Polska

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipodróże</sitename>
    <dbname>plwikivoyage</dbname>
    <base>https://pl.wikivoyage.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalna</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dyskusja</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Użytkownik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dyskusja użytkownika</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipodróże</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dyskusja Wikipodróży</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Plik</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dyskusja pliku</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dyskusja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dyskusja szablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dyskusja pomocy</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dyskusja kategorii</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Polska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2024</id>
    <revision>
      <id>158652</id>
      <parentid>158651</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1-Miguel Taylorville September 2023 REAL</username>
        <id>17648</id>
      </contributor>
      <comment>Poprawiona literówka.</comment>
      <origin>158652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36851" sha1="16dkw0q9bco9ob6g9ft37havhwqdjjw" xml:space="preserve">{{Top-banner|Panorama Krakowa z Hotelu Forum.jpg}}
{{Państwo infobox
 |nazwa państwa        = Polska&lt;br&gt;Oficjalna nazwa: Rzeczpospolita Polska
 |flaga                = Flag of Poland.svg
 |lokalizacja          = Poland in European Union.svg
 |stolica              = [[Warszawa]]
 |ustrój               = republika parlamentarna
 |waluta               = złoty (zł, PLN)
 |strefa czasowa       = UTC +1 – zima&lt;br&gt;UTC +2 – lato
 |powierzchnia         = 313&amp;nbsp;933&lt;ref name=&quot;Powierzchnia Polski&quot;&gt;Jest to [[w:powierzchnia Polski|powierzchnia administracyjnego terytorium Polski]]. Powierzchnia obszaru lądowego (łącznie z wodami śródlądowymi) – 311 895 km², powierzchnia obszaru morskich wód wewnętrznych – 2036 km² (łącznie: 313 931 km²), a morza terytorialnego – 8783 km² (łącznie 322 714 km²). Powierzchnia administracyjna Polski (313 933 km²) to obszar lądowy z wodami śródlądowymi oraz część morskich wód wewnętrznych tj. część Jeziora Nowowarpieńskiego i część Zalewu Szczecińskiego wraz ze Świną i Dziwną oraz Zalewem Kamieńskim, Odrę pomiędzy Zalewem Szczecińskim a wodami portu Szczecin, część Zatoki Gdańskiej, część Zalewu Wiślanego, część wód portów oraz część wód znajdujących się pomiędzy linią brzegu morskiego a linią podstawową morza terytorialnego.&lt;/ref&gt;
 |język urzędowy       = polski
 |religia              = katolicyzm (71,3%)
 |kod telefoniczny     = +48
 |napięcie elektryczne = 230 V / 50 Hz
 |typ gniazdka         = E, C
 |kod samochodowy      = PL
 |ruch samochodowy     = prawostronny
 |domena internetowa   = .pl
|ludność=37&amp;nbsp;563&amp;nbsp;071|godło=Herb Polski.svg|mapa=Poland CIA map PL.png}}
'''Polska''', oficjalnie '''Rzeczpospolita Polska''' – państwo położone w [[Europa Środkowa|Europie Środkowej]], nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Graniczy na północnym wschodzie z [[Rosja|Rosją]] ([[obwód królewiecki|obwodem królewieckim]]), na wschodzie z [[Litwa|Litwą]], [[Białoruś|Białorusią]] i [[Ukraina|Ukrainą]], na południu ze [[Słowacja|Słowacją]] i [[Czechy|Czechami]], na zachodzie z [[Niemcy|Niemcami]].

== Charakterystyka ==
Polska jest atrakcyjna pod względem turystycznym i może zaoferować turystom różnorodne możliwości wypoczynku i rekreacji. Niekiedy celem przyjeżdżających do Polski są zakupy, leczenie sanatoryjne lub zabiegi medyczne i stomatologiczne („[[w:Turystyka medyczna|turystyka medyczna]]”).

Jedną z wielu zalet, które Polska może zaoferować to: ciekawa, różnorodna i w wielu miejscach naturalna przyroda. Wybrzeże Bałtyku to liczne piaszczyste plaże i kurorty oferujące szeroką gamę rozrywek. Pas jezior to przede wszystkim żeglarstwo i wędkarstwo oraz liczne plaże i kąpieliska. Na nizinach można spotkać ciekawe przyrodniczo tereny, a także skorzystać z uzdrowisk takich jak [[Ciechocinek]] i [[Nałęczów]]. Południe Polski to znana z jurajskiego krajobrazu [[Wyżyna Krakowsko-Częstochowska]], [[Bieszczady]] z nadającymi się do pieszych wędrówek połoninami, [[Tatry]] nadające się do turystyki górskiej, a także malownicze [[Beskidy]] i [[Sudety]] z pasmami górskim takimi jak [[Karkonosze]] i [[Góry Sowie]] oraz kotliny śródgórskie Kłodzka i Jeleniogórska.

Najdłuższą rzeką Polski jest [[Wisła]], to także najdłuższa rzeka uchodząca do [[Morze Bałtyckie|Bałtyku]], o długości 1047&amp;nbsp;km. Dorzecze Wisły zajmuje powierzchnię 194&amp;nbsp;424 km² (w Polsce 168&amp;nbsp;000 km²).

== Historia ==
{{W Wikipedii|Historia Polski}}
Historia Polski obejmuje dzieje państwa i narodu polskiego od X do XXI wieku.

Dzieje Polski rozpoczynają się wraz z panowaniem pierwszego historycznego władcy Mieszka I, który w 966 roku przyjął chrzest. Jego syn Bolesław Chrobry w 1025 roku został koronowany na pierwszego króla Polski. Do 1138 roku Polska jako monarchia patrymonialna rządzona była przez władców z dynastii Piastów, którzy nie licząc wydzielanych juniorom dzielnic i przejściowych okresów podziału, zachowywali zwierzchność nad całym jej terytorium.

W efekcie tzw. ustawy sukcesyjnej księcia Bolesława Krzywoustego ziemie polskie uległy na 150 lat pogłębiającemu się rozbiciu dzielnicowemu. Próby ponownego zjednoczenia zaczęto podejmować pod koniec XIII w., a ostatecznie zostały one uwieńczone koronacją Władysława Łokietka w 1320 roku. Dynastia Piastów wygasła po śmierci jego syna, Kazimierza Wielkiego w 1370, który nie pozostawił potomków. Rządy w Polsce przejęli Andegawenowie (Ludwik Węgierski i Jadwiga), a następnie królowie z dynastii Jagiellonów.

W 1569 Korona Królestwa Polskiego weszła w stały związek z Wielkim Księstwem Litewskim. Na mocy unii zawartej w Lublinie powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów, którą od 1573 rządzili władcy powoływani drogą wolnej elekcji. Państwo to było jednym z największych terytorialnie organizmów politycznych Europy. Po pokoju z Rosją zawartym w Polanowie w 1634 osiągnęło powierzchnię 990 tys. km². W tym okresie w Rzeczypospolitej wykształcił się swoisty system polityczny, oparty na dominacji bardzo licznej szlachty i systemie rządów parlamentarnych. Złoty wiek państwa przypadł na okres rządów ostatnich Jagiellonów. Ostatecznie zakończył się on wraz z wojnami połowy XVII wieku.

W kolejnym stuleciu pogrążona w anarchii Rzeczpospolita zaczęła popadać w silną zależność od Rosji, a następnie zniknęła z mapy Europy w rezultacie trzech rozbiorów. Samodzielne państwo polskie nie istniało aż do XX wieku, choć okresowo pojawiały się jego szczątkowe formy, takie jak Księstwo Warszawskie, Królestwo Kongresowe czy Wielkie Księstwo Poznańskie. Pełne odrodzenie Polski nastąpiło dopiero po I wojnie światowej, kiedy w sytuacji upadku mocarstw rozbiorowych powstała II Rzeczpospolita. Istniała ona do 1939, czyli do początku II wojny światowej. We wrześniu 1939 ziemie polskie zajęte zostały przez III Rzeszę i ZSRR. Dopiero od 1944 rozpoczęło się ich stopniowe przejmowanie przez oddziały sowieckie i utworzonego u ich boku Ludowego Wojska Polskiego.

Po zakończeniu wojny Polska znalazła się za tzw. żelazną kurtyną, a władzę w niej przejęli komuniści. W 1952 r. państwo przemianowano na Polską Rzeczpospolitą Ludową. Do 1989 r. panował w niej system partyjny, w którym przewodnią rolę pełniła Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Oprócz niej występowały jeszcze ugrupowania satelickie – ZSL i SD. Upadła ona ostatecznie w efekcie procesu określanego mianem Jesieni Narodów. Wybory parlamentarne w 1989 r. zapoczątkowały procesy demokratyzacji i reform gospodarczych, które umożliwiły III Rzeczypospolitej wstąpienie do NATO (1999), a następnie Unii Europejskiej (2004).

== Podział administracyjny ==
[[Plik:Polska województwa powiaty.png|thumb|upright=1.2|Mapa administracyjna Polski z zaznaczonymi granicami województw i powiatów&lt;ref name=&quot;Miasta na prawach powiatu w Polsce&quot;&gt;W tym [[w:miasto na prawach powiatu|miast na prawach powiatu]].&lt;/ref&gt; (stan na 1 stycznia 2020)]]
Polska dzieli się na 16 województw:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Flaga
! Godło/Herb
! Nazwa województwa
! Stolica
! Liczba powiatów (+ miast na prawach powiatu)
! Powierzchnia (km²)
! Populacja
! Gęstość zaludnienia (os./km²)
! [https://en.wikivoyage.org/wiki/Poland#Regions Region Polski] (''podział i koloryzacja ustalone według [https://en.wikivoyage.org/wiki/Main_Page anglojęzycznych Wikipodróży]'')
! Położenie na mapie Polski
|- style=&quot;background-color: #D8A661;&quot;
|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo dolnośląskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo dolnośląskie]]'''
|[[Wrocław]]
|30
|19&amp;nbsp;947,02
|2&amp;nbsp;857&amp;nbsp;273
|143,2
|'''Polska Południowo-Zachodnia'''
|[[Plik:Lower Silesian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #DC858D;&quot;
|[[Plik:POL województwo kujawsko-pomorskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo kujawsko-pomorskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo kujawsko-pomorskie]]'''
|[[Bydgoszcz]]&lt;ref name=&quot;Bydgoszcz&quot;&gt;Siedziba wojewody [[Plik:POL województwo kujawsko-pomorskie flag.svg|border|23px]] [[województwo kujawsko-pomorskie|województwa kujawsko-pomorskiego]].&lt;/ref&gt; i [[Toruń]]&lt;ref name=&quot;Toruń&quot;&gt;Siedziba sejmiku [[Plik:POL województwo kujawsko-pomorskie flag.svg|border|23px]] [[województwo kujawsko-pomorskie|województwa kujawsko-pomorskiego]].&lt;/ref&gt;
|23
|17&amp;nbsp;971,36
|1&amp;nbsp;971&amp;nbsp;891
|109,7
|'''Polska Północna'''
|[[Plik:Kuyavian-Pomeranian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #D5DC76;&quot;
|[[Plik:POL województwo lubelskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo lubelskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo lubelskie]]'''
|[[Lublin]]
|24
|25&amp;nbsp;122,38
|1&amp;nbsp;980&amp;nbsp;772
|78,8
|'''Polska Wschodnia'''
|[[Plik:Lublin in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #71B37B;&quot;
|[[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo lubuskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo lubuskie]]'''
|[[Gorzów Wielkopolski]]&lt;ref name=&quot;Gorzów Wielkopolski&quot;&gt;Siedziba wojewody [[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|23px]] [[województwo lubuskie|województwa lubuskiego]].&lt;/ref&gt; i [[Zielona Góra]]&lt;ref name=&quot;Zielona Góra&quot;&gt;Siedziba sejmiku [[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|23px]] [[województwo lubuskie|województwa lubuskiego]].&lt;/ref&gt;
|14
|13&amp;nbsp;987,59
|963&amp;nbsp;601
|68,9
|'''Polska Północno-Zachodnia'''
|[[Plik:Lubusz in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #BF97BF;&quot;
|[[Plik:POL województwo łódzkie 1 flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo łódzkie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo łódzkie]]'''
|[[Łódź]]
|24
|18&amp;nbsp;219,06
|2&amp;nbsp;328&amp;nbsp;825
|127,8
|'''Polska Środkowa'''
|[[Plik:Lodz in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #629FC7;&quot;
|[[Plik:POL województwo małopolskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo małopolskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo małopolskie]]'''
|[[Kraków]]
|22
|15&amp;nbsp;183,63
|3&amp;nbsp;429&amp;nbsp;342
|225,9
|'''Polska Południowa'''
|[[Plik:Lesser Poland in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #BF97BF;&quot;
|[[Plik:POL województwo mazowieckie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo mazowieckie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo mazowieckie]]'''
|[[Warszawa]]
|42
|35&amp;nbsp;558,58
|5&amp;nbsp;505&amp;nbsp;857
|154,8
|'''Polska Środkowa'''
|[[Plik:Masovian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #D8A661;&quot;
|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo opolskie]]'''
|[[Opole]]
|12
|9411,62
|923&amp;nbsp;536
|98,1
|'''Polska Południowo-Zachodnia'''
|[[Plik:Opolskie in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #D5DC76;&quot;
|[[Plik:POL województwo podkarpackie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo podkarpackie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo podkarpackie]]'''
|[[Rzeszów]]
|25
|17&amp;nbsp;845,44
|2&amp;nbsp;053&amp;nbsp;760
|115,1
|'''Polska Wschodnia'''
|[[Plik:Podkarpackie in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #D5DC76;&quot;
|[[Plik:POL województwo podlaskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo podlaskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo podlaskie]]'''
|[[Białystok]]
|17
|20&amp;nbsp;186,80
|1&amp;nbsp;126&amp;nbsp;679
|55,8
|'''Polska Wschodnia'''
|[[Plik:Podlaskie in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #DC858D;&quot;
|[[Plik:POL województwo pomorskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo pomorskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo pomorskie]]'''
|[[Gdańsk]]
|20
|19&amp;nbsp;546,84
|2&amp;nbsp;358&amp;nbsp;409
|120,7
|'''Polska Północna'''
|[[Plik:Pomeranian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #629FC7;&quot;
|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo śląskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo śląskie]]'''
|[[Katowice]]
|36
|12&amp;nbsp;334,01
|4&amp;nbsp;261&amp;nbsp;792
|345,6
|'''Polska Południowa'''
|[[Plik:Silesian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #D5DC76;&quot;
|[[Plik:POL województwo świętokrzyskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo świętokrzyskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo świętokrzyskie]]'''
|[[Kielce]]
|14
|11&amp;nbsp;708,92
|1&amp;nbsp;147&amp;nbsp;293
|98
|'''Polska Wschodnia'''
|[[Plik:Swietokrzyskie in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #DC858D;&quot;
|[[Plik:POL województwo warmińsko-mazurskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo warmińsko-mazurskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo warmińsko-mazurskie]]'''
|[[Olsztyn]]
|21
|24&amp;nbsp;173,72
|1&amp;nbsp;339&amp;nbsp;498
|55,4
|'''Polska Północna'''
|[[Plik:Warmian-Masurian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #71B37B;&quot;
|[[Plik:POL województwo wielkopolskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo wielkopolskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo wielkopolskie]]'''
|[[Poznań]]
|35
|29&amp;nbsp;826,66
|3&amp;nbsp;471&amp;nbsp;302
|116,4
|'''Polska Północno-Zachodnia'''
|[[Plik:Greater Poland in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #71B37B;&quot;
|[[Plik:POL województwo zachodniopomorskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo zachodniopomorskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo zachodniopomorskie]]'''
|[[Szczecin]]
|21
|22&amp;nbsp;913,66
|1&amp;nbsp;612&amp;nbsp;680
|70,4
|'''Polska Północno-Zachodnia'''
|[[Plik:West Pomeranian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|}

=== Rekordy statystyczne polskich województw ===
==== Powierzchnia: ====
* '''&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Największe województwo:&lt;/span&gt;''' [[województwo mazowieckie|mazowieckie]] (35&amp;nbsp;558,58 km²)
* '''&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Najmniejsze województwo:&lt;/span&gt;''' [[województwo opolskie|opolskie]] (9411,62 km²)

==== Populacja: ====
* '''&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Najbardziej zaludnione województwo:&lt;/span&gt;''' [[województwo mazowieckie|mazowieckie]] (5&amp;nbsp;505&amp;nbsp;857 mieszkańców)
* '''&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Najmniej zaludnione województwo:&lt;/span&gt;''' [[województwo opolskie|opolskie]] (923&amp;nbsp;536 mieszkańców)

==== Gęstość zaludnienia: ====
* '''&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Najgęściej zaludnione województwo:&lt;/span&gt;''' [[województwo śląskie|śląskie]] (345,6 os./km²)
* '''&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Najrzadziej zaludnione województwo:&lt;/span&gt;''' [[województwo warmińsko-mazurskie|warmińsko-mazurskie]] (55,4 os./km²)

==== Liczba powiatów (w tym miast na prawach powiatu): ====
* '''&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Województwo z największą liczbą powiatów oraz miast na prawach powiatu:&lt;/span&gt;''' [[województwo mazowieckie|mazowieckie]] (42 powiaty → 37 zwykłych powiatów i 5 miast na prawach powiatu)
* '''&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Województwo z najmniejszą liczbą powiatów oraz miast na prawach powiatu:&lt;/span&gt;''' [[województwo opolskie|opolskie]] (12 powiatów → 11 zwykłych powiatów i 1 miasto na prawach powiatu)

