|10.133333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Gaarden''', dzielnica, w której dawniej mieszkali stoczniowcy z Howaldtswerke (HDW)
* {{Znacznik|'''Ellerbek'''|54.315|10.169444|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ellerbek''' / {{Znacznik|'''Wellingdorf'''|54.323889|10.173333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wellingdorf''', połączenie osiedla robotniczego i wsi
* {{Znacznik|'''Neumühlen-Dietrichsdorf'''|54.332222|10.1825|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Neumühlen-Dietrichsdorf, dawna wioska rybacka z licznymi wędzarniami ryb, położona na północ od rzeki Schwentine
Na zachodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Düsternbrook'''|54.335833|10.145278|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Düsternbrook''', z budynkami rządu krajowego, dzielnicą willową i kąpieliskiem publicznym
* {{Znacznik|'''Wik'''|54.355556|10.135|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wik''', obszar przemysłowy zdominowany przez marynarkę wojenną
* {{Znacznik|'''Holtenau'''|54.372778|10.141944|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Holtenau''', na północ od Kanału Kilońskiego, dawny port drzewny
* {{Znacznik|'''Pries'''|54.403611|10.156667|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Pries''' - {{Znacznik|'''Friedrichsort'''|54.394722|10.174167|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Friedrichsort''', z małymi stoczniami, marynarką wojenną i lotniskiem
* {{Znacznik|'''Schilksee'''|54.421944|10.1725|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Schilksee''', wieś z plażami i ośrodkiem olimpijskim

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Aerial image of the Kiel-Holtenau airfield.jpg|thumb|Port lotniczy Kilonia-Holtenau]]
{{Znacznik|Port lotniczy Kilonia-Holtenau|54.379469|10.145147|typ=transport}}'''[https://www.airport-kiel.de/home-airport-en.html Port lotniczy Kilonia-Holtenau]''' ({{IATA|KEL}}). Miasto posiada własne lotnisko, Kilonia-Holtenau, ale jego pas startowy jest zbyt krótki dla dużych samolotów i dlatego nie jest już wykorzystywany do lotów regularnych. Dostępne są usługi czarterowe. Lotnisko jest również przystosowane do obsługi pilotów prywatnych. Możliwa jest odprawa celna i graniczna. Personel pokładowy może skorzystać z zakwaterowania.

{{Znacznik|Port lotniczy Hamburg|53.630389|9.988228|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Hamburg]]''' ({{IATA|HAM}}), Flughafenstr. 1-3, 22335 [[Hamburg]]. Tel.: +49 (0)40 507 50, faks: +49 (0)40 50 75 12 34, e-mail: info@ham.airport.de. Port lotniczy Hamburg jest najbliższym lotniskiem z połączeniami międzynarodowymi. [https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius] – autobus lotniskowy z portu lotniczego Hamburg-Fuhlsbüttel – oraz Flixbus oferują regularne połączenia z lotniska w Hamburgu do głównego dworca kolejowego w Kilonii lub tymczasowego centralnego dworca autobusowego. Rozkład jazdy jest skoordynowany między innymi z rozkładem jazdy promów Color Line do Norwegii i Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].

=== Pociągiem ===
[[Plik:Kiel, der Hauptbahnhof.jpg|thumb|Kiel Hauptbahnhof]]
Kilonia jest dobrze skomunikowana z siecią kolejową, choć większość pociągów dalekobieżnych z południa kończy bieg w [[Hamburg]]u.

* Codziennie kursuje kilka bezpośrednich pociągów ICE z południa.
* Pociągi z [[Hamburg]]a do Dworca Głównego w Kilonii kursują co pół godziny.
* Linia kolejowa do [[Flensburg]]a umożliwia dotarcie do większości miast na stałym lądzie [[Dania|Danii]] w ciągu 8 godzin. Istnieje również półgodzinne połączenie do [[Neumünster]], a także linia kolejowa z [[Lüneburg]]a przez [[Lubeka|Lubekę]]. Umożliwia to na przykład podróż z [[Berlin]]a z DeutschlandTicket.

{{Znacznik|Kiel Hauptbahnhof|54.3148|10.1318|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/kiel-hbf Kiel Hauptbahnhof]''', Sophienblatt 25-27, 24114 Kilonia. Dworzec Główny ma dobrą infrastrukturę turystyczną i jest intensywnie użytkowany, zwłaszcza przez pasażerów statków wycieczkowych oraz pieszych i rowerzystów korzystających z codziennie odpływających promów. Dworzec jest często bardzo zatłoczony krótko po przybyciu promów lub statków wycieczkowych. Dworzec jest również łatwo dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Dostęp bez barier jest możliwy przez wejście na placu przed dworcem (rampa). Winda znajduje się przy wejściu od strony Kieler Matrosenplatz, jeden poziom poniżej hali dworca. Dostęp dla wózków inwalidzkich.

{{Znacznik|Przystanek Suchsdorf|54.349181|10.090942|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/suchsdorf Przystanek Suchsdorf]''', Am Bahnhof 3, 24107 Kilonia. Przystanek Suchsdorf znajduje się na linii do [[Flensburg]]a; jednak podróżni z [[Flensburg]]a i [[Dania|Danii]] zazwyczaj kontynuują podróż do dworca głównego. Suchsdorf leży bezpośrednio nad [[Kanał Kiloński|Kanałem Kilońskim]] i jest bliżej dzielnicy '''Holtenau''', popularnego punktu wypadowego na rejsy po Bałtyku.

=== Samochodem === 
Kilonia jest połączona z siecią autostrad drogami [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]], [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] i [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]]/[[Plik:Bundesstraße_404_number.svg|30px]].

* Jadąc z [[Plik:Bundesautobahn_24_number.svg|25px]] (od strony [[Berlin]]a), zaleca się skorzystanie z [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]] ze [[Schwarzenbek]], aby ominąć [[Hamburg]] i tunel pod Łabą, gdzie często tworzą się korki.
* Jadąc z [[Dania|Danii]], należy jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] z [[Rendsburg]]a.
* Jadąc z południa, należy zjechać z [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Bordesholm i jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]] do Kilonii.

=== Autobusem ===
{{Znacznik|Centralny Dworzec Autobusowy|54.317167|10.133972|typ=transport}}'''[https://kiel-wiki.de/ZOB Centralny Dworzec Autobusowy]''' (''ZOB''). Centralny dworzec autobusowy w Kilonii został całkowicie przebudowany. Przystanki autobusów dalekobieżnych znajdują się teraz na nowym ZOB, zaczynając od Auguste-Viktoria-Straße, naprzeciwko głównego dworca kolejowego.

'''[https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius]''' – autobus lotniskowy z [[Port lotniczy Hamburg|lotniska w Hamburgu]] (Fuhlsbüttel) – kursuje regularnie z lotniska w Hamburgu do ZOB w Kilonii, z przystankiem przed dworcem kolejowym. Rozkład jazdy jest skoordynowany z rozkładem jazdy promów Color Line do [[Norwegia|Norwegii]] i promów Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].
[[Plik:2019-06-26 - Parkhaus am Kieler HBF - KiWo2019.jpg|thumb|Parking wielopoziomowy ZOB]]
{{Znacznik|'''Parking wielopoziomowy ZOB'''|54.317564|10.134264|typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://parkhaus-zob-kiel.de/ Parking wielopoziomowy ZOB]''', Auguste-Victoria-Straße 9, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 78 58 30 40, e-mail: kundenservice@psg-greifswald.de. Nowy parking wielopoziomowy z 541 miejscami parkingowymi jest czynny całą dobę od października 2019 roku. Wjazd i wyjazd z parkingu odbywa się podwójną spiralną rampą od strony Auguste-Viktoria-Straße. Wszystkie sześć poziomów parkingu posiada miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych, na trzecim poziomie znajduje się pięć stacji ładowania pojazdów elektrycznych, a na poziomach pierwszym i drugim – miejsca parkingowe dla kobiet. Parking wielopoziomowy znajduje się nad centralnym dworcem autobusowym (ZOB). Jest on dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich i czynny całą dobę.

=== Statkiem ===
[[Plik:Magic in Kiel.jpg|thumb|Prom Color-Line na nabrzeżu Norwegenkai]]
[[Plik:Kiel schwedenkai containers IMG 3819.JPG|thumb|Schwedenkai z promem StenaLine]]
W Fiordzie Kilońskim znajduje się kilka przystani. Na zachodnim, śródmiejskim brzegu znajduje się Schwedenkai (Nabrzeże Szwedzkie), a na przeciwległym, wschodnim brzegu – Norwegenkai (Nabrzeże Norweskie), nowo wybudowane w 1997 roku. Dalej na północ, w dzielnicy Dietrichsdorf, również po wschodniej stronie fiordu, znajduje się Ostuferhafen (Port Wschodniego Brzegu), z którego odpływają promy na [[Litwa|Litwę]]. Ponadto istnieją trzy inne terminale – Ostseekai (Nabrzeże Bałtyckie), Sartorikai i Böllhornkai – wykorzystywane jako przystanie dla statków wycieczkowych. Czasami statki wycieczkowe cumują również w raczej mało zachęcającym Scheerhafen (Port Scheera), położonym bezpośrednio przy śluzach Kanału Kilońskiego w dzielnicy Wik.

{{Znacznik|Norwegenkai|54.3172|10.1402|typ=transport}}'''[https://www.portofkiel.com/cruise_ferry/unsere-terminals.html Norwegenkai]''' (Nabrzeże Norweskie) 
* '''[https://www.colorline.de/ Color Line]''', Norwegenkai, 24143 Kiel-Gaarden. Tel.: +49 (0)431 7300100, e-mail: servicecenter@colorline.de. Promy Color Line kursują codziennie z [[Oslo]], stolicy [[Norwegia|Norwegii]], do Kilonii. Terminal znajduje się zaledwie około 700 m od głównego dworca kolejowego i można do niego łatwo dotrzeć pieszo lub rowerem przez most Hörnbrücke. Terminal jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Godziny otwarcia: codziennie od 8:00 do 15:00. Odprawa: Wyjazd z [[Oslo]] o godz. 14:00, przyjazd do Kilonii następnego dnia rano o godz. 10:00. Podróż powrotna rozpoczyna się o godz. 14:00, powrót do [[Oslo]] o godz. 10:00. Odprawa dla samochodów w Kilonii odbywa się 120 minut przed odjazdem, dla pasażerów pieszych nie później niż 60 minut przed odjazdem.

{{Znacznik|Schwedenkai|54.3197|10.1399|typ=transport}}'''Schwedenkai''' (Nabrzeże Szwedzkie) 
* '''[https://www.stenaline.de/faehren-nach-schweden Stena Line]''', Schwedenkai 1, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9099, (0)1806 020100, faks: +49 (0)431 909200, e-mail: info.de@stenaline.com. Promy Stena Line przypływają codziennie z [[Göteborg]]a w [[Szwecja|Szwecji]] do Kilonii. Odprawa: Przyjazd do Kilonii codziennie o 9:00, odpłynięcie codziennie o 18:15. Odprawa jest możliwa najpóźniej 30 minut przed odpłynięciem, a w szczycie sezonu od godziny 15:00.

{{Znacznik|Ostuferhafen|54.3342|10.1742|typ=transport}}'''Ostuferhafen''' (Port Wschodniego Brzegu)
* '''[https://www.dfds.com/de-de/passagierfaehren/routen/faehren-ins-baltikum/kiel-klaipeda DFDS-Seaways]''', Ostuferhafen 15, 24149 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 20976480, faks: +49 (0)431 20976102, e-mail: passage.kiel@dfds.com. Połączenie promowe z [[Kłajpeda|Kłajpedy]] na [[Litwa|Litwie]] do Kilonii kursuje sześć razy w tygodniu. Podróż trwa 19 godzin. 

Śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]] są interesujące dla pasażerów statków towarowych i stanowią również wartościową atrakcję turystyczną.

Zarówno Kilonia, jak i okoliczne miasta nad Fiordem Kilońskim oferują wiele miejsc do cumowania dla jednostek rekreacyjnych.

=== Rowerem ===
* Przez Kilonię prowadzi Ścieżka Rowerowa Wybrzeża Morza Bałtyckiego.
* Hörnbrücke to punkt początkowy lub końcowy otwartej w maju 2004 roku turystycznej trasy wakacyjnej, Niemieckiego Szlaku Promowego z [[Bremervörde]] do Fiordu Kilońskiego.

=== Pieszo ===
Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E1 oraz Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E6 przebiegają tą samą trasą przez Kilonię, podobnie jak [[Via Jutlandica]].

== Komunikacja ==
{{mapa|54.3375|10.1335|zoom=13|wysokość=500|szerokość=420|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Autobusem i promem ''Förde'' ===
[[Plik:Liniennetz Kiel.pdf|thumb|[[File:BUS-Logo-BVG.svg|20px]] sieć (2024)]]
Kilonia posiada system transportu publicznego oparty na autobusach i promach obsługiwanych przez [https://www.kvg-kiel.de/en/ KVG]. Dostępne są bilety 1-, 3- i 7-dniowe, które oferują turystom dobrą wartość. Do zakupu biletów możesz użyć [http://nah.sh/de/fahrplan/die-nah-sh-app/ aplikacji NAH SH].

Bilet grupowy „''Kleingruppenkarte ohne Sylt-Bus''” może być wyjątkowo korzystny: za łączną kwotę 49,90 euro (stan na maj 2026) na nieograniczone przejazdy od poniedziałku do piątku o godzinie 09:00 lub w soboty, niedziele i święta od godziny 00:00 do godziny 06:00 następnego dnia, grupa maksymalnie 5 osób dorosłych (dzieci gratis) może korzystać ze wszystkich autobusów i pociągów całej sieci SH-Tarif (kraj związkowy [[Szlezwik-Holsztyn]] plus [[Hamburg]], z wyłączeniem wyspy [[Sylt]]).

{| border=1 cellpadding=1 cellspacing=0
|- align=center
|colspan=3|
|Kiel Hbf
|colspan=2|
|- align=center
|Reventlou
|Lehmberg
|Ziegelteich
|'''51'''
|Südfriedhof
|Hassee
|- align=center
|Projensdorf
|Ravensberg
|Unikliniken
|'''62'''
|Marienlust
|Russee
|- align=center
|Projensdorf
|Wik
|Düsternbrook
|'''41''' '''42'''
|Gaarden-Süd
|Meimersdorf
|- align=center
|Suchsdorf
|Eichhofstr.
|Brunswik
|'''22'''
|Gaarden-Ost
|Ellerbek
|- align=center
|Schilksee
|rowspan=2|Wik
|rowspan=2|Brunswik
|'''12''' '''13'''
|colspan=2|
|- align=center
|
|'''11'''
|rowspan=2|Gaarden-Ost
|rowspan=2|Dietrichsdorf
|- align=center
|rowspan=2|Mettenhof
|Schreventeich
|Rathaus / Opernhaus
|'''14'''
|- align=center
|Hasseldieksdamm
|Ziegelteich
|'''31'''
|Ellerbek Süd
|Elmschenhagen
|- align=center
|Wik
|Blücherplatz
|Unikliniken
|'''32''' '''34'''
|Elmschenhagen
|Kroog
|}

=== Taksówką ===
Taksówka jest droga, ale niezawodna. Taksówki są dostępne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu na głównym dworcu kolejowym (Hauptbahnhof) lub można je zamówić przez telefon lub aplikację. Aby wezwać taksówkę, wybierz numer '''+49 431 680101''' (Taxi Kiel) lub '''+49 431 73000''' (Taxi-Zentrale Kiel-Ost). W mieście dobrze sprawdzają się także aplikacje mobilne, takie jak [https://www.taxi.eu/ taxi.eu] czy [https://www.free-now.com/de-en/ freenow]. Większość taksówek akceptuje karty kredytowe, ale zaleca się, aby potwierdzić to u kierowcy przed rozpoczęciem podróży.

=== Rowerem ===
Kilonia jest w dużej mierze płaska i nadaje się do jazdy na rowerze. Głównym węzłem rowerowym jest stacja [https://kiel.de/ Umsteiger] przy głównym dworcu kolejowym, która oferuje całodobowy strzeżony parking oraz wypożyczalnię rowerów miejskich i elektrycznych. Popularna trasa rowerowa prowadzi z centrum miasta do Laboe, a następnie promem do Strande i z powrotem do Kilonii wzdłuż zachodniego wybrzeża.

Na krótkie trasy system wypożyczania rowerów [https://www.kielregion.de/mobilitaetsregion/sprottenflotte/ Sprottenflotte] jest dostępny za pośrednictwem aplikacji Donkey Republic. Nextbike nie jest już dostępny w Kilonii. Rowery należy zwracać w wyznaczonych stacjach (rowery elektryczne i cargo tylko na wyznaczonych stacjach oznaczonych w aplikacji).

* Ceny z kwietnia 2026:
** Rowery standardowe: 0,50 EUR za 15 min, maks. 12 EUR za 24 godz.
** Rowery elektryczne i elektryczne rowery cargo: 2 EUR za 15 min, maks. 35 EUR za 24 godz.
** Rowery cargo (ręczne): 1 EUR za 15 minut, maks. 20 EUR za 24 godziny.
** Karnet 3-dniowy: 9 EUR (obejmuje 18 godzin jazdy w ciągu 3 dni).
Abonenci (np. 8 EUR/miesiąc lub 45 EUR/rok) otrzymują pierwsze 30 minut każdego wypożyczenia za darmo. Rowery można rezerwować bezpłatnie za pośrednictwem aplikacji na maksymalnie 15 minut przed wypożyczeniem.

Nie oczekuj wysokiej jakości rowerów, a jeśli chcesz kask, zabierz swój.

Osoby zatrzymujące się na dłużej (np. studenci wymiany) mogą wypożyczyć rower w Swapfiets za miesięczną opłatą.

{{Znacznik|'''Swapfiets'''|54.323502 |10.136134 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://help.swapfiets.com/kiel Swapfiets]''', Alter Markt 7, 24103 Kilonia. Pn-Wt, Czw-Pt 12:00-18:00; Sob 11:00-17:00; Śr, Nd nieczynne. Abonament rowerowy obejmuje naprawy i ochronę przed kradzieżą. Wysokiej jakości rowery z charakterystyczną niebieską oponą z przodu. Sklep przy Alter Markt oferuje serwis i odbiór (zalecana rezerwacja przez aplikację).
Miesięczne abonamenty od 14,90 do 64,90 euro.

=== Na hulajnodze elektrycznej ===
Dostępne są również hulajnogi elektryczne, a w mieście działają [https://bolt.eu/en-de/ Bolt], [https://www.li.me/en-de/vehicles/scooter Lime] i [https://ridedott.com/pl/ Dott]. Hulajnogi można wypożyczać za pośrednictwem odpowiednich aplikacji. Ceny zazwyczaj obejmują opłatę aktywacyjną w wysokości 1,00 EUR plus stawkę od 0,19 do 0,25 EUR za minutę. W aplikacjach dostępne są różne karnety dzienne lub tygodniowe dla częstych użytkowników.

=== Promem kanałowym ===
Przeprawiając się przez [[Kanał Kiloński]], można przejść przez jeden z kilku mostów (Holtenauer Hochbrücken, Levensauer Hochbrücken) lub skorzystać z promu. ''Adler 1'' w Kiel-Holtenau to mały prom, który przewozi wyłącznie pieszych i rowery; większe promy w Landwehr i Sehestedt przewożą również samochody i motocykle. Korzystanie ze wszystkich promów kanałowych jest bezpłatne dla każdego.

== Warto zobaczyć ==
=== Kościoły ===
[[Plik:Matthias Suessen -5399.jpg|thumb|Petruskirche]]
[[Plik:Jakobikirche Kiel.jpg|thumb|Kościół św. Jakuba]]
[[Plik:Bethlehem-Kirche Kiel - Seitenansicht.jpg|thumb|Kościół Betlejemski]]
* {{zobacz
| name=[https://www.st-nikolai-kiel.de/ Kościół Świętego Mikołaja] | alt= | url= | adres=Alter Markt | lat=54.3228| long=10.14| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 950 98 | fax=+49 (0)431 982 76 73
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@st-nikolai-kiel.de​ . Sankt Nikolai to główny kościół protestancki i najstarszy budynek w Kilonii. Budowę rozpoczęto wkrótce po lokacji miasta, około 1242 roku. W latach 1877-1884 kościół przebudowano w stylu neogotyckim. W czasie II wojny światowej budynek kościoła został poważnie uszkodzony w wyniku nalotu aliantów 22 maja 1944 r. Cenne wyposażenie wnętrza zostało ocalone w latach poprzednich. Odbudowy dokonano w 1950 r. Nie odbudowano starych sklepień; zamiast tego budynek zewnętrzny otrzymał prosty dwuspadowy dach, który łączył wszystkie trzy nawy. W Nikolaikirche znajdują się trzy organy. Przed budynkiem kościoła znajduje się rzeźba Wojownik duchów autorstwa Ernsta Barlacha. Otwarte: codziennie 10:00 - 18:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://ostseemagazin.net/petruskirche-kiel/ Petruskirche] | alt= | url= | adres=Weimarerstraße 1 | lat=54.359213| long=10.135649| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 164 56, | fax=+49 (0)431 139 04
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontakt@akg-kiel.de. Zbudowany w latach 1905-1907 jako kościół garnizonowy marynarki wojennej, ten dom modlitwy stanowi imponujący przykład nowoczesnej protestanckiej architektury sakralnej z początku XX wieku. Zbudowany z cegły w tradycyjnym stylu, z wykorzystaniem wyjątkowo dużych cegieł, w formie klasztornej. Częściowo zniszczony przez bomby w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół św. Piotra został odbudowany w ciągu dwóch miesięcy w 1949 roku, głównie dzięki darowiznom amerykańskiej sekcji Światowej Federacji Luterańskiej. Projekt secesyjnych okien, z zachowaniem oryginalnych przeszkleń, wzmacnia ogólny efekt tego dzieła sztuki.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.lutherjakobi.de/ Kościół św. Jakuba] | alt= | url= | adres=Knooper Weg 12, | lat=54.3234| long=10.1276| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 924 02 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@jakobi-kiel.de​ . Neogotycki kościół wybudowano w 1882 r. Dziś wraz z kościołem luterańskim należy do gminy ewangelicko-luterańskiej jakobi i luterańskiej. Podczas II wojny światowej kościół został zniszczony przez bomby zapalające podczas nalotów na Kilonię w 1944 r., a po wojnie w latach 1952–1954 został odbudowany w uproszczony sposób. Oryginalną spiczastą wieżę zastąpiono filigranową, w kształcie latarni, przeszkloną okrągłą wieżą, która wpuszcza światło dzienne do wnętrza kościoła. Nadał kościołowi popularny przydomek ''Alleluja Gazometr''.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.heiligengeist-kiel.de/ueber-uns/bibelgarten Kościół św. Ansgara] | alt= | url= | adres=Holtenauer Straße 89 | lat=54.3355| long=10.1328| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 58 78 21 12 | fax=+49 (0)431 58 78 21 19
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@heiligengeist-kiel.de. Neogotycki kościół halowy, zbudowany na planie prostokąta z półkolistymi wieżami schodowymi na czterech narożnikach, powstał w latach 1901-1903. Zniszczony podczas nalotów na Kilonię w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół został odbudowany na początku lat 50. XX wieku w bardzo prostym, niemal ewangelicko-reformowanym stylu, ze względu na ograniczone środki. Rozeta w szczycie i kolorowa inskrypcja nad portalem głównym zostały pokryte białym tynkiem. Dalsza renowacja, konieczna ze względu na warunki atmosferyczne, miała miejsce w 1995 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.nordkirche.de/adressen/institutionen/detailansicht/institution/bugenhagen-kiel-ellerbek/ Bugenhagenkirche] | alt= | url= | adres=Lütjenburger Straße 7 | lat=54.31438 | long=10.17241| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 2001417 | fax=+49 (0)431 728575
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@bugenhagenkirche-kiel.de. Pierwszy kościół w Bugenhagen został zbudowany w 1896 roku i zburzony w 1941 roku. W 1948 roku parafianie otrzymali tymczasowy, drewniany kościół od Szwajcarskiej Organizacji Pomocy Kościołowi. Kościół w Bugenhagen w Kilonii-Ellerbek został konsekrowany w 1961 roku. Prosta elegancja nawy podkreśla piękno witrażu ołtarzowego, rozciągającego się od podłogi do sufitu i mającego kształt krzyża.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bethlehem-kirche.de/index.html Kościół Betlejemski] | alt= | url= | adres=Möhrkestraße 9 | lat=54.3922| long=10.1769| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 39 10 38, | fax=+49 (0)431 39 71 32
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontact@bethlehem-kirche.de. Kościół Betlejemski został zbudowany w 1875 roku jako kościół garnizonowy. Miał zastąpić zrujnowaną salę liturgiczną w twierdzy. Uderzające jest nieprawidłowe ustawienie ołtarza na zachód i prosta konstrukcja: budynek o konstrukcji szkieletowej, otynkowany od wewnątrz, obłożony drewnem na zewnątrz, co sprawiło, że kościół halowy zyskał w dawnych czasach pogardliwy przydomek „szopy religijnej” lub „szopy modlitewnej”; nawet dziś wielu nazywa go po prostu „drewnianym kościołem”. Wieżyczka z dzwonem wieńczy kruchtę, ale jego dźwięk ma niewiele wspólnego z religią (pastor Schorn, 1901). Od początku istnienia do 1953 roku kościół był również wykorzystywany do nabożeństw katolickich. Obecny kościół betlejemski, jako jedyny zachowany drewniany budynek sakralny z okresu po 1870 roku w Szlezwiku-Holsztynie, jest oryginalnym zabytkiem kultury o szczególnym znaczeniu i od 1988 roku znajduje się na liście zabytków. W 1999 roku budynek nabyło stowarzyszenie „Interessengemeinschaft Bethlehem-Kirche e.V.” (Związek Interesów Kościoła Betlejemskigo). Ta organizacja non-profit zapewnia jego użytkowanie do celów religijnych i wydarzeń kulturalnych.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.trinitatis-kiel.de/ Kościół św. Marii Magdaleny] | alt= | url= | adres=Im Dorfe 1 | lat=54.2914| long=10.1759| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 78 64 00, | fax=+49 (0)431 78 48 03,
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=mm@trinitatis-kiel.de​ . Kościół Marii Magdaleny w Kilonii-Elmschenhagen został zbudowany w XIII wieku. W XIX wieku kościół został poważnie uszkodzony przez piorun. Nowy budynek ukończono w 1866 roku. Kościół w Elmschenhagen jest jednym z pierwszych miejsc kultu w Szlezwiku-Holsztynie wybudowanym w stylu neogotyckim. Kilku hojnych darczyńców umożliwiło nie tylko budowę, ale i bogate wyposażenie kościoła Marii Magdaleny. Prezbiterium i front organowy zostały zniszczone podczas bombardowań lotniczych w czasie II wojny światowej, a w 1949 roku kościół ponownie otrzymał używane organy. Po kilku remontach organy zostały oddane do użytku 30 października 1994 roku. W prezbiterium widnieją biblijne historie z życia Jezusa Chrystusa, na malowidłach okiennych.
}}
=== Zamki, pałace, dwory ===
[[Plik:Schloss Kiel-msu-1027.jpg|thumb|Zamek Kiloński]]
* {{zobacz
| name=Zamek Kiloński | alt= | url= | adres= | lat=54.3242| long=10.1434| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Centrum średniowiecznego zespołu miejskiego stanowił kościół, klasztor i zamek – późniejszy Zamek Kiloński na wzgórzu nad brzegiem Förde. Później zamek był rezydencją wdów i wtórną rezydencją książąt Gottorf. Katarzyny Wielkiej przeszedł gruntowne przebudowy i renowacje w roku 1763. Ostatni okres świetności przeżywał w latach 1888-1918 jako siedziba i rezydencja księcia pruskiego Heinricha, brata cesarza Wilhelma II. Po ataku bombowym w 1944 r. spłonął imponujący renesansowy budynek, z wyjątkiem zachodniego skrzydła (budynek Pelli), które zachowało się do dziś. W 1957 roku zamek w Kilonii został odbudowany i stał się centralnym ośrodkiem kulturalnym kraju. Dziś ten imponujący budynek jest symbolem nowego początku demokracji i konsekwentnie nowoczesnej odbudowy Kilonii po drugiej wojnie światowej. W rozbudowie mieści się sala koncertowa i regionalne studio NDR. Co roku na terenie kompleksu zamkowego odbywa się około 300 różnych wydarzeń, w których bierze udział nawet 200 000 gości.
}}
=== Budynki ===
[[Plik:Hauptbahnhof Kiel Panorama Sonnenuntergang.jpg|thumb|Dworzec główny w Kilonii]]
[[Plik:KI Flandernbunker.JPG|thumb|Flandernbunker]]
[[Plik:Rathaus-kiel.jpg|thumb|Ratusz w Kilonii]]
[[Plik:Hoernbruecke Kiel.jpg|thumb|Hörnbrücke, otwarty]]
[[Plik:Leuchtturm Holtenau Kiel2001.jpg|thumb|Latarnia morska Kilonia-Holtenau]]
Z uwagi na fakt, że Kilonia była wielokrotnie celem bombardowań alianckich podczas II wojny światowej, niewiele pozostało ze starej zabudowy. Niemniej jednak, znajduje się tu kilka pięknych, odbudowanych i odrestaurowanych budynków, które warto zobaczyć.
* {{zobacz
| name=Dworzec główny w Kilonii | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Główny dworzec kolejowy w Kilonii jest warty zobaczenia, ponieważ był pieczołowicie restaurowany przez wiele lat. Pierwszy dworzec w Kilonii został zbudowany w latach 1843-1846 w Ziegelteich (zasypany w latach 1865-1876), około 500 metrów na północ od obecnego miejsca. Obecna lokalizacja poprawiła dostęp drogowy do portu. Budowa rozpoczęła się w 1895 roku. Stary dworzec został zburzony w 1902 roku. W 1944 roku główny dworzec i przyległe budynki zostały poważnie uszkodzone podczas ciężkiego nalotu bombowego aliantów. Rekonstrukcja dworca w uproszczonej formie rozpoczęła się w 1950 roku. Kompleksowy remont dworca rozpoczął się w 1999 roku. Przeprojektowany dziedziniec dworca i hol na peronie poprzecznym, z licznymi sklepami, zostały zainaugurowane podczas Tygodnia Kilońskiego w czerwcu 2004 roku. Odrestaurowano również Kaisertreppe (Schody Cesarskie) po stronie wschodniej. W 2016 roku zburzono parking nad centralnym dworcem autobusowym, który kiedyś był połączony z dworcem kolejowym; nowy budynek otwarto ponownie w październiku 2019 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.mahnmalkilian.de/flandernbunker.html Flandernbunker] | alt= | url= | adres=Kiellinie 249 | lat=54.354722 | long=10.138889 | wskazówki=Kiel-Wik nad zatoką Hindenburgufer, wejście do portu morskiego
| tollfree=+49 (0)431 590 72 26, | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@kriegszeuge.de​. Bunkier Flanders to wieżowiec z czasów II wojny światowej, który początkowo służył jedynie jako schron dla żołnierzy i centrum dowodzenia w sytuacjach awaryjnych, ale pod koniec wojny został udostępniony także cywilom. Szczególne wrażenie robią mury o grubości dochodzącej do 2 m, wyraźnie widoczne przy otworach. Od 2004 roku bunkier znajduje się na liście zabytków. Można go znaleźć dzięki stowarzyszeniu „Mahnmal Kilian e.V.” Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się: w każdą pierwszą niedzielę miesiąca o godzinie 11:30 (z wyjątkiem stycznia). Koszt wycieczki wynosi 2 € (ulgowy 1 €). Na życzenie możliwe jest umówienie indywidualnych spotkań dla grup i klas szkolnych. Otwarte: poniedziałek - piątek: 11:00 - 15:00, niedziela: 11:00 - 17:00, codziennie w Tygodniu Kilońskim 11:00 - 15:00 oraz środa, sobota i niedziela do 17:00. Cena: 4 €, obniżona 3 €.
}}
* {{zobacz
| name=Ratusz | alt= | url= | adres=Fleethörn 9 | lat=54.3225| long=10.1325| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 10 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Istniejący ratusz na Starym Rynku stał się zbyt mały około 1900 roku dla dynamicznie rozwijającego się miasta stoczniowego i marynarki wojennej. Dlatego obecny ratusz z wieżą został zbudowany w latach 1907–1911 na przedmieściach, na terenie obecnego Placu Ratuszowego, na zachód od starego miasta. Długo nazywano go „Nowym Ratuszem”. Został całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej, z wyjątkiem kilku piwnic. Miasto zleciło budowę ratusza, który obecnie jest zabytkiem, w latach 1907–1911. Zgodnie z tradycją reprezentacyjnej architektury ratuszowej, budynek posiada własną wieżę. Wieża ta jest wzorowana na dzwonnicy, takiej jak Dzwonnica św. Marka w [[Wenecja|Wenecji]]. Wieża Kilońska, mierząca 106 metrów wysokości, przewyższa jednak Dzwonnicę św. Marka o 7,4 metra. Platforma widokowa znajduje się na wysokości 67 metrów i można ją zwiedzać w ramach wycieczek z przewodnikiem. Winda zapewnia dostęp do platformy widokowej na wysokości 67 metrów. Z wieży co kwadrans rozbrzmiewa dźwięk karillonu, który aż do wybicia pełnej godziny odgrywa kolejną ćwierć melodii. Jest to bardzo podobne do dźwięku dzwonów na wieży zegarowej Big Ben w [[Londyn]]ie lub dzwonów ratusza w [[Kopenhaga|Kopenhadze]].
}}
* {{zobacz
| name=[https://theater-kiel.de/start/index.html Opera] | alt= | url= | adres=Rathausplatz 4 | lat=54.3231| long=10.1333| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 19 01 | fax=+49 (0)431 90 16 28 70
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Opera w Kilonii jest zabytkiem i siedzibą Teatru Kilońskiego. Budowa ceglanego budynku, z bogatymi piaskowcowymi detalami i misternie rzeźbioną linią dachu, trwała od 1905 do 1907 roku. Otwarcie teatru nastąpiło 1 października 1907 roku. Podczas II wojny światowej naloty alianckie poważnie uszkodziły teatr miejski. Odbudowa – z zachowaniem istniejących murów – trwała od 1950 do 1953 roku. Obecnie opera, licząca około 840 miejsc, posiada dużą scenę o powierzchni 400 metrów kwadratowych, fosę dla orkiestry/scenę oraz rozbudowany park maszynowy dla Kilońskiego Teatru Muzycznego i Baletu. W 1993 roku opera została wpisana na listę zabytków kultury o szczególnym znaczeniu.
}}
* {{zobacz
| name=[https://structurae.net/de/bauwerke/hoernbruecke-kiel Hörnbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.315| long=10.1356| wskazówki=na głównym dworcu kolejowym
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Most Hörnbrücke łączy centrum miasta ze wschodnim brzegiem Renu. Otwiera się o określonych godzinach i w razie potrzeby, aby umożliwić przepływającym statkom przepływanie pod nim. Jest przeznaczony wyłącznie dla pieszych i rowerzystów. Na początku po ukończeniu budowy w 1997 roku, nazywano go „mostem nic niedziałającym” ze względu na jego zawodną mechanikę.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.baken-net.de/kiel-holtenau_lt.htm Latarnia morska Kilonia-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.369248| long=10.153896| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Latarnia morska, zbudowana w 1895 roku, uważana jest za jedną z najpiękniejszych latarni morskich w Niemczech. W fundamencie wieży znajduje się kamień węgielny wraz z dokumentem założycielskim Kanału Cesarza Wilhelma (Kanał Północnobałtycki). Latarnia morska w Holtenau została gruntownie odnowiona w 1995 roku z okazji 100. rocznicy powstania Kanału Kilońskiego. Dziś otoczony jest terenem zielonym; ośmiokątna podkonstrukcja ceglanej wieży pełni także funkcję sali weselnej. Nie jest udostępniony do zwiedzania, można go zwiedzać z przewodnikiem. Z podnóża latarni roztacza się doskonały widok na to, co dzieje się zarówno w Fiordzie Kilońskim, jak i w śluzach.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/6_Presse/1_Bilder/_Historische_Bilder/k_Bruecken/2_Levensauer_Hochbruecke/levensauer_hochbruecke_text.html Levensauer Hochbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.3678| long=10.0758| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=to kombinowany most kolejowy i drogowy z pierwszego okresu budowy kanału (1894). Znajduje się w obszarze miejskim Kilonii. Ze względu na geometrię łuku znacznie ogranicza szerokość przejścia kanału. Aby umożliwić spotkanie statków, NOK ma zostać poszerzony w rejonie tego wąskiego gardła, a most ma zostać zastąpiony nowym budynkiem.
}}
=== Muzea ===
[[Plik:Geomar RV Alkor IMO 8905880 IMG 3653 kiel.JPG|thumb|Akwarium, Geomar i statek badawczy ALKOR]]
[[Plik:Antikensammlung Kiel 198.JPG|thumb|Widok uniwersyteckiej kolekcji zabytków w galerii sztuki.]]
[[Plik:Maschinenmuseum Kiel-Wik 2016c.jpg|thumb|Muzeum Maszyn Kiel-Wik]]
[[Plik:Schifffahrtsmuseum Kiel 2014.jpg|thumb|Muzeum Morskie w Kilonii]]
* {{zobacz
| name=[https://www.aquarium-geomar.de/ Akwarium Geomar] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 20 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6001637 | fax=+49 (0)431 600 1631
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=aqki1@aquarium-kiel.de​ . Fokarski zbiornik akwarium można obejrzeć także z zewnątrz, bez konieczności odwiedzania samego akwarium, dlatego stanowi to małą zachętę dla dzieci, aby zachęcić je do spaceru zachodnim brzegiem fiordu. Przed akwarium, które jest częścią uniwersyteckiego instytutu badawczego Geomar, zacumowany jest statek badawczy RV ALKOR. Otwarte: kwiecień - wrzesień 9:00 - 19:00, październik - marzec 9:00 - 17:00 Cena: dorośli 3 €, Ki. 2 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.haw-kiel.de/computermuseum/ Computermuseum] | alt= | url= | adres=Bunkier Eichenbergskamp, ​​​​Eichenbergskamp 8 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Geologiczne i Mineralogiczne | alt= | url= | adres=Ludewig-Meyn-Str. 10-12 | lat=54.33682 | long=10.12055| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 8802693 | fax=+49 (0)431 8804376
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: Pon. - Czw. 8:30 - 16:00 i piątek 8:30 - 14:00 Cena: Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Przemysłu Odlewnictwa Metali Howaldtsche | alt= | url= | adres=Grenzstraße 1 | lat=54.3306| long=10.1775| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 3877439 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: niedziela, 14:00-17:00 (tylko w sezonie). Cena: dorośli 2 €, dzieci 1 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kunsthalle-kiel.de/de/aktuelle-ausstellungen Kunsthalle Kiel] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 1 | lat=54.328611| long=10.146111| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@kunsthalle-kiel.de​. z kolekcją antyków. Otwarte: wtorek-niedziela: 10:00 - 18:00, środa: 10:00 - 20:00 Cena: 7€(4€).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.schleswig-holstein.de/DE/landesregierung/ministerien-behoerden/LBSH/lbsh_node Zbiór historii regionalnej/panstwowej Biblioteki Państwowej Szlezwiku-Holsztynu] | alt= | url= | adres=Wall 47/51 | lat=54.32183 | long=10.14287| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6967733 | fax=+49 (0)431 69677 11
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=landesbibliothek@shlb.landsh.de. Otwarte: poniedziałek, środa, piątek: 9:00-17:00, wtorek, czwartek: 9:00-19:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.maschinenmuseum-kiel-wik.de/ Muzeum Maszyn] | alt= | url= | adres=Am Kiel-Kanal 44 | lat=54.3642| long=10.1382| wskazówki=Autobus linii 11: przystanek Auberg lub Wik-Kanal lub autobus linii 33, 91, 501/502, 900/901: przystanek Schleusenstraße
| tollfree=+49 (0)431 26 09 33 20 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Założyciele Muzeum Maszyn chcą zachować i zaprezentować fragment historii inżynierii mechanicznej Kilonii. Od delikatnego funkcjonalnego modelu po ważący tony silnik parowy – (prawie) wszystkie eksponaty zostały przywrócone do stanu używalności. Tutaj możesz doświadczyć historycznych maszyn energetycznych w akcji i przekonać się na własnej skórze, jak można wprawić w ruch przekładnie za pomocą siły własnych mięśni lub jak wyczerpujące jest rozgrzewanie i rozpędzanie silnika parowego. Otwarte: pon.-pt. 10:00-16:00; zamknięte: święto państwowe. Cena: bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.med-hist.uni-kiel.de/ Muzeum Historyczne Medycyny i Farmacji] | alt= | url= | adres=Brunswiker Straße 2 | lat=54.3276| long=10.1438| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 880 57 21 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=medmuseum@med-hist.uni-kiel.de​ . Kolekcja historii medycyny i farmacji jest częścią Uniwersytetu Christiana Albrechta w Kilonii i jednocześnie muzeum historii medycyny i aptek.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/index.phpmuseum/schifffahrtsmuseum/index.php Galeria Miejska] | alt= | url= | adres=Wall 65 | lat=54.3227| long=10.1436| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 9013428 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchiffahrtsmuseum@kiel.de
}}
* {{zobacz
| name=Galeria Miejska | alt= | url= | adres=Andreas-Gayk-Straße 31 | lat=54.319| long=10.1341| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 00 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=stadtgalerie@kiel.de. Galeria Miejska w Kilonii została założona w 1988 roku i prezentuje wystawy sztuki międzynarodowej z regionu Morza Bałtyckiego, a także sztuki współczesnej z całych Niemiec i regionu, wszystkie w ramach kontekstów tematycznych. Ponadto Fundacja im. Heinricha Ehmsena oferuje stałą wystawę, która stanowi przegląd obrazów i grafik urodzonego w Kilonii ekspresjonisty Heinricha Ehmsena (1886–1964).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/museum/stadtmuseum_warleberger_hof.php Muzeum miejskie w Warleberger Hof] | alt= | url= | adres=Dänische Straße 19 | lat=54.3244| long=10.141| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 25 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchifffahrtsmuseum@kiel.de​ . Zmieniające się wystawy specjalne z obiektami z bogatej kolekcji muzealnej przybliżają sztukę, kulturę i historię miasta w XIX i XX wieku. Stanowią uzupełnienie stałej ekspozycji poświęconej morskiej historii miasta, znajdującej się w muzeum żeglugi w hali rybnej. W zabytkowej sklepionej piwnicy Warleberger Hof prezentowana jest także niewielka wystawa poświęcona starszej historii miasta.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Muzeum Zoologiczne] | alt= | url= | adres=Hegewischstraße 3 | lat=54.3282| long=10.1442| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Cena: Wstęp: dorośli 4 €, dzieci 2 €, studenci biologii bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Skansen w Molfsee] | alt= | url= | adres=Hamburger Landstraße 97, 24113 Molfsee | lat=54.2752| long=10.079| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree=+49 (0)431 659660 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=service@schloss-gottorf.de. Skansen Molfsee to największy skansen w północnych Niemczech. W sezonie program uzupełniają zmieniające się wystawy specjalne i targi sezonowe. Skansen postrzegany jest jako muzeum przyjazne rodzinom. Na rozległym terenie, na którym znajduje się ponad 70 zabytkowych budynków z różnych regionów między Morzem Północnym a Bałtyckim, odwiedzający mogą zanurzyć się w wiejskim życiu minionych epok. Wystawy w kilku podwórzach i stodołach dostarczają informacji na poszczególne tematy. 
}}
* {{zobacz
| name=[https://kiel-sailing-city.de/kieler-foerde-entdecken/sightseeing/sealevel Sea Level] | alt= | url= | adres=Holstenstraße 2-12 | lat=54.322812| long=10.138861| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Sea-Level to niewielka wystawa Kiel-Marketing e.V., zlokalizowana bezpośrednio w strefie pieszej w Kilonii, poświęcona tematyce mórz i oceanów. Obejmuje ona takie tematy jak wykorzystanie zasobów morskich, ochrona środowiska morskiego oraz eksploracja podwodnego świata. Przestrzeń o powierzchni 400 m² jest niezwykle interaktywna i obejmuje m.in. basen z piłeczkami dla dzieci tuż przy wejściu oraz strefę do odkrywania z lampami UV. Znajduje się tam również „kino podwodne”, idealne do relaksu w chwilach wytchnienia. Otwarte: 31 stycznia – 31 października 2025 r.; od poniedziałku do niedzieli: 10:00–18:00. Wstęp: bezpłatny.
}}
=== Ulice i place ===
[[Plik:Map kiel 1910.jpg|thumb|200px|Kilonia 1910 (w tym Kleiner Kiel)]]
[[Plik:2019-09-22 Holtenau-Tiessenkai (41).jpg|thumb|Tradycyjne żaglowce w Tiessenkai w Holtenau]]
* Poczuj morską atmosferę spacerując wzdłuż nabrzeża {{Znacznik|Kiellinie|54.334555|10.153642|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Kiellinie'''. Znajdziesz tam również Akwarium Kilońskie, w którym można podziwiać głównie rodzime gatunki ryb morskich. Basen z fokami na świeżym powietrzu to popularna atrakcja. Szczególnie podczas Tygodnia Kilońskiego, w różnych punktach nabrzeża cumują żaglowce i tradycyjne żaglowce, takie jak ''Gorch Fock''.
* Do 1846 roku {{Znacznik|Kleiner Kiel|54.3256|10.1369|typ=natura}}'''Kleiner Kiel''' stanowiła ciągłe ramię boczne Fiordu Kilońskiego, obejmując obecny {{Znacznik|Kieler Bootshafen|54.3211|10.1385|typ=natura}}'''Kieler Bootshafen'''. Połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało wówczas zwężone i przerzucone przez most. W 1904 roku most Holsten na skrzyżowaniu Małej Kilonii i portu w Kilonii został zburzony, a kanał wodny zasypano, z wyjątkiem 230-metrowego rurociągu łączącego. W 1982 roku połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało ponownie zasypane, z wyjątkiem 150-metrowego rurociągu łączącego, obejmującego szeroki obszar. W 2008 roku zrodził się pomysł odrestaurowania tego historycznego kanału w sercu miasta. Po publicznych dyskusjach i planowaniu, budowa rozpoczęła się w 2017 roku, a jej zakończenie zaplanowano na koniec 2019 roku. Mały Kanał Kiloński ma na celu ożywienie centrum miasta i poprawę jego ogólnej atrakcyjności.
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/1_Wasserstrasse/1_Nord-Ostsee-Kanal/a_Schleusen/1_Schleuse_Kiel-Holtenau/Schleusenanlage_Kiel-Holtenau_node.html Śluzy Kiel-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.368111| long=10.141028| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=[[Kanał Kiloński]] można łatwo podziwiać z '''platformy widokowej'''. Tuż obok znajduje się pole namiotowe dla kamperów z doskonałym widokiem na aktywność śluz i Fiordu Kilońskiego, aż do portu Tirpitzhafen z okrętami wojennymi.
}}
:Dwie małe komory śluz po stronie północnej są zamknięte od 2014 roku ze względu na ich stan konstrukcyjny. Mają zostać zastąpione nowymi konstrukcjami. Pierwszym krokiem było wypełnienie komór piaskiem w 2019 roku w celu ich stabilizacji. Budowa ma potrwać do 2026 roku. Szczegóły są dostępne. Wystawa Kanału Kilońskiego (dostępna od strony Holtenau) oferuje interaktywne zajęcia historyczne. Cały kompleks śluz ma wiele do zaoferowania. Do śluz w Wik można łatwo dojechać autobusem linii 11 do przystanku 11, podróż trwa około 30 minut z głównego dworca kolejowego. Stamtąd można wsiąść do bezpłatnego promu pasażerskiego „ADLER 1” (rowery są również dozwolone) i dotrzeć do Tiessenkai po krótkim dystansie około 1000 metrów.
* {{zobacz
| name=Tiessenkai | alt= | url= | adres= | lat=54.369003| long=10.150593| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Był to nie tylko osłonięty i bezpieczny port Kanału Kilońskiego, ale prawdopodobnie najbardziej morski zakątek Kilonii. Nabrzeże otrzymało nazwę na cześć dawnego armatora okrętowego „Hermanna Tiessena” w 1976 roku. W jego dawnej siedzibie mieści się obecnie „Schiffercafé” (Kawiarnia Szypera) i „Kombüse” (Kufer). Sąsiadujący z nim trzypiętrowy „Kanalpackhaus” (Magazyn Kanałowy) przypomina czasy przeładunku towarów w Kilonii-Holtenau. Dziś mieści apartamenty i restaurację Hafenwirtschaft. Tradycyjne żaglowce często cumują latem przy Tiessenkai. Na wschodnim krańcu Tiessenkai majestatycznie wznosi się latarnia morska Kiel-Holtenau.
}}
=== Parki ===
* {{Znacznik|Stary Ogród Botaniczny|54.3308|10.1469|typ=natura}}'''Stary Ogród Botaniczny''', Düsternbrooker Weg 19. Tel.: +49 (0)431 568286
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)|54.3481|10.1167|typ=natura}}'''[https://www.uni-kiel.de/de/botanischer-garten Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)]''', Am Botanischen Garten 1-9. Tel.: +49 (0)431 8804276, E-mail: hortus@bot.uni-kiel.de
* {{Znacznik|Schrevenpark|54.328806|10.124639|typ=natura}}'''Schrevenpark'''
* {{Znacznik|Forstbaumschule|54.3464|10.1436|typ=natura}}'''Forstbaumschule'''
* {{Znacznik|Hiroshimapark|54.323972|10.132306|typ=natura}}'''Hiroshimapark'''

=== Inne ===
W pobliżu Kilonii znajdują się dwa '''ogrody zoologiczne''':

* {{Znacznik|Park Dzikiej Przyrody Schwentinental|54.2876 |10.2446|typ=natura}}'''[https://www.schwentinental.de/wohnen/wildpark-schwentinental Park Dzikiej Przyrody Schwentinental]''', Theodor-Storm-Platz 1, 24223 Schwentinental. Tel.: +49 (0)4307 8110, faks: +49 (0)4307 811201, e-mail: info@stadt-schwentinental.de. 40 hektarów pięknego terenu rekreacyjnego, ponad 400 zwierząt wielu gatunków rodzimych, duży plac zabaw z kioskiem, bezpłatny parking. Godziny otwarcia: Park dzikich zwierząt: codziennie od wschodu do zachodu słońca, mini zoo: codziennie od 8:00 do 15:30. Cena: bezpłatnie. 
* {{Znacznik|Zoo Gettorf|54.403056|9.976389|typ=natura}}'''[https://tierparkgettorf.de/startseite.html Zoo Gettorf]''', Süderstr. 33, 24214 Gettorf. Tel.: +49 (0)4346 416 00, Faks: +49 (0)4346 41 60 60, E-mail: info@tierparkgettorf.de. Firma rodzinna działająca od ponad 40 lat, oferująca wyjątkowo różnorodną kolekcję zwierząt egzotycznych, kawiarnię w zoo oraz miejsca na grilla/piknik. Uwaga: wstęp z psami jest wzbroniony. Otwarte: marzec-październik: 9:00-18:00, listopad-luty: 10:00-16:00. Ceny: dorośli 13/11 EUR, dzieci (2-17 lat): 10/8 EUR, rodzina (2 osoby dorosłe + 2 dzieci): 44 EUR.

