Strona główna/Siostrzane

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipodróże</sitename>
    <dbname>plwikivoyage</dbname>
    <base>https://pl.wikivoyage.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalna</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dyskusja</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Użytkownik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dyskusja użytkownika</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipodróże</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dyskusja Wikipodróży</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Plik</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dyskusja pliku</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dyskusja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dyskusja szablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dyskusja pomocy</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dyskusja kategorii</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Strona główna/Siostrzane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84</id>
    <revision>
      <id>158983</id>
      <parentid>156484</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Specjalna:Błędy składniowe|LintErrors]]: drobne poprawki</comment>
      <origin>158983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3320" sha1="q1pvaezd6b85rdd7i35soqv4upcc20c" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;SG/siostrzane.css&quot;/&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks tpl-sisproj&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:30px; clear:both; padding-top:15px; border-top:3px double #CCC; color:#222; line-height:120%;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: white; width:45px; margin:0 auto; margin-top:-40px;&quot;&gt;[[File:Wikimedia-logo.svg|45px|center|link=|alt=]]&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;color:#222; font-size:120%; text-align:center; margin-bottom:20px; padding-top:10px;&quot;&gt;'''Wikipodróże''' działają pod egidą [[Wikimedia:Home/pl|Wikimedia Foundation]]&lt;/div&gt;
&lt;ul class=&quot;tpl-sisproj--main tpl-sisproj-12&quot;&gt;
	&lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[Image:Wikipedia-logo.png|32px|link=|Wikipedia]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;color:#444;&quot;&gt;[[w:|'''Wikipedia''']]&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Encyklopedia&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
	&lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[Image:WiktionaryPl nodesc.svg|32px|link=|Wikisłownik]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;[[Wiktionary:pl:|'''Wikisłownik''']]&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Wielojęzyczny słownik&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
	&lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[Image:Wikibooks-logo.svg|32px|link=|Wikibooks]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;[[Wikibooks:pl:|'''Wikibooks''']]&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Wolne podręczniki&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
	&lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[Image:Wikisource-logo.svg|32px|link=|Wikiźródła]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;[[Wikisource:pl:|'''Wikiźródła''']]&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Wolna biblioteka&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
	&lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[Image:Commons-logo.svg|31px|link=|Commons]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;[[:Commons:Strona główna|'''Commons''']]&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Repozytorium mediów&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
	&lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[Image:Wikiquote-logo.svg|32px|link=|Wikicytaty]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;[[Wikiquote:pl:|'''Wikicytaty''']]&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Kolekcja cytatów&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
	&lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[Image:Wikispecies-logo.svg|32px|link=|Wikispecies]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;[[Wikispecies:Strona główna|'''Wikispecies''']]&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Katalog gatunków&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
	&lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[Image:Wikiversity-logo.svg|32px|link=|Wikiwersytet]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;[[betawikiversity:Strona Główna|'''Wikiwersytet''']]&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Wolna edukacja&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
	&lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[Image:Wikidata-logo.svg|37px|link=|Wikidata]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;[[wikidata:Wikidata:Strona główna|'''Wikidane''']]&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Repozytorium danych&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
    &lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[Image:Wikifunctions-logo.svg|32px|link=|Wikifunkcje]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;[[f:|'''Wikifunkcje''']]&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Wolna biblioteka funkcji&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;ul class=&quot;tpl-sisproj--extra&quot;&gt;
	&lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[File:Wikimedia-logo.svg|32px|link=|]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;[[Wikimedia:Home/pl|'''Fundacja Wikimedia''']]&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Organizacja odpowiadająca za Wikimedia&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
	&lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[Image:Wikimediapolska-logo.png|32px|link=|]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;[http://pl.wikimedia.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna '''Stowarzyszenie Wikimedia Polska''']&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Promocja polskich projektów Wikimedia&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
	&lt;li&gt;
		&lt;div aria-hidden=&quot;true&quot;&gt;[[Image:Wikimedia Community Logo.svg|32px|link=|]]&lt;/div&gt;
		&lt;p&gt;[[m:Strona główna|'''Meta-Wiki''']]&lt;br /&gt;&lt;span class=&quot;sub&quot;&gt;Koordynacja projektów&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
	&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q1pvaezd6b85rdd7i35soqv4upcc20c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Delhi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>420</id>
    <revision>
      <id>159005</id>
      <parentid>158235</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gdzie dalej */</comment>
      <origin>159005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85751" sha1="j6vpd5mstztt25dh3utdddozhph7h7c" xml:space="preserve">{{Top-banner|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Delhi
 |nazwa oryginalna = दिल्ली/ਦਿੱਲੀ/دلّی
 |widok            = Delhi Montage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = 
 |mapa             = National Capital Territory of Delhi in India (special marker) (disputed hatched).svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of India.svg|20px]] [[Indie]]
 |region           = Terytorium Stołeczne Delhi
 |powierzchnia     = 1484
 |wysokość         = 315
 |ludność          = 22 277 000
 |prefiks          = +91 11
 |kod pocztowy     = 110000–110099
 |www              = 
}}
'''Delhi''' ([[Rozmówki hindi|hindi]]: दिल्ली Dillī, [[Rozmówki pendżabskie|pendżabski]]: ਦਿੱਲੀ Dilī, [[Rozmówki urdu|urdu]]: دلّی Dillī) jest stolicą [[Indie|Indii]] i siedzibą rządu. Stanowi Narodowe Terytorium Stołeczne Delhi, a nie część stanu. Delhi jest jednym z największych miast Indii i sercem jednego z największych obszarów metropolitalnych na świecie, liczącego ponad 28,5 miliona mieszkańców (2018). W Indiach jest ważnym ośrodkiem sztuki, handlu, edukacji, turystyki i transportu publicznego. Jako stolica kilku imperiów w ciągu ostatnich 2000 lat, Delhi oferuje również imponującą gamę dobrze zachowanych zabytków, które turyści mogą odwiedzić.

== Dystrykty ==
Delhi jest oficjalnie podzielone na 11 dystryktów. Dla ułatwienia podróży, niektóre dystrykty rządowe zostały w tym przewodniku połączone w większe dystrykty. Kolory dystryktów odpowiadają kolorowi głównej linii metra, która przez nie przebiega:
{{Lista regionów
| mapa regionów = Delhi map wikivoyage.png
| rozmiar mapy = 
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = [[Delhi/Centralne Delhi|Centralne Delhi]]
| kolor regionu 1 = ff3333
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Obejmuje historyczne centrum Delhi, znane również jako '''Stare Delhi''', z głównymi atrakcjami turystycznymi, takimi jak Czerwony Fort i Meczet Jamajid. Znajduje się tu stacja kolejowa Delhi Junction. Czerwona linia metra biegnie tu ze wschodu na zachód, a żółta – z północy na południe.

| nazwa regionu 2 = [[Delhi/Wschodnie Delhi|Wschodnie Delhi]]
| kolor regionu 2 = 0000c0
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Część Delhi na wschód od rzeki Jamuny. Najsłynniejszą atrakcją jest świątynia Akshardham.

| nazwa regionu 3 = [[Nowe Delhi]]
| kolor regionu 3 = f7943a
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Stolica Indii zbudowana przez Brytyjczyków. Charakteryzuje się szerokimi bulwarami, rondami, kolonialnymi rezydencjami i budynkami rządowymi usianymi pomnikami z różnych okresów historii Indii. Connaught Place (Rajiv Chowk) i Khan Market to popularne centra handlowe, a pobliska dzielnica Paharganj oferuje wiele niedrogich hoteli. Znajdują się tu również stacje kolejowe New Delhi i Nizamuddin oraz liczne stacje metra.

| nazwa regionu 4 = [[Delhi/Południowe Delhi|Południowe Delhi]]
| kolor regionu 4 = ffcc00
| elementy regionu 4 = 
| opis regionu 4 = Znajduje się tu wiele ekskluzywnych dzielnic, liczne hotele i pensjonaty, centra handlowe i targowiska oraz restauracje. Do głównych atrakcji należy Kutb Minar. Obszar obsługiwany jest przez żółtą linię metra.

| nazwa regionu 5 = [[Delhi/Południowo-Wschodnie Delhi|Południowo-Wschodnie Delhi]] 
| kolor regionu 5 = 9400d3
| elementy regionu 5 = 
| opis regionu 5 = Generalnie jest to dzielnica o wysokich dochodach, podobna do Południowego Delhi. Ponadto obecne granice dzielnicy Południowo-Wschodnie Delhi obejmują szereg ważnych miejsc w pobliżu centrum miasta, takich jak Grobowiec Humajuna i Purana Qila. Obszar ten obsługiwany jest przez fioletową linię metra.

| nazwa regionu 6 = [[Delhi/Zachodnie Delhi|Zachodnie Delhi]] 
| kolor regionu 6 = 339900
| elementy regionu 6 = 
| opis regionu 6 = Miejsce licznych targów i jarmarków Delhi.
}}

== Charakterystyka ==
Podróżni z niewielkim doświadczeniem w odwiedzaniu rozwijających się metropolii stwierdzą, że Delhi jest chaotyczne, zatłoczone i przez większą część roku zanieczyszczone. Zanieczyszczenie powietrza stanowi poważny problem w Delhi od lat 80. XX wieku, a przez większość dnia dominuje w nim bardzo duża ilość szkodliwych dla zdrowia cząsteczek. Późną wiosną i wczesnym latem w mieście panuje upał. Jednak jeśli przyjrzysz się bliżej, dostrzeżesz porządek kryjący się pod chaosem, a także bogactwo kulturowe Indii – tradycyjne i nowoczesne – kwitnące obok siebie. Osobom odwiedzającym to miasto po raz pierwszy, które odczuwają szok kulturowy, zaleca się, aby nie pogarszały go, odwiedzając je w niesprzyjających warunkach pogodowych, i aby zapewniły sobie komfortowy pobyt między kolejnymi wycieczkami.

=== Historia ===
[[Plik:Early Political History of Delhi, 1060-1947.png|thumb|400px|Wczesne osadnictwo w Delhi]]
Z dowodami ciągłego osadnictwa sięgającymi VI wieku p.n.e., Delhi jest jednym z najstarszych zamieszkanych miast na świecie. Uważa się, że było budowane i niszczone jedenaście razy, a w Delhi wciąż można znaleźć ślady co najmniej ośmiu odrębnych osad. Najlepiej zachowane zabytki pochodzą z okresu panowania muzułmańskiego i brytyjskiego, między 1193 a 1947 rokiem.

Legendarne miasto Indraprastha z eposu Mahabharata podobno znajdowało się w miejscu obecnego Delhi, ale nie odnaleziono po nim żadnych pozostałości.

Od X do XIV wieku centrum miasta znajdowało się na terenie dzisiejszego Południowego Delhi:
* {{Znacznik|'''Surajkund'''|28.48379 |77.28270|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Surajkund''' — Zbudowany w IX-X wieku na dalekich południowych obrzeżach Delhi. Widoczny jest duży, dobrze zachowany zbiornik wodny.
* {{Znacznik|'''Qila Rai Pithora'''|28.5192 |77.1909|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Qila Rai Pithora''' — Założone prawdopodobnie w XI wieku jako miasto o nazwie „Lalkot” pod rządami hinduskimi, na terenie obecnego Mehrauli. Około 1180 roku hinduski władca Prithviraj Chauhan rozbudował to miasto i zmienił jego nazwę na Qila Rai Pithora. Niektóre ruiny wałów obronnych z tego okresu są nadal widoczne w okolicach Qutb Minar i Mehrauli.
* {{Znacznik|'''Mehrauli'''|28.52448 |77.18531|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Mehrauli''' — Wkrótce potem, w 1192 roku, muzułmański przywódca Muhammad Ghori pokonał w bitwie Prithviraj Chauhana. Ghori pozostawił swojego niewolnika Qutb-ud-dina Aibaka jako swojego wicekróla, który z kolei zdobył Delhi w następnym roku. Po śmierci Ghoriego w 1206 roku, Kutubud-Din ogłosił się władcą Delhi i założył dynastię znaną jako Dynastia Niewolnicza Sułtanatu Delhijskiego. Kutubud-Din wniósł znaczący wkład w architekturę miasta Mehrauli. Jego najbardziej znaczącym wkładem jest rozpoczęcie budowy Kutb Minar (której budowa została ostatecznie ukończona w 1220 roku). Grobowce i inne budowle w pobliżu Kutb Minar również pochodzą z tego okresu.
* {{Znacznik|'''Siri'''|28.5524 |77.2235|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Siri''' — Po dynastii Niewolniczej nastąpiła dynastia Khilji (lub Chalji). W 1303 roku założyli oni Siri, początkowo jako obóz wojskowy w celu ochrony przed ewentualną inwazją mongolską, a później jako ufortyfikowane miasto. Obecnie kompleks Hauz Khas (na północ od Mehrauli) zawiera ruiny fortu Siri, medresę i inne budowle z tego okresu.
* {{Znacznik|'''Tughlaqabad'''|28.51453 |77.25986|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Tughlaqabad''' — Po rządach Khiljis panował chaos, aż do najazdu Ghiyasuddina Tughluqa (tureckiego gubernatora) w latach dwudziestych XIV wieku na Delhi, który zapoczątkował dynastię Tughlaqa i założył nową stolicę – Tughlaqabad, w południowo-wschodnim Delhi. Jego syn Muhammad bin Tughluq założył kolejne miasto o nazwie Jahapanah, na obszarze między Siri a Qila Rai Pithora, łącząc je w jedno miasto. Tughlaqabad pozostał jednak główną stolicą.
[[Plik:Purana Qila, Delhi.jpg|thumb|250px|Purana Qila – ruiny Shergarh]]
Począwszy od XIV wieku, nowe obszary zaczęto budować dalej na północ, w pobliżu obecnego centrum miasta:
* {{Znacznik|'''Firozabad'''|28.63539 |77.24482|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Firozabad''' (Feroz Shah Kotla) — zbudowany przez syna Muhammada bin Tughlaka, Feroza, w 1354 roku. Nadal widoczne są ruiny wokół stadionu krykietowego Feroz Shah w centrum Delhi, w pobliżu rzeki. Miasto było dużym, zamkniętym obszarem i zawierało wiele pałaców, meczetów, sal kolumnowych oraz wielopiętrowy zbiornik wodny. Firoze wzniósł również 1500-letni słup Ashokan (wcześniej wzniesiony w Meerut przez Samrata Ashoka) na szczycie pałacu. Firoze został pochowany w wysokim grobowcu w Hauz Khas. Po jego śmierci sułtanat stał się niestabilny i słaby, a Delhi zostało podbite i splądrowane przez Tamerlana. Dynastie Sajjidów i Lodhi, które rządziły Delhi po Tughlakach, budowały mniej, a jedyną istotną architekturą widoczną z tego okresu są grobowce w Ogrodach Lodhi. Ostatni z Lodhi został pokonany przez Babura, który następnie w 1526 roku ustanowił Imperium Mogołów.
[[Plik:Red Fort in Delhi 03-2016 img1.jpg|thumb|300px|Brama Delhijska w Czerwonym Forcie]]
* {{Znacznik|'''Shergarh'''|28.60948 |77.24367|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Shergarh''' — W 1533 roku syn Babura, Humajun, zbudował nowe miasto Dinpanah, niedaleko rzeki na południe od Firozabadu. W 1540 roku Humajun został pokonany przez Szer Szaha Suriego i zmuszony do wycofania się z Delhi. Szer Szah Suri założył nowe miasto Szergarh na ruinach Dinpanah. Szergarh to to, co dziś można zobaczyć w Purana Qila, niedaleko zoo w Delhi. Humajun później odzyskał Delhi i powrócił do władzy. Następnie ukończył budowę i objął władzę z Szergarh.
* {{Znacznik|'''Szahdżahanabad'''|28.65557 |77.24089|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Szahdżahanabad''' (Stare Delhi) — kolejni cesarze opuścili Delhi i uczynili Agrę swoją stolicą. Szahdżahan (prawnuk Humajuna) powrócił do Delhi i założył Szahdżahanabad, w tym Dżama Masdżid i Czerwony Fort. Znaczna część murów miejskich i trzy z sześciu bram zachowały się do dziś.
* {{Znacznik|'''Nowe Delhi'''|28.61320 |77.21861|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Nowe Delhi''' — Nowe Delhi zostało założone w 1911 roku po tym, jak Brytyjczycy podjęli decyzję o przeniesieniu stolicy Indii z Kalkuty. Jest to miasto planowe, zaprojektowane przez architekta Sir Edwina Lutyensa.

=== Demografia ===
Nie wszyscy potomkowie budowniczych licznych muzułmańskich zabytków Delhi mieszkają w tym mieście. Wielu z nich wyemigrowało do [[Pakistan]]u podczas podziału, a społeczność w Starym Delhi, która podtrzymuje dawne tradycje dworskie, jest mniejsza niż kiedyś. Miasto jest bogate w zabytki, w tym 174 chronione przez ASI.

Populacja Delhi to heterogeniczna mieszanka ludzi pierwotnie pochodzących z różnych części północnych Indii i poza nimi. Wśród znaczących społeczności północnych Indii znajdują się Pendżabczycy. Delhi ma również znaczącą społeczność południowych Indii, głównie w dzielnicach takich jak Karol Bagh, RK Puram, Mayur Vihar i Munirka. Bengalska osada, Chittaranjan Park w południowym Delhi, to Mini Kalkuta Delhi. Wysokiej jakości edukacja przyciąga również studentów z różnych stanów, tworząc jedną z najbardziej zróżnicowanych populacji studenckich w kraju.

=== Orientacja ===
Podobnie jak reszta Równiny Gangesu, Delhi jest stosunkowo płaskie. Jedynymi znaczącymi elementami geograficznymi są rzeka Jamuna, która płynie wzdłuż wschodniej części miasta, oraz Wzgórze Delhijskie, które tworzy szeroki, ale niski łuk na zachodzie. Na zachodnim brzegu znajduje się zatłoczone i zatłoczone Stare (Centralne) Delhi, a na południowym zachodzie szerokie, wysadzane drzewami aleje [[Nowe Delhi|Nowego Delhi]], zbudowane przez Brytyjczyków, by rządzić swoim Rajem. Reszta to niekończąca się, niska zabudowa przedmieść i slumsów, przy czym południowe Delhi jest generalnie zamożniejsze.

=== Klimat ===
Klimat w Delhi charakteryzuje się pięcioma wyraźnymi porami roku. Zima, od grudnia do stycznia, jest mroźna (w nocy temperatura spada do niemal zera, choć dni są ciepłe) i słynie z grubej warstwy smogu unoszącej się nad miastem, co skutkuje nie tylko odwołanymi lotami i opóźnieniami pociągów, ale także ostrzeżeniami o konieczności pozostania w domu i noszenia wysokiej jakości maseczek w razie konieczności wyjścia na zewnątrz. Wiosna, w lutym i marcu, jest przyjemna z ciepłymi dniami i chłodnymi wieczorami. Lato, w kwietniu i maju, jest nieprzyjemnie gorące, z temperaturami sięgającymi nawet 45°C. Temperatury są umiarkowane w porze monsunowej (czerwiec-wrzesień), ale jest wilgotno. Jesień, od października do listopada, przynosi ciepłe dni i stosunkowo chłodne noce.

=== Czytaj ===
* ''Delhi – Indie: Czarujący chaos'' autorstwa Johnny'ego Fincioena. Książka koncentruje się na dzisiejszym centrum władzy w [[Nowe Delhi|Nowym Delhi]] i jego kontekście historycznym. Tekst i 117 oryginalnych zdjęć oferują czytelnikowi holistyczny obraz życia w stolicy Indii.
* ''Mim Kultara: historie dzieci sikhów, które przeżyły masakrę w Delhi w 1984 roku'', książka Sarbpreeta Singha o ludobójstwie sikhów dokonanym przez antysikhijskie tłumy w 1984 roku. (ISBN 9781523834136)
* ''Kiedy drzewo zatrzęsło Delhi: masakra w 1984 roku i jej następstwa'', Manoj Mitta; książka o antysikhijskich zamieszkach w 1984 roku. (ISBN 9788174366191)
* ''Tybetańczycy w Delhi'', autorstwa S. Khurany, o uchodźcach z [[Tybet]]u mieszkających w Delhi. (ISBN 9781542954198)
* ''Delirious Delhi'', Dave Prager; portret Delhi namalowany przez mieszkającego tam ekspata. (ISBN 1611458323)

== Język ==
Językiem ojczystym w regionie Delhi jest '''[[Rozmówki hindi|hindi]]''', który jest również głównym językiem urzędowym Rządu Związkowego. Hindi jest używany przez prawie wszystkich mieszkańców, dość często z akcentami biharskim i pendżabskim. Większość wykształconych osób biegle posługuje się również językiem '''[[Rozmówki angielskie|angielskim]]''', a wielu sklepikarzy i taksówkarzy posługuje się nim w stopniu funkcjonalnym. '''[[Rozmówki pendżabskie|Pendżabski]]''' i '''[[Rozmówki urdu|urdu]]''' są również językami urzędowymi Delhi, które są powszechnie używane i rozumiane przez mieszkańców. Język hindi używany w Delhi jest w dużym stopniu perski, podobny do języka hindi używanego w zachodnim [[Uttar Pradesh]] i znacznie mniej sanskrycki niż język hindi używany w [[Madhya Pradesh]]. Oznakowanie jest zazwyczaj dwujęzyczne: hindi i angielski, a niektóre znaki drogowe (szczególnie w południowym i centralnym Delhi) są w języku hindi, angielskim, pendżabskim i urdu. Komunikaty w metrze są w języku hindi (głos męski) i angielskim (głos żeński). W przeciwieństwie do innych dużych miast, mieszkańcy nie są wielojęzyczni, a lokalni przewodnicy nie znają innych języków indyjskich. Chociaż w Delhi mieszkają ludzie z całych Indii, znalezienie osoby władającej innymi językami indyjskimi nie jest łatwe.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Delhi Airport in July 2018 17.jpg|mały|Samoloty na płycie postojowej międzynarodowego lotniska im. Indiry Gandhi]]
{{Znacznik|Międzynarodowy Port Lotniczy im. Indiry Gandhi|28.5574 |77.0833 |typ=transport|treść=}}'''[[Port lotniczy Indira Gandhi|Międzynarodowy Port Lotniczy im. Indiry Gandhi]]''' (''{{IATA|DEL}}, czasami w skrócie IGI''), [[Nowe Delhi]]. Punkt przylotu wielu turystów do Delhi. Na lotnisku znajduje się kilka punktów kontroli bezpieczeństwa, a przed wejściem na pokład samolotu może być konieczne okazanie karty pokładowej i paszportu kilkanaście razy. Wylatując z Delhi z terminalu międzynarodowego, należy przybyć na trzy godziny przed odlotem. W przypadku lotów krajowych powinny wystarczyć dwie godziny, w zależności od tego, czy konieczne będzie oczekiwanie w kolejkach do nadania bagażu. Choć proces ten bywa czasochłonny, przebiega sprawnie, a sklepy i restauracje w nowym terminalu znajdują się w pobliżu bramek, a nie przed kontrolą bezpieczeństwa. Jeśli jednak chcesz wymienić rupie indyjskie na walutę obcą, musisz to zrobić przed przejściem kontroli bezpieczeństwa. Dostępny jest bezpłatny autobus między terminalami, który może dowieźć Cię między terminalami, ale wymaga on okazania karty pokładowej w terminalu i otrzymania kuponu uprawniającego do bezpłatnego przejazdu autobusem. Należy pamiętać, że w przeciwieństwie do lotnisk zachodnich, autobusy te mogą wjeżdżać w korki miejskie i być narażone na godziny szczytu lub inne przyczyny opóźnień. 

{{Znacznik|Lotnisko Hindon|28.707703 |77.358912 |typ=transport|treść=}}'''Lotnisko Hindon''' ({{IATA|HDO}}), [[Ghaziabad]]. Obsługuje niektóre loty regionalne jako enklawa cywilna wewnątrz bazy lotniczej. Planowane jest, że pozostanie otwarte do czasu zakończenia dalszej rozbudowy w IGI. 

Ze względu na gwałtowny wzrost ruchu lotniczego, w Jewar, niedaleko [[Noida|Noidy]], budowane jest nowe lotnisko.

=== Koleją ===
Po zakupie biletu w kasie lub online przed podróżą, wystarczy udać się do wagonu oznaczonego wybraną klasą podróży. Możesz wsiąść i zająć pierwsze wolne miejsce lub, w przypadku wyższych klas, często wywieszona jest lista pasażerów na wagonie po jego zatrzymaniu. Poszukaj swojego nazwiska i udaj się do przydzielonego wagonu, kabiny i miejsca. Nigdy nie ma potrzeby wydawania karty pokładowej, więc jeśli ktoś z tłumu będzie Cię o to pytał, nie słuchaj go; to oszustwo. Jeśli jesteś odważny, możesz po prostu kupić bilet standardowy na 2. klasę i wsiąść do dowolnego wolnego wagonu. Konduktor podejdzie i sprawdzi Twoje bilety po ruszeniu pociągu. Jeśli podróżujesz w wyższej klasie niż ta, na którą masz bilet, wystarczy zapłacić konduktorowi różnicę w cenie. Jedynym ryzykiem jest to, że pociąg może być pełny i możesz utknąć w najniższej klasie, która może być bardzo zatłoczona i z małą ilością miejsca do siedzenia.

Zakup biletu: Najprostszym sposobem jest rezerwacja online za pośrednictwem strony internetowej '''[https://www.irctc.co.in/nget/ IRCTC]'''. Rejestracja wymaga weryfikacji adresu e-mail i numeru telefonu komórkowego.

'''Nie ufaj''' nieznajomym, którzy wyłaniają się z tłumu i proszą o pomoc; '''ignoruj''' ​​ich. Zawsze proś o pomoc w punkcie informacyjnym lub u policjantów (w mundurach khaki). Osoby, które podejdą do Ciebie spontanicznie, powinny być '''całkowicie ignorowane'''. Skorzystaj z usług jednego z tragarzy (w pomarańczowych mundurach z metalowymi identyfikatorami na ramionach), aby znaleźć swój pociąg i zanieść bagaż, w zamian za napiwek.

* '''Kasa biletowa''' (''przy drodze do Connaught Place, czynne dłużej''). Często czas oczekiwania jest niewiele dłuższy niż w kasie biletowej. Musisz znać numer lub nazwę pociągu, którym chcesz jechać.