== Warto zwiedzić ==
=== Top 20 największych miast w Polsce ===
[[Plik:Ulica Nowy Świat w Warszawie 2015.JPG|mały|[[Ulica Nowy Świat w Warszawie|Ulica Nowy Świat]], fragment [[Trakt Królewski w Warszawie|Traktu Królewskiego]].]]
* '''[[Warszawa]]''' (1&amp;nbsp;866&amp;nbsp;729 mieszkańców) – stolica Polski i jedno z dynamicznie rozwijających się nowych centrów biznesowych w Unii Europejskiej; Stare Miasto, niemal całkowicie zniszczone podczas II wojny światowej, zostało odbudowane w stylu inspirowanym obrazami Canaletta utrzymanymi w duchu klasycyzmu.
[[Plik:Wawel Castle 01 AB.jpg|mały|[[Zamek Królewski na Wawelu]].]]
* '''[[Kraków]]''' (816&amp;nbsp;614 mieszkańców) – „stolica kulturalna” Polski i jej historyczna stolica z czasów średniowiecza; centrum miasta wypełniają zabytkowe kościoły, pomniki i największy średniowieczny rynek w Europie, a obecnie także modne puby i galerie sztuki. Centrum miasta zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
[[Plik:Ratusz wroclaw.JPG|mały|[[Ratusz we Wrocławiu|Stary Ratusz]].]]
* '''[[Wrocław]]''' (672&amp;nbsp;601 mieszkańców) – stare śląskie miasto o wspaniałej historii; położone na 12 wyspach, ma więcej mostów niż jakiekolwiek inne miasto w Europie, z wyjątkiem Wenecji, Amsterdamu i Hamburga.
[[Plik:Lodz Ksiezy Mlyn (1).jpg|mały|Część dzielnicy [[Księży Młyn]] w 2022 r.]]
* '''[[Łódź]]''' (639&amp;nbsp;890 mieszkańców) – znany niegdyś z przemysłu włókienniczego „polski Manchester” szczyci się najdłuższym w Europie deptakiem – ulicą Piotrkowską, pełną malowniczej dziewiętnastowiecznej architektury.
[[Plik:Poznan 10-2013 img19 Old Brewery.jpg|mały|[[Stary Browar (Poznań)|Stary Browar]] z perspektywy (''[[Ulica Tadeusza Kościuszki w Poznaniu|ul. Kościuszki]]'') w Poznaniu (2013).]]
* '''[[Poznań]]''' (534&amp;nbsp;239 mieszkańców) – miasto kupieckie, uznawane – obok [[Gniezno|Gniezna]] – za kolebkę narodu i Kościoła polskiego; prezentuje ono mieszankę architektury ze wszystkich epok.
[[Plik:Bazylika Mariacka DSC01870.jpg|mały|[[Bazylika Konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku|Kościół Mariacki w Gdańsku]] (''konkatedra'') – największy ceglany kościół na świecie.]]
* '''[[Gdańsk]]''' (489&amp;nbsp;328 mieszkańców) – dawne niemieckie miasto Gdańsk ([[w:język niemiecki|niem.]] ''Danzig'') to jedno ze starych, pięknych europejskich miast odbudowanych po II wojnie światowej. Stanowi ono doskonały punkt wypadowy do wielu nadmorskich kurortów na wybrzeżu Bałtyku.
[[Plik:PolandSzczecinPanorama.JPG|mały|[[Wały Chrobrego]].]]
* '''[[Szczecin]]''' (383&amp;nbsp;786 mieszkańców) – najważniejsze miasto Pomorza z ogromnym portem, zabytkami, starymi parkami i muzeami.
[[Plik:Lublin, Royal Castle, 30-04-2010.jpg|mały|[[Zamek w Lublinie|Zamek Lubelski]].]]
* '''[[Lublin]]''' (326&amp;nbsp;685 mieszkańców) – to największe miasto wschodniej Polski, które szczyci się dobrze zachowanym Starym Miastem o typowo polskiej architekturze, wzbogaconej o nietypowe elementy renesansowe.
[[Plik:Stare Miasto w Bydgoszczy 2023.jpg|mały|[[Stare Miasto w Bydgoszczy]].]]
* '''[[Bydgoszcz]]''' (321&amp;nbsp;100 mieszkańców) – dzięki atrakcyjnemu położeniu nad rzeką Brdą miasto oferuje liczne tereny zielone, interesujące muzea oraz bogatą scenę muzyczną, którą współtworzą słynna Filharmonia Pomorska, Opera Nova oraz Akademia Muzyczna im. Ignacego Jana Paderewskiego.
[[Plik:Białystok, ul. Lipowa, cerkiew p. w. św. Mikołaja, 1846 02.JPG|mały|[[Sobór św. Mikołaja w Białymstoku|Sobór św. Mikołaja]] (''1843-46'').]]
* '''[[Białystok]]''' (289&amp;nbsp;217 mieszkańców) – stanowi bramę do wielu atrakcji przyrodniczych [[Podlasie|Podlasia]] – regionu określanego mianem „Zielonych Płuc Polski” – w tym [[Biebrzański Park Narodowy|Biebrzańskiego Parku Narodowego]] i [[Białowieski Park Narodowy|Białowieskiego Parku Narodowego]].
[[Plik:Katowice most Mleczna 2024.jpg|mały|[[Most nad Mleczną]] w [[Podlesie (Katowice)|Podlesiu]] (ul. Zaopusta).]]
* '''[[Katowice]]''' (277&amp;nbsp;415 mieszkańców) – centralna dzielnica Górnośląskiej Metropolii, będąca zarówno ważnym ośrodkiem handlowym, jak i centrum kultury.
[[Plik:Dar Pomorza 2018.jpg|mały|„[[Dar Pomorza]]”.]]
* '''[[Gdynia]]''' (238&amp;nbsp;712 mieszkańców) – jedno z najważniejszych miast nadmorskich w Polsce, o dużym ruchu towarowym i z bazą marynarki wojennej; jest ono również pełne architektury modernistycznej oraz mieści port wojskowy i morski, które służyły nowo niepodległej Polsce.
[[Plik:Klasztor Paulinów na Jasnej Górze 6.JPG|mały|[[Jasna Góra]] w Częstochowie.]]
* '''[[Częstochowa]]''' (201&amp;nbsp;439 mieszkańców) – miasto to słynie przede wszystkim z klasztoru na Jasnej Górze, w którym znajduje się ikona Czarnej Madonny, i jest ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym dla katolików.
[[Plik:3-go maja b Rzeszow.JPG|mały|[[Ulica 3 Maja w Rzeszowie|Ul. 3 Maja]] w Rzeszowie, deptak.]]
* '''[[Rzeszów]]''' (199&amp;nbsp;436 mieszkańców) – przez wieki było to prywatne miasto rodu Lubomirskich; posiada ono piękną starówkę, dwie synagogi oraz kilka zamków.
[[Plik:Torun rynek staromiejski (1).jpg|mały|[[Rynek Staromiejski w Toruniu|Rynek Staromiejski]] w Toruniu.]]
* '''[[Toruń]]''' (192&amp;nbsp;784 mieszkańców) – architektura tego miasta przetrwała bombardowania II wojny światowej, dzięki czemu stanowi jeden z niewielu przykładów autentycznego gotyku w Polsce; miasto to wciąż pozostaje nieco poza głównym szlakiem większości europejskich podróżników, można tu więc liczyć na wspaniałe polskie doświadczenia, wolne od uciążliwego tłoku towarzyszącego masom turystów podróżujących z karnetem Interrail.
[[Plik:Radom, Mury miejskie - fotopolska.eu (258481).jpg|mały|[[Mury miejskie w Radomiu|Relikty murów miejskich]] w Radomiu.]]
* '''[[Radom]]''' (191&amp;nbsp;819 mieszkańców) – miasto to było ośrodkiem przemysłu lekkiego, lecz obecnie zmaga się z wysokim bezrobociem i dąży do przejścia na gospodarkę opartą na wiedzy.
[[Plik:Zamek Sielecki w Sosnowcu.jpg|mały|Sosnowiec, [[Zamek Sielecki]].]]
* '''[[Sosnowiec]]''' (182&amp;nbsp;971 mieszkańców) – miasto to bywa lokalnie określane mianem „miasta czterech kultur”, co nawiązuje do społeczności polskiej, żydowskiej, niemieckiej i rosyjskiej, które wywarły wpływ na jego rozwój w okresie ożywienia przemysłowego; do najważniejszych atrakcji należą dziś wille fabrykantów, kościoły, dawne dzielnice przemysłowe, architektura kolejowa, modernistyczne budynki użyteczności publicznej, parki, mozaiki oraz historyczne centrum w rejonie głównego dworca kolejowego.
[[Plik:Kielce-ul Sienkiewicza zima.jpg|mały|[[Ulica Henryka Sienkiewicza w Kielcach|Ul. Sienkiewicza]] w Kielcach.]]
* '''[[Kielce]]''' (178&amp;nbsp;837 mieszkańców) – miasto to i jego okolice słyną głównie z zabytkowej architektury, [[w:park|terenów zielonych]] oraz obszarów rekreacyjnych, takich jak [[Świętokrzyski Park Narodowy]].
[[Plik:Gliwice - widok z wieży kościoła Wszystkich Świętych w kier. pd-wsch..JPG|mały|Widok na [[Stare Miasto w Gliwicach|Stare Miasto]] w Gliwicach z wieży [[Kościół Wszystkich Świętych w Gliwicach|kościoła Wszystkich Świętych]] (kierunek południowo-wschodni).]]
* '''[[Gliwice]]''' (166&amp;nbsp;942 mieszkańców) – miasto to jest jednym z najstarszych i najpiękniejszych miast na Górnym Śląsku; jego bogata historia pozostawiła po sobie wiele, zarówno w architekturze, jak i kulturze czy wśród ludności.
[[Plik:Olsztyn, ulica Staromiejska.jpg|mały|Ul. Staromiejska w Olsztynie – w głębi [[Brama Górna w Olsztynie|Brama Wysoka]].]]
* '''[[Olsztyn]]''' (165&amp;nbsp;393 mieszkańców) – miasto to szczyci się pięknym gotyckim centrum; w pobliżu znajduje się kilka urokliwych jezior mazurskich, a miasto w zasadzie wokół nich wyrosło.

=== Obiekty z listy światowego dziedzictwa UNESCO ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!zdjęcie
!obiekt
|-
|[[Plik:Krakau Markt.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''Stare Miasto w [[Kraków|Krakowie]]''' – obszar obejmujący [[Rynek Główny w Krakowie]] wraz z okolicznymi ulicami, [[Kraków/Wawel|Wawel]] oraz dzielnicę [[Kazimierz]]. Do najistotniejszych zabytków należą: Wieża Ratuszowa, Sukiennice, Zamek na Wawelu, Barbakan, zabytkowe synagogi na Kazimierzu oraz budynki Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Obszar został wpisany na listę UNESCO w 1978 roku, jako jeden z 12 pierwszych obiektów na świecie.
|-
|[[Plik:Kopalnia Soli Wieliczka-Komora Weimar.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni''' – znajdujące się w pobliżu Krakowa w [[Wieliczka|Wieliczce]] oraz [[Bochnia|Bochni]] kopalnie to zespół udostępnionych do zwiedzania korytarzy. W Wieliczce mają one aż 360&amp;nbsp;km na 9 poziomach, choć trasa turystyczna liczy 3&amp;nbsp;km z nich. W kopalni w Bochni wśród atrakcji znajdziemy m.in. podziemną kolejkę, zjeżdżalnię, a także możliwość przenocowania na głębokości 250&amp;nbsp;m pod ziemią.

Kopalnia Soli w Wieliczce została wpisana na listę w 1978 roku, jako jeden z 12 pierwszych obiektów na świecie. Kopalnia w Bochni została dodana w 2013 roku.
|-
|[[Plik:Arbeit macht frei.png|bezramki|120x120px]]
|'''Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940–1945)''' – teren dawnego obozu zagłady jest szczególną pamiątką historyczną. Wpisany na listę UNESCO w 1979 roku.
|-
|[[Plik:Puszcza białowieska fragmenty rezerwatu ścisłego a8.JPG|bezramki|120x120px]]
|'''Puszcza Białowieska''' – leżący na terenie Polski i Białorusi las pierwotny, jeden z ostatnich w Europie. Znany przede wszystkim z populacji żubrów.  Wpisana na listę UNSECO w 1979 roku, później obszar wpisu znacznie rozszerzono.
|-
|[[Plik:Plac Zamkowy w Warszawie widziany z wieży kościoła św. Anny.JPG|bezramki|120x120px]]
|'''Stare Miasto w [[Warszawa|Warszawie]]''' – odbudowane po II wojnie światowej, w której zostało zniszczone w 85% centrum miasta, ze starannie odrestaurowanymi kościołami, pałacami i rynkiem. Na liście UNESCO od 1980 r.
|-
|[[Plik:Zamosc 34.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''Stare Miasto w [[Zamość|Zamościu]]''' – wybudowane w XVI wieku przez Jana Zamoyskiego na wzór idealnego miasta włoskiego. Na listę wpisane w 1992 roku.
|-
|[[Plik:Torun01CenterWithWall level corr.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''Średniowieczny zespół miejski [[Toruń|Torunia]]''' – zabytkowe centrum Torunia to m.in. ruiny zamku krzyżackiego z XIII wieku oraz średniowieczna hanzeatycka zabudowa. Na liście UNESCO od 1997 roku.
|-
|[[Plik:Malbork castel 2006.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''[[w:Zamek w Malborku|Zamek krzyżacki w Malborku]]''' – wybudowana w XIII wieku twierdza krzyżacka, od 1309 roku siedziba Wielkiego Mistrza. Odbudowana na przełomie XIX i XX wieku. W 1997 wpisana na listę UNESCO.
|-
|[[Plik:Sanktuarium pasyjno-maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej6.JPG|bezramki|120x120px]]
|'''[[Kalwaria Zebrzydowska]]: manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy''' – ważne miejsce pielgrzymkowe od XVII wieku, sanktuarium bernardynów, na które składa się bazylika, klasztor i 42 kaplice. Nazywane &quot;Polską Jerozolimą&quot;. Wpisane na listę UNESCO w 1999 roku.
|-
|[[Plik:Kościół Pokoju e83.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''[[w:Kościoły Pokoju|Kościoły Pokoju]] w [[Jawor]]ze i [[Świdnica|Świdnicy]]''' – największe w Europie kościoły o konstrukcji szkieletowej, wybudowane w XVII wieku na pamiątkę pokoju westfalskiego, kończącego wojnę trzydziestoletnią. Na listę UNESCO wpisane w 2001 roku.
|-
|[[Plik:Lipnica leonard1.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''[[w:Drewniane kościoły południowej Małopolski|Drewniane kościoły południowej Małopolski]]: [[Binarowa]], [[Blizne]], [[Dębno (powiat nowotarski)|Dębno]], [[Haczów]], [[Lipnica Murowana]], [[Sękowa]]''' – zespół średniowiecznych kościołów drewnianych, wybudowanych techniką zrębową. Od 2003 na liście UNESCO.
|-
|[[Plik:Park Muzakowski2.jpg|bezramki|120x120px]]
|''' [[w:Park Mużakowski|Park Mużakowski]]''' – położony w [[Łęknica|Łęknicy]] w [[województwo lubuskie|województwie lubuskim]] rozciąga się po obu stronach Nysy Łużyckiej. Jest największym parkiem w stylu angielskim na terenie Polski – po stronie polskiej ma 552&amp;nbsp;ha, a po niemieckiej 206&amp;nbsp;ha. Powstał w 1815 roku, na listę wpisany w 2004 roku.
|-
|[[Plik:Wroclaw - Hala Stulecia 03.jpg|bezramki|120x120px]]
|''' [[Hala Stulecia we Wrocławiu]]''' – wybudowany w latach 1911–13 we Wrocławiu żelazobetonowy budynek, upamiętniający setną rocznicę bitwy pod Lipskiem. W 2006 roku została umieszczona na liście UNESCO.
|-
|[[Plik:Turzansk greek catholic church01.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''[[w:Drewniane cerkwie regionu karpackiego w Polsce i na Ukrainie|Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat]]''' – 16 cerkwi o konstrukcji zrębowej, z których 8 znajduje się na terenie Polski: w Radrużu, Chotyńcu, Smolinku, Turzańsku, Powroźniku, Owczarach, Kwiatoniu, i Brunarach Wyżnych. Wpisane na listę w 2013 roku.
|-
|[[Plik:Koplania Zabytkowa Srebra.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi''' – najmłodszy wpis z 2017 roku. Obejmuje kopalnię wraz z szybami i sztolniami, a także budynek przepompowni parowej.
|}
[[Plik:Katowice, Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach katedra p.w. Chrystusa Króla , 1927-1954.jpg|mały|Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach]]

=== Regiony warte poznania w Polsce ===
* wyspa [[Wolin]] - wyspa przybrzeżna w północno-zachodniej części kraju
* [[Mazury]] - region znany z kilku tysięcy jezior i jeziorek
* [[Pomorze]] - obszar wzdłuż wybrzeża Bałtyku, znany z pięknej przyrody i ciekawej kultury
* [[Tatry]] - góry na południu Polski, znane z pięknych widoków
* [[Sudety]] - góry położone na Dolnym Śląsku i Opolszczyżnie
* [[Pieniny]] - góry położone na północ od Karpat, nad Dunajcem
* [[Beskidy]] - górzysty region na Górnym Śląsku i w Małopolsce

[[Plik:Białystok katedra 3.JPG|mały|Rynek Kościuszki w Białymstoku, w tle katedra]]

=== Kurorty morskie warte zobaczenia ===
* [[Kołobrzeg]]
* [[Krynica Morska]]
* [[Jastarnia]]
* [[Łeba]]
* [[Rewal]]
* [[Sopot]]
* [[Świnoujście]]
* [[Ustka]]

=== Kurorty górskie warte zobaczenia ===
* [[Iwonicz-Zdrój]] – jedno z najstarszych polskich uzdrowisk znane z liczne źródeł leczniczych
* [[Krynica-Zdrój]] – perła polskich uzdrowisk
* [[Karpacz]] - miasto w Karkonoszach
* [[Lądek-Zdrój]]
* [[Rymanów-Zdrój]] – uzdrowisko wśród gór i lasów Beskidu Niskiego
*[[Rabka-Zdrój]] - miasto uzdrowiskowe i rozrywkowe na [[Podhale|Podhalu]]
* [[Szczyrk]]
* [[Szklarska Poręba]]
* [[Świeradów-Zdrój]]
* [[Ustroń]]
* [[Wisła (miasto)|Wisła]] – miejscowość, z której pochodzi [[w:pl:Adam Małysz|Adam Małysz]] w woj. śląskim
* [[Zakopane]] – najpopularniejsza miejscowość w polskich górach w woj. małopolskim
* [[Szczawnica]] – największa baza noclegowa w Pieninach w woj. małopolskim

[[Plik:Lublin zamek 9.JPG|mały|Zamek w Lublinie]]

=== Góry warte zobaczenia ===
* [[Karpaty]]
** [[Beskidy]]
** [[Bieszczady]]
** [[Pieniny]]
** [[Tatry]]
* [[Sudety]]
** [[Karkonosze]] – najwyższe wzniesienia Sudetów
** [[Góry Stołowe]] – fantastyczne formacje skalne
** [[Masyw Śnieżnika]] – najwyższy szczyt polskich Sudetów poza Karkonoszami
** [[Masyw Ślęży]] – najwyższy szczyt Przedgórza Sudeckiego
*** [[Przewodnik wspinaczkowy po kamieniołomie w Chwałkowie]]
* [[Góry Świętokrzyskie]] w [[Województwo świętokrzyskie|województwie świętokrzyskim]]

=== Parki narodowe ===
[[Plik:Parki narodowe Polski.png|thumb|upright=1.8|Parki narodowe i krajobrazowe w Polsce]]
[[Plik:POL rail PKP Intercity.svg|thumb|upright=1.5|Pociągi {{Legenda|#ff0000|EIP|w linii=tak}}, {{Legenda|#00ff00|EIC|w linii=tak}} i {{Legenda|#0000ff|EC/EN|w linii=tak}}&lt;br /&gt;w rozkładzie jazdy 2014–2015]]
* [[Babiogórski Park Narodowy]]
* [[Białowieski Park Narodowy]]
* [[Biebrzański Park Narodowy]]
* [[Bieszczadzki Park Narodowy]]
* [[Park Narodowy Bory Tucholskie]]
* [[Drawieński Park Narodowy]]
* [[Gorczański Park Narodowy]]
* [[Park Narodowy Gór Stołowych]]
* [[Kampinoski Park Narodowy]]
* [[Karkonoski Park Narodowy]]
* [[Magurski Park Narodowy]]
* [[Narwiański Park Narodowy]]
* [[Ojcowski Park Narodowy]]
* [[Pieniński Park Narodowy]]
* [[Poleski Park Narodowy]]
* [[Roztoczański Park Narodowy]]
* [[Słowiński Park Narodowy]]
* [[Świętokrzyski Park Narodowy]]
* [[Tatrzański Park Narodowy]]
* [[Park Narodowy Ujście Warty]]
* [[Wielkopolski Park Narodowy]]
* [[Wigierski Park Narodowy]]
* [[Woliński Park Narodowy]]

== Transport ==
[[Plik:Drogi krajowe w Polsce.svg|thumb|upright=1.8|Sieć dróg krajowych w Polsce]]
{{W Wikipedii|Transport w Polsce}}
Sieć transportowa w Polsce jest dobrze rozwinięta. Koleją można dotrzeć bez problemu do większych i średnich polskich miast, natomiast do praktycznie wszystkich mniejszych miejscowości kursują autobusy lub busy przewoźników prywatnych.

=== Pociągiem ===
{{Osobny artykuł|Koleją po Polsce}}
{{W Wikipedii|Transport kolejowy w Polsce}}
Przewozy kolejowe w Polsce oferuje spółka [http://www.pkp.pl/ PKP S.A.], w skład której wchodzą spółki operatorskie, takie jak: [[w:pl:PKP Intercity|PKP Intercity]], PKP Szybka Kolej Miejska, PKP Cargo itd. Do przewoźników zaliczamy też [[w:Polregio|Polregio]], które przewożą największą liczbę pasażerów w Polsce oraz przewoźnicy regionalni, np. [[w:pl:Koleje Mazowieckie|Koleje Mazowieckie]], [[w:pl:Koleje Śląskie|Koleje Śląskie]], [[w:pl:Koleje Dolnośląskie|Koleje Dolnośląskie]], [[w:pl:Koleje Wielkopolskie|Koleje Wielkopolskie]] czy [[w:pl:Arriva RP|Arriva RP]].

Ze względu na cenę, standard oraz szybkość przejazdu można wyróżnić następujące rodzaje pociągów:
*'''EIP Express Intercity Premium''', '''EIC Express InterCity''', '''EC EuroCity''' – najdroższe, ale i najszybsze oraz o najwyższym standardzie. Przy zakupie biletu darmowa miejscówka.
* '''TLK'' (Twoje Linie Kolejowe)''', '''IC'' (InterCity)''' – najpopularniejsze pociągi, dość szybkie, dużo tańsze od pociągów ekspresowych, kursują na długich trasach, miejscówka darmowa przy zakupie biletu.
* '''IR InterRegio''', '''RE Regioekspres''' – pospieszne pociągi spółki Przewozy Regionalne. Cenowo zbliżone do TLK. Pociągi RE prowadzą wagony o podwyższonym komforcie. Przewidziane do likwidacji w 2015 r.
* '''Regio''', '''Osobowy''' – najwolniejsze, bo zatrzymujące się zazwyczaj na każdej stacji, ale też najtańsze pociągi.
* '''Podmiejski''' – pociągi kursujące z dużych miast na przedmieścia, zazwyczaj długość trasy nie przekracza kilkudziesięciu kilometrów.

Sieć połączeń kolejowych jest gęsta, choć w ostatnich 15 latach z powodów ekonomicznych zmniejsza się. Od kilku lat na szczęście lokalne samorządy dążą do przywracania lokalnych linii kolejowych; pociągiem można dojechać ponownie m.in. do Darłowa, Mielna, w Góry Sowie, do Olecka, Wałcza itd.

=== Samochodem ===
[[Plik:NowaMapaStan.svg|thumb|upright=1.8|Sieć autostrad i dróg ekspresowych.&lt;br /&gt;
{{legenda|green|istniejące}}
{{legenda|red|w budowie}}
{{legenda|gray|planowane}}]]
[[Plik:Znak D-39 (wersja 2021).svg|thumb|upright=1.2|Dozwolone prędkości na polskich drogach|alt=]]
Sieć drogowa w Polsce jest dobrze rozwinięta. Pewnym problemem jest mała ilość obwodnic miast, przez co przemieszczając się samochodem nierzadko należy przejeżdżać przez ich centra. Istnieje sieć autostad krajowych, przy czym trzy (A1,A2 i A4) prowadzą przez cały kraj i (z wyjątkiem A4) nie są ukończone, jedna autostrada nie jest zbyt długa, ale nie jest obwodnicą (A18, wciąż w budowie).  Istnieją też dwie obwodnice (A6 i A8) a jedna (A50) jest planowana. Sieć uzupełniają bardzo podobne do autstrad drogi ekspresowe (oznaczenia S).