== Aktywny wypoczynek ==
[[Plik:Kieler Woche.JPG|thumb|Port w Tygodniu Kilońskim]]
=== Żeglarstwo ===
* {{Znacznik|Camp 24/7|54.33262 |10.15120|typ=atrakcja}}'''[https://segelcamp-kiel.de/ Camp 24/7]''', Kielline, 24103 Kilonia (''przystanki 41/42 i 51, przystanek Reventloubrücke''). Tel.: +49 (0)431 9012573, +49 (0)431 2400070 (maj-wrzesień), e-mail: info@camp24-7.de. Kiel promuje się hasłem '''''Sailing.City''''', więc żeglarstwo jest koniecznością. Obóz 24/7 oferuje idealną okazję. Zarówno „próbny żeglarstwo dla każdego”, jak i kompleksowy program dla dzieci pozwalają każdemu spróbować swoich sił w żeglarstwie. Wszyscy miłośnicy sportów wodnych – dzieci, młodzież, dorośli i turyści – mogą uczestniczyć indywidualnie, w grupach lub z rodzinami. Nie jest wymagane wcześniejsze doświadczenie. Obóz jest projektem społecznym, publicznym i niekomercyjnym. Instruktorzy prowadzą zajęcia pod okiem profesjonalnych instruktorów żeglarstwa. Otwarte: 24/7, od maja do września.

=== Plaża ===
* W samej Kilonii najpopularniejsza jest {{Znacznik|Plaża Falkenstein|54.3982 |10.1903|typ=natura}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/strand_falckenstein.php plaża Falkenstein]'''. Mierzy około 2,5 km długości i jest najdłuższą plażą w Kilonii, z czego 1860 m to strzeżone kąpielisko. Szczyci się drobnym piaskiem i zapierającymi dech w piersiach widokami na najpiękniejsze statki wycieczkowe, promy i statki towarowe, które przepływają niemal na wyciągnięcie ręki. Oprócz 300-metrowej plaży dla psów, znajdują się tam toalety, molo dla wózków inwalidzkich, bar z przekąskami, plac zabaw dla dzieci, minigolf i miejsce do grillowania. Parking znajduje się około 300 m od plaży. Łatwo do niej dojechać komunikacją miejską: autobusem linii 502 (przystanek „An der Schanze”), a następnie krótkim spacerem do autobusu plażowego. Latem można również popłynąć promem do terminalu promowego Falckenstein.
* {{Znacznik|Plaża Schilksee|54.4225 |10.1766|typ=natura}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/strand_schilksee.php Plaża Schilksee]''' ma 830 m strzeżonej plaży, a kolejne 370 m to niestrzeżona strefa dla nudystów. Oferuje drobny piasek, kiosk i toalety, a także wypożyczalnię leżaków i rowerów wodnych. Parking jest dostępny przy Centrum Olimpijskim, ale przy dobrej pogodzie liczba miejsc jest bardzo ograniczona. Znajduje się tu również kryty basen Schilksee.
* Okolice Kilonii szczycą się kilkoma pięknymi plażami, z których najbardziej znane to '''[[Laboe]]''', '''Stein''' i '''Schönberger Strand'''. W weekendy do Schönberger Strand kursuje [https://www.vvm-museumsbahn.de/ix/ix-start/ix-start.php?id=200 zabytkowa kolejka]. Plaża Heikendorf jest popularna zarówno wśród turystów, jak i mieszkańców, ale gmina '''Heikendorf''' pobiera opłatę klimatyczną.

=== Baseny ===
* {{Znacznik|Hörnbad|54.33262 |10.15120|typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/hoernbad.php Hörnbad]''' (''basen sportowy, fitness i rodzinny''), Anni-Wadle-Weg 1, 24143 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9011420, faks: +49 (0)431 9011490, e-mail: info@kieler-baeder.de. Basen kryty i odkryty z basenem sportowym (osiem torów o długości 50 metrów), basenem zewnętrznym, basenem szkoleniowym, basenem rekreacyjnym, 70-metrową zjeżdżalnią wodną, ​​jacuzzi i strefą wellness z czterema saunami tematycznymi. Dostęp dla wózków inwalidzkich. Godziny otwarcia: Strefa sportowa: pon.-pt. 6:00-21:00, sob. 8:00-21:00, niedz. 8:00-20:00 / Strefa rekreacyjna: pon.-sob. 10:00-21:00, niedz. 10:00-20:00. Cena: Bilet 2,5 godz./dzień: Dorośli 6,70 EUR/12,00 EUR, dzieci do 17 lat 3,30 EUR/7,00 EUR.

==== Baseny zewnętrzne ====
[[Plik:Seebadeanstalt Holtenau msu2017- msu2017-9770.jpg|thumb|300px|Kąpielisko Holtenau]]
* {{Znacznik|Kąpielisko nadmorskie Düsternbrook|54.34696|10.15401|typ=atrakcja}}'''[https://seebar-kiel.de/ Kąpielisko nadmorskie Düsternbrook]''', Kiellinie 130, 24105 Kilonia (''łatwy dojazd komunikacją miejską (przystanek Bellevue)''). Tel.: +49 (0)431 34185, faks: +49 (0)431 2201940, e-mail: info@seebad-duesternbrook.com. Kąpielisko nadmorskie zbudowane w całości na molo. Otwarte: 28 marca - 23 października: codziennie od 10:00 do 23:00. Pływanie: 15 czerwca - 15 września 2014 r., codziennie od 10:00 do 19:00. Cena: dorośli 2,80 EUR, dzieci 1,80 EUR. 
* {{Znacznik|Kąpielisko Holtenau|54.371167|10.156194|typ=atrakcja}}'''[https://seebad-holtenau.de/ Kąpielisko Holtenau]''', Holtenauer Reede, 24159 Kilonia (''w pobliżu śluz Kanału Kilońskiego w Holtenau''). Adres e-mail: info@seebad-holtenau.de. Kąpielisko nadmorskie zbudowane w całości na molo, bez plaży. Zarządzane przez: Stowarzyszenie Przyjaciół Kąpieliska Nadmorskiego.
* {{Znacznik|Eiderbad Hammer|54.28570 |10.07137 |typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/eiderbad_hammer.php Eiderbad Hammer]''' (''Basen otwarty o rodzinnej atmosferze''), Eiderbrook, 24113 Kilonia. Eiderbad jest zarządzany przez Fundację Drachensee, zapewniającą zatrudnienie osobom z niepełnosprawnościami w miesiącach letnich. Eiderbad Hammer to ogrzewany słońcem basen otwarty o rodzinnej atmosferze, położony w idyllicznej okolicy bezpośrednio nad rzeką Eider. Znajdziesz tu basen (o wymiarach 15 x 30 m), brodzik oraz trawnik do opalania o powierzchni 9000 metrów kwadratowych z kioskiem. 
* {{Znacznik|Pomost kąpielowy w Fiordzie Kilońskim|54.33249 |10.15201 |typ=atrakcja}}'''Pomost kąpielowy w Fiordzie Kilońskim''' (Segelcamp  24/7), Camp 24/7, Kielline, 24103 Kiel (''przystanki 41/42 i 51, przystanek: Reventloubrücke''). Pomost kąpielowy na Kiellinie. Kiel Marketing, jako operator kempingu, zapewnia niezbędny nadzór nad zajęciami pływackimi i zapewnia udogodnienia, takie jak toalety. Na nowo utworzonym kąpielisku nie występują żadne kolizje z ruchem statków.
* {{Znacznik|Basen odkryty Katzheide|54.30956 |10.15674 |typ=atrakcja}}'''Basen odkryty Katzheide''', Von-der-Gröben-Straße, 24143 Kilonia (''przystanki 22, 101 i 71, przystanek: Stoschstraße''). Tel.: +49 (0)431 732423. Basen zostanie zmodernizowany i będzie miał stalowy basen z 6 torami o długości 25 m każdy, 2 torami o długości 50 m każdy oraz strefą kąpielową o głębokości od 0 do 1,35 m.

==== Łaźnie wewnętrzne ====
* Na północ od Kanału Kilońskiego znajduje się {{Znacznik|Basen Schilksee|54.42925|10.168361|typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/schwimmhalle_schilksee.php basen Schilksee]''', Drachenbahn 18, 24159 Kiel (''dojazd autobusami linii 33, 501, 502 i 901 (przystanek Olympiazentrum)''). Tel.: +49 (0)431 260 404 41, faks: +49 (0)431 260 404 4, e-mail: info@kieler-baeder.de. Ten basen sportowo-rekreacyjny znajduje się na terenie dawnego kompleksu pływackiego olimpijskiego i oferuje basen z pięcioma 25-metrowymi torami, brodzik dla dzieci oraz parking przy Centrum Olimpijskim. ''Basen jest obecnie zamknięty z powodu remontu''.

=== Kino ===
* W Kilonii działa kilka kin. Największe, z dziesięcioma ekranami, to {{Znacznik|CinemaxX|54.3139846|10.1322471|typ=atrakcja}}'''CinemaxX''', zlokalizowane na głównym dworcu kolejowym.
* Kino '''Studio''' na Dreiecksplatz ma trzy ekrany. Podobnie jak CinemaxX, w Studio wyświetlane są również najnowsze filmy.
* Kino '''Metro''', ponownie otwarte w 2006 roku, znajduje się przy Holtenauer Straße.
* '''Kino Kommunale''' znajduje się w centrum wystawowym Pumpe przy Haßstraße (Stare Miasto).
* Kino {{Znacznik|Traum GmbH|54.3349796|10.1168045|typ=atrakcja}}'''Traum GmbH''' (dawniej Traumfabrik) przy Grasweg w północno-zachodniej części miasta również wyświetla filmy spoza głównego nurtu.

=== Inne ===
* Veggie-Stammtisch Kiel to grupa osób w różnym wieku, jedzących potrawy wegańskie i wegetariańskie. Spotkanie odbywa się w każdy pierwszy wtorek miesiąca w Subrosa o godzinie 18:00.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
* {{Znacznik|'''Sophienhof'''|54.3169|10.1311|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.sophienhof.de/ Sophienhof]''', Sophienblatt 20, 24103 Kilonia. Naprzeciwko dworca kolejowego znajduje się centrum handlowe z różnorodnymi sklepami i restauracjami.
* {{Znacznik|'''Holstenstraße'''|54.3209 |10.1349 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Holstenstraße'''. Ulica ta prowadzi od Sophienhof do Starego Rynku i oferuje również szeroki wybór sklepów.
* {{Znacznik|'''Dänische Straße'''|54.32401 |10.14071 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Dänische Straße na Starym Mieście'''. Oferuje ona kilka możliwości zakupowych dla zamożnych klientów.
* {{Znacznik|'''Holtenauer Straße'''|54.3329 |10.1326 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Holtenauer Straße'''. Kilka ekskluzywnych sklepów pomiędzy Dreiecksplatz a Waitzstraße.
* {{Znacznik|'''Ostseepark w Raisdorfie'''|54.2871 |10.2228 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Ostseepark w Raisdorfie'''. Na południowy wschód od Kilonii znajduje się park przemysłowy i – według władz Raisdorfu – największe centrum handlowe w Niemczech. Mieści się tu między innymi kilka sklepów DIY, meblowych, odzieżowych i obuwniczych, MediaMarkt i Real.
* {{Znacznik|'''Ostseepark w Raisdorfie'''|54.3124 |10.0999 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Citti Park'''. Przy zjeździe z autostrady w Kilonii mieści się duży pasaż handlowy.
* {{Znacznik|'''Ikea'''|54.3141 |10.1087 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Ikea'''. Od 2002 roku w pobliżu Citti Park mieści się sklep Ikea.

== Gastronomia ==

== Imprezy ==
* '''[https://kiel-sailing-city.de/veranstaltungen/sonntagsoeffnungen/kieler-umschlag Kieler Umschlag]''' odbywa się na przełomie lutego i marca. Dzisiejszy festiwal folklorystyczny ma swoje historyczne korzenie w połowie XV wieku, kiedy powstał jako rynek pieniężny i wolny. Dziś, oprócz licznych ofert gastronomicznych i przejażdżek, w centrum wydarzeń znajduje się średniowieczny rynek.
* '''[https://www.tag-am-kai.de/ Tag am Kai (TAK)]''' to wesołe święto portowe w Tiessenkai w Kilonii-Holtenau, które pokazuje, jak kultura, wypoczynek, biznes i nauka współistnieją w środowisku wybrzeża morskiego. Stanowi integralną część oferty kulturalnej powiatu Kilonia-Holtenau i tradycyjnie odbywa się na początku czerwca, zawsze na dwa tygodnie przed Tygodniem Kilońskim.
* Pod koniec czerwca '''[https://www.kieler-woche.de/ Tydzień Kiloński]''' (''Kieler Woche'') przyciąga tłumy do miasta i fiordu na bez wątpienia najważniejsze wydarzenie roku w Kilonii. Tydzień Kiloński to największa impreza żeglarska na świecie. Oprócz licznych zawodów żeglarskich, tradycyjne '''parady windjammerów''' i '''regaty kutrów morskich''' zapewniają wyjątkowe chwile wokół Fiordu Kilońskiego, który na tydzień zmienia się w miejsce festiwalu.
* W lipcu i sierpniu kultura znajduje się w centrum wydarzeń w Kilonii podczas '''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/kultursommer.php Kilońskiego Lata Kulturalnego]'''.
* W tym samym czasie w Kilonii odbywają się oczywiście również wydarzenia w ramach znanego daleko poza granicami kraju '''[https://www.shmf.de/ Festiwalu Muzycznego Szlezwiku-Holsztynu]'''.
* Na początku października na '''[https://kiel-sailing-city.de/veranstaltungen/sonntagsoeffnungen/bauern-und-regionalmarkt Kieler Bauern- und Regionalmarkt]''' w programie znajdują się kulinarne przysmaki i produkty wiejskie.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>ao6qsixyxxd6c4i7hvqy5s3rdgbos92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158252</id>
      <parentid>158251</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T11:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gastronomia */</comment>
      <origin>158252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64766" sha1="jhv7oqo407gqy4f11jviqcj788vk2zb" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Kilonia
 |nazwa oryginalna = Kiel
 |widok            = KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Kiel_(Alt.)_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Kiel in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Schleswig-Holstein.svg|20px]] [[Szlezwik-Holsztyn]]
 |powierzchnia     = 118,65
 |wysokość         = 5
 |ludność          = 251 800
 |prefiks          = 0431
 |kod pocztowy     = 24103–24118, 24143–24149, 24159
 |www              = https://www.kiel.de/
}}
'''Kilonia''' ([[Rozmówki niemieckie|niem]]. ''Kiel'') jest stolicą [[Niemcy|niemieckiego]] kraju związkowego [[Szlezwik-Holsztyn]] i ważnym węzłem żeglugowym nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Położone na końcu Zatoki Kilońskiej, miasto liczy około 250 000 mieszkańców (stan na 2026 rok) i pozostaje jednym z głównych portów pasażerskich w [[Niemcy|Niemczech]].

== Charakterystyka ==
Jako główny port pasażerski (wraz z [[Travemünde]] i [[Rostock]]iem) oraz bałtycki punkt końcowy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], Kilonia odgrywa ważną rolę w żegludze. To właśnie tutaj w 1918 roku zabrzmiał dzwon pogrzebowy niemieckiego monarchizmu, gdy admirałowie chcieli wysłać flotę na ostatnią, chwalebną, lecz pozbawioną militarnego sensu bitwę. Marynarze zbuntowali się przeciwko swoim oficerom, co doprowadziło do rewolucji i powstania rad robotniczych i żołnierskich.

Podczas drugiej wojny światowej Kilonia została poważnie zbombardowana ze względu na stocznię produkującą łodzie podwodne. Obecnie w Kilonii buduje się statki cywilne i wojskowe, a na wschodnim brzegu Förde (fiordu) dominują wysokie dźwigi.

Bombardowanie zniszczyło prawie wszystkie zabytki Kilonii (w rzeczywistości zniszczyło 95% całego miasta); nawet starsze budynki powstały po II wojnie światowej. Jeśli więc przyjedziesz do „Kieler Schloss” (Zamku Kilońskiego), nie rozczaruj się. Z pierwotnego budynku niewiele zostało. Podczas odbudowy powojennej wykorzystano głównie architekturę nowoczesną, a nacisk położono na funkcjonalność i szybkość budowy, a nie na ponadczasowy design czy piękną architekturę.

=== Dzielnice ===
Kilonia leży po obu stronach '''Fiordu Kilońskiego'''. Jest to odnoga [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], która zwęża się ku południu, tworząc port. Ze względu na swoje położenie, niektóre dzielnice nazywane są również wschodnim i zachodnim brzegiem. Po stronie wschodniej do fiordu wpada mała rzeczka '''Schwentine'''. Po stronie zachodniej znajdują się śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]], który wpada do Łaby w pobliżu [[Brunsbüttel]].

* {{Znacznik|'''Mitte'''|54.3229816|10.1315913|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mitte''', centrum miasta ze starówką, zamkiem i terminalem promowym

Na wschodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Gaarden'''|54.3|10.133333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Gaarden''', dzielnica, w której dawniej mieszkali stoczniowcy z Howaldtswerke (HDW)
* {{Znacznik|'''Ellerbek'''|54.315|10.169444|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ellerbek''' / {{Znacznik|'''Wellingdorf'''|54.323889|10.173333|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wellingdorf''', połączenie osiedla robotniczego i wsi
* {{Znacznik|'''Neumühlen-Dietrichsdorf'''|54.332222|10.1825|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Neumühlen-Dietrichsdorf, dawna wioska rybacka z licznymi wędzarniami ryb, położona na północ od rzeki Schwentine
Na zachodnim brzegu znajdują się następujące dzielnice:

* {{Znacznik|'''Düsternbrook'''|54.335833|10.145278|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Düsternbrook''', z budynkami rządu krajowego, dzielnicą willową i kąpieliskiem publicznym
* {{Znacznik|'''Wik'''|54.355556|10.135|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Wik''', obszar przemysłowy zdominowany przez marynarkę wojenną
* {{Znacznik|'''Holtenau'''|54.372778|10.141944|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Holtenau''', na północ od Kanału Kilońskiego, dawny port drzewny
* {{Znacznik|'''Pries'''|54.403611|10.156667|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Pries''' - {{Znacznik|'''Friedrichsort'''|54.394722|10.174167|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Friedrichsort''', z małymi stoczniami, marynarką wojenną i lotniskiem
* {{Znacznik|'''Schilksee'''|54.421944|10.1725|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Schilksee''', wieś z plażami i ośrodkiem olimpijskim

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Aerial image of the Kiel-Holtenau airfield.jpg|thumb|Port lotniczy Kilonia-Holtenau]]
{{Znacznik|Port lotniczy Kilonia-Holtenau|54.379469|10.145147|typ=transport}}'''[https://www.airport-kiel.de/home-airport-en.html Port lotniczy Kilonia-Holtenau]''' ({{IATA|KEL}}). Miasto posiada własne lotnisko, Kilonia-Holtenau, ale jego pas startowy jest zbyt krótki dla dużych samolotów i dlatego nie jest już wykorzystywany do lotów regularnych. Dostępne są usługi czarterowe. Lotnisko jest również przystosowane do obsługi pilotów prywatnych. Możliwa jest odprawa celna i graniczna. Personel pokładowy może skorzystać z zakwaterowania.

{{Znacznik|Port lotniczy Hamburg|53.630389|9.988228|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Hamburg]]''' ({{IATA|HAM}}), Flughafenstr. 1-3, 22335 [[Hamburg]]. Tel.: +49 (0)40 507 50, faks: +49 (0)40 50 75 12 34, e-mail: info@ham.airport.de. Port lotniczy Hamburg jest najbliższym lotniskiem z połączeniami międzynarodowymi. [https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius] – autobus lotniskowy z portu lotniczego Hamburg-Fuhlsbüttel – oraz Flixbus oferują regularne połączenia z lotniska w Hamburgu do głównego dworca kolejowego w Kilonii lub tymczasowego centralnego dworca autobusowego. Rozkład jazdy jest skoordynowany między innymi z rozkładem jazdy promów Color Line do Norwegii i Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].

=== Pociągiem ===
[[Plik:Kiel, der Hauptbahnhof.jpg|thumb|Kiel Hauptbahnhof]]
Kilonia jest dobrze skomunikowana z siecią kolejową, choć większość pociągów dalekobieżnych z południa kończy bieg w [[Hamburg]]u.

* Codziennie kursuje kilka bezpośrednich pociągów ICE z południa.
* Pociągi z [[Hamburg]]a do Dworca Głównego w Kilonii kursują co pół godziny.
* Linia kolejowa do [[Flensburg]]a umożliwia dotarcie do większości miast na stałym lądzie [[Dania|Danii]] w ciągu 8 godzin. Istnieje również półgodzinne połączenie do [[Neumünster]], a także linia kolejowa z [[Lüneburg]]a przez [[Lubeka|Lubekę]]. Umożliwia to na przykład podróż z [[Berlin]]a z DeutschlandTicket.

{{Znacznik|Kiel Hauptbahnhof|54.3148|10.1318|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/kiel-hbf Kiel Hauptbahnhof]''', Sophienblatt 25-27, 24114 Kilonia. Dworzec Główny ma dobrą infrastrukturę turystyczną i jest intensywnie użytkowany, zwłaszcza przez pasażerów statków wycieczkowych oraz pieszych i rowerzystów korzystających z codziennie odpływających promów. Dworzec jest często bardzo zatłoczony krótko po przybyciu promów lub statków wycieczkowych. Dworzec jest również łatwo dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej. Dostęp bez barier jest możliwy przez wejście na placu przed dworcem (rampa). Winda znajduje się przy wejściu od strony Kieler Matrosenplatz, jeden poziom poniżej hali dworca. Dostęp dla wózków inwalidzkich.

{{Znacznik|Przystanek Suchsdorf|54.349181|10.090942|typ=transport}}'''[https://www.bahnhof.de/suchsdorf Przystanek Suchsdorf]''', Am Bahnhof 3, 24107 Kilonia. Przystanek Suchsdorf znajduje się na linii do [[Flensburg]]a; jednak podróżni z [[Flensburg]]a i [[Dania|Danii]] zazwyczaj kontynuują podróż do dworca głównego. Suchsdorf leży bezpośrednio nad [[Kanał Kiloński|Kanałem Kilońskim]] i jest bliżej dzielnicy '''Holtenau''', popularnego punktu wypadowego na rejsy po Bałtyku.

=== Samochodem === 
Kilonia jest połączona z siecią autostrad drogami [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]], [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] i [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]]/[[Plik:Bundesstraße_404_number.svg|30px]].

* Jadąc z [[Plik:Bundesautobahn_24_number.svg|25px]] (od strony [[Berlin]]a), zaleca się skorzystanie z [[Plik:Bundesautobahn_21_number.svg|25px]] ze [[Schwarzenbek]], aby ominąć [[Hamburg]] i tunel pod Łabą, gdzie często tworzą się korki.
* Jadąc z [[Dania|Danii]], należy jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_210_number.svg|30px]] z [[Rendsburg]]a.
* Jadąc z południa, należy zjechać z [[Plik:Bundesautobahn_7_number.svg|25px]] na węźle Bordesholm i jechać drogą [[Plik:Bundesautobahn_215_number.svg|30px]] do Kilonii.

=== Autobusem ===
{{Znacznik|Centralny Dworzec Autobusowy|54.317167|10.133972|typ=transport}}'''[https://kiel-wiki.de/ZOB Centralny Dworzec Autobusowy]''' (''ZOB''). Centralny dworzec autobusowy w Kilonii został całkowicie przebudowany. Przystanki autobusów dalekobieżnych znajdują się teraz na nowym ZOB, zaczynając od Auguste-Viktoria-Straße, naprzeciwko głównego dworca kolejowego.

'''[https://www.dbregiobus-nord.de/angebot/kielius Kielius]''' – autobus lotniskowy z [[Port lotniczy Hamburg|lotniska w Hamburgu]] (Fuhlsbüttel) – kursuje regularnie z lotniska w Hamburgu do ZOB w Kilonii, z przystankiem przed dworcem kolejowym. Rozkład jazdy jest skoordynowany z rozkładem jazdy promów Color Line do [[Norwegia|Norwegii]] i promów Stena Line do [[Szwecja|Szwecji]].
[[Plik:2019-06-26 - Parkhaus am Kieler HBF - KiWo2019.jpg|thumb|Parking wielopoziomowy ZOB]]
{{Znacznik|'''Parking wielopoziomowy ZOB'''|54.317564|10.134264|typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://parkhaus-zob-kiel.de/ Parking wielopoziomowy ZOB]''', Auguste-Victoria-Straße 9, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 78 58 30 40, e-mail: kundenservice@psg-greifswald.de. Nowy parking wielopoziomowy z 541 miejscami parkingowymi jest czynny całą dobę od października 2019 roku. Wjazd i wyjazd z parkingu odbywa się podwójną spiralną rampą od strony Auguste-Viktoria-Straße. Wszystkie sześć poziomów parkingu posiada miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych, na trzecim poziomie znajduje się pięć stacji ładowania pojazdów elektrycznych, a na poziomach pierwszym i drugim – miejsca parkingowe dla kobiet. Parking wielopoziomowy znajduje się nad centralnym dworcem autobusowym (ZOB). Jest on dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich i czynny całą dobę.

=== Statkiem ===
[[Plik:Magic in Kiel.jpg|thumb|Prom Color-Line na nabrzeżu Norwegenkai]]
[[Plik:Kiel schwedenkai containers IMG 3819.JPG|thumb|Schwedenkai z promem StenaLine]]
W Fiordzie Kilońskim znajduje się kilka przystani. Na zachodnim, śródmiejskim brzegu znajduje się Schwedenkai (Nabrzeże Szwedzkie), a na przeciwległym, wschodnim brzegu – Norwegenkai (Nabrzeże Norweskie), nowo wybudowane w 1997 roku. Dalej na północ, w dzielnicy Dietrichsdorf, również po wschodniej stronie fiordu, znajduje się Ostuferhafen (Port Wschodniego Brzegu), z którego odpływają promy na [[Litwa|Litwę]]. Ponadto istnieją trzy inne terminale – Ostseekai (Nabrzeże Bałtyckie), Sartorikai i Böllhornkai – wykorzystywane jako przystanie dla statków wycieczkowych. Czasami statki wycieczkowe cumują również w raczej mało zachęcającym Scheerhafen (Port Scheera), położonym bezpośrednio przy śluzach Kanału Kilońskiego w dzielnicy Wik.

{{Znacznik|Norwegenkai|54.3172|10.1402|typ=transport}}'''[https://www.portofkiel.com/cruise_ferry/unsere-terminals.html Norwegenkai]''' (Nabrzeże Norweskie) 
* '''[https://www.colorline.de/ Color Line]''', Norwegenkai, 24143 Kiel-Gaarden. Tel.: +49 (0)431 7300100, e-mail: servicecenter@colorline.de. Promy Color Line kursują codziennie z [[Oslo]], stolicy [[Norwegia|Norwegii]], do Kilonii. Terminal znajduje się zaledwie około 700 m od głównego dworca kolejowego i można do niego łatwo dotrzeć pieszo lub rowerem przez most Hörnbrücke. Terminal jest dostępny dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Godziny otwarcia: codziennie od 8:00 do 15:00. Odprawa: Wyjazd z [[Oslo]] o godz. 14:00, przyjazd do Kilonii następnego dnia rano o godz. 10:00. Podróż powrotna rozpoczyna się o godz. 14:00, powrót do [[Oslo]] o godz. 10:00. Odprawa dla samochodów w Kilonii odbywa się 120 minut przed odjazdem, dla pasażerów pieszych nie później niż 60 minut przed odjazdem.

{{Znacznik|Schwedenkai|54.3197|10.1399|typ=transport}}'''Schwedenkai''' (Nabrzeże Szwedzkie) 
* '''[https://www.stenaline.de/faehren-nach-schweden Stena Line]''', Schwedenkai 1, 24103 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9099, (0)1806 020100, faks: +49 (0)431 909200, e-mail: info.de@stenaline.com. Promy Stena Line przypływają codziennie z [[Göteborg]]a w [[Szwecja|Szwecji]] do Kilonii. Odprawa: Przyjazd do Kilonii codziennie o 9:00, odpłynięcie codziennie o 18:15. Odprawa jest możliwa najpóźniej 30 minut przed odpłynięciem, a w szczycie sezonu od godziny 15:00.

{{Znacznik|Ostuferhafen|54.3342|10.1742|typ=transport}}'''Ostuferhafen''' (Port Wschodniego Brzegu)
* '''[https://www.dfds.com/de-de/passagierfaehren/routen/faehren-ins-baltikum/kiel-klaipeda DFDS-Seaways]''', Ostuferhafen 15, 24149 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 20976480, faks: +49 (0)431 20976102, e-mail: passage.kiel@dfds.com. Połączenie promowe z [[Kłajpeda|Kłajpedy]] na [[Litwa|Litwie]] do Kilonii kursuje sześć razy w tygodniu. Podróż trwa 19 godzin. 

Śluzy [[Kanał Kiloński|Kanału Kilońskiego]] są interesujące dla pasażerów statków towarowych i stanowią również wartościową atrakcję turystyczną.

Zarówno Kilonia, jak i okoliczne miasta nad Fiordem Kilońskim oferują wiele miejsc do cumowania dla jednostek rekreacyjnych.

=== Rowerem ===
* Przez Kilonię prowadzi Ścieżka Rowerowa Wybrzeża Morza Bałtyckiego.
* Hörnbrücke to punkt początkowy lub końcowy otwartej w maju 2004 roku turystycznej trasy wakacyjnej, Niemieckiego Szlaku Promowego z [[Bremervörde]] do Fiordu Kilońskiego.

=== Pieszo ===
Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E1 oraz Europejski szlak turystyczny dalekobieżny E6 przebiegają tą samą trasą przez Kilonię, podobnie jak [[Via Jutlandica]].

== Komunikacja ==
{{mapa|54.3375|10.1335|zoom=13|wysokość=500|szerokość=420|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Autobusem i promem ''Förde'' ===
[[Plik:Liniennetz Kiel.pdf|thumb|[[File:BUS-Logo-BVG.svg|20px]] sieć (2024)]]
Kilonia posiada system transportu publicznego oparty na autobusach i promach obsługiwanych przez [https://www.kvg-kiel.de/en/ KVG]. Dostępne są bilety 1-, 3- i 7-dniowe, które oferują turystom dobrą wartość. Do zakupu biletów możesz użyć [http://nah.sh/de/fahrplan/die-nah-sh-app/ aplikacji NAH SH].

Bilet grupowy „''Kleingruppenkarte ohne Sylt-Bus''” może być wyjątkowo korzystny: za łączną kwotę 49,90 euro (stan na maj 2026) na nieograniczone przejazdy od poniedziałku do piątku o godzinie 09:00 lub w soboty, niedziele i święta od godziny 00:00 do godziny 06:00 następnego dnia, grupa maksymalnie 5 osób dorosłych (dzieci gratis) może korzystać ze wszystkich autobusów i pociągów całej sieci SH-Tarif (kraj związkowy [[Szlezwik-Holsztyn]] plus [[Hamburg]], z wyłączeniem wyspy [[Sylt]]).

{| border=1 cellpadding=1 cellspacing=0
|- align=center
|colspan=3|
|Kiel Hbf
|colspan=2|
|- align=center
|Reventlou
|Lehmberg
|Ziegelteich
|'''51'''
|Südfriedhof
|Hassee
|- align=center
|Projensdorf
|Ravensberg
|Unikliniken
|'''62'''
|Marienlust
|Russee
|- align=center
|Projensdorf
|Wik
|Düsternbrook
|'''41''' '''42'''
|Gaarden-Süd
|Meimersdorf
|- align=center
|Suchsdorf
|Eichhofstr.
|Brunswik
|'''22'''
|Gaarden-Ost
|Ellerbek
|- align=center
|Schilksee
|rowspan=2|Wik
|rowspan=2|Brunswik
|'''12''' '''13'''
|colspan=2|
|- align=center
|
|'''11'''
|rowspan=2|Gaarden-Ost
|rowspan=2|Dietrichsdorf
|- align=center
|rowspan=2|Mettenhof
|Schreventeich
|Rathaus / Opernhaus
|'''14'''
|- align=center
|Hasseldieksdamm
|Ziegelteich
|'''31'''
|Ellerbek Süd
|Elmschenhagen
|- align=center
|Wik
|Blücherplatz
|Unikliniken
|'''32''' '''34'''
|Elmschenhagen
|Kroog
|}

=== Taksówką ===
Taksówka jest droga, ale niezawodna. Taksówki są dostępne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu na głównym dworcu kolejowym (Hauptbahnhof) lub można je zamówić przez telefon lub aplikację. Aby wezwać taksówkę, wybierz numer '''+49 431 680101''' (Taxi Kiel) lub '''+49 431 73000''' (Taxi-Zentrale Kiel-Ost). W mieście dobrze sprawdzają się także aplikacje mobilne, takie jak [https://www.taxi.eu/ taxi.eu] czy [https://www.free-now.com/de-en/ freenow]. Większość taksówek akceptuje karty kredytowe, ale zaleca się, aby potwierdzić to u kierowcy przed rozpoczęciem podróży.

=== Rowerem ===
Kilonia jest w dużej mierze płaska i nadaje się do jazdy na rowerze. Głównym węzłem rowerowym jest stacja [https://kiel.de/ Umsteiger] przy głównym dworcu kolejowym, która oferuje całodobowy strzeżony parking oraz wypożyczalnię rowerów miejskich i elektrycznych. Popularna trasa rowerowa prowadzi z centrum miasta do Laboe, a następnie promem do Strande i z powrotem do Kilonii wzdłuż zachodniego wybrzeża.

Na krótkie trasy system wypożyczania rowerów [https://www.kielregion.de/mobilitaetsregion/sprottenflotte/ Sprottenflotte] jest dostępny za pośrednictwem aplikacji Donkey Republic. Nextbike nie jest już dostępny w Kilonii. Rowery należy zwracać w wyznaczonych stacjach (rowery elektryczne i cargo tylko na wyznaczonych stacjach oznaczonych w aplikacji).

* Ceny z kwietnia 2026:
** Rowery standardowe: 0,50 EUR za 15 min, maks. 12 EUR za 24 godz.
** Rowery elektryczne i elektryczne rowery cargo: 2 EUR za 15 min, maks. 35 EUR za 24 godz.
** Rowery cargo (ręczne): 1 EUR za 15 minut, maks. 20 EUR za 24 godziny.
** Karnet 3-dniowy: 9 EUR (obejmuje 18 godzin jazdy w ciągu 3 dni).
Abonenci (np. 8 EUR/miesiąc lub 45 EUR/rok) otrzymują pierwsze 30 minut każdego wypożyczenia za darmo. Rowery można rezerwować bezpłatnie za pośrednictwem aplikacji na maksymalnie 15 minut przed wypożyczeniem.

Nie oczekuj wysokiej jakości rowerów, a jeśli chcesz kask, zabierz swój.

Osoby zatrzymujące się na dłużej (np. studenci wymiany) mogą wypożyczyć rower w Swapfiets za miesięczną opłatą.

{{Znacznik|'''Swapfiets'''|54.323502 |10.136134 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://help.swapfiets.com/kiel Swapfiets]''', Alter Markt 7, 24103 Kilonia. Pn-Wt, Czw-Pt 12:00-18:00; Sob 11:00-17:00; Śr, Nd nieczynne. Abonament rowerowy obejmuje naprawy i ochronę przed kradzieżą. Wysokiej jakości rowery z charakterystyczną niebieską oponą z przodu. Sklep przy Alter Markt oferuje serwis i odbiór (zalecana rezerwacja przez aplikację).
Miesięczne abonamenty od 14,90 do 64,90 euro.

=== Na hulajnodze elektrycznej ===
Dostępne są również hulajnogi elektryczne, a w mieście działają [https://bolt.eu/en-de/ Bolt], [https://www.li.me/en-de/vehicles/scooter Lime] i [https://ridedott.com/pl/ Dott]. Hulajnogi można wypożyczać za pośrednictwem odpowiednich aplikacji. Ceny zazwyczaj obejmują opłatę aktywacyjną w wysokości 1,00 EUR plus stawkę od 0,19 do 0,25 EUR za minutę. W aplikacjach dostępne są różne karnety dzienne lub tygodniowe dla częstych użytkowników.

=== Promem kanałowym ===
Przeprawiając się przez [[Kanał Kiloński]], można przejść przez jeden z kilku mostów (Holtenauer Hochbrücken, Levensauer Hochbrücken) lub skorzystać z promu. ''Adler 1'' w Kiel-Holtenau to mały prom, który przewozi wyłącznie pieszych i rowery; większe promy w Landwehr i Sehestedt przewożą również samochody i motocykle. Korzystanie ze wszystkich promów kanałowych jest bezpłatne dla każdego.