==== Dworzec kolejowy Nowe Delhi ====
[[Plik:New Delhi Railway Station Entry.jpg|thumb|Strona bramy Ajmeri na dworcu kolejowym Nowe Delhi]]
{{Znacznik|Stacja Nowe Delhi|28.642314 |77.220004 |typ=transport|treść=}}'''Nowe Delhi''' NR (''NDLS'') (''poza Paharganj, znanym również jako getto backpackerów, około 40 minut – 1 godzina podróży samochodem ze stacji Nowe Delhi na lotnisko w Delhi''). 6:00–23:00. Biuro biletów turystycznych '''International Tourist Bureau''' jest czynne w godzinach otwarcia, na górze, ale nadal w obrębie głównego dworca kolejowego Nowe Delhi (po stronie odległej od metra, w pobliżu peronu 1). Należy pamiętać, że jest ono przeznaczone wyłącznie dla turystów zagranicznych, dlatego należy posiadać wizę turystyczną (tj. wizy studenckie i pracownicze nie są akceptowane). Osoby niebędące rezydentami Indii mogą również zarezerwować bilety w tym biurze. Wymagany będzie paszport. Wymagany jest nawet numer wizy. Akceptowane są również karty debetowe/kredytowe Visa/Mastercard i RuPay (która jest indyjską formą płatności). Aby otrzymać bilet, należy najpierw udać się na środek sali i uzyskać numery do stanowisk rezerwacji i informacji, a także formularz do wypełnienia. Następnie należy ustawić się w kolejce do jednego z dwóch rzędów krzeseł w kształcie litery U, wypełnić formularz i przygotować się na długie oczekiwanie. Po wywołaniu numeru rezerwacji poproś kasjera o sprawdzenie dostępności wybranego pociągu (pociągów) i odpowiedz na wszelkie pytania dotyczące formularza. Następnie poczekaj na wywołanie numeru rezerwacji. Pamiętaj, że zanim dotrzesz do stanowiska rezerwacji, Twój pociąg może być już niedostępny. W takim przypadku możesz spróbować zarezerwować inny. Jeśli w trakcie tego długiego procesu będziesz potrzebować toalety, na werandzie znajduje się stosunkowo czysta toaleta dla kobiet i mężczyzn, dostępna przez boczne drzwi (te, którymi nie wszedłeś). Stacja jest duża, zatłoczona, chaotyczna i pełna naganiaczy.
:Zaplanuj '''godzinę''' na znalezienie pociągu podczas pierwszej wizyty. Nie ufaj elektronicznym tablicom informacyjnym, które często pokazują nieprawidłowe informacje. Zamiast tego słuchaj komunikatów i pytaj kilku umundurowanych policjantów, aż znajdziesz swój pociąg. 

Opcje transportu do i ze stacji w New Delhi:
* '''Metrem''': Stacja Nowe Delhi obsługiwana jest przez linie ''Żółta (2)'' i ''Pomarańczowa Airport Express'' metra w Delhi. Wyjścia metra znajdują się przy bramie Ajmeri (drugie wejście) w pobliżu peronu 16.
* '''Taksówką''': W zależności od natężenia ruchu, przejazd taksówką kosztuje około 400 rupii. Taksówka z opłatą wstępną obsługiwana przez policję w Delhi. Jeśli przyjeżdżasz na stację i chcesz wziąć taksówkę, udaj się do taksówki z opłatą wstępną policji w Delhi. Niestety, ta taksówka znajduje się na samym północnym krańcu parkingu taksówek (około 50 m od głównego wyjścia ze stacji) i spotkasz naganiaczy, którzy twierdzą, że oferują taksówki z opłatą wstępną; po prostu ich zignoruj ​​i znajdź taksówkę z opłatą wstępną obsługiwaną przez policję w Delhi, która jest bezpieczna i najtańsza. Istnieje pewna szansa, że ​​kasjer, który pracuje dla policji, zapłaci mniej niż ktokolwiek inny, kto ma do czynienia z gotówką w Delhi. Można również skorzystać z przedpłaconych riksz i taksówek z placu przed głównym wejściem.

==== Delhi Junction ====
{{Znacznik|Stacja Delhi Junction|28.661816 |77.228356 |typ=transport|treść=}}'''Delhi Junction''' NR (''DLI, Old Delhi, Purani Dilli'') (''metro: Chandni Chowk ''2''. Wejście znajduje się tuż przy wschodnim krańcu stacji, tuż za główną drogą (ostatni kurs metra około 11:30). Jeśli zdecydujesz się na przejazd rikszą z tego miejsca, kasa z przedpłatą często będzie próbowała naliczyć Ci kwotę nawet trzykrotnie wyższą od faktycznej ceny podanej w oficjalnym cenniku wyraźnie widocznym w ich oknie — niestety targowanie się często okazuje się tańsze'').

==== Hazrat Nizamuddin ====
{{Znacznik|Stacja Hazrat Nizamuddin|28.58701 |77.253929 |typ=transport|treść=}}'''Hazrat Nizamuddin''' NR (''NZM''), Harsha Rd, Nizamuddin East (''kilka kilometrów na południe''). Autobusy 261, 306 do dworca autobusowego Sarai Kale Khan Inter State Bus Terminal (ISBT) przy obwodnicy, a następnie pieszo do stacji (400 m). Wiele pociągów jedzie na południe. Jest to najmniej chaotyczny dworzec z Wielkiej Trójki, ale wciąż dość duży i słabo oznakowany; słuchaj komunikatów, aby zorientować się, gdzie jest pociąg. Na stacji znajduje się całkiem niezła strefa gastronomiczna, która sprzedaje niedrogie, higieniczne przekąski na wynos, w tym kanapki i samosy.

==== Inne stacje ====
* {{Znacznik|Dworzec Anand Vihar|28.648614 |77.314024 |typ=transport|treść=}}'''Dworzec Anand Vihar''' (''ANVT'') (''w pobliżu granicy [[Ghaziabad]]–Delhi; metro: Anand Vihar 3/4 7, tuż naprzeciwko międzystanowego dworca autobusowego Anand Vihar (ISBT)''). Dworzec obsługujący większość połączeń w kierunku wschodnim. 
* {{Znacznik|Delhi Sarai Rohilla|28.662992 |77.187106 |typ=transport|treść=}}'''Delhi Sarai Rohilla''', Kolonia Oficerów Kolejowych (''metro: Shastri Nagar 1; autobus 71, 89''). 
* {{Znacznik|Delhi Cantonment|28.613534 |77.116577 |typ=transport|treść=}}'''Delhi Cantonment''' (''autobus 518, 545, 588 do Delhi Cantt''). Z tej stacji odjeżdżają luksusowe pociągi, takie jak Royal Orient. Ponadto, pociąg Vande Bharat Express z [[Adźmer]]u kończy bieg w Delhi Cantonment.

=== Szybką koleją ===
Szybkie pociągi, oficjalnie znane jako '''[https://ncrtc.in/ RAPIDX]''', są szybsze niż pociągi lokalne i ekspresowe. Od 2024 roku funkcjonuje odcinek [[Sahibabad]]–Duhai szybkiej kolei '''Delhi–Meerut''', a do Delhi trzeba będzie do 2026 roku czekać na pociągi szybkiej kolei. Pociągi kursujące na szybkich pociągach noszą nazwę Namo Bharat.

=== Samochodem ===
Delhi jest dobrze skomunikowane z indyjską siecią drogową i można do niego dojechać ze wszystkich kierunków głównymi autostradami. Należą do nich pięć autostrad krajowych: [[Plik:NH1-IN.svg|25px]] ([[Attari]]-Delhi), [[Plik:NH2-IN.svg|25px]] ([[Kolkata]]-Delhi), [[Plik:NH8-IN.svg|25px]] ([[Mumbaj]]-Delhi), [[Plik:NH110-IN.svg|25px]] ([[Fazilka]]-Delhi) i [[Plik:NH24-IN.svg|25px]] ([[Lucknow]]-Delhi), a także autostrady płatne: Delhi-Gurugram Expressway, Delhi Noida Direct Flyway (DND Flyway) i Delhi Faridabad Skyway (Badarpur Tollway).

W Delhi można wynająć samochód z kierowcą na kilka dni, a nawet tygodni. Można to zrobić w autoryzowanych przez rząd centrach informacji turystycznej. Trasa ta oferuje wycieczki samochodowe po Delhi, a także do innych miast i po różnych stanach. Maksymalna cena za dwutygodniową wycieczkę nie powinna przekraczać 400 USD za osobę. Jednak cena ta jest już bardzo wysoka, a trzeba pamiętać o obowiązkowym doliczeniu 10% napiwku dla kierowcy po zakończeniu wycieczki.

=== Autobusem ===
[[Plik:Anand Vihar ISBT.jpg|thumb|Interstate Bus Terminal (ISBT)]]
'''Autobusy''' przyjeżdżają z [[Katmandu]] i [[Chitwan]] w [[Nepal]]u (czas podróży: ponad 36 godz.) oraz praktycznie z każdego miasta w Indiach. Chociaż nie są tak wygodne jak pociągi, autobusy stanowią jedyną opcję w przypadku niektórych destynacji, głównie w górach.

Delhi ma trzy główne międzystanowe dworce autobusowe (ISBT) – Kashmere Gate ISBT, Sarai Kale Khan ISBT i Anand Vihar ISBT. Głównym operatorem jest Delhi Transport Corporation, ale każdy stan ma również własne autobusy, a także kilku prywatnych operatorów.

* {{Znacznik|Kashmere Gate ISBT|28.66896 |77.23114 |typ=transport|treść=}}'''Kashmere Gate ISBT''' (''Maharana Pratap'') (''Metro Kashmere Gate, linia 1/2''), ☏ +91 11 43090100, info@dimts.in. To jest „największy” ISBT i największy z nich. Autobusy do punktów na północ: [[Pendżab (Indie)|Pendżab]], [[Hariana]], [[Czandigarh]], [[Garwhal]], [[Radżastan]], [[Himachal Pradesh]], [[Dżammu i Kaszmir]] oraz [[Nepal]].
* {{Znacznik|Sarai Kale Khan ISBT|28.58584 |77.25650 |typ=transport|treść=}}'''Sarai Kale Khan ISBT''' (''Vir Hakikat Rai'') (''obok stacji kolejowej Hazrat Nizamuddin''). Autobusy do punktów na południe ([[Agra]], [[Madhya Pradesh]]).
* {{Znacznik|Anand Vihar ISBT|28.64463 |77.31485 |typ=transport|treść=}}'''Anand Vihar ISBT''' (''Swami Vivekanand'') (''Na wschodnim brzegu Jamuny, M: Anand Vihar''). Autobusy do punktów na wschód ([[Lucknow]], [[Kumaon]]).
* {{Znacznik|Bikaner House|28.60815 |77.23072 |typ=transport|treść=}}'''Bikaner House''', Pandara Rd, Nowe Delhi (''M: Central Secretariat Station''). Przystanek autobusowy. Autobusy, w tym klimatyzowane autobusy Volvo z [[Jaipur]]u, przyjeżdżają na to miejsce. Jeśli chodzi o podróż między Jaipurem a Delhi, ten przystanek autobusowy jest bardzo czysty, mniej zatłoczony niż ISBT i łatwo do niego dotrzeć.
* {{Znacznik|Majnu ka Tilla|28.69928 |77.22689 |typ=transport|treść=}}'''Majnu ka Tilla''', New Aruna Nagar (''kolonia tybetańska, krótka przejażdżka rikszą z Metro Vidhan Sabha''). Autobusy do [[Dharamsala|Dharamsali]].

== Komunikacja ==
{{mapa| 28.63 | 77.1 | zoom = 10 |grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro}}
Poruszanie się po Delhi to zawsze przygoda. Ruch uliczny jest, ogólnie rzecz biorąc, koszmarnie zatłoczony, a wielu kierowców bez mrugnięcia okiem zaoferuje turystom cenę dziesięciokrotnie wyższą od standardowej. Poniższe ceny stanowią ogólne wytyczne i uzgodnij je przed wyruszeniem w drogę. Najlepszym sposobem podróżowania jest metro, gdzie są oddzielne przedziały dla kobiet (co okazuje się bardzo przydatne w godzinach szczytu). Metro jest czyste, wydajne i zazwyczaj korzystają z niego stosunkowo zamożni studenci z klasy średniej lub osoby dojeżdżające do pracy; w mieście nie ma prawie żadnego miejsca, do którego nie dałoby się dojechać metrem.

=== Metrem ===
[[Plik:New Delhi Metro.jpg|thumb|240px|Wagon metra w Delhi]]
[[Plik:Rapid Transit Map of Delhi.jpg|thumb|400px|Sieć metra i kolei w Delhi]]
Szybko rozwijająca się sieć '''[https://delhimetrorail.com/ metra w Delhi]''' zapewnia tani, szybki, w większości bezproblemowy i klimatyzowany sposób przemieszczania się po mieście, jednak jej rosnąca popularność sprawia, że ​​tłumy w godzinach szczytu na głównych węzłach przesiadkowych zaczynają przypominać te w [[Mumbaj]]u. Od 2025 roku działa 9 linii:

* '''Czerwona linia 1''': Dilshad Garden–Rithala
* '''Żółta linia 2''': Samaypur Badli–HUDA City Centre
* '''Niebieska linia 3/4''': Dwarka Sector 21–Noida Electronic City
** '''Odnoga niebieskiej linii''': Yamuna Bank–Vaishali
* '''Zielona linia 5''': Mundka–Inderlok
** '''Odnoga zielonej linii''': Ashok Park Main–Kirti Nagar
* '''Fioletowa linia 6''': Kashmere Gate–Ballabhgarh
* '''Pomarańczowa linia Airport Express''': New Delhi–IGI Airport–Dwarka Sector 21
* '''Różowa linia 7''': Majilis Park–Shiv Vihar
* '''Magenta linia 8''': Janakpuri West–Botanical Garden
* '''Szara linia 9''': Dwarka–Dhansa
Ceny biletów wahają się od 10 do 60 rupii, wystarczy kupić żeton i wymienić na inne linie. Jeśli to konieczne, wrzuć żeton do slotu przy wyjściu. Żetony można wykorzystać tylko na stacji, na której zostały zakupione, więc nie można kupić dwóch i użyć drugiego do powrotu do domu. Jeśli planujesz zostać na dłużej, możesz kupić „Smart Card” za 200 rupii, która jest warta 150 rupii i obejmuje depozyt w wysokości 50 rupii; korzystanie z niej pozwala zaoszczędzić 10% i, co ważniejsze, pozwala uniknąć kolejek. Dostępna jest również „Tourist Card” umożliwiająca nieograniczone korzystanie za 150 rupii (1 dzień) lub 300 rupii (3 dni), ale jest bardzo mało prawdopodobne, że uda Ci się podróżować wystarczająco długo, aby się to opłaciło. Obowiązują specjalne ceny na przejazdy Airport Express. '''W godzinach szczytu może być konieczne odczekanie ponad 20 minut w kolejce z powodu kontroli bezpieczeństwa, szczególnie na stacjach centralnych'''.

Linia Żółta jest szczególnie przydatna do dojazdu do stacji kolejowych Delhi Junction (Chandni Chowk, Jama Masjid) i Nowe Delhi, dworca autobusowego ISBT, getta backpackerów w Paharganj, Hauz Khas i Qutb Minar. Linia Niebieska jest również przydatna do odwiedzenia Akshardham, Ogrodu Botanicznego i dotarcia do zachodniej części Paharganj przez stację RK Ashram Marg. Linia Magenta jest również przydatna do dojazdu do Terminalu 1 lotniska w Delhi i odwiedzenia Hauz Khas, Świątyni Lotosu, Rezerwatu Ptaków Okhla i Ogrodu Botanicznego.

Uwaga: wszystkie stacje metra używają nowych, oficjalnych, indyjskich nazw, więc Connaught Place to „Rajiv Chowk”, Delhi Junction to „Chandni Chowk”, a ISBT to „Kashmere Gate”.

Pierwszy wagon w każdym pociągu jest zarezerwowany wyłącznie dla kobiet, a naruszenie tego zakazu wiąże się z karą. Przewożenie mężczyzn podróżujących z kobietami jest również zabronione.

Pamiętaj, że jeśli chcesz wyjść na dworcu głównym w godzinach szczytu, będziesz musiał się przecisnąć, zanim przeciwny strumień pasażerów wepchnie cię z powrotem do środka. '''Nie bój się użyć siły, żeby się wypchnąć'''.

=== Lokalnym pociągiem ===
Połączenia kolejowe w Delhi są ograniczone, ale infrastruktura daleko odbiega od przyjaznych dla użytkownika stacji metra. Większość stacji kolejowych jest niekorzystnie zlokalizowana. Poza godzinami szczytu linia Delhi Ring Railway nie obsługuje przewozów pasażerskich.

=== Autobusem ===
[[Plik:Delhi Bus Crowded.JPG|thumb|W autobusie w Delhi nigdy nie jesteś sam]]
Wszystkie części Delhi są dobrze skomunikowane autobusami, a bilety w cenach od 5 do 25 rupii są bardzo tanie, ale przez większość czasu autobusy są dość zatłoczone. Czerwone i niebieskie autobusy są klimatyzowane, a zielone i pomarańczowe nie. Ponieważ przystanki autobusowe nie mają poprawnie oznaczonych tras, znalezienie drogi może być trudne. Zapytanie innych osób na przystanku to często najlepszy sposób, aby dowiedzieć się o trasach autobusów do celu. Autobusy kursują jednak dość często, co około 15-20 minut na większości tras. W Delhi istnieją dwa rodzaje autobusów:

* Autobusy rządowe '''DTC''' (czerwone i zielone z dużymi oknami)
* Autobusy prywatne '''Blue-Line''' (pomarańczowe)
Jeśli masz wybór, wybierz autobus DTC. Zatrzymują się one rzadziej i zazwyczaj są mniej zatłoczone. Pamiętaj, że wiele autobusów, również DTC, zatrzymuje się praktycznie wszędzie, jeśli jest wystarczająco dużo osób wsiadających lub wysiadających.

Wsiadaj do autobusów z tyłu i zapłać u sprzedawcy biletów siedzącego tuż przy drzwiach. Pamiętaj o zachowaniu biletów, ponieważ kontrole biletów są dość częste. Niektóre miejsca po lewej stronie autobusu mogą być zarezerwowane dla kobiet i osób niepełnosprawnych. Kiedy nadejdzie czas wysiadania, przejdź na przód autobusu. Jak można się spodziewać, wszystkie te wytyczne są regularnie ignorowane, gdy autobusy są bardzo zatłoczone.

==== Hop on Hop off ====
[[Plik:HoHo - Delhi Tourism Bus, Sri Laxminarayan temple, New Delhi, India (2011).jpg|thumb|Autobus turystyczny Hop-on Hop-off w Delhi]]
'''[https://www.hohodelhi.com/ HOHO]''', ☏ +91 11 4094 0000 (infolinia). Delhi Tourism oferuje usługę autobusową Hop On Hop Off. Flota klimatyzowanych, niskopodłogowych autobusów porusza się po mieście, zatrzymując się na wyznaczonych przystankach. Pasażerowie mogą wysiąść z autobusu, zwiedzić okolicę we własnym tempie i wsiąść do kolejnego autobusu. Autobus kursuje co 45 minut, obejmując ważne zabytki, miejsca pamięci, muzea i centra handlowe w mieście. W każdym autobusie znajduje się doświadczony anglojęzyczny przewodnik. Bilet kosztuje 300 rupii i jest ważny przez 2 kolejne dni. Autobus nie kursuje w poniedziałki.

=== Taksówką ===
[[Plik:Delhi Taxi.JPG|thumb|Oficjalna taksówka]]
Aby zobaczyć wiele odległych miejsc w Delhi i okolicach, konieczna jest '''taksówka''' lub '''wynajęty samochód''' (zazwyczaj z kierowcą). Metro jest jednak znacznie tańszą i równie wygodną opcją.

Większość taksówek w Delhi to stare, ale niezawodne Ambassadory lub ''Omni'' napędzane CNG, w charakterystycznym '''czarno-żółtym malowaniu''' i zielonym pasie. Wynajmowanym samochodem rodzinnym jest zazwyczaj ''Toyota Innova'' lub ''Chevrolet Tavera''. Chociaż wszystkie są wyposażone w liczniki i powinny kosztować 15 rupii za pierwszy kilometr (8,5 rupii za kilometr), liczniki często są ustawione i lepiej uzgodnić cenę z wyprzedzeniem. Większość przejazdów po mieście kosztuje 200-500 rupii, a przejazd na lotnisko może być wyższy, w zależności od miejsca rozpoczęcia. Ośmiogodzinny wynajem powinien kosztować około 1500 rupii, a jeśli kierowca jest pomocny, należy dać napiwek. Ceny zależą również od wielkości pojazdu. Czarno-żółte taksówki nie są klimatyzowane. Nawet jeśli mają klimatyzację, zostaniesz obciążony dodatkową opłatą (a stawki zależą od kierowcy, więc targuj się).

Nowoczesne usługi '''taksówek radiowych''': w cenie 20 rupii za km są one bardziej przystępne cenowo niż konkurencja, ale korzystają z nowoczesnych pojazdów z klimatyzacją i GPS-em, a połączenia można nawiązywać 24 godziny na dobę. Cena standardowa wynosi 20 rupii, a po przejechaniu pierwszego kilometra wzrasta o 5 rupii za każde 250 metrów. Jeśli potrzebujesz SUV-a, musisz poinformować firmę z wyprzedzeniem, ale cena pozostaje bez zmian. Opłaty nocne (dodatkowe 25%) obowiązują między 23:00 a 5:00. Zarezerwuj przejazd z kilkugodzinnym wyprzedzeniem. Wiele osób korporacyjnych korzysta z tych taksówek w codziennych dojazdach i mogą być one rezerwowane w godzinach pracy. Napiwki nie są wymagane. Po dokonaniu rezerwacji otrzymasz SMS-a z numerem rejestracyjnym samochodu, imieniem i nazwiskiem kierowcy oraz numerem telefonu komórkowego. Zazwyczaj kierowca zadzwoni do Ciebie i poinformuje o swoim przyjeździe. Wielu kierowców mówi po angielsku na bardzo podstawowym poziomie, więc używaj krótkich zwrotów.

Możesz skorzystać z usług TaxiPixi i uniknąć kłopotów. Pobierz aplikację na iPhone'a/Androida.

Od 2024 roku aplikacje do zamawiania taksówek obejmują również Ubera, Ola i Rapido (popularną aplikację taksówkową z niskimi cenami).

Nie korzystaj z nieoficjalnych taksówek, ponieważ mogą one zawieźć Cię do niewłaściwych hoteli lub do „centrum informacji turystycznej” i próbować sprzedać Ci zawyżone ceny. Dla bezpieczeństwa sprawdź, czy kierowca ma oficjalne dokumenty.

Przejazdy taksówką dla turystów w Delhi prawie zawsze wiążą się z drobnymi oszustwami. Zazwyczaj kierowca zażąda wyższej kwoty niż pierwotnie uzgodniona. Podczas jazdy przygotuj kwotę, która będzie co najmniej równa ustalonej cenie i schowaj ją do kieszeni koszuli lub w podobnym miejscu. W miejscu docelowym wyjmij najpierw swoje rzeczy z samochodu i zostaw otwarte drzwi, aby spowolnić kierowcę, jeśli będzie Cię śledził. Podaj kierowcy pieniądze, nie prosząc go głupio o resztę, a następnie odejdź tak szybko, jak to możliwe, w kierunku, w którym dla niego najtrudniej byłoby podążać.

==== Taksówki sieciowe ====
W Delhi działają również różne firmy transportowe (tzw. „ridesharing”), takie jak Uber i Ola Cabs. Przed dokonaniem płatności należy sprawdzić obowiązujące w nich taryfy. Chociaż większość z tych usług akceptuje gotówkę, wiele z nich można również połączyć z portfelami internetowymi, takimi jak Paytm, więc ryzyko przepłacania rzadko występuje.

=== Auto-rikszami ===
[[Plik:Auto-rickshaw.JPG|thumb|250px|Auto-riksze - bez drzwi]]
'''Auto-riksze''' (nazywane również '''trójkołowymi skuterami''', '''tuk-tukami''' lub po prostu '''autos''') sprawdzają się na krótsze trasy. Zawsze w charakterystycznym '''żółto-zielonym''' malowaniu, auto-riksze to trójkołowe, częściowo zabudowane pojazdy zasilane CNG, które mogą pomieścić trzy osoby z tyłu. Generalnie są znacznie tańsze niż taksówki i można je złapać z ulicy. Chociaż zgodnie z prawem rikszarze powinni pobierać opłatę według licznika w pojeździe (25 rupii za pierwsze dwa kilometry, 8 rupii za kilometr dalej), stawka ta jest nierealistycznie niska i prawie zawsze będą próbowali się targować. Spróbuj wynegocjować cenę przed wejściem do pojazdu. Zasadniczo, nawet najkrótsza podróż będzie kosztować 30-40 rupii za osobę, niezależnie od licznika, ale nigdy nie powinieneś płacić więcej niż 150 rupii za przejazd w obrębie miasta. Jeśli cena jest za wysoka, nie bój się od niej odstąpić. Zazwyczaj łatwo jest szybko znaleźć inny, zazwyczaj z kierowcą, który nie będzie chciał Cię oszukać.

W razie problemów z kierowcami, udaj się do jednego z licznych posterunków policji w centrum miasta, gdzie otrzymasz formularz skargi, który skutkuje nałożeniem na kierowcę mandatu w wysokości 500 rupii. Na pojeździe powinien być również zapisany numer telefonu, pod który należy zadzwonić w razie jakichkolwiek skarg.

Policja posiada kilka stanowisk postojowych z opłatą z góry. Powiedz im, dokąd chcesz jechać i zapłać z góry. Opłata będzie obejmować 5 rupii za usługę. Następnie weź kupon i stań na zewnątrz, gdzie policjant wskaże Ci najbliższy wolny samochód. Po zakończeniu podróży wręczasz kupon kierowcy i to wszystko. Nic więcej do zapłaty (bez względu na to, co mówią).

=== Rikszami rowerowymi ===
[[Plik:ChawriBazaar JamaMasjid.JPG|thumb|Ruch uliczny w Starym Delhi, w kierunku Jama Masjid]]
Riksze rowerowe to trójkołowe, napędzane pedałami/elektrycznie riksze z siedzeniami z tyłu dla pasażerów i kierowcą z przodu. Są dobre na krótkie dystanse lub do miejsc, które są zbyt daleko, aby dotrzeć tam pieszo, ale zbyt blisko, aby skorzystać z autobusu/taksówki/autorikszy. Riksze rowerowe nie mają taksometrów, więc przed wejściem na pokład należy ustalić cenę. 20-50 rupii to rozsądna cena za większość podróży na kilka kilometrów.