=== Autobusem ===
* Wyszukiwarka połączeń autobusowych, busowych i pociągów – http://www.e-podroznik.pl/
* Wyszukiwarka połączeń autobusowych, kolejowych oraz lotniczych – http://www.goeuro.pl/

== Przejścia graniczne ==
{{W Wikipedii|Przejścia graniczne Polski}}

=== Polska – Rosja ===
* [[Braniewo]] – [[Mamonowo]]
* [[Bezledy]] – [[Bagrationowsk]]
* [[Gołdap]] – [[Gusiew]] (tylko do 7,5 t)

==== W budowie ====
* [[Grzechotki]] – [[Lipówka]]

=== Polska – Białoruś ===
*[[Kuźnica (województwo podlaskie)|Kuźnica]] – [[Bruzgi]]
* [[Bobrowniki]] – [[Brzostowica]]
* [[Białowieża]] – [[Piererow]] (tylko ruch osobowy od 1.4. do 30.09.)
* [[Połowce]] – [[Wysokie]]
* [[Kukuryki]] – [[Kozłowicze]]
* [[Terespol]] – [[Brześć]] (tylko do 3,5 t)
* [[Sławatycze]] – [[Domaczewo]]

=== Polska – Ukraina ===
* [[Dorohusk]] – [[Jahodyn]]
* [[Zosin]] – [[Uściług]] (tylko ruch osobowy)
* [[Hrebenne]] – [[Rawa Ruska]]
* [[Korczowa]] – [[Krakowiec]]
* [[Medyka]] – [[Szeginie]]
* [[Krościenko]] – [[Stariawa]] (tylko do 3,5 t)

==== W budowie ====
* [[Dołhobyczów]] – [[Uhrynów]]

==== Planowane ====
* [[Wola Uhruska]] – [[Adamczuki]] – przejście sezonowe, promowe, osobowe.

&lt;!-- (według: „Turystyczny atlas Polski”, wydawnictwo carta blanca) --&gt;

== Uwagi ==
&lt;references /&gt;

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Europa Środkowa}}

[[Kategoria:Polska|!]]</text>
      <sha1>16dkw0q9bco9ob6g9ft37havhwqdjjw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158654</id>
      <parentid>158652</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>158654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36815" sha1="emlhix6h56qnkjenw6l1z6c7xbfq7io" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Państwo infobox
 |nazwa państwa        = Polska&lt;br&gt;Oficjalna nazwa: Rzeczpospolita Polska
 |flaga                = Flag of Poland.svg
 |lokalizacja          = Poland in European Union.svg
 |stolica              = [[Warszawa]]
 |ustrój               = republika parlamentarna
 |waluta               = złoty (zł, PLN)
 |strefa czasowa       = UTC +1 – zima&lt;br&gt;UTC +2 – lato
 |powierzchnia         = 313&amp;nbsp;933&lt;ref name=&quot;Powierzchnia Polski&quot;&gt;Jest to [[w:powierzchnia Polski|powierzchnia administracyjnego terytorium Polski]]. Powierzchnia obszaru lądowego (łącznie z wodami śródlądowymi) – 311 895 km², powierzchnia obszaru morskich wód wewnętrznych – 2036 km² (łącznie: 313 931 km²), a morza terytorialnego – 8783 km² (łącznie 322 714 km²). Powierzchnia administracyjna Polski (313 933 km²) to obszar lądowy z wodami śródlądowymi oraz część morskich wód wewnętrznych tj. część Jeziora Nowowarpieńskiego i część Zalewu Szczecińskiego wraz ze Świną i Dziwną oraz Zalewem Kamieńskim, Odrę pomiędzy Zalewem Szczecińskim a wodami portu Szczecin, część Zatoki Gdańskiej, część Zalewu Wiślanego, część wód portów oraz część wód znajdujących się pomiędzy linią brzegu morskiego a linią podstawową morza terytorialnego.&lt;/ref&gt;
 |język urzędowy       = polski
 |religia              = katolicyzm (71,3%)
 |kod telefoniczny     = +48
 |napięcie elektryczne = 230 V / 50 Hz
 |typ gniazdka         = E, C
 |kod samochodowy      = PL
 |ruch samochodowy     = prawostronny
 |domena internetowa   = .pl
|ludność=37&amp;nbsp;563&amp;nbsp;071|godło=Herb Polski.svg|mapa=Poland CIA map PL.png}}
'''Polska''', oficjalnie '''Rzeczpospolita Polska''' – państwo położone w [[Europa Środkowa|Europie Środkowej]], nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]]. Graniczy na północnym wschodzie z [[Rosja|Rosją]] ([[obwód królewiecki|obwodem królewieckim]]), na wschodzie z [[Litwa|Litwą]], [[Białoruś|Białorusią]] i [[Ukraina|Ukrainą]], na południu ze [[Słowacja|Słowacją]] i [[Czechy|Czechami]], na zachodzie z [[Niemcy|Niemcami]].

== Charakterystyka ==
Polska jest atrakcyjna pod względem turystycznym i może zaoferować turystom różnorodne możliwości wypoczynku i rekreacji. Niekiedy celem przyjeżdżających do Polski są zakupy, leczenie sanatoryjne lub zabiegi medyczne i stomatologiczne („[[w:Turystyka medyczna|turystyka medyczna]]”).

Jedną z wielu zalet, które Polska może zaoferować to: ciekawa, różnorodna i w wielu miejscach naturalna przyroda. Wybrzeże Bałtyku to liczne piaszczyste plaże i kurorty oferujące szeroką gamę rozrywek. Pas jezior to przede wszystkim żeglarstwo i wędkarstwo oraz liczne plaże i kąpieliska. Na nizinach można spotkać ciekawe przyrodniczo tereny, a także skorzystać z uzdrowisk takich jak [[Ciechocinek]] i [[Nałęczów]]. Południe Polski to znana z jurajskiego krajobrazu [[Wyżyna Krakowsko-Częstochowska]], [[Bieszczady]] z nadającymi się do pieszych wędrówek połoninami, [[Tatry]] nadające się do turystyki górskiej, a także malownicze [[Beskidy]] i [[Sudety]] z pasmami górskim takimi jak [[Karkonosze]] i [[Góry Sowie]] oraz kotliny śródgórskie Kłodzka i Jeleniogórska.

Najdłuższą rzeką Polski jest [[Wisła]], to także najdłuższa rzeka uchodząca do [[Morze Bałtyckie|Bałtyku]], o długości 1047&amp;nbsp;km. Dorzecze Wisły zajmuje powierzchnię 194&amp;nbsp;424 km² (w Polsce 168&amp;nbsp;000 km²).

== Historia ==
{{W Wikipedii|Historia Polski}}
Historia Polski obejmuje dzieje państwa i narodu polskiego od X do XXI wieku.

Dzieje Polski rozpoczynają się wraz z panowaniem pierwszego historycznego władcy Mieszka I, który w 966 roku przyjął chrzest. Jego syn Bolesław Chrobry w 1025 roku został koronowany na pierwszego króla Polski. Do 1138 roku Polska jako monarchia patrymonialna rządzona była przez władców z dynastii Piastów, którzy nie licząc wydzielanych juniorom dzielnic i przejściowych okresów podziału, zachowywali zwierzchność nad całym jej terytorium.

W efekcie tzw. ustawy sukcesyjnej księcia Bolesława Krzywoustego ziemie polskie uległy na 150 lat pogłębiającemu się rozbiciu dzielnicowemu. Próby ponownego zjednoczenia zaczęto podejmować pod koniec XIII w., a ostatecznie zostały one uwieńczone koronacją Władysława Łokietka w 1320 roku. Dynastia Piastów wygasła po śmierci jego syna, Kazimierza Wielkiego w 1370, który nie pozostawił potomków. Rządy w Polsce przejęli Andegawenowie (Ludwik Węgierski i Jadwiga), a następnie królowie z dynastii Jagiellonów.

W 1569 Korona Królestwa Polskiego weszła w stały związek z Wielkim Księstwem Litewskim. Na mocy unii zawartej w Lublinie powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów, którą od 1573 rządzili władcy powoływani drogą wolnej elekcji. Państwo to było jednym z największych terytorialnie organizmów politycznych Europy. Po pokoju z Rosją zawartym w Polanowie w 1634 osiągnęło powierzchnię 990 tys. km². W tym okresie w Rzeczypospolitej wykształcił się swoisty system polityczny, oparty na dominacji bardzo licznej szlachty i systemie rządów parlamentarnych. Złoty wiek państwa przypadł na okres rządów ostatnich Jagiellonów. Ostatecznie zakończył się on wraz z wojnami połowy XVII wieku.

W kolejnym stuleciu pogrążona w anarchii Rzeczpospolita zaczęła popadać w silną zależność od Rosji, a następnie zniknęła z mapy Europy w rezultacie trzech rozbiorów. Samodzielne państwo polskie nie istniało aż do XX wieku, choć okresowo pojawiały się jego szczątkowe formy, takie jak Księstwo Warszawskie, Królestwo Kongresowe czy Wielkie Księstwo Poznańskie. Pełne odrodzenie Polski nastąpiło dopiero po I wojnie światowej, kiedy w sytuacji upadku mocarstw rozbiorowych powstała II Rzeczpospolita. Istniała ona do 1939, czyli do początku II wojny światowej. We wrześniu 1939 ziemie polskie zajęte zostały przez III Rzeszę i ZSRR. Dopiero od 1944 rozpoczęło się ich stopniowe przejmowanie przez oddziały sowieckie i utworzonego u ich boku Ludowego Wojska Polskiego.

Po zakończeniu wojny Polska znalazła się za tzw. żelazną kurtyną, a władzę w niej przejęli komuniści. W 1952 r. państwo przemianowano na Polską Rzeczpospolitą Ludową. Do 1989 r. panował w niej system partyjny, w którym przewodnią rolę pełniła Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Oprócz niej występowały jeszcze ugrupowania satelickie – ZSL i SD. Upadła ona ostatecznie w efekcie procesu określanego mianem Jesieni Narodów. Wybory parlamentarne w 1989 r. zapoczątkowały procesy demokratyzacji i reform gospodarczych, które umożliwiły III Rzeczypospolitej wstąpienie do NATO (1999), a następnie Unii Europejskiej (2004).

== Podział administracyjny ==
[[Plik:Polska województwa powiaty.png|thumb|upright=1.2|Mapa administracyjna Polski z zaznaczonymi granicami województw i powiatów&lt;ref name=&quot;Miasta na prawach powiatu w Polsce&quot;&gt;W tym [[w:miasto na prawach powiatu|miast na prawach powiatu]].&lt;/ref&gt; (stan na 1 stycznia 2020)]]
Polska dzieli się na 16 województw:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Flaga
! Godło/Herb
! Nazwa województwa
! Stolica
! Liczba powiatów (+ miast na prawach powiatu)
! Powierzchnia (km²)
! Populacja
! Gęstość zaludnienia (os./km²)
! [https://en.wikivoyage.org/wiki/Poland#Regions Region Polski] (''podział i koloryzacja ustalone według [https://en.wikivoyage.org/wiki/Main_Page anglojęzycznych Wikipodróży]'')
! Położenie na mapie Polski
|- style=&quot;background-color: #D8A661;&quot;
|[[Plik:POL województwo dolnośląskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo dolnośląskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo dolnośląskie]]'''
|[[Wrocław]]
|30
|19&amp;nbsp;947,02
|2&amp;nbsp;857&amp;nbsp;273
|143,2
|'''Polska Południowo-Zachodnia'''
|[[Plik:Lower Silesian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #DC858D;&quot;
|[[Plik:POL województwo kujawsko-pomorskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo kujawsko-pomorskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo kujawsko-pomorskie]]'''
|[[Bydgoszcz]]&lt;ref name=&quot;Bydgoszcz&quot;&gt;Siedziba wojewody [[Plik:POL województwo kujawsko-pomorskie flag.svg|border|23px]] [[województwo kujawsko-pomorskie|województwa kujawsko-pomorskiego]].&lt;/ref&gt; i [[Toruń]]&lt;ref name=&quot;Toruń&quot;&gt;Siedziba sejmiku [[Plik:POL województwo kujawsko-pomorskie flag.svg|border|23px]] [[województwo kujawsko-pomorskie|województwa kujawsko-pomorskiego]].&lt;/ref&gt;
|23
|17&amp;nbsp;971,36
|1&amp;nbsp;971&amp;nbsp;891
|109,7
|'''Polska Północna'''
|[[Plik:Kuyavian-Pomeranian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #D5DC76;&quot;
|[[Plik:POL województwo lubelskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo lubelskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo lubelskie]]'''
|[[Lublin]]
|24
|25&amp;nbsp;122,38
|1&amp;nbsp;980&amp;nbsp;772
|78,8
|'''Polska Wschodnia'''
|[[Plik:Lublin in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #71B37B;&quot;
|[[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo lubuskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo lubuskie]]'''
|[[Gorzów Wielkopolski]]&lt;ref name=&quot;Gorzów Wielkopolski&quot;&gt;Siedziba wojewody [[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|23px]] [[województwo lubuskie|województwa lubuskiego]].&lt;/ref&gt; i [[Zielona Góra]]&lt;ref name=&quot;Zielona Góra&quot;&gt;Siedziba sejmiku [[Plik:POL województwo lubuskie flag.svg|border|23px]] [[województwo lubuskie|województwa lubuskiego]].&lt;/ref&gt;
|14
|13&amp;nbsp;987,59
|963&amp;nbsp;601
|68,9
|'''Polska Północno-Zachodnia'''
|[[Plik:Lubusz in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #BF97BF;&quot;
|[[Plik:POL województwo łódzkie 1 flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo łódzkie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo łódzkie]]'''
|[[Łódź]]
|24
|18&amp;nbsp;219,06
|2&amp;nbsp;328&amp;nbsp;825
|127,8
|'''Polska Środkowa'''
|[[Plik:Lodz in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #629FC7;&quot;
|[[Plik:POL województwo małopolskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo małopolskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo małopolskie]]'''
|[[Kraków]]
|22
|15&amp;nbsp;183,63
|3&amp;nbsp;429&amp;nbsp;342
|225,9
|'''Polska Południowa'''
|[[Plik:Lesser Poland in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #BF97BF;&quot;
|[[Plik:POL województwo mazowieckie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo mazowieckie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo mazowieckie]]'''
|[[Warszawa]]
|42
|35&amp;nbsp;558,58
|5&amp;nbsp;505&amp;nbsp;857
|154,8
|'''Polska Środkowa'''
|[[Plik:Masovian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #D8A661;&quot;
|[[Plik:POL województwo opolskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo opolskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo opolskie]]'''
|[[Opole]]
|12
|9411,62
|923&amp;nbsp;536
|98,1
|'''Polska Południowo-Zachodnia'''
|[[Plik:Opolskie in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #D5DC76;&quot;
|[[Plik:POL województwo podkarpackie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo podkarpackie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo podkarpackie]]'''
|[[Rzeszów]]
|25
|17&amp;nbsp;845,44
|2&amp;nbsp;053&amp;nbsp;760
|115,1
|'''Polska Wschodnia'''
|[[Plik:Podkarpackie in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #D5DC76;&quot;
|[[Plik:POL województwo podlaskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo podlaskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo podlaskie]]'''
|[[Białystok]]
|17
|20&amp;nbsp;186,80
|1&amp;nbsp;126&amp;nbsp;679
|55,8
|'''Polska Wschodnia'''
|[[Plik:Podlaskie in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #DC858D;&quot;
|[[Plik:POL województwo pomorskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo pomorskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo pomorskie]]'''
|[[Gdańsk]]
|20
|19&amp;nbsp;546,84
|2&amp;nbsp;358&amp;nbsp;409
|120,7
|'''Polska Północna'''
|[[Plik:Pomeranian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #629FC7;&quot;
|[[Plik:POL województwo śląskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo śląskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo śląskie]]'''
|[[Katowice]]
|36
|12&amp;nbsp;334,01
|4&amp;nbsp;261&amp;nbsp;792
|345,6
|'''Polska Południowa'''
|[[Plik:Silesian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #D5DC76;&quot;
|[[Plik:POL województwo świętokrzyskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo świętokrzyskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo świętokrzyskie]]'''
|[[Kielce]]
|14
|11&amp;nbsp;708,92
|1&amp;nbsp;147&amp;nbsp;293
|98
|'''Polska Wschodnia'''
|[[Plik:Swietokrzyskie in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #DC858D;&quot;
|[[Plik:POL województwo warmińsko-mazurskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo warmińsko-mazurskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo warmińsko-mazurskie]]'''
|[[Olsztyn]]
|21
|24&amp;nbsp;173,72
|1&amp;nbsp;339&amp;nbsp;498
|55,4
|'''Polska Północna'''
|[[Plik:Warmian-Masurian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #71B37B;&quot;
|[[Plik:POL województwo wielkopolskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo wielkopolskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo wielkopolskie]]'''
|[[Poznań]]
|35
|29&amp;nbsp;826,66
|3&amp;nbsp;471&amp;nbsp;302
|116,4
|'''Polska Północno-Zachodnia'''
|[[Plik:Greater Poland in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|- style=&quot;background-color: #71B37B;&quot;
|[[Plik:POL województwo zachodniopomorskie flag.svg|border|100px]]
|[[Plik:POL województwo zachodniopomorskie COA.svg|48px]]
|'''[[Województwo zachodniopomorskie]]'''
|[[Szczecin]]
|21
|22&amp;nbsp;913,66
|1&amp;nbsp;612&amp;nbsp;680
|70,4
|'''Polska Północno-Zachodnia'''
|[[Plik:West Pomeranian in Poland (+rivers).svg|border|75px]]
|}

=== Rekordy statystyczne polskich województw ===
==== Powierzchnia: ====
* '''&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Największe województwo:&lt;/span&gt;''' [[województwo mazowieckie|mazowieckie]] (35&amp;nbsp;558,58 km²)
* '''&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Najmniejsze województwo:&lt;/span&gt;''' [[województwo opolskie|opolskie]] (9411,62 km²)

==== Populacja: ====
* '''&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Najbardziej zaludnione województwo:&lt;/span&gt;''' [[województwo mazowieckie|mazowieckie]] (5&amp;nbsp;505&amp;nbsp;857 mieszkańców)
* '''&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Najmniej zaludnione województwo:&lt;/span&gt;''' [[województwo opolskie|opolskie]] (923&amp;nbsp;536 mieszkańców)

==== Gęstość zaludnienia: ====
* '''&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Najgęściej zaludnione województwo:&lt;/span&gt;''' [[województwo śląskie|śląskie]] (345,6 os./km²)
* '''&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Najrzadziej zaludnione województwo:&lt;/span&gt;''' [[województwo warmińsko-mazurskie|warmińsko-mazurskie]] (55,4 os./km²)

==== Liczba powiatów (w tym miast na prawach powiatu): ====
* '''&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;Województwo z największą liczbą powiatów oraz miast na prawach powiatu:&lt;/span&gt;''' [[województwo mazowieckie|mazowieckie]] (42 powiaty → 37 zwykłych powiatów i 5 miast na prawach powiatu)
* '''&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Województwo z najmniejszą liczbą powiatów oraz miast na prawach powiatu:&lt;/span&gt;''' [[województwo opolskie|opolskie]] (12 powiatów → 11 zwykłych powiatów i 1 miasto na prawach powiatu)