== Warto zobaczyć ==
=== Kościoły ===
[[Plik:Matthias Suessen -5399.jpg|thumb|Petruskirche]]
[[Plik:Jakobikirche Kiel.jpg|thumb|Kościół św. Jakuba]]
[[Plik:Bethlehem-Kirche Kiel - Seitenansicht.jpg|thumb|Kościół Betlejemski]]
* {{zobacz
| name=[https://www.st-nikolai-kiel.de/ Kościół Świętego Mikołaja] | alt= | url= | adres=Alter Markt | lat=54.3228| long=10.14| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 950 98 | fax=+49 (0)431 982 76 73
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@st-nikolai-kiel.de​ . Sankt Nikolai to główny kościół protestancki i najstarszy budynek w Kilonii. Budowę rozpoczęto wkrótce po lokacji miasta, około 1242 roku. W latach 1877-1884 kościół przebudowano w stylu neogotyckim. W czasie II wojny światowej budynek kościoła został poważnie uszkodzony w wyniku nalotu aliantów 22 maja 1944 r. Cenne wyposażenie wnętrza zostało ocalone w latach poprzednich. Odbudowy dokonano w 1950 r. Nie odbudowano starych sklepień; zamiast tego budynek zewnętrzny otrzymał prosty dwuspadowy dach, który łączył wszystkie trzy nawy. W Nikolaikirche znajdują się trzy organy. Przed budynkiem kościoła znajduje się rzeźba Wojownik duchów autorstwa Ernsta Barlacha. Otwarte: codziennie 10:00 - 18:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://ostseemagazin.net/petruskirche-kiel/ Petruskirche] | alt= | url= | adres=Weimarerstraße 1 | lat=54.359213| long=10.135649| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 164 56, | fax=+49 (0)431 139 04
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontakt@akg-kiel.de. Zbudowany w latach 1905-1907 jako kościół garnizonowy marynarki wojennej, ten dom modlitwy stanowi imponujący przykład nowoczesnej protestanckiej architektury sakralnej z początku XX wieku. Zbudowany z cegły w tradycyjnym stylu, z wykorzystaniem wyjątkowo dużych cegieł, w formie klasztornej. Częściowo zniszczony przez bomby w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół św. Piotra został odbudowany w ciągu dwóch miesięcy w 1949 roku, głównie dzięki darowiznom amerykańskiej sekcji Światowej Federacji Luterańskiej. Projekt secesyjnych okien, z zachowaniem oryginalnych przeszkleń, wzmacnia ogólny efekt tego dzieła sztuki.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.lutherjakobi.de/ Kościół św. Jakuba] | alt= | url= | adres=Knooper Weg 12, | lat=54.3234| long=10.1276| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 924 02 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=gemeindebuero@jakobi-kiel.de​ . Neogotycki kościół wybudowano w 1882 r. Dziś wraz z kościołem luterańskim należy do gminy ewangelicko-luterańskiej jakobi i luterańskiej. Podczas II wojny światowej kościół został zniszczony przez bomby zapalające podczas nalotów na Kilonię w 1944 r., a po wojnie w latach 1952–1954 został odbudowany w uproszczony sposób. Oryginalną spiczastą wieżę zastąpiono filigranową, w kształcie latarni, przeszkloną okrągłą wieżą, która wpuszcza światło dzienne do wnętrza kościoła. Nadał kościołowi popularny przydomek ''Alleluja Gazometr''.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.heiligengeist-kiel.de/ueber-uns/bibelgarten Kościół św. Ansgara] | alt= | url= | adres=Holtenauer Straße 89 | lat=54.3355| long=10.1328| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 58 78 21 12 | fax=+49 (0)431 58 78 21 19
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@heiligengeist-kiel.de. Neogotycki kościół halowy, zbudowany na planie prostokąta z półkolistymi wieżami schodowymi na czterech narożnikach, powstał w latach 1901-1903. Zniszczony podczas nalotów na Kilonię w 1944 roku podczas II wojny światowej, kościół został odbudowany na początku lat 50. XX wieku w bardzo prostym, niemal ewangelicko-reformowanym stylu, ze względu na ograniczone środki. Rozeta w szczycie i kolorowa inskrypcja nad portalem głównym zostały pokryte białym tynkiem. Dalsza renowacja, konieczna ze względu na warunki atmosferyczne, miała miejsce w 1995 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.nordkirche.de/adressen/institutionen/detailansicht/institution/bugenhagen-kiel-ellerbek/ Bugenhagenkirche] | alt= | url= | adres=Lütjenburger Straße 7 | lat=54.31438 | long=10.17241| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 2001417 | fax=+49 (0)431 728575
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@bugenhagenkirche-kiel.de. Pierwszy kościół w Bugenhagen został zbudowany w 1896 roku i zburzony w 1941 roku. W 1948 roku parafianie otrzymali tymczasowy, drewniany kościół od Szwajcarskiej Organizacji Pomocy Kościołowi. Kościół w Bugenhagen w Kilonii-Ellerbek został konsekrowany w 1961 roku. Prosta elegancja nawy podkreśla piękno witrażu ołtarzowego, rozciągającego się od podłogi do sufitu i mającego kształt krzyża.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bethlehem-kirche.de/index.html Kościół Betlejemski] | alt= | url= | adres=Möhrkestraße 9 | lat=54.3922| long=10.1769| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 39 10 38, | fax=+49 (0)431 39 71 32
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=kontact@bethlehem-kirche.de. Kościół Betlejemski został zbudowany w 1875 roku jako kościół garnizonowy. Miał zastąpić zrujnowaną salę liturgiczną w twierdzy. Uderzające jest nieprawidłowe ustawienie ołtarza na zachód i prosta konstrukcja: budynek o konstrukcji szkieletowej, otynkowany od wewnątrz, obłożony drewnem na zewnątrz, co sprawiło, że kościół halowy zyskał w dawnych czasach pogardliwy przydomek „szopy religijnej” lub „szopy modlitewnej”; nawet dziś wielu nazywa go po prostu „drewnianym kościołem”. Wieżyczka z dzwonem wieńczy kruchtę, ale jego dźwięk ma niewiele wspólnego z religią (pastor Schorn, 1901). Od początku istnienia do 1953 roku kościół był również wykorzystywany do nabożeństw katolickich. Obecny kościół betlejemski, jako jedyny zachowany drewniany budynek sakralny z okresu po 1870 roku w Szlezwiku-Holsztynie, jest oryginalnym zabytkiem kultury o szczególnym znaczeniu i od 1988 roku znajduje się na liście zabytków. W 1999 roku budynek nabyło stowarzyszenie „Interessengemeinschaft Bethlehem-Kirche e.V.” (Związek Interesów Kościoła Betlejemskigo). Ta organizacja non-profit zapewnia jego użytkowanie do celów religijnych i wydarzeń kulturalnych.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.trinitatis-kiel.de/ Kościół św. Marii Magdaleny] | alt= | url= | adres=Im Dorfe 1 | lat=54.2914| long=10.1759| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 78 64 00, | fax=+49 (0)431 78 48 03,
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=mm@trinitatis-kiel.de​ . Kościół Marii Magdaleny w Kilonii-Elmschenhagen został zbudowany w XIII wieku. W XIX wieku kościół został poważnie uszkodzony przez piorun. Nowy budynek ukończono w 1866 roku. Kościół w Elmschenhagen jest jednym z pierwszych miejsc kultu w Szlezwiku-Holsztynie wybudowanym w stylu neogotyckim. Kilku hojnych darczyńców umożliwiło nie tylko budowę, ale i bogate wyposażenie kościoła Marii Magdaleny. Prezbiterium i front organowy zostały zniszczone podczas bombardowań lotniczych w czasie II wojny światowej, a w 1949 roku kościół ponownie otrzymał używane organy. Po kilku remontach organy zostały oddane do użytku 30 października 1994 roku. W prezbiterium widnieją biblijne historie z życia Jezusa Chrystusa, na malowidłach okiennych.
}}
=== Zamki, pałace, dwory ===
[[Plik:Schloss Kiel-msu-1027.jpg|thumb|Zamek Kiloński]]
* {{zobacz
| name=Zamek Kiloński | alt= | url= | adres= | lat=54.3242| long=10.1434| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Centrum średniowiecznego zespołu miejskiego stanowił kościół, klasztor i zamek – późniejszy Zamek Kiloński na wzgórzu nad brzegiem Förde. Później zamek był rezydencją wdów i wtórną rezydencją książąt Gottorf. Katarzyny Wielkiej przeszedł gruntowne przebudowy i renowacje w roku 1763. Ostatni okres świetności przeżywał w latach 1888-1918 jako siedziba i rezydencja księcia pruskiego Heinricha, brata cesarza Wilhelma II. Po ataku bombowym w 1944 r. spłonął imponujący renesansowy budynek, z wyjątkiem zachodniego skrzydła (budynek Pelli), które zachowało się do dziś. W 1957 roku zamek w Kilonii został odbudowany i stał się centralnym ośrodkiem kulturalnym kraju. Dziś ten imponujący budynek jest symbolem nowego początku demokracji i konsekwentnie nowoczesnej odbudowy Kilonii po drugiej wojnie światowej. W rozbudowie mieści się sala koncertowa i regionalne studio NDR. Co roku na terenie kompleksu zamkowego odbywa się około 300 różnych wydarzeń, w których bierze udział nawet 200 000 gości.
}}
=== Budynki ===
[[Plik:Hauptbahnhof Kiel Panorama Sonnenuntergang.jpg|thumb|Dworzec główny w Kilonii]]
[[Plik:KI Flandernbunker.JPG|thumb|Flandernbunker]]
[[Plik:Rathaus-kiel.jpg|thumb|Ratusz w Kilonii]]
[[Plik:Hoernbruecke Kiel.jpg|thumb|Hörnbrücke, otwarty]]
[[Plik:Leuchtturm Holtenau Kiel2001.jpg|thumb|Latarnia morska Kilonia-Holtenau]]
Z uwagi na fakt, że Kilonia była wielokrotnie celem bombardowań alianckich podczas II wojny światowej, niewiele pozostało ze starej zabudowy. Niemniej jednak, znajduje się tu kilka pięknych, odbudowanych i odrestaurowanych budynków, które warto zobaczyć.
* {{zobacz
| name=Dworzec główny w Kilonii | alt= | url= | adres= | lat= | long= | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Główny dworzec kolejowy w Kilonii jest warty zobaczenia, ponieważ był pieczołowicie restaurowany przez wiele lat. Pierwszy dworzec w Kilonii został zbudowany w latach 1843-1846 w Ziegelteich (zasypany w latach 1865-1876), około 500 metrów na północ od obecnego miejsca. Obecna lokalizacja poprawiła dostęp drogowy do portu. Budowa rozpoczęła się w 1895 roku. Stary dworzec został zburzony w 1902 roku. W 1944 roku główny dworzec i przyległe budynki zostały poważnie uszkodzone podczas ciężkiego nalotu bombowego aliantów. Rekonstrukcja dworca w uproszczonej formie rozpoczęła się w 1950 roku. Kompleksowy remont dworca rozpoczął się w 1999 roku. Przeprojektowany dziedziniec dworca i hol na peronie poprzecznym, z licznymi sklepami, zostały zainaugurowane podczas Tygodnia Kilońskiego w czerwcu 2004 roku. Odrestaurowano również Kaisertreppe (Schody Cesarskie) po stronie wschodniej. W 2016 roku zburzono parking nad centralnym dworcem autobusowym, który kiedyś był połączony z dworcem kolejowym; nowy budynek otwarto ponownie w październiku 2019 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.mahnmalkilian.de/flandernbunker.html Flandernbunker] | alt= | url= | adres=Kiellinie 249 | lat=54.354722 | long=10.138889 | wskazówki=Kiel-Wik nad zatoką Hindenburgufer, wejście do portu morskiego
| tollfree=+49 (0)431 590 72 26, | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=info@kriegszeuge.de​. Bunkier Flanders to wieżowiec z czasów II wojny światowej, który początkowo służył jedynie jako schron dla żołnierzy i centrum dowodzenia w sytuacjach awaryjnych, ale pod koniec wojny został udostępniony także cywilom. Szczególne wrażenie robią mury o grubości dochodzącej do 2 m, wyraźnie widoczne przy otworach. Od 2004 roku bunkier znajduje się na liście zabytków. Można go znaleźć dzięki stowarzyszeniu „Mahnmal Kilian e.V.” Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się: w każdą pierwszą niedzielę miesiąca o godzinie 11:30 (z wyjątkiem stycznia). Koszt wycieczki wynosi 2 € (ulgowy 1 €). Na życzenie możliwe jest umówienie indywidualnych spotkań dla grup i klas szkolnych. Otwarte: poniedziałek - piątek: 11:00 - 15:00, niedziela: 11:00 - 17:00, codziennie w Tygodniu Kilońskim 11:00 - 15:00 oraz środa, sobota i niedziela do 17:00. Cena: 4 €, obniżona 3 €.
}}
* {{zobacz
| name=Ratusz | alt= | url= | adres=Fleethörn 9 | lat=54.3225| long=10.1325| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 10 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Istniejący ratusz na Starym Rynku stał się zbyt mały około 1900 roku dla dynamicznie rozwijającego się miasta stoczniowego i marynarki wojennej. Dlatego obecny ratusz z wieżą został zbudowany w latach 1907–1911 na przedmieściach, na terenie obecnego Placu Ratuszowego, na zachód od starego miasta. Długo nazywano go „Nowym Ratuszem”. Został całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej, z wyjątkiem kilku piwnic. Miasto zleciło budowę ratusza, który obecnie jest zabytkiem, w latach 1907–1911. Zgodnie z tradycją reprezentacyjnej architektury ratuszowej, budynek posiada własną wieżę. Wieża ta jest wzorowana na dzwonnicy, takiej jak Dzwonnica św. Marka w [[Wenecja|Wenecji]]. Wieża Kilońska, mierząca 106 metrów wysokości, przewyższa jednak Dzwonnicę św. Marka o 7,4 metra. Platforma widokowa znajduje się na wysokości 67 metrów i można ją zwiedzać w ramach wycieczek z przewodnikiem. Winda zapewnia dostęp do platformy widokowej na wysokości 67 metrów. Z wieży co kwadrans rozbrzmiewa dźwięk karillonu, który aż do wybicia pełnej godziny odgrywa kolejną ćwierć melodii. Jest to bardzo podobne do dźwięku dzwonów na wieży zegarowej Big Ben w [[Londyn]]ie lub dzwonów ratusza w [[Kopenhaga|Kopenhadze]].
}}
* {{zobacz
| name=[https://theater-kiel.de/start/index.html Opera] | alt= | url= | adres=Rathausplatz 4 | lat=54.3231| long=10.1333| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 90 19 01 | fax=+49 (0)431 90 16 28 70
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Opera w Kilonii jest zabytkiem i siedzibą Teatru Kilońskiego. Budowa ceglanego budynku, z bogatymi piaskowcowymi detalami i misternie rzeźbioną linią dachu, trwała od 1905 do 1907 roku. Otwarcie teatru nastąpiło 1 października 1907 roku. Podczas II wojny światowej naloty alianckie poważnie uszkodziły teatr miejski. Odbudowa – z zachowaniem istniejących murów – trwała od 1950 do 1953 roku. Obecnie opera, licząca około 840 miejsc, posiada dużą scenę o powierzchni 400 metrów kwadratowych, fosę dla orkiestry/scenę oraz rozbudowany park maszynowy dla Kilońskiego Teatru Muzycznego i Baletu. W 1993 roku opera została wpisana na listę zabytków kultury o szczególnym znaczeniu.
}}
* {{zobacz
| name=[https://structurae.net/de/bauwerke/hoernbruecke-kiel Hörnbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.315| long=10.1356| wskazówki=na głównym dworcu kolejowym
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Most Hörnbrücke łączy centrum miasta ze wschodnim brzegiem Renu. Otwiera się o określonych godzinach i w razie potrzeby, aby umożliwić przepływającym statkom przepływanie pod nim. Jest przeznaczony wyłącznie dla pieszych i rowerzystów. Na początku po ukończeniu budowy w 1997 roku, nazywano go „mostem nic niedziałającym” ze względu na jego zawodną mechanikę.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.baken-net.de/kiel-holtenau_lt.htm Latarnia morska Kilonia-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.369248| long=10.153896| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Latarnia morska, zbudowana w 1895 roku, uważana jest za jedną z najpiękniejszych latarni morskich w Niemczech. W fundamencie wieży znajduje się kamień węgielny wraz z dokumentem założycielskim Kanału Cesarza Wilhelma (Kanał Północnobałtycki). Latarnia morska w Holtenau została gruntownie odnowiona w 1995 roku z okazji 100. rocznicy powstania Kanału Kilońskiego. Dziś otoczony jest terenem zielonym; ośmiokątna podkonstrukcja ceglanej wieży pełni także funkcję sali weselnej. Nie jest udostępniony do zwiedzania, można go zwiedzać z przewodnikiem. Z podnóża latarni roztacza się doskonały widok na to, co dzieje się zarówno w Fiordzie Kilońskim, jak i w śluzach.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/6_Presse/1_Bilder/_Historische_Bilder/k_Bruecken/2_Levensauer_Hochbruecke/levensauer_hochbruecke_text.html Levensauer Hochbrücke] | alt= | url= | adres= | lat=54.3678| long=10.0758| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=to kombinowany most kolejowy i drogowy z pierwszego okresu budowy kanału (1894). Znajduje się w obszarze miejskim Kilonii. Ze względu na geometrię łuku znacznie ogranicza szerokość przejścia kanału. Aby umożliwić spotkanie statków, NOK ma zostać poszerzony w rejonie tego wąskiego gardła, a most ma zostać zastąpiony nowym budynkiem.
}}
=== Muzea ===
[[Plik:Geomar RV Alkor IMO 8905880 IMG 3653 kiel.JPG|thumb|Akwarium, Geomar i statek badawczy ALKOR]]
[[Plik:Antikensammlung Kiel 198.JPG|thumb|Widok uniwersyteckiej kolekcji zabytków w galerii sztuki.]]
[[Plik:Maschinenmuseum Kiel-Wik 2016c.jpg|thumb|Muzeum Maszyn Kiel-Wik]]
[[Plik:Schifffahrtsmuseum Kiel 2014.jpg|thumb|Muzeum Morskie w Kilonii]]
* {{zobacz
| name=[https://www.aquarium-geomar.de/ Akwarium Geomar] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 20 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6001637 | fax=+49 (0)431 600 1631
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=aqki1@aquarium-kiel.de​ . Fokarski zbiornik akwarium można obejrzeć także z zewnątrz, bez konieczności odwiedzania samego akwarium, dlatego stanowi to małą zachętę dla dzieci, aby zachęcić je do spaceru zachodnim brzegiem fiordu. Przed akwarium, które jest częścią uniwersyteckiego instytutu badawczego Geomar, zacumowany jest statek badawczy RV ALKOR. Otwarte: kwiecień - wrzesień 9:00 - 19:00, październik - marzec 9:00 - 17:00 Cena: dorośli 3 €, Ki. 2 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.haw-kiel.de/computermuseum/ Computermuseum] | alt= | url= | adres=Bunkier Eichenbergskamp, ​​​​Eichenbergskamp 8 | lat=54.329972| long=10.148361| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Geologiczne i Mineralogiczne | alt= | url= | adres=Ludewig-Meyn-Str. 10-12 | lat=54.33682 | long=10.12055| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 8802693 | fax=+49 (0)431 8804376
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: Pon. - Czw. 8:30 - 16:00 i piątek 8:30 - 14:00 Cena: Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Przemysłu Odlewnictwa Metali Howaldtsche | alt= | url= | adres=Grenzstraße 1 | lat=54.3306| long=10.1775| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 3877439 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte: niedziela, 14:00-17:00 (tylko w sezonie). Cena: dorośli 2 €, dzieci 1 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kunsthalle-kiel.de/de/aktuelle-ausstellungen Kunsthalle Kiel] | alt= | url= | adres=Düsternbrooker Weg 1 | lat=54.328611| long=10.146111| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=buero@kunsthalle-kiel.de​. z kolekcją antyków. Otwarte: wtorek-niedziela: 10:00 - 18:00, środa: 10:00 - 20:00 Cena: 7€(4€).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.schleswig-holstein.de/DE/landesregierung/ministerien-behoerden/LBSH/lbsh_node Zbiór historii regionalnej/panstwowej Biblioteki Państwowej Szlezwiku-Holsztynu] | alt= | url= | adres=Wall 47/51 | lat=54.32183 | long=10.14287| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 6967733 | fax=+49 (0)431 69677 11
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=landesbibliothek@shlb.landsh.de. Otwarte: poniedziałek, środa, piątek: 9:00-17:00, wtorek, czwartek: 9:00-19:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.maschinenmuseum-kiel-wik.de/ Muzeum Maszyn] | alt= | url= | adres=Am Kiel-Kanal 44 | lat=54.3642| long=10.1382| wskazówki=Autobus linii 11: przystanek Auberg lub Wik-Kanal lub autobus linii 33, 91, 501/502, 900/901: przystanek Schleusenstraße
| tollfree=+49 (0)431 26 09 33 20 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Założyciele Muzeum Maszyn chcą zachować i zaprezentować fragment historii inżynierii mechanicznej Kilonii. Od delikatnego funkcjonalnego modelu po ważący tony silnik parowy – (prawie) wszystkie eksponaty zostały przywrócone do stanu używalności. Tutaj możesz doświadczyć historycznych maszyn energetycznych w akcji i przekonać się na własnej skórze, jak można wprawić w ruch przekładnie za pomocą siły własnych mięśni lub jak wyczerpujące jest rozgrzewanie i rozpędzanie silnika parowego. Otwarte: pon.-pt. 10:00-16:00; zamknięte: święto państwowe. Cena: bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.med-hist.uni-kiel.de/ Muzeum Historyczne Medycyny i Farmacji] | alt= | url= | adres=Brunswiker Straße 2 | lat=54.3276| long=10.1438| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 880 57 21 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=medmuseum@med-hist.uni-kiel.de​ . Kolekcja historii medycyny i farmacji jest częścią Uniwersytetu Christiana Albrechta w Kilonii i jednocześnie muzeum historii medycyny i aptek.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/index.phpmuseum/schifffahrtsmuseum/index.php Galeria Miejska] | alt= | url= | adres=Wall 65 | lat=54.3227| long=10.1436| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 9013428 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchiffahrtsmuseum@kiel.de
}}
* {{zobacz
| name=Galeria Miejska | alt= | url= | adres=Andreas-Gayk-Straße 31 | lat=54.319| long=10.1341| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 00 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=stadtgalerie@kiel.de. Galeria Miejska w Kilonii została założona w 1988 roku i prezentuje wystawy sztuki międzynarodowej z regionu Morza Bałtyckiego, a także sztuki współczesnej z całych Niemiec i regionu, wszystkie w ramach kontekstów tematycznych. Ponadto Fundacja im. Heinricha Ehmsena oferuje stałą wystawę, która stanowi przegląd obrazów i grafik urodzonego w Kilonii ekspresjonisty Heinricha Ehmsena (1886–1964).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/museum/stadtmuseum_warleberger_hof.php Muzeum miejskie w Warleberger Hof] | alt= | url= | adres=Dänische Straße 19 | lat=54.3244| long=10.141| wskazówki=
| tollfree=+49 (0)431 901 34 25 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stadt-undSchifffahrtsmuseum@kiel.de​ . Zmieniające się wystawy specjalne z obiektami z bogatej kolekcji muzealnej przybliżają sztukę, kulturę i historię miasta w XIX i XX wieku. Stanowią uzupełnienie stałej ekspozycji poświęconej morskiej historii miasta, znajdującej się w muzeum żeglugi w hali rybnej. W zabytkowej sklepionej piwnicy Warleberger Hof prezentowana jest także niewielka wystawa poświęcona starszej historii miasta.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Muzeum Zoologiczne] | alt= | url= | adres=Hegewischstraße 3 | lat=54.3282| long=10.1442| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Cena: Wstęp: dorośli 4 €, dzieci 2 €, studenci biologii bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.zoologisches-museum.uni-kiel.de/de Skansen w Molfsee] | alt= | url= | adres=Hamburger Landstraße 97, 24113 Molfsee | lat=54.2752| long=10.079| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree=+49 (0)431 659660 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=service@schloss-gottorf.de. Skansen Molfsee to największy skansen w północnych Niemczech. W sezonie program uzupełniają zmieniające się wystawy specjalne i targi sezonowe. Skansen postrzegany jest jako muzeum przyjazne rodzinom. Na rozległym terenie, na którym znajduje się ponad 70 zabytkowych budynków z różnych regionów między Morzem Północnym a Bałtyckim, odwiedzający mogą zanurzyć się w wiejskim życiu minionych epok. Wystawy w kilku podwórzach i stodołach dostarczają informacji na poszczególne tematy. 
}}
* {{zobacz
| name=[https://kiel-sailing-city.de/kieler-foerde-entdecken/sightseeing/sealevel Sea Level] | alt= | url= | adres=Holstenstraße 2-12 | lat=54.322812| long=10.138861| wskazówki=na południe od miasta, około 7 km od centrum miasta
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Sea-Level to niewielka wystawa Kiel-Marketing e.V., zlokalizowana bezpośrednio w strefie pieszej w Kilonii, poświęcona tematyce mórz i oceanów. Obejmuje ona takie tematy jak wykorzystanie zasobów morskich, ochrona środowiska morskiego oraz eksploracja podwodnego świata. Przestrzeń o powierzchni 400 m² jest niezwykle interaktywna i obejmuje m.in. basen z piłeczkami dla dzieci tuż przy wejściu oraz strefę do odkrywania z lampami UV. Znajduje się tam również „kino podwodne”, idealne do relaksu w chwilach wytchnienia. Otwarte: 31 stycznia – 31 października 2025 r.; od poniedziałku do niedzieli: 10:00–18:00. Wstęp: bezpłatny.
}}
=== Ulice i place ===
[[Plik:Map kiel 1910.jpg|thumb|200px|Kilonia 1910 (w tym Kleiner Kiel)]]
[[Plik:2019-09-22 Holtenau-Tiessenkai (41).jpg|thumb|Tradycyjne żaglowce w Tiessenkai w Holtenau]]
* Poczuj morską atmosferę spacerując wzdłuż nabrzeża {{Znacznik|Kiellinie|54.334555|10.153642|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Kiellinie'''. Znajdziesz tam również Akwarium Kilońskie, w którym można podziwiać głównie rodzime gatunki ryb morskich. Basen z fokami na świeżym powietrzu to popularna atrakcja. Szczególnie podczas Tygodnia Kilońskiego, w różnych punktach nabrzeża cumują żaglowce i tradycyjne żaglowce, takie jak ''Gorch Fock''.
* Do 1846 roku {{Znacznik|Kleiner Kiel|54.3256|10.1369|typ=natura}}'''Kleiner Kiel''' stanowiła ciągłe ramię boczne Fiordu Kilońskiego, obejmując obecny {{Znacznik|Kieler Bootshafen|54.3211|10.1385|typ=natura}}'''Kieler Bootshafen'''. Połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało wówczas zwężone i przerzucone przez most. W 1904 roku most Holsten na skrzyżowaniu Małej Kilonii i portu w Kilonii został zburzony, a kanał wodny zasypano, z wyjątkiem 230-metrowego rurociągu łączącego. W 1982 roku połączenie między portem w Kilonii a Fiordem Kilońskim zostało ponownie zasypane, z wyjątkiem 150-metrowego rurociągu łączącego, obejmującego szeroki obszar. W 2008 roku zrodził się pomysł odrestaurowania tego historycznego kanału w sercu miasta. Po publicznych dyskusjach i planowaniu, budowa rozpoczęła się w 2017 roku, a jej zakończenie zaplanowano na koniec 2019 roku. Mały Kanał Kiloński ma na celu ożywienie centrum miasta i poprawę jego ogólnej atrakcyjności.
* {{zobacz
| name=[https://www.wsa-nord-ostsee-kanal.wsv.de/Webs/WSA/WSA-Nord-Ostsee-Kanal/DE/1_Wasserstrasse/1_Nord-Ostsee-Kanal/a_Schleusen/1_Schleuse_Kiel-Holtenau/Schleusenanlage_Kiel-Holtenau_node.html Śluzy Kiel-Holtenau] | alt= | url= | adres= | lat=54.368111| long=10.141028| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=[[Kanał Kiloński]] można łatwo podziwiać z '''platformy widokowej'''. Tuż obok znajduje się pole namiotowe dla kamperów z doskonałym widokiem na aktywność śluz i Fiordu Kilońskiego, aż do portu Tirpitzhafen z okrętami wojennymi.
}}
:Dwie małe komory śluz po stronie północnej są zamknięte od 2014 roku ze względu na ich stan konstrukcyjny. Mają zostać zastąpione nowymi konstrukcjami. Pierwszym krokiem było wypełnienie komór piaskiem w 2019 roku w celu ich stabilizacji. Budowa ma potrwać do 2026 roku. Szczegóły są dostępne. Wystawa Kanału Kilońskiego (dostępna od strony Holtenau) oferuje interaktywne zajęcia historyczne. Cały kompleks śluz ma wiele do zaoferowania. Do śluz w Wik można łatwo dojechać autobusem linii 11 do przystanku 11, podróż trwa około 30 minut z głównego dworca kolejowego. Stamtąd można wsiąść do bezpłatnego promu pasażerskiego „ADLER 1” (rowery są również dozwolone) i dotrzeć do Tiessenkai po krótkim dystansie około 1000 metrów.
* {{zobacz
| name=Tiessenkai | alt= | url= | adres= | lat=54.369003| long=10.150593| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Był to nie tylko osłonięty i bezpieczny port Kanału Kilońskiego, ale prawdopodobnie najbardziej morski zakątek Kilonii. Nabrzeże otrzymało nazwę na cześć dawnego armatora okrętowego „Hermanna Tiessena” w 1976 roku. W jego dawnej siedzibie mieści się obecnie „Schiffercafé” (Kawiarnia Szypera) i „Kombüse” (Kufer). Sąsiadujący z nim trzypiętrowy „Kanalpackhaus” (Magazyn Kanałowy) przypomina czasy przeładunku towarów w Kilonii-Holtenau. Dziś mieści apartamenty i restaurację Hafenwirtschaft. Tradycyjne żaglowce często cumują latem przy Tiessenkai. Na wschodnim krańcu Tiessenkai majestatycznie wznosi się latarnia morska Kiel-Holtenau.
}}
=== Parki ===
* {{Znacznik|Stary Ogród Botaniczny|54.3308|10.1469|typ=natura}}'''Stary Ogród Botaniczny''', Düsternbrooker Weg 19. Tel.: +49 (0)431 568286
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)|54.3481|10.1167|typ=natura}}'''[https://www.uni-kiel.de/de/botanischer-garten Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Kilonii (CAU)]''', Am Botanischen Garten 1-9. Tel.: +49 (0)431 8804276, E-mail: hortus@bot.uni-kiel.de
* {{Znacznik|Schrevenpark|54.328806|10.124639|typ=natura}}'''Schrevenpark'''
* {{Znacznik|Forstbaumschule|54.3464|10.1436|typ=natura}}'''Forstbaumschule'''
* {{Znacznik|Hiroshimapark|54.323972|10.132306|typ=natura}}'''Hiroshimapark'''

=== Inne ===
W pobliżu Kilonii znajdują się dwa '''ogrody zoologiczne''':

* {{Znacznik|Park Dzikiej Przyrody Schwentinental|54.2876 |10.2446|typ=natura}}'''[https://www.schwentinental.de/wohnen/wildpark-schwentinental Park Dzikiej Przyrody Schwentinental]''', Theodor-Storm-Platz 1, 24223 Schwentinental. Tel.: +49 (0)4307 8110, faks: +49 (0)4307 811201, e-mail: info@stadt-schwentinental.de. 40 hektarów pięknego terenu rekreacyjnego, ponad 400 zwierząt wielu gatunków rodzimych, duży plac zabaw z kioskiem, bezpłatny parking. Godziny otwarcia: Park dzikich zwierząt: codziennie od wschodu do zachodu słońca, mini zoo: codziennie od 8:00 do 15:30. Cena: bezpłatnie. 
* {{Znacznik|Zoo Gettorf|54.403056|9.976389|typ=natura}}'''[https://tierparkgettorf.de/startseite.html Zoo Gettorf]''', Süderstr. 33, 24214 Gettorf. Tel.: +49 (0)4346 416 00, Faks: +49 (0)4346 41 60 60, E-mail: info@tierparkgettorf.de. Firma rodzinna działająca od ponad 40 lat, oferująca wyjątkowo różnorodną kolekcję zwierząt egzotycznych, kawiarnię w zoo oraz miejsca na grilla/piknik. Uwaga: wstęp z psami jest wzbroniony. Otwarte: marzec-październik: 9:00-18:00, listopad-luty: 10:00-16:00. Ceny: dorośli 13/11 EUR, dzieci (2-17 lat): 10/8 EUR, rodzina (2 osoby dorosłe + 2 dzieci): 44 EUR.

== Aktywny wypoczynek ==
[[Plik:Kieler Woche.JPG|thumb|Port w Tygodniu Kilońskim]]
=== Żeglarstwo ===
* {{Znacznik|Camp 24/7|54.33262 |10.15120|typ=atrakcja}}'''[https://segelcamp-kiel.de/ Camp 24/7]''', Kielline, 24103 Kilonia (''przystanki 41/42 i 51, przystanek Reventloubrücke''). Tel.: +49 (0)431 9012573, +49 (0)431 2400070 (maj-wrzesień), e-mail: info@camp24-7.de. Kiel promuje się hasłem '''''Sailing.City''''', więc żeglarstwo jest koniecznością. Obóz 24/7 oferuje idealną okazję. Zarówno „próbny żeglarstwo dla każdego”, jak i kompleksowy program dla dzieci pozwalają każdemu spróbować swoich sił w żeglarstwie. Wszyscy miłośnicy sportów wodnych – dzieci, młodzież, dorośli i turyści – mogą uczestniczyć indywidualnie, w grupach lub z rodzinami. Nie jest wymagane wcześniejsze doświadczenie. Obóz jest projektem społecznym, publicznym i niekomercyjnym. Instruktorzy prowadzą zajęcia pod okiem profesjonalnych instruktorów żeglarstwa. Otwarte: 24/7, od maja do września.

=== Plaża ===
* W samej Kilonii najpopularniejsza jest {{Znacznik|Plaża Falkenstein|54.3982 |10.1903|typ=natura}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/strand_falckenstein.php plaża Falkenstein]'''. Mierzy około 2,5 km długości i jest najdłuższą plażą w Kilonii, z czego 1860 m to strzeżone kąpielisko. Szczyci się drobnym piaskiem i zapierającymi dech w piersiach widokami na najpiękniejsze statki wycieczkowe, promy i statki towarowe, które przepływają niemal na wyciągnięcie ręki. Oprócz 300-metrowej plaży dla psów, znajdują się tam toalety, molo dla wózków inwalidzkich, bar z przekąskami, plac zabaw dla dzieci, minigolf i miejsce do grillowania. Parking znajduje się około 300 m od plaży. Łatwo do niej dojechać komunikacją miejską: autobusem linii 502 (przystanek „An der Schanze”), a następnie krótkim spacerem do autobusu plażowego. Latem można również popłynąć promem do terminalu promowego Falckenstein.
* {{Znacznik|Plaża Schilksee|54.4225 |10.1766|typ=natura}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/strand_schilksee.php Plaża Schilksee]''' ma 830 m strzeżonej plaży, a kolejne 370 m to niestrzeżona strefa dla nudystów. Oferuje drobny piasek, kiosk i toalety, a także wypożyczalnię leżaków i rowerów wodnych. Parking jest dostępny przy Centrum Olimpijskim, ale przy dobrej pogodzie liczba miejsc jest bardzo ograniczona. Znajduje się tu również kryty basen Schilksee.
* Okolice Kilonii szczycą się kilkoma pięknymi plażami, z których najbardziej znane to '''[[Laboe]]''', '''Stein''' i '''Schönberger Strand'''. W weekendy do Schönberger Strand kursuje [https://www.vvm-museumsbahn.de/ix/ix-start/ix-start.php?id=200 zabytkowa kolejka]. Plaża Heikendorf jest popularna zarówno wśród turystów, jak i mieszkańców, ale gmina '''Heikendorf''' pobiera opłatę klimatyczną.

=== Baseny ===
* {{Znacznik|Hörnbad|54.33262 |10.15120|typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/hoernbad.php Hörnbad]''' (''basen sportowy, fitness i rodzinny''), Anni-Wadle-Weg 1, 24143 Kilonia. Tel.: +49 (0)431 9011420, faks: +49 (0)431 9011490, e-mail: info@kieler-baeder.de. Basen kryty i odkryty z basenem sportowym (osiem torów o długości 50 metrów), basenem zewnętrznym, basenem szkoleniowym, basenem rekreacyjnym, 70-metrową zjeżdżalnią wodną, ​​jacuzzi i strefą wellness z czterema saunami tematycznymi. Dostęp dla wózków inwalidzkich. Godziny otwarcia: Strefa sportowa: pon.-pt. 6:00-21:00, sob. 8:00-21:00, niedz. 8:00-20:00 / Strefa rekreacyjna: pon.-sob. 10:00-21:00, niedz. 10:00-20:00. Cena: Bilet 2,5 godz./dzień: Dorośli 6,70 EUR/12,00 EUR, dzieci do 17 lat 3,30 EUR/7,00 EUR.

==== Baseny zewnętrzne ====
[[Plik:Seebadeanstalt Holtenau msu2017- msu2017-9770.jpg|thumb|300px|Kąpielisko Holtenau]]
* {{Znacznik|Kąpielisko nadmorskie Düsternbrook|54.34696|10.15401|typ=atrakcja}}'''[https://seebar-kiel.de/ Kąpielisko nadmorskie Düsternbrook]''', Kiellinie 130, 24105 Kilonia (''łatwy dojazd komunikacją miejską (przystanek Bellevue)''). Tel.: +49 (0)431 34185, faks: +49 (0)431 2201940, e-mail: info@seebad-duesternbrook.com. Kąpielisko nadmorskie zbudowane w całości na molo. Otwarte: 28 marca - 23 października: codziennie od 10:00 do 23:00. Pływanie: 15 czerwca - 15 września 2014 r., codziennie od 10:00 do 19:00. Cena: dorośli 2,80 EUR, dzieci 1,80 EUR. 
* {{Znacznik|Kąpielisko Holtenau|54.371167|10.156194|typ=atrakcja}}'''[https://seebad-holtenau.de/ Kąpielisko Holtenau]''', Holtenauer Reede, 24159 Kilonia (''w pobliżu śluz Kanału Kilońskiego w Holtenau''). Adres e-mail: info@seebad-holtenau.de. Kąpielisko nadmorskie zbudowane w całości na molo, bez plaży. Zarządzane przez: Stowarzyszenie Przyjaciół Kąpieliska Nadmorskiego.
* {{Znacznik|Eiderbad Hammer|54.28570 |10.07137 |typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/eiderbad_hammer.php Eiderbad Hammer]''' (''Basen otwarty o rodzinnej atmosferze''), Eiderbrook, 24113 Kilonia. Eiderbad jest zarządzany przez Fundację Drachensee, zapewniającą zatrudnienie osobom z niepełnosprawnościami w miesiącach letnich. Eiderbad Hammer to ogrzewany słońcem basen otwarty o rodzinnej atmosferze, położony w idyllicznej okolicy bezpośrednio nad rzeką Eider. Znajdziesz tu basen (o wymiarach 15 x 30 m), brodzik oraz trawnik do opalania o powierzchni 9000 metrów kwadratowych z kioskiem. 
* {{Znacznik|Pomost kąpielowy w Fiordzie Kilońskim|54.33249 |10.15201 |typ=atrakcja}}'''Pomost kąpielowy w Fiordzie Kilońskim''' (Segelcamp  24/7), Camp 24/7, Kielline, 24103 Kiel (''przystanki 41/42 i 51, przystanek: Reventloubrücke''). Pomost kąpielowy na Kiellinie. Kiel Marketing, jako operator kempingu, zapewnia niezbędny nadzór nad zajęciami pływackimi i zapewnia udogodnienia, takie jak toalety. Na nowo utworzonym kąpielisku nie występują żadne kolizje z ruchem statków.
* {{Znacznik|Basen odkryty Katzheide|54.30956 |10.15674 |typ=atrakcja}}'''Basen odkryty Katzheide''', Von-der-Gröben-Straße, 24143 Kilonia (''przystanki 22, 101 i 71, przystanek: Stoschstraße''). Tel.: +49 (0)431 732423. Basen zostanie zmodernizowany i będzie miał stalowy basen z 6 torami o długości 25 m każdy, 2 torami o długości 50 m każdy oraz strefą kąpielową o głębokości od 0 do 1,35 m.

==== Łaźnie wewnętrzne ====
* Na północ od Kanału Kilońskiego znajduje się {{Znacznik|Basen Schilksee|54.42925|10.168361|typ=atrakcja}}'''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/baeder_straende/schwimmhalle_schilksee.php basen Schilksee]''', Drachenbahn 18, 24159 Kiel (''dojazd autobusami linii 33, 501, 502 i 901 (przystanek Olympiazentrum)''). Tel.: +49 (0)431 260 404 41, faks: +49 (0)431 260 404 4, e-mail: info@kieler-baeder.de. Ten basen sportowo-rekreacyjny znajduje się na terenie dawnego kompleksu pływackiego olimpijskiego i oferuje basen z pięcioma 25-metrowymi torami, brodzik dla dzieci oraz parking przy Centrum Olimpijskim. ''Basen jest obecnie zamknięty z powodu remontu''.

=== Kino ===
* W Kilonii działa kilka kin. Największe, z dziesięcioma ekranami, to {{Znacznik|CinemaxX|54.3139846|10.1322471|typ=atrakcja}}'''CinemaxX''', zlokalizowane na głównym dworcu kolejowym.
* Kino '''Studio''' na Dreiecksplatz ma trzy ekrany. Podobnie jak CinemaxX, w Studio wyświetlane są również najnowsze filmy.
* Kino '''Metro''', ponownie otwarte w 2006 roku, znajduje się przy Holtenauer Straße.
* '''Kino Kommunale''' znajduje się w centrum wystawowym Pumpe przy Haßstraße (Stare Miasto).
* Kino {{Znacznik|Traum GmbH|54.3349796|10.1168045|typ=atrakcja}}'''Traum GmbH''' (dawniej Traumfabrik) przy Grasweg w północno-zachodniej części miasta również wyświetla filmy spoza głównego nurtu.

=== Inne ===
* Veggie-Stammtisch Kiel to grupa osób w różnym wieku, jedzących potrawy wegańskie i wegetariańskie. Spotkanie odbywa się w każdy pierwszy wtorek miesiąca w Subrosa o godzinie 18:00.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
* {{Znacznik|'''Sophienhof'''|54.3169|10.1311|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.sophienhof.de/ Sophienhof]''', Sophienblatt 20, 24103 Kilonia. Naprzeciwko dworca kolejowego znajduje się centrum handlowe z różnorodnymi sklepami i restauracjami.
* {{Znacznik|'''Holstenstraße'''|54.3209 |10.1349 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Holstenstraße'''. Ulica ta prowadzi od Sophienhof do Starego Rynku i oferuje również szeroki wybór sklepów.
* {{Znacznik|'''Dänische Straße'''|54.32401 |10.14071 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Dänische Straße na Starym Mieście'''. Oferuje ona kilka możliwości zakupowych dla zamożnych klientów.
* {{Znacznik|'''Holtenauer Straße'''|54.3329 |10.1326 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Holtenauer Straße'''. Kilka ekskluzywnych sklepów pomiędzy Dreiecksplatz a Waitzstraße.
* {{Znacznik|'''Ostseepark w Raisdorfie'''|54.2871 |10.2228 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Ostseepark w Raisdorfie'''. Na południowy wschód od Kilonii znajduje się park przemysłowy i – według władz Raisdorfu – największe centrum handlowe w Niemczech. Mieści się tu między innymi kilka sklepów DIY, meblowych, odzieżowych i obuwniczych, MediaMarkt i Real.
* {{Znacznik|'''Ostseepark w Raisdorfie'''|54.3124 |10.0999 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Citti Park'''. Przy zjeździe z autostrady w Kilonii mieści się duży pasaż handlowy.
* {{Znacznik|'''Ikea'''|54.3141 |10.1087 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Ikea'''. Od 2002 roku w pobliżu Citti Park mieści się sklep Ikea.

== Gastronomia ==
Kilonia to miasto uniwersyteckie, dlatego wybór pizzerii i barów szybkiej obsługi (kebabów/burgerów) jest bardzo duży.

W Kieler Hauptbahnhof (dworzec kolejowy) i centrum handlowym naprzeciwko dworca kolejowego (Sophienhof) znajdują się punkty gastronomiczne.

Lokalne specjały, których warto spróbować, to ''Fischbrötchen'' (bułeczki rybne), które są dostępne z różnorodnymi świeżymi lub przetworzonymi rybami i innymi owocami morza (zwłaszcza krewetkami). Działa tu lokalny producent lodów ''Packeis'', którego produkty sprzedawane są latem w wielu kioskach, na plażach itp.; koniecznie wypróbuj ich towary. Jest tu także stary lokalny browar, trafnie nazwany ''Kieler Brauerei'' (Browar Kiloński), który również ma własną restaurację, i co najmniej jeden nowy, ''Czernys Küstenbrauerei'', który produkuje nie tylko różnorodne piwa, ale także alkohole wysokoprocentowe.

== Imprezy ==
* '''[https://kiel-sailing-city.de/veranstaltungen/sonntagsoeffnungen/kieler-umschlag Kieler Umschlag]''' odbywa się na przełomie lutego i marca. Dzisiejszy festiwal folklorystyczny ma swoje historyczne korzenie w połowie XV wieku, kiedy powstał jako rynek pieniężny i wolny. Dziś, oprócz licznych ofert gastronomicznych i przejażdżek, w centrum wydarzeń znajduje się średniowieczny rynek.
* '''[https://www.tag-am-kai.de/ Tag am Kai (TAK)]''' to wesołe święto portowe w Tiessenkai w Kilonii-Holtenau, które pokazuje, jak kultura, wypoczynek, biznes i nauka współistnieją w środowisku wybrzeża morskiego. Stanowi integralną część oferty kulturalnej powiatu Kilonia-Holtenau i tradycyjnie odbywa się na początku czerwca, zawsze na dwa tygodnie przed Tygodniem Kilońskim.
* Pod koniec czerwca '''[https://www.kieler-woche.de/ Tydzień Kiloński]''' (''Kieler Woche'') przyciąga tłumy do miasta i fiordu na bez wątpienia najważniejsze wydarzenie roku w Kilonii. Tydzień Kiloński to największa impreza żeglarska na świecie. Oprócz licznych zawodów żeglarskich, tradycyjne '''parady windjammerów''' i '''regaty kutrów morskich''' zapewniają wyjątkowe chwile wokół Fiordu Kilońskiego, który na tydzień zmienia się w miejsce festiwalu.
* W lipcu i sierpniu kultura znajduje się w centrum wydarzeń w Kilonii podczas '''[https://www.kiel.de/de/kultur_freizeit/kultursommer.php Kilońskiego Lata Kulturalnego]'''.
* W tym samym czasie w Kilonii odbywają się oczywiście również wydarzenia w ramach znanego daleko poza granicami kraju '''[https://www.shmf.de/ Festiwalu Muzycznego Szlezwiku-Holsztynu]'''.
* Na początku października na '''[https://kiel-sailing-city.de/veranstaltungen/sonntagsoeffnungen/bauern-und-regionalmarkt Kieler Bauern- und Regionalmarkt]''' w programie znajdują się kulinarne przysmaki i produkty wiejskie.

== Noclegi ==
* {{listing|name=Peanuts Hostel|www=http://www.peanuts-hostel.de/englisch.html|adres=Harriesstraße 2|wskazówki=|telefon=+49 431 364 2208|fax=|email=|dodatkowe informacje=Cena od 18 do 28€ od osoby.}}
* {{listing|name=Bekpek|www=http://www.bekpek-kiel.de/|adres=Kronshagener Weg 130 a|wskazówki=|telefon=+49 431 888 8009|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Kieler Zimmer|www=http://www.kieler-zimmer.de/|adres=|wskazówki=550 m od dworca centralnego.|telefon=|fax=|email=kieler-zimmer@gmx.de|dodatkowe informacje= Ceny: 30€ (1 osoba), 45€ (2 osoby), 60€ (3 osoby) za noc.}}
* {{listing|name=Nordic Hotel Astor|www=http://www.nordic-hotels.com/|adres=|wskazówki=Sieć oferuje kilka hoteli. W centrum miasta, w pobliżu dworca centralnego i połączeń promowych.|telefon=+49 800 99 79 000|fax=|email=|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Steigenberger Hotel Conti-Hansa|www=http://www.steigenberger.com/Kiel/|adres=Schloßgarten 7|wskazówki=|telefon=+49 431 5115-0|fax=+49 431 5115-444|email=kiel@steigenberger.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Birke - Ringhotel Kiel|www=https://www.hotel-birke.de/|adres=|wskazówki=|telefon=+49 431 5331 0|fax=+49 431 5331 333|email=info@hotel-birke.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Hotel Kieler Yacht Club|www=http://www.hotel-kyc.de/index.php?id=28|adres=Hindenburgufer 70|wskazówki=|telefon=+49 431 8813-0|fax=+49 431 8813-444 |email=service@hotel-kyc.de|dodatkowe informacje=}}
* {{listing|name=Romantik Hotel Kieler Kaufmann|www=http://www.kieler-kaufmann.de/|adres=Niemannsweg 102|wskazówki=|telefon=+49 (431) 8811-0|fax=+49 (431) 8811-35 |email=info@kieler-kaufmann.de|dodatkowe informacje=}}

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Holsztyn}}
{{Zarys}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Szlezwik-Holsztyn]]</text>
      <sha1>jhv7oqo407gqy4f11jviqcj788vk2zb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Województwo mazowieckie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1386</id>
    <revision>
      <id>158242</id>
      <parentid>158229</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T13:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alan ffm</username>
        <id>23</id>
      </contributor>
      <comment>- spam</comment>
      <origin>158242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6513" sha1="fvm6cpmeb92itjvozhcldkhqzt7owjb" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |grafika =P%C5%82ock%2C_Tumskie_Hill.jpg
 |herb=POL województwo mazowieckie COA.svg|flaga = POL województwo mazowieckie flag.svg
 |mapa = Mazowieckie in Poland.svg
 |stolica = [[Warszawa]]
 |powierzchnia =35 558,47 km²
|Strefa czasowa = UTC+01:00
}}
'''Województwo mazowieckie''' – jednostka podziału administracyjnego Polski, największe pod względem powierzchni i ludności województwo, znajdujące się w środkowej i wschodniej części kraju.