Riksze rowerowe najlepiej sprawdzają się w Starym Delhi, aby zwiedzić skomplikowane galis (ścieżki piesze) i cieszyć się zapachami i dźwiękami miasta.

Riksze rowerowe nadal można spotkać w niektórych częściach Starego Delhi i dzielnicach mieszkalnych, ale stają się coraz rzadsze. Na początku lat dwudziestych XXI wieku riksze elektryczne zasilane bateriami w dużej mierze je zastąpiły, ponieważ są szybsze, bardziej dostępne i zazwyczaj tańsze na krótkie trasy. W związku z tym podróżni mogą spotkać mniej tradycyjnych riksz rowerowych niż w przeszłości.

=== Rikszą elektryczną ===
Elektryczne riksze, popularnie zwane tuk-tukami lub e-rikszami, są również wykorzystywane do poruszania się po ulicach Starego Delhi. Są one zasilane bateriami, co czyni je alternatywą dla auto-riksz i riksz rowerowych, ze względu na niskie koszty paliwa i mniejszy nakład pracy ludzkiej w porównaniu z rikszami rowerowymi.

E-riksze są obecnie powszechnie dostępne w całym Delhi i stały się najpopularniejszym środkiem transportu na krótkie odległości. Są szczególnie przydatne podczas krótkich podróży w obrębie dzielnic oraz do dojazdu do i ze stacji metra, targowisk i przystanków autobusowych. Ceny biletów są zazwyczaj niskie i stałe, choć zaleca się sprawdzenie ceny przed wejściem na pokład.

=== Samochodem ===
Podróżując po Delhi, można wynająć samochód. Warunki drogowe są generalnie lepsze niż w pozostałych częściach Indii. Jednak korki stanowią poważny problem w Delhi, a ruch uliczny jest generalnie bardziej chaotyczny niż w krajach rozwijających się.

Jazda samochodem po Delhi może być wyzwaniem, szczególnie dla osób niezaznajomionych z indyjskimi warunkami drogowymi. Korki są powszechne, szczególnie w godzinach szczytu, a dyscyplina drogowa może różnić się od tej, do której przyzwyczajeni są kierowcy z krajów zachodnich. Kierowcy często nie przestrzegają zasad dotyczących utrzymania pasa ruchu, często używa się klaksonów, a nagłe zatrzymania lub skręty nie są rzadkością. Osoby z krajów rozwiniętych odwiedzające Delhi po raz pierwszy mogą odczuwać stres podczas jazdy samochodem, dlatego zaleca się unikanie samodzielnego prowadzenia i korzystanie z taksówek, aplikacji do współdzielenia przejazdów lub wynajętych kierowców.

=== Pieszo ===
Większość Delhi jest nieprzyjazna pieszym. Odległości są duże, oznakowanie dróg słabe, a w bardziej turystycznych rejonach stale natkną się można na żebraków i naganiaczy. Przechodzenie przez ulicę często wiąże się z przedzieraniem się przez kilka pasów ruchu o dużym natężeniu. Staraj się poruszać w przewidywalnej linii prostej, aby pojazdy mogły Cię ominąć. Jeszcze lepiej, dołącz do grupy miejscowych i przejdź w ich cieniu. Jeśli naprawdę chcesz pospacerować, te miejsca będą odpowiednie:

* Przejdź z Rashtrapati Bhavan (Domu Prezydenta) do Bramy Indii ścieżką Kartavya (spacer trwający około 3–4 km).
* Przejdź z Jama Masjid do Czerwonego Fortu w okolicy Chandni Chowk.
* Na dalekim południu Delhi wybierz się na spacer po lesie. Spróbuj zacząć od południa Indyjskiego Instytutu Technologicznego przez Sanjay Van do Qutub Minar. Pamiętaj jednak, że Sanjay Van nie zawsze jest bezpieczny i zaleca się chodzenie tam w grupie, najlepiej w ciągu dnia.
* Południowe Delhi-Green Park-Hauz Khas Village, a następnie ruiny medresy Hauz Khas – to miejsce, gdzie znajdziesz nowszą dzielnicę handlową, ekskluzywną wioskę artystyczną, stare ruiny i piękne ogrody.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Humanyun's Tomb within a frame.jpg|thumb|Grobowiec Humajuna]]
Delhi słynie z imponującej gamy budowli – fortyfikacji, meczetów i grobowców – wzniesionych w czasach, gdy Delhi było centrum wielkich imperiów muzułmańskich. W mieście rozsiane są dziesiątki znanych miejsc, a kilka z nich cieszy się międzynarodową sławą jako [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|obiekty światowego dziedzictwa UNESCO]]. Najczęściej odwiedzanymi miejscami są {{Znacznik|Czerwony Fort|28.655722|77.242139|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Czerwony Fort''' (pałac cesarza Mogołów z XVII wieku), {{Znacznik|Dżama Masdżid|28.6507|77.2334|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Dżama Masdżid''' (ogromny i piękny meczet z XVII wieku), {{Znacznik|Kutb Minar|28.524444|77.185472|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Kutb Minar''' (73-metrowa wieża, pochodząca z XIII wieku, ale wciąż z dobrze zachowanymi misternymi rzeźbieniami), {{Znacznik|Grobowiec Humajuna|28.593278|77.250694|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Grobowiec Humajuna''' (ogromny grobowiec cesarza Mogołów z XVI wieku) oraz {{Znacznik|Purana Qila|28.609444|77.244167|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Purana Qila''' (cytadela Mogołów z XVI wieku).

Przybysze często mają wątpliwości co do relacji między Delhi a '''[[Nowe Delhi|Nowym Delhi]]'''. W rzeczywistości Nowe Delhi, stolica Indii, jest w rzeczywistości jedną z dzielnic Delhi. Nowe Delhi zostało zbudowane w latach 1911–1912 pod rządami brytyjskimi. Współcześnie, zgodnie z centralnym planem urbanistycznym, charakteryzuje się szerokimi bulwarami, rozległymi parkami i rondami między budynkami rządowymi. Do popularnych atrakcji należą {{Znacznik|Brama Indii|28.612864|77.229306|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Brama Indii''', '''Kartavya Path''' (narodowy pasaż handlowy) łączący główne budynki rządowe oraz {{Znacznik|Rashtrapati Bhavan|28.614444|77.199722|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Rashtrapati Bhavan''' (pałac prezydencki). Znajduje się tu również wiele najważniejszych '''muzeów''' Delhi.

Inną popularną atrakcją jest {{Znacznik|Świątynia Lotosu|28.553328|77.258456|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Świątynia Lotosu''' Bahaitów w południowo-wschodnim Delhi, nowoczesna budowla w kształcie kwiatu. Jest to jeden z najczęściej odwiedzanych budynków na świecie.

Szczegółowy spis wszystkich atrakcji turystycznych w Delhi można znaleźć w artykułach poświęconych poszczególnym dzielnicom.

{{infobox|Strzeż się|W okolicach Connaught Place działa wiele prywatnych biur informacji turystycznej, które otwarcie podają się za oficjalne rządowe biuro turystyczne. W rzeczywistości są to po prostu agenci turystyczni, którzy nie mają nic wspólnego z rządem Indii. Ponieważ żerują na turystach, wszystko, co u nich kupisz, będzie znacznie droższe niż zrobienie tego samemu.}}
Pracownicy biura '''informacji turystycznej''' w Delhi są bardzo pomocni i oferują wiele bezpłatnych informacji:

* {{Znacznik|'''Biuro Informacji Turystycznej Rządu Indii'''|28.62719 |77.21969|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Biuro Informacji Turystycznej Rządu Indii''', 88 Janpath, Connaught Place, ☏ +91 11 2332 0005, +91 11 2332 0008, +91 11 2332 0109, +91 11 2332 0266. Biuro Informacji Turystycznej Rządu Indii oferuje codzienne wycieczki obejmujące wszystkie główne atrakcje Delhi. Jeśli zdecydujesz się na jednodniową wycieczkę zorganizowaną przez rząd, pamiętaj, że ze względu na napięty harmonogram będziesz potrzebować szybkiego marszu – na każdą atrakcję przewidziano zaledwie 20-40 minut, co jest bardzo krótkim czasem. Potraktuj tę jednodniową wycieczkę jako wstęp. Jeśli znajdziesz jakieś miejsce, które Cię szczególnie zainteresuje, dodaj je do zakładek i wróć później.

== Aktywny wypoczynek ==
Przejdź się po '''Connaught Place''' (CP), sercu [[Nowe Delhi|Nowego Delhi]]. Ten zaprojektowany przez Brytyjczyków kolonialny odpowiednik centrum handlowego, składa się z dwóch koncentrycznych pierścieni podzielonych na bloki, wszystkie pękające w szwach od sklepów i mnóstwa rozpieszczonych gołębi przechadzających się po okolicy. Długo zaniedbany obszar zyskał na popularności po otwarciu głównego węzła metra '''Rajiv Chowk''', pod którym się znajduje, i z dnia na dzień staje się coraz bardziej ekskluzywny. W centrum znajduje się mały, ale przyjemny park, a na jednym z obrzeży słynny '''Palika Bazaar''', podziemna jaskinia tanich towarów, z których wiele zostało skradzionych lub przemyconych z zagranicy. Obszar jest otoczony z niemal wszystkich stron wysokimi biurowcami. Miłośnicy pociągów będą chcieli odwiedzić '''Metro Muzeum''' na stacji (Patel Chowk), czynne od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-16:00 (bezpłatnie z ważnym biletem metra).

== Praca ==
Gospodarka Delhi dynamicznie się rozwija. Analogicznie, pojawia się wiele interesujących ofert pracy. Monster, [https://www.jobted.in/ Jobted] i inne internetowe platformy pracy to dobry punkt wyjścia do zapoznania się z ofertą. Tradycyjnie cudzoziemcy często pracują w sektorze socjalnym lub w nauczaniu. Coraz częściej jednak ekspaci pracują dla międzynarodowych korporacji, a nawet lokalnych firm indyjskich.

W Delhi cudzoziemcy mają szeroki wachlarz możliwości zatrudnienia, niezależnie od tego, czy chcą pracować w biznesie, organizacjach pozarządowych, instytucjach edukacyjnych, czy nawet w administracji rządowej. Istnieje jednak jedno zastrzeżenie: rynek pracy w Delhi jest bardzo konkurencyjny, dlatego w wielu prestiżowych organizacjach liczba kandydatów znacznie przewyższa liczbę dostępnych stanowisk, co pozwala pracodawcom pozyskiwać utalentowanych kandydatów za raczej niskie wynagrodzenia (zwłaszcza w porównaniu z innymi międzynarodowymi destynacjami).

== Nauka ==
Delhi jest kluczowym ośrodkiem nauki w Indiach. Najbardziej znane uniwersytety w Delhi to JNU, DU, IGNOU, DTU, JMI i IIT. Oficjalna strona internetowa Departamentu Edukacji Rządu Delhi to dobry punkt wyjścia do zapoznania się z możliwościami studiowania w Delhi.

Oprócz studiów licencjackich, magisterskich i doktoranckich, istnieje wiele instytutów szkoleniowych i dyplomowych oraz politechnik, które zaspokajają rosnące zapotrzebowanie na kształcenie zawodowe i oparte na umiejętnościach. Oprócz tradycyjnych instytucji edukacyjnych, coraz więcej cudzoziemców podejmuje również naukę języka hindustańskiego (hindi-urdu), a Delhi jest jednym z tych języków.

== Zakupy ==
[[Plik:Fab india.jpg|thumb|250px|Fabindia – sieć sklepów odzieżowych]]
Jeśli nie boisz się targować i zderzać łokciami na bazarach, Delhi to świetne miejsce na zakupy. Większość znanych bazarów znajduje się w najbardziej centralnych częściach Delhi, zarówno w centrum, jak i w [[Nowe Delhi|Nowym Delhi]]. Centra handlowe w stylu zachodnim są liczne i znajdują się dalej na południe – w południowym i południowo-wschodnim Delhi, a także na przedmieściach [[Gurgaon]] i [[Noida]]. Wiele dzielnic handlowych jest przepełnionych w soboty i zamkniętych w niedziele.

=== Odzież ===
Delhi to raj dla miłośników zakupów, jeśli chodzi o odzież. Od wielowiekowych bazarów z tradycyjnymi tkaninami i sukniami ślubnymi, po modne targi uliczne i luksusowe centra handlowe z międzynarodowymi markami, podróżni znajdą tu niemal każdy styl. Targowanie się jest powszechne na targowiskach ulicznych, podczas gdy w centrach handlowych i markowych sklepach obowiązują stałe ceny.

:'''Odzież etniczna'''

• '''Chandni Chowk''' Historyczne uliczki pełne sklepów z sari i lehenga, idealne na śluby i odświętne stroje. • '''Karol Bagh''': Przystępne cenowo salwar kameez, sari i codzienne indyjskie stroje. • '''FabIndia''' (wiele punktów sprzedaży): Wysokiej jakości ręcznie tkane tkaniny bawełniane i jedwabne w eleganckich, współczesnych fasonach.

:'''Odzież zachodnia'''

• '''Targ Sarojini Nagar''': Słynny z modnych, szybkich ubrań w okazyjnych cenach. • '''Targ Janpath''': Młodzieżowa odzież i akcesoria z bohemskim akcentem. • '''Select Citywalk Mall''' (Saket): Popularne centrum handlowe oferujące indyjskie i międzynarodowe marki modowe.

:'''Połączenie obu stylów'''

• '''Centralny targ Lajpat Nagar''': Mieszanka strojów etnicznych i indo-zachodnich w średnich cenach. • '''Shahpur Jat''': Designerskie butiki oferujące modę fusion, popularne wśród młodych profesjonalistów. • '''Dilli Haat''': Państwowe targowisko rękodzieła, na którym można kupić regionalne tkaniny, kurty i unikatową odzież ręcznie robioną.

=== Tradycyjne tkaniny i szale ===
Pashmina i szale kaszmirskie – dostępne w rządowych sklepach lub sklepach z kaszmirską odzieżą (oryginalne są drogie, a podróbki są w obiegu). Kupuj uważnie.

Tkaniny z nadrukiem w blokach – z Radżastanu i Gudżaratu; etole, dupatty i prześcieradła. Sklepy znajdują się na Chandni Chowk.

Jedwab i bawełna tkana ręcznie – jedwabie Banarasi, ikat i khadi są szeroko sprzedawane w FabIndia, Khadi India i sklepach stanowych (oryginalny jedwab jest bardzo drogi).

=== Przyprawy i herbaty ===
Indie słyną na całym świecie z przypraw i herbat, a Delhi to jedno z najlepszych miejsc, by je kupić. Od starych bazarów przypraw w Starym Delhi po nowoczesne sklepy specjalistyczne, podróżni znajdą tu wszystko, od aromatycznego kardamonu, szafranu i cynamonu, po mieszanki masala chai i wysokiej jakości herbaty Assam i Darjeeling. Przyprawy, herbata i artykuły spożywcze'

Khari Baoli (Stare Delhi) – największy azjatycki targ przypraw, idealny dla miłośników przypraw, suszonych owoców i herbat.

Herbatnie – Wysokiej jakości mieszanki Assam, Darjeeling i masala chai.

=== Elektronika ===
[[Plik:Nehru-1.jpg|250 px|thumb|Nehru Place]]
Jeśli chodzi o komputery i oprogramowanie, najlepszym miejscem jest kompleks targów informatycznych Nehru Place w południowo-wschodnim Delhi, który oferuje interesujące połączenie nowoczesnych technologii i tradycyjnych technik sprzedaży. Można tu znaleźć tani sprzęt, a także oryginalne i pirackie oprogramowanie. Podobne targi znajdują się również w innych częściach Delhi, głównie w dzielnicach zachodnich.

=== Książki ===
Indyjski przemysł książkowy jest ogromny, produkując rocznie około 15 000 książek w języku angielskim i oczywiście znacznie więcej w języku hindi i innych językach ojczystych. Delhi jest centrum tego przemysłu, więc istnieje wiele małych, specjalistycznych księgarni. Książki wydawane lokalnie bywają bardzo tanie, a wiele popularnych tytułów zachodnich jest publikowanych i dostępnych tutaj za ułamek ich pierwotnej ceny.

Zasadniczo dobrymi miejscami do kupowania książek są centrum Delhi (dzielnica '''Daryaganj''' i '''Nai Sarak Bookshop Area'''), a także centra handlowe na południu miasta.

'''Niedzielny Targ Książki Daryaganj''' to pchli targ książek czynny w niedziele od 10:00 do wieczora, oferujący szeroki wybór. Targuj się, aby uzyskać najlepsze ceny.

== Gastronomia ==
[[Plik:JalebiS.jpg|thumbnail|Słodkie ''jalebi'' są bardzo popularne w Delhi]]
Mieszkańcy Delhi narzekają na wiele rzeczy w swoim mieście, ale '''jedzenie''' zadowoli nawet najbardziej wymagających smakoszy. Można tu znaleźć nie tylko jedne z najlepszych indyjskich dań na subkontynencie, ale także coraz więcej znakomitych (choć często drogich) restauracji międzynarodowych oferujących dania z całego świata. Zamawiając, pamiętaj, że Delhi znajduje się około 1000 km od najbliższego oceanu, więc dania wegetariańskie, z kurczakiem i baraniną to strzał w dziesiątkę.

Odwiedź Paranthe Wali Gali na Chandni Chowk. Na tej ulicy znajdują się sklepy, które produkują i sprzedają wyłącznie parathy (nadziewane indyjskie pieczywo). Są one dostępne we wszystkich możliwych smakach i z różnymi nadzieniami, jakie tylko sobie wyobrazisz, w setkach odmian, od gorzkiej tykwy po lody.

Delhi oferuje prawdopodobnie najlepsze '''jedzenie uliczne''' w Indiach. Nie jedz jednak niehigienicznego ani otwartego jedzenia. Jest wiele restauracji oferujących jedzenie uliczne w potencjalnie bardziej higienicznym otoczeniu.

Możesz dołączyć do lokalnych grup smakoszy, którzy regularnie wychodzą, aby spróbować i delektować się nowymi i starymi potrawami, jakie oferuje miasto. Jeśli szukasz w pełni spersonalizowanej wycieczki kulinarnej, stworzonej specjalnie dla Ciebie, to [https://foodtourindelhi.com/ Food Tour In Delhi] będzie dobrym wyborem. Goście mogą odkrywać uliczne jedzenie w Delhi w zabawny i bezpieczny sposób. Ich wycieczki obejmują lokale gastronomiczne, które działają od 50 do 120 lat i serwują jedne z najlepszych ulicznych potraw na świecie. Wycieczki obejmują kręte uliczki Starego Delhi, a także eleganckie, ekskluzywne targi zlokalizowane w całym mieście. Wycieczki kulinarne prowadzone są przez szefów kuchni i ekspertów kulinarnych z bogatym doświadczeniem i oferują takie udogodnienia, jak odbiór i dowóz, nieograniczony dostęp do jedzenia, który obejmuje wszystkie główne rodzaje potraw dostępnych w mieście. Kolejną z najbardziej aktywnych grup jest Food Enthusiasts of Delhi. Organizują oni regularne spacery kulinarne, lepiej znane jako Raids do różnych części i lokali w mieście. Jest to grupa niekomercyjna, którą łączy pasja i miłość do jedzenia.

{{infobox|Chaat|Jeśli masz ochotę na '''chaat''', uliczną przekąskę z północnych Indii, Delhi to idealne miejsce. Podobnie jak hiszpańskie ''tapas'' czy greckie ''mezze'', chaat może obejmować wiele różnych potraw, ale styl delhijski zazwyczaj oznacza smażone w głębokim tłuszczu muszle z ciasta, nadziewane po ugotowaniu ziemniakami, soczewicą lub niemal czymkolwiek innym. Następnie polewa się je jogurtem, chutneyami i mieszanką przypraw ''chaat masala'' i spożywa na świeżo.

Do typowych dań chaat należą paapdi chaat (''mieszanka małych, okrągłych, smażonych i chrupiących kawałków z jogurtem i innymi sosami''), paneer tikka (''kostki twarogu pieczone w piecu tandoor z przyprawami''), pani puri lub golguppa (''małe, okrągłe, puste muszle wypełnione nadzieniem ziemniaczanym i pikantną, słodko-kwaśną mieszanką sosów'').).

[[Image:Haldirams RajKachori.JPG|240px|center]]}}

Najlepszym miejscem na chaat jest '''Bengali Market''' (w pobliżu stacji metra Mandi House) w pobliżu '''Connaught Place''' w centrum miasta. Restauracje są wysokiej jakości, a jedzenie pyszne. Są też bankomaty. Jedną z najbardziej znanych restauracji jest '''Nathu's'''. Ale po naprawdę dobry chaat trzeba się udać do Starego Delhi, a konkretnie do '''Ashok's''' w pobliżu bazaru Chawri. Chociaż znawcy twierdzą, że najlepszy chaat jest przygotowywany na ulicy, większość podróżnych stara się znaleźć złoty środek między higieną a autentycznością.

== Życie nocne ==
Życie nocne w Delhi zmieniło się w ciągu ostatniej dekady. Jest mnóstwo nowoczesnych, kosmopolitycznych miejsc, gdzie można oddzielić się od rupii. W desperackiej próbie utrzymania choć trochę sprawiedliwej proporcji płci, wiele salonów i klubów wprowadziło politykę '''tylko dla par''' (czyli zakaz wstępu dla samotnych mężczyzn lub grup wyłącznie męskich), egzekwowaną z różnym stopniem surowości. Chociaż wszystko powinno być zamknięte do godziny 1:00 w nocy, lokale mogą działać znacznie dłużej.

Kultura kawy w Delhi opiera się głównie na dużych, mocno ujednoliconych sieciach. Dwie najpopularniejsze, '''[https://www.barista.co.in/ Barista]''' i '''[https://www.cafecoffeeday.com/ Cafe Coffee Day]''', można znaleźć w wielu lokalizacjach w mieście, zwłaszcza w okolicach Connaught Place. Na rynku pojawiły się również '''[https://www.costa.co.uk/ Costa Coffee]''' z Wielkiej Brytanii i '''[https://www.starbucks.in/ Starbucks]''' z USA. Listę niezależnych kawiarni można znaleźć w artykułach dotyczących poszczególnych dzielnic.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==
Podane ceny mogą nie uwzględniać podatków do 22,5%, obliczonych na podstawie opublikowanych cen katalogowych – niekoniecznie ceny faktycznie płaconej, która może zostać obniżona. W hotelach w Delhi obowiązuje zakaz palenia.

=== Oszczędnie ===
W Delhi jest wiele niedrogich opcji noclegowych, w cenach od 400 do 2500 rupii. Wiele z nich znajduje się w centrum miasta (Centralne Delhi i [[Nowe Delhi]]), podczas gdy inne są położone dalej na południe, w zamożnych dzielnicach południowych lub w pobliżu lotniska.

=== Umiarkowanie ===
Chroniczny brak wysokiej jakości hoteli w Delhi doprowadził do gwałtownego wzrostu liczby pensjonatów o bardzo zróżnicowanym standardzie i cenie. Nowy, oficjalny program „Delhi Bed and Breakfast” wprowadził również szereg prywatnych pokoi dostępnych w ramach noclegów ze śniadaniem. Pokoje te obejmują zarówno tanie pensjonaty, jak i eleganckie pokoje w najlepszych dzielnicach Delhi.

=== Ekskluzywnie ===
Większość drogich hoteli w Delhi znajduje się w Nowym Delhi, mniej więcej wzdłuż osi między Connaught Square a lotniskiem. Kilka z nich znajduje się dalej na południe i zachód. Ceny w tej kategorii zazwyczaj przekraczają 8000 rupii.

== Kontakt ==
Zasięg telefonii komórkowej w mieście jest doskonały. Trzech głównych operatorów oferuje szeroki wybór pakietów. Wśród nich są Airtel, Vodafone i Jio. Dobrym pomysłem może być zakup telefonu komórkowego i skorzystanie z jednego z tych pakietów przedpłaconych, aby móc korzystać z internetu w mieście.

Numery telefonów w Delhi zaczynają się od 011, po którym zazwyczaj następuje osiem cyfr. Aby zadzwonić do Delhi spoza Indii, należy wybrać prefiks międzynarodowy swojego kraju, a następnie indyjski kod kraju 91. Aby zadzwonić pod numer telefonu stacjonarnego z telefonu komórkowego, należy dodać 011 przed numerem.

=== Numery alarmowe w Delhi ===
Oto numery alarmowe w Delhi:

* '''Policja''', ☏ 100. edit
* '''Straż Pożarna''', ☏ 101. edit
* '''Pogotowie ratunkowe''', ☏ 102. lub zadzwoń do najbliższego szpitala
* '''Infolinia dla kobiet''', ☏ 1091.

== Bezpieczeństwo ==
[[Plik:Night view of Old Delhi, from Jama Masjid.jpg|thumb|Delhi nocą]]
Wiele osób podróżujących do Indii po raz pierwszy pada ofiarą oszustów i naganiaczy, a niestety w Delhi jest ich mnóstwo. Uważaj na osoby, które próbują Ci pomóc, udzielając nieproszonych wskazówek lub porad dotyczących podróży. Nie polegaj ślepo na radach taksówkarzy i kierowców samochodów. Jeśli jesteś w Indiach po raz pierwszy, nie przyznawaj się do tego otwarcie, ponieważ narazisz się na naganiaczy.

Delhi jest jednym z trzech najniebezpieczniejszych miast dla kobiet w Indiach. Jest uważane za „światową stolicę gwałtów”. W niektórych rejonach nierzadko spotyka się z lubieżnymi uwagami, a nawet z dotknięciem fizycznym. Jeśli przylatujesz do Delhi w nocy, zostań w poczekalni na lotnisku lub w dobrze oświetlonych miejscach do świtu, jeśli to Twoja pierwsza podróż do Delhi i jeśli nie zarezerwowałeś hotelu. Staraj się unikać samotnych spacerów po ulicach bez tłumów po zachodzie słońca i zachowaj ostrożność, wynajmując taksówkę nocą. Ubierz się konserwatywnie (najlepiej w indyjskie ubrania, aby wtopić się w tłum). Naucz się krzyczeć i rozważ noszenie przy sobie gazu pieprzowego.