== Warto zwiedzić ==
=== Top 20 największych miast w Polsce ===
[[Plik:Ulica Nowy Świat w Warszawie 2015.JPG|mały|[[Ulica Nowy Świat w Warszawie|Ulica Nowy Świat]], fragment [[Trakt Królewski w Warszawie|Traktu Królewskiego]].]]
* '''[[Warszawa]]''' (1&amp;nbsp;866&amp;nbsp;729 mieszkańców) – stolica Polski i jedno z dynamicznie rozwijających się nowych centrów biznesowych w Unii Europejskiej; Stare Miasto, niemal całkowicie zniszczone podczas II wojny światowej, zostało odbudowane w stylu inspirowanym obrazami Canaletta utrzymanymi w duchu klasycyzmu.
[[Plik:Wawel Castle 01 AB.jpg|mały|[[Zamek Królewski na Wawelu]].]]
* '''[[Kraków]]''' (816&amp;nbsp;614 mieszkańców) – „stolica kulturalna” Polski i jej historyczna stolica z czasów średniowiecza; centrum miasta wypełniają zabytkowe kościoły, pomniki i największy średniowieczny rynek w Europie, a obecnie także modne puby i galerie sztuki. Centrum miasta zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
[[Plik:Ratusz wroclaw.JPG|mały|[[Ratusz we Wrocławiu|Stary Ratusz]].]]
* '''[[Wrocław]]''' (672&amp;nbsp;601 mieszkańców) – stare śląskie miasto o wspaniałej historii; położone na 12 wyspach, ma więcej mostów niż jakiekolwiek inne miasto w Europie, z wyjątkiem Wenecji, Amsterdamu i Hamburga.
[[Plik:Lodz Ksiezy Mlyn (1).jpg|mały|Część dzielnicy [[Księży Młyn]] w 2022 r.]]
* '''[[Łódź]]''' (639&amp;nbsp;890 mieszkańców) – znany niegdyś z przemysłu włókienniczego „polski Manchester” szczyci się najdłuższym w Europie deptakiem – ulicą Piotrkowską, pełną malowniczej dziewiętnastowiecznej architektury.
[[Plik:Poznan 10-2013 img19 Old Brewery.jpg|mały|[[Stary Browar (Poznań)|Stary Browar]] z perspektywy (''[[Ulica Tadeusza Kościuszki w Poznaniu|ul. Kościuszki]]'') w Poznaniu (2013).]]
* '''[[Poznań]]''' (534&amp;nbsp;239 mieszkańców) – miasto kupieckie, uznawane – obok [[Gniezno|Gniezna]] – za kolebkę narodu i Kościoła polskiego; prezentuje ono mieszankę architektury ze wszystkich epok.
[[Plik:Bazylika Mariacka DSC01870.jpg|mały|[[Bazylika Konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku|Kościół Mariacki w Gdańsku]] (''konkatedra'') – największy ceglany kościół na świecie.]]
* '''[[Gdańsk]]''' (489&amp;nbsp;328 mieszkańców) – dawne niemieckie miasto Gdańsk ([[w:język niemiecki|niem.]] ''Danzig'') to jedno ze starych, pięknych europejskich miast odbudowanych po II wojnie światowej. Stanowi ono doskonały punkt wypadowy do wielu nadmorskich kurortów na wybrzeżu Bałtyku.
[[Plik:PolandSzczecinPanorama.JPG|mały|[[Wały Chrobrego]].]]
* '''[[Szczecin]]''' (383&amp;nbsp;786 mieszkańców) – najważniejsze miasto Pomorza z ogromnym portem, zabytkami, starymi parkami i muzeami.
[[Plik:Lublin, Royal Castle, 30-04-2010.jpg|mały|[[Zamek w Lublinie|Zamek Lubelski]].]]
* '''[[Lublin]]''' (326&amp;nbsp;685 mieszkańców) – to największe miasto wschodniej Polski, które szczyci się dobrze zachowanym Starym Miastem o typowo polskiej architekturze, wzbogaconej o nietypowe elementy renesansowe.
[[Plik:Stare Miasto w Bydgoszczy 2023.jpg|mały|[[Stare Miasto w Bydgoszczy]].]]
* '''[[Bydgoszcz]]''' (321&amp;nbsp;100 mieszkańców) – dzięki atrakcyjnemu położeniu nad rzeką Brdą miasto oferuje liczne tereny zielone, interesujące muzea oraz bogatą scenę muzyczną, którą współtworzą słynna Filharmonia Pomorska, Opera Nova oraz Akademia Muzyczna im. Ignacego Jana Paderewskiego.
[[Plik:Białystok, ul. Lipowa, cerkiew p. w. św. Mikołaja, 1846 02.JPG|mały|[[Sobór św. Mikołaja w Białymstoku|Sobór św. Mikołaja]] (''1843-46'').]]
* '''[[Białystok]]''' (289&amp;nbsp;217 mieszkańców) – stanowi bramę do wielu atrakcji przyrodniczych [[Podlasie|Podlasia]] – regionu określanego mianem „Zielonych Płuc Polski” – w tym [[Biebrzański Park Narodowy|Biebrzańskiego Parku Narodowego]] i [[Białowieski Park Narodowy|Białowieskiego Parku Narodowego]].
[[Plik:Katowice most Mleczna 2024.jpg|mały|[[Most nad Mleczną]] w [[Podlesie (Katowice)|Podlesiu]] (ul. Zaopusta).]]
* '''[[Katowice]]''' (277&amp;nbsp;415 mieszkańców) – centralna dzielnica Górnośląskiej Metropolii, będąca zarówno ważnym ośrodkiem handlowym, jak i centrum kultury.
[[Plik:Dar Pomorza 2018.jpg|mały|„[[Dar Pomorza]]”.]]
* '''[[Gdynia]]''' (238&amp;nbsp;712 mieszkańców) – jedno z najważniejszych miast nadmorskich w Polsce, o dużym ruchu towarowym i z bazą marynarki wojennej; jest ono również pełne architektury modernistycznej oraz mieści port wojskowy i morski, które służyły nowo niepodległej Polsce.
[[Plik:Klasztor Paulinów na Jasnej Górze 6.JPG|mały|[[Jasna Góra]] w Częstochowie.]]
* '''[[Częstochowa]]''' (201&amp;nbsp;439 mieszkańców) – miasto to słynie przede wszystkim z klasztoru na Jasnej Górze, w którym znajduje się ikona Czarnej Madonny, i jest ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym dla katolików.
[[Plik:3-go maja b Rzeszow.JPG|mały|[[Ulica 3 Maja w Rzeszowie|Ul. 3 Maja]] w Rzeszowie, deptak.]]
* '''[[Rzeszów]]''' (199&amp;nbsp;436 mieszkańców) – przez wieki było to prywatne miasto rodu Lubomirskich; posiada ono piękną starówkę, dwie synagogi oraz kilka zamków.
[[Plik:Torun rynek staromiejski (1).jpg|mały|[[Rynek Staromiejski w Toruniu|Rynek Staromiejski]] w Toruniu.]]
* '''[[Toruń]]''' (192&amp;nbsp;784 mieszkańców) – architektura tego miasta przetrwała bombardowania II wojny światowej, dzięki czemu stanowi jeden z niewielu przykładów autentycznego gotyku w Polsce; miasto to wciąż pozostaje nieco poza głównym szlakiem większości europejskich podróżników, można tu więc liczyć na wspaniałe polskie doświadczenia, wolne od uciążliwego tłoku towarzyszącego masom turystów podróżujących z karnetem Interrail.
[[Plik:Radom, Mury miejskie - fotopolska.eu (258481).jpg|mały|[[Mury miejskie w Radomiu|Relikty murów miejskich]] w Radomiu.]]
* '''[[Radom]]''' (191&amp;nbsp;819 mieszkańców) – miasto to było ośrodkiem przemysłu lekkiego, lecz obecnie zmaga się z wysokim bezrobociem i dąży do przejścia na gospodarkę opartą na wiedzy.
[[Plik:Zamek Sielecki w Sosnowcu.jpg|mały|Sosnowiec, [[Zamek Sielecki]].]]
* '''[[Sosnowiec]]''' (182&amp;nbsp;971 mieszkańców) – miasto to bywa lokalnie określane mianem „miasta czterech kultur”, co nawiązuje do społeczności polskiej, żydowskiej, niemieckiej i rosyjskiej, które wywarły wpływ na jego rozwój w okresie ożywienia przemysłowego; do najważniejszych atrakcji należą dziś wille fabrykantów, kościoły, dawne dzielnice przemysłowe, architektura kolejowa, modernistyczne budynki użyteczności publicznej, parki, mozaiki oraz historyczne centrum w rejonie głównego dworca kolejowego.
[[Plik:Kielce-ul Sienkiewicza zima.jpg|mały|[[Ulica Henryka Sienkiewicza w Kielcach|Ul. Sienkiewicza]] w Kielcach.]]
* '''[[Kielce]]''' (178&amp;nbsp;837 mieszkańców) – miasto to i jego okolice słyną głównie z zabytkowej architektury, [[w:park|terenów zielonych]] oraz obszarów rekreacyjnych, takich jak [[Świętokrzyski Park Narodowy]].
[[Plik:Gliwice - widok z wieży kościoła Wszystkich Świętych w kier. pd-wsch..JPG|mały|Widok na [[Stare Miasto w Gliwicach|Stare Miasto]] w Gliwicach z wieży [[Kościół Wszystkich Świętych w Gliwicach|kościoła Wszystkich Świętych]] (kierunek południowo-wschodni).]]
* '''[[Gliwice]]''' (166&amp;nbsp;942 mieszkańców) – miasto to jest jednym z najstarszych i najpiękniejszych miast na Górnym Śląsku; jego bogata historia pozostawiła po sobie wiele, zarówno w architekturze, jak i kulturze czy wśród ludności.
[[Plik:Olsztyn, ulica Staromiejska.jpg|mały|Ul. Staromiejska w Olsztynie – w głębi [[Brama Górna w Olsztynie|Brama Wysoka]].]]
* '''[[Olsztyn]]''' (165&amp;nbsp;393 mieszkańców) – miasto to szczyci się pięknym gotyckim centrum; w pobliżu znajduje się kilka urokliwych jezior mazurskich, a miasto w zasadzie wokół nich wyrosło.

=== Obiekty z listy światowego dziedzictwa UNESCO ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!zdjęcie
!obiekt
|-
|[[Plik:Krakau Markt.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''Stare Miasto w [[Kraków|Krakowie]]''' – obszar obejmujący [[Rynek Główny w Krakowie]] wraz z okolicznymi ulicami, [[Kraków/Wawel|Wawel]] oraz dzielnicę [[Kazimierz]]. Do najistotniejszych zabytków należą: Wieża Ratuszowa, Sukiennice, Zamek na Wawelu, Barbakan, zabytkowe synagogi na Kazimierzu oraz budynki Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Obszar został wpisany na listę UNESCO w 1978 roku, jako jeden z 12 pierwszych obiektów na świecie.
|-
|[[Plik:Kopalnia Soli Wieliczka-Komora Weimar.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni''' – znajdujące się w pobliżu Krakowa w [[Wieliczka|Wieliczce]] oraz [[Bochnia|Bochni]] kopalnie to zespół udostępnionych do zwiedzania korytarzy. W Wieliczce mają one aż 360&amp;nbsp;km na 9 poziomach, choć trasa turystyczna liczy 3&amp;nbsp;km z nich. W kopalni w Bochni wśród atrakcji znajdziemy m.in. podziemną kolejkę, zjeżdżalnię, a także możliwość przenocowania na głębokości 250&amp;nbsp;m pod ziemią.

Kopalnia Soli w Wieliczce została wpisana na listę w 1978 roku, jako jeden z 12 pierwszych obiektów na świecie. Kopalnia w Bochni została dodana w 2013 roku.
|-
|[[Plik:Arbeit macht frei.png|bezramki|120x120px]]
|'''Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940–1945)''' – teren dawnego obozu zagłady jest szczególną pamiątką historyczną. Wpisany na listę UNESCO w 1979 roku.
|-
|[[Plik:Puszcza białowieska fragmenty rezerwatu ścisłego a8.JPG|bezramki|120x120px]]
|'''Puszcza Białowieska''' – leżący na terenie Polski i Białorusi las pierwotny, jeden z ostatnich w Europie. Znany przede wszystkim z populacji żubrów.  Wpisana na listę UNSECO w 1979 roku, później obszar wpisu znacznie rozszerzono.
|-
|[[Plik:Plac Zamkowy w Warszawie widziany z wieży kościoła św. Anny.JPG|bezramki|120x120px]]
|'''Stare Miasto w [[Warszawa|Warszawie]]''' – odbudowane po II wojnie światowej, w której zostało zniszczone w 85% centrum miasta, ze starannie odrestaurowanymi kościołami, pałacami i rynkiem. Na liście UNESCO od 1980 r.
|-
|[[Plik:Zamosc 34.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''Stare Miasto w [[Zamość|Zamościu]]''' – wybudowane w XVI wieku przez Jana Zamoyskiego na wzór idealnego miasta włoskiego. Na listę wpisane w 1992 roku.
|-
|[[Plik:Torun01CenterWithWall level corr.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''Średniowieczny zespół miejski [[Toruń|Torunia]]''' – zabytkowe centrum Torunia to m.in. ruiny zamku krzyżackiego z XIII wieku oraz średniowieczna hanzeatycka zabudowa. Na liście UNESCO od 1997 roku.
|-
|[[Plik:Malbork castel 2006.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''[[w:Zamek w Malborku|Zamek krzyżacki w Malborku]]''' – wybudowana w XIII wieku twierdza krzyżacka, od 1309 roku siedziba Wielkiego Mistrza. Odbudowana na przełomie XIX i XX wieku. W 1997 wpisana na listę UNESCO.
|-
|[[Plik:Sanktuarium pasyjno-maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej6.JPG|bezramki|120x120px]]
|'''[[Kalwaria Zebrzydowska]]: manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy''' – ważne miejsce pielgrzymkowe od XVII wieku, sanktuarium bernardynów, na które składa się bazylika, klasztor i 42 kaplice. Nazywane &quot;Polską Jerozolimą&quot;. Wpisane na listę UNESCO w 1999 roku.
|-
|[[Plik:Kościół Pokoju e83.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''[[w:Kościoły Pokoju|Kościoły Pokoju]] w [[Jawor]]ze i [[Świdnica|Świdnicy]]''' – największe w Europie kościoły o konstrukcji szkieletowej, wybudowane w XVII wieku na pamiątkę pokoju westfalskiego, kończącego wojnę trzydziestoletnią. Na listę UNESCO wpisane w 2001 roku.
|-
|[[Plik:Lipnica leonard1.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''[[w:Drewniane kościoły południowej Małopolski|Drewniane kościoły południowej Małopolski]]: [[Binarowa]], [[Blizne]], [[Dębno (powiat nowotarski)|Dębno]], [[Haczów]], [[Lipnica Murowana]], [[Sękowa]]''' – zespół średniowiecznych kościołów drewnianych, wybudowanych techniką zrębową. Od 2003 na liście UNESCO.
|-
|[[Plik:Park Muzakowski2.jpg|bezramki|120x120px]]
|''' [[w:Park Mużakowski|Park Mużakowski]]''' – położony w [[Łęknica|Łęknicy]] w [[województwo lubuskie|województwie lubuskim]] rozciąga się po obu stronach Nysy Łużyckiej. Jest największym parkiem w stylu angielskim na terenie Polski – po stronie polskiej ma 552&amp;nbsp;ha, a po niemieckiej 206&amp;nbsp;ha. Powstał w 1815 roku, na listę wpisany w 2004 roku.
|-
|[[Plik:Wroclaw - Hala Stulecia 03.jpg|bezramki|120x120px]]
|''' [[Hala Stulecia we Wrocławiu]]''' – wybudowany w latach 1911–13 we Wrocławiu żelazobetonowy budynek, upamiętniający setną rocznicę bitwy pod Lipskiem. W 2006 roku została umieszczona na liście UNESCO.
|-
|[[Plik:Turzansk greek catholic church01.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''[[w:Drewniane cerkwie regionu karpackiego w Polsce i na Ukrainie|Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat]]''' – 16 cerkwi o konstrukcji zrębowej, z których 8 znajduje się na terenie Polski: w Radrużu, Chotyńcu, Smolinku, Turzańsku, Powroźniku, Owczarach, Kwiatoniu, i Brunarach Wyżnych. Wpisane na listę w 2013 roku.
|-
|[[Plik:Koplania Zabytkowa Srebra.jpg|bezramki|120x120px]]
|'''Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi''' – najmłodszy wpis z 2017 roku. Obejmuje kopalnię wraz z szybami i sztolniami, a także budynek przepompowni parowej.
|}
[[Plik:Katowice, Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach katedra p.w. Chrystusa Króla , 1927-1954.jpg|mały|Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach]]

=== Regiony warte poznania w Polsce ===
* wyspa [[Wolin]] - wyspa przybrzeżna w północno-zachodniej części kraju
* [[Mazury]] - region znany z kilku tysięcy jezior i jeziorek
* [[Pomorze]] - obszar wzdłuż wybrzeża Bałtyku, znany z pięknej przyrody i ciekawej kultury
* [[Tatry]] - góry na południu Polski, znane z pięknych widoków
* [[Sudety]] - góry położone na Dolnym Śląsku i Opolszczyżnie
* [[Pieniny]] - góry położone na północ od Karpat, nad Dunajcem
* [[Beskidy]] - górzysty region na Górnym Śląsku i w Małopolsce

[[Plik:Białystok katedra 3.JPG|mały|Rynek Kościuszki w Białymstoku, w tle katedra]]

=== Kurorty morskie warte zobaczenia ===
* [[Kołobrzeg]]
* [[Krynica Morska]]
* [[Jastarnia]]
* [[Łeba]]
* [[Rewal]]
* [[Sopot]]
* [[Świnoujście]]
* [[Ustka]]

=== Kurorty górskie warte zobaczenia ===
* [[Iwonicz-Zdrój]] – jedno z najstarszych polskich uzdrowisk znane z liczne źródeł leczniczych
* [[Krynica-Zdrój]] – perła polskich uzdrowisk
* [[Karpacz]] - miasto w Karkonoszach
* [[Lądek-Zdrój]]
* [[Rymanów-Zdrój]] – uzdrowisko wśród gór i lasów Beskidu Niskiego
*[[Rabka-Zdrój]] - miasto uzdrowiskowe i rozrywkowe na [[Podhale|Podhalu]]
* [[Szczyrk]]
* [[Szklarska Poręba]]
* [[Świeradów-Zdrój]]
* [[Ustroń]]
* [[Wisła (miasto)|Wisła]] – miejscowość, z której pochodzi [[w:pl:Adam Małysz|Adam Małysz]] w woj. śląskim
* [[Zakopane]] – najpopularniejsza miejscowość w polskich górach w woj. małopolskim
* [[Szczawnica]] – największa baza noclegowa w Pieninach w woj. małopolskim

[[Plik:Lublin zamek 9.JPG|mały|Zamek w Lublinie]]

=== Góry warte zobaczenia ===
* [[Karpaty]]
** [[Beskidy]]
** [[Bieszczady]]
** [[Pieniny]]
** [[Tatry]]
* [[Sudety]]
** [[Karkonosze]] – najwyższe wzniesienia Sudetów
** [[Góry Stołowe]] – fantastyczne formacje skalne
** [[Masyw Śnieżnika]] – najwyższy szczyt polskich Sudetów poza Karkonoszami
** [[Masyw Ślęży]] – najwyższy szczyt Przedgórza Sudeckiego
*** [[Przewodnik wspinaczkowy po kamieniołomie w Chwałkowie]]
* [[Góry Świętokrzyskie]] w [[Województwo świętokrzyskie|województwie świętokrzyskim]]

=== Parki narodowe ===
[[Plik:Parki narodowe Polski.png|thumb|upright=1.8|Parki narodowe i krajobrazowe w Polsce]]
[[Plik:POL rail PKP Intercity.svg|thumb|upright=1.5|Pociągi {{Legenda|#ff0000|EIP|w linii=tak}}, {{Legenda|#00ff00|EIC|w linii=tak}} i {{Legenda|#0000ff|EC/EN|w linii=tak}}&lt;br /&gt;w rozkładzie jazdy 2014–2015]]
* [[Babiogórski Park Narodowy]]
* [[Białowieski Park Narodowy]]
* [[Biebrzański Park Narodowy]]
* [[Bieszczadzki Park Narodowy]]
* [[Park Narodowy Bory Tucholskie]]
* [[Drawieński Park Narodowy]]
* [[Gorczański Park Narodowy]]
* [[Park Narodowy Gór Stołowych]]
* [[Kampinoski Park Narodowy]]
* [[Karkonoski Park Narodowy]]
* [[Magurski Park Narodowy]]
* [[Narwiański Park Narodowy]]
* [[Ojcowski Park Narodowy]]
* [[Pieniński Park Narodowy]]
* [[Poleski Park Narodowy]]
* [[Roztoczański Park Narodowy]]
* [[Słowiński Park Narodowy]]
* [[Świętokrzyski Park Narodowy]]
* [[Tatrzański Park Narodowy]]
* [[Park Narodowy Ujście Warty]]
* [[Wielkopolski Park Narodowy]]
* [[Wigierski Park Narodowy]]
* [[Woliński Park Narodowy]]

== Transport ==
[[Plik:Drogi krajowe w Polsce.svg|thumb|upright=1.8|Sieć dróg krajowych w Polsce]]
{{W Wikipedii|Transport w Polsce}}
Sieć transportowa w Polsce jest dobrze rozwinięta. Koleją można dotrzeć bez problemu do większych i średnich polskich miast, natomiast do praktycznie wszystkich mniejszych miejscowości kursują autobusy lub busy przewoźników prywatnych.

=== Pociągiem ===
{{Osobny artykuł|Koleją po Polsce}}
{{W Wikipedii|Transport kolejowy w Polsce}}
Przewozy kolejowe w Polsce oferuje spółka [http://www.pkp.pl/ PKP S.A.], w skład której wchodzą spółki operatorskie, takie jak: [[w:pl:PKP Intercity|PKP Intercity]], PKP Szybka Kolej Miejska, PKP Cargo itd. Do przewoźników zaliczamy też [[w:Polregio|Polregio]], które przewożą największą liczbę pasażerów w Polsce oraz przewoźnicy regionalni, np. [[w:pl:Koleje Mazowieckie|Koleje Mazowieckie]], [[w:pl:Koleje Śląskie|Koleje Śląskie]], [[w:pl:Koleje Dolnośląskie|Koleje Dolnośląskie]], [[w:pl:Koleje Wielkopolskie|Koleje Wielkopolskie]] czy [[w:pl:Arriva RP|Arriva RP]].

Ze względu na cenę, standard oraz szybkość przejazdu można wyróżnić następujące rodzaje pociągów:
*'''EIP Express Intercity Premium''', '''EIC Express InterCity''', '''EC EuroCity''' – najdroższe, ale i najszybsze oraz o najwyższym standardzie. Przy zakupie biletu darmowa miejscówka.
* '''TLK'' (Twoje Linie Kolejowe)''', '''IC'' (InterCity)''' – najpopularniejsze pociągi, dość szybkie, dużo tańsze od pociągów ekspresowych, kursują na długich trasach, miejscówka darmowa przy zakupie biletu.
* '''IR InterRegio''', '''RE Regioekspres''' – pospieszne pociągi spółki Przewozy Regionalne. Cenowo zbliżone do TLK. Pociągi RE prowadzą wagony o podwyższonym komforcie. Przewidziane do likwidacji w 2015 r.
* '''Regio''', '''Osobowy''' – najwolniejsze, bo zatrzymujące się zazwyczaj na każdej stacji, ale też najtańsze pociągi.
* '''Podmiejski''' – pociągi kursujące z dużych miast na przedmieścia, zazwyczaj długość trasy nie przekracza kilkudziesięciu kilometrów.

Sieć połączeń kolejowych jest gęsta, choć w ostatnich 15 latach z powodów ekonomicznych zmniejsza się. Od kilku lat na szczęście lokalne samorządy dążą do przywracania lokalnych linii kolejowych; pociągiem można dojechać ponownie m.in. do Darłowa, Mielna, w Góry Sowie, do Olecka, Wałcza itd.

=== Samochodem ===
[[Plik:NowaMapaStan.svg|thumb|upright=1.8|Sieć autostrad i dróg ekspresowych.&lt;br /&gt;
{{legenda|green|istniejące}}
{{legenda|red|w budowie}}
{{legenda|gray|planowane}}]]
[[Plik:Znak D-39 (wersja 2021).svg|thumb|upright=1.2|Dozwolone prędkości na polskich drogach|alt=]]
Sieć drogowa w Polsce jest dobrze rozwinięta. Pewnym problemem jest mała ilość obwodnic miast, przez co przemieszczając się samochodem nierzadko należy przejeżdżać przez ich centra. Istnieje sieć autostad krajowych, przy czym trzy (A1,A2 i A4) prowadzą przez cały kraj i (z wyjątkiem A4) nie są ukończone, jedna autostrada nie jest zbyt długa, ale nie jest obwodnicą (A18, wciąż w budowie).  Istnieją też dwie obwodnice (A6 i A8) a jedna (A50) jest planowana. Sieć uzupełniają bardzo podobne do autstrad drogi ekspresowe (oznaczenia S).