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===
Mazowieckie leży w środkowo-wschodniej części Polski, w bezpośrednim sąsiedztwie 6 województw: [[Województwo warmińsko-mazurskie|warmińsko-mazurskiego]], [[Województwo podlaskie|podlaskiego]], [[Województwo lubelskie|lubelskiego]], [[Województwo świętokrzyskie|świętokrzyskiego]], [[Województwo łódzkie|łódzkiego]] i [[Województwo kujawsko-pomorskie|kujawsko-pomorskiego]]. Przez województwo mazowieckie przepływa [[Wisła]], największa rzeka w Polsce. Oprócz niej przez mazowieckie przepływa Narew, Wkra, Pilica, Bug i Bzura, będące bezpośrednimi dopływami Wisły.

=== Klimat ===
Klimat jest w województwie mazowieckim dość umiarkowany.

=== Historia ===
Historycznie województwo mazowieckie istniało w latach 1526-1795 i 1816-1837. Obecne województwo mazowieckie zostało utworzone w 1999 roku z kilku dawnych województw, mianowicie: łomżyńskiego, bialskopodlaskiego, skierniewickiego, płockiego, siedleckiego, ciechanowskiego, radomskiego, warszawskiego i ostrołęckiego.

=== Gospodarka ===
Województwo mazowieckie wytwarza 21,6 proc. krajowego PKB. Na jego terenie działa ponad 627 tys. firm (17 procent w skali kraju). Głównymi sektorami gospodarki regionu są handel, telekomunikacja, usługi finansowe, ubezpieczenia, IT, przemysł samochodowy i petrochemiczny z największą w kraju rafinerią ropy naftowej w [[Płock|Płocku]].

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Międzynarodowy port lotniczy Chopina w Warszawie jest rozbudowywany i ma dobre połączenie z większością części świata.

=== Koleją ===
Transport regionalny zapewniają m.in. [[w:Koleje Mazowieckie|Koleje Mazowieckie]].

=== Samochodem ===

=== Autobusem ===

=== Statkiem ===
[[Wisła|Wisłą]] pływają statki turystyczne.

== Regiony ==
* [[Mazowsze]]

== Powiaty ==
[[Plik:Mazowieckie-administracja.png|thumb|upright=2.8|Województwo mazowieckie]]
* [[powiat białobrzeski]]
* [[powiat ciechanowski]]
* [[powiat garwoliński]]
* [[powiat gostyniński]]
* [[powiat grodziski]]
* [[powiat grójecki]]
* [[powiat kozienicki]]
* [[powiat legionowski]]
* [[powiat lipski]]
* [[powiat łosicki]]
* [[powiat makowski]]
* [[powiat miński]]
* [[powiat mławski]]
* [[powiat nowodworski]]
* [[powiat ostrołęcki]]
* [[powiat ostrowski]]
* [[powiat otwocki]]
* [[powiat piaseczyński]]
* [[powiat płocki]]
* [[powiat płoński]]
* [[powiat pruszkowski]]
* [[powiat przasnyski]]
* [[powiat przysuski]]
* [[powiat pułtuski]]
* [[powiat radomski]]
* [[powiat siedlecki]]
* [[powiat sierpecki]]
* [[powiat sochaczewski]]
* [[powiat sokołowski]]
* [[powiat szydłowiecki]]
* [[powiat warszawski zachodni]]
* [[powiat węgrowski]]
* [[powiat wołomiński]]
* [[powiat wyszkowski]]
* [[powiat zwoleński]]
* [[powiat żuromiński]]
* [[powiat żyrardowski]]

== Miasta na prawach powiatu ==
[[Plik:Mazowieckie-miasta.png|thumb|upright=2.4|Miasta w województwie mazowieckim]]
* [[Warszawa]]
* [[Ostrołęka]]
* [[Siedlce]]
* [[Płock]]
* [[Radom]]

== Ciekawe miejsca ==
* [[Żelazowa Wola]] - miejsce narodzin Fryderyka Chopina
* [[Sanniki (województwo mazowieckie)]] – słynne z pobytu Fryderyka Chopina. Także znane są tam tradycje sztuki ludowej
* [[Przysucha]] – urodził się tu Oskar Kolberg (1814-1890), człowiek renesansu, człowiek wielu talentów. Ocalił od niepamięci polską kulturę ludową. Znajduje się tu jedyne w Polsce Muzeum Kolberga, umiejscowione w dawnym dworku Dembińskich. Warto tu zajrzeć, bo Kolberg był postacią nietuzinkową. Dzieło „Lud: Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni i tańce” to odrębne monografie poświęcone różnym regionom I Rzeczypospolitej. Za życia autora wydano 33 tomy. Opisał w nich i zilustrował m.in. 12 000 pieśni, 1250 podań, 670 bajek, 2700 przysłów!
* [[Siedlce]] – miasto na prawach powiatu we wschodniej [[Polska|Polsce]] położone na terenie województwa mazowieckiego pomiędzy rzekami [[w:Muchawka|Muchawką]] i [[w:Helenka (rzeka)|Helenką]], na Południowym [[Podlasie|Podlasiu]].
* [[Węgrów]] - miasto na wschodzie województwa, po trasie dawnego szlaku bursztynowego.
* [[Liw]] - dawne miasto sąsiadujące z [[Węgrów|Węgrowem]], znane z zamku.

== Transport ==
Gęsta sieć drogowa i kolejowa.

== Warto zobaczyć ==
* [[Mazowiecki Park Krajobrazowy]] – na terenie parku ustanowiono 60 pomników przyrody.
* [[Kampinoski Park Narodowy]] – na zachód od Warszawy.
* Niemiecki nazistowski obóz zagłady [[Treblinka]] – na północnym wschodzie województwa. W kompleksie dwóch obozów  zamordowano ok. 800-920 tys. ludzi.
* [[w:pl:Zamek książąt mazowieckich w Czersku|Zamek książąt mazowieckich]] w [[Czersk]]u – ruiny zamku z XIII/XIV w. gmina Góra Kalwaria.

=== Warto spróbować ===
* Pierogi
* Omlet
* Podpłomyki z Czerska

== Szlaki turystyczne ==
* Główny Szlak Puszczy Kampinoskiej
* Kampinoski Szlak Rowerowy
* Szlak Romański w Polsce
* Szlak Batorego
* Szlak im. Antoniego Trębickiego
* Szlak im. Jana Kochanowskiego
* Szlak im. Kazimierza W. Wójcickiego
* Szlak im. Witaliusza Demczuka
* Szlak Jagielloński

== Gastronomia ==

== Bezpieczeństwo ==
W województwie mazowieckim działają dwa centra powiadamiania ratunkowego, które znajdują się w Warszawie i Radomiu i które obsługują zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999.
Województwo jest ogólnie bezpieczne natomiast w niektórych miejscach (zwłaszcza w większych miastach) w godzinach nocnych zalecana jest wzmożona ostrożność.

== Gdzie dalej ==
Województwo mazowieckie graniczy z sześcioma województwami [[Polska|Polski]] (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara):
* [[województwo warmińsko-mazurskie]],
* [[województwo podlaskie]],
* [[województwo lubelskie]],
* [[województwo świętokrzyskie]],
* [[województwo łódzkie]],
* [[województwo kujawsko-pomorskie]].

{{Jest w|Polska}}

[[Kategoria:Województwo mazowieckie| ]]</text>
      <sha1>fvm6cpmeb92itjvozhcldkhqzt7owjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chersoń</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2433</id>
    <revision>
      <id>158239</id>
      <parentid>158208</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T12:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Parki */</comment>
      <origin>158239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37360" sha1="hfahxi28cxzotwkyalg7p4mzrhtrayw" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Chersoń
 |nazwa oryginalna = Херсон
 |widok            = Khersonkollage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Coat_of_arms_of_Kherson.svg
 |mapa             = Cherson-Ukraine-Map.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Ukraina]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Kherson_Oblast.svg|20px]] [[Obwód chersoński]]
 |powierzchnia     = 65,2
 |wysokość         = 21
 |ludność          = 60 000
 |prefiks          = +380-552
 |kod pocztowy     = 73000—73480
 |www              = https://miskrada.kherson.ua/
}}
'''Chersoń''' ([[Rozmówki ukraińskie|ukr]] Херсон) leży w północnej części regionu Morza Czarnego i jest centrum administracyjnym [[Obwód chersoński|obwodu chersońskiego]]. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców na nabrzeżu miejskim.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
Historia miasta jest ściśle związana z historią Imperium Rosyjskiego i jego postaciami, ponieważ zostało założone na rozkaz Katarzyny II w 1778 roku. Swoją nazwę zawdzięcza Chersonezowi Tawryjskiemu, położonemu w południowo-zachodniej części [[Krym|Półwyspu Krymskiego]]. Niegdyś miasto było prawdopodobnie najbardziej rozwinięte w południowej [[Ukraina|Ukrainie]], centrum guberni chersońskiej, a poprzez port prowadzono handel z Francją, Hiszpanią, Włochami i innymi krajami europejskimi, co niewątpliwie budzi dumę mieszkańców.

Należy zauważyć, że Chersoń odegrał również znaczącą rolę w tworzeniu ukraińskiej państwowości. Po obaleniu samodzierżawia powstała tu organizacja polityczna „Ukraińska Chata”, która stała się głównym źródłem idei niepodległości narodowej w całym obwodzie chersońskim. Jednak już w 1789 roku, po założeniu [[Mikołajów|Mikołajowa]], do którego przeniesiono Admiralicję, miasto straciło na znaczeniu jako ważna twierdza graniczna, prawie cała ludność je opuściła, a Chersoń stał się zwykłym miastem powiatowym. W okresie sowieckim Chersoń utracił wiodącą pozycję na południu Ukrainy, ale nadal rozwijał się jako duży ośrodek przemysłowy i rolniczy. Wiodącymi gałęziami przemysłu były przemysł stoczniowy i maszynowy, bawełniany, spożywczy itp.

Dziś Chersoń jest znaczącym ośrodkiem rolniczym, przemysłowym, handlowym, edukacyjnym i kulturalnym; ośrodkiem regionalnym, 16. najludniejszym miastem na Ukrainie. Jego symbolami są bramy Twierdzy Chersońskiej, z których jedna znajduje się na współczesnym herbie miasta, oraz pomnik pierwszych stoczniowców, znajdujący się na nabrzeżu miejskim. Miasto posiada również miasto satelickie [[Oleszko]].

=== Turystyka ===
Chersonia nie należy uważać za miasto nastawione na turystów: jest tu niewielu turystów ukraińskich i zagranicznych (zwłaszcza tych ostatnich); najczęściej odwiedza się je latem, jako miejsce przesiadkowe do dalszych podróży do kurortów nadmorskich i atrakcji regionu (Askania-Nowa, Sicz Oleszkowska, winiarnie, latarnia morska Adżygolska itp.). Jednocześnie potencjał turystyczny miasta jest znacznie niedoceniany – w centrum znajduje się wiele zabytków architektury, zabytkowych domów i kościołów (z końca XVIII i początku XIX wieku), muzeów, teatrów, centrów handlowych i sklepów z pamiątkami. Ze względu na stosunkowo niewielką liczbę odwiedzających, mieszkańcy chętnie dzielą się historiami i legendami Chersonia i są przyjaźnie nastawieni do turystów.

Głównym problemem miasta pozostaje baza noclegowa – pomimo dość bogatej oferty usług turystycznych, wycieczek, terenów rekreacyjnych, produktów turystycznych, rozrywki i innych atrakcji, hotelarstwo jest bardzo słabo rozwinięte. Nie ma tu absolutnie żadnych hosteli. Ceny większości produktów spożywczych, pamiątek, noclegów i innych wydatków są tu zauważalnie niższe niż w innych miastach Ukrainy.

=== Rejony ===
{{Lista regionów
| mapa regionów = Kherson regions map.png
| rozmiar mapy = 250px
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Rejon dnieprowski
| kolor regionu 1 = a1699a
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Utworzony w 1965 rejon graniczy z [[Obwód mikołajowski|obwodem mikołajowskim]], obejmuje trzy rady wiejskie. Historycznie rzecz biorąc, rejon dniprowski jest okręgiem przemysłu przetwórczego. Na jego terytorium znajduje się jeden z największych rynków w Chersoniu, a także wybudowane w 2012 roku centrum handlowo-rozrywkowe „Fabrika”, w którym spędza wolny czas wielu mieszkańców Chersoniu.

| nazwa regionu 2 = Rejon korabelny
| kolor regionu 2 = a16947
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Założony w 1965 roku; położony na prawym zboczu doliny Dniepru. Obejmuje 7 mikrodzielnic i 4 osiedla, jest ważnym okręgiem przemysłowym. Na jego terenie działa 39 przedsiębiorstw (stan na 2008 rok), wytwarzających 45% całkowitej produkcji przemysłowej miasta, a także 10 gospodarstw rolnych o różnych formach własności. Obejmuje częściowo centrum miasta i klasyczne szlaki turystyczne.

| nazwa regionu 3 = Rejon centralny
| kolor regionu 3 = ee696a
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Najstarszy okręg administracyjny miasta, utworzony 4 stycznia 1965 roku, obejmuje historyczne centrum Chersonia, a także większość zabytków historycznych, architektonicznych, instytucji edukacyjnych i kulturalnych. Swoją nazwę zawdzięcza słynnemu dowódcy, uczestnikowi wojny rosyjsko-tureckiej O. W. Suworowowi, który przebywał w mieście w latach 1782-1784 i 1786-1787. Jego imieniem nazwano również deptak w Chersoniu, miejsce wypoczynku mieszkańców. To właśnie tutaj skupia się najwięcej atrakcji turystycznych.
}}

== Język ==
Większość mieszkańców Chersonia jest dwujęzyczna, ale głównym językiem komunikacji jest [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]] i ukraińsko-rosyjski surżyk. Starsze pokolenie preferuje [[Rozmówki rosyjskie|rosyjski]], ale równie dobrze rozumie [[Rozmówki ukraińskie|ukraiński]]; młodzi chętnie przechodzą z jednego języka na drugi, często posługując się dodatkowo trzecim językiem obcym, zazwyczaj angielskim lub niemieckim (rzadziej obydwoma), w codziennym życiu.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Ostrzeżenie|Od 24 lutego 2022 roku wszystkie ukraińskie lotniska zawiesiły loty cywilne do czasu zniesienia stanu wojennego na terytorium tego państwa. Większość z nich została uszkodzona, a nawet zniszczona w wyniku bombardowań lotniczych armii rosyjskiej, więc nawet po zakończeniu wojny mogą one pozostać zamknięte z powodu przebudowy i znacznego doposażenia.}}
{{Znacznik|Port lotniczy Chersoń|46.668056|32.502222|typ=transport}}'''[https://khe.aero/ Międzynarodowy Port Lotniczy Chersoń]''' ({{IATA|KHE}}), e-mail: support@airport.kherson. Znajduje się we wsi Czornobajwka koło Chersonia, założonej w 1946 roku. W 2013 roku lotnisko zostało przebudowane i obecnie działa w normalnym trybie. Obsługuje transport lotniczy na terenie Ukrainy z i do [[Dniepr|Dniepropietrowska]], [[Kijów|Kijowa]], [[Lwów|Lwowa]];

Na terenie lotniska znajduje się centrum medyczne, zlokalizowane na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala. Jest ono wyposażone we wszystkie niezbędne urządzenia do udzielania pierwszej pomocy. Pasażerowie mogą z niego korzystać w przypadku choroby lub zaostrzenia ostrej choroby przewlekłej. Pasażerowie o ograniczonej sprawności fizycznej mają zapewnione usługi specjalne. Na lotnisku przez całą dobę dyżurują funkcjonariusze policji. W razie jakichkolwiek problemów można skontaktować się z dyżurnym departamentu spraw wewnętrznych, zlokalizowanym na pierwszym piętrze w prawym skrzydle terminala.

Połączenia z miastem realizowane są linią autobusową nr 101 „Krasen-Lotnisko”. Autobusy kursują codziennie w godzinach 7:00-20:00 z przerwą 15-20 minut. Autobus zatrzymuje się na stacjach „Rynek Główny”, „Dworzec Kolejowy” i „Dworzec Autobusowy”. Dodatkowo, dla zwiedzających dostępne są usługi taksówkowe.
Godziny otwarcia:

'''Uwaga!''' W weekendy i święta usługi świadczone są na życzenie. Zgłoszenie należy złożyć w administracji lotniska dzień wcześniej, najpóźniej do godziny 13:00.

— Administracja lotniska: 8:00-17:00.
— Biuro Informacji Turystycznej AFIS: 8:00-17:00.
— Odprawa celna i imigracyjna: zgodnie z rozkładem lotów regularnych oraz na życzenie w przypadku lotów czarterowych.
— Służby medyczne i sanitarne: 8:00-17:00.
— Biuro Meteorologiczne: 24 godziny na dobę.
— Policja: 24 godziny na dobę.
''Numery kontaktowe:''

— Księgowość: (0 552) 33-71-79.
— Zastępca Dyrektora ds. Bezpieczeństwa Lotniczego: (0 552) 33-71-88.
— Biuro Meteorologiczne: (0 552) 33-71-81.
— Recepcja Dyrektora: (0 552) 33-71-95.
— Służba Organizacji Transportu (faks): (0 552) 33-71-87.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Залізничний вокзал Херсону.JPG|210px|thumb|left|Widok na centralny budynek stacji z placu Prywokzalnego]]
{{Znacznik|Dworzec kolejowy w Chersoniu|46.656111|32.604722|typ=transport}}'''Dworzec kolejowy w Chersoniu''', plac Prywokzalny 1. Jedyny dworzec kolejowy w mieście łączący Cherson z innymi miejscowościami, został założony 16 października 1907 roku. Posiada 4 tory postojowe i znajduje się na początku centralnej ulicy miasta – Prospektu Uszakowa, na placu Prywokzalnym. Odjeżdżają stąd pociągi nie tylko do całej [[Ukraina|Ukrainy]], ale także za granicę ([[Moskwa]], [[Mińsk]]), a także do pociągów podmiejskich, choć ich liczba gwałtownie spadła w 2012 roku. Do Chersonia można dojechać pociągiem z niemal każdego miejsca na Ukrainie. Kasy biletowe pociągów podmiejskich i dalekobieżnych są czynne 24 godziny na dobę na dworcu. W budynku dworca znajdują się dwie poczekalnie (zwykła i o podwyższonym komforcie), kawiarnie i toalety. Zniżki na przejazdy przysługują niektórym uprzywilejowanym kategoriom obywateli Ukrainy.

W pobliżu budynku dworca znajduje się przychodnia, przechowalnia bagażu, hotele, kantory wymiany walut oraz punkty dostępu do internetu. Z dworca można dojechać do dowolnego punktu miasta transportem lokalnym lub taksówką. 

''Odległości kolejowe i czas podróży:''

* Do [[Zaporoże|Zaporoża]] — 280 km (≈ 9 godzin).
* Do [[Kijów|Kijowa]] — 582 km (≈ 12 godzin).
* Do [[Lwów|Lwowa]] — 832 km (≈ 19-20 godzin).
* Do [[Mikołajów|Mikołajowa]] — 66 km (≈ 1 godzina).
* Do [[Odessa|Odessy]] — 198 km (≈ 6-8 godzin).
* Do [[Symferopol]]a — 566 km (≈ 5-6 godzin).
* Do [[Charków|Charkowa]] — 545 km (≈ 18 godzin).
* Do [[Chmielnicki]]ego — 606 km (≈ 13 godzin).
''Numery kontaktowe:''

— Informacja dworcowa: (0 552) 48-20-08.
— Zamówienie biletów (24 godziny): (0 552) 48-22-91.
— Rezerwacja biletów i zamawianie biletów z dostawą na terenie miasta: (0 552) 48-34-33.
— Przechowalnia bagażu: (0 552) 48-21-58.
— Zamówienie samochodów specjalnych do przewozu osób niepełnosprawnych: (0 552) 48-35-56.

=== Samochodem ===
[[Plik:M14-UA.svg|25px]] — z [[Odessa|Odessy]], [[Mikołajów|Mikołajowa]], [[Nowa Kachowka|Nowej Kachowki]], [[Melitopol]]a, Priazowskiego, Primorska, [[Berdiańsk]]a, Mangusza, [[Mariupol]]a, [[Nowoazowsk]]a; można do niego dojechać z Austrii, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, Rosji europejską autostradą [[Plik:Tabliczka_E57.svg|25px]] (która pokrywa się z [[Plik:M14-UA.svg|25px]] na terenie Ukrainy).

[[Plik:M17-UA.svg|25px]]— z Oleshoka, [[Armiańsk]]a, Krasnoperekopska, [[Dżankoj]]a, Sowieckiego, [[Teodozja|Teodozji]], [[Kercz]]u; a także z Federacji Rosyjskiej i Gruzji (trasa [[Plik:Tabliczka_E97.svg|25px]]).

=== Autobusem ===
Do Chersonia można dojechać autobusem z niemal każdego miejsca na [[Ukraina|Ukrainie]]. Z [[Kijów|Kijowa]] kursuje autobus Gunsel (dwa razy dziennie).

{{Znacznik|Dworzec Autobusowy w Chersoniu|46.6604648|32.5937238|typ=transport}}'''Dworzec Autobusowy''', ul. Budionnego 1. ✉ ☎ +38 (0552) 33-70-80. 🕑 Czynne całą dobę. Obsługuje połączenia międzymiastowe i transport publiczny z odległych miejscowości obwodu chersońskiego. 

{{Znacznik|Podmiejski Dworzec Autobusowy|46.6393407|32.6078654|typ=transport}}'''Podmiejski Dworzec Autobusowy''', ul. Artema 1; ul. Majakowskiego 22. ☎ +38 (0552) 33-70-80, (0552) 49-92-11, (0552) 26-44-37. 🕑 5:00 - 23:00. Obsługuje linie podmiejskie.

Do Chersonia można dojechać autobusem z 40 miast w Polsce. Są to:

[[Bydgoszcz]], [[Gdańsk]], [[Gdynia]], [[Gliwice]], [[Gorzów Wielkopolski]], [[Grudziądz]], [[Jarosławl|Jarosław]], [[Katowice]], [[Kielce]], [[Konin]], [[Kraków]], [[Kutno]], [[Legnica]], [[Leszno]], Lubin, [[Lublin]], [[Łódź]], Nisko, Nowa Sól, [[Opatów]], [[Opole]], [[Piotrków Trybunalski]], [[Poznań]], [[Przemyśl]], [[Radom]], [[Rzeszów]], [[Sandomierz]], [[Słubice]], Stalowa Wola, [[Szczecin]], Świebodzin, [[Tarnów]], [[Tczew]], [[Toruń]], [[Warszawa]], [[Włocławek]], [[Wrocław]], [[Zabrze]], [[Zamość]], [[Zielona Góra]].

'''Wyjazdy z [[Warszawa|Warszawy]]''' do Chersonia odbywają się co najmniej kilka razy dziennie. Najczęściej z '''dworca autobusowego Warszawa Zachodnia'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Autobusy z [[Katowice|Katowic]]''' do Chersonia również wyjeżdżają od jednego do kilku razy w ciągu dnia (w zależności od dnia tygodnia). Głównym przystankiem jest w Katowicach '''dworzec PKS, przy ul. Piotra Skargi'''. Cena biletu jednostronnego zaczyna się od 155 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Kraków|Krakowa]]''' do Chersonia autokary odjeżdżają nawet 7 razy w ciągu dnia. Najważniejszym miejscem odjazdu w tym mieście jest '''dworzec autobusowy MDA, przy ul. Bosackiej'''. Ceny biletów w jedną stronę zaczynają się od 140 zł (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Wrocław|Wrocławia]]''' do Chersonia autobusy wyjeżdżają nawet 10 razy w ciągu dnia, '''z nowego dworca autobusowego, znajdującego się na poziomie -2 galerii Wroclavia, na ul. Suchej 1'''. Cena biletu jednostronnego wynosi 155 zł lub więcej (stan na 06.11.2017 r.).

'''Z [[Łódź|Łodzi]]''' do Chersonia można dotrzeć autobusem wyjeżdżając z '''dworca autobusowego Łódź Kaliska, przy Al. Włókniarzy'''. Cena biletu w jedną stronę zaczyna się od 160 zł (stan na 06.11.2017 r.).

Również '''z [[Poznań|Poznania]]''' odjazdy odbywają się kilka razy dziennie. Miejscem odjazdu jest w tym mieście zwykle '''dworzec autobusowy przy ul. Matyi 2''', a bilet jednostronny można kupić od 170 zł. 

Przystanek docelowy w Chersoniu może być zależny od przewoźnika realizującego połączenie. Niemal jednak wszyscy dojeżdżają w tym mieście na dworzec autobusowy:

'''CHERSOŃ - Dworzec Autobusowy, ul. Budionnego 1'''

Przejazdy do Chersonia realizowane są przeważnie przez przewoźników ukraińskich, a tylko sporadycznie przez polskich. W Polsce oferują oni swoje usługi najczęściej za pośrednictwem firmy [http://www.eurobus.pl/ Eurobus], która jest ich przedstawicielem na tym terenie.

Planując autobusem na Ukrainę, należy brać pod uwagę, że rozkładowy czas podróży może być wydłużony z powodu oczekiwania na odprawę graniczną (zdarza się, że jest to nawet kilka godzin).

=== Statkiem ===
Transport wodny jest dostępny jedynie z przedmieść Chersonia i pobliskich wysp wakacyjnych.

== Komunikacja ==
{{mapa| 46.6425| 32.625| wysokość=500 | szerokość=600 | zoom=13|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Autobus miejski kosztuje 6 hrywien, a trolejbus 2,50 hrywien. Chersoń to bardzo dogodne miasto pod względem transportu publicznego, dzięki czemu można dotrzeć do dowolnego punktu w niecałe pół godziny. Największe korki występują na światłach na szosie Berisławskiej i alei Uszakowa, ale czas oczekiwania zazwyczaj nie przekracza 5-10 minut. Transport publiczny jest zazwyczaj w połowie pusty i kursuje dość często, więc jedynym momentem, w którym można napotkać korek, są godziny szczytu. W zdecydowanej większości środków transportu miejskiego (a także w niektórych autobusach podmiejskich i busach) płatność pobierana jest przy wysiadaniu.

Taksówki kosztują maksymalnie 70 hrywien.

Działa również transport wodny (łodzie i promy na nabrzeżu), którym można dotrzeć do każdego malowniczego zakątka delty Dniepru.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ukraine Cherson 2St.-Ekater.jpg|thumb|Sobór św. Katarzyny]]
Miasto przesiąknięte jest pewnym architektonicznym urokiem tzw. „południowego klasycyzmu”, ponieważ zabudowa z czasów ZSRR ledwo dotknęła centralnych ulic miasta. Jednocześnie stare budynki, które nie są własnością prywatną, wyglądają na opuszczone i wymagające remontu.

Najsłynniejszymi i zarazem najstarszymi zabytkami architektury Chersonia są Bramy Oczakowska i Moskiewska, Sobór Katarzyny oraz pozostałości Twierdzy Chersońskiej. Sobór Katarzyny, cerkiew Priwozna, sobór św. Mikołaja i cerkiew Kindia mają ponad 200 lat.

* {{zobacz
| name=Brama Oczakowska | alt= | url= | adres= | lat=46.63867| long=32.62347| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Brama Moskiewska | alt= | url= | adres= | lat=46.6433885| long=32.6286287| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stara brama twierdzy.
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Katarzyny | alt= | url= | adres= | lat=46.638888 | long=32.625361 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w latach 80. XVIII w. był jednym z pierwszych kościołów, jakie powstały po przejęciu przez Rosjan kontroli nad tzw. Nową Rosją po wojnie rosyjsko-tureckiej. Kopułowy kościół jest wykonany z piaskowca i został zbudowany przez generała Iwana Gannibala, afrykańskiego protegowanego Piotra Wielkiego i dziadka słynnego poety Aleksandra Puszkina, rzekomo według projektu architekta Iwana Starowa. Jest to miejsce spoczynku księcia Grigorija Potiomkina, kochanka cesarzowej Katarzyny i dowódcy wojskowego, który odegrał główną rolę w wojnie rosyjsko-tureckiej. Jednak części jego szczątków przechowywano wcześniej w klasztorze na terenie dzisiejszej Rumunii, a teraz zaginęły.
}}
* {{zobacz
| name=Budynek Arsenalu | alt= | url= | adres= | lat=| long=| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Sobór św. Mikołaja | alt= | url= | adres= | lat=46.6349| long=32.5909| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
=== Pomniki rzeźbiarskie ===
* {{zobacz
| name=Pomnik pierwszych stoczniowców | alt= | url= | adres=Nabrzeże Prospektu Uszakowa | lat=46.6283| long=32.6236| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Monument stanowi unikalny symbol Chersonia jako miasta stoczniowców. Został wzniesiony na skraju Chersońskiej Stoczni Admiralicji, gdzie 16 września 1783 r. zwodowano pierwszy okręt Floty Czarnomorskiej – „Chwałę Katarzyny”, przedstawiony na pomniku.
}}
* {{zobacz
| name=Zespół pamięci w Parku Chwały | alt= | url= | adres=ul. Perekopska | lat=46.6367717| long=32.6320023| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Powstał na miejscu Grobu Nieznanego Żołnierza.
}}
* {{zobacz
| name=Pomnik Johna Howarda. | alt= | url= | adres= | lat=46.648392| long=32.610476| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=1818-1820 r.
}}
Turyści powinni odwiedzić '''główny deptak Chersoniu - ulicę Suworowa''', założoną pod koniec XVIII wieku, na której znajduje się pamiątkowe popiersie dowódcy A.V. Suworow. Jest to popularne miejsce wypoczynku mieszkańców i gości; znajduje się tu wiele sklepów i lokali rozrywkowych. Ulica z jednej strony wychodzi na Park Lenina, najstarszy park miejski, którego kompozycyjnym centrum jest stuletni dąb; według legendy posadził go tu cesarz Aleksander II już w 1869 roku. W parku tym często odbywają się wakacje, a jednocześnie jest to jedno z najlepszych miejsc do wypoczynku z dziećmi.

'''Nabrzeże miejskie''' to jeden z punktów obowiązkowych dla turystów. Warto także wybrać się na spacer ulicą Gorkiego, Soborną (dawniej Lenina), Aleją Uszakowa i innymi historycznymi ulicami.

=== Muzea ===
[[Plik:Kherson Town hall.jpg|thumb|Muzeum Sztuki]]
* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/ Muzeum Historii Lokalnej] | alt= | url= | adres= | lat=46.62932| long=32.61048| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wystawa główna – osoba dorosła 10 funtów, cena ulgowa – 6 ₴; wystawa „Człowiek i broń” odpowiednio 10 i 5 ₴; „Sala A.V. Suworow” ₴5 i ₴3; zwiedzanie jednego z wydziałów – 20 i 10 ₴. Prowadzonych jest kilka rodzajów wycieczek: wycieczki krajoznawcze po przyrodzie obwodu chersońskiego, jego historii od czasów starożytnych do XX wieku, historii od 1917 do 1945 roku; wycieczki tematyczne „Starożytność i początki Chersoniu”, „Tajemnice starożytnych kopców”, „Starożytni Grecy na terenie regionu”, „Obwód chersoński – ziemia kozacka”, „Fauna i flora obwodu chersońskiego”, „Obwód chersoński w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”; oraz zwiedzanie wystawy „Człowiek i broń”. Muzeum zostało założone w 1890 roku przez ukraińską osobę publiczną, archeologa i lokalnego historyka W. I. Goszkiewicza i jest zespołem muzealnym o kierunkach historycznych, przyrodniczych, literackich i etnograficznych. Ekspozycje muzeum mieszczą się w domach będących zabytkami architektury i historii XIX wieku. W jego funduszach znajduje się ponad 170 tysięcy obiektów muzealnych, w tym jedna z najlepszych kolekcji archeologicznych na Ukrainie, której najstarsze znaleziska mają ponad 17 tysięcy lat; ciekawa kolekcja monet ze starożytnych miast północnego regionu Morza Czarnego; duży zespół próbek broni białej i palnej z XVI – XX w.; kolekcja strzelb myśliwskich z XVIII – XIX w.; kolekcja porcelany, mebli antycznych itp.
}}
:* {{zobacz
| name=Katedra Historii i Etnografii | alt= | url= | adres=ul. Soborna 9 | lat= | long= | wskazówki=Główny budynek muzeum
| tollfree=+380 (552) 22-97-47 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00. Dział prezentuje całą różnorodność, od scytyjskiej złotej biżuterii i starożytnych greckich rzeźb z marmuru po broń kozacką, pierwsze rysunki twierdzy Chersoniu i dzieła sztuki minionych wieków, historię i etnografię. Centralne miejsce zajmuje wystawa poświęcona powstaniu Chersonia i postaciom historycznym związanym z tym wydarzeniem. Uwagę przyciągają także obiekty etnograficzne – świadectwo wielonarodowościowego składu regionu.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/55-literaturnij-viddil.html Dział Literacki] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 1 | lat=46.63497600306866 | long=32.61634606272688 | wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 26-30-66 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=pon.–pt. 10:00–17:00. Prezentowane są unikatowe wydania książek, cenne zbiory ekslibrisów i rycin, rękopisy, oryginalne obrazy, przedmioty historyczne i pamiątkowe wybitnych pisarzy zaliczanych do światowej elity literackiej: A. S. Puszkina, L. M. Tołstoja, A. E. Kruchenycha, D. D. Burliuka, B. A. Ławrenowa, M. G. Kulisza.
}}
:* {{zobacz
| name=[http://hokm.ks.ua/promuzey/56-muzej-prirodi.html Katedra Historii Naturalne] | alt= | url= | adres=ul. Gorkiego 5 | lat=46.634540007239465| long=32.61465927123332| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-10-92 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt.–sob. 10:00–17:00. Kolekcja flory i fauny regionu Chersoniu, utworzona pod koniec XIX wieku. słynny biolog I.K. Pachoski jest podstawą wydziału historii naturalnej. Na wystawie „Rzadkie i zagrożone zwierzęta świata” można zobaczyć tygrysa Usuri, lamparta, lamparta śnieżnego i różne gatunki niedźwiedzi. Jednym z najciekawszych miejsc w muzeum jest wystawa poświęcona światu przyrody Dolnego Dniepru, ujścia rzeki, Morza Azowskiego i Morza Czarnego. Centralną ekspozycją działu „Mieszkańcy Oceanu Światowego” jest jeden z największych obiektów muzealnych na Ukrainie - trzydziestometrowy szkielet płetwala błękitnego.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.artmuseum.ks.ua/ Muzeum Sztuki im. A. Szowkunienki] | alt= | url= | adres=ul. Soborna 34 | lat=46.6298| long=32.6095| wskazówki=
| tollfree=+380 (552) 49-31-64 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=śr.–niedz. 10:00–17:00.Dorosły 10 ₴, obniżona cena - 8 ₴. Można zamówić zwiedzanie i wycieczki tematyczne po wystawach. Muzeum mieści się w dawnym budynku Urzędu Miejskiego, wybudowanym w 1905 roku według projektu architekta Adolfa Minkusa. Kompletowanie zbiorów sztuki muzeum zaczęto uzupełniać na przełomie XIX i XX wieku. A obecnie liczy około 8 000 eksponatów muzealnych, gdzie obok dzieł klasycznych ważne miejsce zajmują dzieła międzynarodowej sztuki radzieckiej mistrzów z Ukrainy, Rosji, Mołdawii, krajów bałtyckich, Azji Środkowej i Kaukazu. Na wystawie stałej muzeum oferuje przegląd dzieł malarstwa ikonowego XVII – początków XX w., sztuki rosyjskiej XVIII – pierwszej połowy XIX w., sztuki ukraińskiej i rosyjskiej XIX – XX w., sztuki zachodnioeuropejskiej XVII – XIX w. Ekspozycja zajmuje 12 sal muzealnych.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
=== Teatry ===
* {{Znacznik|Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza|46.63353947339959|32.612612327872505|typ=atrakcja}}'''Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. M. Kulisza'''.
* '''Teatr lalek'''.
* '''Filharmonia Regionalna'''.

=== Kina ===
[[Plik:Juv cinema kherson.jpg|thumb|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz]]
* '''Kino Multiplex''', ul. Zalaegerszeg 18 (''Centrum Handlowe Fabrika''). ☎ (0 552) 39-71-20. 🕑 10:00-02:00. Cena: 20-85 ₴. Oferuje 6 sal projekcyjnych z nowoczesnym sprzętem. Na miejscu znajduje się kawiarnia z ponad 100 tytułami. Dostępne są filmy 3D. Bilety można rezerwować online. 
* {{Znacznik|Kino Ukraina|46.6398767|32.6133414|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. ☎ (0 552) 22-54-22 punkt informacyjny, (0 552) 49-13-35 rezerwacja biletów. Niedawno odnowione. 
* {{Znacznik|Kino i Sala Koncertowa Jubileusz|46.6387505|32.6226466|typ=atrakcja}}'''Kino i Sala Koncertowa Jubileusz''', ul. Uszakowa 45. Perekopska, 11. ☎ (0 552) 26-41-93 punkt informacyjny, (0 552) 26-47-55 kasa biletowa. Cena biletu: ok. 30-35 ₴. Zbudowane według projektu architektonicznego z 1970 roku z myślą o prezentacjach, premierach filmowych, festiwalach itp. W początkach swojej działalności było jednym z największych kin na południu Ukrainy. Dziś Jubileuszowy jest w pewnym sensie jednym z symboli Chersonia. To kino z 1500 miejscami siedzącymi wyposażone jest w ekran z masy perłowej o wymiarach 19x82 cali i najnowszy system dźwięku Dolby Digital EX. Znajduje się tam również sala 3D na 100 miejsc. W holu znajduje się bar. Bilety można rezerwować online na stronie internetowej.

=== Parki ===
Kultura parkowa w Chersoniu narodziła się pod koniec XVIII wieku. Obecny Park Lenina był jednym z pierwszych założonych w 1785 roku i znajdował się między miastem a Twierdzą Chersońską. Kilka lat wcześniej, na północno-zachodnich obrzeżach miasta, powstał najstarszy park miejski – Ogród Państwowy. Tereny parkowe były zazwyczaj ulubionymi miejscami wypoczynku mieszkańców i miejscem uroczystości publicznych. Do projektowania parków zapraszano ogrodników z zagranicy, dlatego najstarsze parki projektowane są w tradycji angielskich parków krajobrazowych z elementami barokowymi.

Później, w okresie upadku Chersonia, parki zostały opuszczone i przywrócone dopiero wraz z nadejściem władzy radzieckiej. W tym okresie powstało wiele nowych terenów rekreacyjnych, a stare przemianowano.

* {{Znacznik|Ogród Państwowy|46.634903467586064|32.61994814925202|typ=natura}}'''Ogród Państwowy''' (''Park Miejski''), ul. Połtawska 89 (''rejon komsomolski''). Najstarszy park w mieście, założony w 1783 roku, został zaprojektowany przez angielskiego ogrodnika Moffetta, który zasadził około 10 000 drzew. Obejmował 12 terenów zielonych i szybko stał się ulubionym miejscem wypoczynku mieszkańców Chersonia oraz miejscem uroczystości publicznych. W ciągu swojej historii ogród był wielokrotnie niszczony i odbudowywany, a niestety do dziś zachowała się jedynie około jedna dziesiąta jego okazałego ogrodu, składającego się z majestatycznych, starych dębów. Prawdziwym zabytkiem przyrodniczym i historycznym parku jest Dąb Stulecia, który według mapy inwentaryzacyjnej ma 130 lat, choć niektórzy badacze uważają go za najstarszy dąb w mieście, liczący nawet 200 lat. Legenda głosi, że drzewo zostało posadzone przez samą cesarzową Katarzynę II podczas wizyty w Chersoniu.
* '''Park im. W. I. Lenina''', położony między ul. Perekopską, ul. Kirowa i prospektem Uszakowa (''rejon Suworowski''). Jeden z najstarszych parków miasta, założony w 1785 roku z rozkazu G. A. Potiomkina. Po pewnym czasie został jednak zaniedbany, a drzewa wycięto. W pierwszej połowie XIX wieku na jego terenie znajdował się plac paradny, na którym do 1868 roku organizowano wyścigi konne. W 1869 roku wicegubernator podjął decyzję o odbudowie parku. Otrzymał on wówczas nazwę Denisowskiego, na cześć inicjatora jego odnowienia. Już w 1880 roku park przemianowano jednak na Aleksandrowski, z okazji 25. rocznicy panowania cara Aleksandra II. Park miał niezwykły jak na Chersoń regularny, promienisty układ alejek, łączący elementy parku krajobrazowego i barokowego. W 1880 roku, w centrum parku, na skrzyżowaniu ośmiu alei, posadzono słynny '''aleksandrowski dąb szypułkowy'''. Drzewo zachowało się do dziś i jest obecnie pomnikiem przyrody.
* {{Znacznik|Park im. Leninskiego Komsomołu|46.64141649321895|32.625478220484126|typ=natura}}'''Park im. Leninskiego Komsomołu''', położony między ulicami Perekopską i 40-lecia Października (''rejon Suworowski''). W parku, oprócz pozostałości twierdzy chersońskiej, znajduje się szereg pomników, jezioro, a także oryginalny pomnik jarzma z wiadrami.
[[Plik:Парк слави.jpg|thumb|Aleja Chwały z widokiem na kompleks memorialny i Monument Chwały.]]
:* {{Znacznik|Park Chwały|46.6376681|32.6310483|typ=natura}}'''Park Chwały''', na skrzyżowaniu ulic Drużby i Perekopskiej, w pobliżu Parku im. Leninskiego Komsomołu (''rejon Suworowski''). Do Parku im. Leninskiego Komsomołu przylega Park Chwały z Aleją Bohaterów Związku Radzieckiego, prowadzącą do kompleksu memorialnego poświęconego żołnierzom wyzwalającym miasto. Znajduje się tu wieczny ogień, a na brązowych płytach przedstawiono historię miasta. Z parku roztacza się piękna panorama dnieprzańskich terenów zalewowych. Najbardziej charakterystycznym elementem parku jest majestatyczny Monument Chwały – kolumna zwieńczona figurą kobiety z wieńcem, symbolizującą chwałę obwodu chersońskiego.
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym|46.65850328255331|32.59068041228499|typ=natura}}'''Ogród Botaniczny przy Chersońskim Uniwersytecie Państwowym'''
* {{Znacznik|Hydropark|46.6029056|32.577468|typ=natura}}'''Hydropark'''
* '''Park dendrologiczny Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu Rolniczego'''.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
* {{Znacznik|'''Centralny Dom Towarowy'''|46.641204|32.613094|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Centralny Dom Towarowy''' (''CUM''), prospekt Uszakowa 49, ☎ (0552) 42-38-23. Miejski dom towarowy jest jednym z pierwszych dużych centrów handlowych w mieście. Obecnie mieści wiele punktów sprzedaży artykułów pierwszej potrzeby, sprzętu, odzieży i innych towarów. Na kondygnacji podziemnej znajdują się m.in. dział jubilerski, sklep z galanterią skórzaną, sklep z pamiątkami, telefony komórkowe oraz artykuły papiernicze. Na 2. piętrze mieszczą się sklepy z odzieżą i artykułami sportowymi, dział dziecięcy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem damskim. Na 3. piętrze znajdują się sklep z instrumentami muzycznymi, dział meblowy oraz sklepy z odzieżą i obuwiem. Na 1. piętrze działa duży supermarket spożywczy „Silpo”, a także punkty sprzedaży biżuterii, pamiątek i telefonów komórkowych, sklep z chemią gospodarczą i kosmetykami, kafeteria z szybkim jedzeniem oraz inne punkty handlowe.

== Gastronomia ==
Na dużych targowiskach (Centralnym i Dnieprowskim) znajdują się stołówki w typowym radzieckim stylu gastronomii zbiorowej, oferujące jedzenie w odpowiednich dla tego typu miejsc, nieturystycznych cenach.

== Życie nocne ==
* {{Znacznik|'''Amigo'''|46.6215561|32.5821294|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Klub artystyczny „Amigo”''' — ☎ +38 (0552) 444-300.
* '''Klub nocny „Szokolad”''' (Шоколад) — ul. Dzierżyńskiego 13, ☎ +380 (95) 700-07-50, godz. 12:00–04:00.
* {{Znacznik|'''Rest'''|46.6697077|32.6156443|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Klub nocny „Rest”''' (Рест) — ☎ +38 (095) 344-40-24.

== Imprezy ==
Chersoniu jest miejscem międzynarodowego festiwalu teatralnego „'''Melpomena z Tawrii'''”, który odbywa się co roku w połowie czerwca.

== Noclegi ==
* {{Znacznik|'''Ninel'''|46.63717|32.60618|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ninel''' — ul. Bielinskiego 22. ☎ (0552) 42-43-53, 49-82-38, 050-396-37-17. Pokój dwuosobowy: 180–480 ₴.
* {{Znacznik|'''Ninel 2'''|46.63164|32.6024|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ninel 2''' — ul. Suworowa 42B.
* {{Znacznik|'''Hotel Fregat'''|46.629786 |32.621554 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Fregat''' — prospekt Uszakowa 2. ☎ +38 (0552) 41-23-34, (093) 282-02-05, (067) 553-99-28.
* {{Znacznik|'''Hotel Dniepr'''|46.65498|32.646378|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Dniepr''' — prospekt Tekstylszczyków 3. ☎ +380 (552) 31-15-10.

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==
Zasady bezpieczeństwa są dość typowe dla każdego miasta: staraj się nie spacerować samotnie nocą w nieturystycznych dzielnicach. Nie wymieniaj waluty na targowiskach ani w przypadkowych punktach wymiany, nawet jeśli oferują korzystniejszy kurs. Nie kupuj ulicznego jedzenia ani napojów, jeśli ich jakość budzi wątpliwości lub są przygotowywane bez zachowania odpowiednich norm sanitarnych. W zatłoczonych miejscach trzymaj swoje rzeczy przy sobie i uważnie pilnuj ich na dworcu, targowiskach oraz w komunikacji miejskiej.

Zazwyczaj w pojeździe znajduje się informacja o najwygodniejszym sposobie płatności za przejazd – warto zwracać na nią uwagę. W zdecydowanej większości miejskich środków transportu, a także w części podmiejskich marszrutek i autobusów, za przejazd płaci się przy wysiadaniu – nie zapominaj więc o uiszczeniu opłaty. W komunikacji miejskiej płatność odbywa się przeważnie gotówką, dlatego nie zakładaj, że będzie można zapłacić kartą, i zawsze miej przy sobie drobne banknoty.

Zachowaj ostrożność i zawsze zapytaj kierowcę, czy dana marszrutka dowiezie Cię do miejsca docelowego. Niektóre pojazdy mają bowiem ten sam numer, ale obsługują różne trasy po mieście (np. marszrutka nr 9).