Noś gotówkę, paszport i karty w bezpiecznym pasie na pieniądze, mając w portfelu lub innym dostępnym miejscu wystarczająco gotówki na kilka godzin. Niektórzy zalecają noszenie portfela jednorazowego użytku z kilkoma dziesięciorupiowymi banknotami w widocznym miejscu, takim jak kieszeń biodrowa, jako przynętę dla wszechobecnych kieszonkowców w Delhi.

Wiadomo, że kilka agencji turystycznych oszukuje turystów, na przykład zmieniając ich plany podróży lub pobierając od nich dodatkowe prowizje i opłaty. Najlepszym sposobem na zdobycie biletów kolejowych jest skorzystanie ze strony internetowej Indian Railways. W przypadku problemów z rezerwacją online – strona Indian Railways jest zawodna – bilety można kupić osobiście. Najlepiej zrobić to w Centrum Informacji Turystycznej, które znajduje się w węzłach komunikacyjnych. Zachowaj szczególną ostrożność, ponieważ wokół dworca kolejowego krąży wielu oszustów, którzy szukają osób pieszych i nieznajomych, które „pomogą” Ci znaleźć „kasę biletową dla cudzoziemców”, zazwyczaj znajdującą się w niepozornym budynku kilka przecznic od dworca kolejowego. Tam naliczą Ci opłatę i będą namawiać do zapisania się na przejazdy, wycieczki itp. W razie wątpliwości sprawdź opinie o centrum informacji turystycznej, w którym się znajdujesz (na przykład w Mapach Google). Niektórzy oszuści będą stać przy wejściu na dworzec i fizycznie blokować Ci wejście, żądając okazania biletów (nie wspominając o tym, że musisz wejść na dworzec, żeby je kupić!). Pamiętaj – wejście na dowolny dworzec kolejowy powinno być możliwe po przejściu przez bramkę wykrywającą metal. Nikt nie sprawdzi Twoich biletów przed wejściem do pociągu (aby kontrolować tłok na stacjach, wiele stacji kolejowych może wymagać zakupu biletu peronowego (zwykle kosztuje 10-20 rupii), jeśli jesteś tylko na wakacjach i nie masz przy sobie biletu kolejowego).

Powinieneś również zarezerwować bilety lotnicze online, ponieważ wszystkie linie lotnicze oferują internetowe systemy rezerwacji. W przeciwnym razie przygotuj się na spędzenie dobrej godziny na przeglądaniu opłat pobieranych przez agencję turystyczną.

Jeśli przylatujesz późno w nocy na lotnisko lub dworzec kolejowy, zachowaj szczególną ostrożność przed taksówkarzami, którzy próbują oszukać zmęczonych i nieprzygotowanych turystów. Częstym oszustwem jest zawiezienie Cię do części miasta, w której trwają roboty drogowe lub jest blokada, i poinformowanie Cię, że droga do Twojego hotelu jest zablokowana i nie można tam dojechać. Następnie zaproponują Ci odwiezienie do innego hotelu, gdzie otrzymują prowizję za przyprowadzenie klientów. Mogą Cię najpierw zawieźć do kilku hoteli, z których wszystkie będą informować o zapełnieniu miejsc, aby zwiększyć Twoją desperację i skłonić do płacenia więcej. Odnotowano doniesienia również przyprowadzanie turystów do „agenta podróży”, który będzie udawał, że dzwoni do zarezerwowanego hotelu, aby potwierdzić, że droga jest zablokowana lub że hotel jest przepełniony i nie ma wolnych pokoi. Jeśli dałeś do zrozumienia, że ​​zatrzymujesz się w Delhi tylko na noc, mogą również próbować przekonać Cię, że nigdzie nie ma wolnych pokoi hotelowych i zaoferować Ci bardzo drogi prywatny przejazd samochodem do następnego celu. Może to być bardzo mylące i męczące, jeśli właśnie wróciłeś z długiego lotu i nie wyspałeś się.

Jeśli przylatujesz po północy, zdecydowanie zaleca się zatem wcześniejszą rezerwację noclegu i zorganizowanie odbioru z lotniska lub dworca do hotelu, a przynajmniej posiadanie przy sobie numeru telefonu, aby w razie zgubienia się lub znalezienia się w trudnej sytuacji mieć do kogo zadzwonić.

Praktycznie każdy, kto ma do czynienia z Twoimi pieniędzmi w Delhi, spróbuje Cię oszukać na reszcie — włącznie z urzędnikami w policyjnym kiosku taksówkowym na lotnisku oraz sprzedawcami biletów w zabytkach i muzeach. W takiej sytuacji to będzie Twoje słowo przeciwko ich słowu, więc jedyną ochroną jest po prostu nie potrzebować reszty. Naucz się jak najszybciej rozpoznawać nominały pieniędzy. Odlicz najmniejszą możliwą kwotę, która jest co najmniej równa cenie, jaką musisz zapłacić. Jeśli twierdzą, że nie zapłaciłeś tego, co faktycznie zapłaciłeś — spisz te pieniądze na straty, odejdź i idź gdzie indziej.

=== Policja Delhi ===
Policja Delhi to jednostka licząca 70 000 funkcjonariuszy, obsługująca region stołeczny. Chociaż niektórzy funkcjonariusze są uczciwi i pomocni, inni mogą być skorumpowani i nieudolni.

Aby uzyskać pomoc policyjną w nagłych wypadkach, zadzwoń pod numer '''100'''.

Pojazdy policyjne (tzw. furgonetki PCR) są zaparkowane na prawie każdym większym skrzyżowaniu.

W sytuacjach nienagłych lub w celu zgłoszenia przestępstwa należy udać się na najbliższy posterunek policji.

=== Zdrowie ===
Lato rozpoczyna się na początku kwietnia i trwa do końca czerwca, a szczyt upałów przypada na maj. Pod koniec kwietnia lub na początku maja temperatury regularnie przekraczają 40°C (104°F), co oznacza, że ​​odpowiednie nawodnienie organizmu jest niezwykle ważne. Latem należy dbać o odpowiednią higienę, aby uniknąć udaru cieplnego. Pij dużo wody – około 3 litrów dziennie – szczególnie latem. Pamiętaj, że woda jest prawie zawsze wytwarzana metodą odwróconej osmozy (RO). Oznacza to, że jest zbliżona do wody destylowanej i warto dodać do niej roztwory ORS/WHO.

Zima nadchodzi do Delhi pod koniec listopada lub na początku grudnia i trwa do połowy lutego. Zimą mogą występować okresowe mgły; w szczególnie mgliste dni widoczność po drugiej stronie ulicy może być ograniczona. Jeśli przylatujesz lub odlatujesz z Delhi zimą, pamiętaj o opóźnieniach lotów spowodowanych mgłą.

Pij wyłącznie wodę butelkowaną z paczkowanych butelek, aby uniknąć chorób związanych z wodą. Trzymanie się świeżo przygotowanego i dobrze ugotowanego jedzenia zmniejszy ryzyko wystąpienia „brzucha z Delhi”.

Delhi jest jednym z najbardziej zanieczyszczonych miast na świecie, a poziom zanieczyszczenia często mieści się w zakresie „słaby”, „poważny” lub „niebezpieczny”. [https://www.iqair.com/india/delhi Śledź dane] dotyczące jakości powietrza i rozważ noszenie maski chirurgicznej lub innej zatwierdzonej maski N95/N99, szczególnie jeśli spędzasz dłuższy czas w Delhi lub północnych Indiach.

== Informacje turystyczne ==
'''Przerwy w dostawie prądu''' i '''niedobory wody''' są w Delhi częste, często występują kilka razy dziennie, a lata bywają szczególnie dotkliwe. Lepsze hotele oferują zbiorniki na wodę i generatory, aby złagodzić niedogodności, ale warto mieć pod ręką latarkę w nocy i nie marnować zbyt dużo wody.

* '''Pranie''' jest oferowane w większości hoteli, nawet w tanich obiektach. Jeśli wolisz zaoszczędzić pieniądze i zrobić to samodzielnie, w prawie każdej łazience znajdują się wiadra – ale najpierw dobrze je umyj.
* '''Ćwiczenia''' na świeżym powietrzu nie są zalecane ze względu na poziom zanieczyszczenia, a pływanie w rzekach również nie jest wskazane. Zamiast tego, poszukaj hotelu z siłownią lub basenem, ponieważ wiele z nich oferuje karnety całodniowe. Zawsze możesz spróbować porannego lub wieczornego spaceru po parkach.

=== Ambasady i Wysokie Komisje ===
* [[Plik:Flag of Afghanistan.svg|20px]] '''Afganistan''', 5/50 F Shantipath, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 2687 5439, +91 11 2410 0412, +91 11 2687 1326 (sekcja wizowa), newdelhi.hotline@mfa.af. Alternatywna strona internetowa. 
* [[Plik:Flag of Algeria.svg|20px]] '''Algieria''', 2/2, Shanti Niketan, Nowe Delhi-110 021, ☏ +91 11 2411-7585, +91 11 2411-8586, faks: +91 11 2411-7590, contact@algerianembassy.co.in. 
* [[Plik:Flag of Angola.svg|20px]] '''Angola''', 5, Poorvi Marg Vasant Vihar, Vasant Vihar, ☏ +91 11 2614-6195, +91 11 2614-6197, faks: +91 11 2614-6184, xietuang@del2.vsnl.net.in. 
* [[Plik:Flag of Australia.svg|20px]] '''Australia''', 1/50 G Shantipath, Chanakyapuri, ☏ +91 11 4139 9900. Pn.-pt. 8:30–13:00 i 14:00–17:00. Wysoka Komisja jest również akredytowana przy [[Bhutan]]ie. 
* [[Plik:Flag of Bangladesh.svg|20px]] '''Bangladesz''', EP-39, Dr. S. RadhaKrishnan Marg, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 2412 13 (wew. 89-94), +91 11 2412 1392. 
* [[Plik:Flag of Belgium.svg|20px]] '''Belgia''', 50-N, Shanti Path, Chanakyapuri, 110021. 
* [[Plik:Flag of Bhutan.svg|20px]] '''Bhutan''', EP-4, Chandragupta Marg, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91-11-2688-9230, +91-11-2688-9809, faks: +91 11 2687-6710, myandelhi@gmail.com. ]
* [[Plik:Flag of Brunei.svg|20px]] '''Brunei''', August Kranti Marg. 
* [[Plik:Flag of Cambodia.svg|20px]] '''Kambodża''', Outer Ring Road, 110017, New Delhi. 
* [[Plik:Flag of Canada.svg|20px]] '''Kanada''', 7/8 Shantipath, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 4178 2000, faks: +91 11 4178 2020, delhi@international.gc.ca. Pon.-Czw. 8:30-17:30, Pt. 8:30-13:00. 
* [[Plik:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] '''Chiny''', 50 D Shantipath, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 688 9028, +91 11 2611 2345. 
* [[Plik:Flag of Czech Republic.svg|20px]] '''Czechy''', 50, Nyaya Marg, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 2415 5200, newdelhi@embassy.mzv.cz. Pn-Pt 9-11. 
* [[Plik:Flag of Egypt.svg|20px]] '''Egipt''', 1/50M, Niti Marg, Chanakyapuri, ☏ +91 11 2611 4096, +91 11 2611 4097, india_emb@mfa.gov.eg. Pn-Pt 9-11.
* [[Plik:Flag of Finland.svg|20px]] '''Finlandia''', E-3, Nyaya Marg, Chanakyapuri, ☏ +91 11 4149 7500, +91 11 4149 7570 (sekcja wizowa), faks: +91 11 4149 7555, +91 11 4149 7559 (sekcja wizowa), sanomat.nde@formin.fi. Od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-12:00. Ambasada jest również akredytowana w [[Bangladesz]]u.
* [[Plik:Flag of France.svg|20px]] '''Francja''', 2/50-E Shantipath, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 4319-6100, faks: +91 11 4319-6119, info_visa_delhi@ambafrance-in.org. 
* [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] '''Niemcy''', 6/50-G, Shantipath, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 4419 9199, faks: +91 11 2687 3117. 
* [[Plik:Flag of Greece.svg|20px]] '''Grecja''', EP-32, Dr S. Radhakrishnan Marg, Chanakyapuri, ☏ +91 11 26880700-4, +91 96 5461 6196 (Nagłe wypadki), faks: +91 11 2688 8010, gremb.del@mfa.gr. 
* [[Plik:Flag of Indonesia.svg|20px]] '''Indonezja''', 50-A Kautilya Marg, Chanakyapuri, ☏ +91 11 2611-8642 (/43/44), faks: +91 11 26874402 (Zapytania ogólne), newdelhi.kbri@kemlu.go.id. )
* [[Plik:Flag of Iran.svg|20px]] '''Iran'''. Pn-Pt 9:30-13:00. 
* [[Plik:Flag of Ireland.svg|20px]] '''Irlandia''', C17, Malcha Marg, Chanakyapuri, ☏ +91 11 4940 3200, faks: +91 11 4059 1898. 
* [[Plik:Flag of Israel.svg|20px]] '''Izrael''', 3, Doktor Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam Marg, 110011, ☏ +91 11 3041 4500. 
* [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] '''Włochy''', 50E, Chandra Gupta Marg, Chanakyapuri, ☏ +91 11 2611 4355, faks: +91 11 2687 3889, ambasciata.newdelhi@esteri.it. Pon.-Czw. 9:00-13:00, 14:00-18:00, Pt. 9:00-13:00.
* [[Plik:Flag of Japan.svg|20px]] '''Japonia''', 4 i 5, 50-G Shantipath, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 2687 6581, +91 11 2687 6564, faks: +91 11-2688-5587, jpembjic@nd.mofa.go.jp. Pon.-Pt. 9:00-13:00, 14:00-17:30. Alternatywna strona internetowa. 
* [[Plik:Flag of North Macedonia.svg|20px]] '''Macedonia Północna''', Hauz Khaz Enclave K 80 A, ☏ +91 11 4614 2603, faks: +91 11 4614 2604, delhi@mfa.gov.mk.
* [[Plik:Flag of Malaysia.svg|20px]] '''Malezja''', 50-M, Satya Marg, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 2415 9300. 
* [[Plik:Flag of Maldives.svg|20px]] '''Malediwy''', C-31, Anand Niketan, Nowe Delhi, ☏ +91 11 4143-5701, faks: +91-11-4143-5709. 
* [[Plik:Flag of Mexico.svg|20px]] Meksyk, C, Anand Niketan, 8, Benito Juarez Marg, Blok C, Anand Niketan, ☏ +91 11 2411 7180. 
* [[Plik:Flag of Mongolia.svg|20px]] '''Mongolia''', 34, Arcybiskup Macarios Marg, ☏ +91 11 2463 1728, faks: +91 11-2463 3240, mongemb@vsnl.net. 
* [[Plik:Flag of Myanmar.svg|20px]] '''Mjanma''', 3/50F, Nyaya Marg, Chanakyapuri (''Jeśli do ambasady dojeżdżasz transportem publicznym, autobus linii 604 odjeżdża z przystanku PALTKA KENDRA, który znajduje się naprzeciwko hotelu The Park New Delhi, między atrakcją Jantar Mantar a Bankiem Baroda. Ten przystanek autobusowy znajduje się również na Sansad Marg, około 400 m na północny wschód od State Bank of India. W zależności od natężenia ruchu, autobus linii 604 dotrze do przystanku w pobliżu ambasady Myanmaru w około 30 minut. Autobus 604 zatrzymuje się na przystanku na Shanti Path, około 75 m na północ od ronda Shanti Path i Panchsheel Marg. Z tego przystanku do ambasady można dojść pieszo w 10 minut. Biuro wniosków wizowych znajduje się przy wejściu do ambasady na Nyaya Marg, dwie przecznice na południe od Panchsheel Marg i jedną blok na zachód od Shanti Path.''), ☏ +91 11 2467-8822, +91 11 2467-8823, faks: +91 11 2467-8824, myandelhi@gmail.com. Czas składania wniosków wizowych to 10-11 rano. Odbiór wizy jest następnego dnia o 16:00. Aby zapłacić za wizę, musisz zapłacić przekazem bankowym w rupiach indyjskich (₹2,800) — ambasada nie przyjmuje gotówki. Jeśli masz wszystkie inne wymagane dokumenty, uzyskanie przekazu bankowego przed udaniem się do ambasady zaoszczędzi Ci dodatkowej podróży. Przekaz bankowy musi być wystawiony na „EMBASSY OF THE REPUBLIC OF THE UNION OF MYANMAR”. Zapłatę gotówką za przekaz bankowy można dokonać w głównym oddziale State Bank of India (SBI). Główny oddział SBI znajduje się przy Sansad Marg, pomiędzy Jay Singh Marg a Ashoka Road (Patel Chowk). Mniejsze oddziały banku SBI nie realizują przelewów bankowych w celu wypłaty gotówki. Podobnie jak inne banki.
* [[Plik:Flag of Nepal.svg|20px]] '''Nepal''', Bara Khamba Rd, 110001, ☏ +91 11 332 9969, +91 11 23476200. 
* [[Plik:Flag of the Netherlands.svg|20px]] '''Holandia''', 6/50 F, Shantipath, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 1124197600, faks: +91 1124197710, nde@minbuza.nl. Pn.-pt. 9:00-17:00. Trasa OSM: Trasa Apple Maps (wersja beta), 
* [[Plik:Flag of New Zealand.svg|20px]] '''Nowa Zelandia''', Sir Edmund Hillary Marg, ☏ +91 11 4688 3170.
* [[Plik:Flag of Norway.svg|20px]] '''Norwegia''', 50-C, Shantipath, Chanakyapur, ☏ +91 11 4136 3200.
* [[Plik:Flag of Pakistan.svg|20px]] '''Pakistan''', 2/50 G Shantipath, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 467 6004, +91 11 26110601. 
* [[Plik:Flag of Palestine.svg|20px]] '''Palestyna''', Jesus &amp; Mary Marg, ☏ +91 241 080 6263. 
* [[Plik:Flag of Paraguay.svg|20px]] '''Paragwaj''', ☏ +91 11 42705671, faks: +91 11 42705672. Oficjalne od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-17:00, konsularne i dla odwiedzających w godzinach 10:00-13:00. 
* [[Plik:Flag of Peru.svg|20px]] '''Peru''', D-2/5, Blok D, Vasant Vihar, ☏ +91 11 4616 3333.
* [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] '''Polska''', Ambasada RP, 50-M Shantipath, Chanakyapuri, New Delhi, ☏ +91 11 414 96 904, +91 11 414 96 992, +91 11 414 96 975, newdelhi.amb.wk@msz.gov.pl. 8:15-16:15. 
* [[Plik:Flag of Romania.svg|20px]] '''Rumunia''', D 6/6, Vasant Vihar, ☏ +91 11 26140447, faks: +91 11 26140611, newdelhi@mae.ro. Działa również jako ambasada Rumunii dla [[Bangladesz]]u, [[Bhutan]]u i [[Nepal]]u.
* [[Plik:Flag of Rwanda.svg|20px]] '''Rosja''', Shantipath, Chanakyapuri, ☏ +91 112611 0560, faks: +91 11 2687 6823, indconru@gmail.com. 
* [[Plik:Flag of Romania.svg|20px]] '''Rwanda''', 41, Paschimi Marg Vasant Vihar, ☏ +91 11 2866 1604, faks: +91 11 2866 1605, rwanda@spectranet.com. 
* [[Plik:Flag of Singapore.svg|20px]] '''Singapur''', E-6, Chandragupta Marg, 110021, ☏ +91 11 4600 0800, singhc_del@mfa.sg. 
* [[Plik:Flag of Slovakia.svg|20px]] Słowacja, 50-M, Niti Marg, ☏ +91 11 2688 9071. 
* [[Plik:Flag of South Africa.svg|20px]] '''Republika Południowej Afryki''', B-18, Vasant Marg, Blok B, Vasant Vihar, ☏ +91 11 2614 9411. 
* [[Plik:Flag of South Korea.svg|20px]] '''Korea Południowa''', 9, Chandragupta Marg, 110021, ☏ +91 11 4200 7000. 
* [[Plik:Flag of Spain.svg|20px]] '''Hiszpania''', 12, Prithviraj Road, ☏ +91 11 4129 3000, emb.nuevadelhi@maec.es.
* [[Plik:Flag of Sri Lanka.svg|20px]] '''Sri Lanka''', 27, Kautilya Marg, Chanakyapuri, ☏ +91 11 2301-0201, faks: +91 11 2379-3604, lankacomnd@gmail.com. Wysoka Komisja jest również akredytowana przy [[Bhutan]]ie.
* [[Plik:Flag of Sweden.svg|20px]] '''Szwecja''', 4-5, Nyaya Marg, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 44197100.
* [[Plik:Flag_of_Switzerland_(Pantone).svg|20px]] '''Szwajcaria''', Nyaya Marg, 110 021, New Delhi, ☏ +91 11 4995 9500. Dojazd OSM Dojazd Apple Maps (wersja beta) Dojazd Google Maps edytuj
* [[Plik:Flag of Turkey.svg|20px]] '''Turcja''', 50-N, Nyaya Marg, Chanakyapuri, ☏ +91 11 2688 9053. 
* [[Plik:Flag of the United Arab Emirates.svg|20px]] '''Zjednoczone Emiraty Arabskie''', EP 12, Chandragupta Marg, 110021, ☏ +91 11 26111111. 
* [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] '''Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej''', Shantipath, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 2419 2100, faks: +91 11 2419 2491, web.newdelhi@fco.gov.uk. 9:00-17:00.
* [[Plik:Flag of the United States.svg|20px]] '''Stany Zjednoczone Ameryki''', Shantipath, Chanakyapuri, 110021, ☏ +91 11 2419 8000, faks: +91 11 2419 0017, ndwebmail@state.gov.

== Gdzie dalej ==
Delhi jest ważnym międzynarodowym węzłem komunikacyjnym dla pociągów, samolotów i autobusów, a także doskonałym punktem przesiadkowym do połączeń krajowych w Indiach. To także doskonała baza wypadowa do zwiedzania słynnych górskich stacji.

* '''[[Agra]]''' i '''Tadż Mahal''' oddalone są o 3-6 godzin jazdy samochodem lub 2-5 godzin pociągiem w jedną stronę. Drogą lądową do Tadż Mahal można dotrzeć z Delhi w 3 godziny autostradą Yamuna Expressway. Zarezerwuj bilety na wagony z miejscami siedzącymi z dużym wyprzedzeniem i poszukaj miejsc zarezerwowanych specjalnie dla turystów. Możesz również wynająć samochód z kierowcą na cały dzień, a koszt podróży w obie strony nie powinien przekroczyć 5000 rupii (jeśli nie mniej). Tadż Mahal jest zamknięty w piątki.
* '''[[Park Narodowy Bandhavgarh]]''' i '''Fort Bandhavgarh''' to rezerwaty tygrysów w stanie [[Madhya Pradesh]]. Jest to projekt ochrony tygrysów i charakteryzuje się największym zagęszczeniem populacji w Indiach.
* '''[[Char Dham]]''' – Delhi to punkt wyjścia dla słynnych ośrodków pielgrzymkowych: Badrinath (siedziba Wisznu), Kedarnath (siedziba Śiwy), Gangothri i Yamunothri (źródło świętych rzek, odpowiednio Gangesu i Jamuny).
* '''[[Park Narodowy Corbetta]]''', pierwszy park narodowy w kraju, znajduje się około 5 godzin jazdy od Delhi.
* '''[[Dharamsala]]''', siedziba rządu Dalajlamy na uchodźstwie, znajduje się 10-12 godzin na północ. Bilety można kupić w biurach turystycznych Main Bazaar, w tybetańskiej osadzie Majnu ka Tilla lub w I.S.B.T.
* '''[[Gurgaon]]''' (Gurugram), południowe przedmieścia Delhi, oddalone są o godzinę jazdy samochodem lub metrem.
* Do '''[[Jaipur]]u''' i '''[[Radżastan]]u''' można dotrzeć samolotem lub nocnym pociągiem.
* Święte miasta '''[[Haridwar]]''' i '''[[Rishikesh]]''', u podnóża [[Himalaje|Himalajów]], oddalone są o 5-6 godzin jazdy autobusem lub pociągiem.
* '''[[Lahaur]]''', w sąsiednim [[Pakistan]]ie, również szczyci się architekturą z czasów Mogołów i jest połączony autobusem Delhi-Lahaur lub pociągiem Samjhauta Express.
* Do '''[[Katmandu]]''', w sąsiednim [[Nepal]]u, można dojechać autobusem w około 36 godzin lub dłużej (ale wygodniej) pociągiem i autokarem.
* Można też pojechać '''Maharajas' Express''', luksusowym pociągiem kursującym między Delhi a '''[[Mumbaj]]em'''.
* '''[[Mussoorie]]''' – jedna z pierwotnych brytyjskich górskich stacji w Indiach; znana również jako ''Królowa Wzgórz''.
* '''[[Nainital]]''' – kolejna piękna górska stacja w górach Kumaon z majestatycznym jeziorem Naini.
* '''[[Shimla]]''' – letnia stolica Indii Brytyjskich, obecnie stolica stanu [[Himachal Pradesh]]. Oferuje wiele malowniczych i historycznych miejsc i znajduje się około 8 godzin jazdy samochodem lub 10 godzin autobusem. Bezpośredni lot z Delhi do Shimla trwa zaledwie 1 godzinę.