=== Autobusem ===
* Wyszukiwarka połączeń autobusowych, busowych i pociągów – http://www.e-podroznik.pl/
* Wyszukiwarka połączeń autobusowych, kolejowych oraz lotniczych – http://www.goeuro.pl/

== Przejścia graniczne ==
{{W Wikipedii|Przejścia graniczne Polski}}

=== Polska – Rosja ===
* [[Braniewo]] – [[Mamonowo]]
* [[Bezledy]] – [[Bagrationowsk]]
* [[Gołdap]] – [[Gusiew]] (tylko do 7,5 t)

==== W budowie ====
* [[Grzechotki]] – [[Lipówka]]

=== Polska – Białoruś ===
*[[Kuźnica (województwo podlaskie)|Kuźnica]] – [[Bruzgi]]
* [[Bobrowniki]] – [[Brzostowica]]
* [[Białowieża]] – [[Piererow]] (tylko ruch osobowy od 1.4. do 30.09.)
* [[Połowce]] – [[Wysokie]]
* [[Kukuryki]] – [[Kozłowicze]]
* [[Terespol]] – [[Brześć]] (tylko do 3,5 t)
* [[Sławatycze]] – [[Domaczewo]]

=== Polska – Ukraina ===
* [[Dorohusk]] – [[Jahodyn]]
* [[Zosin]] – [[Uściług]] (tylko ruch osobowy)
* [[Hrebenne]] – [[Rawa Ruska]]
* [[Korczowa]] – [[Krakowiec]]
* [[Medyka]] – [[Szeginie]]
* [[Krościenko]] – [[Stariawa]] (tylko do 3,5 t)

==== W budowie ====
* [[Dołhobyczów]] – [[Uhrynów]]

==== Planowane ====
* [[Wola Uhruska]] – [[Adamczuki]] – przejście sezonowe, promowe, osobowe.

&lt;!-- (według: „Turystyczny atlas Polski”, wydawnictwo carta blanca) --&gt;

== Uwagi ==
&lt;references /&gt;

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Europa Środkowa}}

[[Kategoria:Polska|!]]</text>
      <sha1>emlhix6h56qnkjenw6l1z6c7xbfq7io</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Czorsztyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9515</id>
    <revision>
      <id>158655</id>
      <parentid>158647</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>158655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6220" sha1="m7pry4jx3rcula45lnt7zhc5x8lvmnp" xml:space="preserve">{{Top-banner}} &lt;!-- można wstawić zdjęcie-panoramę miejscowości, zalecane 2100x300 px --&gt;
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Czorsztyn
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = CzorsztynCastlebyVetulani01.JPG
 |opis             = Zamek w Czorsztynie
 |herb             = 
 |mapa             = 
 |państwo          = [[Polska]]
 |region           = [[województwo małopolskie]]
 |powierzchnia     = 
 |wysokość         = 
 |lud              = 365
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = http://www.czorsztyn.pl/pl/5463/0/Czorsztyn.html
}}
{{Mapa|49.4372|20.3269|zoom=14}}
'''Czorsztyn''' wieś w południowej Polsce, w województwie małopolskim. Jest siedzibą gminy Czorsztyn w powiecie nowotarskim. Znajduje się na brzegu [[Zbiornik Czorsztyński|Zbiornika Czorsztyńskiego]]. Główną atrakcją są ruiny zamku z XIV wieku.

== Historia ==

Według historii spisanej przez Długosza zamek miał być w 1246 roku własnością Piotra Wydżgi, który posiadał również zamki w [[Rytro|Rytrze]], [[Łącko|Łącku]] oraz Lemiaszu. Historycy nie zgadzają się z tą wersją i łączą początki zamku z warownią Wronin, która została wymieniona po raz pierwszy w 1320 roku. Najstarsze pozostałości po drewnianej konstrukcji oraz wał ziemny datowane są na 3. ćwierć XIII wieku.

Zamek został znacznie rozbudowany w czasach Kazimierza Wielkiego. Wzniesiono wtedy m.in. mury obronne, a twierdza stała się częścią istotnych założeń obronnych ze względu na swoje położenie przy drodze na Węgry. Wzmianki historyczne potwierdzają że zamek odwiedzali m.in. Kazimierz Wielki, Ludwik Węgierski, św. Jadwiga Królowa i Władysław Warneńczyk. Budowla pełniła też funkcję komory celnej, a później siedziby starostów. W latach 1629–43 nastąpiła duża przebudowa zamku za starostwa Jana Baranowskiego. Czworoboczna baszta wybudowana w jej ramach nosi dziś nazwę baszty Baranowskiego.

W 1651 roku Aleksander Kostka-Napierski usiłował wzniecić antypolskie powstanie chłopskie na Podhalu. Jak się później okazało było ono finansowane przez Bohdana Chmielnickiego, który chciał w ten sposób odwrócić uwagę od powstania kozackiego na Ukrainie. Powstańcy opanowali nieobsadzony zamek w Czorsztynie, który jednak został odbity po dwudniowym oblężeniu. Przywódców rebelii stracono w Krakowie: Kostka-Napierski został wbity na pal, Stanisław Łętowski poćwiartowany, a Marcin Radocki ścięty.

Zamek zaczął upadać po zdewastowaniu przez wojska kozackie w latach 1734–35. W 1790 część dachów twierdzy spłonęła w wyniku uderzenia pioruna. W 1819, gdy Czorsztyn wraz z okolicą kupiła rodzina Drohojowskich, zamek był już w ruinie. W latach 1951–57 przeprowadzono prace zabezpieczające ruiny. Dalsze prace rozpoczęto w 1992 roku i trwają one do dziś. Od 1996 roku zamek jest udostępniony do zwiedzania.

== Zamek ==

{{Znacznik|Zamek Czorsztyn|49.4348|20.3130|typ=zabytek}} Obecny stan zamku to częściowo utrwalona ruina. Rozmieszczone są w nim dość lakoniczne tablice pokazujące poszczególne elementy na planie pomieszczenia. W baszcie Baranowskiego znajduje się również wystawa kart pocztowych z Pienin i okolic. Na terenie zamku znajduje się też sklep z pamiątkami.

=== Godziny zwiedzania ===
* od 1 października do 30 kwietnia: 10:00 – 15:00 z wyjątkiem poniedziałków
* od 1 maja do 30 września: codziennie 9:00 – 18:00

=== Bilety ===
* normalny: 6 zł
* ulgowy: 3 zł

== Dojazd ==
=== Samochodem ===
Aby dostać się do Czorsztyna należy zjechać z drogi wojewódzkiej 969 łączącej Nowy Targ z [[Krościenko nad Dunajcem|Krościenkiem nad Dunajcem]] we wsi Krośnica. W pobliżu zamku znajduje się parking zarządzany przez Pieniński Park Narodowy, na którym parkowanie jest bezpłatne do 2 godzin pod warunkiem zakupienia biletu na zamek. Wcześniej znajdują się parkingi prywatne (10 zł{{stan na|2018|8}}).

=== Autobusem ===
Kilka razy dziennie przez Czorsztyn przejeżdżają busy łączące [[Szczawnica|Szczawnicę]] ze [[Sromowce Niżne|Sromowcami Niżnymi]]. {{Znacznik|Przystanek autobusowy|49.43766|20.32925|typ=transport}} Przystanek znajduje się w centralnej części wsi.

== Nocleg ==
*[https://www.czorsztynprestige.pl/ Czorsztyn Prestige], Za Stylchyn / Stylchyn, 34-440 Kluszkowce, ☏ [[Tel:+48725221222%7C+48 725 221 222]]. Kompleks luksusowych obiektów wypoczynkowych położonych bezpośrednio nad Jeziorem Czorsztyńskim. '''W skład kompleksu wchodzą 4 obiekty o wysokim standardzie:'''
**[https://www.czorsztynprestige.pl/apartamenty Czorsztyn Prestige Apartamenty], Za Stylchyn 126, 34-440 Kluszkowce. Luksusowe apartamenty usytuowane w pierwszej linii brzegowej '''z panoramicznym widokiem na jezioro oraz góry.'''
**[https://www.czorsztynprestige.pl/ville Czorsztyn Prestige Ville], Za Stylchyn 56, 34-440 Kluszkowce. '''Ekskluzywne wille''' dedykowane rodzinom i większym grupom, wyposażone w prywatne SPA (jacuzzi i sauny) oraz własną salę kinową.
**[https://www.czorsztynprestige.pl/osada-12 Czorsztyn Prestige Osada], Stylchyn 64, 34-440 Kluszkowce. Apartamenty premium stworzone dla par, klientów biznesowych oraz podróżników w wersji slow '''(dostępne dla osób powyżej 12 roku życia).''' Obiekt najbardziej polecany osobom poszukującym [https://www.czorsztynprestige.pl/osada-12/park-dla-psow noclegu z psem w Czorsztynie]. 
**[https://www.czorsztynprestige.pl/resort Czorsztyn Prestige Resort], Stylchyn 78, 34-440 Kluszkowce. Nowoczesne zakwaterowanie zapewniające dostęp do prywatnego basenu.

== Gdzie dalej ==
* U podnóża zamku znajduje się {{Znacznik|Przystań|49.4362|20.3104|typ=transport}} przystań, z której można popłynąć statkiem lub gondolą do zamku w [[Niedzica|Niedzicy]] (koszt 6 lub 7 zł{{stan na|2018|8}}).
* {{szlak|niebieski}} Przez Czorsztyn przebiega niebieski szlak turystyczny, którym w jedną stronę można dojść m.in. na górę Lubań i dalej do [[Limanowa|Limanowej]], a w drugą do Szczawnicy lub, korzystając w dalszej części z krzyżujących się innych szlaków, do Krościenka lub Sromowców Wyżnych.

{{Jest w|Powiat nowotarski}}
[[Kategoria:Powiat nowotarski]]</text>
      <sha1>m7pry4jx3rcula45lnt7zhc5x8lvmnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lubbock</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10009</id>
    <revision>
      <id>158656</id>
      <parentid>158627</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Warto zobaczyć */</comment>
      <origin>158656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15948" sha1="do14fepfgo5b16ek6ur7nef4begwutp" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lubbock
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = LubbockSkyline2013.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Lubbock County Lubbock.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of the United States.svg|20px]] [[Stany Zjednoczone]]
 |region           = [[Plik:Flag of Texas.svg|20px]] [[Teksas]]
 |powierzchnia     = 351,86
 |wysokość         = 976
 |ludność          = 273 000
 |prefiks          = 806
 |kod pocztowy     = 79401–79416, 79423–79424, 79430, 79452–79453, 79457, 79464, 79490–79491, 79493, 79499
 |www              = https://www.mylubbock.us/
}}
'''[https://www.visitlubbock.org/ Lubbock]''' jest największym miastem w regionie '''[[Texas Panhandle]]''' w stanie [[Teksas]] i pełni funkcję lokalnego centrum rolniczego oraz gospodarczego. Lubbock, powszechnie nazywane '''Hub City''' („Miasto Centrum”), leży w samym sercu South Plains – rozległego regionu słynącego z uprawy bawełny.

== Charakterystyka ==
Miasto liczy około 259 000 mieszkańców i studentów (stan na 2019 rok). Lubbock jest siedzibą władz hrabstwa Lubbock oraz miejscem, w którym znajdują się parki stanowe i narodowe, dwa duże ośrodki medyczne i trzy uniwersytety; miasto wyróżnia się na tle innych rozwijających się ośrodków w [[Teksas]]ie tym, że jego stały rozwój gospodarczy nie opiera się na przemyśle ciężkim. Lubbock od dziesięcioleci notuje stabilny wzrost, a jego obecna powierzchnia wynosi około 125 mil kwadratowych (324 km²).

=== Historia ===
{{infobox|Buddy Holly|Charles Hardin Holley (1936–1959), znany szerzej pod pseudonimem Buddy Holly, urodził się w Lubbock. Obok Elvisa Presleya uważany jest za jednego z pionierów rock and rolla (w rzeczywistości to właśnie występ Presleya w Lubbock skłonił Holly’ego – początkowo wykonawcę muzyki country i folk – do zwrócenia się ku rockowi). Życie Holly’ego tragicznie zakończyło się w wieku 22 lat, gdy zginął w katastrofie lotniczej w stanie [[Iowa]] wraz z Richiem Valensem i J.P. „The Big Bopperem” Richardsonem. Mimo to artysta wciąż jest obecny w swoim rodzinnym mieście dzięki działającemu tam Buddy Holly Center.}}
Hrabstwo Lubbock utworzono w 1876 roku i nazwano na cześć Thomasa S. Lubbocka – sygnatariusza Deklaracji Niepodległości Teksasu i późniejszego oficera Konfederacji. Choć sam Lubbock nie był w żaden sposób związany z tym regionem, jego nazwisko nadano temu obszarowi, ponieważ urzędnik stanowy naniósł nazwy hrabstw na prowizoryczną mapę regionu Panhandle w sposób całkowicie przypadkowy. Współczesne miasto Lubbock powstało dopiero w 1890 roku, kiedy to „stare” Lubbock i mniejsza miejscowość Monterey zawarły nietypowe porozumienie i połączyły swoje społeczności. Inicjatorami tego przedsięwzięcia byli najprawdopodobniej przedstawiciele konkurencyjnych osad, zatrudnieni przez miejscowych hodowców bydła i kupców, by lobbować u przewoźnika kolejowego Ft. Worth &amp; Denver w sprawie utworzenia stacji kolejowej. Na lokalizację nowego miasta – nazwanego Lubbock – wybrano teren zajmowany wcześniej przez Monterey. Mieszkańcy starego Lubbock przenieśli się do Monterey, położonego na południe od kanionu Yellowhouse, transportując tam na specjalnych rolkach budynek hotelu Nicolette. W 1891 roku Lubbock zostało siedzibą władz hrabstwa, a w 1909 roku uzyskało prawa miejskie.

W 1923 roku utworzono Texas Technological College (obecnie znany jako '''Texas Tech University'''); decyzję tę poprzedziła zacięta rywalizacja między kilkoma miastami regionu, w tym [[Amarillo]] i [[Plainview]]. W czasie pierwszego roku akademickiego jedyny budynek kampusu znajdował się w odległości mili od granic miasta Lubbock.

Wieczorem 11 maja 1970 roku przez miasto przeszło '''tornado''' kategorii F-5, pozostawiając po sobie pas zniszczeń o długości 8 mil (13 km); kataklizm spowodował straty materialne szacowane na 125 milionów dolarów i pochłonął 26 ofiar śmiertelnych. Wiadomości o zniszczeniach obiegły świat, a proces usuwania skutków tej klęski żywiołowej był jednym z pierwszych tego typu wydarzeń udokumentowanych w telewizji. Skoordynowane działania podjęte po katastrofie posłużyły za wzorzec dla przyszłych badań i planowania w zakresie usuwania skutków klęsk żywiołowych. Zniszczenie kilku tysięcy domów doprowadziło w praktyce do kresu segregacji rasowej w mieście.

=== Orientacja ===
* '''Wysokość: ''3256 stóp (992 m)'''''
Lubbock to największy obszar zurbanizowany położony na płaskowyżu Llano Estacado. W czasach pierwszych wypraw badawczych teren ten stanowił pozbawioną charakterystycznych punktów orientacyjnych prerię; według legendy hiszpańscy konkwistadorzy wbijali w ziemię wysokie, jaskrawo pomalowane pale, aby wyznaczyć swoje położenie. Region zyskał później nazwę Llano Estacado, co można luźno tłumaczyć jako „równiny pełne pali” lub – bardziej precyzyjnie – „równiny otoczone palisadą”. Pierwsi osadnicy napotykali tam bandytów lub rdzennych Komanczów, którzy często przetrzymywali przybyszów dla okupu. Odcinek skarpy Caprock Escarpment, położony na wschód od Lubbock, nosi nazwę Ransom Canyon.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Lubbock Preston Smith|33.6566 |-101.8224 |typ=transport}}'''[https://tx-lubbock.civicplus.com/202/Airport Międzynarodowy port lotniczy Lubbock Preston Smith]''' ({{IATA|LBB}}) znajduje się 8,0 km (5 mil) na północ od centrum miasta. Obsługują go linie Southwest Airlines, United Express oraz American Eagle. Podróż lotnicza do Lubbock najprawdopodobniej będzie wymagała przesiadki na jednym z lotnisk oferujących bezpośrednie połączenia z tym miastem. Linie American latają na międzynarodowe lotnisko [[Dallas]]/[[Fort Worth]], a United – do [[Houston]] (lotnisko im. Busha) i [[Denver]]. Southwest oferuje bezpośrednie loty do [[Las Vegas]], [[Austin]] oraz [[Dallas]] Love Field. 

Koszt przejazdu taksówką do centrum lub na kampus Texas Tech wynosi od 13 do 18 USD. Opłata za przejazd do hoteli położonych wzdłuż południowej i południowo-zachodniej obwodnicy waha się od 20 do 25 USD. Firma Royal Coach oferuje przejazdy z lotniska do miasta według ustalonych stawek. Cena zależy od strefy docelowej i mieści się w przedziale od 6 do 24 USD.

=== Pociągiem ===

=== Samochodem ===
Do Lubbock można łatwo dojechać samochodem. Dobrze utrzymane drogi – [[Plik:US_62.svg|25px]]/[[Plik:US_82.svg|25px]], [[Plik:US_84.svg|25px]], [[Plik:I-27_(TX).svg|25px]], [[Plik:US_87.svg|25px]] oraz [[Plik:Texas_114.svg|25px]] – zapewniają dogodny wjazd do miasta i wyjazd z niego. Nowoczesna obwodnica [[Plik:Texas_Loop_289.svg|25px]] pozwala szybko ominąć miasto, w którym – co warto odnotować – praktycznie nie występują korki.

=== Autobusem ===
TNM&amp;O jest lokalnym oddziałem Greyhound i oferuje linie przesiadkowe do wszystkich głównych miast w [[Stany Zjednoczone|USA]]. Przyjazdy odbywają się najczęściej w świetle dziennym, natomiast większość wyjazdów następuje o świcie lub zmierzchu. {{Znacznik|Terminal TNM&amp;O|33.5840456 |-101.8438354|typ=transport}}'''Terminal TNM&amp;O''' pełni także funkcję biur korporacyjnych. Krążą pogłoski, że zamknięta restauracja '''Bus Stop Diner''', po stronie terminala przy ulicy 13, jest nawiedzona przez podróżnych. Administratorzy TNM&amp;O obwiniają kurz.

== Komunikacja ==
{{mapa|33.57778|-101.85528|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Układ ulic w Lubbock opiera się na wielkoskalowej siatce. Ulice biegnące z północy na południe w centrum miasta oznaczone są literami od A do Z, a w miarę przesuwania się na zachód ich nazwy zmieniają się na nazwy miast i stanów. Ulice biegnące ze wschodu na zachód są ponumerowane (od 1 do około 150). Ulice na północ od centrum noszą nazwy uczelni wyższych, natomiast te na wschód od centrum – nazwy kwiatów i drzew. System numeracji domów oraz nazewnictwo ulic są spójne w całym mieście, a większość nazw ułożona jest w porządku alfabetycznym. Wszystkie główne arterie komunikacyjne biegną w linii prostej i są od siebie oddalone o jedną milę (1,6 km) w obu kierunkach.

* Autostrada międzystanowa [[Plik:I-27_(TX).svg|25px]], łącząca [[Amarillo]] z Lubbock, kończy się na południe od węzła z drogą stanową [[Plik:Texas_Loop_289.svg|25px]].
* Węzeł łączący 66th Street, drogę [[Plik:US_84.svg|25px]] i autostradę [[Plik:I-27_(TX).svg|25px]] powstał w miejscu dawnego, owianego złą sławą skrzyżowania zwanego „The Circle” (Krąg). Zbiegały się tam aleje A, H i Q oraz drogi Tahoka Road i Slaton Road, tworząc trzypasmowy, łukowaty węzeł o średnicy pół mili. Przebiegu alei Q i A nie skorygowano po tym, jak w ramach budowy [[Plik:I-27_(TX).svg|25px]] zlikwidowano większość alei H. Układ drogowy w tym miejscu – zwłaszcza w północno-wschodnim narożniku – nadal jest skomplikowany i trudny dla kierowców.
* Droga [[Plik:Texas_Loop_289.svg|25px]], przez miejscowych nazywana często '''The Loop''' lub po prostu '''289''', bywa zatłoczona na swoim południowo-zachodnim odcinku w godzinach największego ruchu.
* Budowa autostrady Marsha Sharp Freeway spowoduje poważne utrudnienia w ruchu w pobliżu Texas Tech University oraz w centrum miasta.

=== Autobusem ===
Miejski przewoźnik, [https://citibus.com/ Citibus], obsługuje stałe trasy autobusowe na terenie całego miasta. System opiera się na harmonogramie zsynchronizowanych przesiadek (tzw. systemie pulsacyjnym), którego punktem wyjścia jest węzeł przesiadkowy '''Downtown Transfer Plaza'''. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi 1,75 USD, a bilet całodniowy kosztuje 3,50 USD. Kierowcy obsługują elektroniczne kasowniki i nie wydają reszty. Większość tras przebiega przez kampus '''Texas Tech University''' oraz dwa ośrodki medyczne. Miasto jest dość rozległe, więc korzystanie z komunikacji miejskiej może być niewygodne.