W sezonie turystycznym (maj–wrzesień) staraj się jak najwcześniej kupować bilety w obie strony, niezależnie od kierunku podróży. Później może pojawić się problem z ich dostępnością z powodu braku biletów w kasach, przepełnienia pociągów związanego z masowym wyjazdem turystów z miasta i pobliskich kurortów, a także wyjazdami studentów na uczelnie pod koniec sierpnia i na początku września.

Pamiętaj jednak, że w kasach Ukrzaliznyci bilety można kupić maksymalnie 45 dni przed datą podróży.

== Informacje turystyczne ==

== Gdzie dalej ==
[[Plik:Херсонська область, Національний природний парк Олешківські піски. Автор Гаврилюк С. В. (5).JPG|thumb|Piaski Oleszkowskie]]
* {{Znacznik|Kompleks rozlewisk i erików w delcie Dniepru|46.562637|32.351303 |typ=natura}}'''Kompleks rozlewisk i erików w delcie Dniepru''' — unikatowy kompleks przyrodniczy rozlewisk i erików w delcie Dniepru, nie mający odpowiednika na świecie.
* {{Znacznik|Piaski Oleszkowskie|46.583333 |33.05 |typ=natura}}'''Piaski Oleszkowskie''' — około 30 km od miasta.

W pobliżu Chersonia:
* '''[[Żelazny Port]]''' — około 1 godz. samochodem; najbliższy kurort nad Morzem Czarnym.
* '''[[Geniczesk]]''' — około 2,5 godz.; najbliższy kurort nad Morzem Azowskim.
* '''[[Askania-Nowa]]'''
* '''[[Mierzeja Arabacka]]'''
* '''[[Zaporoże]]'''
* '''[[Krym]]'''
* '''[[Mikołajów]]'''
* '''[[Odessa]]'''

{{użyteczny}}

{{Jest w|Obwód_chersoński}}
{{geo|46.633|32.583}}
[[Kategoria:Ukraina]]</text>
      <sha1>hfahxi28cxzotwkyalg7p4mzrhtrayw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Warszawa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3140</id>
    <revision>
      <id>158241</id>
      <parentid>158230</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T13:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alan ffm</username>
        <id>23</id>
      </contributor>
      <comment>- spam</comment>
      <origin>158241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22883" sha1="b2vq1vndb4ah2os9mnx62rj3j9hm94l" xml:space="preserve">{{Top-banner|unesco=yes|caption=}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa = Warszawa
 |widok = Warsaw montage.JPG
 |herb = Coat of arms of Warsaw.svg
 |mapa = Warszawa Mapa.png
 |region = [[Województwo mazowieckie]]
 |powierzchnia = 517
 |prefiks = +(48) 022
 |www = www.um.warszawa.pl
}}
[[Plik:Regions Warsaw District Map.png|thumb|upright=1.6|Dzielnice Warszawy]]
{{Mapframe |52.22984104|21.01174131|zoom=14|height=400|width=400}}
'''Warszawa''' – stolica i największe miasto [[Polska|Polski]], liczy ok. 1,8 mln mieszkańców. Położona w [[Województwo mazowieckie|województwie mazowieckim]], stanowi ważny ośrodek naukowy, kulturalny, polityczny oraz gospodarczy. Warszawa jest siedzibą wszystkich urzędów centralnych, parlamentu i prezydenta.

== {{Charakterystyka}} ==
=== Dzielnice Warszawy ===
* '''[[Warszawa/Śródmieście|Śródmieście]]''' – centralna i najważniejsza pod każdym względem dzielnica miasta, choć zajmuje jedynie 3% jego powierzchni
* '''Dzielnice graniczące ze Śródmieściem''': '''[[Warszawa/Mokotów|Mokotów]]''', '''[[Warszawa/Ochota|Ochota]]''', '''[[Warszawa/Praga-Południe|Praga-Południe]]''', '''[[Warszawa/Praga-Północ|Praga-Północ]]''', '''[[Warszawa/Wola|Wola]]''', '''[[Warszawa/Żoliborz|Żoliborz]]''' – zaznaczone na '''&lt;span style=&quot;color:#89a4d0;&quot;&gt;niebiesko&lt;/span&gt;'''
* '''Dzielnice peryferyjne''' – zaznaczone na '''&lt;span style=&quot;color:#f1260c;&quot;&gt;czerwono&lt;/span&gt;''':
:* Na lewym brzegu: [[Warszawa/Bemowo|Bemowo]], [[Warszawa/Bielany|Bielany]], [[Warszawa/Ursus|Ursus]], [[Warszawa/Ursynów|Ursynów]], '''[[Warszawa/Wilanów|Wilanów]]''', [[Warszawa/Włochy|Włochy]]
:* Na prawym brzegu: [[Warszawa/Białołęka|Białołęka]], [[Warszawa/Rembertów|Rembertów]], [[Warszawa/Targówek|Targówek]], [[Warszawa/Wawer|Wawer]], [[Warszawa/Wesoła|Wesoła]]

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
W Warszawie znajduje się międzynarodowe Lotnisko Chopina. Ma bezpośrednie połączenie z kilkudziesięcioma miastami w Europie i na świecie. Część tanich linii lotniczych lata na lotnisko Warszawa Modlin, położone ok. 40 km na północny zachód od śródmieścia Warszawy.

=== Koleją ===
Na terenie województwa mazowieckiego do Warszawy koleją można się dostać pociągami Kolei Mazowieckich (www.mazowieckie.com.pl). Na terenie całej Polski można się dostać do stolicy pociągami Inter City lub przewozów regionalnych. Z kolei pociągami EuroCity można się dostać do Warszawy ze stolic państw Unii Europejskiej.

=== Samochodem ===
Do Warszawy można się dostać autostradą A2 (np. z Poznania lub Łodzi). Poza tym do stolicy można się dostać drogami krajowymi: DK2 (z Mińska Maz. i Siedlec), DK8 (z Białegostoku, Suwałk i Wrocławia), DK61 (z Ostrołęki i Augustowa), DK92 (z Poznania), DK7 (z Gdańska i Krakowa), DK79 (z [[Sandomierz|Sandomierza]]) oraz DK17 (z Lublina i Zamościa). Poza tym można się także dostać drogami wojewódzkimi: 801, 637, 638, 631 oraz 724. Miasto okrąża (częściowo) obwodnica: Południowa Obwodnica Warszawy (S2, odcinek: Konotopa – Puławska), Zachodnia Obwodnica Warszawy (S8, w granicach Warszawy jako al. Obrońców Grodna) oraz Północna Obwodnica Warszawy (DK7, DK8 na odcinku Powązki – Modlińska: al. Armii Krajowej wraz z mostem Grota-Roweckiego; S8 na odcinku Modlińska – Piłsudskiego: ul. Toruńska). Czas przejazdu samochodem w wybranych miastach do centrum Warszawy:
* z Lublina: 2 godz. 13 min (168 km)
* z Łodzi: 1 godz. 22 min (130 km)
* z Krakowa: 3 godz. 32 min (292 km)
* z Wrocławia: 3 godz. 40 min (366 km)
* z Ziemniaków: 2 godz. 38 min (310 km)
* z Gdańska: 3 godz. 21 min (417 km)
* ze Szczecina: 4 godz. 36 min (566 km)
* z Moskwy: 14 godz. 49 min (1293 km)
* z Berlina: 5 godz. 9 min (569 km)
* z Aten: 22 godz. 29 min (2346 km)
* z Paryża: 13 godz. 50 min (1582 km)
* z Londynu: 14 godz. 55 min (1626 km)
* z Rzymu: 17 godz. 5 min (1805 km)

=== Autobusem ===
Największy dworzec autobusowy w Warszawie, gdzie kursują linie krajowe i międzynarodowe, to &quot;Dworzec Zachodni&quot;. Do Warszawy przyjeżdżają kursy dalekobieżne ważniejszych przewoźników krajowych i międzynarodowych.

== {{Komunikacja}} ==
Warszawę oplata gęsta sieć ponad dwustu linii komunikacji miejskiej, zarządzanych przez ZTM, działających pod nazwą Warszawski Transport Publiczny (WTP). [https://www.wtp.waw.pl/ceny-i-rodzaje-biletow/ Na stronie WTP] znajduje się wyczerpująca informacja na temat taryfy (ulgowe 50% zniżki)
* bilet 20-minutowy: 3,40 zł (1. i 2. strefa)
* bilet 75-minutowy: 4,40 zł (1. strefa)
* bilet 90-minutowy: 7,00 zł (1. i 2. strefa)
* bilet dobowy: 15,00 zł (1. strefa), 26,00 zł (1. i 2. strefa)
* bilet weekendowy: 24,00 zł (1. i 2. strefa)
* bilet weekendowy grupowy: 40,00 zł (1. i 2. strefa, bez zniżki)
* bilety imienne:
# 30-dniowy: 110 zł (1. strefa), 210 zł (1. i 2. strefa)
# 90-dniowy: 280 zł (1. strefa), 536 zł (1. i 2. strefa)

Bilety 75-minutowe i 90-minutowe są oficjalnie, również w automatach biletowych zwane „biletami jednorazowymi przesiadkowymi”, natomiast bilety 20-minutowe zwane są „biletami czasowymi”. Rozróżnienie to może być mylące, z tego względu, że w praktyce bilety „jednorazowe przesiadkowe” również są czasowe, tzn. ważne określony czas od skasowania, natomiast bilety „czasowe” również są przesiadkowe, tzn. możliwa jest podróż nieograniczoną liczbą środków transportu w czasie 20 minut od skasowania.

=== Tramwaje ===
[[Plik:Warsaw trams2.svg|thumb|upright=2.0|&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;Mapa sieci tramwajowej ([[ShareMap:public/Trams in Warsaw|animowana mapa linii]])&lt;/div&gt;]]
Sieć linii tramwajowych, ze względu na istnienie tylko dwóch linii metra, pełni ważną funkcję w centralnych dzielnicach Warszawy. Wobec ciągłej modernizacji kolejnych odcinków sieci, częstym zmianom ulegają trasy linii (np. co 2 tygodnie), dlatego też konieczne jest zaglądanie na strony ZTM (w dziale [https://www.wtp.waw.pl/mapy-schematy/ „mapy i schematy”] jest aktualizowana na bieżąco mapa komunikacji miejskiej) lub czytanie komunikatów na przystankach. Informacja na temat objazdów jest dostateczna, a jeśli ktoś się w tym pogubi, to raczej z powodu nieuwagi. W przypadku zmian w kluczowych liniach na przystankach pojawiają się również osoby udzielające szczegółowych informacji.

=== Autobusy ===
Dominującym środkiem transportu jest autobus. Oprócz funkcji lokalnych, pełni też ważną rolę dowozową do wielkich osiedli (Bródno-Podgrodzie, Tarchomin, Ursus). Linie podmiejskie startują z istotnych węzłów komunikacyjnych, takich, jak Okęcie (pętla tramwajowa), czy Metro Wilanowska (tzw. „Dworzec Południowy”). Autobusy nocne wyruszają spod Dworca Centralnego (wyjątkami są linie okólne oraz część linii podmiejskich) 15 i 45 minut po każdej pełnej godzinie. W dniach, kiedy odbywają się duże imprezy masowe, autobusy nocne jeżdżą tak przepełnione, że po wyruszeniu z pętli prawie nie zabierają pasażerów!

=== Metro ===
Pierwsza linia metra (M1) przebiega w linii północ-południe i kursuje do godziny 1:00, w piątki i soboty kursowanie jest wydłużone do 3 nad ranem. Druga linia metra (M2) przebiega w linii wschód-zachód między stacjami Bemowo a Bródno. Linie krzyżują się na stacji Świętokrzyska, gdzie połączone są podziemnym łącznikiem. Metro kursuje bardzo często, w godzinach szczytu co ok. 3 min, poza godzinami szczytu co ok. 4-6 min., jedynie późnym wieczorem co ok. 10-15 minut.

=== Koleje Mazowieckie ===
Regionalny przewoźnik obsługujący pociągi podmiejskie honoruje na terenie Warszawy (i na odcinku Warszawa Wileńska-Ząbki) bilety ZTM – dobowe, weekendowe, weekendowe grupowe, 30- i 90-dniowe. Nie jest to konkurencyjny środek transportu, ze względu na niskie prędkości i rzadkie kursowanie (szczególnie w weekendy).

=== Szybka Kolej Miejska ===
Sieć kolei łączące podwarszawskie miejscowości z centrum stolicy. Aktualnie istnieją cztery linie:
* S1 Otwock – Pruszków
* S2 Warszawa Lotnisko Chopina – Sulejówek Miłosna
* S3 Warszawa Lotnisko Chopina – Legionowo
* S4 Piaseczno – Wieliszew / Zegrze Południowe (oraz kursy wydłużone oznaczone jako S40 Piaseczno – Wieliszew / Radzymin)

=== Warszawska Kolej Dojazdowa ===
Podmiejska kolejka łącząca Warszawę (dworzec „Śródmieście WKD”, nieopodal Dworca Centralnego) z podwarszawskimi miejscowościami, znajdującymi się na zachód od Warszawy (ostatni przystanek – [[Grodzisk Mazowiecki]]). Bilety ZTM honorowane są na tej samej zasadzie, co w Kolejach Mazowieckich – na odcinku Warszawa Śródmieście WKD – Opacz.

=== Rowery ===
W Warszawie infrastruktura rowerowa jest dobrze rozbudowana. Jedna z bardziej użytecznych tras rowerowych powstała przy okazji budowy II linii metra - można nią przejechać w bezpiecznych warunkach z Dworca Zachodniego do Wschodniego, a także po drodze skorzystać z licznych odgałęzień. Ciekawostką są sygnalizatory świetlne pobudzane na fotokomórkę. W Warszawie można skorzystać z samoobsługowych wypożyczalni rowerów &quot;[https://warsawcity.info/rower-miejski-w-warszawie-veturilo/ Veturilo]&quot; - obsługiwanych przez system &quot;NextBike&quot;.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Warsaw15.jpg|thumb|Syrenka]]
[[Plik:Palac Kultury I Nauki (152972931).jpeg|thumb|Pałac Kultury i Nauki]]
[[Plik:Warszawa, Ogród Saski SDC11485.JPG|thumb|Ogród Saski]]
* '''Stare Miasto''': Plac Zamkowy, Zamek Królewski, Kolumna Zygmunta III, [http://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%82ac_Pod_Blach%C4%85 Pałac pod Blachą], Katedra św. Jana, Rynek Starego Miasta, Barbakan, Kościół św. Marcina, Pomnik Warszawskiej Syrenki
* '''Nowe Miasto''': Kościół św. Jacka, Rynek Nowego Miasta, Ulica Mostowa, Pałac Sapiehów, Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie, Kościół św. Kazimierza
* '''Stara Praga''': Katedra św. Floriana, Okolice pl. Weteranów, ulica Ząbkowska, Zoo, Wytwórnia Wódek „Koneser”
* '''Współczesne centrum''': 
** {{listing|name=Pałac Kultury (taras widokowy) |lat=52.231840 |long=21.005996 |www= |adres= |wskazówki= |telefon= |fax= |email= |dodatkowe informacje= }}
** [[w:Lista_najwyższych_budynków_w_Warszawie|Drapacze chmur]]
** [https://warsawcity.info/punkty-widokowe-warszawa/ Punkty widokowe]
* '''Tereny zielone''': Łazienki Królewskie, Park Skaryszewski, Las Kabacki, Puszcza Kampinoska, Mazowiecki Park Krajobrazowy
* '''Cmentarz Żydowski''': róg Anielewicza i Okopowej; między innymi groby Ludwika Zamenhofa i jego rodziny oraz pomnik Janusza Korczaka
* '''Park Rzeźby''': Park Bródnowski pomiędzy ulicami Kondratowicza, Chodecką i Wyszogrodzką.
* '''Muzeum Narodowe'''
* '''Muzeum Powstania Warszawskiego'''
* {{listing|name=Centrum Nauki Kopernik |lat=52.241856 |long=21.028729 |www= |adres=Wybrzeże Kościuszkowskie 20, 00-390 Warszawa|wskazówki= |telefon= |fax= |email= |dodatkowe informacje= }}
* '''[[w:Dom_Spotkań_z_Historią|Dom Spotkań z Historią]]''' - wstęp jest bezpłatny
* '''[[w:Marszałkowska_Dzielnica_Mieszkaniowa|Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa]]'''
* '''[[w:Park_Ujazdowski_w_Warszawie|Park Ujazdowski]]'''
* '''[[w:Park_Skaryszewski_im._Ignacego_Jana_Paderewskiego_w_Warszawie|Park Skaryszewski]]'''
* '''[[w:Park_Szczęśliwicki|Park Szczęśliwicki]]'''

== {{Rozrywka}} ==
Warszawa to miasto pełne niespodzianek — jego największym atutem są [https://warsawcity.info/najlepsze-parki-rozrywki-dla-dzieci-i-doroslych-warszawa/ parki rozrywki], które oferują niezapomniane chwile dla całej rodziny. Wśród najciekawszych miejsc znajdziesz perełki takie jak: 

* '''Farma Iluzji'''
* '''Majaland Warsaw'''
* '''Kosmiczne Ranczo'''
* '''Julinek Park'''
* '''Monster Bounce'''
* '''Suntago'''

== {{Zrób}} ==

== {{Nauka}} ==
• Uniwersytet Warszawski
• Politechnika Warszawska
• Warszawski Uniwersytet Medyczny
• Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie

== {{Praca}} ==

== {{Zakupy}} ==
'''[https://warsawcity.info/galerie-handlowe-warszawa-top-12-najlepszych-miejsc-na-zakupy-w-stolicy/ Galerie handlowe]''' znajdują się głównie na peryferiach, ale też w centralnych dzielnicach – najbardziej centralnie położone są „Złote Tarasy” – obok Dworca Centralnego. Przy Rondzie Zgrupowania AK „Radosław” (powszechnie znanym jako Rondo Babka lub Rondo Radosława) znajduje się „Arkadia”, zaś przy Dworcu Wileńskim – „Galeria Wileńska”. W ścisłym centrum znajduje się też „Galeria Centrum” (dawniej „Domy Towarowe Centrum”) z licznymi sklepami odzieżowymi (przystanek „Centrum/Metro Centrum”). Na stacji metra „Centrum”, podobnie jak w wielu okolicznych przejściach podziemnych, mieści się też mały pasaż handlowy z licznymi księgarniami, sklepami odzieżowymi itp. Znaną handlową ulicą jest Chmielna, rozciągająca się między Galerią Centrum a Nowym Światem. Sam Nowy Świat jest raczej zagłębiem kawiarń, choć i tam można znaleźć sklepy.

== {{Gastronomia}} ==
=== Oszczędnie ===
'''Szybko''' – w całej Warszawie znaleźć można sporo punktów gastronomicznych oferujących „coś ciepłego”. Popularną przekąską jest kebab (7–10 zł), w podziemiach często kupić można podgrzewane kanapki. Dla wielbicieli bardziej „globalnych” smaków pozostają sieciowe klasyki – McDonald’s, Burger King, KFC i Pizza Hut, bogato rozsiane po całym mieście. W Warszawie jest jeszcze wiele barów mlecznych, lista znajduje się [https://warsawcity.info/bar-mleczny-warszawa/ tu], które są mleczne już tylko z nazwy, a kupić tam można pełnowartościowy smaczny obiad za niewielkie pieniądze, bo bary są dotowane z pieniędzy miasta. Lista znajduje się np. [http://www.gastronauci.pl/pl/restauracje/warszawa?kind=bar+mleczny tu] lub [http://www.warszawa.pl/stara/gastronomia/00100,000205.html tu].
Na dworcu PKS Warszawa Zachodnia przy poczekalni znajduje się lokal gastronomiczny oferujący &quot;kuchnię domową&quot; w cenie 10-15 zł za 2 dania.

'''Dla bardzo głodnych''' – jeśli chcemy zjeść naprawdę solidną porcję, a przy tym nie wykosztować się zbytnio, z pomocą przychodzą nam liczne małe baro-restauracje. Szczególnie pozytywna relacja cena-jakość-ilość jest w lokalach orientalnych, takich jak „Dudu” (Królewska / Marszałkowska) czy „Que Huong” (Plac Zbawiciela, lokal dwupoziomowy). Zestawy obiadowe można tam kupić w granicach 12 zł.

'''Nietypowo''' – w godzinach wieczorno-nocnych przy dawnym dworcu Warszawa Główna otwarty jest &quot;Barobus&quot;, w którym serwowane są godne polecenia dania barowe. Miejsce cieszy się dużą popularnością. W wakacje &quot;Barobus&quot; przenosi się nad morze.

'''Na słodko''' – w godzinach wieczorno-nocnych na skraju Parku Świętokrzyskiego (od strony stacji &quot;Metro Świętokrzyska&quot;) sprzedawane są smakowite wafle tortowe z nadzieniem kakaowym własnego wyrobu.

=== Umiarkowanie ===
* '''[http://www.uszwejka.pl/ Restauracja &quot;U Szwejka&quot;]''' – czeska gospoda przy Pl. Konstytucji.

=== Ekskluzywnie ===
W Warszawie mieszczą trzy restauracje wyróżnione gwiazdkami przez przewodnik Michelina:
* {{listing
| name = Nuta
| www = https://nuta.com.pl/
| adres = Plac Trzech Krzyży 10/14
| | telefon = +48 570 007 772
| email = info@nuta.com.pl
| fax = 
| dodatkowe informacje = Szefem kuchni jest Andrea Camastra, pochodzący z Puglii we Włoszech
}}
* {{listing
| name = Rozbrat 20
| www = https://rozbrat20.com.pl/
| adres = ul. Rozbrat 20
| telefon = +48 690 125 270
| email = biuro@rozbrat20.com.pl
| fax = 
| dodatkowe informacje = Szefem kuchni jest Bartosz Szymanek.
}}
* {{listing
| name = hub.praga
| www = https://hub-praga.pl/
| adres = ul. Jagiellońska 22/LU1
| telefon = +48 570 610 550
| email = hello@hub-praga.pl
| fax = 
| dodatkowe informacje = Szefem kuchni jest Witek Iwański.
}}

== {{Noclegi}} ==
=== Oszczędnie ===
* '''Hostel Fabryka''' (http://www.hostelfabryka.pl/) – hostel znajduje się w starej zabytkowej kamienicy w samym sercu warszawskiej Pragi, na ulicy 11 Listopada 22. Ceny od 30 zł za łóżko. Kawa, herbata, Wi-Fi bezpłatnie. Hostel czynny 24/7.

* '''Fest Hostel''' (http://www.festhostel.pl/) – hostel zlokalizowany tuż obok Krakowskiego Przedmieścia. Ceny kształtują się od 50 zł za osobę w pokoju 12-osobowym do 150 zł za pokój dwuosobowy. Śniadanie, ręcznik, kawa i herbata, dostęp do Wi-Fi – wliczone w cenę noclegu.

* '''Hostel Tamka''' (http://www.tamkahostel.pl/) – hostel znajduje się na Powiślu przy ulicy Tamka 30, niedaleko Krakowskiego Przedmieścia, Nowego Światu oraz ul. Świętokrzyskiej. Ceny od 50 zł w pokoju 12-osobowym do 130 w pokoju 1-osobowym (za osobę). Ceny poza głównym sezonem turystycznym są nieco niższe i kształtują się odpowiednio od 30 zł do 90 zł.

* '''Hostel Okidoki''' (http://okidoki.pl/oki-doki-city/) – hostel położony w centrum Warszawy, przy Placu Dąbrowskiego 3. Ceny kształtują się od 40 zł za osobę (w pokoju 8-osobowym) do około 75–110 zł za pokój 2-osobowy (w zależności czy ma łazienkę, czy wliczone jest śniadanie). Śniadanie można kupić za 10 zł, kawa i herbata dostępna jest w samoobsługowej kuchni za darmo.

* '''Wilson Hostel Warszawa''' (http://www.wilsonhostel.pl/) – pierwszy eko-hostel w Polsce. Położony na Żoliborzu przy stacji metra Plac Wilsona. Wszystkie pokoje są z łazienkami. To jedyny hostel z kapsułami sypialnymi w tej części świata. Ceny za łóżko to 79 PLN. Śniadanie wliczone w cenę, kawa i herbata jest za darmo.

* '''Botel''' (http://www.hotele-warszawa.eu/248,botel-hostel) – oferuje noclegi w centrum Warszawy, z pejzażem rzeki Wisły.

* '''Szkolne Schronisko Młodzieżowe nr 2 / Hostel Smolna''' (http://www.hostelsmolna30.pl) – hostel w centrum, przy ul. Smolnej 30, ceny od 40 zł za osobę, zniżki dla nauczycieli, studentów, grup zorganizowanych, Wi-Fi i kiosk internetowy za darmo, kuchnia do dyspozycji gości.

* Dizzy Daisy Hostel Riviera [http://www.warszawahostel.pl tanie noclegi w Warszawie] – hostel położony w centrum Warszawy, 10 minut autobusem od Dworca Centralnego. Oferuje pokoje 1-, 2- i 3-osobowe oraz miejsca w 6-osobowych dormitoriach. Ceny zaczynają się od 40 PLN za osobę. W cenę noclegu wliczony jest m.in. darmowy dostęp do Internetu.

* '''Puffa Hostel''' (http://www.noclegi-warszawa.com.pl) – położony jest w centrum Warszawy, 10 minut spacerem od Starego Miasta.

* '''[http://patchworkhostel.pl/ Patchwork Design Hostel]''' – Hostel o niecodziennym wystroju zlokalizowany w samym sercu kulturalno-rozrywkowym Warszawy, przy ul. Chmielnej. Udostępnia zarówno 1-3 osobowe pokoje prywatne, jak również 4-12 osobowe &quot;dormy&quot;. Dla gości dostępne są szafki bagażowe, Wi-Fi i kawiarenka internetowa, kuchnie samoobsługowe ze śniadaniem &quot;hostelowym&quot;, gry telewizyjne i planszowe, pralki i suszarki. Ceny od 35 zł.

* [https://meteor-turystyka.pl/noclegi,warszawa,0.html Warszawa – noclegi, hotele i apartamenty] – opisy, ceny, fotografie oraz dane teleadresowe

=== Umiarkowanie ===
* Hotel „Logos” (http://www.hotellogos.pl) – Wybrzeże Kościuszkowskie 31/33 (Powiśle). Położony tuż nad Wisłą, niedaleko Starego Miasta. Hotel oferuje 86 pokoi jednoosobowych oraz 51 pokoi dwuosobowych. Ceny – jednoosobowy z umywalką – 118 zł, dwuosobowy z umywalką 168. Wersja z łazienką – 209 zł za jednoosobowy i 268 za dwuosobowy. W cenę wliczone śniadanie. W piątki i soboty zniżki. Dojazd środkami komunikacji miejskiej: autobusem 185 do Wybrzeża Kościuszkowskiego, 118, 128, 155, 318 do ul. Dobrej, 175 i 180 do Nowego Światu, tramwajem 32, 24, 25 do Mostu Poniatowskiego.

* Hotel Portos – usytuowany przy Trakcie Królewskim, bezpośredni kontakt autobusowy z lotniskiem. Hotel oferuje 402 pokoje, wszystkie z łazienką, TV, radiem oraz telefonem. Ceny- pokój LUX- 169 zł od osoby, pokój STUDIO 180 zł od osoby.

* Hotel Rest (http://www.resthotel.pl) – Poznańska 33, Mory, powiat Warszawski Zachodni, oferuje 105 pokoi z łazienką, TV, radiem oraz telefonem, 6 sal konferencyjnych i salę balową, restaurację. Ceny – od 214 zł od osoby. W cenie noclegu śniadanie oraz wstęp do centrum SPA (sauna, siłownia, jacuzzi).

* [http://www.hotelmdm.com.pl Hotel MDM] – plac Konstytucji 1. Przestronne pokoje i ciekawe widoki z okien, dobra gastronomia. Ceny od 160 zł.

* [http://www.bookapart.com/pl/apartamenty-warszawa Apartamenty w Warszawie] – apartamenty do wynajęcia na doby, tygodnie, miesiące – możliwość rezerwacji noclegu w jednym z ponad 300 obiektów noclegowych w różnych dzielnicach Warszawy

=== Ekskluzywnie ===

== {{Bezpieczeństwo}} ==
Warszawa to jedno z bezpieczniejszych dużych miast na świecie, ale w niektórych rejonach trzeba uważać nocą.

== {{Porady}} ==
Oficjalna strona [https://um.warszawa.pl/ UM Warszawa]

Serwis z [https://warsawcity.info/ wydarzeniami w Warszawie]

== {{Kontakt}} ==
Miejska infolinia znajduje się pod numerem 19 115.

== {{Wyjazd}} ==

== {{Dalej}} ==
----

&lt;!-- Wycieczki po Warszawie Początek --&gt;
&lt;!-- Wersja: PL/1.0 --&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
{| cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;0&quot; width=&quot;80%&quot; style=&quot;border:2px solid #89a4d0&quot;
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color:#89a4d0; color:white;&quot;| '''Wycieczki po Warszawie'''
|-
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color:white; color:black;&quot;| [[Plik:Warszawa Śródmieście.png|left|30px|Mapa Warszawy]] [[Warszawa/Stare Miasto|Stare Miasto]] – [[Warszawa/Nowe Miasto|Nowe Miasto]] – [[Warszawa/Trakt Królewski|Trakt Królewski]]
|}&lt;/div&gt;
&lt;!-- Wycieczki Po Warszawie Koniec --&gt;

&lt;!-- Dzielnice Warszawy Początek --&gt;
&lt;!-- Wersja: PL/1.0 --&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
{| cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;0&quot; width=&quot;80%&quot; style=&quot;border:2px solid #fc1922&quot;
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color:#fc1922; color:#f3b927;&quot;| '''Dzielnice Warszawy'''
|-
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background-color:#f3b927; color:black;&quot;| [[Plik:Coat of arms of Warsaw.svg|left|30px|Herb Warszawy]] [[Warszawa/Bemowo|Bemowo]] – [[Warszawa/Białołęka|Białołęka]] – [[Warszawa/Bielany|Bielany]] – [[Warszawa/Mokotów|Mokotów]] – [[Warszawa/Ochota|Ochota]] – [[Warszawa/Praga-Północ|Praga-Północ]] – [[Warszawa/Praga-Południe|Praga-Południe]] – [[Warszawa/Rembertów|Rembertów]] – [[Warszawa/Śródmieście|Śródmieście]] – [[Warszawa/Targówek|Targówek]] – [[Warszawa/Ursus|Ursus]] – [[Warszawa/Ursynów|Ursynów]] – [[Warszawa/Wawer|Wawer]] – [[Warszawa/Wesoła|Wesoła]] – [[Warszawa/Wilanów|Wilanów]] – [[Warszawa/Włochy|Włochy]] – [[Warszawa/Wola|Wola]] – [[Warszawa/Żoliborz|Żoliborz]]
|}&lt;/div&gt;
&lt;!-- Dzielnice Warszawy Koniec --&gt;

== Przypisy ==
&lt;references /&gt;

{{Jest w|Województwo mazowieckie}}
{{Geomap|52.229|21.012}}
{{Atrybucja}}

[[Kategoria:Warszawa| ]]</text>
      <sha1>b2vq1vndb4ah2os9mnx62rj3j9hm94l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipodróże:GUS2Wiki</title>
    <ns>4</ns>
    <id>16196</id>
    <revision>
      <id>158248</id>
      <parentid>158043</parentid>
      <timestamp>2026-08-12T00:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alexis Jazz</username>
        <id>9635</id>
      </contributor>
      <comment>Updating gadget usage statistics from [[Special:GadgetUsage]] ([[phab:T121049]])</comment>
      <origin>158248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="id4xm72c7uynnup6chieqrxxgtfqqu9" xml:space="preserve">{{#ifexist:Project:GUS2Wiki/top|{{/top}}|This page provides a historical record of [[Special:GadgetUsage]] through its page history. To get the data in CSV format, see wikitext. To customize this message or add categories, create [[/top]].}}
Poniższe dane są kopią z pamięci podręcznej. Ostatnia aktualizacja odbyła się o 2026-08-10T09:05:44Z. W pamięci podręcznej {{PLURAL:5000|znajduje|znajdują|znajduje}} się maksymalnie {{PLURAL:5000|jeden wynik|5000 wyniki|5000 wyników}}.
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Gadżet !! data-sort-type=&quot;number&quot; | Liczba użytkowników !! data-sort-type=&quot;number&quot; | Użytkownicy aktywni
|-
|HotCat || 25 || 3
|-
|Navigation popups || 2 || 1
|-
|WikidataInfo || 15 || 2
|-
|heading-icons || 15 || 2
|-
|purge-tab || 8 || 1
|-
|replylinks || 14 || 2
|}
* [[Specjalna:Użycie gadżetów]]
* [[m:Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]]
&lt;!-- data in CSV format:
HotCat,25,3
Navigation popups,2,1
WikidataInfo,15,2
heading-icons,15,2
purge-tab,8,1
replylinks,14,2
--&gt;</text>
      <sha1>id4xm72c7uynnup6chieqrxxgtfqqu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tykocin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18329</id>
    <revision>
      <id>158243</id>
      <parentid>145969</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T16:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrzysztofPoplawski</username>
        <id>4279</id>
      </contributor>
      <comment>aktualizacja</comment>
      <origin>158243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27618" sha1="qihbsd67tvzyqwzjv6hcf2ygocltkvu" xml:space="preserve">{{Top-banner|Tykocin banner.jpg}}
{{Miasto infobox
|widok=Tykocin z lotu ptaka.jpg
|państwo=[[Polska]]
|region=[[Województwo podlaskie]]
|www=https://umtykocin.pl/
|kod pocztowy=16-080
}}

'''Tykocin''' to niewielkie podlaskie miasto położone nad [[w:Narew|Narwią]], około 30 km na zachód od [[Białystok|Białegostoku]]. Jest jednym z najciekawszych historycznych miasteczek Podlasia, z zachowanym barokowym układem urbanistycznym, zamkiem, zespołem klasztornym, kościołem oraz zabytkami dawnej społeczności żydowskiej. Tykocin jest również dobrym punktem wypadowym nad Narew, do Pentowa, Kiermus oraz [[Narwiański Park Narodowy|Narwiańskiego Parku Narodowego]].

[[Plik:Tykocin kosciol Sw Trojcy i pomnik.jpg|mały|Kościół Trójcy Przenajświętszej i pomnik Stefana Czarnieckiego]]
{{Mapframe |53.205556|22.770833|zoom=14|height=400|width=400|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,zobacz}}

== Historia ==
Miasto Tykocin zostało lokowane na prawie chełmińskim przez księcia mazowieckiego Janusza I w 1425 roku. Niedługo później książę Witold wcielił je do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Władca nadał okoliczne ziemie Gasztołdom, dzięki którym Tykocin zaczął się intensywnie rozwijać. Prowadzono akcję kolonizacyjną, ufundowano kościół, klasztor bernardynów i cerkiew oraz powstała gmina żydowska.

Po wygaśnięciu rodu Gasztołdów miasto stało się własnością monarszą, a Zygmunt II August ustanowił tu starostwo i nakazał rozbudowę zamku, który pełnił funkcje rezydencji, skarbca i fortecy. Tykocin leżał przy ważnym trakcie prowadzącym w kierunku Litwy i [[Wilno|Wilna]].

W XVII wieku miasto dotknęły epidemie i wojny. W czasie potopu szwedzkiego zamek został zajęty przez wojska szwedzkie, a okolice stały się miejscem działań wojennych. W XVIII wieku rozwój miasta wspierał Jan Klemens Branicki. Z jego inicjatywy przebudowano układ urbanistyczny, powstał kościół Trójcy Przenajświętszej i wzniesiono nowy zespół klasztorny.

W 1795 roku, w wyniku trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej, Tykocin znalazł się w zaborze pruskim. Po pokoju w [[Sowieck|Tylży]] od 1807 roku należał do Księstwa Warszawskiego, a od 1815 roku do Królestwa Polskiego. W 1831 roku w pobliżu miasta doszło do walk powstania listopadowego.

Przed II wojną światową znaczną część mieszkańców Tykocina stanowili Żydzi. W czasie okupacji niemieckiej społeczność żydowska miasta została wymordowana, przede wszystkim podczas masowej egzekucji w pobliskim lesie w Łopuchowie w sierpniu 1941 roku. Tykocin utracił prawa miejskie w 1950 roku i odzyskał je w 1992 roku.

== Dojazd ==

=== Pociągiem ===
Tykocin nie posiada stacji kolejowej. Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w [[w:Knyszyn|Knyszynie]], około 17 km od miasta. Zatrzymują się tam pociągi regionalne kursujące m.in. w kierunku [[Białystok|Białegostoku]] i [[Ełk|Ełku]].

Dla turystów przyjeżdżających z dalszych części Polski znacznie wygodniejszym punktem przesiadkowym jest '''Białystok'''. {{Listing
|type = go
|name = Stacja kolejowa Białystok
|lat = 53.13391
|long = 23.13596
|adres = ul. Kolejowa 5, 15-701 Białystok
|www = https://portalpasazera.pl/KatalogiStacji?stacja=Białystok
|wskazówki = Główny dworzec kolejowy Białegostoku.
|dodatkowe informacje = W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się dworzec autobusowy PKS Nova, z którego można kontynuować podróż do Tykocina. Przejście pomiędzy dworcami zajmuje kilka minut.
}}

{{Listing
|type = go
|name = Dworzec Autobusowy PKS Nova w Białymstoku
|lat = 53.1329
|long = 23.1372
|adres = ul. Bohaterów Monte Cassino 8, 15-873 Białystok
|www = https://pksnova.pl/
|wskazówki = Obok dworca kolejowego Białystok.
|dodatkowe informacje = Punkt przesiadkowy na regularne autobusy PKS Nova do Tykocina oraz na wakacyjną linię „Turystyczna Ósemka”.
}}

Dzięki sąsiedztwu obu dworców możliwy jest wygodny wariant podróży: '''pociąg do Białegostoku → przejście pieszo na dworzec autobusowy → autobus do Tykocina'''.

=== Autobusem ===
Regularne połączenia autobusowe pomiędzy [[Białystok|Białymstokiem]] a Tykocinem obsługuje [[w:Podlaska Komunikacja Samochodowa Nova|PKS Nova]]. Kursy odbywają się kilka razy dziennie, jednak rozkład zmienia się, dlatego przed podróżą najlepiej sprawdzić aktualne połączenie na [https://pksnova.pl/ stronie przewoźnika].

==== Turystyczna Ósemka ====
W okresie wakacyjnym dodatkową możliwością dojazdu jest '''[https://turystyczna8.podlaskie.travel/ Turystyczna Ósemka]''' – regionalna linia autobusowa typu ''hop-on, hop-off'', łącząca najważniejsze atrakcje turystyczne województwa podlaskiego.

W sezonie 2026 Tykocin znajduje się na zachodniej pętli A1:
:''[[Białystok]] – Pomigacze – Turośń Kościelna – Kurowo – '''Tykocin''' – [[Choroszcz]] – Białystok''.

Autobusy rozpoczynają trasę na Dworcu Autobusowym PKS Nova w Białymstoku. W sezonie 2026 linia kursuje od 2 lipca do 30 sierpnia, w czwartki, piątki, soboty i niedziele. Odjazdy pętli A1 z Białegostoku zaplanowano na 9:00, 12:30 i 15:00.

Bilet jest dzienny i umożliwia wielokrotne wysiadanie i ponowne wsiadanie na przystankach trasy. Dostępne są również bilety z miejscem na rower; liczba miejsc rowerowych jest ograniczona, dlatego warto kupić bilet wcześniej.

=== Samochodem ===
{{trasy|biernik=Tykocin|
{{trasy/wiersz
| symbol     = {{trasy/symbol|PL-W|671}}
| kierunekl  = N
| dużel      = [[w:Knyszyn|Knyszyn]]
| małel      = [[w:Krypno Kościelne|Krypno Kościelne]]
| kierunekp  = S
| dużep      = [[w:Sokoły (powiat wysokomazowiecki)|Sokoły]]
| małep      = [[w:Jeżewo Stare|Jeżewo Stare]]
}}
}}

Do Tykocina można również łatwo dojechać z drogi ekspresowej S8 przez węzeł Tykocin. Z Białegostoku podróż samochodem zajmuje zwykle około pół godziny.

=== Rowerem ===
Tykocin jest bardzo dobrym celem wycieczki rowerowej. Przez miasto i jego okolice przebiegają znakowane szlaki rowerowe, w tym '''Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo''', '''Podlaski Szlak Bociani''' oraz '''Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego'''.

Odcinek Green Velo umożliwia m.in. dojazd od strony Jeżewa Starego, Rzędzian i okolic Białegostoku. Tykocin jest również dobrym punktem rozpoczęcia krótszych wycieczek do Pentowa i Kiermus.

W sezonie wakacyjnym rower można zabrać również do autobusu „Turystycznej Ósemki”, po zakupieniu biletu obejmującego przewóz roweru.

== Poruszanie się ==
Historyczne centrum Tykocina jest niewielkie i najlepiej zwiedzać je pieszo. Od Wielkiej Synagogi do placu Czarnieckiego jest około 500 m, a z rynku do zamku nieco ponad kilometr.

Samochód nie jest potrzebny podczas zwiedzania centrum. Przydaje się natomiast przy wycieczkach do Kiermus, Narwiańskiego Parku Narodowego czy Biebrzańskiego Parku Narodowego.

Rower jest szczególnie wygodny przy zwiedzaniu okolic. Pentowo znajduje się około 1,5 km od Tykocina na przebiegu jednej z popularnych tras rowerowych, a Kiermusy około 4–5 km od centrum.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Tykocin, Zespół zamku, przed 1469, KsP.jpg|mały|prawo|Zamek w Tykocinie]]
[[Plik:2013 Interior of the Great Synagogue in Tykocin - 34.jpg|mały|prawo|Wnętrze Wielkiej Synagogi]]
[[Plik:Tykocin - klasztor bernardynow - ndx - 01.JPG|mały|prawo|Zespół klasztorny Bernardynów]]

* {{Listing
|name = Zamek w Tykocinie
|type = see
|lat = 53.21310972902754
|long = 22.770608018655132
|www = https://zamekwtykocinie.pl/
|adres = ul. Puchalskiego 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Na północnym brzegu Narwi, około 1 km od rynku.
|image = Tykocin_Castle.jpg
|telefon = +48 85 718 73 72
|wikidata = Q935774
|wikipedia = Zamek_w_Tykocinie
|dodatkowe informacje = Odbudowany zamek królewski. W obiekcie działają muzeum, restauracja i hotel. Z dziedzińca i wieży rozciąga się widok na dolinę Narwi.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Wielka Synagoga w Tykocinie
|lat = 53.20555
|long = 22.76696
|www = https://muzeumpodlaskie.pl/oddzialy/muzeum-w-tykocinie/
|adres = ul. Kozia 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki = W dawnej żydowskiej części miasta, kilka minut pieszo od placu Czarnieckiego.
|image = Synagoga_w_Tykocinie_1.jpg
|wikidata = Q935775
|wikipedia = Wielka_Synagoga_w_Tykocinie
|telefon = +48 509 336 597
|email = synagoga@muzeum.bialystok.pl
|dodatkowe informacje = Jedna z najważniejszych zachowanych synagog barokowych w Polsce. W budynku mieści się część Muzeum w Tykocinie. Szczególnie interesujące są wnętrze, bima i hebrajskie inskrypcje na ścianach.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Dom Talmudyczny
|lat = 53.20658
|long = 22.76678
|www = https://muzeumpodlaskie.pl/oddzialy/muzeum-w-tykocinie/
|adres = ul. Kozia, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Bezpośrednio przy Wielkiej Synagodze.
|image = Wielka_Synagoga_i_Dom_Talmudyczny_(Mała_Synagoga).jpg
|wikipedia = Mała Synagoga w Tykocinie
|telefon = +48 509 336 597
|email = synagoga@muzeum.bialystok.pl
|dodatkowe informacje = Dawny bejt midrasz, nazywany również Małą Synagogą. Obecnie część Muzeum w Tykocinie z wystawą poświęconą historii miasta.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Plac Stefana Czarnieckiego
|lat = 53.2077
|long = 22.7732
|adres = plac Stefana Czarnieckiego, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Historyczne centrum miasta.
|image = Tykocin_z_lotu_ptaka.jpg
|dodatkowe informacje = Rozległy barokowy rynek otoczony zabytkową zabudową. Jego główną dominantą jest kościół Trójcy Przenajświętszej, a w centrum stoi pomnik Stefana Czarnieckiego.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Pomnik Stefana Czarnieckiego
|lat = 53.2076
|long = 22.7733
|adres = plac Stefana Czarnieckiego
|wskazówki = W centrum rynku.
|dodatkowe informacje = Jeden z charakterystycznych elementów Tykocina i ważny punkt orientacyjny podczas zwiedzania miasta.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Kościół Trójcy Przenajświętszej
|lat = 53.2071
|long = 22.7749
|adres = plac Stefana Czarnieckiego 10, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Wschodnia pierzeja rynku.
|image = Tykocin,_Kościół_Świętej_Trójcy_w_Tykocinie,_KsP.jpg
|wikidata = Q935777
|wikipedia = Kościół Świętej Trójcy w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Monumentalna późnobarokowa świątynia z XVIII wieku, tworząca wraz z dwiema wieżami i arkadowymi skrzydłami charakterystyczne zamknięcie placu Czarnieckiego.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Alumnat
|lat = 53.2081598097629
|long = 22.773927948679948
|www = http://alumnat.eu/
|adres = ul. Poświętna 1, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Nad Narwią, obok kościoła i placu Czarnieckiego.
|image = Hotel_Alumnat_Tykocin.jpg
|wikidata = Q935778
|wikipedia = Alumnat – Zakład Dla Inwalidów Wojennych w Tykocinie
|telefon = +48 600 941 351
|dodatkowe informacje = Zabytkowy XVII-wieczny zakład dla weteranów wojennych, jeden z najbardziej charakterystycznych budynków miasta.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Zespół Klasztorny Bernardynów
|lat = 53.20366
|long = 22.77139
|adres = ul. Klasztorna, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Około 500 m na południe od placu Czarnieckiego.
|image = Tykocin_-_klasztor_bernardynow_-_ndx_-_01.JPG
|wikipedia = Zespół Klasztorny Bernardynów w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Rozległy późnobarokowy zespół klasztorny wzniesiony w XVIII wieku. Wspólnie z kościołem, synagogami i zamkiem należy do najważniejszych zabytków Tykocina.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Wiatrak koźlak
|lat = 53.204197
|long = 22.778950
|wskazówki = Przy wschodniej części miasta.
|wikidata = Q935784
|wikipedia = Wiatrak koźlak w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Zabytkowy drewniany wiatrak typu koźlak z 1887 roku.
}}

[[Plik:Tykocin - cmentarz żydowski - ndx - 3.JPG|mały|prawo|Cmentarz żydowski w Tykocinie]]

* {{Listing
|type = see
|name = Cmentarz żydowski
|lat = 53.20453
|long = 22.75847
|adres = ul. Holendry, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Na zachodnim krańcu miasta, około 1 km od Wielkiej Synagogi.
|image = Tykocin_-_cmentarz_żydowski_-_ndx_-_3.JPG
|wikidata = Q935785
|wikipedia = Cmentarz żydowski w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Jeden z najstarszych cmentarzy żydowskich w Polsce, założony w XVI wieku. Zachowała się część dawnych macew.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Bulwar nad Narwią
|lat = 53.2084
|long = 22.7731
|wskazówki = Wzdłuż południowego brzegu Narwi w centrum Tykocina, w pobliżu Alumnatu i mostu.
|image = 2013_Bridge_over_Narew_in_Tykocin_-_05.jpg
|dodatkowe informacje = Pieszo-rowerowa ścieżka rekreacyjno-edukacyjna nad Narwią o długości około 730 m. Wyposażona jest w ławki, oświetlenie i tablice edukacyjne. To jedno z najlepszych miejsc na spokojny spacer, obserwację rzeki i fotografowanie panoramy Tykocina.
}}

== Co robić ==

=== Spacer po Tykocinie ===
Najważniejsze zabytki można zobaczyć podczas kilkukilometrowego spaceru. Dobrym punktem rozpoczęcia jest plac Czarnieckiego.