{{przewodnik}}
{{geo|28.6377|77.2058|zoom=12}}
{{Jest w|Północne Indie}}

[[Kategoria:Indie]]</text>
      <sha1>j6vpd5mstztt25dh3utdddozhph7h7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipodróże:Pomoc</title>
    <ns>4</ns>
    <id>465</id>
    <revision>
      <id>158984</id>
      <parentid>151422</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Specjalna:Błędy składniowe|LintErrors]]: drobne poprawki</comment>
      <origin>158984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4103" sha1="1zpqjt3d7ij09ztfjxcbmnluuk1mipy" xml:space="preserve">&lt;!-- HEADER --&gt;
&lt;div id=&quot;main-page-header&quot; class=&quot;wikiglob&quot; style=&quot;
     height: 100%;
     min-width: 350px;
     border: 1px #C5C5C5 solid;
     border-radius: .5em;
    -moz-border-radius: .5em;
    -webkit-border-radius: .5em;
     padding: 5px 15px 5px 15px;
     background-repeat: no-repeat;
     background-position: -15px -15px;
     overflow: hidden;
     vertical-align: top;
     line-height: 2em;
     font-size: 14px;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     width: 100%;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: right;
     width: 100%;
     text-align: center;
&quot;&gt;&lt;p style=&quot;font-variant: small-caps; text-align: center; margin-top: 0; margin-bottom:.2em; font-size:20px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#4F4F4F;&quot;&gt;'''kim jesteśmy?'''&lt;br /&gt;'''jaki jest nasz cel?'''&lt;br /&gt;'''jak możesz pomóc?'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Na tej stronie znajdziesz odpowiedź zarówno na powyższe pytania, jak i na wiele innych kwestii. Przeczytaj uważnie poniższe zasady, zalecenia oraz informacje. Pamiętaj, że dopiero się rozwijamy i potrzebujemy TWOJEJ pomocy!&lt;/small&gt;
&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

__BEZSPISU__
&lt;div id=&quot;main-page-content&quot; style=&quot;
     margin-bottom:10px;
     width:100%;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     margin-top: 10px;
     margin-right: 1%;
     height: 100%;
     width: 49%;
     background-color: transparent;
     overflow-x: hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     border: 1px solid #a7d7f9;
    -moz-border-radius: 10px;
    -webkit-border-radius: 10px;
     border-radius: 10px;
     background-color: white;
     padding: 5px 5px 5px 0px;
&quot;&gt;
{{Box
 |tytuł = Główne informacje
 |ikona = Information icon4.svg
 |treść = [[Wikipodróże:O Wikipodróżach|O Wikipodróżach]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Informacje dla nowicjuszy|Dla nowicjuszy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Informacje dla wikipedystów|Dla wikipedystów]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:FAQ|FAQ]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Jak...
 |ikona = Ambox blue question.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Jak mogę pomóc|Jak mogę pomóc?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak utworzyć konto użytkownika|Jak utworzyć konto użytkownika?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak utworzyć nową stronę|Jak utworzyć nową stronę?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak zmienić nazwę strony|Jak zmienić nazwę strony?]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Zasady i zalecenia
 |ikona = Question book-4.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Śmiało edytuj|Śmiało edytuj]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Turysta jest najważniejszy|Turysta jest najważniejszy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Konsensus|Konsensus]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Bądź fair|Bądź fair]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Kategoryzacja|Kategoryzacja]]
&lt;div style=&quot;float:right&quot;&gt;''[[Wikipodróże:Zasady|Więcej o zasadach...]]''&lt;/div&gt;
 |id    = mp-dyk
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     margin-top: 10px;
     margin-right: 1%;
     height: 100%;
     width: 49%;
     background-color: transparent;
     overflow-x: hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     border: 1px solid #a7d7f9;
    -moz-border-radius: 10px;
    -webkit-border-radius: 10px;
     border-radius: 10px;
     background-color: white;
     padding: 5px 5px 5px 0px;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
{{Box
 |tytuł = Edytowanie
 |ikona = Gnome-colors-alacarte.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Co zasługuje na odrębny artykuł|Co zasługuje na odrębny artykuł?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Niepożądane edycje|Niepożądane edycje]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Tworzenie haseł|Tworzenie haseł]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Nazwa strony|Nazwa strony]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Nawigacja okruszkowa|Nawigacja okruszkowa]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Linki|Linki]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Magiczne słowa|Magiczne słowa]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Zadania|Bieżące zadania]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Społeczność i komunikacja
 |ikona = Crystal Clear app kdmconfig.png
 |treść = [[Wikipodróże:Pub podróżnika|Pub podróżnika]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Komunikacja|Komunikacja]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Kontakt|Kontakt]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Użytkownicy|Użytkownicy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Zatwierdzeni użytkownicy|Zatwierdzeni użytkownicy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Administratorzy|Administratorzy]]
 |id    = mp-dyk
}}

[[Kategoria:Pomoc| ]]</text>
      <sha1>1zpqjt3d7ij09ztfjxcbmnluuk1mipy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158985</id>
      <parentid>158984</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Specjalna:Błędy składniowe|LintErrors]]: drobne poprawki</comment>
      <origin>158985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4108" sha1="kkgyuoyvh2tzfemhs644msd11j6q6sr" xml:space="preserve">&lt;!-- HEADER --&gt;
&lt;div id=&quot;main-page-header&quot; class=&quot;wikiglob&quot; style=&quot;
     height: 100%;
     min-width: 350px;
     border: 1px #C5C5C5 solid;
     border-radius: .5em;
    -moz-border-radius: .5em;
    -webkit-border-radius: .5em;
     padding: 5px 15px 5px 15px;
     background-repeat: no-repeat;
     background-position: -15px -15px;
     overflow: hidden;
     vertical-align: top;
     line-height: 2em;
     font-size: 14px;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     width: 100%;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: right;
     width: 100%;
     text-align: center;
&quot;&gt;&lt;p style=&quot;font-variant: small-caps; text-align: center; margin-top: 0; margin-bottom:.2em; font-size:20px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#4F4F4F;&quot;&gt;'''kim jesteśmy?'''&lt;br /&gt;'''jaki jest nasz cel?'''&lt;br /&gt;'''jak możesz pomóc?'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Na tej stronie znajdziesz odpowiedź zarówno na powyższe pytania, jak i na wiele innych kwestii. Przeczytaj uważnie poniższe zasady, zalecenia oraz informacje. Pamiętaj, że dopiero się rozwijamy i potrzebujemy TWOJEJ pomocy!&lt;/small&gt;
&lt;/span&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;

__BEZSPISU__
&lt;div id=&quot;main-page-content&quot; style=&quot;
     margin-bottom:10px;
     width:100%;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     margin-top: 10px;
     margin-right: 1%;
     height: 100%;
     width: 49%;
     background-color: transparent;
     overflow-x: hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     border: 1px solid #a7d7f9;
    -moz-border-radius: 10px;
    -webkit-border-radius: 10px;
     border-radius: 10px;
     background-color: white;
     padding: 5px 5px 5px 0px;
&quot;&gt;
{{Box
 |tytuł = Główne informacje
 |ikona = Information icon4.svg
 |treść = [[Wikipodróże:O Wikipodróżach|O Wikipodróżach]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Informacje dla nowicjuszy|Dla nowicjuszy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Informacje dla wikipedystów|Dla wikipedystów]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:FAQ|FAQ]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Jak...
 |ikona = Ambox blue question.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Jak mogę pomóc|Jak mogę pomóc?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak utworzyć konto użytkownika|Jak utworzyć konto użytkownika?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak utworzyć nową stronę|Jak utworzyć nową stronę?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak zmienić nazwę strony|Jak zmienić nazwę strony?]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Zasady i zalecenia
 |ikona = Question book-4.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Śmiało edytuj|Śmiało edytuj]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Turysta jest najważniejszy|Turysta jest najważniejszy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Konsensus|Konsensus]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Bądź fair|Bądź fair]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Kategoryzacja|Kategoryzacja]]
&lt;div style=&quot;float:right&quot;&gt;''[[Wikipodróże:Zasady|Więcej o zasadach...]]''&lt;/div&gt;
 |id    = mp-dyk
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     margin-top: 10px;
     margin-right: 1%;
     height: 100%;
     width: 49%;
     background-color: transparent;
     overflow-x: hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     border: 1px solid #a7d7f9;
    -moz-border-radius: 10px;
    -webkit-border-radius: 10px;
     border-radius: 10px;
     background-color: white;
     padding: 5px 5px 5px 0px;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
{{Box
 |tytuł = Edytowanie
 |ikona = Gnome-colors-alacarte.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Co zasługuje na odrębny artykuł|Co zasługuje na odrębny artykuł?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Niepożądane edycje|Niepożądane edycje]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Tworzenie haseł|Tworzenie haseł]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Nazwa strony|Nazwa strony]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Nawigacja okruszkowa|Nawigacja okruszkowa]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Linki|Linki]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Magiczne słowa|Magiczne słowa]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Zadania|Bieżące zadania]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Społeczność i komunikacja
 |ikona = Crystal Clear app kdmconfig.png
 |treść = [[Wikipodróże:Pub podróżnika|Pub podróżnika]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Komunikacja|Komunikacja]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Kontakt|Kontakt]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Użytkownicy|Użytkownicy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Zatwierdzeni użytkownicy|Zatwierdzeni użytkownicy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Administratorzy|Administratorzy]]
 |id    = mp-dyk
}}

[[Kategoria:Pomoc| ]]</text>
      <sha1>kkgyuoyvh2tzfemhs644msd11j6q6sr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158986</id>
      <parentid>158985</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Specjalna:Błędy składniowe|LintErrors]]: drobne poprawki</comment>
      <origin>158986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4115" sha1="088t9r80mvip64v5i951ycisrold8jg" xml:space="preserve">&lt;!-- HEADER --&gt;
&lt;div id=&quot;main-page-header&quot; class=&quot;wikiglob&quot; style=&quot;
     height: 100%;
     min-width: 350px;
     border: 1px #C5C5C5 solid;
     border-radius: .5em;
    -moz-border-radius: .5em;
    -webkit-border-radius: .5em;
     padding: 5px 15px 5px 15px;
     background-repeat: no-repeat;
     background-position: -15px -15px;
     overflow: hidden;
     vertical-align: top;
     line-height: 2em;
     font-size: 14px;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     width: 100%;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: right;
     width: 100%;
     text-align: center;
&quot;&gt;&lt;p style=&quot;font-variant: small-caps; text-align: center; margin-top: 0; margin-bottom:.2em; font-size:20px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#4F4F4F;&quot;&gt;'''kim jesteśmy?'''&lt;br /&gt;'''jaki jest nasz cel?'''&lt;br /&gt;'''jak możesz pomóc?'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Na tej stronie znajdziesz odpowiedź zarówno na powyższe pytania, jak i na wiele innych kwestii. Przeczytaj uważnie poniższe zasady, zalecenia oraz informacje. Pamiętaj, że dopiero się rozwijamy i potrzebujemy TWOJEJ pomocy!&lt;/small&gt;
&lt;/span&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;

__BEZSPISU__
&lt;div id=&quot;main-page-content&quot; style=&quot;
     margin-bottom:10px;
     width:100%;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     margin-top: 10px;
     margin-right: 1%;
     height: 100%;
     width: 49%;
     background-color: transparent;
     overflow-x: hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     border: 1px solid #a7d7f9;
    -moz-border-radius: 10px;
    -webkit-border-radius: 10px;
     border-radius: 10px;
     background-color: white;
     padding: 5px 5px 5px 0px;
&quot;&gt;
{{Box
 |tytuł = Główne informacje
 |ikona = Information icon4.svg
 |treść = [[Wikipodróże:O Wikipodróżach|O Wikipodróżach]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Informacje dla nowicjuszy|Dla nowicjuszy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Informacje dla wikipedystów|Dla wikipedystów]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:FAQ|FAQ]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Jak...
 |ikona = Ambox blue question.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Jak mogę pomóc|Jak mogę pomóc?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak utworzyć konto użytkownika|Jak utworzyć konto użytkownika?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak utworzyć nową stronę|Jak utworzyć nową stronę?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak zmienić nazwę strony|Jak zmienić nazwę strony?]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Zasady i zalecenia
 |ikona = Question book-4.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Śmiało edytuj|Śmiało edytuj]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Turysta jest najważniejszy|Turysta jest najważniejszy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Konsensus|Konsensus]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Bądź fair|Bądź fair]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Kategoryzacja|Kategoryzacja]]
&lt;div style=&quot;float:right&quot;&gt;''[[Wikipodróże:Zasady|Więcej o zasadach...]]''&lt;/div&gt;
 |id    = mp-dyk
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     margin-top: 10px;
     margin-right: 1%;
     height: 100%;
     width: 49%;
     background-color: transparent;
     overflow-x: hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     border: 1px solid #a7d7f9;
    -moz-border-radius: 10px;
    -webkit-border-radius: 10px;
     border-radius: 10px;
     background-color: white;
     padding: 5px 5px 5px 0px;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
{{Box
 |tytuł = Edytowanie
 |ikona = Gnome-colors-alacarte.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Co zasługuje na odrębny artykuł|Co zasługuje na odrębny artykuł?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Niepożądane edycje|Niepożądane edycje]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Tworzenie haseł|Tworzenie haseł]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Nazwa strony|Nazwa strony]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Nawigacja okruszkowa|Nawigacja okruszkowa]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Linki|Linki]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Magiczne słowa|Magiczne słowa]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Zadania|Bieżące zadania]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Społeczność i komunikacja
 |ikona = Crystal Clear app kdmconfig.png
 |treść = [[Wikipodróże:Pub podróżnika|Pub podróżnika]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Komunikacja|Komunikacja]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Kontakt|Kontakt]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Użytkownicy|Użytkownicy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Zatwierdzeni użytkownicy|Zatwierdzeni użytkownicy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Administratorzy|Administratorzy]]
 |id    = mp-dyk
}}

[[Kategoria:Pomoc| ]]</text>
      <sha1>088t9r80mvip64v5i951ycisrold8jg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158987</id>
      <parentid>158986</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Specjalna:Błędy składniowe|LintErrors]]: drobne poprawki</comment>
      <origin>158987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4122" sha1="kexk4tmdcdv8rl6d0w3202t0cec7fnu" xml:space="preserve">&lt;!-- HEADER --&gt;
&lt;div id=&quot;main-page-header&quot; class=&quot;wikiglob&quot; style=&quot;
     height: 100%;
     min-width: 350px;
     border: 1px #C5C5C5 solid;
     border-radius: .5em;
    -moz-border-radius: .5em;
    -webkit-border-radius: .5em;
     padding: 5px 15px 5px 15px;
     background-repeat: no-repeat;
     background-position: -15px -15px;
     overflow: hidden;
     vertical-align: top;
     line-height: 2em;
     font-size: 14px;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     width: 100%;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: right;
     width: 100%;
     text-align: center;
&quot;&gt;&lt;p style=&quot;font-variant: small-caps; text-align: center; margin-top: 0; margin-bottom:.2em; font-size:20px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#4F4F4F;&quot;&gt;'''kim jesteśmy?'''&lt;br /&gt;'''jaki jest nasz cel?'''&lt;br /&gt;'''jak możesz pomóc?'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Na tej stronie znajdziesz odpowiedź zarówno na powyższe pytania, jak i na wiele innych kwestii. Przeczytaj uważnie poniższe zasady, zalecenia oraz informacje. Pamiętaj, że dopiero się rozwijamy i potrzebujemy TWOJEJ pomocy!&lt;/small&gt;
&lt;/span&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;

__BEZSPISU__
&lt;div id=&quot;main-page-content&quot; style=&quot;
     margin-bottom:10px;
     width:100%;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     margin-top: 10px;
     margin-right: 1%;
     height: 100%;
     width: 49%;
     background-color: transparent;
     overflow-x: hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     border: 1px solid #a7d7f9;
    -moz-border-radius: 10px;
    -webkit-border-radius: 10px;
     border-radius: 10px;
     background-color: white;
     padding: 5px 5px 5px 0px;
&quot;&gt;
{{Box
 |tytuł = Główne informacje
 |ikona = Information icon4.svg
 |treść = [[Wikipodróże:O Wikipodróżach|O Wikipodróżach]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Informacje dla nowicjuszy|Dla nowicjuszy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Informacje dla wikipedystów|Dla wikipedystów]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:FAQ|FAQ]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Jak...
 |ikona = Ambox blue question.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Jak mogę pomóc|Jak mogę pomóc?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak utworzyć konto użytkownika|Jak utworzyć konto użytkownika?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak utworzyć nową stronę|Jak utworzyć nową stronę?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak zmienić nazwę strony|Jak zmienić nazwę strony?]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Zasady i zalecenia
 |ikona = Question book-4.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Śmiało edytuj|Śmiało edytuj]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Turysta jest najważniejszy|Turysta jest najważniejszy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Konsensus|Konsensus]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Bądź fair|Bądź fair]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Kategoryzacja|Kategoryzacja]]
&lt;div style=&quot;float:right&quot;&gt;''[[Wikipodróże:Zasady|Więcej o zasadach...]]''&lt;/div&gt;
 |id    = mp-dyk
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     margin-top: 10px;
     margin-right: 1%;
     height: 100%;
     width: 49%;
     background-color: transparent;
     overflow-x: hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     border: 1px solid #a7d7f9;
    -moz-border-radius: 10px;
    -webkit-border-radius: 10px;
     border-radius: 10px;
     background-color: white;
     padding: 5px 5px 5px 0px;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
{{Box
 |tytuł = Edytowanie
 |ikona = Gnome-colors-alacarte.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Co zasługuje na odrębny artykuł|Co zasługuje na odrębny artykuł?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Niepożądane edycje|Niepożądane edycje]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Tworzenie haseł|Tworzenie haseł]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Nazwa strony|Nazwa strony]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Nawigacja okruszkowa|Nawigacja okruszkowa]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Linki|Linki]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Magiczne słowa|Magiczne słowa]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Zadania|Bieżące zadania]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Społeczność i komunikacja
 |ikona = Crystal Clear app kdmconfig.png
 |treść = [[Wikipodróże:Pub podróżnika|Pub podróżnika]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Komunikacja|Komunikacja]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Kontakt|Kontakt]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Użytkownicy|Użytkownicy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Zatwierdzeni użytkownicy|Zatwierdzeni użytkownicy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Administratorzy|Administratorzy]]
 |id    = mp-dyk
}}

[[Kategoria:Pomoc| ]]</text>
      <sha1>kexk4tmdcdv8rl6d0w3202t0cec7fnu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158988</id>
      <parentid>158987</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Specjalna:Błędy składniowe|LintErrors]]: drobne poprawki</comment>
      <origin>158988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4129" sha1="jgzljj3t2roubzhmngc2r12umuqj110" xml:space="preserve">&lt;!-- HEADER --&gt;
&lt;div id=&quot;main-page-header&quot; class=&quot;wikiglob&quot; style=&quot;
     height: 100%;
     min-width: 350px;
     border: 1px #C5C5C5 solid;
     border-radius: .5em;
    -moz-border-radius: .5em;
    -webkit-border-radius: .5em;
     padding: 5px 15px 5px 15px;
     background-repeat: no-repeat;
     background-position: -15px -15px;
     overflow: hidden;
     vertical-align: top;
     line-height: 2em;
     font-size: 14px;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     width: 100%;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: right;
     width: 100%;
     text-align: center;
&quot;&gt;&lt;p style=&quot;font-variant: small-caps; text-align: center; margin-top: 0; margin-bottom:.2em; font-size:20px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#4F4F4F;&quot;&gt;'''kim jesteśmy?'''&lt;br /&gt;'''jaki jest nasz cel?'''&lt;br /&gt;'''jak możesz pomóc?'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Na tej stronie znajdziesz odpowiedź zarówno na powyższe pytania, jak i na wiele innych kwestii. Przeczytaj uważnie poniższe zasady, zalecenia oraz informacje. Pamiętaj, że dopiero się rozwijamy i potrzebujemy TWOJEJ pomocy!&lt;/small&gt;
&lt;/span&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;

__BEZSPISU__
&lt;div id=&quot;main-page-content&quot; style=&quot;
     margin-bottom:10px;
     width:100%;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     margin-top: 10px;
     margin-right: 1%;
     height: 100%;
     width: 49%;
     background-color: transparent;
     overflow-x: hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     border: 1px solid #a7d7f9;
    -moz-border-radius: 10px;
    -webkit-border-radius: 10px;
     border-radius: 10px;
     background-color: white;
     padding: 5px 5px 5px 0px;
&quot;&gt;
{{Box
 |tytuł = Główne informacje
 |ikona = Information icon4.svg
 |treść = [[Wikipodróże:O Wikipodróżach|O Wikipodróżach]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Informacje dla nowicjuszy|Dla nowicjuszy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Informacje dla wikipedystów|Dla wikipedystów]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:FAQ|FAQ]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Jak...
 |ikona = Ambox blue question.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Jak mogę pomóc|Jak mogę pomóc?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak utworzyć konto użytkownika|Jak utworzyć konto użytkownika?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak utworzyć nową stronę|Jak utworzyć nową stronę?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak zmienić nazwę strony|Jak zmienić nazwę strony?]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Zasady i zalecenia
 |ikona = Question book-4.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Śmiało edytuj|Śmiało edytuj]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Turysta jest najważniejszy|Turysta jest najważniejszy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Konsensus|Konsensus]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Bądź fair|Bądź fair]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Kategoryzacja|Kategoryzacja]]
&lt;div style=&quot;float:right&quot;&gt;''[[Wikipodróże:Zasady|Więcej o zasadach...]]''&lt;/div&gt;
 |id    = mp-dyk
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     margin-top: 10px;
     margin-right: 1%;
     height: 100%;
     width: 49%;
     background-color: transparent;
     overflow-x: hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     border: 1px solid #a7d7f9;
    -moz-border-radius: 10px;
    -webkit-border-radius: 10px;
     border-radius: 10px;
     background-color: white;
     padding: 5px 5px 5px 0px;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
{{Box
 |tytuł = Edytowanie
 |ikona = Gnome-colors-alacarte.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Co zasługuje na odrębny artykuł|Co zasługuje na odrębny artykuł?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Niepożądane edycje|Niepożądane edycje]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Tworzenie haseł|Tworzenie haseł]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Nazwa strony|Nazwa strony]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Nawigacja okruszkowa|Nawigacja okruszkowa]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Linki|Linki]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Magiczne słowa|Magiczne słowa]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Zadania|Bieżące zadania]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Społeczność i komunikacja
 |ikona = Crystal Clear app kdmconfig.png
 |treść = [[Wikipodróże:Pub podróżnika|Pub podróżnika]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Komunikacja|Komunikacja]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Kontakt|Kontakt]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Użytkownicy|Użytkownicy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Zatwierdzeni użytkownicy|Zatwierdzeni użytkownicy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Administratorzy|Administratorzy]]
 |id    = mp-dyk
}}

[[Kategoria:Pomoc| ]]</text>
      <sha1>jgzljj3t2roubzhmngc2r12umuqj110</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158990</id>
      <parentid>158988</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Specjalna:Błędy składniowe|LintErrors]]: drobne poprawki</comment>
      <origin>158990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4136" sha1="lzwhwe74y148egi7oqgzy6iij7xggys" xml:space="preserve">&lt;!-- HEADER --&gt;
&lt;div id=&quot;main-page-header&quot; class=&quot;wikiglob&quot; style=&quot;
     height: 100%;
     min-width: 350px;
     border: 1px #C5C5C5 solid;
     border-radius: .5em;
    -moz-border-radius: .5em;
    -webkit-border-radius: .5em;
     padding: 5px 15px 5px 15px;
     background-repeat: no-repeat;
     background-position: -15px -15px;
     overflow: hidden;
     vertical-align: top;
     line-height: 2em;
     font-size: 14px;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     width: 100%;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: right;
     width: 100%;
     text-align: center;
&quot;&gt;&lt;p style=&quot;font-variant: small-caps; text-align: center; margin-top: 0; margin-bottom:.2em; font-size:20px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#4F4F4F;&quot;&gt;'''kim jesteśmy?'''&lt;br /&gt;'''jaki jest nasz cel?'''&lt;br /&gt;'''jak możesz pomóc?'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Na tej stronie znajdziesz odpowiedź zarówno na powyższe pytania, jak i na wiele innych kwestii. Przeczytaj uważnie poniższe zasady, zalecenia oraz informacje. Pamiętaj, że dopiero się rozwijamy i potrzebujemy TWOJEJ pomocy!&lt;/small&gt;
&lt;/span&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;

__BEZSPISU__
&lt;div id=&quot;main-page-content&quot; style=&quot;
     margin-bottom:10px;
     width:100%;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     margin-top: 10px;
     margin-right: 1%;
     height: 100%;
     width: 49%;
     background-color: transparent;
     overflow-x: hidden;
&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;
     border: 1px solid #a7d7f9;
    -moz-border-radius: 10px;
    -webkit-border-radius: 10px;
     border-radius: 10px;
     background-color: white;
     padding: 5px 5px 5px 0px;
&quot;&gt;
{{Box
 |tytuł = Główne informacje
 |ikona = Information icon4.svg
 |treść = [[Wikipodróże:O Wikipodróżach|O Wikipodróżach]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Informacje dla nowicjuszy|Dla nowicjuszy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Informacje dla wikipedystów|Dla wikipedystów]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:FAQ|FAQ]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Jak...
 |ikona = Ambox blue question.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Jak mogę pomóc|Jak mogę pomóc?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak utworzyć konto użytkownika|Jak utworzyć konto użytkownika?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak utworzyć nową stronę|Jak utworzyć nową stronę?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Jak zmienić nazwę strony|Jak zmienić nazwę strony?]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Zasady i zalecenia
 |ikona = Question book-4.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Śmiało edytuj|Śmiało edytuj]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Turysta jest najważniejszy|Turysta jest najważniejszy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Konsensus|Konsensus]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Bądź fair|Bądź fair]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Kategoryzacja|Kategoryzacja]]
&lt;div style=&quot;float:right&quot;&gt;''[[Wikipodróże:Zasady|Więcej o zasadach...]]''&lt;/div&gt;
 |id    = mp-dyk
}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     float: left;
     margin-top: 10px;
     margin-right: 1%;
     height: 100%;
     width: 49%;
     background-color: transparent;
     overflow-x: hidden;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;
     border: 1px solid #a7d7f9;
    -moz-border-radius: 10px;
    -webkit-border-radius: 10px;
     border-radius: 10px;
     background-color: white;
     padding: 5px 5px 5px 0px;
&quot;&gt;
&lt;/div&gt;
{{Box
 |tytuł = Edytowanie
 |ikona = Gnome-colors-alacarte.svg
 |treść = [[Wikipodróże:Co zasługuje na odrębny artykuł|Co zasługuje na odrębny artykuł?]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Niepożądane edycje|Niepożądane edycje]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Tworzenie haseł|Tworzenie haseł]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Nazwa strony|Nazwa strony]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Nawigacja okruszkowa|Nawigacja okruszkowa]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Linki|Linki]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Magiczne słowa|Magiczne słowa]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Zadania|Bieżące zadania]]
 |id    = mp-dyk
}}
{{Box
 |tytuł = Społeczność i komunikacja
 |ikona = Crystal Clear app kdmconfig.png
 |treść = [[Wikipodróże:Pub podróżnika|Pub podróżnika]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Komunikacja|Komunikacja]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Kontakt|Kontakt]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Użytkownicy|Użytkownicy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Zatwierdzeni użytkownicy|Zatwierdzeni użytkownicy]]&lt;br /&gt;[[Wikipodróże:Administratorzy|Administratorzy]]
 |id    = mp-dyk
}}

[[Kategoria:Pomoc| ]]</text>
      <sha1>lzwhwe74y148egi7oqgzy6iij7xggys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dżammu i Kaszmir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>526</id>
    <revision>
      <id>158998</id>
      <parentid>79635</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>158998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1174" sha1="lks17atlgb37ozjon1tlv4j7rkqmj30" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{quickbar
| grafika= Vaishno_Devi_Bhavan.jpg
| flaga=
| mapa=Jammu and Kashmir in India (de-facto) (disputed hatched).svg
| stolica=[[Srinagar]]
| ustrój=
| waluta=
| powierzchnia=222 236
| ludność=10 069 917
| język=kaszmirski, urdu
| religia=islam (67%), hinduizm (29,6%), sikhizm (2%)
| napięcie prądu=230
| numer kierunkowy=
| domena=
| strefa czasowa=
}}

'''Dżammu i Kaszmir''' – najbardziej wysunięty na północ stan w [[Indie|Indiach]], większość jego terytorium zajmują Himalaje. Dżammu i Kaszmir sąsiaduje z [[Himachal Pradesh]] na południu, z [[Pakistan]]em na zachodzie, z [[Chiny|Chinami]] na wschodzie i północy.