=== Taksówką ===
''Yellow Cab'' – jedyna w mieście korporacja taksówkarska – jest bardzo niezawodna i oferuje przystępne ceny. Zaleca się wcześniejsze zamawianie kursu. Warto przygotować szczegóły przejazdu przed wykonaniem telefonu, ponieważ dyspozytorzy są często bardzo zajęci. Zamawiając taksówkę, najlepiej podać numer telefonu komórkowego; kierowca zadzwoni, gdy będzie już w pobliżu. Firma Yellow Cab codziennie obsługuje również tysiące pasażerów w ramach stałych zleceń, więc późnym popołudniem lub wczesnym rankiem trzeba liczyć się z czasem oczekiwania wynoszącym nawet 45 minut. Numer: 806 765-7777; usługa dostępna całodobowo.

== Warto zobaczyć ==
Lubbock to jedno z tych wyjątkowych miast, w których historia przenika niemal wszystko, dzięki czemu większość mieszkańców wie o niej co nieco. Wielu z nich wystarcza świadomość, że ten rejon – a zwłaszcza samo miasto – ma istotne znaczenie historyczne. Nie brakuje tu jednak osób chętnych, by podzielić się ciekawostkami na temat swojego miasta, nie ograniczając się przy tym jedynie do powtarzania, że ​​„stąd pochodzi Buddy Holly”.

=== Muzea i galerie ===
* {{zobacz
| name=[http://www.agriculturehistory.org/ Muzeum Rolnictwa Bayer], | alt= | url= | adres=1121 Canyon Lake Dr | lat=33.586395 | long=-101.8227331 | wskazówki=
| tollfree=+1 806-744-3786, numer bezpłatny: +1-877 789-8335 | fax=+1 806-744-1734
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek - Sobota od 10:00 do 17:00. Założona w 2001 roku jako spółdzielnia lokalnych liderów rolnictwa w celu zachowania historii tego obszaru. Również stała siedziba zbiorów historycznych hrabstwa Lubbock. Kolekcja sięga od bibelotów domowych po sprzęt i narzędzia rolnicze. 5 dolarów.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.windmill.com/ Amerykańskie Muzeum Wiatraków], | alt= | url= | adres=1701 Canyon Lake Dr. | lat=33.5812896 | long=-101.823| wskazówki=
| tollfree=+1 806 747-8734 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek-sobota 10:00-17:00. Oferuje wyjątkowe doświadczenie w historii energetyki wiatrowej od Starego Zachodu po dzień dzisiejszy. W ośrodku odrestaurowano 120 wiatraków, które przetrwały zjazdy złomu podczas II wojny światowej. Większość z nich jest rozproszona na terenach o powierzchni 28 akrów (11 ha) udostępnianych przez Amerykańskie Muzeum Rolnictwa. W ośrodku działa pierwsza w mieście turbina wiatrowa, która napędza centrum, sąsiadujące z nim muzeum i 40 domów sąsiadujących z terenem. 7,50 USD dla dorosłych, 6 USD dla seniorów/weteranów, 5 USD dla dzieci (5-12 lat).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.mylubbock.us/220/Buddy-Holly-Center Buddy Holly Center], | alt= | url= | adres=1801 Crickets Avenue | lat=33.578564| long=-101.842818| wskazówki=
| tollfree=+1 806 775-3560. | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek-sobota 10:00-17:00, niedziela 13:00-17:00. Buddy Holly Center zajmuje odnowiony Skład kolejowy Ft. Worth &amp; Denver South Plains. Mieści wystawy objazdowe i stałe poświęcone historii muzyki, lokalnym artystom i programom specjalnym. Na ziemi stoi gigantyczna replika charakterystycznych okularów Buddy'ego Holly'ego. Centrum jest kotwicą dzielnicy Depot. Osoba dorosła 8 USD, senior (60+) 6 USD, dziecko 7–17 lat 5 USD, student (z legitymacją studencką) 5 USD, dziecko (6 lat i młodsze w towarzystwie członka rodziny) i wojsko USA w ramach czynnej służby wojskowej bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://lhuca.org/ Louise Hopkins Underwood Center for the Arts], | alt= | url= | adres=511 Ave. K | lat=33.5906426 | long=-101.8498791 | wskazówki=
| tollfree=+1 806 762-8606 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Czw-sobota 11:00 - 17:00. Siedziba kilku zespołów artystycznych i trup teatralnych. Galerie hotelu Underwood prezentują lokalnych artystów. W obiekcie znajduje się sala widowiskowa, pomieszczenia konferencyjne i ogród rzeźb. Underwood jest pionierem praktycznych warsztatów i innowacyjnych serii zajęć.
}}
* {{zobacz
| name=Silent Wings Museum, | alt= | url= | adres=6202 N I-27 | lat=33.6578| long=-101.832| wskazówki=
| tollfree=+1 806 775-3049 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek - Sobota 10:00-17:00, Niedziela 13:00-17:00. Silent Wings jest dedykowany pilotom szybowcowym, którzy szkolili się w Lubbock i pobliskim [[Plainview]] podczas drugiej wojny światowej. Muzeum mieści się w starym terminalu regionalnego lotniska Lubbock, który został opuszczony po tornado w 1970 roku. Osoba dorosła 8 USD, senior (60+) 6 USD, dziecko 7–17 lat 5 USD, student (z legitymacją studencką) 5 USD, dziecko (6 lat i młodsze w towarzystwie członka rodziny) i wojsko USA w ramach czynnej służby wojskowej bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.sciencespectrum.org/ Science Spectrum], | alt= | url= | adres=2579 S. Loop 289 | lat=33.5286| long=-101.877| wskazówki=
| tollfree=+1 806-745-2525 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pon-piątek 10:00-17:00, sobota 10:00-18:00, niedziela 13:00-17:00. Interaktywne muzeum nauki z ponad 250 eksponatami stałymi i eksponatami objazdowymi przez cały rok. Science Spectrum jest dobrze znane w całej okolicy i bardzo popularne w weekendy. Teatr z kopułą OMNI znajduje się w tym samym obiekcie. Dorosły 8 USD, dziecko lub senior 6,50 USD; z biletem OMNI: dorosły 13,50 $, dziecko i senior 10,50 $.
}}

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}
{{Atrybucja}}
{{Jest w|Teksas}}

[[Kategoria:Teksas]]</text>
      <sha1>do14fepfgo5b16ek6ur7nef4begwutp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158657</id>
      <parentid>158656</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T10:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Muzea i galerie */</comment>
      <origin>158657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18252" sha1="h0r9v1dsaa9treizjc18g9qg2afwnhj" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lubbock
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = LubbockSkyline2013.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Lubbock County Lubbock.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of the United States.svg|20px]] [[Stany Zjednoczone]]
 |region           = [[Plik:Flag of Texas.svg|20px]] [[Teksas]]
 |powierzchnia     = 351,86
 |wysokość         = 976
 |ludność          = 273 000
 |prefiks          = 806
 |kod pocztowy     = 79401–79416, 79423–79424, 79430, 79452–79453, 79457, 79464, 79490–79491, 79493, 79499
 |www              = https://www.mylubbock.us/
}}
'''[https://www.visitlubbock.org/ Lubbock]''' jest największym miastem w regionie '''[[Texas Panhandle]]''' w stanie [[Teksas]] i pełni funkcję lokalnego centrum rolniczego oraz gospodarczego. Lubbock, powszechnie nazywane '''Hub City''' („Miasto Centrum”), leży w samym sercu South Plains – rozległego regionu słynącego z uprawy bawełny.

== Charakterystyka ==
Miasto liczy około 259 000 mieszkańców i studentów (stan na 2019 rok). Lubbock jest siedzibą władz hrabstwa Lubbock oraz miejscem, w którym znajdują się parki stanowe i narodowe, dwa duże ośrodki medyczne i trzy uniwersytety; miasto wyróżnia się na tle innych rozwijających się ośrodków w [[Teksas]]ie tym, że jego stały rozwój gospodarczy nie opiera się na przemyśle ciężkim. Lubbock od dziesięcioleci notuje stabilny wzrost, a jego obecna powierzchnia wynosi około 125 mil kwadratowych (324 km²).

=== Historia ===
{{infobox|Buddy Holly|Charles Hardin Holley (1936–1959), znany szerzej pod pseudonimem Buddy Holly, urodził się w Lubbock. Obok Elvisa Presleya uważany jest za jednego z pionierów rock and rolla (w rzeczywistości to właśnie występ Presleya w Lubbock skłonił Holly’ego – początkowo wykonawcę muzyki country i folk – do zwrócenia się ku rockowi). Życie Holly’ego tragicznie zakończyło się w wieku 22 lat, gdy zginął w katastrofie lotniczej w stanie [[Iowa]] wraz z Richiem Valensem i J.P. „The Big Bopperem” Richardsonem. Mimo to artysta wciąż jest obecny w swoim rodzinnym mieście dzięki działającemu tam Buddy Holly Center.}}
Hrabstwo Lubbock utworzono w 1876 roku i nazwano na cześć Thomasa S. Lubbocka – sygnatariusza Deklaracji Niepodległości Teksasu i późniejszego oficera Konfederacji. Choć sam Lubbock nie był w żaden sposób związany z tym regionem, jego nazwisko nadano temu obszarowi, ponieważ urzędnik stanowy naniósł nazwy hrabstw na prowizoryczną mapę regionu Panhandle w sposób całkowicie przypadkowy. Współczesne miasto Lubbock powstało dopiero w 1890 roku, kiedy to „stare” Lubbock i mniejsza miejscowość Monterey zawarły nietypowe porozumienie i połączyły swoje społeczności. Inicjatorami tego przedsięwzięcia byli najprawdopodobniej przedstawiciele konkurencyjnych osad, zatrudnieni przez miejscowych hodowców bydła i kupców, by lobbować u przewoźnika kolejowego Ft. Worth &amp; Denver w sprawie utworzenia stacji kolejowej. Na lokalizację nowego miasta – nazwanego Lubbock – wybrano teren zajmowany wcześniej przez Monterey. Mieszkańcy starego Lubbock przenieśli się do Monterey, położonego na południe od kanionu Yellowhouse, transportując tam na specjalnych rolkach budynek hotelu Nicolette. W 1891 roku Lubbock zostało siedzibą władz hrabstwa, a w 1909 roku uzyskało prawa miejskie.

W 1923 roku utworzono Texas Technological College (obecnie znany jako '''Texas Tech University'''); decyzję tę poprzedziła zacięta rywalizacja między kilkoma miastami regionu, w tym [[Amarillo]] i [[Plainview]]. W czasie pierwszego roku akademickiego jedyny budynek kampusu znajdował się w odległości mili od granic miasta Lubbock.

Wieczorem 11 maja 1970 roku przez miasto przeszło '''tornado''' kategorii F-5, pozostawiając po sobie pas zniszczeń o długości 8 mil (13 km); kataklizm spowodował straty materialne szacowane na 125 milionów dolarów i pochłonął 26 ofiar śmiertelnych. Wiadomości o zniszczeniach obiegły świat, a proces usuwania skutków tej klęski żywiołowej był jednym z pierwszych tego typu wydarzeń udokumentowanych w telewizji. Skoordynowane działania podjęte po katastrofie posłużyły za wzorzec dla przyszłych badań i planowania w zakresie usuwania skutków klęsk żywiołowych. Zniszczenie kilku tysięcy domów doprowadziło w praktyce do kresu segregacji rasowej w mieście.

=== Orientacja ===
* '''Wysokość: ''3256 stóp (992 m)'''''
Lubbock to największy obszar zurbanizowany położony na płaskowyżu Llano Estacado. W czasach pierwszych wypraw badawczych teren ten stanowił pozbawioną charakterystycznych punktów orientacyjnych prerię; według legendy hiszpańscy konkwistadorzy wbijali w ziemię wysokie, jaskrawo pomalowane pale, aby wyznaczyć swoje położenie. Region zyskał później nazwę Llano Estacado, co można luźno tłumaczyć jako „równiny pełne pali” lub – bardziej precyzyjnie – „równiny otoczone palisadą”. Pierwsi osadnicy napotykali tam bandytów lub rdzennych Komanczów, którzy często przetrzymywali przybyszów dla okupu. Odcinek skarpy Caprock Escarpment, położony na wschód od Lubbock, nosi nazwę Ransom Canyon.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Lubbock Preston Smith|33.6566 |-101.8224 |typ=transport}}'''[https://tx-lubbock.civicplus.com/202/Airport Międzynarodowy port lotniczy Lubbock Preston Smith]''' ({{IATA|LBB}}) znajduje się 8,0 km (5 mil) na północ od centrum miasta. Obsługują go linie Southwest Airlines, United Express oraz American Eagle. Podróż lotnicza do Lubbock najprawdopodobniej będzie wymagała przesiadki na jednym z lotnisk oferujących bezpośrednie połączenia z tym miastem. Linie American latają na międzynarodowe lotnisko [[Dallas]]/[[Fort Worth]], a United – do [[Houston]] (lotnisko im. Busha) i [[Denver]]. Southwest oferuje bezpośrednie loty do [[Las Vegas]], [[Austin]] oraz [[Dallas]] Love Field. 

Koszt przejazdu taksówką do centrum lub na kampus Texas Tech wynosi od 13 do 18 USD. Opłata za przejazd do hoteli położonych wzdłuż południowej i południowo-zachodniej obwodnicy waha się od 20 do 25 USD. Firma Royal Coach oferuje przejazdy z lotniska do miasta według ustalonych stawek. Cena zależy od strefy docelowej i mieści się w przedziale od 6 do 24 USD.

=== Pociągiem ===

=== Samochodem ===
Do Lubbock można łatwo dojechać samochodem. Dobrze utrzymane drogi – [[Plik:US_62.svg|25px]]/[[Plik:US_82.svg|25px]], [[Plik:US_84.svg|25px]], [[Plik:I-27_(TX).svg|25px]], [[Plik:US_87.svg|25px]] oraz [[Plik:Texas_114.svg|25px]] – zapewniają dogodny wjazd do miasta i wyjazd z niego. Nowoczesna obwodnica [[Plik:Texas_Loop_289.svg|25px]] pozwala szybko ominąć miasto, w którym – co warto odnotować – praktycznie nie występują korki.

=== Autobusem ===
TNM&amp;O jest lokalnym oddziałem Greyhound i oferuje linie przesiadkowe do wszystkich głównych miast w [[Stany Zjednoczone|USA]]. Przyjazdy odbywają się najczęściej w świetle dziennym, natomiast większość wyjazdów następuje o świcie lub zmierzchu. {{Znacznik|Terminal TNM&amp;O|33.5840456 |-101.8438354|typ=transport}}'''Terminal TNM&amp;O''' pełni także funkcję biur korporacyjnych. Krążą pogłoski, że zamknięta restauracja '''Bus Stop Diner''', po stronie terminala przy ulicy 13, jest nawiedzona przez podróżnych. Administratorzy TNM&amp;O obwiniają kurz.

== Komunikacja ==
{{mapa|33.57778|-101.85528|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Układ ulic w Lubbock opiera się na wielkoskalowej siatce. Ulice biegnące z północy na południe w centrum miasta oznaczone są literami od A do Z, a w miarę przesuwania się na zachód ich nazwy zmieniają się na nazwy miast i stanów. Ulice biegnące ze wschodu na zachód są ponumerowane (od 1 do około 150). Ulice na północ od centrum noszą nazwy uczelni wyższych, natomiast te na wschód od centrum – nazwy kwiatów i drzew. System numeracji domów oraz nazewnictwo ulic są spójne w całym mieście, a większość nazw ułożona jest w porządku alfabetycznym. Wszystkie główne arterie komunikacyjne biegną w linii prostej i są od siebie oddalone o jedną milę (1,6 km) w obu kierunkach.

* Autostrada międzystanowa [[Plik:I-27_(TX).svg|25px]], łącząca [[Amarillo]] z Lubbock, kończy się na południe od węzła z drogą stanową [[Plik:Texas_Loop_289.svg|25px]].
* Węzeł łączący 66th Street, drogę [[Plik:US_84.svg|25px]] i autostradę [[Plik:I-27_(TX).svg|25px]] powstał w miejscu dawnego, owianego złą sławą skrzyżowania zwanego „The Circle” (Krąg). Zbiegały się tam aleje A, H i Q oraz drogi Tahoka Road i Slaton Road, tworząc trzypasmowy, łukowaty węzeł o średnicy pół mili. Przebiegu alei Q i A nie skorygowano po tym, jak w ramach budowy [[Plik:I-27_(TX).svg|25px]] zlikwidowano większość alei H. Układ drogowy w tym miejscu – zwłaszcza w północno-wschodnim narożniku – nadal jest skomplikowany i trudny dla kierowców.
* Droga [[Plik:Texas_Loop_289.svg|25px]], przez miejscowych nazywana często '''The Loop''' lub po prostu '''289''', bywa zatłoczona na swoim południowo-zachodnim odcinku w godzinach największego ruchu.
* Budowa autostrady Marsha Sharp Freeway spowoduje poważne utrudnienia w ruchu w pobliżu Texas Tech University oraz w centrum miasta.

=== Autobusem ===
Miejski przewoźnik, [https://citibus.com/ Citibus], obsługuje stałe trasy autobusowe na terenie całego miasta. System opiera się na harmonogramie zsynchronizowanych przesiadek (tzw. systemie pulsacyjnym), którego punktem wyjścia jest węzeł przesiadkowy '''Downtown Transfer Plaza'''. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi 1,75 USD, a bilet całodniowy kosztuje 3,50 USD. Kierowcy obsługują elektroniczne kasowniki i nie wydają reszty. Większość tras przebiega przez kampus '''Texas Tech University''' oraz dwa ośrodki medyczne. Miasto jest dość rozległe, więc korzystanie z komunikacji miejskiej może być niewygodne.

=== Taksówką ===
''Yellow Cab'' – jedyna w mieście korporacja taksówkarska – jest bardzo niezawodna i oferuje przystępne ceny. Zaleca się wcześniejsze zamawianie kursu. Warto przygotować szczegóły przejazdu przed wykonaniem telefonu, ponieważ dyspozytorzy są często bardzo zajęci. Zamawiając taksówkę, najlepiej podać numer telefonu komórkowego; kierowca zadzwoni, gdy będzie już w pobliżu. Firma Yellow Cab codziennie obsługuje również tysiące pasażerów w ramach stałych zleceń, więc późnym popołudniem lub wczesnym rankiem trzeba liczyć się z czasem oczekiwania wynoszącym nawet 45 minut. Numer: 806 765-7777; usługa dostępna całodobowo.

== Warto zobaczyć ==
Lubbock to jedno z tych wyjątkowych miast, w których historia przenika niemal wszystko, dzięki czemu większość mieszkańców wie o niej co nieco. Wielu z nich wystarcza świadomość, że ten rejon – a zwłaszcza samo miasto – ma istotne znaczenie historyczne. Nie brakuje tu jednak osób chętnych, by podzielić się ciekawostkami na temat swojego miasta, nie ograniczając się przy tym jedynie do powtarzania, że ​​„stąd pochodzi Buddy Holly”.

=== Muzea i galerie ===
* {{zobacz
| name=[http://www.agriculturehistory.org/ Muzeum Rolnictwa Bayer], | alt= | url= | adres=1121 Canyon Lake Dr | lat=33.586395 | long=-101.8227331 | wskazówki=
| tollfree=+1 806-744-3786, numer bezpłatny: +1-877 789-8335 | fax=+1 806-744-1734
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek - Sobota od 10:00 do 17:00. Założona w 2001 roku jako spółdzielnia lokalnych liderów rolnictwa w celu zachowania historii tego obszaru. Również stała siedziba zbiorów historycznych hrabstwa Lubbock. Kolekcja sięga od bibelotów domowych po sprzęt i narzędzia rolnicze. 5 dolarów.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.windmill.com/ Amerykańskie Muzeum Wiatraków], | alt= | url= | adres=1701 Canyon Lake Dr. | lat=33.5812896 | long=-101.823| wskazówki=
| tollfree=+1 806 747-8734 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek-sobota 10:00-17:00. Oferuje wyjątkowe doświadczenie w historii energetyki wiatrowej od Starego Zachodu po dzień dzisiejszy. W ośrodku odrestaurowano 120 wiatraków, które przetrwały zjazdy złomu podczas II wojny światowej. Większość z nich jest rozproszona na terenach o powierzchni 28 akrów (11 ha) udostępnianych przez Amerykańskie Muzeum Rolnictwa. W ośrodku działa pierwsza w mieście turbina wiatrowa, która napędza centrum, sąsiadujące z nim muzeum i 40 domów sąsiadujących z terenem. 7,50 USD dla dorosłych, 6 USD dla seniorów/weteranów, 5 USD dla dzieci (5-12 lat).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.mylubbock.us/220/Buddy-Holly-Center Buddy Holly Center], | alt= | url= | adres=1801 Crickets Avenue | lat=33.578564| long=-101.842818| wskazówki=
| tollfree=+1 806 775-3560. | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek-sobota 10:00-17:00, niedziela 13:00-17:00. Buddy Holly Center zajmuje odnowiony Skład kolejowy Ft. Worth &amp; Denver South Plains. Mieści wystawy objazdowe i stałe poświęcone historii muzyki, lokalnym artystom i programom specjalnym. Na ziemi stoi gigantyczna replika charakterystycznych okularów Buddy'ego Holly'ego. Centrum jest kotwicą dzielnicy Depot. Osoba dorosła 8 USD, senior (60+) 6 USD, dziecko 7–17 lat 5 USD, student (z legitymacją studencką) 5 USD, dziecko (6 lat i młodsze w towarzystwie członka rodziny) i wojsko USA w ramach czynnej służby wojskowej bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://lhuca.org/ Louise Hopkins Underwood Center for the Arts], | alt= | url= | adres=511 Ave. K | lat=33.5906426 | long=-101.8498791 | wskazówki=
| tollfree=+1 806 762-8606 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Czw-sobota 11:00 - 17:00. Siedziba kilku zespołów artystycznych i trup teatralnych. Galerie hotelu Underwood prezentują lokalnych artystów. W obiekcie znajduje się sala widowiskowa, pomieszczenia konferencyjne i ogród rzeźb. Underwood jest pionierem praktycznych warsztatów i innowacyjnych serii zajęć.
}}
* {{zobacz
| name=Silent Wings Museum, | alt= | url= | adres=6202 N I-27 | lat=33.6578| long=-101.832| wskazówki=
| tollfree=+1 806 775-3049 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek - Sobota 10:00-17:00, Niedziela 13:00-17:00. Silent Wings jest dedykowany pilotom szybowcowym, którzy szkolili się w Lubbock i pobliskim [[Plainview]] podczas drugiej wojny światowej. Muzeum mieści się w starym terminalu regionalnego lotniska Lubbock, który został opuszczony po tornado w 1970 roku. Osoba dorosła 8 USD, senior (60+) 6 USD, dziecko 7–17 lat 5 USD, student (z legitymacją studencką) 5 USD, dziecko (6 lat i młodsze w towarzystwie członka rodziny) i wojsko USA w ramach czynnej służby wojskowej bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.sciencespectrum.org/ Science Spectrum], | alt= | url= | adres=2579 S. Loop 289 | lat=33.5286| long=-101.877| wskazówki=
| tollfree=+1 806-745-2525 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pon-piątek 10:00-17:00, sobota 10:00-18:00, niedziela 13:00-17:00. Interaktywne muzeum nauki z ponad 250 eksponatami stałymi i eksponatami objazdowymi przez cały rok. Science Spectrum jest dobrze znane w całej okolicy i bardzo popularne w weekendy. Teatr z kopułą OMNI znajduje się w tym samym obiekcie. Dorosły 8 USD, dziecko lub senior 6,50 USD; z biletem OMNI: dorosły 13,50 $, dziecko i senior 10,50 $.
}}
=== Parki ===
Miasto Lubbock prowadzi około 75 parków na terenie całego miasta. Większość z nich graniczy z systemem jezior Playa, które miasto wykorzystuje do retencji wód powodziowych.