Proponowana trasa:
# '''Plac Stefana Czarnieckiego''' i pomnik hetmana.
# '''Kościół Trójcy Przenajświętszej'''.
# '''Alumnat'''.
# '''Bulwar nad Narwią''' i zabytkowy most.
# '''Zamek w Tykocinie'''.
# Powrót przez centrum do dawnej dzielnicy żydowskiej.
# '''Wielka Synagoga'''.
# '''Dom Talmudyczny'''.
# '''Cmentarz żydowski'''.
# '''Zespół Klasztorny Bernardynów'''.

Całość można przejść spokojnym tempem w kilka godzin, przeznaczając dodatkowy czas na zwiedzanie zamku i muzeum w synagodze.

=== Nad Narwią ===
[[Plik:2013 Bridge over Narew in Tykocin - 05.jpg|mały|Narew i most w Tykocinie]]

* {{Listing
|type = do
|name = FlisakPark Tykocin – Muzeum Narwi i rejsy
|lat = 53.20759
|long = 22.76653
|www = https://www.facebook.com/flisakparktykocin/
|adres = ul. Browarna 17, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Nad Narwią, na zachód od historycznego centrum.
|telefon = +48 505 725 160
|dodatkowe informacje = Przystań turystyczna związana z Narwią. W sezonie organizowane są rejsy tramwajem wodnym „Malinka”; działa również niewielkie Muzeum Narwi. Terminy rejsów zależą od sezonu i poziomu wody.
}}

Bulwar i przystań pozwalają zobaczyć Tykocin od strony Narwi. Dolina rzeki jest również atrakcyjna dla obserwatorów ptaków i fotografów przyrody.

=== Turystyka rowerowa ===
Tykocin leży w jednym z najciekawszych obszarów turystyki rowerowej na Podlasiu. Teren jest w większości płaski, dzięki czemu większość tras nie wymaga dużego doświadczenia.

==== Green Velo ====
Przez Tykocin przebiega '''[https://greenvelo.pl/ Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo]'''. Szlak łączy miasto m.in. z Jeżewem Starym, Rzędzianami oraz siecią tras prowadzących w kierunku Białegostoku i Narwiańskiego Parku Narodowego.

Odcinek z Tykocina w kierunku Jeżewa Starego jest wspólny z fragmentem Obwodnicy Rowerowej Narwiańskiego Parku Narodowego.

==== Tykocin – Pentowo – Kiermusy ====
Jedna z najlepszych krótkich wycieczek z miasta:
:''Tykocin → Pentowo → Kiermusy → Tykocin''.

Odległości są niewielkie:
* Tykocin – Pentowo: około 1,5 km,
* Pentowo – Kiermusy: około 3 km,
* Kiermusy – Tykocin: około 4–5 km.

Trasę można połączyć ze zwiedzaniem Europejskiej Wsi Bocianiej, Kiermus i doliny Narwi.

==== Pętla „Ku granicy dawnej Polski” ====
Oznakowana częściowo trasa wycieczkowa o długości około 29 km:
:''Jeżewo Stare → Tykocin → Pentowo → Kiermusy → Nieciecie → Łopuchowo → Zawady → Jeżewo Stare''.

Na trasie znajdują się zabytki Tykocina, Europejska Wieś Bociania, Kiermusy, krajobrazy doliny Narwi i niewielkie podlaskie miejscowości. Trasę można rozpocząć również w Tykocinie.

==== Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego ====
Dłuższa, znakowana na niebiesko trasa o długości około 87 km:
:''[[Choroszcz]] → węzeł Tykocin → Tykocin → Kurowo → Łapy → Suraż → Turośń Dolna → Choroszcz''.

Trasa prowadzi przede wszystkim drogami asfaltowymi. Między Tykocinem i Jeżewem Starym pokrywa się ze szlakiem Green Velo. Jest dobrą propozycją na całodniową wycieczkę dla bardziej doświadczonych rowerzystów.

==== Podlaski Szlak Bociani ====
Przez okolice Tykocina przebiega również '''[https://podlaskie.travel/trasy-rowerowe/podlaski-szlak-bociani Podlaski Szlak Bociani]''', oznakowany kolorem czerwonym. Cała trasa ma ponad 400 km i prowadzi przez dużą część województwa podlaskiego. W rejonie Tykocina łączy m.in. okolice Pentowa, miasta i doliny Narwi.

To dobra trasa dla osób zainteresowanych przyrodą, obserwacją ptaków i fotografią.

== Najbliższe okolice ==

=== Pentowo i Kiermusy ===
[[Plik:Pentowo - European stork village - 11.jpg|mały|Wieża obserwacyjna w Pentowie]]

* {{Listing
|type = see
|name = Dwór Pentowo – Europejska Wieś Bociania
|lat = 53.206724
|long = 22.737604
|www = https://www.pentowo.pl/
|adres = Kolonia Kaczorowo 39, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Około 1,5–2 km na zachód od Tykocina; łatwy dojazd rowerem.
|image = Pentowo_-_European_stork_village_-_11.jpg
|telefon = +48 505 929 925
|dodatkowe informacje = Ponadstuletni dwór nad starorzeczem Narwi oraz Europejska Wieś Bociania. Na terenie posiadłości znajdują się liczne gniazda bociana białego i wieże obserwacyjne. Najciekawiej jest w sezonie obecności bocianów.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Kiermusy – Dworek nad Łąkami
|lat = 53.203888
|long = 22.710352
|www = https://kiermusy.com.pl/
|adres = Kiermusy 12, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Około 4–5 km na zachód od Tykocina; dogodny dojazd rowerem.
|telefon = +48 501 607 566
|email = promocja@kiermusy.com.pl
|dodatkowe informacje = Kompleks turystyczny nawiązujący stylistyką do dawnego dworu szlacheckiego. Działa tu Karczma Rzym i baza noclegowa. Kiermusy można łatwo połączyć w jednej wycieczce z Pentowem.
}}

=== Parki narodowe ===
[[Plik:Narwiański Park Narodowy Waniewo.jpg|mały|Narwiański Park Narodowy]]

* {{Listing
|type = see
|name = Narwiański Park Narodowy
|www = https://npn.gov.pl/
|adres = Kurowo 10, 18-204 Kobylin-Borzymy
|wskazówki = Na południowy wschód od Tykocina. Do Kurowa prowadzi również Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego.
|image = Narwiański_Park_Narodowy_01.jpg
|wikipedia = Narwiański Park Narodowy
|telefon = +48 85 718 14 17
|dodatkowe informacje = Park chroniący wielokorytową dolinę Narwi. Najważniejsze atrakcje to rozlewiska, kładki, punkty obserwacyjne, spływy kajakowe i siedziba parku w zabytkowym dworze w Kurowie.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Biebrzański Park Narodowy
|www = https://bbpn.gov.pl/
|adres = Osowiec-Twierdza 8, 19-110 Goniądz
|wskazówki = Dalsza wycieczka na północ od Tykocina; najlepiej samochodem lub rowerem w ramach dłuższej wyprawy.
|image = Biebrzański_Park_Narodowy_01.jpg
|wikipedia = Biebrzański Park Narodowy
|telefon = +48 85 738 30 00
|dodatkowe informacje = Największy park narodowy w Polsce, chroniący rozległe Bagna Biebrzańskie. Szczególnie interesujący dla obserwatorów ptaków i dzikiej przyrody.
}}

Inne miejsca warte odwiedzenia:
* [[Choroszcz]] – pałac Branickich i park, możliwość połączenia wycieczki z trasą rowerową Narwiańskiego Parku Narodowego,
* [[Knyszyn]] – niewielkie historyczne miasto na północny wschód od Tykocina,
* Strękowa Góra – punkt widokowy nad doliną Narwi i okolice początku Carskiej Drogi.

== Zakupy ==

* {{Listing 
|type = buy 
|name = Delikatesy Smak
|lat = 53.20743152315896
|long = 22.770969353352307
|adres = ul. Złota 1, 16-080 Tykocin 
|wskazówki = W centrum miasta.
|dodatkowe informacje = Sklep spożywczy przydatny podczas krótkiego pobytu i wycieczek rowerowych.
}}

* {{Listing 
|type = buy 
|name = Lewiatan 
|lat = 53.207035 
|long = 22.768034 
|adres = ul. Sokołowska 1, 16-080 Tykocin 
|wskazówki = W centrum miasta.
|dodatkowe informacje = Sklep spożywczy.
}}

== Gastronomia ==

* {{listing
|name=Dom pod Czarnym Bocianem
|type=eat
|lat=53.20823753617558
|long=22.775910645360636
|www=https://www.czarnybocian.pl/polski.php
|adres=ul. Poświętna 16, 16-080 Tykocin
|wskazówki=nad Narwią, blisko rynku
|telefon=+48 85 718 16 14
|dodatkowe informacje=Restauracja i obiekt noclegowy w zabytkowej części miasta.
}}

* {{listing
|name=Restauracja Tejsza
|type=eat
|lat=53.20656
|long=22.76674
|www=https://www.facebook.com/Restauracja-Tejsza-120402841324444/
|adres=ul. Kozia 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy kompleksie Wielkiej Synagogi i Domu Talmudycznego
|dodatkowe informacje=Restauracja kojarzona przede wszystkim z kuchnią żydowską i regionalną.
}}

* {{listing
|name=Restauracja Zamkowa
|type=eat
|lat=53.21310932756459
|long=22.770604240711428
|www=https://zamekwtykocinie.pl/
|adres=ul. Puchalskiego 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w Zamku w Tykocinie
|telefon=+48 85 718 73 72
|email=biuro@zamekwtykocinie.pl
|dodatkowe informacje=Restauracja działająca w kompleksie zamkowym.
}}

* {{listing
|name=Alumnat
|type=eat
|lat=53.208250329934415
|long=22.77373624496222
|www=http://alumnat.eu/
|adres=ul. Poświętna 1, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy Narwi i placu Czarnieckiego
|telefon=+48 600 941 351
|dodatkowe informacje=Restauracja w zabytkowym Alumnacie.
}}

* {{listing
|name=Opowieści z Narwi
|type=eat
|lat=53.20734
|long=22.773216
|adres=pl. Stefana Czarnieckiego 9, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w historycznym centrum
|telefon=660 191 251
|email=tykocinski@o2.pl
|dodatkowe informacje=Restauracja w pobliżu rynku i Narwi.
}}

* {{listing
|name=Karczma Rzym
|type=eat
|lat=53.203888
|long=22.710352
|www=https://kiermusy.com.pl/
|adres=Kiermusy 12, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w Kiermusach, około 4–5 km od Tykocina
|telefon=501 607 566
|email=karczmarzym@kiermusy.com.pl
|dodatkowe informacje=Restauracja specjalizująca się w kuchni polskiej i regionalnej, urządzona w stylu nawiązującym do tradycji szlacheckiej.
}}

* {{listing
|name=Villa Regent
|type=eat
|lat=53.20696
|long=22.76783
|www=https://villaregent.eu/
|adres=ul. Sokołowska 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w pobliżu dawnej dzielnicy żydowskiej
|dodatkowe informacje=Restauracja i obiekt noclegowy.
}}

* {{listing
|name=Zapiekanki
|type=eat
|lat=53.2068
|long=22.7745
|adres=ul. Klasztorna 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w centrum
|dodatkowe informacje=Bar z przekąskami.
}}

* {{listing
|name=Narwianka – Bar na Wodzie
|type=eat
|lat=53.20759
|long=22.76653
|adres=ul. Browarna 17, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na terenie FlisakParku nad Narwią
|telefon=505 725 160
|dodatkowe informacje=Sezonowy bar nad rzeką, w sąsiedztwie przystani i rejsów „Malinką”.
}}

* {{listing
|name=Tykocin Bistro
|type=eat
|lat=53.2067
|long=22.7744
|www=https://www.facebook.com/tykocinbistro/
|adres=plac Stary Rynek 8, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w centrum miasta
|telefon=574 808 685
|dodatkowe informacje=Bistro.
}}

== Wydarzenia ==

* {{Listing
|type = do
|name = Dni Tykocina
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Tykocin
|wskazówki = Zwykle odbywają się na początku lata.
|dodatkowe informacje = Jedna z największych cyklicznych imprez miejskich, obejmująca koncerty, wydarzenia rodzinne i prezentacje lokalnych organizacji. Termin kolejnej edycji należy sprawdzić w kalendarzu Portu Kultury.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Tykocińska Biesiada Miodowa
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = plac przy ul. Klasztornej, Tykocin
|wskazówki = Odbywa się zwykle w sierpniu.
|dodatkowe informacje = Duża impreza poświęcona pszczelarstwu, miodom i produktom regionalnym, połączona z kiermaszem, gastronomią i koncertami. W 2026 roku odbywa się XXVII edycja.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Szturm Zamku w Tykocinie i wydarzenia rekonstrukcyjne
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Tykocin
|wskazówki = Terminy zmieniają się w kolejnych latach.
|dodatkowe informacje = Widowiska i obozy rekonstrukcyjne nawiązujące do XVII-wiecznej historii miasta, z udziałem grup rekonstrukcyjnych, pokazami dawnego uzbrojenia i życia obozowego.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Jarmark Staroci w Kiermusach
|lat = 53.203888
|long = 22.710352
|www = https://kiermusy.com.pl/
|adres = Kiermusy 12, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Zwykle w pierwszą niedzielę miesiąca; przed przyjazdem warto sprawdzić aktualny termin.
|telefon = 501 607 566
|email = promocja@kiermusy.com.pl
|dodatkowe informacje = Duży regionalny targ staroci, antyków, rękodzieła i przedmiotów kolekcjonerskich.
}}

== Noclegi ==
[[Plik:Hotel Alumnat Tykocin.jpg|mały|Hotel w zabytkowym Alumnacie]]
[[Plik:Pisłudskiego Street in Tykocin, close to the Great Synagogue.jpg|mały|Villa Regent w dawnej dzielnicy żydowskiej]]

* {{listing
|name=Dom pod Czarnym Bocianem
|type=sleep
|lat=53.20823753617558
|long=22.775910645360636
|www=https://www.czarnybocian.pl/polski.php
|adres=ul. Poświętna 16, 16-080 Tykocin
|wskazówki=nad Narwią, w pobliżu rynku
|telefon=+48 85 718 16 14
|dodatkowe informacje=Pokoje w historycznej części miasta.
}}

* {{listing
|name=Pensjonat Austeria u Augusta
|type=sleep
|lat=53.20723406828596
|long=22.773289288229396
|www=http://www.austeria.tiu.pl/
|adres=pl. Czarnieckiego 11, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy rynku
|dodatkowe informacje=Pokoje w samym historycznym centrum.
}}

* {{listing
|name=Alumnat
|type=sleep
|lat=53.20807091278447
|long=22.77400620244861
|www=http://alumnat.eu/
|adres=ul. Poświętna 1, 16-080 Tykocin
|wskazówki=nad Narwią i przy placu Czarnieckiego
|telefon=+48 600 941 351
|dodatkowe informacje=Noclegi w jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Tykocina.
}}

* {{listing
|name=Komoda Tykocin
|type=sleep
|lat=53.20756494384301
|long=22.78816125053531
|adres=ul. 11 Listopada 56, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na wschód od historycznego centrum
|telefon=+48 728 488 576
|dodatkowe informacje=Apartamenty z dostępem do ogrodu.
}}

* {{listing
|name=Przystanek Tykocin
|type=sleep
|lat=53.20578758152479
|long=22.77368449242483
|www=https://przystanektykocin.pl/
|adres=ul. Choroszczańska 25, 16-080 Tykocin
|wskazówki=około 200 m od historycznego centrum
|dodatkowe informacje=Całoroczne domki gościnne i apartamenty.
}}

* {{listing
|name=Kurnik Polski
|type=sleep
|lat=53.173160962988256
|long=22.775936150704904
|www=http://kurnikpolski.com/
|adres=Kolonia Nowe Miasto 10, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na południe od miasta, w spokojnej okolicy
|telefon=+48 601 955 795
|dodatkowe informacje=Pokoje 2-, 3- i 4-osobowe z łazienkami.
}}

* {{listing
|name=Domek Wiejski
|type=sleep
|lat=53.20395677297963
|long=22.773058171932593
|www=https://www.facebook.com/p/Domek-wiejski-w-Tykocinie-100083271236275/
|adres=ul. Klasztorna 5, 16-080 Tykocin
|wskazówki=blisko centrum
|telefon=+48 698 691 122
|dodatkowe informacje=Pokoje w drewnianym domu.
}}

== Informacje turystyczne ==
[[Plik:Tykocin, Złota 2, KsP 01.jpg|mały|prawo|Budynek Portu Kultury i Punktu Informacji Turystycznej]]

* {{listing
|type=contact
|name=Punkt Informacji Turystycznej w Porcie Kultury
|lat=53.20733
|long=22.771212
|www=https://kulturatykocin.pl/turystyka/
|adres=ul. Złota 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy placu Czarnieckiego
|telefon=+48 85 718 16 06
|dodatkowe informacje=Informacje o zwiedzaniu miasta, wydarzeniach, atrakcjach Tykocina i okolic oraz usługach przewodnickich.
}}

Aktualne informacje o imprezach organizowanych w mieście publikuje [https://kulturatykocin.pl/kalendarz-wydarzen/ kalendarz wydarzeń Portu Kultury].

{{Jest w|Powiat białostocki}}

[[Kategoria:Województwo podlaskie]]</text>
      <sha1>qihbsd67tvzyqwzjv6hcf2ygocltkvu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158244</id>
      <parentid>158243</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T16:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrzysztofPoplawski</username>
        <id>4279</id>
      </contributor>
      <comment>aktualizacja</comment>
      <origin>158244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34239" sha1="sx0enwayc6g3x7wgadipel84qqrh8zd" xml:space="preserve">{{Top-banner|Tykocin banner.jpg}}
{{Miasto infobox
|widok=Tykocin z lotu ptaka.jpg
|państwo=[[Polska]]
|region=[[Województwo podlaskie]]
|www=https://umtykocin.pl/
|kod pocztowy=16-080
}}

'''Tykocin''' to niewielkie podlaskie miasto położone nad [[w:Narew|Narwią]], około 30 km na zachód od [[Białystok|Białegostoku]]. Jest jednym z najciekawszych historycznych miasteczek Podlasia, z zachowanym barokowym układem urbanistycznym, zamkiem, zespołem klasztornym, kościołem oraz zabytkami dawnej społeczności żydowskiej. Tykocin jest również dobrym punktem wypadowym nad Narew, do Pentowa, Kiermus oraz [[Narwiański Park Narodowy|Narwiańskiego Parku Narodowego]].

[[Plik:Tykocin kosciol Sw Trojcy i pomnik.jpg|mały|Kościół Trójcy Przenajświętszej i pomnik Stefana Czarnieckiego]]
{{Mapframe |53.205556|22.770833|zoom=14|height=400|width=400|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,zobacz}}

== Historia ==
Miasto Tykocin zostało lokowane na prawie chełmińskim przez księcia mazowieckiego Janusza I w 1425 roku. Niedługo później książę Witold wcielił je do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Władca nadał okoliczne ziemie Gasztołdom, dzięki którym Tykocin zaczął się intensywnie rozwijać. Prowadzono akcję kolonizacyjną, ufundowano kościół, klasztor bernardynów i cerkiew oraz powstała gmina żydowska.

Po wygaśnięciu rodu Gasztołdów miasto stało się własnością monarszą, a Zygmunt II August ustanowił tu starostwo i nakazał rozbudowę zamku, który pełnił funkcje rezydencji, skarbca i fortecy. Tykocin leżał przy ważnym trakcie prowadzącym w kierunku Litwy i [[Wilno|Wilna]].

W XVII wieku miasto dotknęły epidemie i wojny. W czasie potopu szwedzkiego zamek został zajęty przez wojska szwedzkie, a okolice stały się miejscem działań wojennych. W XVIII wieku rozwój miasta wspierał Jan Klemens Branicki. Z jego inicjatywy przebudowano układ urbanistyczny, powstał kościół Trójcy Przenajświętszej i wzniesiono nowy zespół klasztorny.

W 1795 roku, w wyniku trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej, Tykocin znalazł się w zaborze pruskim. Po pokoju w [[Sowieck|Tylży]] od 1807 roku należał do Księstwa Warszawskiego, a od 1815 roku do Królestwa Polskiego. W 1831 roku w pobliżu miasta doszło do walk powstania listopadowego.

Przed II wojną światową znaczną część mieszkańców Tykocina stanowili Żydzi. W czasie okupacji niemieckiej społeczność żydowska miasta została wymordowana, przede wszystkim podczas masowej egzekucji w pobliskim lesie w Łopuchowie w sierpniu 1941 roku. Tykocin utracił prawa miejskie w 1950 roku i odzyskał je w 1992 roku.

== Dojazd ==

=== Pociągiem ===
Tykocin nie posiada stacji kolejowej. Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w [[w:Knyszyn|Knyszynie]], około 17 km od miasta. Zatrzymują się tam pociągi regionalne kursujące m.in. w kierunku [[Białystok|Białegostoku]] i [[Ełk|Ełku]].

Dla turystów przyjeżdżających z dalszych części Polski znacznie wygodniejszym punktem przesiadkowym jest '''Białystok'''. {{Listing
|type = go
|name = Stacja kolejowa Białystok
|lat = 53.13391
|long = 23.13596
|adres = ul. Kolejowa 5, 15-701 Białystok
|www = https://portalpasazera.pl/KatalogiStacji?stacja=Białystok
|wskazówki = Główny dworzec kolejowy Białegostoku.
|dodatkowe informacje = W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się dworzec autobusowy PKS Nova, z którego można kontynuować podróż do Tykocina. Przejście pomiędzy dworcami zajmuje kilka minut.
}}

{{Listing
|type = go
|name = Dworzec Autobusowy PKS Nova w Białymstoku
|lat = 53.1329
|long = 23.1372
|adres = ul. Bohaterów Monte Cassino 8, 15-873 Białystok
|www = https://pksnova.pl/
|wskazówki = Obok dworca kolejowego Białystok.
|dodatkowe informacje = Punkt przesiadkowy na regularne autobusy PKS Nova do Tykocina oraz na wakacyjną linię „Turystyczna Ósemka”.
}}

Dzięki sąsiedztwu obu dworców możliwy jest wygodny wariant podróży: '''pociąg do Białegostoku → przejście pieszo na dworzec autobusowy → autobus do Tykocina'''.

=== Autobusem ===
Regularne połączenia autobusowe pomiędzy [[Białystok|Białymstokiem]] a Tykocinem obsługuje [[w:Podlaska Komunikacja Samochodowa Nova|PKS Nova]]. Kursy odbywają się kilka razy dziennie, jednak rozkład zmienia się, dlatego przed podróżą najlepiej sprawdzić aktualne połączenie na [https://pksnova.pl/ stronie przewoźnika].

==== Turystyczna Ósemka ====
W okresie wakacyjnym dodatkową możliwością dojazdu jest '''[https://turystyczna8.podlaskie.travel/ Turystyczna Ósemka]''' – regionalna linia autobusowa typu ''hop-on, hop-off'', łącząca najważniejsze atrakcje turystyczne województwa podlaskiego.

W sezonie 2026 Tykocin znajduje się na zachodniej pętli A1:
:''[[Białystok]] – Pomigacze – Turośń Kościelna – Kurowo – '''Tykocin''' – [[Choroszcz]] – Białystok''.

Autobusy rozpoczynają trasę na Dworcu Autobusowym PKS Nova w Białymstoku. W sezonie 2026 linia kursuje od 2 lipca do 30 sierpnia, w czwartki, piątki, soboty i niedziele. Odjazdy pętli A1 z Białegostoku zaplanowano na 9:00, 12:30 i 15:00.

Bilet jest dzienny i umożliwia wielokrotne wysiadanie i ponowne wsiadanie na przystankach trasy. Dostępne są również bilety z miejscem na rower; liczba miejsc rowerowych jest ograniczona, dlatego warto kupić bilet wcześniej.

=== Samochodem ===
{{trasy|biernik=Tykocin|
{{trasy/wiersz
| symbol     = {{trasy/symbol|PL-W|671}}
| kierunekl  = N
| dużel      = [[w:Knyszyn|Knyszyn]]
| małel      = [[w:Krypno Kościelne|Krypno Kościelne]]
| kierunekp  = S
| dużep      = [[w:Sokoły (powiat wysokomazowiecki)|Sokoły]]
| małep      = [[w:Jeżewo Stare|Jeżewo Stare]]
}}
}}

Do Tykocina można również łatwo dojechać z drogi ekspresowej S8 przez węzeł Tykocin. Z Białegostoku podróż samochodem zajmuje zwykle około pół godziny.

=== Rowerem ===
Tykocin jest bardzo dobrym celem wycieczki rowerowej. Przez miasto i jego okolice przebiegają znakowane szlaki rowerowe, w tym '''Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo''', '''Podlaski Szlak Bociani''' oraz '''Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego'''.

Odcinek Green Velo umożliwia m.in. dojazd od strony Jeżewa Starego, Rzędzian i okolic Białegostoku. Tykocin jest również dobrym punktem rozpoczęcia krótszych wycieczek do Pentowa i Kiermus.

W sezonie wakacyjnym rower można zabrać również do autobusu „Turystycznej Ósemki”, po zakupieniu biletu obejmującego przewóz roweru.

== Poruszanie się ==
Historyczne centrum Tykocina jest niewielkie i najlepiej zwiedzać je pieszo. Od Wielkiej Synagogi do placu Czarnieckiego jest około 500 m, a z rynku do zamku nieco ponad kilometr.

Samochód nie jest potrzebny podczas zwiedzania centrum. Przydaje się natomiast przy wycieczkach do Kiermus, Narwiańskiego Parku Narodowego czy Biebrzańskiego Parku Narodowego.

Rower jest szczególnie wygodny przy zwiedzaniu okolic. Pentowo znajduje się około 1,5 km od Tykocina na przebiegu jednej z popularnych tras rowerowych, a Kiermusy około 4–5 km od centrum.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Tykocin, Zespół zamku, przed 1469, KsP.jpg|mały|prawo|Zamek w Tykocinie]]
[[Plik:2013 Interior of the Great Synagogue in Tykocin - 34.jpg|mały|prawo|Wnętrze Wielkiej Synagogi]]
[[Plik:Tykocin - klasztor bernardynow - ndx - 01.JPG|mały|prawo|Zespół klasztorny Bernardynów]]

* {{Listing
|name = Zamek w Tykocinie
|type = see
|lat = 53.21310972902754
|long = 22.770608018655132
|www = https://zamekwtykocinie.pl/
|adres = ul. Puchalskiego 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Na północnym brzegu Narwi, około 1 km od rynku.
|image = Tykocin_Castle.jpg
|telefon = +48 85 718 73 72
|wikidata = Q935774
|wikipedia = Zamek_w_Tykocinie
|dodatkowe informacje = Odbudowany zamek królewski. W obiekcie działają muzeum, restauracja i hotel. Z dziedzińca i wieży rozciąga się widok na dolinę Narwi.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Wielka Synagoga w Tykocinie
|lat = 53.20555
|long = 22.76696
|www = https://muzeumpodlaskie.pl/oddzialy/muzeum-w-tykocinie/
|adres = ul. Kozia 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki = W dawnej żydowskiej części miasta, kilka minut pieszo od placu Czarnieckiego.
|image = Synagoga_w_Tykocinie_1.jpg
|wikidata = Q935775
|wikipedia = Wielka_Synagoga_w_Tykocinie
|telefon = +48 509 336 597
|email = synagoga@muzeum.bialystok.pl
|dodatkowe informacje = Jedna z najważniejszych zachowanych synagog barokowych w Polsce. W budynku mieści się część Muzeum w Tykocinie. Szczególnie interesujące są wnętrze, bima i hebrajskie inskrypcje na ścianach.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Dom Talmudyczny
|lat = 53.20658
|long = 22.76678
|www = https://muzeumpodlaskie.pl/oddzialy/muzeum-w-tykocinie/
|adres = ul. Kozia, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Bezpośrednio przy Wielkiej Synagodze.
|image = Wielka_Synagoga_i_Dom_Talmudyczny_(Mała_Synagoga).jpg
|wikipedia = Mała Synagoga w Tykocinie
|telefon = +48 509 336 597
|email = synagoga@muzeum.bialystok.pl
|dodatkowe informacje = Dawny bejt midrasz, nazywany również Małą Synagogą. Obecnie część Muzeum w Tykocinie z wystawą poświęconą historii miasta.
}}
[[Plik:Plac Czarnieckiego 10, Tykocin.jpg|mały|Zabytkowy dom przy placu Czarnieckiego 10, mieszczący niewielkie muzeum historii Tykocina]]
* {{Listing
|type = see
|name = Plac Stefana Czarnieckiego
|lat = 53.2077
|long = 22.7732
|adres = plac Stefana Czarnieckiego, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Historyczne centrum miasta.
|image = Tykocin_z_lotu_ptaka.jpg
|dodatkowe informacje = Rozległy barokowy rynek otoczony zabytkową zabudową. Jego główną dominantą jest kościół Trójcy Przenajświętszej, a w centrum stoi pomnik Stefana Czarnieckiego.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Plac Czarnieckiego 10 – muzeum domu
|lat = 53.207739
|long = 22.772876
|www = https://placczarnieckiego10.net/
|adres = plac Stefana Czarnieckiego 10, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Przy północnej pierzei placu Czarnieckiego, w zabytkowym drewnianym domu.
|image = Plac Czarnieckiego 10, Tykocin.jpg
|wikidata = Q30570901
|telefon = +48 505 029 309
|godziny = pon.–niedz. 10:00–16:00
|dodatkowe informacje = Niewielkie muzeum domu i niezależny ośrodek dokumentujący historię Tykocina oraz jego mieszkańców. W zabytkowym domu mieszczańskim prezentowana jest m.in. multimedialna wystawa „133 opowieści. Tykocin w latach 1885–2018”, opowiadająca historię miasta poprzez losy jego mieszkańców. W obiekcie organizowane są również wystawy czasowe i działania poświęcone lokalnemu dziedzictwu. Działa tu Fundacja Centrum Badań nad Historią i Kulturą Małych Miast.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Pomnik Stefana Czarnieckiego
|lat = 53.2076
|long = 22.7733
|adres = plac Stefana Czarnieckiego
|wskazówki = W centrum rynku.
|dodatkowe informacje = Jeden z charakterystycznych elementów Tykocina i ważny punkt orientacyjny podczas zwiedzania miasta.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Kościół Trójcy Przenajświętszej
|lat = 53.2071
|long = 22.7749
|adres = plac Stefana Czarnieckiego 10, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Wschodnia pierzeja rynku.
|image = Tykocin,_Kościół_Świętej_Trójcy_w_Tykocinie,_KsP.jpg
|wikidata = Q935777
|wikipedia = Kościół Świętej Trójcy w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Monumentalna późnobarokowa świątynia z XVIII wieku, tworząca wraz z dwiema wieżami i arkadowymi skrzydłami charakterystyczne zamknięcie placu Czarnieckiego.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Alumnat
|lat = 53.2081598097629
|long = 22.773927948679948
|www = http://alumnat.eu/
|adres = ul. Poświętna 1, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Nad Narwią, obok kościoła i placu Czarnieckiego.
|image = Hotel_Alumnat_Tykocin.jpg
|wikidata = Q935778
|wikipedia = Alumnat – Zakład Dla Inwalidów Wojennych w Tykocinie
|telefon = +48 600 941 351
|dodatkowe informacje = Zabytkowy XVII-wieczny zakład dla weteranów wojennych, jeden z najbardziej charakterystycznych budynków miasta.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Zespół Klasztorny Bernardynów
|lat = 53.20366
|long = 22.77139
|adres = ul. Klasztorna, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Około 500 m na południe od placu Czarnieckiego.
|image = Tykocin_-_klasztor_bernardynow_-_ndx_-_01.JPG
|wikipedia = Zespół Klasztorny Bernardynów w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Rozległy późnobarokowy zespół klasztorny wzniesiony w XVIII wieku. Wspólnie z kościołem, synagogami i zamkiem należy do najważniejszych zabytków Tykocina.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Wiatrak koźlak
|lat = 53.204197
|long = 22.778950
|wskazówki = Przy wschodniej części miasta.
|wikidata = Q935784
|wikipedia = Wiatrak koźlak w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Zabytkowy drewniany wiatrak typu koźlak z 1887 roku.
}}

[[Plik:Tykocin - cmentarz żydowski - ndx - 3.JPG|mały|prawo|Cmentarz żydowski w Tykocinie]]

* {{Listing
|type = see
|name = Cmentarz żydowski
|lat = 53.20453
|long = 22.75847
|adres = ul. Holendry, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Na zachodnim krańcu miasta, około 1 km od Wielkiej Synagogi.
|image = Tykocin_-_cmentarz_żydowski_-_ndx_-_3.JPG
|wikidata = Q935785
|wikipedia = Cmentarz żydowski w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Jeden z najstarszych cmentarzy żydowskich w Polsce, założony w XVI wieku. Zachowała się część dawnych macew.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Bulwar nad Narwią
|lat = 53.2084
|long = 22.7731
|wskazówki = Wzdłuż południowego brzegu Narwi w centrum Tykocina, w pobliżu Alumnatu i mostu.
|image = 2013_Bridge_over_Narew_in_Tykocin_-_05.jpg
|dodatkowe informacje = Pieszo-rowerowa ścieżka rekreacyjno-edukacyjna nad Narwią o długości około 730 m. Wyposażona jest w ławki, oświetlenie i tablice edukacyjne. To jedno z najlepszych miejsc na spokojny spacer, obserwację rzeki i fotografowanie panoramy Tykocina.
}}

== Co robić ==

=== Spacer po Tykocinie ===
Najważniejsze zabytki można zobaczyć podczas kilkukilometrowego spaceru. Dobrym punktem rozpoczęcia jest plac Czarnieckiego.

Proponowana trasa:
# '''Plac Stefana Czarnieckiego''' i pomnik hetmana.
# '''Kościół Trójcy Przenajświętszej'''.
# '''Alumnat'''.
# '''Bulwar nad Narwią''' i zabytkowy most.
# '''Zamek w Tykocinie'''.
# Powrót przez centrum do dawnej dzielnicy żydowskiej.
# '''Wielka Synagoga'''.
# '''Dom Talmudyczny'''.
# '''Cmentarz żydowski'''.
# '''Zespół Klasztorny Bernardynów'''.

Całość można przejść spokojnym tempem w kilka godzin, przeznaczając dodatkowy czas na zwiedzanie zamku i muzeum w synagodze.

=== Nad Narwią ===
[[Plik:2013 Bridge over Narew in Tykocin - 05.jpg|mały|Narew i most w Tykocinie]]

* {{Listing
|type = do
|name = FlisakPark Tykocin – Muzeum Narwi i rejsy
|lat = 53.20759
|long = 22.76653
|www = https://www.facebook.com/flisakparktykocin/
|adres = ul. Browarna 17, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Nad Narwią, na zachód od historycznego centrum.
|telefon = +48 505 725 160
|dodatkowe informacje = Przystań turystyczna związana z Narwią. W sezonie organizowane są rejsy tramwajem wodnym „Malinka”; działa również niewielkie Muzeum Narwi. Terminy rejsów zależą od sezonu i poziomu wody.
}}

Bulwar i przystań pozwalają zobaczyć Tykocin od strony Narwi. Dolina rzeki jest również atrakcyjna dla obserwatorów ptaków i fotografów przyrody.

=== Turystyka rowerowa ===
Tykocin leży w jednym z najciekawszych obszarów turystyki rowerowej na Podlasiu. Teren jest w większości płaski, dzięki czemu większość tras nie wymaga dużego doświadczenia.

==== Green Velo ====
Przez Tykocin przebiega '''[https://greenvelo.pl/ Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo]'''. Szlak łączy miasto m.in. z Jeżewem Starym, Rzędzianami oraz siecią tras prowadzących w kierunku Białegostoku i Narwiańskiego Parku Narodowego.

Odcinek z Tykocina w kierunku Jeżewa Starego jest wspólny z fragmentem Obwodnicy Rowerowej Narwiańskiego Parku Narodowego.

==== Tykocin – Pentowo – Kiermusy ====
Jedna z najlepszych krótkich wycieczek z miasta:
:''Tykocin → Pentowo → Kiermusy → Tykocin''.

Odległości są niewielkie:
* Tykocin – Pentowo: około 1,5 km,
* Pentowo – Kiermusy: około 3 km,
* Kiermusy – Tykocin: około 4–5 km.

Trasę można połączyć ze zwiedzaniem Europejskiej Wsi Bocianiej, Kiermus i doliny Narwi.

==== Pętla „Ku granicy dawnej Polski” ====
Oznakowana częściowo trasa wycieczkowa o długości około 29 km:
:''Jeżewo Stare → Tykocin → Pentowo → Kiermusy → Nieciecie → Łopuchowo → Zawady → Jeżewo Stare''.

Na trasie znajdują się zabytki Tykocina, Europejska Wieś Bociania, Kiermusy, krajobrazy doliny Narwi i niewielkie podlaskie miejscowości. Trasę można rozpocząć również w Tykocinie.

==== Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego ====
Dłuższa, znakowana na niebiesko trasa o długości około 87 km:
:''[[Choroszcz]] → węzeł Tykocin → Tykocin → Kurowo → Łapy → Suraż → Turośń Dolna → Choroszcz''.

Trasa prowadzi przede wszystkim drogami asfaltowymi. Między Tykocinem i Jeżewem Starym pokrywa się ze szlakiem Green Velo. Jest dobrą propozycją na całodniową wycieczkę dla bardziej doświadczonych rowerzystów.

==== Podlaski Szlak Bociani ====
Przez okolice Tykocina przebiega również '''[https://podlaskie.travel/trasy-rowerowe/podlaski-szlak-bociani Podlaski Szlak Bociani]''', oznakowany kolorem czerwonym. Cała trasa ma ponad 400 km i prowadzi przez dużą część województwa podlaskiego. W rejonie Tykocina łączy m.in. okolice Pentowa, miasta i doliny Narwi.

To dobra trasa dla osób zainteresowanych przyrodą, obserwacją ptaków i fotografią.

== Najbliższe okolice ==

=== Pentowo i Kiermusy ===
[[Plik:Pentowo - European stork village - 11.jpg|mały|Wieża obserwacyjna w Pentowie]]

* {{Listing
|type = see
|name = Dwór Pentowo – Europejska Wieś Bociania
|lat = 53.206724
|long = 22.737604
|www = https://www.pentowo.pl/
|adres = Kolonia Kaczorowo 39, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Około 1,5–2 km na zachód od Tykocina; łatwy dojazd rowerem.
|image = Pentowo_-_European_stork_village_-_11.jpg
|telefon = +48 505 929 925
|dodatkowe informacje = Ponadstuletni dwór nad starorzeczem Narwi oraz Europejska Wieś Bociania. Na terenie posiadłości znajdują się liczne gniazda bociana białego i wieże obserwacyjne. Najciekawiej jest w sezonie obecności bocianów.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Kiermusy – Dworek nad Łąkami
|lat = 53.203888
|long = 22.710352
|www = https://kiermusy.com.pl/
|adres = Kiermusy 12, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Około 4–5 km na zachód od Tykocina; dogodny dojazd rowerem.
|telefon = +48 501 607 566
|email = promocja@kiermusy.com.pl
|dodatkowe informacje = Kompleks turystyczny nawiązujący stylistyką do dawnego dworu szlacheckiego. Działa tu Karczma Rzym i baza noclegowa. Kiermusy można łatwo połączyć w jednej wycieczce z Pentowem.
}}

=== Parki narodowe ===
[[Plik:Narwiański Park Narodowy Waniewo.jpg|mały|Narwiański Park Narodowy]]

* {{Listing
|type = see
|name = Narwiański Park Narodowy
|www = https://npn.gov.pl/
|adres = Kurowo 10, 18-204 Kobylin-Borzymy
|wskazówki = Na południowy wschód od Tykocina. Do Kurowa prowadzi również Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego.
|image = Narwiański_Park_Narodowy_01.jpg
|wikipedia = Narwiański Park Narodowy
|telefon = +48 85 718 14 17
|dodatkowe informacje = Park chroniący wielokorytową dolinę Narwi. Najważniejsze atrakcje to rozlewiska, kładki, punkty obserwacyjne, spływy kajakowe i siedziba parku w zabytkowym dworze w Kurowie.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Biebrzański Park Narodowy
|www = https://bbpn.gov.pl/
|adres = Osowiec-Twierdza 8, 19-110 Goniądz
|wskazówki = Dalsza wycieczka na północ od Tykocina; najlepiej samochodem lub rowerem w ramach dłuższej wyprawy.
|image = Biebrzański_Park_Narodowy_01.jpg
|wikipedia = Biebrzański Park Narodowy
|telefon = +48 85 738 30 00
|dodatkowe informacje = Największy park narodowy w Polsce, chroniący rozległe Bagna Biebrzańskie. Szczególnie interesujący dla obserwatorów ptaków i dzikiej przyrody.
}}

Inne miejsca warte odwiedzenia:
* [[Choroszcz]] – pałac Branickich i park, możliwość połączenia wycieczki z trasą rowerową Narwiańskiego Parku Narodowego,
* [[Knyszyn]] – niewielkie historyczne miasto na północny wschód od Tykocina,
* Strękowa Góra – punkt widokowy nad doliną Narwi i okolice początku Carskiej Drogi.

== Zakupy ==

* {{Listing 
|type = buy 
|name = Delikatesy Smak
|lat = 53.20743152315896
|long = 22.770969353352307
|adres = ul. Złota 1, 16-080 Tykocin 
|wskazówki = W centrum miasta.
|dodatkowe informacje = Sklep spożywczy przydatny podczas krótkiego pobytu i wycieczek rowerowych.
}}

* {{Listing 
|type = buy 
|name = Lewiatan 
|lat = 53.207035 
|long = 22.768034 
|adres = ul. Sokołowska 1, 16-080 Tykocin 
|wskazówki = W centrum miasta.
|dodatkowe informacje = Sklep spożywczy.
}}


== Gastronomia ==

* {{listing
|name=Pierogi na Narwi
|type=eat
|www=https://www.facebook.com/p/Pierogi-na-Narwi-100083273255857/
|adres=ul. Puchalskiego, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na pontonie na Narwi, tuż przy moście drogowym, po stronie zamku
|dodatkowe informacje=Sezonowy restobar na wodzie specjalizujący się w ręcznie robionych pierogach. Lokal znajduje się bezpośrednio na Narwi i dysponuje miejscami z widokiem na rzekę oraz zabytkową część Tykocina. Oprócz pierogów dostępne są m.in. kawa i napoje. Przed wizytą poza sezonem letnim warto sprawdzić aktualne dni i godziny otwarcia.
}}

* {{listing
|name=u Klemensa
|type=eat
|www=https://uklemensa.com/
|adres=plac Czarnieckiego 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy zachodnim krańcu placu Czarnieckiego, przy przejściu w kierunku ul. Browarnej i Narwi
|telefon=+48 882 436 911
|email=recepcja@uklemensa.com
|dodatkowe informacje=Restauracja w zabytkowym budynku przy rynku, otwarta w 2026 roku. Menu nawiązuje do kuchni polskiej i kresowej. W tym samym obiekcie działa galeria sztuki prezentująca m.in. ręcznie wykonywaną ceramikę oraz pokoje gościnne.
}}

* {{listing
|name=Dom pod Czarnym Bocianem
|type=eat
|lat=53.20823753617558
|long=22.775910645360636
|www=https://www.czarnybocian.pl/polski.php
|adres=ul. Poświętna 16, 16-080 Tykocin
|wskazówki=nad Narwią, blisko rynku
|telefon=+48 85 718 16 14
|dodatkowe informacje=Restauracja i obiekt noclegowy w zabytkowej części miasta.
}}

* {{listing
|name=Restauracja Tejsza
|type=eat
|lat=53.20656
|long=22.76674
|www=https://www.facebook.com/Restauracja-Tejsza-120402841324444/
|adres=ul. Kozia 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy kompleksie Wielkiej Synagogi i Domu Talmudycznego
|dodatkowe informacje=Restauracja kojarzona przede wszystkim z kuchnią żydowską i regionalną.
}}

* {{listing
|name=Restauracja Zamkowa
|type=eat
|lat=53.21310932756459
|long=22.770604240711428
|www=https://zamekwtykocinie.pl/
|adres=ul. Puchalskiego 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w Zamku w Tykocinie
|telefon=+48 85 718 73 72
|email=biuro@zamekwtykocinie.pl
|dodatkowe informacje=Restauracja działająca w kompleksie zamkowym.
}}

* {{listing
|name=Alumnat
|type=eat
|lat=53.208250329934415
|long=22.77373624496222
|www=http://alumnat.eu/
|adres=ul. Poświętna 1, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy Narwi i placu Czarnieckiego
|telefon=+48 600 941 351
|dodatkowe informacje=Restauracja w zabytkowym Alumnacie.
}}

* {{listing
|name=Opowieści z Narwi
|type=eat
|lat=53.20734
|long=22.773216
|adres=pl. Stefana Czarnieckiego 9, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w historycznym centrum
|telefon=660 191 251
|email=tykocinski@o2.pl
|dodatkowe informacje=Restauracja w pobliżu rynku i Narwi.
}}

* {{listing
|name=Karczma Rzym
|type=eat
|lat=53.203888
|long=22.710352
|www=https://kiermusy.com.pl/
|adres=Kiermusy 12, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w Kiermusach, około 4–5 km od Tykocina
|telefon=501 607 566
|email=karczmarzym@kiermusy.com.pl
|dodatkowe informacje=Restauracja specjalizująca się w kuchni polskiej i regionalnej, urządzona w stylu nawiązującym do tradycji szlacheckiej.
}}

* {{listing
|name=Villa Regent
|type=eat
|lat=53.20696
|long=22.76783
|www=https://villaregent.eu/
|adres=ul. Sokołowska 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w pobliżu dawnej dzielnicy żydowskiej
|dodatkowe informacje=Restauracja i obiekt noclegowy.
}}

* {{listing
|name=Zapiekanki
|type=eat
|lat=53.2068
|long=22.7745
|adres=ul. Klasztorna 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w centrum
|dodatkowe informacje=Bar z przekąskami.
}}

* {{listing
|name=Narwianka – Bar na Wodzie
|type=eat
|lat=53.20759
|long=22.76653
|adres=ul. Browarna 17, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na terenie FlisakParku nad Narwią
|telefon=505 725 160
|dodatkowe informacje=Sezonowy bar nad rzeką, w sąsiedztwie przystani i rejsów „Malinką”. Nie należy go mylić z położonym przy moście restobarem Pierogi na Narwi.
}}

* {{listing
|name=Tykocin Bistro
|type=eat
|lat=53.2067
|long=22.7744
|www=https://www.facebook.com/tykocinbistro/
|adres=plac Stary Rynek 8, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w centrum miasta
|telefon=574 808 685
|dodatkowe informacje=Bistro.
}}

== Wydarzenia ==

Tykocin ma rozbudowany kalendarz wydarzeń, szczególnie od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Aktualne terminy publikuje [https://kulturatykocin.pl/kalendarz-wydarzen/ Port Kultury Tykocin]. Wśród wydarzeń związanych szczególnie z historią miasta są dwie duże rekonstrukcje XVII-wieczne – zimowy Szturm Zamku oraz letni Obóz Wojsk Rzeczypospolitej.