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==
* [[Srinagar]]
* [[Leh]]

== Ciekawe miejsca ==

== Komunikacja ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.kashmirpackagetours.net Kashmir Tour Packages]

{{Zarys}}
{{Jest w|Północne Indie}}

[[Kategoria:Indie]]</text>
      <sha1>lks17atlgb37ozjon1tlv4j7rkqmj30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Himachal Pradesh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>772</id>
    <revision>
      <id>158999</id>
      <parentid>129115</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>158999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1108" sha1="bjuyt1twv8f20gf43tw4nrnhxkvro34" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{quickbar
| grafika=Himalayas from Kullu Valley, Himachal Pradesh.jpg
| flaga=
| mapa=India_Himachal_Pradesh_locator_map.svg
| stolica=[[Shimla]]
| ustrój=
| waluta=
| powierzchnia=55 780
| ludność=6 077 248
| język=hindi, pahari
| religia=hinduizm (95,4%), islam (2%), buddyzm (1,2%)
| napięcie prądu=230
| numer kierunkowy=
| domena=
| strefa czasowa=
}}

'''Himachal Pradesh''' – górzysty stan w północno-zachodnich [[Indie|Indiach]]. Sąsiadujący z [[Tybet]]em na wschodzie, [[Dżammu i Kaszmir]]em na północy i na północnym zachodzie, z [[Pendżab]]em na południowym zachodzie, ze stanami [[Hariana]] i [[Uttar Pradesh]] na południu i [[Uttarakhand]] na południowym wschodzie.

=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==
* [[Shimla]]

== Ciekawe miejsca ==

== Komunikacja ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

{{Zarys}}
{{Jest w|Północne Indie}}

[[Kategoria:Indie]]</text>
      <sha1>bjuyt1twv8f20gf43tw4nrnhxkvro34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809</id>
    <revision>
      <id>159006</id>
      <parentid>153309</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Przedstawicielstwa dyplomatyczne akredytowane w Polsce */</comment>
      <origin>159006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20759" sha1="fhkfaxte6qcpzghyddtbgjuf7owqzao" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Państwo infobox
 |nazwa państwa        = Indie
 |flaga                = Flag of India.svg
 |lokalizacja          = India (orthographic projection).svg
 |stolica              = [[Nowe Delhi]]
 |ustrój               = republika
 |waluta               = rupia indyjska
 |waluta symbol        = INR
 |strefa czasowa       = UTC +5:30
 |powierzchnia         = 3 287 590
 |język urzędowy       = hindi i angielski jako pomocniczy
 |religia              = hindusi (81,3%), muzułmanie (12%), chrześcijanie (2,3%), sikhowie (1,9%)
 |kod telefoniczny     = +91
 |napięcie elektryczne = 
 |ruch samochodowy     = 
 |kod samochodowy      = IND
 |domena internetowa   = .in
}}

'''Indie''' – państwo w Azji Południowej, zajmujące większość subkontynentu indyjskiego.

== Charakterystyka ==
Kraj oszałamia swoim ogromem, zgiełkiem i różnorodnością. To swoisty test dla wielu podróżnych. Jedni z radością powrócą do domu po przeżytych wrażeniach, dla innych zagłębianie się w kolorowy i zróżnicowany świat subkontynentu, będzie wspaniałą okazją do poznania tej zawiłej i interesującej, odmiennej od naszej kultury. By ochłonąć po zwiedzaniu i odetchnąć od natłoku kolorowych obrazów, wspaniałym miejscem na odpoczynek, będzie region Goa z pięknymi plażami nad Morzem Arabskim.

=== Geografia ===
Indie położone są w Azji Południowej i graniczą z [[Pakistan]]em, Chinami, [[Nepal]]em, [[Bhutan]]em, Birmą i [[Bangladesz]]em. Północna granica wyznaczona jest poprzez [[Himalaje]], poniżej których w kierunku południowym rozciąga się Nizina Hindustańska składająca się od strony wschodniej z Niziny Gangesu, Doliny Asamu i Niziny Indusu (wschodniej części) z pustynią Thar. Niemal cały Półwysep Indyjski pokryty jest przez Wyżynę Dekan. Najwyższymi punktami Indii są: K2 (8611 m n.p.m. – drugi co do wysokości szczyt świata) oraz Kanczendzonga (8598 m n.p.m. – trzeci co do wysokości szczyt świata).

=== Fauna i flora ===
Około 19% powierzchni Indii zajmują lasy – wilgotne równikowe i monsunowe. Występują one głównie na wybrzeżach i w dolinach rzek. Na zachodzie Niziny Hindustańskiej znajduje się rozległy obszar pustynny – pustynia Thar. Na obszarach południowych stoków Himalajów rośnie bardzo różnorodna szata roślinna. Lasy tropikalne wraz z palmami, bambusami, drzewami goździkowymi i sandałowymi rosną na wysokościach od siedmiuset metrów do tysiąca pięciuset metrów nad poziomem morza. Można je zaobserwować także na wybrzeżu południowo-zachodnim, wschodniej części doliny Gangesu oraz w dolinie Brahmaputry. Jednak największe ilości roślinności, a dokładniej roślinności sawannowej bytują na terenach części środkowej wyżyny dekańskiej. Las monsunowy, który nie posiada liście w czasie pory suchej porasta w znacznej większości półwysep.

Świat zwierzęcy Indii jest bardzo bogaty. Spotkać tu można lwy, tygrysy, lamparty, czarne pantery, słonie, nosorożce, dzikie bawoły, szakale i hieny. Występuje tu także wiele gatunków gadów, jak kobry, pytony, krokodyle, żółwie i jaszczurki. Ponadto występuje duża różnorodność ptaków.

=== Klimat ===
Indie położone są w strefie klimatu zwrotnikowego monsunowego. Jedynie w zachodniej części Niziny Hindustańskiej występuje klimat zwrotnikowy pustynny, a w Himalajach i Karakorum klimat podzwrotnikowy górski, chłodny.

Średnia temperatura powietrza w maju waha się od 25°C na północy do 30°C na południu, a w styczniu od 15°C u podnóży Himalajów do 28°C na południu.

=== Historia ===
Kiedyś docierały tu szlaki handlowe z Europy i Afryki. Liczne konflikty wojenne utrudniały dostarczanie surowców. Jednym z głównych szlaków był szlak przebiegający przez [[Szarm el-Szejk]].

Indie w późniejszym czasie stały się kolonią brytyjską.

=== Kultura i sztuka ===
Hindusi chętnie widzą uczestnictwo turystów w uroczystościach religijnych. Należy jednak pamiętać, że dostęp do niektórych świątyń może być ograniczony. W miejscach uczęszczanych przez turystów należy liczyć się z żądaniem drobnej opłaty za pozowanie do zdjęć. Do sytuacji konfliktowej może dojść w przypadku spowodowania wypadku drogowego, zwłaszcza gdy jego ofiarą będzie człowiek lub krowa.

=== Polityka ===
Indie są republiką federacyjną z głową państwa w osobie prezydenta. Władzę ustawodawczą sprawuje parlament – Sansad. Każdy ze stanów ma własne władze z gubernatorem na czele.

=== Gospodarka ===
Podstawą gospodarki Indii jest rolnictwo. W ostatnich latach następuje jednak dynamiczny rozwój nowoczesnych dziedzin gospodarki. Mimo iż wzrost gospodarczy kraju postępuje, ponad 40% społeczeństwa żyje poniżej granicy ubóstwa. Gospodarka Indii jest uzależniona od rolnictwa. Produkcja rolnicza nie jest jednak wystarczająca dla ogromnej liczby ludności zamieszkującej kraj. Część terenów uprawnych jest nawadnianych, jednak większość z nich jest zależna od letnich monsunów, które nie zawsze jednak przychodzą regularnie. Zdarzają się także częste klęski żywiołowe, jak cyklony czy susze, które niszczą uprawy. Metody uprawy są ponadto przestarzałe, niezmechanizowane, nie stosuje się także nawożenia, stąd rolnictwo jest bardzo niewydajne. W kraju występuje największe na świecie pogłowie bydła, jednak ze względu na wyznawaną religię jest ono w ogóle nie wykorzystywane (święte krowy hinduizmu).

=== Społeczeństwo ===
Indie są drugim państwem na świecie pod względem liczby ludności (ponad 1 mld). Są także jednym z najgęściej zaludnionych krajów Azji. Większość ludności koncentruje się w dolinie rzeki Ganges oraz na Nizinie Hindustańskiej.

Indie są krajem bardzo zróżnicowanym etnicznie: ok. 40% ludności stanowią Hindusi, 8% – Bengalczycy, 8% – Telugowie, 7% – Marathowie, 7% – Tamilowie. Mieszkają tu także Gudźaratowie, Kannadowie, Keralczycy i inni.

==== Zwyczaje ====
Napiwki są zwyczajem tylko w większych miastach i w ośrodkach turystycznych, ale bakszysz obowiązuje wszędzie. Kierowcy i przewodnikom należy dać napiwki na końcu wycieczki/zwiedzania. Podczas zwiedzania wiele razy dojdzie do spotkania z naciągaczami i nachalnymi handlarzami – jeżeli nie jesteśmy zainteresowani usługą/produktem, należy zignorować i spokojnie odejść, w przeciwnym wypadku wskazane jest twarde targowanie.

== Przygotowania ==
=== Wybór czasu podróży ===

=== Wizy ===
Przy wjeździe do Indii konieczna jest wiza. Można ubiegać się o wizy: pobytową (na 6 miesięcy, 1 rok lub do 5 lat), turystyczną (na 6 miesięcy, bez prawa przedłużenia na miejscu), tranzytową (do 15 dni). Wizy pobytowe i turystyczne wydawane są z prawem do jedno-, dwu- i wielokrotnego przekraczania granicy. Wjazd bez ważnej wizy indyjskiej jest możliwy w nagłych i uzasadnionych przypadkach, na 72 godziny lub maksymalnie do 15 dni, po przedstawieniu listu gwarancyjnego od instytucji, ważnych osobistości lub przedstawicieli placówek dyplomatycznych. Wymagany jest 12-miesięczny okres ważności paszportu (liczony od daty uzyskania wizy). Wjazd do Indii powinien nastąpić przed upływem 6 miesięcy od daty wystawienia wizy. Przy wizie tranzytowej wymagane jest okazanie biletu na dalszą podróż lub powrotnego do kraju. Wizy są wydawane odpłatnie w Ambasadzie Indii w Warszawie.

UWAGA – Ambasada sama w sobie nie wyrabia wiz. Wszelkie formalności załatwia się przez firmę, która wszystko organizuje. Podawany termin 3 do 4 dni na wyrobienie wizy to bzdura. Prawie zawsze zajmuje to ponad tydzień a czasami nawet i dłużej.

=== Przepisy prawne i celne ===
Zabrania się wwozić i wywozić narkotyki. Osoby próbujące przemycić narkotyki podlegają karze pozbawienia wolności od 10 do 20 lat. W Indiach od niedawna obowiązuje podatek VAT.

Nie ma ograniczeń co do wysokości przewożonych kwot pieniędzy. Należy zgłosić kwoty przewyższające 10 tys. USD, ale zaleca się zgłaszanie nawet niższych sum. Bez wcześniejszej deklaracji wwozu można wywieźć bez zezwolenia do 2500 USD. Obowiązujące przepisy celne mieszczą się w granicach ogólnie przyjętych. Bez cła można wwieźć: rzeczy osobiste, upominki o wartości do 100 USD na osobę, 200 szt. papierosów i 1 l mocnego alkoholu. Wwożenie aparatów fotograficznych, komputerów, sprzętu audiowizualnego i telefonów komórkowych jest odnotowywane w paszportach przez urząd celny. Bezwzględnie zabroniony jest przywóz broni i amunicji. Nie wolno wwozić złota i srebra poza przedmiotami osobistego użytku. Z Indii nie wolno wywozić: antyków (przedmioty mające ponad 100 lat), wyrobów z kości słoniowej, skór zwierząt (szczególnie gadów), skorup żółwi.

=== Wymiana waluty ===
Walutę można wymienić na lotniskach, w hotelach, upoważnionych bankach i u uprawnionych dealerów. Średni dzienny koszt pobytu może zamknąć się w 10 dolarach.

=== Ubezpieczenia ===
Bezwzględnie należy mieć tzw. [[Carnet de Passage]]. Polisy ubezpieczeniowe uznawane są zgodnie z przyjętymi na świecie zasadami. Wskazane jest wykupienie indywidualnego pakietu ubezpieczeniowego, szczególnie od następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia.

=== Ekwipunek ===
Warto zabrać z sobą leki przeciwmalaryczne, jakiś antybiotyk, kłódkę, długopisy dla napotykanych dzieci.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Główne lotniska w kraju znajdują się w Kalkucie, Bombaju, Delhi i Madrasie. Można na nie dolecieć z wielu miast na całym świecie.

=== Pociągiem ===
Z Nepalu i Pakistanu dostać się można pociągiem, dodatkowo z Nepalu codziennie kursują autobusy.

=== Samochodem ===

=== Autobusem ===

== Przejścia graniczne ==

== Podział administracyjny ==
Indie podzielone są na 29 stanów, 6 terytoriów związkowych i 1 terytorium stołeczne:
[[Plik:Indie 2006.png|thumb|upright=2.4]]
* [[Andhra Pradesh]]
* [[Arunachal Pradesh]]
* [[Asam]]
* [[Bengal Zachodni]]
* [[Bihar]]
* [[Chhattisgarh]]
* [[Dżammu i Kaszmir]]
* [[Goa]]
* [[Gudźarat]]
* [[Hariana]]
* [[Himachal Pradesh]]
* [[Jharkhand]]
* [[Karnataka]]
* [[Kerala]]
* [[Madhya Pradesh]]
* [[Maharasztra]]
* [[Manipur]]
* [[Meghalaya]]
* [[Mizoram]]
* [[Nagaland]]
* [[Orisa]]
* [[Pendżab (Indie)|Pendżab]]
* [[Radżastan]]
* [[Sikkim]]
* [[Tamilnadu]]
* [[Telangana]]
* [[Tripura]]
* [[Uttarakhand]]
* [[Uttar Pradesh]]

Terytoria związkowe:
* [[Andamany i Nikobary]]
* [[Czandigarh]]
* [[Dadra i Nagarhaweli]]
* [[Daman i Diu]]
* [[Lakszadiwy]]
* [[Puducherry]]

Narodowe terytorium stołeczne:
* [[Delhi]]

== Miasta ==
Według danych oficjalnych pochodzących z 2013 roku Indie posiadały ponad 200 miast o ludności przekraczającej 250 tys. mieszkańców. Największe miasto Mumbaj (Bombaj) oraz była stolica kraju Delhi liczą ponad 10 milionów mieszkańców; 44 miast z ludnością 1÷10 mln.; 55 miast z ludnością 500÷1000 tys. oraz reszta miast poniżej 500 tys. mieszkańców.
W Indiach miasta można podzielić na 3 kategorie:
* z ludnością powyżej 5 000 000 mieszkańców - ''Megacity''
* z ludnością od 1 000 000 do 4 999 999 - ''Metropolis''
* z ludnością od 500 000 do 999 999 - ''Sub-Metropolis''

Największą aglomeracją na zachodzie jest Mumbaj, na północy – Delhi, na wschodzie – Kolkata, a na południu – Bengaluru i Ćennaj.
* [[Delhi]]
* [[Agartala]]
* [[Agra]]
* [[Ahmadabad]]
* [[Allahabad]]
* [[Amritsar]]
* [[Bangalore]]
* [[Bhopal]]
* [[Bhubaneswar]]
* [[Ćennaj]]
* [[Dźajpur]]
* [[Gaja]]
* [[Guwahati]]
* [[Gwalijar]]
* [[Hajdarabad (Indie)|Hajdarabad]]
* [[Imphal]]
* [[Indore]]
* [[Kanpur]]
* [[Koczin]]
* [[Kolkata]]
* [[Maduraj]]
* [[Majsur]]
* [[Mumbaj]]
* [[Nagpur]]
* [[Patna]]
* [[Pune]]
* [[Ranchi]]
* [[Visakhapatnam]]
* [[Waranasi]]
* [[Widźajawada]]

== Ciekawe miejsca ==
Indie to olbrzymi i różnorodny kraj. Mnóstwo miejsc posiada wspaniałą architekturę. Wiele z nich związanych jest z religiami, które mają tam swój początek lub przybyły do Indii.

* [[Bodh Gaya]] – miejsce, gdzie Budda doznał oświecenia. Najświętszy cel pielgrzymek buddystów z całego świata.
* [[Golden Temple]] – główna atrakcja Amritsaru w Punjabie. Najważniejsza gurudwara. Numer 1 dla kolejnej religii wywodzącej się z Indii – sikhizmu.
* [[Delhi]] – stolica Indii i wielkie, zanieczyszczone miasto Azji. Mnóstwo zabytków związanych przede wszystkim z islamem.
* [[Khajuraho]] – wspaniale rzeźbione świątynie z szokującą Kamasutrą.
* [[Udaipur]] – Wenecja Wschodu, Lake Palace znany z Jamesa Bonda.
* [[Ranakpur]] – wspaniała świątynia dźinijska z marmuru w południowym [[Radżastan]]ie
* [[Jaipur]] – witalna stolica Radżastanu W pobliżu [[Amber]] w którym turyści wjeżdżają do pałacu maharadży na słoniach.
* [[Jodhpur]] – Blue City. Fort w tym mieście nie ma sobie równych pod względem widokowym w całych Indiach.
* [[Pushkar]] – kolejne święte miasto. W tym mieście odbywa się największy targ wielbłądów na świecie.
* [[Waranasi]] – Miasto Śmierci nad brzegiem rzeki [[Ganges]] Najstarsze miasto na świecie nieprzerwanie zamieszkane przez ludzi słynące między innymi z ghatów, na których kremuje się zwłoki.
* [[Taj Mahal]] – jedna z najwspanialszych budowli na świecie w mieście [[Agra]]
* [[Dharamsala]] – mały Tybet w Indiach, pierwszy krok w Himalaje.

=== Obiekty z listy światowego dziedzictwa UNESCO ===
{{#lsth:Lista światowego dziedzictwa UNESCO|[[Indie]]}}

== Transport ==
Kolej – dosyć tani i szybki sposób poruszania się po Indiach. Podróż koleją to także jedna z największych atrakcji tego kraju. Warto korzystać z agentów w celu rezerwacji biletów, zwłaszcza w okresie święta Diwali.

Taxi – droższy, lecz niezwykle wygodny sposób przemieszczania się po Indiach. Niestety ze względu na stan dróg w wielu miejscach, sposób prowadzenia wielu Hindusów, a także wszelakie niespodzianki jakie mogą pojawić się podczas jazdy vide wielbłądy, krowy, słonie, małpy itd. nie jest to najbezpieczniejsza forma podróżowania.

Autobus – zazwyczaj ślamazarny środek transportu (są wyjątki: na przykład autobusy na trasie Delhi-Dharamsala). Podróż często odbywa się w warunkach do jakich przyzwyczajone są sardynki w konserwach.

Samolot – można, jeśli kogoś na to stać.

Riksza rowerowa – środek transportu na dystanse maks. kilku kilometrów, aczkolwiek dystanse mogą być krótsze na co wpływ mają następujące czynniki: wiek rikszarza, stopie nachylenia drogi oraz waga łącznie z bagażem potencjalnych pasażerów.

Auto-riksza – świetny środek transportu do przemieszczania się po mieście. Niestety łączy się z nim spotęgowane i mimowolne przyjmowanie spalin do organizmu.

Pieszo – można wszędzie, wymaga koncentracji (lepiej nie wpaść nigdzie i nie wdepnąć w niektóre przeszkody) i cierpliwości, która jest niezbędna do skutecznego opędzania się z tzw. ciekawskich.

== Wyjazd ==

== Język ==
Języki, jakimi posługują się mieszkańcy Indii, należą do dwóch głównych rodzin językowych: indoaryjskiej i drawidyjskiej. Językami należącymi do pierwszej mówi około 74% ludności, do drugiej – 24%. Oficjalnym językiem kraju jest hindi, posługuje się nim najwięcej osób (ok. 337 milionów), podczas gdy bengalskim mówi ok. 207 milionów. Angielski jest powszechnie używany w biznesie i administracji.

== Zakupy ==

== Gastronomia ==
Kuchnia indyjska oferuje z pewnością jedne z najlepszych wegetariańskich potraw na świecie. Jedzenie w Indiach jest tanie, a żywienie się w restauracjach jest powszechnie praktykowane przez turystów przybywających do tego kraju. Warto wystrzegać się ostrych przypraw w posiłkach i informować o tym każdorazowo kelnera przy składaniu zamówienia. Hinduskie potrawy są zwykle bardzo pikantne, co dla przybyszy z Europy, a zwłaszcza ich żołądków, może okazać się sporym problemem.

W Indiach jada się prawą ręką, często maczając chleb (chapati, roti) w przypominających sosy daniach. Herbata po indyjsku to Masala Tea, podawana z mlekiem i przyprawami. Alkohol jest drogi, często w restauracjach nawet nie ma go w menu (choć zamówić można). W „świętych miastach” obowiązuje prohibicja, choć nie jest ona rygorystycznie przestrzegana. Dostępne jest głównie piwo i różne odmiany whisky. Wielu Hindusów uważa, że piwo to alkohol przeznaczony dla kobiet.

== Noclegi ==
W miejscowościach atrakcyjnych dla turystów lub pielgrzymów zwykle jest obfitość hoteli. Warto się targować w większości hoteli, chyba że mają „fixed prices”. Warto sprawdzić pokój przed jego wyborem pod względem czystości, insektów, twardości łóżka i solidności zamknięć (przydaje się własna kłódka). Warto pamiętać, iż natężenie hałasu z zewnątrz, a także brak okien lub niesprawny wentylator dla wielu może stanowić dodatkowy dyskomfort.

== Nauka ==
System edukacji w Indiach jest złożony i wieloaspektowy. Składa się z kilku poziomów: edukacji przedszkolnej, podstawowej (primary), średniej (secondary), wyższej (tertiary) oraz szkolnictwa zawodowego. Edukacja jest obowiązkowa od wieku 6 do 14 lat, obejmując naukę w szkołach podstawowych i średnich.

W Indiach funkcjonują zarówno szkoły publiczne, jak i prywatne. System edukacji jest zarządzany przez rząd centralny i stanowy, co powoduje różnice w standardach i programach nauczania. Popularne systemy edukacyjne to CBSE (Central Board of Secondary Education) i ICSE (Indian Certificate of Secondary Education).

W ostatnich latach podejmowane są wysiłki na rzecz poprawy jakości edukacji, zwiększenia dostępu do nauki oraz eliminacji nierówności społecznych. Wyższe uczelnie, takie jak Indian Institute of Technology (IIT) i Indian Institute of Management (IIM), są uważane za jedne z najlepszych na świecie.

Podsumowując, system edukacji w Indiach jest rozbudowany, ale boryka się z wyzwaniami dotyczącymi jakości, dostępności i równości.

== Praca ==

== Bezpieczeństwo ==
Generalnie jest bardzo bezpiecznie. Nie należy oczywiście prowokować Hindusów jakimś skandalicznym zachowaniem lub brakiem szacunku. Niebezpieczeństwo kradzieży istnieje, ale największym i widocznym problemem są wszelakiej maści oszuści, którzy pragną służyć pomocą i tłumnie wyczekują na turystów na przysłowiowym każdym rogu ulicy.

== Zdrowie ==
W Indiach człowiek nabiera przekonania, że co jak co, ale z brudu się nie umiera. Warto zabezpieczać się natomiast przed moskitami (malaria) i na wypadek dolegliwości żołądkowych. Na miejscu funkcjonuje medycyna ayurvedi, która okazuje się skuteczna, choć dla wielu jest z pewnością nazbyt egzotyczna.

Nie występują szczególne zagrożenia epidemiami, choć można się liczyć ze wzrostem zachorowań na malarię i dengę w okresie bezpośrednio po monsunie. Nie są wymagane żadne szczepienia, jednak zaleca się szczepienia przeciw żółtaczce typu A i B oraz tężcowi. W niektórych rejonach, np. Mumbaju, uzasadnione jest przyjmowanie leków przeciwko malarii. Zaleca się przestrzeganie higieny osobistej, picie wyłącznie wody przegotowanej lub napojów zamkniętych fabrycznie. Dostęp do opieki medycznej zależy od miejsca pobytu. W dużych miastach nie ma problemów z uzyskaniem fachowej pomocy. Koszt wizyty lekarskiej waha się od 10 do 20 USD, doba w szpitalu kosztuje od 30 do 120 USD (bez zabiegów i badań). W mniejszych miastach ceny tych usług są odpowiednio niższe.

== Kontakt ==
=== Telefon ===

=== Internet ===

=== Poczta ===

== Informacje turystyczne ==
Pomimo informacji w kilku renomowanych przewodnikach, obecnie w Jhansi nie można przesiąść się z pociągu na autobus do Khajuraho na dworcu. W tym celu należy przemieścić się najlepiej zmotoryzowaną rikszą na drugą stronę miasta, gdzie znajduje się dworzec autobusowy.