* {{Znacznik|Mackenzie Park|33.5969645 |-101.8362902 |typ=natura}}'''Mackenzie Park''', 301 I-27, ☏ +1 806-775-2673. Otwarte 24 godziny. Premierowy park w Lubbock z miasteczkiem z pieskami preriowymi i szlakami na powierzchni 248 akrów, sąsiadujący z parkiem rozrywki Joyland po północno-wschodniej stronie miasta. 
* {{Znacznik|Clapp Park/Lubbock Garden and Arts Centre|33.5559938 |-101.8672709 |typ=natura}}'''[https://www.lubbockarboretum.org/ Clapp Park/Lubbock Garden and Arts Centre]''' (''42nd St. &amp; University Ave''), ☏ +1 806 767-3724. Pon.-sob. 9:00-17:00 (różnie). Ogród Lubbock położony jest w małym kompleksie obejmującym Ogród Różany Pamięci i kościół św. Pawła na równinie w Clapp Park. Safety City to plac zabaw położony na południowym krańcu parku, w pobliżu 48th St. W tym małym mieście dzieci ze szkół podstawowych uczą się zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym. 
* {{Znacznik|Huneke Park/Lubbock War Memorial|33.5189334 |-101.9024112 |typ=natura}}'''Huneke Park/Lubbock War Memorial''' (''84th St. &amp; Nashville Ave''), ☏ +1 806 794-9006. Pomnik otwarto w 2004 roku, po latach lobby lokalnych weteranów. Pomnik składa się z tysięcy cegieł pamiątkowych podarowanych przez ocalałych, rodziny i przyjaciół weteranów. Pomnik jest popularny nocą, ponieważ nad jeziorem Huneke znajdują się trzy podświetlane fontanny w kolorze czerwonym, białym i niebieskim. 
* {{Znacznik|Maxey Park/The Kenetic Wind Sculpture|33.5706439 |-101.9009719 |typ=natura}}'''Maxey Park/The Kenetic Wind Sculpture''' (''24th St. i Quaker Ave''). Maxey Park to popularny park sąsiadujący ze '''szpitalem Covenant Lakeside'''. Znajduje się tu kilka budynków użyteczności publicznej, duży plac zabaw i część wypoczynkowa z otwartym grillem do gotowania na świeżym powietrzu. ''Rzeźba Wiatru Kenetic'' znajduje się w północno-zachodnim narożniku jeziora Maxey. Większość mieszkańców nazywa ich ''Totemami''. Bruce Taylor, zaprojektował rzeźbę w 1992 roku i podczas ich indukcji ''twierdził'', że mają to być cząsteczki włókna bawełny.

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}
{{Atrybucja}}
{{Jest w|Teksas}}

[[Kategoria:Teksas]]</text>
      <sha1>h0r9v1dsaa9treizjc18g9qg2afwnhj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158658</id>
      <parentid>158657</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Parki */</comment>
      <origin>158658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25651" sha1="3cobxtx3em2fyi2phqskfltwejg5yqd" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lubbock
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = LubbockSkyline2013.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = Lubbock County Lubbock.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of the United States.svg|20px]] [[Stany Zjednoczone]]
 |region           = [[Plik:Flag of Texas.svg|20px]] [[Teksas]]
 |powierzchnia     = 351,86
 |wysokość         = 976
 |ludność          = 273 000
 |prefiks          = 806
 |kod pocztowy     = 79401–79416, 79423–79424, 79430, 79452–79453, 79457, 79464, 79490–79491, 79493, 79499
 |www              = https://www.mylubbock.us/
}}
'''[https://www.visitlubbock.org/ Lubbock]''' jest największym miastem w regionie '''[[Texas Panhandle]]''' w stanie [[Teksas]] i pełni funkcję lokalnego centrum rolniczego oraz gospodarczego. Lubbock, powszechnie nazywane '''Hub City''' („Miasto Centrum”), leży w samym sercu South Plains – rozległego regionu słynącego z uprawy bawełny.

== Charakterystyka ==
Miasto liczy około 259 000 mieszkańców i studentów (stan na 2019 rok). Lubbock jest siedzibą władz hrabstwa Lubbock oraz miejscem, w którym znajdują się parki stanowe i narodowe, dwa duże ośrodki medyczne i trzy uniwersytety; miasto wyróżnia się na tle innych rozwijających się ośrodków w [[Teksas]]ie tym, że jego stały rozwój gospodarczy nie opiera się na przemyśle ciężkim. Lubbock od dziesięcioleci notuje stabilny wzrost, a jego obecna powierzchnia wynosi około 125 mil kwadratowych (324 km²).

=== Historia ===
{{infobox|Buddy Holly|Charles Hardin Holley (1936–1959), znany szerzej pod pseudonimem Buddy Holly, urodził się w Lubbock. Obok Elvisa Presleya uważany jest za jednego z pionierów rock and rolla (w rzeczywistości to właśnie występ Presleya w Lubbock skłonił Holly’ego – początkowo wykonawcę muzyki country i folk – do zwrócenia się ku rockowi). Życie Holly’ego tragicznie zakończyło się w wieku 22 lat, gdy zginął w katastrofie lotniczej w stanie [[Iowa]] wraz z Richiem Valensem i J.P. „The Big Bopperem” Richardsonem. Mimo to artysta wciąż jest obecny w swoim rodzinnym mieście dzięki działającemu tam Buddy Holly Center.}}
Hrabstwo Lubbock utworzono w 1876 roku i nazwano na cześć Thomasa S. Lubbocka – sygnatariusza Deklaracji Niepodległości Teksasu i późniejszego oficera Konfederacji. Choć sam Lubbock nie był w żaden sposób związany z tym regionem, jego nazwisko nadano temu obszarowi, ponieważ urzędnik stanowy naniósł nazwy hrabstw na prowizoryczną mapę regionu Panhandle w sposób całkowicie przypadkowy. Współczesne miasto Lubbock powstało dopiero w 1890 roku, kiedy to „stare” Lubbock i mniejsza miejscowość Monterey zawarły nietypowe porozumienie i połączyły swoje społeczności. Inicjatorami tego przedsięwzięcia byli najprawdopodobniej przedstawiciele konkurencyjnych osad, zatrudnieni przez miejscowych hodowców bydła i kupców, by lobbować u przewoźnika kolejowego Ft. Worth &amp; Denver w sprawie utworzenia stacji kolejowej. Na lokalizację nowego miasta – nazwanego Lubbock – wybrano teren zajmowany wcześniej przez Monterey. Mieszkańcy starego Lubbock przenieśli się do Monterey, położonego na południe od kanionu Yellowhouse, transportując tam na specjalnych rolkach budynek hotelu Nicolette. W 1891 roku Lubbock zostało siedzibą władz hrabstwa, a w 1909 roku uzyskało prawa miejskie.

W 1923 roku utworzono Texas Technological College (obecnie znany jako '''Texas Tech University'''); decyzję tę poprzedziła zacięta rywalizacja między kilkoma miastami regionu, w tym [[Amarillo]] i [[Plainview]]. W czasie pierwszego roku akademickiego jedyny budynek kampusu znajdował się w odległości mili od granic miasta Lubbock.

Wieczorem 11 maja 1970 roku przez miasto przeszło '''tornado''' kategorii F-5, pozostawiając po sobie pas zniszczeń o długości 8 mil (13 km); kataklizm spowodował straty materialne szacowane na 125 milionów dolarów i pochłonął 26 ofiar śmiertelnych. Wiadomości o zniszczeniach obiegły świat, a proces usuwania skutków tej klęski żywiołowej był jednym z pierwszych tego typu wydarzeń udokumentowanych w telewizji. Skoordynowane działania podjęte po katastrofie posłużyły za wzorzec dla przyszłych badań i planowania w zakresie usuwania skutków klęsk żywiołowych. Zniszczenie kilku tysięcy domów doprowadziło w praktyce do kresu segregacji rasowej w mieście.

=== Orientacja ===
* '''Wysokość: ''3256 stóp (992 m)'''''
Lubbock to największy obszar zurbanizowany położony na płaskowyżu Llano Estacado. W czasach pierwszych wypraw badawczych teren ten stanowił pozbawioną charakterystycznych punktów orientacyjnych prerię; według legendy hiszpańscy konkwistadorzy wbijali w ziemię wysokie, jaskrawo pomalowane pale, aby wyznaczyć swoje położenie. Region zyskał później nazwę Llano Estacado, co można luźno tłumaczyć jako „równiny pełne pali” lub – bardziej precyzyjnie – „równiny otoczone palisadą”. Pierwsi osadnicy napotykali tam bandytów lub rdzennych Komanczów, którzy często przetrzymywali przybyszów dla okupu. Odcinek skarpy Caprock Escarpment, położony na wschód od Lubbock, nosi nazwę Ransom Canyon.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Lubbock Preston Smith|33.6566 |-101.8224 |typ=transport}}'''[https://tx-lubbock.civicplus.com/202/Airport Międzynarodowy port lotniczy Lubbock Preston Smith]''' ({{IATA|LBB}}) znajduje się 8,0 km (5 mil) na północ od centrum miasta. Obsługują go linie Southwest Airlines, United Express oraz American Eagle. Podróż lotnicza do Lubbock najprawdopodobniej będzie wymagała przesiadki na jednym z lotnisk oferujących bezpośrednie połączenia z tym miastem. Linie American latają na międzynarodowe lotnisko [[Dallas]]/[[Fort Worth]], a United – do [[Houston]] (lotnisko im. Busha) i [[Denver]]. Southwest oferuje bezpośrednie loty do [[Las Vegas]], [[Austin]] oraz [[Dallas]] Love Field. 

Koszt przejazdu taksówką do centrum lub na kampus Texas Tech wynosi od 13 do 18 USD. Opłata za przejazd do hoteli położonych wzdłuż południowej i południowo-zachodniej obwodnicy waha się od 20 do 25 USD. Firma Royal Coach oferuje przejazdy z lotniska do miasta według ustalonych stawek. Cena zależy od strefy docelowej i mieści się w przedziale od 6 do 24 USD.

=== Pociągiem ===

=== Samochodem ===
Do Lubbock można łatwo dojechać samochodem. Dobrze utrzymane drogi – [[Plik:US_62.svg|25px]]/[[Plik:US_82.svg|25px]], [[Plik:US_84.svg|25px]], [[Plik:I-27_(TX).svg|25px]], [[Plik:US_87.svg|25px]] oraz [[Plik:Texas_114.svg|25px]] – zapewniają dogodny wjazd do miasta i wyjazd z niego. Nowoczesna obwodnica [[Plik:Texas_Loop_289.svg|25px]] pozwala szybko ominąć miasto, w którym – co warto odnotować – praktycznie nie występują korki.

=== Autobusem ===
TNM&amp;O jest lokalnym oddziałem Greyhound i oferuje linie przesiadkowe do wszystkich głównych miast w [[Stany Zjednoczone|USA]]. Przyjazdy odbywają się najczęściej w świetle dziennym, natomiast większość wyjazdów następuje o świcie lub zmierzchu. {{Znacznik|Terminal TNM&amp;O|33.5840456 |-101.8438354|typ=transport}}'''Terminal TNM&amp;O''' pełni także funkcję biur korporacyjnych. Krążą pogłoski, że zamknięta restauracja '''Bus Stop Diner''', po stronie terminala przy ulicy 13, jest nawiedzona przez podróżnych. Administratorzy TNM&amp;O obwiniają kurz.

== Komunikacja ==
{{mapa|33.57778|-101.85528|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Układ ulic w Lubbock opiera się na wielkoskalowej siatce. Ulice biegnące z północy na południe w centrum miasta oznaczone są literami od A do Z, a w miarę przesuwania się na zachód ich nazwy zmieniają się na nazwy miast i stanów. Ulice biegnące ze wschodu na zachód są ponumerowane (od 1 do około 150). Ulice na północ od centrum noszą nazwy uczelni wyższych, natomiast te na wschód od centrum – nazwy kwiatów i drzew. System numeracji domów oraz nazewnictwo ulic są spójne w całym mieście, a większość nazw ułożona jest w porządku alfabetycznym. Wszystkie główne arterie komunikacyjne biegną w linii prostej i są od siebie oddalone o jedną milę (1,6 km) w obu kierunkach.

* Autostrada międzystanowa [[Plik:I-27_(TX).svg|25px]], łącząca [[Amarillo]] z Lubbock, kończy się na południe od węzła z drogą stanową [[Plik:Texas_Loop_289.svg|25px]].
* Węzeł łączący 66th Street, drogę [[Plik:US_84.svg|25px]] i autostradę [[Plik:I-27_(TX).svg|25px]] powstał w miejscu dawnego, owianego złą sławą skrzyżowania zwanego „The Circle” (Krąg). Zbiegały się tam aleje A, H i Q oraz drogi Tahoka Road i Slaton Road, tworząc trzypasmowy, łukowaty węzeł o średnicy pół mili. Przebiegu alei Q i A nie skorygowano po tym, jak w ramach budowy [[Plik:I-27_(TX).svg|25px]] zlikwidowano większość alei H. Układ drogowy w tym miejscu – zwłaszcza w północno-wschodnim narożniku – nadal jest skomplikowany i trudny dla kierowców.
* Droga [[Plik:Texas_Loop_289.svg|25px]], przez miejscowych nazywana często '''The Loop''' lub po prostu '''289''', bywa zatłoczona na swoim południowo-zachodnim odcinku w godzinach największego ruchu.
* Budowa autostrady Marsha Sharp Freeway spowoduje poważne utrudnienia w ruchu w pobliżu Texas Tech University oraz w centrum miasta.

=== Autobusem ===
Miejski przewoźnik, [https://citibus.com/ Citibus], obsługuje stałe trasy autobusowe na terenie całego miasta. System opiera się na harmonogramie zsynchronizowanych przesiadek (tzw. systemie pulsacyjnym), którego punktem wyjścia jest węzeł przesiadkowy '''Downtown Transfer Plaza'''. Koszt pojedynczego przejazdu wynosi 1,75 USD, a bilet całodniowy kosztuje 3,50 USD. Kierowcy obsługują elektroniczne kasowniki i nie wydają reszty. Większość tras przebiega przez kampus '''Texas Tech University''' oraz dwa ośrodki medyczne. Miasto jest dość rozległe, więc korzystanie z komunikacji miejskiej może być niewygodne.

=== Taksówką ===
''Yellow Cab'' – jedyna w mieście korporacja taksówkarska – jest bardzo niezawodna i oferuje przystępne ceny. Zaleca się wcześniejsze zamawianie kursu. Warto przygotować szczegóły przejazdu przed wykonaniem telefonu, ponieważ dyspozytorzy są często bardzo zajęci. Zamawiając taksówkę, najlepiej podać numer telefonu komórkowego; kierowca zadzwoni, gdy będzie już w pobliżu. Firma Yellow Cab codziennie obsługuje również tysiące pasażerów w ramach stałych zleceń, więc późnym popołudniem lub wczesnym rankiem trzeba liczyć się z czasem oczekiwania wynoszącym nawet 45 minut. Numer: 806 765-7777; usługa dostępna całodobowo.

== Warto zobaczyć ==
Lubbock to jedno z tych wyjątkowych miast, w których historia przenika niemal wszystko, dzięki czemu większość mieszkańców wie o niej co nieco. Wielu z nich wystarcza świadomość, że ten rejon – a zwłaszcza samo miasto – ma istotne znaczenie historyczne. Nie brakuje tu jednak osób chętnych, by podzielić się ciekawostkami na temat swojego miasta, nie ograniczając się przy tym jedynie do powtarzania, że ​​„stąd pochodzi Buddy Holly”.

=== Muzea i galerie ===
* {{zobacz
| name=[http://www.agriculturehistory.org/ Muzeum Rolnictwa Bayer], | alt= | url= | adres=1121 Canyon Lake Dr | lat=33.586395 | long=-101.8227331 | wskazówki=
| tollfree=+1 806-744-3786, numer bezpłatny: +1-877 789-8335 | fax=+1 806-744-1734
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek - Sobota od 10:00 do 17:00. Założona w 2001 roku jako spółdzielnia lokalnych liderów rolnictwa w celu zachowania historii tego obszaru. Również stała siedziba zbiorów historycznych hrabstwa Lubbock. Kolekcja sięga od bibelotów domowych po sprzęt i narzędzia rolnicze. 5 dolarów.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.windmill.com/ Amerykańskie Muzeum Wiatraków], | alt= | url= | adres=1701 Canyon Lake Dr. | lat=33.5812896 | long=-101.823| wskazówki=
| tollfree=+1 806 747-8734 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek-sobota 10:00-17:00. Oferuje wyjątkowe doświadczenie w historii energetyki wiatrowej od Starego Zachodu po dzień dzisiejszy. W ośrodku odrestaurowano 120 wiatraków, które przetrwały zjazdy złomu podczas II wojny światowej. Większość z nich jest rozproszona na terenach o powierzchni 28 akrów (11 ha) udostępnianych przez Amerykańskie Muzeum Rolnictwa. W ośrodku działa pierwsza w mieście turbina wiatrowa, która napędza centrum, sąsiadujące z nim muzeum i 40 domów sąsiadujących z terenem. 7,50 USD dla dorosłych, 6 USD dla seniorów/weteranów, 5 USD dla dzieci (5-12 lat).
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.mylubbock.us/220/Buddy-Holly-Center Buddy Holly Center], | alt= | url= | adres=1801 Crickets Avenue | lat=33.578564| long=-101.842818| wskazówki=
| tollfree=+1 806 775-3560. | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek-sobota 10:00-17:00, niedziela 13:00-17:00. Buddy Holly Center zajmuje odnowiony Skład kolejowy Ft. Worth &amp; Denver South Plains. Mieści wystawy objazdowe i stałe poświęcone historii muzyki, lokalnym artystom i programom specjalnym. Na ziemi stoi gigantyczna replika charakterystycznych okularów Buddy'ego Holly'ego. Centrum jest kotwicą dzielnicy Depot. Osoba dorosła 8 USD, senior (60+) 6 USD, dziecko 7–17 lat 5 USD, student (z legitymacją studencką) 5 USD, dziecko (6 lat i młodsze w towarzystwie członka rodziny) i wojsko USA w ramach czynnej służby wojskowej bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://lhuca.org/ Louise Hopkins Underwood Center for the Arts], | alt= | url= | adres=511 Ave. K | lat=33.5906426 | long=-101.8498791 | wskazówki=
| tollfree=+1 806 762-8606 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Czw-sobota 11:00 - 17:00. Siedziba kilku zespołów artystycznych i trup teatralnych. Galerie hotelu Underwood prezentują lokalnych artystów. W obiekcie znajduje się sala widowiskowa, pomieszczenia konferencyjne i ogród rzeźb. Underwood jest pionierem praktycznych warsztatów i innowacyjnych serii zajęć.
}}
* {{zobacz
| name=Silent Wings Museum, | alt= | url= | adres=6202 N I-27 | lat=33.6578| long=-101.832| wskazówki=
| tollfree=+1 806 775-3049 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek - Sobota 10:00-17:00, Niedziela 13:00-17:00. Silent Wings jest dedykowany pilotom szybowcowym, którzy szkolili się w Lubbock i pobliskim [[Plainview]] podczas drugiej wojny światowej. Muzeum mieści się w starym terminalu regionalnego lotniska Lubbock, który został opuszczony po tornado w 1970 roku. Osoba dorosła 8 USD, senior (60+) 6 USD, dziecko 7–17 lat 5 USD, student (z legitymacją studencką) 5 USD, dziecko (6 lat i młodsze w towarzystwie członka rodziny) i wojsko USA w ramach czynnej służby wojskowej bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[http://www.sciencespectrum.org/ Science Spectrum], | alt= | url= | adres=2579 S. Loop 289 | lat=33.5286| long=-101.877| wskazówki=
| tollfree=+1 806-745-2525 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pon-piątek 10:00-17:00, sobota 10:00-18:00, niedziela 13:00-17:00. Interaktywne muzeum nauki z ponad 250 eksponatami stałymi i eksponatami objazdowymi przez cały rok. Science Spectrum jest dobrze znane w całej okolicy i bardzo popularne w weekendy. Teatr z kopułą OMNI znajduje się w tym samym obiekcie. Dorosły 8 USD, dziecko lub senior 6,50 USD; z biletem OMNI: dorosły 13,50 $, dziecko i senior 10,50 $.
}}
=== Parki ===
Miasto Lubbock prowadzi około 75 parków na terenie całego miasta. Większość z nich graniczy z systemem jezior Playa, które miasto wykorzystuje do retencji wód powodziowych.