* {{Listing
|type = do
|name = Szturm Zamku w Tykocinie
|lat = 53.21310972902754
|long = 22.770608018655132
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Zamek w Tykocinie, ul. Puchalskiego 3
|wskazówki = Odbywa się zimą; termin kolejnej edycji należy sprawdzić w kalendarzu wydarzeń.
|dodatkowe informacje = Duża inscenizacja historyczna nawiązująca do walk o zamek podczas potopu szwedzkiego. W widowisku uczestniczą grupy rekonstrukcyjne odtwarzające wojska Rzeczypospolitej i szwedzkie, piechotę, jazdę oraz artylerię. W 2026 roku odbyła się dwunasta edycja wydarzenia.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Obóz Wojsk Rzeczypospolitej XVII wieku
|www = https://kulturatykocin.pl/2026/07/08/oboz-wojsk-rzeczypospolitej-xvii-w/
|adres = plac przy ul. Klasztornej i przestrzeń historycznego centrum Tykocina
|wskazówki = Letnie wydarzenie rekonstrukcyjne; w 2026 roku odbyło się od 31 lipca do 2 sierpnia.
|dodatkowe informacje = Kilkudniowy obóz rekonstrukcyjny prezentujący życie i wojskowość XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. W programie odbywają się pokazy husarskie, historyczne potyczki i musztra, prezentacje broni i wyposażenia, możliwość zwiedzania obozu i rozmów z rekonstruktorami, koncert muzyki dawnej, przemarsz wojsk przez Tykocin na zamek oraz pokazy artyleryjskie. Organizatorem wydarzenia jest m.in. Komputowa Chorągiew Stefana Czarnieckiego i Port Kultury Tykocin.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Dni Tykocina
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Tykocin
|wskazówki = Zwykle odbywają się na początku lata.
|dodatkowe informacje = Kilkudniowe święto miasta obejmujące koncerty, wydarzenia historyczne, sportowe i rodzinne. Część imprez odbywa się na placu przy ul. Klasztornej oraz w historycznym centrum.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Tykocin – Nadzieja w Chórze
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Kościół Trójcy Przenajświętszej, plac Czarnieckiego
|wskazówki = Odbywa się wiosną; aktualny termin należy sprawdzić w kalendarzu Portu Kultury.
|dodatkowe informacje = Ogólnopolski konkurs i festiwal muzyki sakralnej organizowany w barokowym kościele Trójcy Przenajświętszej. W 2026 roku odbyła się dziewiąta edycja wydarzenia.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Królewskie Śpiewanie
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Tykocin
|wskazówki = Festiwal odbywa się latem; w 2026 roku zaplanowano go na 23–25 lipca.
|dodatkowe informacje = Kilkudniowe wydarzenie muzyczne odbywające się w historycznej scenerii miasta.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Tykocińska Biesiada Miodowa
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = plac przy ul. Klasztornej, Tykocin
|wskazówki = Odbywa się zwykle w sierpniu.
|dodatkowe informacje = Jedna z największych cyklicznych imprez w Tykocinie, poświęcona pszczelarstwu, miodom i produktom regionalnym. Towarzyszą jej stoiska lokalnych producentów, kiermasz, gastronomia, występy i koncerty. W 2026 roku odbywa się XXVII edycja.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Noc Muzeów – zwiedzanie Tykocina o zmierzchu
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = historyczne centrum Tykocina
|wskazówki = Zwykle w maju.
|dodatkowe informacje = Wieczorne wydarzenie łączące spacer po mieście ze zwiedzaniem jego zabytków i poznawaniem historii Tykocina. Poszczególne edycje obejmują m.in. rynek, synagogę, kościół oraz zamek.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Jarmark Staroci w Kiermusach
|lat = 53.203888
|long = 22.710352
|www = https://kiermusy.com.pl/
|adres = Kiermusy 12, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Zwykle w pierwszą niedzielę miesiąca; przed przyjazdem warto sprawdzić aktualny termin.
|telefon = 501 607 566
|email = promocja@kiermusy.com.pl
|dodatkowe informacje = Duży regionalny targ staroci, antyków, rękodzieła i przedmiotów kolekcjonerskich.
}}

== Informacje turystyczne ==
[[Plik:Tykocin, Złota 2, KsP 01.jpg|mały|prawo|Port Kultury Tykocin przy ul. Złotej 2]]

* {{listing
|type=contact
|name=Port Kultury Tykocin – Punkt Informacji Turystycznej
|lat=53.20733
|long=22.771212
|www=https://kulturatykocin.pl/
|adres=ul. Złota 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy zachodniej części placu Czarnieckiego, kilka minut pieszo od kościoła i Alumnatu
|telefon=+48 85 718 16 06
|dodatkowe informacje=Port Kultury jest jednocześnie miejskim centrum kultury i punktem informacji turystycznej. Można tu uzyskać informacje o zabytkach, aktualnych wydarzeniach, zwiedzaniu Tykocina i okolic oraz usługach przewodnickich. Instytucja organizuje koncerty, warsztaty artystyczne, wystawy, kino plenerowe, spacery i zwiedzanie miasta, wydarzenia rekonstrukcyjne, imprezy rodzinne oraz największe wydarzenia miejskie, m.in. Dni Tykocina i Tykocińską Biesiadę Miodową. Przed wizytą warto sprawdzić aktualny kalendarz, ponieważ oferta zmienia się w ciągu roku.
}}

Port Kultury prowadzi [https://kulturatykocin.pl/kalendarz-wydarzen/ kalendarz wydarzeń], w którym publikowane są również mniejsze imprezy, warsztaty, spacery z przewodnikiem, koncerty, wystawy i wydarzenia plenerowe. Instytucja publikuje także lokalne czasopismo [https://kulturatykocin.pl/polecamy/ „Czas Tykocina”], którego bieżące i archiwalne numery są dostępne online.

=== Zwiedzanie z przewodnikiem ===
Port Kultury publikuje informacje o organizowanych spacerach i zwiedzaniu Tykocina. Możliwe jest również umówienie indywidualnego przewodnika. Aktualną listę przewodników i dane kontaktowe można znaleźć w [https://kulturatykocin.pl/turystyka/ serwisie turystycznym Portu Kultury].


== Noclegi ==
[[Plik:Hotel Alumnat Tykocin.jpg|mały|Hotel w zabytkowym Alumnacie]]
[[Plik:Pisłudskiego Street in Tykocin, close to the Great Synagogue.jpg|mały|Villa Regent w dawnej dzielnicy żydowskiej]]

* {{listing
|name=Dom pod Czarnym Bocianem
|type=sleep
|lat=53.20823753617558
|long=22.775910645360636
|www=https://www.czarnybocian.pl/polski.php
|adres=ul. Poświętna 16, 16-080 Tykocin
|wskazówki=nad Narwią, w pobliżu rynku
|telefon=+48 85 718 16 14
|dodatkowe informacje=Pokoje w historycznej części miasta.
}}

* {{listing
|name=Pensjonat Austeria u Augusta
|type=sleep
|lat=53.20723406828596
|long=22.773289288229396
|www=http://www.austeria.tiu.pl/
|adres=pl. Czarnieckiego 11, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy rynku
|dodatkowe informacje=Pokoje w samym historycznym centrum.
}}

* {{listing
|name=Alumnat
|type=sleep
|lat=53.20807091278447
|long=22.77400620244861
|www=http://alumnat.eu/
|adres=ul. Poświętna 1, 16-080 Tykocin
|wskazówki=nad Narwią i przy placu Czarnieckiego
|telefon=+48 600 941 351
|dodatkowe informacje=Noclegi w jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Tykocina.
}}

* {{listing
|name=Komoda Tykocin
|type=sleep
|lat=53.20756494384301
|long=22.78816125053531
|adres=ul. 11 Listopada 56, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na wschód od historycznego centrum
|telefon=+48 728 488 576
|dodatkowe informacje=Apartamenty z dostępem do ogrodu.
}}

* {{listing
|name=Przystanek Tykocin
|type=sleep
|lat=53.20578758152479
|long=22.77368449242483
|www=https://przystanektykocin.pl/
|adres=ul. Choroszczańska 25, 16-080 Tykocin
|wskazówki=około 200 m od historycznego centrum
|dodatkowe informacje=Całoroczne domki gościnne i apartamenty.
}}

* {{listing
|name=Kurnik Polski
|type=sleep
|lat=53.173160962988256
|long=22.775936150704904
|www=http://kurnikpolski.com/
|adres=Kolonia Nowe Miasto 10, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na południe od miasta, w spokojnej okolicy
|telefon=+48 601 955 795
|dodatkowe informacje=Pokoje 2-, 3- i 4-osobowe z łazienkami.
}}

* {{listing
|name=Domek Wiejski
|type=sleep
|lat=53.20395677297963
|long=22.773058171932593
|www=https://www.facebook.com/p/Domek-wiejski-w-Tykocinie-100083271236275/
|adres=ul. Klasztorna 5, 16-080 Tykocin
|wskazówki=blisko centrum
|telefon=+48 698 691 122
|dodatkowe informacje=Pokoje w drewnianym domu.
}}

== Informacje turystyczne ==
[[Plik:Tykocin, Złota 2, KsP 01.jpg|mały|prawo|Budynek Portu Kultury i Punktu Informacji Turystycznej]]

* {{listing
|type=contact
|name=Punkt Informacji Turystycznej w Porcie Kultury
|lat=53.20733
|long=22.771212
|www=https://kulturatykocin.pl/turystyka/
|adres=ul. Złota 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy placu Czarnieckiego
|telefon=+48 85 718 16 06
|dodatkowe informacje=Informacje o zwiedzaniu miasta, wydarzeniach, atrakcjach Tykocina i okolic oraz usługach przewodnickich.
}}

Aktualne informacje o imprezach organizowanych w mieście publikuje [https://kulturatykocin.pl/kalendarz-wydarzen/ kalendarz wydarzeń Portu Kultury].

{{Jest w|Powiat białostocki}}

[[Kategoria:Województwo podlaskie]]</text>
      <sha1>sx0enwayc6g3x7wgadipel84qqrh8zd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158245</id>
      <parentid>158244</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T16:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrzysztofPoplawski</username>
        <id>4279</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ punk na trasie</comment>
      <origin>158245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34286" sha1="ae3440v3mkan7gqpip8rpywhnwtnqu0" xml:space="preserve">{{Top-banner|Tykocin banner.jpg}}
{{Miasto infobox
|widok=Tykocin z lotu ptaka.jpg
|państwo=[[Polska]]
|region=[[Województwo podlaskie]]
|www=https://umtykocin.pl/
|kod pocztowy=16-080
}}

'''Tykocin''' to niewielkie podlaskie miasto położone nad [[w:Narew|Narwią]], około 30 km na zachód od [[Białystok|Białegostoku]]. Jest jednym z najciekawszych historycznych miasteczek Podlasia, z zachowanym barokowym układem urbanistycznym, zamkiem, zespołem klasztornym, kościołem oraz zabytkami dawnej społeczności żydowskiej. Tykocin jest również dobrym punktem wypadowym nad Narew, do Pentowa, Kiermus oraz [[Narwiański Park Narodowy|Narwiańskiego Parku Narodowego]].

[[Plik:Tykocin kosciol Sw Trojcy i pomnik.jpg|mały|Kościół Trójcy Przenajświętszej i pomnik Stefana Czarnieckiego]]
{{Mapframe |53.205556|22.770833|zoom=14|height=400|width=400|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,zobacz}}

== Historia ==
Miasto Tykocin zostało lokowane na prawie chełmińskim przez księcia mazowieckiego Janusza I w 1425 roku. Niedługo później książę Witold wcielił je do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Władca nadał okoliczne ziemie Gasztołdom, dzięki którym Tykocin zaczął się intensywnie rozwijać. Prowadzono akcję kolonizacyjną, ufundowano kościół, klasztor bernardynów i cerkiew oraz powstała gmina żydowska.

Po wygaśnięciu rodu Gasztołdów miasto stało się własnością monarszą, a Zygmunt II August ustanowił tu starostwo i nakazał rozbudowę zamku, który pełnił funkcje rezydencji, skarbca i fortecy. Tykocin leżał przy ważnym trakcie prowadzącym w kierunku Litwy i [[Wilno|Wilna]].

W XVII wieku miasto dotknęły epidemie i wojny. W czasie potopu szwedzkiego zamek został zajęty przez wojska szwedzkie, a okolice stały się miejscem działań wojennych. W XVIII wieku rozwój miasta wspierał Jan Klemens Branicki. Z jego inicjatywy przebudowano układ urbanistyczny, powstał kościół Trójcy Przenajświętszej i wzniesiono nowy zespół klasztorny.

W 1795 roku, w wyniku trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej, Tykocin znalazł się w zaborze pruskim. Po pokoju w [[Sowieck|Tylży]] od 1807 roku należał do Księstwa Warszawskiego, a od 1815 roku do Królestwa Polskiego. W 1831 roku w pobliżu miasta doszło do walk powstania listopadowego.

Przed II wojną światową znaczną część mieszkańców Tykocina stanowili Żydzi. W czasie okupacji niemieckiej społeczność żydowska miasta została wymordowana, przede wszystkim podczas masowej egzekucji w pobliskim lesie w Łopuchowie w sierpniu 1941 roku. Tykocin utracił prawa miejskie w 1950 roku i odzyskał je w 1992 roku.

== Dojazd ==

=== Pociągiem ===
Tykocin nie posiada stacji kolejowej. Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w [[w:Knyszyn|Knyszynie]], około 17 km od miasta. Zatrzymują się tam pociągi regionalne kursujące m.in. w kierunku [[Białystok|Białegostoku]] i [[Ełk|Ełku]].

Dla turystów przyjeżdżających z dalszych części Polski znacznie wygodniejszym punktem przesiadkowym jest '''Białystok'''. {{Listing
|type = go
|name = Stacja kolejowa Białystok
|lat = 53.13391
|long = 23.13596
|adres = ul. Kolejowa 5, 15-701 Białystok
|www = https://portalpasazera.pl/KatalogiStacji?stacja=Białystok
|wskazówki = Główny dworzec kolejowy Białegostoku.
|dodatkowe informacje = W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się dworzec autobusowy PKS Nova, z którego można kontynuować podróż do Tykocina. Przejście pomiędzy dworcami zajmuje kilka minut.
}}

{{Listing
|type = go
|name = Dworzec Autobusowy PKS Nova w Białymstoku
|lat = 53.1329
|long = 23.1372
|adres = ul. Bohaterów Monte Cassino 8, 15-873 Białystok
|www = https://pksnova.pl/
|wskazówki = Obok dworca kolejowego Białystok.
|dodatkowe informacje = Punkt przesiadkowy na regularne autobusy PKS Nova do Tykocina oraz na wakacyjną linię „Turystyczna Ósemka”.
}}

Dzięki sąsiedztwu obu dworców możliwy jest wygodny wariant podróży: '''pociąg do Białegostoku → przejście pieszo na dworzec autobusowy → autobus do Tykocina'''.

=== Autobusem ===
Regularne połączenia autobusowe pomiędzy [[Białystok|Białymstokiem]] a Tykocinem obsługuje [[w:Podlaska Komunikacja Samochodowa Nova|PKS Nova]]. Kursy odbywają się kilka razy dziennie, jednak rozkład zmienia się, dlatego przed podróżą najlepiej sprawdzić aktualne połączenie na [https://pksnova.pl/ stronie przewoźnika].

==== Turystyczna Ósemka ====
W okresie wakacyjnym dodatkową możliwością dojazdu jest '''[https://turystyczna8.podlaskie.travel/ Turystyczna Ósemka]''' – regionalna linia autobusowa typu ''hop-on, hop-off'', łącząca najważniejsze atrakcje turystyczne województwa podlaskiego.

W sezonie 2026 Tykocin znajduje się na zachodniej pętli A1:
:''[[Białystok]] – Pomigacze – Turośń Kościelna – Kurowo – '''Tykocin''' – [[Choroszcz]] – Białystok''.

Autobusy rozpoczynają trasę na Dworcu Autobusowym PKS Nova w Białymstoku. W sezonie 2026 linia kursuje od 2 lipca do 30 sierpnia, w czwartki, piątki, soboty i niedziele. Odjazdy pętli A1 z Białegostoku zaplanowano na 9:00, 12:30 i 15:00.

Bilet jest dzienny i umożliwia wielokrotne wysiadanie i ponowne wsiadanie na przystankach trasy. Dostępne są również bilety z miejscem na rower; liczba miejsc rowerowych jest ograniczona, dlatego warto kupić bilet wcześniej.

=== Samochodem ===
{{trasy|biernik=Tykocin|
{{trasy/wiersz
| symbol     = {{trasy/symbol|PL-W|671}}
| kierunekl  = N
| dużel      = [[w:Knyszyn|Knyszyn]]
| małel      = [[w:Krypno Kościelne|Krypno Kościelne]]
| kierunekp  = S
| dużep      = [[w:Sokoły (powiat wysokomazowiecki)|Sokoły]]
| małep      = [[w:Jeżewo Stare|Jeżewo Stare]]
}}
}}

Do Tykocina można również łatwo dojechać z drogi ekspresowej S8 przez węzeł Tykocin. Z Białegostoku podróż samochodem zajmuje zwykle około pół godziny.

=== Rowerem ===
Tykocin jest bardzo dobrym celem wycieczki rowerowej. Przez miasto i jego okolice przebiegają znakowane szlaki rowerowe, w tym '''Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo''', '''Podlaski Szlak Bociani''' oraz '''Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego'''.

Odcinek Green Velo umożliwia m.in. dojazd od strony Jeżewa Starego, Rzędzian i okolic Białegostoku. Tykocin jest również dobrym punktem rozpoczęcia krótszych wycieczek do Pentowa i Kiermus.

W sezonie wakacyjnym rower można zabrać również do autobusu „Turystycznej Ósemki”, po zakupieniu biletu obejmującego przewóz roweru.

== Poruszanie się ==
Historyczne centrum Tykocina jest niewielkie i najlepiej zwiedzać je pieszo. Od Wielkiej Synagogi do placu Czarnieckiego jest około 500 m, a z rynku do zamku nieco ponad kilometr.

Samochód nie jest potrzebny podczas zwiedzania centrum. Przydaje się natomiast przy wycieczkach do Kiermus, Narwiańskiego Parku Narodowego czy Biebrzańskiego Parku Narodowego.

Rower jest szczególnie wygodny przy zwiedzaniu okolic. Pentowo znajduje się około 1,5 km od Tykocina na przebiegu jednej z popularnych tras rowerowych, a Kiermusy około 4–5 km od centrum.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Tykocin, Zespół zamku, przed 1469, KsP.jpg|mały|prawo|Zamek w Tykocinie]]
[[Plik:2013 Interior of the Great Synagogue in Tykocin - 34.jpg|mały|prawo|Wnętrze Wielkiej Synagogi]]
[[Plik:Tykocin - klasztor bernardynow - ndx - 01.JPG|mały|prawo|Zespół klasztorny Bernardynów]]

* {{Listing
|name = Zamek w Tykocinie
|type = see
|lat = 53.21310972902754
|long = 22.770608018655132
|www = https://zamekwtykocinie.pl/
|adres = ul. Puchalskiego 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Na północnym brzegu Narwi, około 1 km od rynku.
|image = Tykocin_Castle.jpg
|telefon = +48 85 718 73 72
|wikidata = Q935774
|wikipedia = Zamek_w_Tykocinie
|dodatkowe informacje = Odbudowany zamek królewski. W obiekcie działają muzeum, restauracja i hotel. Z dziedzińca i wieży rozciąga się widok na dolinę Narwi.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Wielka Synagoga w Tykocinie
|lat = 53.20555
|long = 22.76696
|www = https://muzeumpodlaskie.pl/oddzialy/muzeum-w-tykocinie/
|adres = ul. Kozia 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki = W dawnej żydowskiej części miasta, kilka minut pieszo od placu Czarnieckiego.
|image = Synagoga_w_Tykocinie_1.jpg
|wikidata = Q935775
|wikipedia = Wielka_Synagoga_w_Tykocinie
|telefon = +48 509 336 597
|email = synagoga@muzeum.bialystok.pl
|dodatkowe informacje = Jedna z najważniejszych zachowanych synagog barokowych w Polsce. W budynku mieści się część Muzeum w Tykocinie. Szczególnie interesujące są wnętrze, bima i hebrajskie inskrypcje na ścianach.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Dom Talmudyczny
|lat = 53.20658
|long = 22.76678
|www = https://muzeumpodlaskie.pl/oddzialy/muzeum-w-tykocinie/
|adres = ul. Kozia, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Bezpośrednio przy Wielkiej Synagodze.
|image = Wielka_Synagoga_i_Dom_Talmudyczny_(Mała_Synagoga).jpg
|wikipedia = Mała Synagoga w Tykocinie
|telefon = +48 509 336 597
|email = synagoga@muzeum.bialystok.pl
|dodatkowe informacje = Dawny bejt midrasz, nazywany również Małą Synagogą. Obecnie część Muzeum w Tykocinie z wystawą poświęconą historii miasta.
}}
[[Plik:Plac Czarnieckiego 10, Tykocin.jpg|mały|Zabytkowy dom przy placu Czarnieckiego 10, mieszczący niewielkie muzeum historii Tykocina]]
* {{Listing
|type = see
|name = Plac Stefana Czarnieckiego
|lat = 53.2077
|long = 22.7732
|adres = plac Stefana Czarnieckiego, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Historyczne centrum miasta.
|image = Tykocin_z_lotu_ptaka.jpg
|dodatkowe informacje = Rozległy barokowy rynek otoczony zabytkową zabudową. Jego główną dominantą jest kościół Trójcy Przenajświętszej, a w centrum stoi pomnik Stefana Czarnieckiego.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Plac Czarnieckiego 10 – muzeum domu
|lat = 53.207739
|long = 22.772876
|www = https://placczarnieckiego10.net/
|adres = plac Stefana Czarnieckiego 10, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Przy północnej pierzei placu Czarnieckiego, w zabytkowym drewnianym domu.
|image = Plac Czarnieckiego 10, Tykocin.jpg
|wikidata = Q30570901
|telefon = +48 505 029 309
|godziny = pon.–niedz. 10:00–16:00
|dodatkowe informacje = Niewielkie muzeum domu i niezależny ośrodek dokumentujący historię Tykocina oraz jego mieszkańców. W zabytkowym domu mieszczańskim prezentowana jest m.in. multimedialna wystawa „133 opowieści. Tykocin w latach 1885–2018”, opowiadająca historię miasta poprzez losy jego mieszkańców. W obiekcie organizowane są również wystawy czasowe i działania poświęcone lokalnemu dziedzictwu. Działa tu Fundacja Centrum Badań nad Historią i Kulturą Małych Miast.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Pomnik Stefana Czarnieckiego
|lat = 53.2076
|long = 22.7733
|adres = plac Stefana Czarnieckiego
|wskazówki = W centrum rynku.
|dodatkowe informacje = Jeden z charakterystycznych elementów Tykocina i ważny punkt orientacyjny podczas zwiedzania miasta.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Kościół Trójcy Przenajświętszej
|lat = 53.2071
|long = 22.7749
|adres = plac Stefana Czarnieckiego 10, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Wschodnia pierzeja rynku.
|image = Tykocin,_Kościół_Świętej_Trójcy_w_Tykocinie,_KsP.jpg
|wikidata = Q935777
|wikipedia = Kościół Świętej Trójcy w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Monumentalna późnobarokowa świątynia z XVIII wieku, tworząca wraz z dwiema wieżami i arkadowymi skrzydłami charakterystyczne zamknięcie placu Czarnieckiego.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Alumnat
|lat = 53.2081598097629
|long = 22.773927948679948
|www = http://alumnat.eu/
|adres = ul. Poświętna 1, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Nad Narwią, obok kościoła i placu Czarnieckiego.
|image = Hotel_Alumnat_Tykocin.jpg
|wikidata = Q935778
|wikipedia = Alumnat – Zakład Dla Inwalidów Wojennych w Tykocinie
|telefon = +48 600 941 351
|dodatkowe informacje = Zabytkowy XVII-wieczny zakład dla weteranów wojennych, jeden z najbardziej charakterystycznych budynków miasta.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Zespół Klasztorny Bernardynów
|lat = 53.20366
|long = 22.77139
|adres = ul. Klasztorna, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Około 500 m na południe od placu Czarnieckiego.
|image = Tykocin_-_klasztor_bernardynow_-_ndx_-_01.JPG
|wikipedia = Zespół Klasztorny Bernardynów w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Rozległy późnobarokowy zespół klasztorny wzniesiony w XVIII wieku. Wspólnie z kościołem, synagogami i zamkiem należy do najważniejszych zabytków Tykocina.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Wiatrak koźlak
|lat = 53.204197
|long = 22.778950
|wskazówki = Przy wschodniej części miasta.
|wikidata = Q935784
|wikipedia = Wiatrak koźlak w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Zabytkowy drewniany wiatrak typu koźlak z 1887 roku.
}}

[[Plik:Tykocin - cmentarz żydowski - ndx - 3.JPG|mały|prawo|Cmentarz żydowski w Tykocinie]]

* {{Listing
|type = see
|name = Cmentarz żydowski
|lat = 53.20453
|long = 22.75847
|adres = ul. Holendry, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Na zachodnim krańcu miasta, około 1 km od Wielkiej Synagogi.
|image = Tykocin_-_cmentarz_żydowski_-_ndx_-_3.JPG
|wikidata = Q935785
|wikipedia = Cmentarz żydowski w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Jeden z najstarszych cmentarzy żydowskich w Polsce, założony w XVI wieku. Zachowała się część dawnych macew.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Bulwar nad Narwią
|lat = 53.2084
|long = 22.7731
|wskazówki = Wzdłuż południowego brzegu Narwi w centrum Tykocina, w pobliżu Alumnatu i mostu.
|image = 2013_Bridge_over_Narew_in_Tykocin_-_05.jpg
|dodatkowe informacje = Pieszo-rowerowa ścieżka rekreacyjno-edukacyjna nad Narwią o długości około 730 m. Wyposażona jest w ławki, oświetlenie i tablice edukacyjne. To jedno z najlepszych miejsc na spokojny spacer, obserwację rzeki i fotografowanie panoramy Tykocina.
}}

== Co robić ==

=== Spacer po Tykocinie ===
Najważniejsze zabytki można zobaczyć podczas kilkukilometrowego spaceru. Dobrym punktem rozpoczęcia jest plac Czarnieckiego.

Proponowana trasa:
# '''Plac Stefana Czarnieckiego''' i pomnik hetmana.
# '''Kościół Trójcy Przenajświętszej'''.
# '''Plac Czarnieckiego 10 – muzeum domu'''.
# '''Alumnat'''.
# '''Bulwar nad Narwią''' i zabytkowy most.
# '''Zamek w Tykocinie'''.
# Powrót przez centrum do dawnej dzielnicy żydowskiej.
# '''Wielka Synagoga'''.
# '''Dom Talmudyczny'''.
# '''Cmentarz żydowski'''.
# '''Zespół Klasztorny Bernardynów'''.

Całość można przejść spokojnym tempem w kilka godzin, przeznaczając dodatkowy czas na zwiedzanie zamku i muzeum w synagodze.

=== Nad Narwią ===
[[Plik:2013 Bridge over Narew in Tykocin - 05.jpg|mały|Narew i most w Tykocinie]]

* {{Listing
|type = do
|name = FlisakPark Tykocin – Muzeum Narwi i rejsy
|lat = 53.20759
|long = 22.76653
|www = https://www.facebook.com/flisakparktykocin/
|adres = ul. Browarna 17, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Nad Narwią, na zachód od historycznego centrum.
|telefon = +48 505 725 160
|dodatkowe informacje = Przystań turystyczna związana z Narwią. W sezonie organizowane są rejsy tramwajem wodnym „Malinka”; działa również niewielkie Muzeum Narwi. Terminy rejsów zależą od sezonu i poziomu wody.
}}

Bulwar i przystań pozwalają zobaczyć Tykocin od strony Narwi. Dolina rzeki jest również atrakcyjna dla obserwatorów ptaków i fotografów przyrody.

=== Turystyka rowerowa ===
Tykocin leży w jednym z najciekawszych obszarów turystyki rowerowej na Podlasiu. Teren jest w większości płaski, dzięki czemu większość tras nie wymaga dużego doświadczenia.

==== Green Velo ====
Przez Tykocin przebiega '''[https://greenvelo.pl/ Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo]'''. Szlak łączy miasto m.in. z Jeżewem Starym, Rzędzianami oraz siecią tras prowadzących w kierunku Białegostoku i Narwiańskiego Parku Narodowego.

Odcinek z Tykocina w kierunku Jeżewa Starego jest wspólny z fragmentem Obwodnicy Rowerowej Narwiańskiego Parku Narodowego.

==== Tykocin – Pentowo – Kiermusy ====
Jedna z najlepszych krótkich wycieczek z miasta:
:''Tykocin → Pentowo → Kiermusy → Tykocin''.

Odległości są niewielkie:
* Tykocin – Pentowo: około 1,5 km,
* Pentowo – Kiermusy: około 3 km,
* Kiermusy – Tykocin: około 4–5 km.

Trasę można połączyć ze zwiedzaniem Europejskiej Wsi Bocianiej, Kiermus i doliny Narwi.

==== Pętla „Ku granicy dawnej Polski” ====
Oznakowana częściowo trasa wycieczkowa o długości około 29 km:
:''Jeżewo Stare → Tykocin → Pentowo → Kiermusy → Nieciecie → Łopuchowo → Zawady → Jeżewo Stare''.

Na trasie znajdują się zabytki Tykocina, Europejska Wieś Bociania, Kiermusy, krajobrazy doliny Narwi i niewielkie podlaskie miejscowości. Trasę można rozpocząć również w Tykocinie.

==== Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego ====
Dłuższa, znakowana na niebiesko trasa o długości około 87 km:
:''[[Choroszcz]] → węzeł Tykocin → Tykocin → Kurowo → Łapy → Suraż → Turośń Dolna → Choroszcz''.

Trasa prowadzi przede wszystkim drogami asfaltowymi. Między Tykocinem i Jeżewem Starym pokrywa się ze szlakiem Green Velo. Jest dobrą propozycją na całodniową wycieczkę dla bardziej doświadczonych rowerzystów.

==== Podlaski Szlak Bociani ====
Przez okolice Tykocina przebiega również '''[https://podlaskie.travel/trasy-rowerowe/podlaski-szlak-bociani Podlaski Szlak Bociani]''', oznakowany kolorem czerwonym. Cała trasa ma ponad 400 km i prowadzi przez dużą część województwa podlaskiego. W rejonie Tykocina łączy m.in. okolice Pentowa, miasta i doliny Narwi.

To dobra trasa dla osób zainteresowanych przyrodą, obserwacją ptaków i fotografią.

== Najbliższe okolice ==

=== Pentowo i Kiermusy ===
[[Plik:Pentowo - European stork village - 11.jpg|mały|Wieża obserwacyjna w Pentowie]]

* {{Listing
|type = see
|name = Dwór Pentowo – Europejska Wieś Bociania
|lat = 53.206724
|long = 22.737604
|www = https://www.pentowo.pl/
|adres = Kolonia Kaczorowo 39, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Około 1,5–2 km na zachód od Tykocina; łatwy dojazd rowerem.
|image = Pentowo_-_European_stork_village_-_11.jpg
|telefon = +48 505 929 925
|dodatkowe informacje = Ponadstuletni dwór nad starorzeczem Narwi oraz Europejska Wieś Bociania. Na terenie posiadłości znajdują się liczne gniazda bociana białego i wieże obserwacyjne. Najciekawiej jest w sezonie obecności bocianów.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Kiermusy – Dworek nad Łąkami
|lat = 53.203888
|long = 22.710352
|www = https://kiermusy.com.pl/
|adres = Kiermusy 12, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Około 4–5 km na zachód od Tykocina; dogodny dojazd rowerem.
|telefon = +48 501 607 566
|email = promocja@kiermusy.com.pl
|dodatkowe informacje = Kompleks turystyczny nawiązujący stylistyką do dawnego dworu szlacheckiego. Działa tu Karczma Rzym i baza noclegowa. Kiermusy można łatwo połączyć w jednej wycieczce z Pentowem.
}}

=== Parki narodowe ===
[[Plik:Narwiański Park Narodowy Waniewo.jpg|mały|Narwiański Park Narodowy]]

* {{Listing
|type = see
|name = Narwiański Park Narodowy
|www = https://npn.gov.pl/
|adres = Kurowo 10, 18-204 Kobylin-Borzymy
|wskazówki = Na południowy wschód od Tykocina. Do Kurowa prowadzi również Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego.
|image = Narwiański_Park_Narodowy_01.jpg
|wikipedia = Narwiański Park Narodowy
|telefon = +48 85 718 14 17
|dodatkowe informacje = Park chroniący wielokorytową dolinę Narwi. Najważniejsze atrakcje to rozlewiska, kładki, punkty obserwacyjne, spływy kajakowe i siedziba parku w zabytkowym dworze w Kurowie.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Biebrzański Park Narodowy
|www = https://bbpn.gov.pl/
|adres = Osowiec-Twierdza 8, 19-110 Goniądz
|wskazówki = Dalsza wycieczka na północ od Tykocina; najlepiej samochodem lub rowerem w ramach dłuższej wyprawy.
|image = Biebrzański_Park_Narodowy_01.jpg
|wikipedia = Biebrzański Park Narodowy
|telefon = +48 85 738 30 00
|dodatkowe informacje = Największy park narodowy w Polsce, chroniący rozległe Bagna Biebrzańskie. Szczególnie interesujący dla obserwatorów ptaków i dzikiej przyrody.
}}

Inne miejsca warte odwiedzenia:
* [[Choroszcz]] – pałac Branickich i park, możliwość połączenia wycieczki z trasą rowerową Narwiańskiego Parku Narodowego,
* [[Knyszyn]] – niewielkie historyczne miasto na północny wschód od Tykocina,
* Strękowa Góra – punkt widokowy nad doliną Narwi i okolice początku Carskiej Drogi.

== Zakupy ==

* {{Listing 
|type = buy 
|name = Delikatesy Smak
|lat = 53.20743152315896
|long = 22.770969353352307
|adres = ul. Złota 1, 16-080 Tykocin 
|wskazówki = W centrum miasta.
|dodatkowe informacje = Sklep spożywczy przydatny podczas krótkiego pobytu i wycieczek rowerowych.
}}

* {{Listing 
|type = buy 
|name = Lewiatan 
|lat = 53.207035 
|long = 22.768034 
|adres = ul. Sokołowska 1, 16-080 Tykocin 
|wskazówki = W centrum miasta.
|dodatkowe informacje = Sklep spożywczy.
}}


== Gastronomia ==

* {{listing
|name=Pierogi na Narwi
|type=eat
|www=https://www.facebook.com/p/Pierogi-na-Narwi-100083273255857/
|adres=ul. Puchalskiego, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na pontonie na Narwi, tuż przy moście drogowym, po stronie zamku
|dodatkowe informacje=Sezonowy restobar na wodzie specjalizujący się w ręcznie robionych pierogach. Lokal znajduje się bezpośrednio na Narwi i dysponuje miejscami z widokiem na rzekę oraz zabytkową część Tykocina. Oprócz pierogów dostępne są m.in. kawa i napoje. Przed wizytą poza sezonem letnim warto sprawdzić aktualne dni i godziny otwarcia.
}}

* {{listing
|name=u Klemensa
|type=eat
|www=https://uklemensa.com/
|adres=plac Czarnieckiego 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy zachodnim krańcu placu Czarnieckiego, przy przejściu w kierunku ul. Browarnej i Narwi
|telefon=+48 882 436 911
|email=recepcja@uklemensa.com
|dodatkowe informacje=Restauracja w zabytkowym budynku przy rynku, otwarta w 2026 roku. Menu nawiązuje do kuchni polskiej i kresowej. W tym samym obiekcie działa galeria sztuki prezentująca m.in. ręcznie wykonywaną ceramikę oraz pokoje gościnne.
}}

* {{listing
|name=Dom pod Czarnym Bocianem
|type=eat
|lat=53.20823753617558
|long=22.775910645360636
|www=https://www.czarnybocian.pl/polski.php
|adres=ul. Poświętna 16, 16-080 Tykocin
|wskazówki=nad Narwią, blisko rynku
|telefon=+48 85 718 16 14
|dodatkowe informacje=Restauracja i obiekt noclegowy w zabytkowej części miasta.
}}

* {{listing
|name=Restauracja Tejsza
|type=eat
|lat=53.20656
|long=22.76674
|www=https://www.facebook.com/Restauracja-Tejsza-120402841324444/
|adres=ul. Kozia 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy kompleksie Wielkiej Synagogi i Domu Talmudycznego
|dodatkowe informacje=Restauracja kojarzona przede wszystkim z kuchnią żydowską i regionalną.
}}

* {{listing
|name=Restauracja Zamkowa
|type=eat
|lat=53.21310932756459
|long=22.770604240711428
|www=https://zamekwtykocinie.pl/
|adres=ul. Puchalskiego 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w Zamku w Tykocinie
|telefon=+48 85 718 73 72
|email=biuro@zamekwtykocinie.pl
|dodatkowe informacje=Restauracja działająca w kompleksie zamkowym.
}}

* {{listing
|name=Alumnat
|type=eat
|lat=53.208250329934415
|long=22.77373624496222
|www=http://alumnat.eu/
|adres=ul. Poświętna 1, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy Narwi i placu Czarnieckiego
|telefon=+48 600 941 351
|dodatkowe informacje=Restauracja w zabytkowym Alumnacie.
}}

* {{listing
|name=Opowieści z Narwi
|type=eat
|lat=53.20734
|long=22.773216
|adres=pl. Stefana Czarnieckiego 9, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w historycznym centrum
|telefon=660 191 251
|email=tykocinski@o2.pl
|dodatkowe informacje=Restauracja w pobliżu rynku i Narwi.
}}

* {{listing
|name=Karczma Rzym
|type=eat
|lat=53.203888
|long=22.710352
|www=https://kiermusy.com.pl/
|adres=Kiermusy 12, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w Kiermusach, około 4–5 km od Tykocina
|telefon=501 607 566
|email=karczmarzym@kiermusy.com.pl
|dodatkowe informacje=Restauracja specjalizująca się w kuchni polskiej i regionalnej, urządzona w stylu nawiązującym do tradycji szlacheckiej.
}}

* {{listing
|name=Villa Regent
|type=eat
|lat=53.20696
|long=22.76783
|www=https://villaregent.eu/
|adres=ul. Sokołowska 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w pobliżu dawnej dzielnicy żydowskiej
|dodatkowe informacje=Restauracja i obiekt noclegowy.
}}

* {{listing
|name=Zapiekanki
|type=eat
|lat=53.2068
|long=22.7745
|adres=ul. Klasztorna 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w centrum
|dodatkowe informacje=Bar z przekąskami.
}}

* {{listing
|name=Narwianka – Bar na Wodzie
|type=eat
|lat=53.20759
|long=22.76653
|adres=ul. Browarna 17, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na terenie FlisakParku nad Narwią
|telefon=505 725 160
|dodatkowe informacje=Sezonowy bar nad rzeką, w sąsiedztwie przystani i rejsów „Malinką”. Nie należy go mylić z położonym przy moście restobarem Pierogi na Narwi.
}}

* {{listing
|name=Tykocin Bistro
|type=eat
|lat=53.2067
|long=22.7744
|www=https://www.facebook.com/tykocinbistro/
|adres=plac Stary Rynek 8, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w centrum miasta
|telefon=574 808 685
|dodatkowe informacje=Bistro.
}}

== Wydarzenia ==

Tykocin ma rozbudowany kalendarz wydarzeń, szczególnie od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Aktualne terminy publikuje [https://kulturatykocin.pl/kalendarz-wydarzen/ Port Kultury Tykocin]. Wśród wydarzeń związanych szczególnie z historią miasta są dwie duże rekonstrukcje XVII-wieczne – zimowy Szturm Zamku oraz letni Obóz Wojsk Rzeczypospolitej.

* {{Listing
|type = do
|name = Szturm Zamku w Tykocinie
|lat = 53.21310972902754
|long = 22.770608018655132
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Zamek w Tykocinie, ul. Puchalskiego 3
|wskazówki = Odbywa się zimą; termin kolejnej edycji należy sprawdzić w kalendarzu wydarzeń.
|dodatkowe informacje = Duża inscenizacja historyczna nawiązująca do walk o zamek podczas potopu szwedzkiego. W widowisku uczestniczą grupy rekonstrukcyjne odtwarzające wojska Rzeczypospolitej i szwedzkie, piechotę, jazdę oraz artylerię. W 2026 roku odbyła się dwunasta edycja wydarzenia.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Obóz Wojsk Rzeczypospolitej XVII wieku
|www = https://kulturatykocin.pl/2026/07/08/oboz-wojsk-rzeczypospolitej-xvii-w/
|adres = plac przy ul. Klasztornej i przestrzeń historycznego centrum Tykocina
|wskazówki = Letnie wydarzenie rekonstrukcyjne; w 2026 roku odbyło się od 31 lipca do 2 sierpnia.
|dodatkowe informacje = Kilkudniowy obóz rekonstrukcyjny prezentujący życie i wojskowość XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. W programie odbywają się pokazy husarskie, historyczne potyczki i musztra, prezentacje broni i wyposażenia, możliwość zwiedzania obozu i rozmów z rekonstruktorami, koncert muzyki dawnej, przemarsz wojsk przez Tykocin na zamek oraz pokazy artyleryjskie. Organizatorem wydarzenia jest m.in. Komputowa Chorągiew Stefana Czarnieckiego i Port Kultury Tykocin.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Dni Tykocina
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Tykocin
|wskazówki = Zwykle odbywają się na początku lata.
|dodatkowe informacje = Kilkudniowe święto miasta obejmujące koncerty, wydarzenia historyczne, sportowe i rodzinne. Część imprez odbywa się na placu przy ul. Klasztornej oraz w historycznym centrum.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Tykocin – Nadzieja w Chórze
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Kościół Trójcy Przenajświętszej, plac Czarnieckiego
|wskazówki = Odbywa się wiosną; aktualny termin należy sprawdzić w kalendarzu Portu Kultury.
|dodatkowe informacje = Ogólnopolski konkurs i festiwal muzyki sakralnej organizowany w barokowym kościele Trójcy Przenajświętszej. W 2026 roku odbyła się dziewiąta edycja wydarzenia.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Królewskie Śpiewanie
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Tykocin
|wskazówki = Festiwal odbywa się latem; w 2026 roku zaplanowano go na 23–25 lipca.
|dodatkowe informacje = Kilkudniowe wydarzenie muzyczne odbywające się w historycznej scenerii miasta.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Tykocińska Biesiada Miodowa
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = plac przy ul. Klasztornej, Tykocin
|wskazówki = Odbywa się zwykle w sierpniu.
|dodatkowe informacje = Jedna z największych cyklicznych imprez w Tykocinie, poświęcona pszczelarstwu, miodom i produktom regionalnym. Towarzyszą jej stoiska lokalnych producentów, kiermasz, gastronomia, występy i koncerty. W 2026 roku odbywa się XXVII edycja.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Noc Muzeów – zwiedzanie Tykocina o zmierzchu
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = historyczne centrum Tykocina
|wskazówki = Zwykle w maju.
|dodatkowe informacje = Wieczorne wydarzenie łączące spacer po mieście ze zwiedzaniem jego zabytków i poznawaniem historii Tykocina. Poszczególne edycje obejmują m.in. rynek, synagogę, kościół oraz zamek.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Jarmark Staroci w Kiermusach
|lat = 53.203888
|long = 22.710352
|www = https://kiermusy.com.pl/
|adres = Kiermusy 12, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Zwykle w pierwszą niedzielę miesiąca; przed przyjazdem warto sprawdzić aktualny termin.
|telefon = 501 607 566
|email = promocja@kiermusy.com.pl
|dodatkowe informacje = Duży regionalny targ staroci, antyków, rękodzieła i przedmiotów kolekcjonerskich.
}}

== Informacje turystyczne ==
[[Plik:Tykocin, Złota 2, KsP 01.jpg|mały|prawo|Port Kultury Tykocin przy ul. Złotej 2]]

* {{listing
|type=contact
|name=Port Kultury Tykocin – Punkt Informacji Turystycznej
|lat=53.20733
|long=22.771212
|www=https://kulturatykocin.pl/
|adres=ul. Złota 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy zachodniej części placu Czarnieckiego, kilka minut pieszo od kościoła i Alumnatu
|telefon=+48 85 718 16 06
|dodatkowe informacje=Port Kultury jest jednocześnie miejskim centrum kultury i punktem informacji turystycznej. Można tu uzyskać informacje o zabytkach, aktualnych wydarzeniach, zwiedzaniu Tykocina i okolic oraz usługach przewodnickich. Instytucja organizuje koncerty, warsztaty artystyczne, wystawy, kino plenerowe, spacery i zwiedzanie miasta, wydarzenia rekonstrukcyjne, imprezy rodzinne oraz największe wydarzenia miejskie, m.in. Dni Tykocina i Tykocińską Biesiadę Miodową. Przed wizytą warto sprawdzić aktualny kalendarz, ponieważ oferta zmienia się w ciągu roku.
}}

Port Kultury prowadzi [https://kulturatykocin.pl/kalendarz-wydarzen/ kalendarz wydarzeń], w którym publikowane są również mniejsze imprezy, warsztaty, spacery z przewodnikiem, koncerty, wystawy i wydarzenia plenerowe. Instytucja publikuje także lokalne czasopismo [https://kulturatykocin.pl/polecamy/ „Czas Tykocina”], którego bieżące i archiwalne numery są dostępne online.