== Przedstawicielstwa dyplomatyczne ==
==== Przedstawicielstwa dyplomatyczne akredytowane w Indiach ====
Ambasada RP w Nowym Delhi

50-M Shantipath, Chanakyapuri, Nowe Delhi - 110 021 

Telefon: +91 11 414 96 900

Fax: +91 11 268 71 914 

Strona www: https://newdelhi.msz.gov.pl/pl/ 

E-mail: [Mailto:newdelhi.polemb.info@msz.gov.pl newdelhi.polemb.info@msz.gov.pl]
==== Przedstawicielstwa dyplomatyczne akredytowane w Polsce ====
Ambasada Republiki Indii w Warszawie

ul. Myśliwiecka 2

02-459 Warszawa

Telefon: +48 22 540 00 00

Fax: +48 22 540 00 01

Strona www: https://www.indianembassywarsaw.gov.in/

E-mail: [Mailto:hoc.warsaw@mea.gov.in hoc.warsaw@mea.gov.in]

{{Jest w|Azja Południowa}}

[[Kategoria:Indie| ]]</text>
      <sha1>fhkfaxte6qcpzghyddtbgjuf7owqzao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pakistan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1957</id>
    <revision>
      <id>159007</id>
      <parentid>153300</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Przedstawicielstwa Pakistanu w Polsce */</comment>
      <origin>159007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5656" sha1="4svj42amkd1v5dw2eumsz6rp4gwa40r" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{quickbar
| grafika=State emblem of Pakistan.svg
| flaga=Flag of Pakistan.svg
| mapa=Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg
| stolica=[[Islamabad]]
| ustrój=republika federalna
| waluta=rupia pakistańska
| powierzchnia=803 940
| język=angielski, urdu
| religia=islam
| napięcie prądu=230
| numer kierunkowy=+92
| domena=.pk
}}
[[Plik:Pakistan CIA map PL.png|thumb|upright=2.2]]
'''Pakistan''' (urdu: پاکستان) – państwo w południowej części [[Azja Południowa|Azji]], położone nad Morzem Arabskim ze stolicą w [[Islamabad]]zie.

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===
Pakistan, państwo w Azji Południowej u zachodniej nasady Półwyspu Indyjskiego, pomiędzy Karakorum a Himalajami na północnym wschodzie i wybrzeżem Morza Arabskiego na południowym zachodzie. 

Ludność państwa: 155,4 mln mieszkańców (2010)

Gęstość zaludnienia: 195,2 os./km² (2010)

Powierzchnia: 796,1 tys. km² (880 300 km)

Granice: Afganistan (2430 km), Chiny (523 km, poprzez terytoria administrowane), Indie (2912 km), Iran (909 km)

=== Klimat ===
Klimat gorący, suchy. Latem temperatury przekraczają 35°C.

=== Historia ===

=== Polityka ===
&lt;!-- 110 	 Pakistan 	4,26 	System hybrydowy 	Federalizm, republika parlamentarna --&gt;

=== Gospodarka ===
Gospodarka Pakistanu jest rozwijającą się i opiera się na kilku kluczowych sektorach. Najważniejsze z nich to rolnictwo, przemysł i usługi. Rolnictwo zatrudnia dużą część populacji, produkując głównie bawełnę, ryż, pszenicę i owoce. Przemysł obejmuje tekstylia, produkcję chemikaliów, cementu oraz przemysł spożywczy. Sektor usług, w tym bankowość, telekomunikacja i handel, dynamicznie się rozwija. Pakistan boryka się z wyzwaniami takimi jak ubóstwo, nierówności społeczno-ekonomiczne, niestabilność polityczna oraz napięcia z sąsiednimi krajami. Mimo to, kraj ma potencjał wzrostu dzięki młodej populacji, strategicznemu położeniu i rozwojowi infrastruktury.

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===
Pakistan posiada cztery główne porty lotnicze: Karaczi, Lahaur, Islamabad i Peszawar.

=== Statkiem ===

== Regiony ==
'''Prowincje''':
# Beludżystan
# Chajber Pasztunchwa (d. Północno-Zachodnia Prowincja Pograniczna)
# Pendżab
# Sindh

'''Terytoria''':
# Terytorium Stołeczne Islamabadu

'''Kaszmir pod administracją pakistańską''':
# Azad Dżammu i Kaszmir
# Gilgit-Baltistan

== Miasta ==
Według danych oficjalnych pochodzących z 1998 roku Pakistan posiadał ponad 280 miast o ludności przekraczającej 20 tys. mieszkańców. Stolica kraju Islamabad zamyka dziesiątkę największych miast kraju; 2 miasta Karaczi i Lahaur liczyli ponad 5 milionów mieszkańców; 5 miast z ludnością 1÷5 mln.; 3 miasta z ludnością 500÷1000 tys.; 40 miast z ludnością 100÷500 tys.; 61 miast z ludnością 50÷100 tys.; 114 miast z ludnością 25÷50 tys. oraz reszta miast poniżej 25 tys. mieszkańców.
* [[Islamabad]]
* [[Karaczi]]
* [[Lahaur]]
* [[Peszawar]]
* [[Hajdarabad (Pakistan)|Hajdarabad]]
* [[Multan]]
* [[Faislabad]]
* [[Rawalpindi]]
* [[Kwetta]]
* [[Sukkur]]
* [[Bahawalpur]]
* [[Gwadar]]
&lt;!-- Największe miasta w Pakistanie:
Największe miasta w Pakistanie według liczebności mieszkańców (stan na 01.03.1998):
L.p. 	Miasto 	Prowincja 	Liczba ludności
1. 	Karaczi 	Sindh 	9 269 265
2. 	Lahaur 	Pendżab 	5 063 499
3. 	Fajsalabad 	Pendżab 	1 977 246
4. 	Rawalpindi 	Pendżab 	1 406 214
5. 	Multan 	Pendżab 	1 182 441
6. 	Hajdarabad 	Sindh 	1 151 274
7. 	Gudźranwala 	Pendżab 	1 124 799
8. 	Peszawar 	Chajber Pasztunchwa 	988 055
9. 	Kweta 	Beludżystan 	560 307
10. 	Islamabad 	Terytorium Stołeczne Islamabadu 	529 180 --&gt;

== Ciekawe miejsca ==
=== Obiekty z listy światowego dziedzictwa UNESCO ===
{{#lsth:Lista światowego dziedzictwa UNESCO|[[Pakistan]]}}

== Transport ==

== Języki urzędowe Pakistanu ==
Język urzędowy Pakistanu to urdu. Innymi językami są: angielski, pendżabski oraz sindhi

== Zakupy ==

== Gastronomia ==
Gastronomia w Pakistanie jest bogata i różnorodna, odzwierciedlając kulturę, historię i klimat tego kraju. Charakterystyczne dla kuchni pakistańskiej są aromatyczne przyprawy, takie jak kumin, kardamon, cynamon, kurkuma i chili, które nadają potrawom głęboki smak. Popularne dania to curry (np. biryani, nihari), kebaby, chapli kebab oraz różnorodne placki i pieczywo, takie jak naan i roti. W diecie często pojawiają się mięso (baranina, kurczak, wołowina), ryby, warzywa i soczewica. Kuchnia pakistańska jest również znana z słodkich deserów, takich jak gulab jamun czy kheer. W kuchni dominują tradycyjne metody przygotowania i wspólne posiłki, które odgrywają ważną rolę w kulturze i codziennym życiu mieszkańców.

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
Ze względu na częste zamachy terrorystyczne Pakistan nie jest bezpieczny dla turystów.

=== Zdrowie ===

== Kontakt ==
== Przedstawicielstwa dyplomatyczne ==
==== Przedstawicielstwa Polski w Pakistanie ====
Ambasada RP w Islamabadzie

Street 24, G-5/4, Diplomatic Enclave II, Islamabad (P.O. Box 1032)

Telefon: +92 51 260 08 44 

Fax: +92 51 260 08 52

Strona www: https://islamabad.msz.gov.pl/pl/

E-mail: [Mailto:islamabad.amb.sekretariat@msz.gov.pl islamabad.amb.sekretariat@msz.gov.pl]
==== Przedstawicielstwa Pakistanu w Polsce ====
Ambasada Islamskiej Republiki Pakistanu w Warszawie

ul. Wiertnicza 63

02-952 Warszawa

Telefon: +48 22 849 48 08

Fax: +48 22 849 11 60

Strona www: http://www.mofa.gov.pk/poland/

E-mail: [Mailto:parepwarsaw@gmail.com parepwarsaw@gmail.com]

{{Jest w|Azja Południowa}}

[[Kategoria:Pakistan| ]]</text>
      <sha1>4svj42amkd1v5dw2eumsz6rp4gwa40r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Porto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2001</id>
    <revision>
      <id>158970</id>
      <parentid>158964</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T07:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Praca */</comment>
      <origin>158970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88485" sha1="0jck8eyn6hacif39m82vso9aaof2k8n" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

Uniwersytet w Porto jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Podstawowy język portugalski jest bardzo ceniony. Angielski, francuski, galicyjski, kataloński, włoski lub hiszpański mogą być używane w głównych hotelach / kurortach. W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy łodzią po rzece lub wycieczki do Piwnic Porto, ogólnie wybrany język danego miejsca na wycieczkę jest przyznawany na zasadzie „kto pierwszy, ten lepszy”, jeśli chcesz zagwarantować, że wycieczka będzie w Twoim języku, zjaw się wcześniej i poprosić o to.

* [http://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute] (w centrum miasta). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym 3 godziny „portugalski dla przetrwania”, skierowane do zagranicznych gości odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są przepełnione w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście wino porto. To odpowiednie miejsce w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Douro.

Region Norte znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, dostosowując się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele najlepszych portugalskich branż odzieżowych, obuwniczych, luksusowych i akcesoriów znajduje się w Porto i wokół niego. Dlatego znajdziesz wiele flagowych sklepów i fabryk w Porto i okolicach. Ludzie z Portuense znają się na rzemiośle i doceniają jakość, niezależnie od tego, czy są to ubrania, buty i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i wahają się od uznanych na całym świecie, takich jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, aż po bardzo lokalne marki, które zapewniają wyjątkowy wybór w każdym budżecie. Wiele bardziej przystępnych cenowo produktów może nie być produkowanych w Portugalii, pomimo atrakcyjnej wartości estetycznej.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* '''MUUDA''', Rua do Rosário 294, 4050-522, ✉ Info@muuda.com. „Sztuka, jedzenie i design”. Ten sklep koncepcyjny oferuje szeroką gamę produktów podpisanych przez portugalskich projektantów. Moda, przedmioty, książki, biżuteria, buty i sztuka. Możesz zjeść obiad w MUUDA, przeżyć warsztaty wina lub sushi, nauczyć się robić trykot, najnowsze techniki malarskie i fotografię. 
* [http://ccbombarda.blogspot.com/ '''Centro Comercial Bombarda'''] (CCB), Rua de Miguel Bombarda 285. To nie jest zwykłe centrum handlowe. Jest znacznie mniejszy i ma sklepy specjalistyczne związane ze sztuką i modą. Poszukaj portugalskiego designu, kosmetyków organicznych lub współczesnej biżuterii, a następnie udaj się do galerii na ulicy. 
* '''[http://aguasfurtadasdesign.blogspot.com/ Aguas Furtadas]''', Rua Miguel Bombarda, 285 (CCB, Loja 4), +351 968 237 139. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego projektu? To jest miejsce na to. Od minimalistycznego kogucika Barcelos po kolorowe ceramiki - nigdzie indziej nie znajdziesz wielu z tych elementów. 
* [https://sogevinus.com/tourism/sogevinus-shop/?lang=en '''Sklep z winami Sogevinus'''], Avenida Ramos Pinto 280, Vila Nova de Gaia (po drugiej stronie ulicy od dolnej stacji kolejki linowej). W tym sklepie można kupić wszystkie marki wina Sogevinus Port, takie jak Kopke, Burmester, Cálem, Barros i Gilberts. Otrzymujesz bezpłatne próbki ich win.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po Mercado do Bolhão, w którym znajduje się rynek spożywczy i sklepy z rękodziełem, oraz ulicę Santa Catarina (bardzo polecana, nawet jeśli tylko na spacer), która znajduje się w pobliżu Bolhão. Ulica Cedofeita to także ruchliwa ulica handlowa, a także Boavista.

=== Centra handlowe ===
Na zakupy Porto i przedmieścia mają wiele centrów handlowych, w tym Norte Shopping, Arrábida Shopping, Parque Nascente, Gaia Shopping i Mar Shopping (największa grupa sklepów IKEA w Europie). Oprócz tego masz również mniej zatłoczone sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* '''Via Catarina'''. Średniej wielkości centrum handlowe położone w bloku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystujące różnicę wysokości pomiędzy nimi, aby uzyskać spektakularne rezultaty. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci sklepów i food court wypełnionych lokalnymi fast-foodami. 
* '''Shopping Cidade do Porto'''. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnymi pozorami i przestronnym atrium, ale ograniczony wybór sklepów w porównaniu z większymi. 
* '''Norte Shopping'''. Duże centrum handlowe na północ od Porto, do którego można dojechać metrem (stacja Sete Bicas. To tylko krótki spacer).
* '''Vila do Conde The Style Outlets''' (Metro: Modivas Centro (bezpłatny transfer z przystanku).). Największy outlet w północnej Portugalii.

== Gastronomia ==
Porto ma jedne z najlepszych restauracji w Portugalii.

Mówi się, że jeśli lubisz jeść, powinieneś jechać do Porto, ponieważ jest to miejsce, w którym jesz dobrze pod względem jakości i ilości (nawet obywatele Lizbony mówią, że w Porto jest miejsce, gdzie jedzą najlepsze jedzenie). Najlepsze restauracje w mieście znajdują się głównie w '''Matosinhos''' niedaleko plaży, w porcie morskim '''Porto de Leixões''', ale uważaj na ceny, więcej niż kilka ok zakładów uważa się za warte wysokich cen tylko ze względu na wystrój lub „tłum” Widząc, że się tam udaje lub kombinacja obu, pobierają śmieszną cenę za jedzenie, które nie jest lepiej przygotowane lub prezentowane niż gdzie indziej i wiele razy, dawka jest bardzo mała, więc nie wstydź się rozejrzeć, aby dowiedzieć się, co jest co. Możesz dojechać niebieską linią metra A, aby tam dotrzeć, co zajmuje około 30 minut. W części '''Ribeirinha''' w Porto, z widokiem na rzekę Douro i Vila Nova de Gaia, jest wiele dobrze zarządzanych, niedrogich, małych, rodzinnych restauracji z świetnym klimatem, przyjaznym personelem, świetnym jedzeniem i piciem, a czasem, z powodu ograniczonej przestrzeni, konieczności dzielenia stołu z nieznajomymi, czasami lokalnymi, a czasem nie, co sprawia, że ​​całe doświadczenie jest bardzo kosmopolityczne i rozrywkowe. W starym centrum miasta niedrogie są domy gastronomiczne przeznaczone głównie dla mieszkańców, które można łatwo znaleźć zarówno w porze lunchu, jak i kolacji. Miejsca te są mile widziane dla cudzoziemców, a wielu z nich szczyci się tym, że ich gości. W tych miejscach, aby cieszyć się obfitym, dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej po prostu podążać za sugestiami kelnera, ponieważ menu to zestaw trzech dań Pratos do dia (menu dnia), zazwyczaj do wyboru dwie lub trzy zupy, dania główne, w tym chleb, wino z domu, deser i bica (espresso) w końcu, wszystko to od około 7 lub 10 euro za osobę. Jeśli jesteś głodny, dobrą strategią jest powiedzieć, jak bardzo smakowała ci zupa i grzecznie zapytać, czy możesz dostać trochę więcej. Dlatego lokalni klienci mają ostatnio zupę. Jeśli naprawdę cieszyłeś się posiłkiem, okazuj wdzięczność szefowi kuchni i personelowi, zawsze sprawia, że ​​ludzie są dumni z tego, że są do usług.

Spodziewaj się obfitych posiłków, a jeśli możesz, spróbuj potrawy „'''Tripas à moda do Porto'''”. Obywatele Porto są nazywani tripeiros (jedzący flaki) z powodu tego dania. Tradycyjne restauracje z zestawami menu, zazwyczaj serwują zupę ostatnio, ale w dzisiejszych czasach większość kelnerów zapyta, co chcesz najpierw i tak dalej, ale nie zdziw się, gdy zobaczysz kogoś, kto zaczyna od deseru i kończy zzupą! Wiadomo, że tak się stało ... Spróbuj też bacalhau - w każdym razie jest ugotowane - są setki różnych dań z solonym dorszem!

Nie zapomnij o tradycyjnej grillowanej kanapce z serem „'''Francesinha'''”, która dosłownie oznacza małą francuską damę. To miasto jest prawie jedynym miejscem na świecie, gdzie można je znaleźć. Jednak w wielu innych miastach północnej Portugalii można znaleźć wersję o niskiej jakości. Zasadniczo są to tosty z warstwami mięsa wewnątrz (wołowina, mięso wieprzowe, szynka ...). Pokryte jest serem i pikantnym sosem, z możliwością dodania frytek na wierzchu. Co najważniejsze, daniu temu musi towarzyszyć piwo, a nie wino.

Dobrą wskazówką jest wsiadanie autobusem lub metrem do Matosinhos w lipcu, będzie festiwal rybny. Świeżo złowione ryby serwowane są tego samego dnia na grillu ustawionym na ulicach zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (tylko całą rybę) i przygotowujesz ją na ulicach - nie jest to wyszukana restauracja, ale razem z miejscową ludnością, którą jesz najlepiej smakującą rybę, jaką kiedykolwiek miałeś! Spróbuj doroady, jest pyszna.

Porto jest usiane tysiącami różnych piekarni (Pão Quente) i sklepami cukierniczymi (Pastelarias). Oprócz serwowania pysznych (i dość niedrogich) towarów, są one również wyposażone w boczną kawiarnię, która serwuje wszelkiego rodzaju kawy (Pingo, Meia de Leite, itp.) i kanapki (Tosta Mista-szynka i tosty z serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni nad rzeką w mieście, zakłady te nie mają malowniczych widoków na Porto (to jest drogie, a na koniec zapłacilibyście za ten rachunek). Zamiast tego przyciągają turystów oferując dobre jedzenie w bardzo niskich cenach.

W Porto znajduje się co najmniej jedna w pełni wegetariańska restauracja Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) oraz kilka innych restauracji, które oferują dania wegetariańskie oraz dania niewegetariańskie, takie jak Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą prosić o specjalne potrawy, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Tanio ===
* '''Nakite''', R. de Breyner 396, Porto. Otwarte od poniedziałku do soboty 12.00-15.00, 19.00-23.00. Wegetariańska restauracja i sklep ze zdrową żywnością. Dostępne menu budżetowe, w tym wegetariańska „francesinha”, dania dzienne z tofu, seitan i tempeh w połączeniu z kozim serem, grzybami shiitake i innymi świeżymi składnikami. Przytulna atmosfera zarówno wewnątrz jak i na tyłach ogrodu. Wypróbuj także specjalne piwa, które mogą mieć. 
* '''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Habitos]''', Rua de Passos Manuel, 178 (na 4 piętrze starego parkingu naprzeciwko Koloseum w Porto). Otwarte od poniedziałku do piątku 12.00-15.00. Wegetariańska restauracja w dzień, klub kultury młodzieżowej w nocy. Menu zmienia się co tydzień i kosztuje 9 euro (7,50 bez deserów). 
* '''[https://www.facebook.com/paladardaalma/info Paladar da Alma]''', Rua de St Ildefonso 293/295. Czynne od poniedziałku do środy: 12:00 - 15:00, czwartek - sobota: 12:00 - 15:00, 20:00 - 23:00. Wegetariańskie jedzenie opiera się na kuchni portugalskiej i śródziemnomorskiej z wpływami z innych części świata. Właściciel jest również kucharzem. 
* '''[http://www.cafepiolho.com/ Âncora d'Ouro]''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i była miejscem spotkań studentów od XIX wieku. Tablice darowane przez ukończenie lekcji medycznych od początku XX wieku zdobią ściany. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (według punktu widzenia reżimów) i dlatego podlegało regularnej kontroli tajnej policji. Pewnego razu został zaatakowany przez GNR (Guarda Nacional Republicana), który ma posterunek w pobliżu, i wsadzili konie do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecne zaburzenie miejsca jest wynikiem tego lub bardziej niedawnych działań. Obsługa jest niemiła, miejsce to wcale nie jest wyszukane, ale zwykle jest wypełnione uczniami. Jest też dość tani. 
* '''Casa Adão''', Avenida Ramos Pinto, 252, Vila Nova de Gaia. Znajduje się po drugiej stronie rzeki Douro, jest restauracja, która serwuje obfite dania obsługujące jedną głodną osobę lub dwie osoby, które jedzą normalnie. 
* '''Tà-se Bem''', Largo Sampaio Bruno 25, Vila Nova de Gaia. Jako jedna z ostatnich restauracji nad rzeką w rejonie Gaia, jest to świetne miejsce na przystanek i długi obiad przed wyruszeniem na degustację porto. Z pysznymi i obfitymi wyborami za dobrą cenę, jest również bardzo popularny wśród miejscowej ludności. Pomiń turystyczne kawiarnie i udaj się tutaj, aby poczuć autentyczną atmosferę.

=== Umiarkowanie ===
* '''Mauritânia Grill''', Avenida Combatantes Grande Guerra 50, Leça da Palmeira. Ładna restauracja ze wspaniałym widokiem na plażę Leça. Przestrzeń jest bardzo lekka z wieloma oknami i posiada własny parking. Dekoracja zmienia się w ciągu roku (jedna z niewielu restauracji, które to robią) np. Lato, Boże Narodzenie, Halloween, Wielkanoc itp. Pracownicy są zazwyczaj mili i zabawni. Dbają o klienta. Czasami żartują, więc nie zdziw się, jeśli symulują, że wylewają na ciebie kawę. 
* '''Casa Da Foz''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Doskonała włoska restauracja. Szeroka gama potraw. Niezwykle mały, więc najlepiej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* '''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja, która serwuje tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej i „międzynarodowej”. Ładny widok na rzekę. 
* '''Galeria de Paris Restaurante Bar''', 56 Rua Galeria de Paris

=== Drogo ===
* '''O Filipe''', Avenida Engenheiro Duarte Pacheco 36-r / c, 4450-110 Matosinhos. Jedna z najlepszych restauracji do jedzenia świeżych ryb. Mały, ale przytulny, może być drogi, ale zależy od zamówienia. Parking jest trudny do znalezienia w tej okolicy, ale możesz zaparkować przed restauracją, a gdy zajdzie taka potrzeba, zadbają o samochód (np. Dostępny parking, utrudnienia na drodze itp.). 
* '''[http://www.amarisqueiradematosinhos.com/ Marisqueira de Matosinhos]''', Rua Roberto Ivens 717, 4450-255 Matosinhos. Kolejna świetna restauracja; jeśli lubisz skorupiaki, jest to jedno z najlepszych miejsc w Porto.

== Kluby, kawiarnie ==
Porto jest oczywiście domem dla wina porto, a w mieście jest wiele winnic, w których produkowane jest to wino. Ściśle mówiąc, wino porto można nazwać winem porto tylko wtedy, gdy winogrona są uprawiane w dolinie Douro, a wino jest produkowane i butelkowane w Porto. Wina porto występują w wielu stylach, a najdroższy jest wino vintage.

Główne obszary dla barów to Praça de Ceuta na północy, przez stację otaczającą Ribeira dalej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* '''Solar Vinho do Porto''', +351 226094749, ✉ solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa z próbkami porto i wspaniałym widokiem na Douro. Otwarte Pn-Sb 14 do północy. To idealne miejsce do siedzenia w miękkich fotelach lub na zewnątrz w ogrodzie i cieszenia się kilkoma kieliszkami najlepszego porto. Możesz też mieć spróbować ser z porto. 

Uważaj jednak na ten obszar, ponieważ jest to przystań dla włamań samochodowych.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 1-2 i kończą się od 6 rano do 7:30 rano. Masz dobry wybór do wyboru. Większość klubów znajduje się w regionie przemysłowym i ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* '''POP''', Rua Padre Luis Cabral, 1090. Jedna z najlepszych dyskotek w mieście. około 15 €. Otwarte w czwartki, piątki i soboty. 
* '''Twins'''. Rua do Passeio Alegre 1000. Jedna z najlepszych dyskotek w mieście. około 15 €. Otwarte w czwartki, piątki i soboty. 
* '''Creme''' - Edifício Transparente, (pomiędzy Castelo do Queijo i Matosinhos) Foz.
* '''Pitch''' R. de Passos Manuel 34
* '''Industria'''. Avenida do Brasil nr 843, Foz. „lokalni bohaterowie i międzynarodowe gwiazdy” - od 1987 roku. Jest otwarta do około 6 rano. 
* '''Bla-Bla''' Dość popularna dyskoteka w strefie przemysłowej Matosinhos. Bardziej przyjemny klub dla fanów rocka i alternatywnego popu.
* '''Via Rápida''' Popularna dyskoteka w strefie przemysłowej. Klub nocny otwiera się w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Słyszana muzyka to najnowsze przeboje taneczne, a tłum ma 20 lat.
* '''Vogue''' Modny klub nocny z młodym tłumem. Zazwyczaj gra komercyjne hity taneczne i hip hop / R &amp; B. Znajduje się w strefie przemysłowej miasta. Drogie napoje.
* '''Act''' Jeśli jesteś nastolatkiem, jest to miejsce dla ciebie. Znajduje się w strefie przemysłowej miasta i odtwarza wszystkie najnowsze hity z całego świata.
* '''Bazaar'''. Bar designerski, to także sklep odzieżowy i księgarnia. Zamyka się około 4 rano. 
* '''Estado Novo''' Zapewnia swoim klientom szeroką gamę muzyki, od hitów lat 80. do dzisiejszych hitów tanecznych. Każdy czwartek to wyjątkowa noc dla pań, zwana „dziką dziką kobietą”. Otwiera się od czwartku do soboty, a minimalna opłata wynosi 15 €.
* '''Passos Manuel''', Rua de Passos Manuel. Klub taneczny / bar często odwiedzany przez kunsztowną publiczność, z różnorodnym, ale gustownym wyborem muzyki i ciepłym wystrojem.
* '''Triplex Club''', który znajduje się w pobliżu Boavista. Trzypiętrowy dom z ogrodem został przekształcony w klub.
* '''Maus Hábitos''' Bardzo alternatywny bar, w samym centrum miasta, naprzeciwko „Coliseu”.
* '''Chic''' Trendy klub taneczny w dzielnicy przemysłowej miasta, głównie gra muzykę house. Tłum ma zwykle 20 lat.
* '''Plano B'''. Blisko Torre dos Clérigos, jest popularną galeria sztuki i barem zainstalowany w zabytkowym centrum Porto. 
* '''Mau Mau''' W regionie Foz jest popularnym klubem nocnym o różnych stylach muzycznych, od housu po pop i R&amp;B.
* '''River Caffé''', w pobliżu rzeki Douro. Młody tłum i zazwyczaj gra najnowsze przeboje taneczne. Znany jest z przemocy w późnych godzinach nocnych, więc lepiej nie spędzać tam zbyt długo czasu.
* '''Maré Alta''' Na brzegu rzeki jest to małe miejsce znane z imprez po godzinach. Zazwyczaj młody tłum. Muzyka jest zwykle elektroniczna.