* {{Znacznik|Mackenzie Park|33.5969645 |-101.8362902 |typ=natura}}'''Mackenzie Park''', 301 I-27, ☏ +1 806-775-2673. Otwarte 24 godziny. Premierowy park w Lubbock z miasteczkiem z pieskami preriowymi i szlakami na powierzchni 248 akrów, sąsiadujący z parkiem rozrywki Joyland po północno-wschodniej stronie miasta. 
* {{Znacznik|Clapp Park/Lubbock Garden and Arts Centre|33.5559938 |-101.8672709 |typ=natura}}'''[https://www.lubbockarboretum.org/ Clapp Park/Lubbock Garden and Arts Centre]''' (''42nd St. &amp; University Ave''), ☏ +1 806 767-3724. Pon.-sob. 9:00-17:00 (różnie). Ogród Lubbock położony jest w małym kompleksie obejmującym Ogród Różany Pamięci i kościół św. Pawła na równinie w Clapp Park. Safety City to plac zabaw położony na południowym krańcu parku, w pobliżu 48th St. W tym małym mieście dzieci ze szkół podstawowych uczą się zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym. 
* {{Znacznik|Huneke Park/Lubbock War Memorial|33.5189334 |-101.9024112 |typ=natura}}'''Huneke Park/Lubbock War Memorial''' (''84th St. &amp; Nashville Ave''), ☏ +1 806 794-9006. Pomnik otwarto w 2004 roku, po latach lobby lokalnych weteranów. Pomnik składa się z tysięcy cegieł pamiątkowych podarowanych przez ocalałych, rodziny i przyjaciół weteranów. Pomnik jest popularny nocą, ponieważ nad jeziorem Huneke znajdują się trzy podświetlane fontanny w kolorze czerwonym, białym i niebieskim. 
* {{Znacznik|Maxey Park/The Kenetic Wind Sculpture|33.5706439 |-101.9009719 |typ=natura}}'''Maxey Park/The Kenetic Wind Sculpture''' (''24th St. i Quaker Ave''). Maxey Park to popularny park sąsiadujący ze '''szpitalem Covenant Lakeside'''. Znajduje się tu kilka budynków użyteczności publicznej, duży plac zabaw i część wypoczynkowa z otwartym grillem do gotowania na świeżym powietrzu. ''Rzeźba Wiatru Kenetic'' znajduje się w północno-zachodnim narożniku jeziora Maxey. Większość mieszkańców nazywa ich ''Totemami''. Bruce Taylor, zaprojektował rzeźbę w 1992 roku i podczas ich indukcji ''twierdził'', że mają to być cząsteczki włókna bawełny.

=== Texas Tech University ===
Kampus '''[https://www.texastech.edu/ Texas Tech University]''' zajmuje powierzchnię 2 mil kwadratowych (5 km²) i obejmuje budynki o różnorodnym przeznaczeniu, bogatą zieleń, naturalny rezerwat przyrody oraz pole golfowe prowadzone przez studentów. Miejsce to słynie z architektury w stylu hiszpańskim. Najlepiej zwiedzać kampus wczesnym rankiem lub późnym popołudniem, aby uniknąć tłumów studentów. Samochód można zaparkować bezpłatnie w okolicznych dzielnicach lub na terenie kampusu w cenie od 1 do 2 dolarów za godzinę. Przy większości wejść dyżurują osoby służące pomocą – wskazują one drogę i wyjaśniają, jak korzystać z elektronicznych parkometrów. Na terenie kampusu znajduje się wiele imponujących budynków i wspaniałych dzieł sztuki; warto poświęcić kilka godzin na spacer po tym terenie. Koniecznie trzeba zobaczyć Memorial Circle, budynek Student Union i bibliotekę uniwersytecką, kompleks wydziałów anglistyki i filozofii (English &amp; Philosophy Complex), kompleks sportowy oraz park Urbanovsky.
* {{zobacz
| name=The University Seal &amp; Fountain, | alt=| url= | adres= | lat=33.5843039 | long=-101.8738515 | wskazówki=University Ave. &amp; Broadway
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Rzeźba z czerwonego granitu o wysokości 4 metrów (12 stóp), przedstawiająca symbole domu, szkoły, kościoła i państwa. Absolwenci tradycyjnie fotografują się przy tym herbie w strojach galowych, w towarzystwie przyjaciół i rodziny.
}}
* {{Znacznik|Park Place|33.5841475 |-101.873255 |typ=natura}}'''Park Place''' (''College of Human Sciences''). Ogród rzeźb autorstwa Glenny Goodacre, utworzony w 1999 roku. Siedem elementów rzeźby przedstawia siedem etapów ludzkiego życia, upamiętniając tym samym College of Human Sciences.
* {{zobacz
| name=Will Rogers &amp; Soapsuds, | alt=| url= | adres=Memorial Circle | lat=33.5843474 | long=-101.8725124 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=3-metrowy posąg z brązu przedstawiający Willa Rogersa i jego słynnego konia. Władze studenckie głosowały podczas jego instalacji w 1950 r. za skierowaniem koni do tyłu w stronę Texas A&amp;M University w College Station – tradycyjnych rywali. Posąg jest owijany czerwoną krepą przez organizację studencką Saddle Tramps przed domowymi meczami piłki nożnej i czarną krepą po narodowych tragediach.
}}
* {{zobacz
| name=Student Union Building, Sculpture Garden and Library, | alt=| url= | adres=Memorial Circle | lat=33.5821795 | long=-101.8738394 | wskazówki=15th St. &amp; Boston Ave
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Utwardzony chodnik między nowo wyremontowanym budynkiem samorządu studenckiego a biblioteką prezentuje kilka pamiątkowych eksponatów oraz kontrowersyjną serię „Whirlwind”, która kontynuuje działalność w budynku samorządu studenckiego. W holu i głównej czytelni biblioteki znajduje się również kilka rzeźb i obrazów.
}}
==== Biblioteki uniwersyteckie ====
* {{zobacz
| name=[https://www.depts.ttu.edu/international/ International Cultural Center], | alt=| url= | adres=601 Indiana Ave | lat=33.5888805| long=-101.8865105| wskazówki=
| tollfree=+1 806 742-2974 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Placówka będąca częścią systemu bibliotecznego Texas Tech, koncentrująca się na edukacji oraz studiach z zakresu mediów audiowizualnych. Biblioteki tego ośrodka dysponują bogatymi zbiorami filmów i muzyki w językach obcych.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.depts.ttu.edu/swco/ Southwest Collection], | alt=| url= | adres= | lat=33.5819119 | long=-101.8773787 | wskazówki=15th St. &amp; Detroit Ave
| tollfree=+1 806 742-3749 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=W Bibliotece Kolekcji Southwest/Zbiorów Specjalnych znajdują się Archiwum tureckiej narracji ustnej, [https://www.vietnam.ttu.edu/ Archiwum Wietnamu], [https://www.depts.ttu.edu/swco/ Kolekcja Sowella] i Stowarzyszenie Historyczne Zachodniego Teksasu. Budynek znajduje się za rzeźbami w altanie przy 15th &amp; Boston Ave. i na północ od pawilonu rolniczego. Budynek jest oznaczony, ale schowany od skrzyżowania. Aktualne eksponaty: Ro Wauer: Refleksje przyrodnika; Dwustulecie Darwina; 200 lat hiszpańskich gazet.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.depts.ttu.edu/library/ Biblioteka Uniwersytecka], | alt=| url= | adres= | lat=33.5813518 | long=-101.876252 | wskazówki=15th St. &amp; Boston Ave
| tollfree=+1 806 742-0737 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Główna biblioteka kampusu i największa biblioteka naukowa w regionie. Budynek zaprojektowano tak, by przypominał regał na książki, jednak czerwona cegła i wysokie, białe łuki nadają mu charakterystyczny wygląd przypominający ''kaloryfer''. Na trzecim piętrze mieści się Instytut Badań nad Pragmatyzmem (Institute for Studies in Pragmaticism).
}}
==== Muzea uniwersyteckie ====
* {{zobacz
| name=[https://www.depts.ttu.edu/museumttu/lll/index.html Lubbock Lake Landmark], | alt=| url= | adres=2401 Landmark Ln | lat=33.621944| long=-101.889722| wskazówki=
| tollfree=+1 806 742-1116 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek-sobota 9:00-17:00, pon. 13:00-17:00. Punktem orientacyjnym jest rezerwat historii naturalnej i archeologiczny w północno-zachodnim narożniku miasta. Zwiedzający mogą wybrać się na pieszą wycieczkę po terenie o długości trzech mil. Ten charakterystyczny obiekt dokumentuje i przechowuje dowody nieprzerwanej okupacji ludzkiej w regionie przez ponad 12 000 lat. Obiekt jest uznany za ''narodowy zabytek historyczny i państwowy zabytek archeologiczny''.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.depts.ttu.edu/museumttu/ Moody Planetarium], | alt=| url= | adres= | lat=33.5910915 | long=-101.9116474 | wskazówki=4th St. &amp; Indiana Ave
| tollfree=+1 806 742-2442. | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=W planetarium na 78 miejsc odbywa się talk-show radiowy WSKY, którego gospodarzem jest dr Cosmos. Liczba miejsc jest ograniczona. Obserwatorium jest dostępne dla publiczności o zmierzchu przez większość nocy. 5 dolarów.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.depts.ttu.edu/museumttu/ Museum of Texas Tech University], | alt=| url= | adres= | lat=33.5902819 | long=-101.888164 | wskazówki=3301 4th St
| tollfree=+1 806-742-2490. | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek-sobota 10:00-17:00, niedziela 13:00-17:00. Założone w 1929 roku muzeum jest głównym ośrodkiem badań naukowych i mieści kolekcję sztuk pięknych Diamond M, fragmenty kolekcji Southwest oraz nowo wybudowane centrum badawcze. Aktualne wystawy 2020: Sztuka i ewolucja gitary, Land Arts amerykańskiego Zachodu, Refleksje na temat wspomnień Jamesa Watkinsa, Szachy. Bezpłatny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://ranchingheritage.org/ National Ranching Heritage Center], | alt=| url= | adres= | lat=33.5902819 | long=-101.884037 | wskazówki=3121 4th St
| tollfree=+1 806 742-0498 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek-sobota 10:00-17:00, niedziela 13:00-17:00. Przylegający do Muzeum park historyczny, w którym znajduje się kilkadziesiąt autentycznych budynków ranczowych oraz eksponaty dotyczące dziedzictwa hodowlanego i hodowli zwierząt. Centrum jest często zaludnione przez graczy przedstawiających życie w miasteczku rolniczym z końca XIX wieku. Bezpłatny.
}}

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}
{{Atrybucja}}
{{Jest w|Teksas}}

[[Kategoria:Teksas]]</text>
      <sha1>3cobxtx3em2fyi2phqskfltwejg5yqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brzesko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15124</id>
    <revision>
      <id>158653</id>
      <parentid>145575</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>3013</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Biblioteka_i_synagoga_brzesko_maj_2007_04.JPG with [[File:Mykwa_Brzesko_maj_2007_04.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · To nie jest budynek da</comment>
      <origin>158653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7637" sha1="0khyo06um4pl1z3ih6kaof8nud99pcq" xml:space="preserve">{{Top-banner|Panoramic of E40 and parking of Mark1.jpg}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Brzesko
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Church of Our Lady Mother of the Church and St. James the Greater, 1 St. James square, City of Brzesko, Lesser Poland Voivodeship, Poland.jpg
 |opis             = Kościół św. Jakuba
 |herb             = POL Brzesko COA 1.svg
 |mapa             = POL Brzesko map.svg
 |państwo          = Polska
 |region           = województwo małopolskie
 |powierzchnia     = 11,83
 |wysokość         = 225
 |prefiks          = +48 14
 |kod pocztowy     = 
 |www              = 
 |flaga            = POL Brzesko flag.svg
}}

'''Brzesko''' – miasto w [[Województwo małopolskie|województwie małopolskim]], w [[Powiat brzeski|powiecie brzeskim]]. Historycznie zlokalizowane w Małopolsce, geograficznie leży na Podgórzu Wiśnickim, nad rzeką Uszwicą.

== Charakterystyka ==
Współrzędne geograficzne: 49°58′08″N 20°36′23″E

=== Historia ===
Pierwsze ślady osadnictwa w Brzesku sięgają mezolitu. Odnaleziono charakterystyczne wyroby krzemienne, służące za narzędzia pierwszym mieszkańcom tych terenów. Szybki rozwój gospodarki wpłynął na dalsze zasiedlanie, w początkach neolitu przybyły większe gromady hodowców i rolników. Wieloletnia obecność człowieka doprowadziła do wyjałowienia gleby, w epoce brązu. W II–III w. n.e. nastąpił ponowny rozwój osadnictwa. W późnej fazie okresu rzymskiego na terenie Jadownik, Okocimia i Jasienia istniały osady ludności kultury przeworskiej. Jeszcze w XIX w. znaleziono w Brzesku rzymskie monety.

Brzesko uzyskało lokację miejską w 1289 roku, a prawie 100 lat później ponownie na prawie magdeburskim, jako jedno z pierwszych miast w regionie. Rozpoczął się proces urbanizacji oraz kształtowania szlaków komunikacyjnych, które obecnie funkcjonują. Zachował się też średniowieczny układ urbanistyczny z kwadratowym rynkiem i gotyckim kościołem pw. św. Jakuba z 1447 r. W 1386 r. mieszczanie brzescy trudniący się handlem i rzemiosłem zostali zwolnieni z ceł i myt. W 1440 r. Grzegorz z Sanoka ufundował szpital dla ubogich w Brzesku.

Właściciel pałacu w Brzesku Jan Ewangelista Goetz, Julian Kodrębski i Józef Neuman założyli spółkę – zalążek Browaru w Okocimiu w 1845 r. W 1856 r. wybudowano kolej Kraków – Tarnów – [[Lwów]].

Roku 1904 miastem wstrząsnął pożar, w wyniku którego zniknęła pokaźna część zabytkowych obiektów, zmniejszając miasto z 460 domostw do zaledwie 70. Oprócz tego grad i wichura zniszczyła plony, będące ostatnią deską ratunku dla ginącego miasteczka.

1 sierpnia 1914 r., gdy wybuchła wojna serbsko–austro-węgierska, która w ciągu tygodnia przekształciła się w pierwszą wojnę światową, w Brzesku wydarzenia te poprzedziła mobilizacja do armii austro-węgierskiej. Do armii zmobilizowano również lokalnych członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.

1 stycznia 1951 do Brzeska przyłączono wieś Słotwina.

== Dojazd ==
=== Samochodem ===
Miasto posiada bardzo dogodne położenie. Na północ miasto omija Autostrada A4, na której tuż przed granicą miasta utworzono węzeł Brzesko. Zjazd z autostrady tworzy drogę krajową 75, która łączy miasto m.in. z [[Nowy Sącz|Nowym Sączem]] i granicą polsko-słowacką. Przez południe Brzeska przebiega DK94 ([[Kraków]] – [[Wieliczka]] – [[Bochnia]] – Brzesko – [[Tarnów]] – [[Dębica]] – [[Ropczyce]] – [[Rzeszów]] – [[Łańcut]] – [[Przeworsk]] – [[Jarosław]] – Radymno).
[[Plik:Brzesko - cmentarz wojskowy 4.jpg|mały|Cmentarz wojskowy]]

=== Pociągiem ===
[[Plik:2014-05-17 foto 02.jpg|mały|Pałac Goetzów-Okocimskich]]
W mieście znajduje się nowoczesny dworzec kolejowy Brzesko Okocim. Obiekt wznosi się przy linii kolejowej nr 91 łączącej Kraków z przygraniczną Medyką (PL-UA). Miejscowość posiada bezpośrednie połączenia m.in. do Krakowa, Tarnowa, Rzeszowa, [[Krynica-Zdrój|Krynicy-Zdroju]] czy Nowego Sącza. Na stacji w Brzesku zatrzymują się pociągi Przewozów Regionalnych, Kolei Małopolskich oraz pociągi spółki PKP Intercity.
[[Plik:Mykwa Brzesko maj 2007 04.jpg|mały|Synagoga]]

== Komunikacja ==
Publicznym przewoźnikiem komunikacji miejskiej jest MPK w Brzesku. Firma obsługuje 5 linii. Tabor wykorzystuje polskie autobusy Autosan i Jelcz oraz pięć niemieckich Mercedesów.
[[Plik:Brzesko, sąd, 1905 4.JPG|mały|Sąd Rejonowy]]

== Warto zobaczyć ==
* Kościół św. Jakuba Apostoła
* Neogotycki ratusz z 1909 r.
* Pałac Goetza
* Muzeum Regionalne w Brzesku
* Cmentarz wojenny nr 276
* Cmentarz żydowski
* Pomniki koziołków na rynku
* Pomnik Nieznanego Żołnierza

== Najbliższe okolice ==
* Bochnia (13,5 km)
* Nowy Wiśnicz (15 km)
* Wojnicz (17 km)
* Lipnica Murowana (18 km)
* Zakliczyn (26,5 km)
* Tarnów (28 km)

== Rekreacja ==
* Kryta pływalnia BOSiR (ul. Wiejska 12)
* Kręgielnia BOSiR (ul. Browarna 13A)
* Korty tenisowe BOSiR (ul. Świerkowa 4)
* Hala sportowa (ul. Legionów Piłsudskiego 23)
* Tor wyścigowy Garbatka Bikepark (ul. Świrkowa/ ul. Okocimska)

[[Plik:Park goetza 04.jpg|mały|Park pałacowy]]

== Zakupy ==
* Galeria Brzeska (Królowej Jadwigi 3, Brzesko)
* Centrum H. Mark 1 (ul. Kopernika 18, Brzesko)
* Avita (ul. Kazimierza Wielkiego 3, Brzesko)
* Lidl (ul. Tadeusza Kościuszki 66F, Brzesko)
* Intermarche (ul. A. Mickiewicza 2, Brzesko)
* SPAR (ul. Tadeusza Kościuszki 58, Brzesko)
* Biedronka (ul. L. Solskiego 14A, Brzesko)
* [[Plik:Brzesko, historyczny układ centrum miasta, XIV.JPG|mały|Zabytkowe kamienice na rynku]]
PSS „Społem” (ul. Ogrodowa 6, ul. Rzeźnicza 9)

== Gastronomia ==
=== Restauracje ===
* Rest. August – ul. Mickiewicza 66
* Rest. Malibu – ul. Głowackiego 23
* Rest. Planeta – ul. Pomianowska 2 B
* Rest. Zajazd Pawilon – ul. Wesoła 4
* Rest. Galicyjska – ul. Kościuszki 61
* Rest. Klimaty – ul. Królowej Jadwigi 26
* Rest. Szyszkarnia – ul. Piastowska 8
[[Plik:Pomnik Nieznanego Żołnierza w Brzesku 01.jpg|mały|Pomnik Nieznanego Żołnierza]]

=== Pizzerie ===
* Bella Pizzeria – Pl. Żwirki i Wigury 7
* Karol’s Pizza – ul. Puszkina 2
* Pub – Pizzeria Kalahari – ul. Czarnowiejska 2
* Torino Pizzeria – ul. Legionów Piłsudskiego 40

== Noclegi ==
* Hotel August – ul. Mickiewicza 66
* Hotel Jaga – ul. Marii Konopnickiej 9
* Hotel Atis – ul. Mickiewicza 29
* Hotel Planeta – ul. Pomianowska 2B

== Bezpieczeństwo ==
Komenda Powiatowa Policji w Brzesku – ul. Szczepanowska 53, 32-800 Brzesko. tel. 47 83 21 222

Państwowa Straż Pożarna w Brzesku – ul. Ludwika Solskiego 16, 32-800 Brzesko. tel. 014 68 65 010

SP Zespół Opieki Zdrowotnej w Brzesku – ul. ul. Kościuszki 68, 32-800 Brzesko. tel. 014 66 21 000

Pogotowie Gazowe w Brzesku – ul. Starowiejska 7A, 32-800 Brzesko. tel. 12 687 46 05
[[Plik:Park ogrodek jordanowski 002.JPG|mały|Park Jordanowski]]

== Wydarzenia ==
* '''Dni Brzeska''' – kilkudniowe widowisko pełne koncertów, konkurencji sportowych i tanecznych oraz warsztatów. Dni Brzeska przypadają najczęściej w połowie czerwca.

* '''Święto Chleba''' – regularnie odbywająca się impreza organizowana przez Urząd Miasta, MOK w Brzesku i parafię św. Jakuba Apostoła. Podczas obchodów wydarzenia odbywa się msza w kościele, pochód zespołów folklorystycznych oraz prezentacja kultury miast partnerskich z Węgier i Rumunii. Święto Chleba najczęściej ma miejsce na początku września.

== Informacje turystyczne ==

{{Jest w|Powiat brzeski}}

[[Kategoria:Województwo małopolskie]]</text>
      <sha1>0khyo06um4pl1z3ih6kaof8nud99pcq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>