=== Zwiedzanie z przewodnikiem ===
Port Kultury publikuje informacje o organizowanych spacerach i zwiedzaniu Tykocina. Możliwe jest również umówienie indywidualnego przewodnika. Aktualną listę przewodników i dane kontaktowe można znaleźć w [https://kulturatykocin.pl/turystyka/ serwisie turystycznym Portu Kultury].


== Noclegi ==
[[Plik:Hotel Alumnat Tykocin.jpg|mały|Hotel w zabytkowym Alumnacie]]
[[Plik:Pisłudskiego Street in Tykocin, close to the Great Synagogue.jpg|mały|Villa Regent w dawnej dzielnicy żydowskiej]]

* {{listing
|name=Dom pod Czarnym Bocianem
|type=sleep
|lat=53.20823753617558
|long=22.775910645360636
|www=https://www.czarnybocian.pl/polski.php
|adres=ul. Poświętna 16, 16-080 Tykocin
|wskazówki=nad Narwią, w pobliżu rynku
|telefon=+48 85 718 16 14
|dodatkowe informacje=Pokoje w historycznej części miasta.
}}

* {{listing
|name=Pensjonat Austeria u Augusta
|type=sleep
|lat=53.20723406828596
|long=22.773289288229396
|www=http://www.austeria.tiu.pl/
|adres=pl. Czarnieckiego 11, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy rynku
|dodatkowe informacje=Pokoje w samym historycznym centrum.
}}

* {{listing
|name=Alumnat
|type=sleep
|lat=53.20807091278447
|long=22.77400620244861
|www=http://alumnat.eu/
|adres=ul. Poświętna 1, 16-080 Tykocin
|wskazówki=nad Narwią i przy placu Czarnieckiego
|telefon=+48 600 941 351
|dodatkowe informacje=Noclegi w jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Tykocina.
}}

* {{listing
|name=Komoda Tykocin
|type=sleep
|lat=53.20756494384301
|long=22.78816125053531
|adres=ul. 11 Listopada 56, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na wschód od historycznego centrum
|telefon=+48 728 488 576
|dodatkowe informacje=Apartamenty z dostępem do ogrodu.
}}

* {{listing
|name=Przystanek Tykocin
|type=sleep
|lat=53.20578758152479
|long=22.77368449242483
|www=https://przystanektykocin.pl/
|adres=ul. Choroszczańska 25, 16-080 Tykocin
|wskazówki=około 200 m od historycznego centrum
|dodatkowe informacje=Całoroczne domki gościnne i apartamenty.
}}

* {{listing
|name=Kurnik Polski
|type=sleep
|lat=53.173160962988256
|long=22.775936150704904
|www=http://kurnikpolski.com/
|adres=Kolonia Nowe Miasto 10, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na południe od miasta, w spokojnej okolicy
|telefon=+48 601 955 795
|dodatkowe informacje=Pokoje 2-, 3- i 4-osobowe z łazienkami.
}}

* {{listing
|name=Domek Wiejski
|type=sleep
|lat=53.20395677297963
|long=22.773058171932593
|www=https://www.facebook.com/p/Domek-wiejski-w-Tykocinie-100083271236275/
|adres=ul. Klasztorna 5, 16-080 Tykocin
|wskazówki=blisko centrum
|telefon=+48 698 691 122
|dodatkowe informacje=Pokoje w drewnianym domu.
}}

== Informacje turystyczne ==
[[Plik:Tykocin, Złota 2, KsP 01.jpg|mały|prawo|Budynek Portu Kultury i Punktu Informacji Turystycznej]]

* {{listing
|type=contact
|name=Punkt Informacji Turystycznej w Porcie Kultury
|lat=53.20733
|long=22.771212
|www=https://kulturatykocin.pl/turystyka/
|adres=ul. Złota 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy placu Czarnieckiego
|telefon=+48 85 718 16 06
|dodatkowe informacje=Informacje o zwiedzaniu miasta, wydarzeniach, atrakcjach Tykocina i okolic oraz usługach przewodnickich.
}}

Aktualne informacje o imprezach organizowanych w mieście publikuje [https://kulturatykocin.pl/kalendarz-wydarzen/ kalendarz wydarzeń Portu Kultury].

{{Jest w|Powiat białostocki}}

[[Kategoria:Województwo podlaskie]]</text>
      <sha1>ae3440v3mkan7gqpip8rpywhnwtnqu0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158246</id>
      <parentid>158245</parentid>
      <timestamp>2026-08-11T16:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrzysztofPoplawski</username>
        <id>4279</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Gastronomia */ lokalizacja</comment>
      <origin>158246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34348" sha1="8qxtghx77mk7odvjbailx56xs25mnxs" xml:space="preserve">{{Top-banner|Tykocin banner.jpg}}
{{Miasto infobox
|widok=Tykocin z lotu ptaka.jpg
|państwo=[[Polska]]
|region=[[Województwo podlaskie]]
|www=https://umtykocin.pl/
|kod pocztowy=16-080
}}

'''Tykocin''' to niewielkie podlaskie miasto położone nad [[w:Narew|Narwią]], około 30 km na zachód od [[Białystok|Białegostoku]]. Jest jednym z najciekawszych historycznych miasteczek Podlasia, z zachowanym barokowym układem urbanistycznym, zamkiem, zespołem klasztornym, kościołem oraz zabytkami dawnej społeczności żydowskiej. Tykocin jest również dobrym punktem wypadowym nad Narew, do Pentowa, Kiermus oraz [[Narwiański Park Narodowy|Narwiańskiego Parku Narodowego]].

[[Plik:Tykocin kosciol Sw Trojcy i pomnik.jpg|mały|Kościół Trójcy Przenajświętszej i pomnik Stefana Czarnieckiego]]
{{Mapframe |53.205556|22.770833|zoom=14|height=400|width=400|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,zobacz}}

== Historia ==
Miasto Tykocin zostało lokowane na prawie chełmińskim przez księcia mazowieckiego Janusza I w 1425 roku. Niedługo później książę Witold wcielił je do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Władca nadał okoliczne ziemie Gasztołdom, dzięki którym Tykocin zaczął się intensywnie rozwijać. Prowadzono akcję kolonizacyjną, ufundowano kościół, klasztor bernardynów i cerkiew oraz powstała gmina żydowska.

Po wygaśnięciu rodu Gasztołdów miasto stało się własnością monarszą, a Zygmunt II August ustanowił tu starostwo i nakazał rozbudowę zamku, który pełnił funkcje rezydencji, skarbca i fortecy. Tykocin leżał przy ważnym trakcie prowadzącym w kierunku Litwy i [[Wilno|Wilna]].

W XVII wieku miasto dotknęły epidemie i wojny. W czasie potopu szwedzkiego zamek został zajęty przez wojska szwedzkie, a okolice stały się miejscem działań wojennych. W XVIII wieku rozwój miasta wspierał Jan Klemens Branicki. Z jego inicjatywy przebudowano układ urbanistyczny, powstał kościół Trójcy Przenajświętszej i wzniesiono nowy zespół klasztorny.

W 1795 roku, w wyniku trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej, Tykocin znalazł się w zaborze pruskim. Po pokoju w [[Sowieck|Tylży]] od 1807 roku należał do Księstwa Warszawskiego, a od 1815 roku do Królestwa Polskiego. W 1831 roku w pobliżu miasta doszło do walk powstania listopadowego.

Przed II wojną światową znaczną część mieszkańców Tykocina stanowili Żydzi. W czasie okupacji niemieckiej społeczność żydowska miasta została wymordowana, przede wszystkim podczas masowej egzekucji w pobliskim lesie w Łopuchowie w sierpniu 1941 roku. Tykocin utracił prawa miejskie w 1950 roku i odzyskał je w 1992 roku.

== Dojazd ==

=== Pociągiem ===
Tykocin nie posiada stacji kolejowej. Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w [[w:Knyszyn|Knyszynie]], około 17 km od miasta. Zatrzymują się tam pociągi regionalne kursujące m.in. w kierunku [[Białystok|Białegostoku]] i [[Ełk|Ełku]].

Dla turystów przyjeżdżających z dalszych części Polski znacznie wygodniejszym punktem przesiadkowym jest '''Białystok'''. {{Listing
|type = go
|name = Stacja kolejowa Białystok
|lat = 53.13391
|long = 23.13596
|adres = ul. Kolejowa 5, 15-701 Białystok
|www = https://portalpasazera.pl/KatalogiStacji?stacja=Białystok
|wskazówki = Główny dworzec kolejowy Białegostoku.
|dodatkowe informacje = W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się dworzec autobusowy PKS Nova, z którego można kontynuować podróż do Tykocina. Przejście pomiędzy dworcami zajmuje kilka minut.
}}

{{Listing
|type = go
|name = Dworzec Autobusowy PKS Nova w Białymstoku
|lat = 53.1329
|long = 23.1372
|adres = ul. Bohaterów Monte Cassino 8, 15-873 Białystok
|www = https://pksnova.pl/
|wskazówki = Obok dworca kolejowego Białystok.
|dodatkowe informacje = Punkt przesiadkowy na regularne autobusy PKS Nova do Tykocina oraz na wakacyjną linię „Turystyczna Ósemka”.
}}

Dzięki sąsiedztwu obu dworców możliwy jest wygodny wariant podróży: '''pociąg do Białegostoku → przejście pieszo na dworzec autobusowy → autobus do Tykocina'''.

=== Autobusem ===
Regularne połączenia autobusowe pomiędzy [[Białystok|Białymstokiem]] a Tykocinem obsługuje [[w:Podlaska Komunikacja Samochodowa Nova|PKS Nova]]. Kursy odbywają się kilka razy dziennie, jednak rozkład zmienia się, dlatego przed podróżą najlepiej sprawdzić aktualne połączenie na [https://pksnova.pl/ stronie przewoźnika].

==== Turystyczna Ósemka ====
W okresie wakacyjnym dodatkową możliwością dojazdu jest '''[https://turystyczna8.podlaskie.travel/ Turystyczna Ósemka]''' – regionalna linia autobusowa typu ''hop-on, hop-off'', łącząca najważniejsze atrakcje turystyczne województwa podlaskiego.

W sezonie 2026 Tykocin znajduje się na zachodniej pętli A1:
:''[[Białystok]] – Pomigacze – Turośń Kościelna – Kurowo – '''Tykocin''' – [[Choroszcz]] – Białystok''.

Autobusy rozpoczynają trasę na Dworcu Autobusowym PKS Nova w Białymstoku. W sezonie 2026 linia kursuje od 2 lipca do 30 sierpnia, w czwartki, piątki, soboty i niedziele. Odjazdy pętli A1 z Białegostoku zaplanowano na 9:00, 12:30 i 15:00.

Bilet jest dzienny i umożliwia wielokrotne wysiadanie i ponowne wsiadanie na przystankach trasy. Dostępne są również bilety z miejscem na rower; liczba miejsc rowerowych jest ograniczona, dlatego warto kupić bilet wcześniej.

=== Samochodem ===
{{trasy|biernik=Tykocin|
{{trasy/wiersz
| symbol     = {{trasy/symbol|PL-W|671}}
| kierunekl  = N
| dużel      = [[w:Knyszyn|Knyszyn]]
| małel      = [[w:Krypno Kościelne|Krypno Kościelne]]
| kierunekp  = S
| dużep      = [[w:Sokoły (powiat wysokomazowiecki)|Sokoły]]
| małep      = [[w:Jeżewo Stare|Jeżewo Stare]]
}}
}}

Do Tykocina można również łatwo dojechać z drogi ekspresowej S8 przez węzeł Tykocin. Z Białegostoku podróż samochodem zajmuje zwykle około pół godziny.

=== Rowerem ===
Tykocin jest bardzo dobrym celem wycieczki rowerowej. Przez miasto i jego okolice przebiegają znakowane szlaki rowerowe, w tym '''Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo''', '''Podlaski Szlak Bociani''' oraz '''Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego'''.

Odcinek Green Velo umożliwia m.in. dojazd od strony Jeżewa Starego, Rzędzian i okolic Białegostoku. Tykocin jest również dobrym punktem rozpoczęcia krótszych wycieczek do Pentowa i Kiermus.

W sezonie wakacyjnym rower można zabrać również do autobusu „Turystycznej Ósemki”, po zakupieniu biletu obejmującego przewóz roweru.

== Poruszanie się ==
Historyczne centrum Tykocina jest niewielkie i najlepiej zwiedzać je pieszo. Od Wielkiej Synagogi do placu Czarnieckiego jest około 500 m, a z rynku do zamku nieco ponad kilometr.

Samochód nie jest potrzebny podczas zwiedzania centrum. Przydaje się natomiast przy wycieczkach do Kiermus, Narwiańskiego Parku Narodowego czy Biebrzańskiego Parku Narodowego.

Rower jest szczególnie wygodny przy zwiedzaniu okolic. Pentowo znajduje się około 1,5 km od Tykocina na przebiegu jednej z popularnych tras rowerowych, a Kiermusy około 4–5 km od centrum.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Tykocin, Zespół zamku, przed 1469, KsP.jpg|mały|prawo|Zamek w Tykocinie]]
[[Plik:2013 Interior of the Great Synagogue in Tykocin - 34.jpg|mały|prawo|Wnętrze Wielkiej Synagogi]]
[[Plik:Tykocin - klasztor bernardynow - ndx - 01.JPG|mały|prawo|Zespół klasztorny Bernardynów]]

* {{Listing
|name = Zamek w Tykocinie
|type = see
|lat = 53.21310972902754
|long = 22.770608018655132
|www = https://zamekwtykocinie.pl/
|adres = ul. Puchalskiego 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Na północnym brzegu Narwi, około 1 km od rynku.
|image = Tykocin_Castle.jpg
|telefon = +48 85 718 73 72
|wikidata = Q935774
|wikipedia = Zamek_w_Tykocinie
|dodatkowe informacje = Odbudowany zamek królewski. W obiekcie działają muzeum, restauracja i hotel. Z dziedzińca i wieży rozciąga się widok na dolinę Narwi.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Wielka Synagoga w Tykocinie
|lat = 53.20555
|long = 22.76696
|www = https://muzeumpodlaskie.pl/oddzialy/muzeum-w-tykocinie/
|adres = ul. Kozia 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki = W dawnej żydowskiej części miasta, kilka minut pieszo od placu Czarnieckiego.
|image = Synagoga_w_Tykocinie_1.jpg
|wikidata = Q935775
|wikipedia = Wielka_Synagoga_w_Tykocinie
|telefon = +48 509 336 597
|email = synagoga@muzeum.bialystok.pl
|dodatkowe informacje = Jedna z najważniejszych zachowanych synagog barokowych w Polsce. W budynku mieści się część Muzeum w Tykocinie. Szczególnie interesujące są wnętrze, bima i hebrajskie inskrypcje na ścianach.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Dom Talmudyczny
|lat = 53.20658
|long = 22.76678
|www = https://muzeumpodlaskie.pl/oddzialy/muzeum-w-tykocinie/
|adres = ul. Kozia, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Bezpośrednio przy Wielkiej Synagodze.
|image = Wielka_Synagoga_i_Dom_Talmudyczny_(Mała_Synagoga).jpg
|wikipedia = Mała Synagoga w Tykocinie
|telefon = +48 509 336 597
|email = synagoga@muzeum.bialystok.pl
|dodatkowe informacje = Dawny bejt midrasz, nazywany również Małą Synagogą. Obecnie część Muzeum w Tykocinie z wystawą poświęconą historii miasta.
}}
[[Plik:Plac Czarnieckiego 10, Tykocin.jpg|mały|Zabytkowy dom przy placu Czarnieckiego 10, mieszczący niewielkie muzeum historii Tykocina]]
* {{Listing
|type = see
|name = Plac Stefana Czarnieckiego
|lat = 53.2077
|long = 22.7732
|adres = plac Stefana Czarnieckiego, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Historyczne centrum miasta.
|image = Tykocin_z_lotu_ptaka.jpg
|dodatkowe informacje = Rozległy barokowy rynek otoczony zabytkową zabudową. Jego główną dominantą jest kościół Trójcy Przenajświętszej, a w centrum stoi pomnik Stefana Czarnieckiego.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Plac Czarnieckiego 10 – muzeum domu
|lat = 53.207739
|long = 22.772876
|www = https://placczarnieckiego10.net/
|adres = plac Stefana Czarnieckiego 10, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Przy północnej pierzei placu Czarnieckiego, w zabytkowym drewnianym domu.
|image = Plac Czarnieckiego 10, Tykocin.jpg
|wikidata = Q30570901
|telefon = +48 505 029 309
|godziny = pon.–niedz. 10:00–16:00
|dodatkowe informacje = Niewielkie muzeum domu i niezależny ośrodek dokumentujący historię Tykocina oraz jego mieszkańców. W zabytkowym domu mieszczańskim prezentowana jest m.in. multimedialna wystawa „133 opowieści. Tykocin w latach 1885–2018”, opowiadająca historię miasta poprzez losy jego mieszkańców. W obiekcie organizowane są również wystawy czasowe i działania poświęcone lokalnemu dziedzictwu. Działa tu Fundacja Centrum Badań nad Historią i Kulturą Małych Miast.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Pomnik Stefana Czarnieckiego
|lat = 53.2076
|long = 22.7733
|adres = plac Stefana Czarnieckiego
|wskazówki = W centrum rynku.
|dodatkowe informacje = Jeden z charakterystycznych elementów Tykocina i ważny punkt orientacyjny podczas zwiedzania miasta.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Kościół Trójcy Przenajświętszej
|lat = 53.2071
|long = 22.7749
|adres = plac Stefana Czarnieckiego 10, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Wschodnia pierzeja rynku.
|image = Tykocin,_Kościół_Świętej_Trójcy_w_Tykocinie,_KsP.jpg
|wikidata = Q935777
|wikipedia = Kościół Świętej Trójcy w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Monumentalna późnobarokowa świątynia z XVIII wieku, tworząca wraz z dwiema wieżami i arkadowymi skrzydłami charakterystyczne zamknięcie placu Czarnieckiego.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Alumnat
|lat = 53.2081598097629
|long = 22.773927948679948
|www = http://alumnat.eu/
|adres = ul. Poświętna 1, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Nad Narwią, obok kościoła i placu Czarnieckiego.
|image = Hotel_Alumnat_Tykocin.jpg
|wikidata = Q935778
|wikipedia = Alumnat – Zakład Dla Inwalidów Wojennych w Tykocinie
|telefon = +48 600 941 351
|dodatkowe informacje = Zabytkowy XVII-wieczny zakład dla weteranów wojennych, jeden z najbardziej charakterystycznych budynków miasta.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Zespół Klasztorny Bernardynów
|lat = 53.20366
|long = 22.77139
|adres = ul. Klasztorna, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Około 500 m na południe od placu Czarnieckiego.
|image = Tykocin_-_klasztor_bernardynow_-_ndx_-_01.JPG
|wikipedia = Zespół Klasztorny Bernardynów w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Rozległy późnobarokowy zespół klasztorny wzniesiony w XVIII wieku. Wspólnie z kościołem, synagogami i zamkiem należy do najważniejszych zabytków Tykocina.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Wiatrak koźlak
|lat = 53.204197
|long = 22.778950
|wskazówki = Przy wschodniej części miasta.
|wikidata = Q935784
|wikipedia = Wiatrak koźlak w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Zabytkowy drewniany wiatrak typu koźlak z 1887 roku.
}}

[[Plik:Tykocin - cmentarz żydowski - ndx - 3.JPG|mały|prawo|Cmentarz żydowski w Tykocinie]]

* {{Listing
|type = see
|name = Cmentarz żydowski
|lat = 53.20453
|long = 22.75847
|adres = ul. Holendry, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Na zachodnim krańcu miasta, około 1 km od Wielkiej Synagogi.
|image = Tykocin_-_cmentarz_żydowski_-_ndx_-_3.JPG
|wikidata = Q935785
|wikipedia = Cmentarz żydowski w Tykocinie
|dodatkowe informacje = Jeden z najstarszych cmentarzy żydowskich w Polsce, założony w XVI wieku. Zachowała się część dawnych macew.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Bulwar nad Narwią
|lat = 53.2084
|long = 22.7731
|wskazówki = Wzdłuż południowego brzegu Narwi w centrum Tykocina, w pobliżu Alumnatu i mostu.
|image = 2013_Bridge_over_Narew_in_Tykocin_-_05.jpg
|dodatkowe informacje = Pieszo-rowerowa ścieżka rekreacyjno-edukacyjna nad Narwią o długości około 730 m. Wyposażona jest w ławki, oświetlenie i tablice edukacyjne. To jedno z najlepszych miejsc na spokojny spacer, obserwację rzeki i fotografowanie panoramy Tykocina.
}}

== Co robić ==

=== Spacer po Tykocinie ===
Najważniejsze zabytki można zobaczyć podczas kilkukilometrowego spaceru. Dobrym punktem rozpoczęcia jest plac Czarnieckiego.

Proponowana trasa:
# '''Plac Stefana Czarnieckiego''' i pomnik hetmana.
# '''Kościół Trójcy Przenajświętszej'''.
# '''Plac Czarnieckiego 10 – muzeum domu'''.
# '''Alumnat'''.
# '''Bulwar nad Narwią''' i zabytkowy most.
# '''Zamek w Tykocinie'''.
# Powrót przez centrum do dawnej dzielnicy żydowskiej.
# '''Wielka Synagoga'''.
# '''Dom Talmudyczny'''.
# '''Cmentarz żydowski'''.
# '''Zespół Klasztorny Bernardynów'''.

Całość można przejść spokojnym tempem w kilka godzin, przeznaczając dodatkowy czas na zwiedzanie zamku i muzeum w synagodze.

=== Nad Narwią ===
[[Plik:2013 Bridge over Narew in Tykocin - 05.jpg|mały|Narew i most w Tykocinie]]

* {{Listing
|type = do
|name = FlisakPark Tykocin – Muzeum Narwi i rejsy
|lat = 53.20759
|long = 22.76653
|www = https://www.facebook.com/flisakparktykocin/
|adres = ul. Browarna 17, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Nad Narwią, na zachód od historycznego centrum.
|telefon = +48 505 725 160
|dodatkowe informacje = Przystań turystyczna związana z Narwią. W sezonie organizowane są rejsy tramwajem wodnym „Malinka”; działa również niewielkie Muzeum Narwi. Terminy rejsów zależą od sezonu i poziomu wody.
}}

Bulwar i przystań pozwalają zobaczyć Tykocin od strony Narwi. Dolina rzeki jest również atrakcyjna dla obserwatorów ptaków i fotografów przyrody.

=== Turystyka rowerowa ===
Tykocin leży w jednym z najciekawszych obszarów turystyki rowerowej na Podlasiu. Teren jest w większości płaski, dzięki czemu większość tras nie wymaga dużego doświadczenia.

==== Green Velo ====
Przez Tykocin przebiega '''[https://greenvelo.pl/ Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo]'''. Szlak łączy miasto m.in. z Jeżewem Starym, Rzędzianami oraz siecią tras prowadzących w kierunku Białegostoku i Narwiańskiego Parku Narodowego.

Odcinek z Tykocina w kierunku Jeżewa Starego jest wspólny z fragmentem Obwodnicy Rowerowej Narwiańskiego Parku Narodowego.

==== Tykocin – Pentowo – Kiermusy ====
Jedna z najlepszych krótkich wycieczek z miasta:
:''Tykocin → Pentowo → Kiermusy → Tykocin''.

Odległości są niewielkie:
* Tykocin – Pentowo: około 1,5 km,
* Pentowo – Kiermusy: około 3 km,
* Kiermusy – Tykocin: około 4–5 km.

Trasę można połączyć ze zwiedzaniem Europejskiej Wsi Bocianiej, Kiermus i doliny Narwi.

==== Pętla „Ku granicy dawnej Polski” ====
Oznakowana częściowo trasa wycieczkowa o długości około 29 km:
:''Jeżewo Stare → Tykocin → Pentowo → Kiermusy → Nieciecie → Łopuchowo → Zawady → Jeżewo Stare''.

Na trasie znajdują się zabytki Tykocina, Europejska Wieś Bociania, Kiermusy, krajobrazy doliny Narwi i niewielkie podlaskie miejscowości. Trasę można rozpocząć również w Tykocinie.

==== Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego ====
Dłuższa, znakowana na niebiesko trasa o długości około 87 km:
:''[[Choroszcz]] → węzeł Tykocin → Tykocin → Kurowo → Łapy → Suraż → Turośń Dolna → Choroszcz''.

Trasa prowadzi przede wszystkim drogami asfaltowymi. Między Tykocinem i Jeżewem Starym pokrywa się ze szlakiem Green Velo. Jest dobrą propozycją na całodniową wycieczkę dla bardziej doświadczonych rowerzystów.

==== Podlaski Szlak Bociani ====
Przez okolice Tykocina przebiega również '''[https://podlaskie.travel/trasy-rowerowe/podlaski-szlak-bociani Podlaski Szlak Bociani]''', oznakowany kolorem czerwonym. Cała trasa ma ponad 400 km i prowadzi przez dużą część województwa podlaskiego. W rejonie Tykocina łączy m.in. okolice Pentowa, miasta i doliny Narwi.

To dobra trasa dla osób zainteresowanych przyrodą, obserwacją ptaków i fotografią.

== Najbliższe okolice ==

=== Pentowo i Kiermusy ===
[[Plik:Pentowo - European stork village - 11.jpg|mały|Wieża obserwacyjna w Pentowie]]

* {{Listing
|type = see
|name = Dwór Pentowo – Europejska Wieś Bociania
|lat = 53.206724
|long = 22.737604
|www = https://www.pentowo.pl/
|adres = Kolonia Kaczorowo 39, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Około 1,5–2 km na zachód od Tykocina; łatwy dojazd rowerem.
|image = Pentowo_-_European_stork_village_-_11.jpg
|telefon = +48 505 929 925
|dodatkowe informacje = Ponadstuletni dwór nad starorzeczem Narwi oraz Europejska Wieś Bociania. Na terenie posiadłości znajdują się liczne gniazda bociana białego i wieże obserwacyjne. Najciekawiej jest w sezonie obecności bocianów.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Kiermusy – Dworek nad Łąkami
|lat = 53.203888
|long = 22.710352
|www = https://kiermusy.com.pl/
|adres = Kiermusy 12, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Około 4–5 km na zachód od Tykocina; dogodny dojazd rowerem.
|telefon = +48 501 607 566
|email = promocja@kiermusy.com.pl
|dodatkowe informacje = Kompleks turystyczny nawiązujący stylistyką do dawnego dworu szlacheckiego. Działa tu Karczma Rzym i baza noclegowa. Kiermusy można łatwo połączyć w jednej wycieczce z Pentowem.
}}

=== Parki narodowe ===
[[Plik:Narwiański Park Narodowy Waniewo.jpg|mały|Narwiański Park Narodowy]]

* {{Listing
|type = see
|name = Narwiański Park Narodowy
|www = https://npn.gov.pl/
|adres = Kurowo 10, 18-204 Kobylin-Borzymy
|wskazówki = Na południowy wschód od Tykocina. Do Kurowa prowadzi również Obwodnica Rowerowa Narwiańskiego Parku Narodowego.
|image = Narwiański_Park_Narodowy_01.jpg
|wikipedia = Narwiański Park Narodowy
|telefon = +48 85 718 14 17
|dodatkowe informacje = Park chroniący wielokorytową dolinę Narwi. Najważniejsze atrakcje to rozlewiska, kładki, punkty obserwacyjne, spływy kajakowe i siedziba parku w zabytkowym dworze w Kurowie.
}}

* {{Listing
|type = see
|name = Biebrzański Park Narodowy
|www = https://bbpn.gov.pl/
|adres = Osowiec-Twierdza 8, 19-110 Goniądz
|wskazówki = Dalsza wycieczka na północ od Tykocina; najlepiej samochodem lub rowerem w ramach dłuższej wyprawy.
|image = Biebrzański_Park_Narodowy_01.jpg
|wikipedia = Biebrzański Park Narodowy
|telefon = +48 85 738 30 00
|dodatkowe informacje = Największy park narodowy w Polsce, chroniący rozległe Bagna Biebrzańskie. Szczególnie interesujący dla obserwatorów ptaków i dzikiej przyrody.
}}

Inne miejsca warte odwiedzenia:
* [[Choroszcz]] – pałac Branickich i park, możliwość połączenia wycieczki z trasą rowerową Narwiańskiego Parku Narodowego,
* [[Knyszyn]] – niewielkie historyczne miasto na północny wschód od Tykocina,
* Strękowa Góra – punkt widokowy nad doliną Narwi i okolice początku Carskiej Drogi.

== Zakupy ==

* {{Listing 
|type = buy 
|name = Delikatesy Smak
|lat = 53.20743152315896
|long = 22.770969353352307
|adres = ul. Złota 1, 16-080 Tykocin 
|wskazówki = W centrum miasta.
|dodatkowe informacje = Sklep spożywczy przydatny podczas krótkiego pobytu i wycieczek rowerowych.
}}

* {{Listing 
|type = buy 
|name = Lewiatan 
|lat = 53.207035 
|long = 22.768034 
|adres = ul. Sokołowska 1, 16-080 Tykocin 
|wskazówki = W centrum miasta.
|dodatkowe informacje = Sklep spożywczy.
}}


== Gastronomia ==

* {{listing
|name=Pierogi na Narwi
|type=eat
|lat=53.208484
|long=22.772909
|www=https://www.facebook.com/p/Pierogi-na-Narwi-100083273255857/
|adres=ul. Puchalskiego, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na pontonie na Narwi, tuż przy moście drogowym, po stronie zamku
|dodatkowe informacje=Sezonowy restobar na wodzie specjalizujący się w ręcznie robionych pierogach. Lokal znajduje się bezpośrednio na Narwi i dysponuje miejscami z widokiem na rzekę oraz zabytkową część Tykocina. Oprócz pierogów dostępne są m.in. kawa i napoje. Przed wizytą poza sezonem letnim warto sprawdzić aktualne dni i godziny otwarcia.
}}

* {{listing
|name=u Klemensa
|type=eat
|lat=53.207757
|long=22.771279
|www=https://uklemensa.com/
|adres=plac Czarnieckiego 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy zachodnim krańcu placu Czarnieckiego, przy przejściu w kierunku ul. Browarnej i Narwi
|telefon=+48 882 436 911
|email=recepcja@uklemensa.com
|dodatkowe informacje=Restauracja w zabytkowym budynku przy rynku, otwarta w 2026 roku. Menu nawiązuje do kuchni polskiej i kresowej. W tym samym obiekcie działa galeria sztuki prezentująca m.in. ręcznie wykonywaną ceramikę oraz pokoje gościnne.
}}

* {{listing
|name=Dom pod Czarnym Bocianem
|type=eat
|lat=53.20823753617558
|long=22.775910645360636
|www=https://www.czarnybocian.pl/polski.php
|adres=ul. Poświętna 16, 16-080 Tykocin
|wskazówki=nad Narwią, blisko rynku
|telefon=+48 85 718 16 14
|dodatkowe informacje=Restauracja i obiekt noclegowy w zabytkowej części miasta.
}}

* {{listing
|name=Restauracja Tejsza
|type=eat
|lat=53.20656
|long=22.76674
|www=https://www.facebook.com/Restauracja-Tejsza-120402841324444/
|adres=ul. Kozia 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy kompleksie Wielkiej Synagogi i Domu Talmudycznego
|dodatkowe informacje=Restauracja kojarzona przede wszystkim z kuchnią żydowską i regionalną.
}}

* {{listing
|name=Restauracja Zamkowa
|type=eat
|lat=53.21310932756459
|long=22.770604240711428
|www=https://zamekwtykocinie.pl/
|adres=ul. Puchalskiego 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w Zamku w Tykocinie
|telefon=+48 85 718 73 72
|email=biuro@zamekwtykocinie.pl
|dodatkowe informacje=Restauracja działająca w kompleksie zamkowym.
}}

* {{listing
|name=Alumnat
|type=eat
|lat=53.208250329934415
|long=22.77373624496222
|www=http://alumnat.eu/
|adres=ul. Poświętna 1, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy Narwi i placu Czarnieckiego
|telefon=+48 600 941 351
|dodatkowe informacje=Restauracja w zabytkowym Alumnacie.
}}

* {{listing
|name=Opowieści z Narwi
|type=eat
|lat=53.20734
|long=22.773216
|adres=pl. Stefana Czarnieckiego 9, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w historycznym centrum
|telefon=660 191 251
|email=tykocinski@o2.pl
|dodatkowe informacje=Restauracja w pobliżu rynku i Narwi.
}}

* {{listing
|name=Karczma Rzym
|type=eat
|lat=53.203888
|long=22.710352
|www=https://kiermusy.com.pl/
|adres=Kiermusy 12, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w Kiermusach, około 4–5 km od Tykocina
|telefon=501 607 566
|email=karczmarzym@kiermusy.com.pl
|dodatkowe informacje=Restauracja specjalizująca się w kuchni polskiej i regionalnej, urządzona w stylu nawiązującym do tradycji szlacheckiej.
}}

* {{listing
|name=Villa Regent
|type=eat
|lat=53.20696
|long=22.76783
|www=https://villaregent.eu/
|adres=ul. Sokołowska 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w pobliżu dawnej dzielnicy żydowskiej
|dodatkowe informacje=Restauracja i obiekt noclegowy.
}}

* {{listing
|name=Zapiekanki
|type=eat
|lat=53.2068
|long=22.7745
|adres=ul. Klasztorna 3, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w centrum
|dodatkowe informacje=Bar z przekąskami.
}}

* {{listing
|name=Narwianka – Bar na Wodzie
|type=eat
|lat=53.20759
|long=22.76653
|adres=ul. Browarna 17, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na terenie FlisakParku nad Narwią
|telefon=505 725 160
|dodatkowe informacje=Sezonowy bar nad rzeką, w sąsiedztwie przystani i rejsów „Malinką”. Nie należy go mylić z położonym przy moście restobarem Pierogi na Narwi.
}}

* {{listing
|name=Tykocin Bistro
|type=eat
|lat=53.2067
|long=22.7744
|www=https://www.facebook.com/tykocinbistro/
|adres=plac Stary Rynek 8, 16-080 Tykocin
|wskazówki=w centrum miasta
|telefon=574 808 685
|dodatkowe informacje=Bistro.
}}

== Wydarzenia ==

Tykocin ma rozbudowany kalendarz wydarzeń, szczególnie od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Aktualne terminy publikuje [https://kulturatykocin.pl/kalendarz-wydarzen/ Port Kultury Tykocin]. Wśród wydarzeń związanych szczególnie z historią miasta są dwie duże rekonstrukcje XVII-wieczne – zimowy Szturm Zamku oraz letni Obóz Wojsk Rzeczypospolitej.

* {{Listing
|type = do
|name = Szturm Zamku w Tykocinie
|lat = 53.21310972902754
|long = 22.770608018655132
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Zamek w Tykocinie, ul. Puchalskiego 3
|wskazówki = Odbywa się zimą; termin kolejnej edycji należy sprawdzić w kalendarzu wydarzeń.
|dodatkowe informacje = Duża inscenizacja historyczna nawiązująca do walk o zamek podczas potopu szwedzkiego. W widowisku uczestniczą grupy rekonstrukcyjne odtwarzające wojska Rzeczypospolitej i szwedzkie, piechotę, jazdę oraz artylerię. W 2026 roku odbyła się dwunasta edycja wydarzenia.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Obóz Wojsk Rzeczypospolitej XVII wieku
|www = https://kulturatykocin.pl/2026/07/08/oboz-wojsk-rzeczypospolitej-xvii-w/
|adres = plac przy ul. Klasztornej i przestrzeń historycznego centrum Tykocina
|wskazówki = Letnie wydarzenie rekonstrukcyjne; w 2026 roku odbyło się od 31 lipca do 2 sierpnia.
|dodatkowe informacje = Kilkudniowy obóz rekonstrukcyjny prezentujący życie i wojskowość XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. W programie odbywają się pokazy husarskie, historyczne potyczki i musztra, prezentacje broni i wyposażenia, możliwość zwiedzania obozu i rozmów z rekonstruktorami, koncert muzyki dawnej, przemarsz wojsk przez Tykocin na zamek oraz pokazy artyleryjskie. Organizatorem wydarzenia jest m.in. Komputowa Chorągiew Stefana Czarnieckiego i Port Kultury Tykocin.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Dni Tykocina
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Tykocin
|wskazówki = Zwykle odbywają się na początku lata.
|dodatkowe informacje = Kilkudniowe święto miasta obejmujące koncerty, wydarzenia historyczne, sportowe i rodzinne. Część imprez odbywa się na placu przy ul. Klasztornej oraz w historycznym centrum.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Tykocin – Nadzieja w Chórze
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Kościół Trójcy Przenajświętszej, plac Czarnieckiego
|wskazówki = Odbywa się wiosną; aktualny termin należy sprawdzić w kalendarzu Portu Kultury.
|dodatkowe informacje = Ogólnopolski konkurs i festiwal muzyki sakralnej organizowany w barokowym kościele Trójcy Przenajświętszej. W 2026 roku odbyła się dziewiąta edycja wydarzenia.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Królewskie Śpiewanie
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = Tykocin
|wskazówki = Festiwal odbywa się latem; w 2026 roku zaplanowano go na 23–25 lipca.
|dodatkowe informacje = Kilkudniowe wydarzenie muzyczne odbywające się w historycznej scenerii miasta.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Tykocińska Biesiada Miodowa
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = plac przy ul. Klasztornej, Tykocin
|wskazówki = Odbywa się zwykle w sierpniu.
|dodatkowe informacje = Jedna z największych cyklicznych imprez w Tykocinie, poświęcona pszczelarstwu, miodom i produktom regionalnym. Towarzyszą jej stoiska lokalnych producentów, kiermasz, gastronomia, występy i koncerty. W 2026 roku odbywa się XXVII edycja.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Noc Muzeów – zwiedzanie Tykocina o zmierzchu
|www = https://kulturatykocin.pl/
|adres = historyczne centrum Tykocina
|wskazówki = Zwykle w maju.
|dodatkowe informacje = Wieczorne wydarzenie łączące spacer po mieście ze zwiedzaniem jego zabytków i poznawaniem historii Tykocina. Poszczególne edycje obejmują m.in. rynek, synagogę, kościół oraz zamek.
}}

* {{Listing
|type = do
|name = Jarmark Staroci w Kiermusach
|lat = 53.203888
|long = 22.710352
|www = https://kiermusy.com.pl/
|adres = Kiermusy 12, 16-080 Tykocin
|wskazówki = Zwykle w pierwszą niedzielę miesiąca; przed przyjazdem warto sprawdzić aktualny termin.
|telefon = 501 607 566
|email = promocja@kiermusy.com.pl
|dodatkowe informacje = Duży regionalny targ staroci, antyków, rękodzieła i przedmiotów kolekcjonerskich.
}}

== Informacje turystyczne ==
[[Plik:Tykocin, Złota 2, KsP 01.jpg|mały|prawo|Port Kultury Tykocin przy ul. Złotej 2]]

* {{listing
|type=contact
|name=Port Kultury Tykocin – Punkt Informacji Turystycznej
|lat=53.20733
|long=22.771212
|www=https://kulturatykocin.pl/
|adres=ul. Złota 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy zachodniej części placu Czarnieckiego, kilka minut pieszo od kościoła i Alumnatu
|telefon=+48 85 718 16 06
|dodatkowe informacje=Port Kultury jest jednocześnie miejskim centrum kultury i punktem informacji turystycznej. Można tu uzyskać informacje o zabytkach, aktualnych wydarzeniach, zwiedzaniu Tykocina i okolic oraz usługach przewodnickich. Instytucja organizuje koncerty, warsztaty artystyczne, wystawy, kino plenerowe, spacery i zwiedzanie miasta, wydarzenia rekonstrukcyjne, imprezy rodzinne oraz największe wydarzenia miejskie, m.in. Dni Tykocina i Tykocińską Biesiadę Miodową. Przed wizytą warto sprawdzić aktualny kalendarz, ponieważ oferta zmienia się w ciągu roku.
}}

Port Kultury prowadzi [https://kulturatykocin.pl/kalendarz-wydarzen/ kalendarz wydarzeń], w którym publikowane są również mniejsze imprezy, warsztaty, spacery z przewodnikiem, koncerty, wystawy i wydarzenia plenerowe. Instytucja publikuje także lokalne czasopismo [https://kulturatykocin.pl/polecamy/ „Czas Tykocina”], którego bieżące i archiwalne numery są dostępne online.

=== Zwiedzanie z przewodnikiem ===
Port Kultury publikuje informacje o organizowanych spacerach i zwiedzaniu Tykocina. Możliwe jest również umówienie indywidualnego przewodnika. Aktualną listę przewodników i dane kontaktowe można znaleźć w [https://kulturatykocin.pl/turystyka/ serwisie turystycznym Portu Kultury].


== Noclegi ==
[[Plik:Hotel Alumnat Tykocin.jpg|mały|Hotel w zabytkowym Alumnacie]]
[[Plik:Pisłudskiego Street in Tykocin, close to the Great Synagogue.jpg|mały|Villa Regent w dawnej dzielnicy żydowskiej]]

* {{listing
|name=Dom pod Czarnym Bocianem
|type=sleep
|lat=53.20823753617558
|long=22.775910645360636
|www=https://www.czarnybocian.pl/polski.php
|adres=ul. Poświętna 16, 16-080 Tykocin
|wskazówki=nad Narwią, w pobliżu rynku
|telefon=+48 85 718 16 14
|dodatkowe informacje=Pokoje w historycznej części miasta.
}}

* {{listing
|name=Pensjonat Austeria u Augusta
|type=sleep
|lat=53.20723406828596
|long=22.773289288229396
|www=http://www.austeria.tiu.pl/
|adres=pl. Czarnieckiego 11, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy rynku
|dodatkowe informacje=Pokoje w samym historycznym centrum.
}}

* {{listing
|name=Alumnat
|type=sleep
|lat=53.20807091278447
|long=22.77400620244861
|www=http://alumnat.eu/
|adres=ul. Poświętna 1, 16-080 Tykocin
|wskazówki=nad Narwią i przy placu Czarnieckiego
|telefon=+48 600 941 351
|dodatkowe informacje=Noclegi w jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Tykocina.
}}

* {{listing
|name=Komoda Tykocin
|type=sleep
|lat=53.20756494384301
|long=22.78816125053531
|adres=ul. 11 Listopada 56, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na wschód od historycznego centrum
|telefon=+48 728 488 576
|dodatkowe informacje=Apartamenty z dostępem do ogrodu.
}}

* {{listing
|name=Przystanek Tykocin
|type=sleep
|lat=53.20578758152479
|long=22.77368449242483
|www=https://przystanektykocin.pl/
|adres=ul. Choroszczańska 25, 16-080 Tykocin
|wskazówki=około 200 m od historycznego centrum
|dodatkowe informacje=Całoroczne domki gościnne i apartamenty.
}}

* {{listing
|name=Kurnik Polski
|type=sleep
|lat=53.173160962988256
|long=22.775936150704904
|www=http://kurnikpolski.com/
|adres=Kolonia Nowe Miasto 10, 16-080 Tykocin
|wskazówki=na południe od miasta, w spokojnej okolicy
|telefon=+48 601 955 795
|dodatkowe informacje=Pokoje 2-, 3- i 4-osobowe z łazienkami.
}}

* {{listing
|name=Domek Wiejski
|type=sleep
|lat=53.20395677297963
|long=22.773058171932593
|www=https://www.facebook.com/p/Domek-wiejski-w-Tykocinie-100083271236275/
|adres=ul. Klasztorna 5, 16-080 Tykocin
|wskazówki=blisko centrum
|telefon=+48 698 691 122
|dodatkowe informacje=Pokoje w drewnianym domu.
}}

== Informacje turystyczne ==
[[Plik:Tykocin, Złota 2, KsP 01.jpg|mały|prawo|Budynek Portu Kultury i Punktu Informacji Turystycznej]]

* {{listing
|type=contact
|name=Punkt Informacji Turystycznej w Porcie Kultury
|lat=53.20733
|long=22.771212
|www=https://kulturatykocin.pl/turystyka/
|adres=ul. Złota 2, 16-080 Tykocin
|wskazówki=przy placu Czarnieckiego
|telefon=+48 85 718 16 06
|dodatkowe informacje=Informacje o zwiedzaniu miasta, wydarzeniach, atrakcjach Tykocina i okolic oraz usługach przewodnickich.
}}

Aktualne informacje o imprezach organizowanych w mieście publikuje [https://kulturatykocin.pl/kalendarz-wydarzen/ kalendarz wydarzeń Portu Kultury].

{{Jest w|Powiat białostocki}}

[[Kategoria:Województwo podlaskie]]</text>
      <sha1>8qxtghx77mk7odvjbailx56xs25mnxs</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>