W Porto jest kilka klubów / barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* '''Ryan's Irish Pub'''. W Ribeira, miła przytulna atmosfera i przyjazny personel baru. Zawsze dobre miejsce do rozpoczęcia 
* '''Trintaeum''' W okolicy Foz w pobliżu latarni morskiej, dość mała, fajna dekoracja i fajny tłum i nie za drogie. Otwarte do bardzo późnych godzin.
* '''Triplex''' Na Avenida Boavista w dużym starym domu. Fantastyczny bar w ogrodzie, który jest świetny w lecie. Na górze jest też restauracja.
* '''Bar Praia do Ourigo Beach''' w Foz. To musi być bar z najlepszym widokiem w mieście. Ustawiony na palach nad plażą. Ma też restaurację.
* '''Cais de Gaia''' Jest to region barowy w okolicy rzeki w sąsiednim mieście Vila Nova de Gaia. Jest to nowoczesna strefa dla barów i klubów, zazwyczaj wyceniana nieco wyżej niż zwykłe bary. Masz wspaniały widok na rzekę i piękne miasto Porto.
* '''Region Ribeira''' Obszar ten jest pełen barów i pubów, w których można spędzić przyjemnie czas z niesamowitym widokiem, zanim udasz się do większych klubów w mieście. Większość barów jest stosunkowo blisko siebie, a w niektórych nie ma opłaty za wstęp. Zwykle większość z tych barów zamyka się od 3 do 4 rano, po czym obszar staje się pusty. Pamiętaj, aby pojechać do domu lub do klubu, ponieważ kiedy ten obszar zostanie opuszczony, możesz poczuć się niepewnie.
* '''Prioridade''' W regionie Ribeira ten bar jest jednym z najtańszych w okolicy. To prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całym regionie Ribeira (i prawdopodobnie w mieście), gdzie można dostać duże piwo za jedyne kilka euro. Serwują również alkohole i koktajle, również w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wieczór, wypij kilka drinków w tym barze przed clubbingiem, ponieważ cena drinków w klubach może być oburzająco wysoka, a możesz wrócić do swojego domu, hotelu, hostelu bez pieniędzy z taksówki. itd. Trudno jest znaleźć, ponieważ jest schowany w dość odosobnionym (ale całkiem fajnym) miejscu; jest blisko mostu D. Luis I. Zapytaj miejscowych, będą wiedzieć, gdzie to jest

== Noclegi ==
W całym mieście są domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych o bardzo przystępnych cenach. W całym mieście jest tylko jedno pole kempingowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych, więc trudno będzie je znaleźć.

=== Tanio ===
* '''Alma Porto Hostel''', Rua do Bonfim, 305B (metrem na stacji Campo 24 de Agosto i dalej do Rua do Bonfim. Idź w górę Rua do Bonfim pod nr 305B. pociągiem na stacji Campanhã, jedź w górę Rua Pinto Bessa aż do kościoła Skręć w lewo w Rua do Bonfim 305B.), +351 914 049 326, +351 914 306 011, ✉ almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Mały i przyjemny hostel z gładkimi kolorami, salonami i swobodną atmosferą w domu zbudowanym w XIX wieku, w którym można również docenić ręcznie wykonane prace w wysokich sufitach, typowe portugalskie kafelki i piękne kamelie w ogrodzie. 
* '''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, +351 911 008 585, ✉ house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom w Porto zbudowany na początku XX wieku, całkowicie odnowiony, aby połączyć komfort teraźniejszości z urokiem przeszłości, zapewniając atmosferę idealnego pobytu. Więcej informacji: www.the-white-box.pt 
* '''Wine Hostel''', 52 Campo dos Martires da Patria, +351 222013167. Bardzo centralnie położony. Czyste pokoje z łazienkami. Bardzo blisko dworca kolejowego, ale może być trudno go znaleźć, więc sprawdź mapę przed przybyciem. 19 €. 
* '''Residencial Marfim''' (AC Guest House), Rua Alvares Cabral 213 (na końcu Rua da Cedofeita skręć w prawo), ✉ charmedaleziria@gmail.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 11:00. Znany z doskonałej obsługi klienta i najniższych cen w Porto. W spokojnej okolicy, w odległości krótkiego spaceru od zabytkowego centrum (5 minut). Z pokojami, które mogą pomieścić od 2 do 8 osób. Biegle posługują się językiem angielskim, hiszpańskim, portugalskim, francuskim. Niektórzy włoskim, niemieckim, bułgarskim. Od 12,50 € za osobę. 
* '''Oporto Fado Hostel''', Rua Alvares Cabral 14, +351 91 063 55 55. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Położony w centralnej, zabytkowej lokalizacji. Wielojęzyczny personel dostępny 24 godziny na dobę. Łóżka dostępne w pokojach wieloosobowych lub prywatnych. 10 €. 
* '''Andarilho Porto Hostel''', Rua da Firmeza 363/364 (obok Santa Catarina), +351222012073. Ciepła woda, prysznice z wysokim ciśnieniem, toalety w łazience, pralnia, bezpłatna szafka, czyste przestronne pokoje wieloosobowe, kuchnia dla gości, ogród o powierzchni 200 m², imprezy kulturalne i grill. 
* '''[https://www.gallery-hostel.com/pt/ Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda, nr 222 (w okolicy Oporto), ✉ info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, bezpłatna wycieczka piesza, bezpłatna wycieczka nocna. Tematyczne kolacje, degustacje wina Porto, wystawy w Galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny zespół. Pokój wieloosobowy 20-22 € z łazienką, 50€ pokój dwuosobowy. 
* '''Pensão Belo Sonho''', Rua de Passos Manuel 186 (W centrum miasta. 5 minut spacerem od stacji metra Bolhao i São Bento (stacja kolejowa)), ✉ residencialbelosonho@mail.com. Pokój dwuosobowy z łazienką 30€ (lipiec 2010). 
* '''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel]''', Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (5 minut spacerem od stacji metra Bolhao). Wygodny, czysty hostel z wi-fi, DVD i pokojem do gier, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią i barem na dole. Świetne światło i prysznice. Może dać Traveller's House w Lisboa bieg za swoje pieniądze. Pokój wieloosobowy 14-18 € ze wspólną łazienką, pokoje prywatne około 20 €.
* '''[https://oportosky.com/ Oporto Sky Hostel]''', Rua da Lapa, 33 (Jedna minuta spaceru od stacji metra Lapa), +351 222 017 069, ✉ info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z bardzo przyjaznym i pomocnym kierownikiem, Luzia. Wspólne i prywatne pokoje. Darmowe komputery i Wi-Fi. Kilka minut od centrum miasta i niedaleko Boavista, która prowadzi do wybrzeża. Gospodarze mówią doskonale po angielsku i hiszpańsku. Ceny zaczynają się od 14 € ze śniadaniem. 
* '''[http://www.movijovem.pt/ Youth Hostel]''' (Pousada de Juventude do Porto), ul. Paulo da Gama, 551. Znajduje się poza centrum miasta, z kilkoma autobusami przechodzącymi tuż obok, otwarte 24 godziny i wspaniały widok na rzekę. 
* '''Hospedaria 1 de Janeiro''', rua 31 Janeiro. Niesamowicie tani (15 euro za pokój dwuosobowy), ale brudny i podejrzany. 
* '''Hospedaria Novo Mundo''', rua Conde de Vizela. Niesamowicie tani (15 do 25 euro za podwójny), ok miejsce do spania. 
* '''Hotel Ibis Porto São João''', Rua Dr. Plácido Costa, +351 22 551 31 00. 
* '''Hotel Ibis Porto Norte''', Auto Estrada Porto Braga S. Mamede do coronado K11, +351 22 986 76 00. 
* '''Hotel Ibis Porto Sul Europarque''', Espargo europarque, +351 256 332 507. 
* '''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, +351 222407467. Tanie, czyste i przyjazne. Łazienka w pokoju. Darmowe wifi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale po francusku i hiszpańsku oprócz portugalskiego. Od 13,75 € za osobę. 
* '''Albergaria Miradouro Hotel''', Rua de Alegria, 598, +351 225370717. Unikalne i interesujące. Wystrój wnętrz z lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę Douro, słynna panoramiczna restauracja na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając widoki regionu Porto pod tobą. Darmowy parking. Łazienka w pokoju. Recepcjonistki są bardzo przyjazne i profesjonalne oraz mówią po angielsku. Obszar, w którym się znajduje, jest nieco zaniedbany, ale zdecydowanie nie tak zły jak wiele innych części miasta. Od 26 €. 
* '''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, nr 317 (obok Av. Dos Aliados, w centrum), +351 222085196, ✉ info@portoloungehostel.com. Darmowe WiFi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i wspólny obszar. Pokój wieloosobowy 14-20 € z łazienką, 40-50€ pokój dwuosobowy.

=== Umiarkowanie ===
* '''[https://www.grandehoteldapovoa.com/ Grande Hotel da Povoa]''', Largo do Passeio Alegre, nr 20, 4490-428 Póvoa Varzim (Z widokiem na plażę w Povoa de Varzim), +351 252 290 400, faks: +351 252 290 401, ✉ grandehotel.povoa@sapo.pt . Historyczny hotel z 84 pokojami i 2 apartamentami, restauracją, barem, salami konferencyjnymi. 
* '''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Hotel Porto Royal Bridge]''', Rua de Sá da Bandeira, 53 4000-433 Porto, 351 +351 222 436 221. 
* '''[https://www.douroroyal.com/en/ Douro Palace Resort &amp; Spa]''', Lugar do Carrapatelo - Santa Cruz do Douro 4640-423 Baião Baião - Porto, ☎ 0. 
* '''Douro Royal Valley''', Portela do Rio Pala · Ribadouro 4640-400 Baião Baião - Porto, ☎ 0. 
* '''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* '''[https://www.accorhotels.com/gb/hotel-1975-mercure-porto-centro-hotel/index.shtml Mercure Porto Centro Hotel]''', Praça da Batalha 116 (stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m), +351 22 204 33 00, ✉ h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny hotel czterogwiazdkowy z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). Pokoje posiadają czajniki, a cena obejmuje niezawodny bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* '''Vila Galé Porto''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☎ +351 225 191 800, ✉ porto@vilagale.pt. W centrum portugalskiego „Niezwyciężonego miasta”; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja online. 
* '''[http://www.hotelmalaposta.com/en/ Hotel Malaposta]''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, +351 222 006 278, ✉ reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju położony w zabytkowej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja online

=== Drogo ===
* '''[https://www.pestanacollection.com/en/hotel/pestana-porto Pestana Porto]''', Praça da Ribeira, nr 1, +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, ✉ reservas.portugal@pestana.com. 
* '''[http://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr. 22, +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, ✉ info@inpatio.pt. 
* '''HF Ipanema Park Hotel'''
* '''Sheraton'''
* '''Porto Palácio Hotel'''
* '''Infante de Sagres'''
* '''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (1,6 km od stacji Franco samochodem.), +351 226 072 500, ✉ reservations.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Luksusowy hotel z 232 pokojami o wysokim wystroju wnętrz. Znajduje się w centrum miasta. 
* '''Hotel Yeatman''', Rua do Choupelo, 4400-088 (Vila Nova de Gaia).

== Kontakt ==
Region miasta Porto jest idealnym miejscem do założenia bazy i odkrywania pobliskich obszarów, takich jak Vila do Conde, Viana do Castelo, Costa da Prata, Braga, Guimarães, dolina rzeki Douro i Trás-os-Montes. Koleje i autobusy oferują niedrogi transport, w przeciwnym razie wynajem samochodów może być lepszą propozycją, jeśli ktoś chce mieć swobodę poruszania się, ale jeśli ma ograniczony budżet, staraj się unikać dróg płatnych, gdy tylko jest to możliwe, ale zarejestruj się jako użytkownik Via Verde. Łatwo to zrobić w każdym Loja do Cidadão (wystarczy zapytać lokalną lokalizację najbliższego), kosztuje około 15 € i dostajesz kilka darmowych opłat o wartości prawie początkowej, a kolejne płatności za korzystanie z bankomatów 24 / 7, oszczędzając w ten sposób mnóstwo czasu na szukanie urzędu pocztowego, który będzie płacił za czas zaległych opłat. Opóźnienia w płatnościach powodują kary.

W pociągach Alfa Pendular (AP), WiFi 3G jest dostępne zarówno w większości pociągów Intercidades (IC). CP (koleje portugalskie) jest w trakcie instalowania WiFi we wszystkich pociągach krajowych, w tym w pociągach miejskich Urbanos.

Niektóre autobusy dalekobieżne zaczęły również oferować 3G. Proszę sprawdzić przy rezerwacji biletu. Wiele miejsc publicznych w dzisiejszych czasach, takich jak kawiarnia, restauracja lub hotel, oferuje również WiFi, ale należy sprawdzić, podczas gdy inne placówki reklamują dostępność bezpłatnego WiFi.

Port lotniczy w Porto oferował kiedyś bezpłatne WiFi. Kioski operatora telefonii komórkowej znajdują się w holu na parterze lotniska.

== Bezpieczeństwo ==
Pamiętaj, że mogą być kieszonkowcy w mocno zatłoczonych miejscach oraz w publicznych autobusach i pociągach; jednak kradzież kieszonkowa nie jest powszechna w Porto. Podróż autobusem lub metrem jest na ogół bezpieczna i jest jednym z najlepszych sposobów przemieszczania się z miejsca na miejsce.

Porto jest na ogół bezpiecznym miejscem, jeśli podejmiesz normalne środki ostrożności, takie jak chodzenie po dobrze oświetlonych ulicach nocą. Jedna część Porto, w pobliżu Biura Informacji Turystycznej między katedrą a schodami do małego kościoła, często przebywają tam osoby nietrzeźwe, którzy mogą być kłopotliwi. Nie ma powodu do niepokoju, ponieważ wiele z nich jest nieszkodliwych, ale najlepiej jest zachować ostrożność, tak jak w innych miejscach.

Jeśli jedziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i centrum informacji turystycznej, po zakończeniu wróć do dworca autobusowego i stamtąd przejdź do innych miejsc. Unikaj skrótu z centrum informacji turystycznej na dole, ponieważ w pobliżu było wiele incydentów.

Zadzwoń pod 112, jeśli masz sytuację awaryjną.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' - leży nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.
* Latem spróbuj jednej z wielu wysokiej jakości plaż w pobliżu Porto, w południowej części Gai. Gaia ma wiele plaż z niebieskimi flagami (Miramar, Aguda, Granja), poświadczających jakość plaży.
* Aby zaspokoić swoją imprezowy charakter, odwiedź niektóre z pobliskich miast Matosinhos, Vila do Conde, Maia, Penafiel, Amarante, Povoa de Varzim (plaża i kasyno).
* Na południu, w zasięgu ręki, znajduje się Costa da Prata (''Srebrne Wybrzeże''), począwszy od kurortu [[Espinho]] z plażami i kasynem, aż po [[Aveiro]] i Mira.
* '''[[Minho|Region Minho]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego regionu. [[Guimarães]], [[Viana do Castelo]], [[Braga]], Caminha, [[Valença]], Ponte de Lima i Arcos de Valdevez, na przykład, mają coś do zaoferowania, a region jest bardzo piękny. Skosztuj „Vinho Verde”, tłumaczonego swobodnie jako „Zielone wino” - jest to przede wszystkim wino o niskiej zawartości alkoholu, młode i świeże, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego parku. Dzika przyroda i natura w tym parku są naprawdę warte odwiedzenia, a krajobraz jest wspaniały.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>0jck8eyn6hacif39m82vso9aaof2k8n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158971</id>
      <parentid>158970</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T07:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nauka */</comment>
      <origin>158971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88923" sha1="4j5j8knspwens89fbezdwmov7lvozdg" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

Uniwersytet w Porto jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Mile widziana jest znajomość podstaw [[Rozmówki portugalskie|języka portugalskiego]]. W większych hotelach i ośrodkach wypoczynkowych można porozumieć się po [[Rozmówki angielskie|angielsku]], [[Rozmówki francuskie|francusku]], [[Rozmówki galicyjskie|galicyjsku]], [[Rozmówki katalońskie|katalońsku]], [[Rozmówki włoskie|włosku]] lub [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] (języki te są tam często rozumiane). W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy po rzece czy zwiedzanie piwnic z winem porto, język danej wycieczki jest zazwyczaj ustalany według kolejności zgłoszeń; aby mieć pewność, że zwiedzanie odbędzie się w wybranym języku, warto pojawić się wcześniej i zgłosić taką prośbę.

* {{Znacznik|'''Fast Forward Language Institute'''|41.14810814049918|-8.606678905184156|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute]''' (''w centrum miasta''). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym trzygodzinne zajęcia „Portuguese for survival” (podstawy języka przydatne w codziennych sytuacjach), skierowane do zagranicznych turystów odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są przepełnione w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście wino porto. To odpowiednie miejsce w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Douro.

Region Norte znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, dostosowując się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele najlepszych portugalskich branż odzieżowych, obuwniczych, luksusowych i akcesoriów znajduje się w Porto i wokół niego. Dlatego znajdziesz wiele flagowych sklepów i fabryk w Porto i okolicach. Ludzie z Portuense znają się na rzemiośle i doceniają jakość, niezależnie od tego, czy są to ubrania, buty i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i wahają się od uznanych na całym świecie, takich jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, aż po bardzo lokalne marki, które zapewniają wyjątkowy wybór w każdym budżecie. Wiele bardziej przystępnych cenowo produktów może nie być produkowanych w Portugalii, pomimo atrakcyjnej wartości estetycznej.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* '''MUUDA''', Rua do Rosário 294, 4050-522, ✉ Info@muuda.com. „Sztuka, jedzenie i design”. Ten sklep koncepcyjny oferuje szeroką gamę produktów podpisanych przez portugalskich projektantów. Moda, przedmioty, książki, biżuteria, buty i sztuka. Możesz zjeść obiad w MUUDA, przeżyć warsztaty wina lub sushi, nauczyć się robić trykot, najnowsze techniki malarskie i fotografię. 
* [http://ccbombarda.blogspot.com/ '''Centro Comercial Bombarda'''] (CCB), Rua de Miguel Bombarda 285. To nie jest zwykłe centrum handlowe. Jest znacznie mniejszy i ma sklepy specjalistyczne związane ze sztuką i modą. Poszukaj portugalskiego designu, kosmetyków organicznych lub współczesnej biżuterii, a następnie udaj się do galerii na ulicy. 
* '''[http://aguasfurtadasdesign.blogspot.com/ Aguas Furtadas]''', Rua Miguel Bombarda, 285 (CCB, Loja 4), +351 968 237 139. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego projektu? To jest miejsce na to. Od minimalistycznego kogucika Barcelos po kolorowe ceramiki - nigdzie indziej nie znajdziesz wielu z tych elementów. 
* [https://sogevinus.com/tourism/sogevinus-shop/?lang=en '''Sklep z winami Sogevinus'''], Avenida Ramos Pinto 280, Vila Nova de Gaia (po drugiej stronie ulicy od dolnej stacji kolejki linowej). W tym sklepie można kupić wszystkie marki wina Sogevinus Port, takie jak Kopke, Burmester, Cálem, Barros i Gilberts. Otrzymujesz bezpłatne próbki ich win.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po Mercado do Bolhão, w którym znajduje się rynek spożywczy i sklepy z rękodziełem, oraz ulicę Santa Catarina (bardzo polecana, nawet jeśli tylko na spacer), która znajduje się w pobliżu Bolhão. Ulica Cedofeita to także ruchliwa ulica handlowa, a także Boavista.

=== Centra handlowe ===
Na zakupy Porto i przedmieścia mają wiele centrów handlowych, w tym Norte Shopping, Arrábida Shopping, Parque Nascente, Gaia Shopping i Mar Shopping (największa grupa sklepów IKEA w Europie). Oprócz tego masz również mniej zatłoczone sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* '''Via Catarina'''. Średniej wielkości centrum handlowe położone w bloku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystujące różnicę wysokości pomiędzy nimi, aby uzyskać spektakularne rezultaty. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci sklepów i food court wypełnionych lokalnymi fast-foodami. 
* '''Shopping Cidade do Porto'''. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnymi pozorami i przestronnym atrium, ale ograniczony wybór sklepów w porównaniu z większymi. 
* '''Norte Shopping'''. Duże centrum handlowe na północ od Porto, do którego można dojechać metrem (stacja Sete Bicas. To tylko krótki spacer).
* '''Vila do Conde The Style Outlets''' (Metro: Modivas Centro (bezpłatny transfer z przystanku).). Największy outlet w północnej Portugalii.

== Gastronomia ==
Porto ma jedne z najlepszych restauracji w Portugalii.

Mówi się, że jeśli lubisz jeść, powinieneś jechać do Porto, ponieważ jest to miejsce, w którym jesz dobrze pod względem jakości i ilości (nawet obywatele Lizbony mówią, że w Porto jest miejsce, gdzie jedzą najlepsze jedzenie). Najlepsze restauracje w mieście znajdują się głównie w '''Matosinhos''' niedaleko plaży, w porcie morskim '''Porto de Leixões''', ale uważaj na ceny, więcej niż kilka ok zakładów uważa się za warte wysokich cen tylko ze względu na wystrój lub „tłum” Widząc, że się tam udaje lub kombinacja obu, pobierają śmieszną cenę za jedzenie, które nie jest lepiej przygotowane lub prezentowane niż gdzie indziej i wiele razy, dawka jest bardzo mała, więc nie wstydź się rozejrzeć, aby dowiedzieć się, co jest co. Możesz dojechać niebieską linią metra A, aby tam dotrzeć, co zajmuje około 30 minut. W części '''Ribeirinha''' w Porto, z widokiem na rzekę Douro i Vila Nova de Gaia, jest wiele dobrze zarządzanych, niedrogich, małych, rodzinnych restauracji z świetnym klimatem, przyjaznym personelem, świetnym jedzeniem i piciem, a czasem, z powodu ograniczonej przestrzeni, konieczności dzielenia stołu z nieznajomymi, czasami lokalnymi, a czasem nie, co sprawia, że ​​całe doświadczenie jest bardzo kosmopolityczne i rozrywkowe. W starym centrum miasta niedrogie są domy gastronomiczne przeznaczone głównie dla mieszkańców, które można łatwo znaleźć zarówno w porze lunchu, jak i kolacji. Miejsca te są mile widziane dla cudzoziemców, a wielu z nich szczyci się tym, że ich gości. W tych miejscach, aby cieszyć się obfitym, dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej po prostu podążać za sugestiami kelnera, ponieważ menu to zestaw trzech dań Pratos do dia (menu dnia), zazwyczaj do wyboru dwie lub trzy zupy, dania główne, w tym chleb, wino z domu, deser i bica (espresso) w końcu, wszystko to od około 7 lub 10 euro za osobę. Jeśli jesteś głodny, dobrą strategią jest powiedzieć, jak bardzo smakowała ci zupa i grzecznie zapytać, czy możesz dostać trochę więcej. Dlatego lokalni klienci mają ostatnio zupę. Jeśli naprawdę cieszyłeś się posiłkiem, okazuj wdzięczność szefowi kuchni i personelowi, zawsze sprawia, że ​​ludzie są dumni z tego, że są do usług.

Spodziewaj się obfitych posiłków, a jeśli możesz, spróbuj potrawy „'''Tripas à moda do Porto'''”. Obywatele Porto są nazywani tripeiros (jedzący flaki) z powodu tego dania. Tradycyjne restauracje z zestawami menu, zazwyczaj serwują zupę ostatnio, ale w dzisiejszych czasach większość kelnerów zapyta, co chcesz najpierw i tak dalej, ale nie zdziw się, gdy zobaczysz kogoś, kto zaczyna od deseru i kończy zzupą! Wiadomo, że tak się stało ... Spróbuj też bacalhau - w każdym razie jest ugotowane - są setki różnych dań z solonym dorszem!

Nie zapomnij o tradycyjnej grillowanej kanapce z serem „'''Francesinha'''”, która dosłownie oznacza małą francuską damę. To miasto jest prawie jedynym miejscem na świecie, gdzie można je znaleźć. Jednak w wielu innych miastach północnej Portugalii można znaleźć wersję o niskiej jakości. Zasadniczo są to tosty z warstwami mięsa wewnątrz (wołowina, mięso wieprzowe, szynka ...). Pokryte jest serem i pikantnym sosem, z możliwością dodania frytek na wierzchu. Co najważniejsze, daniu temu musi towarzyszyć piwo, a nie wino.

Dobrą wskazówką jest wsiadanie autobusem lub metrem do Matosinhos w lipcu, będzie festiwal rybny. Świeżo złowione ryby serwowane są tego samego dnia na grillu ustawionym na ulicach zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (tylko całą rybę) i przygotowujesz ją na ulicach - nie jest to wyszukana restauracja, ale razem z miejscową ludnością, którą jesz najlepiej smakującą rybę, jaką kiedykolwiek miałeś! Spróbuj doroady, jest pyszna.

Porto jest usiane tysiącami różnych piekarni (Pão Quente) i sklepami cukierniczymi (Pastelarias). Oprócz serwowania pysznych (i dość niedrogich) towarów, są one również wyposażone w boczną kawiarnię, która serwuje wszelkiego rodzaju kawy (Pingo, Meia de Leite, itp.) i kanapki (Tosta Mista-szynka i tosty z serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni nad rzeką w mieście, zakłady te nie mają malowniczych widoków na Porto (to jest drogie, a na koniec zapłacilibyście za ten rachunek). Zamiast tego przyciągają turystów oferując dobre jedzenie w bardzo niskich cenach.

W Porto znajduje się co najmniej jedna w pełni wegetariańska restauracja Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) oraz kilka innych restauracji, które oferują dania wegetariańskie oraz dania niewegetariańskie, takie jak Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą prosić o specjalne potrawy, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Tanio ===
* '''Nakite''', R. de Breyner 396, Porto. Otwarte od poniedziałku do soboty 12.00-15.00, 19.00-23.00. Wegetariańska restauracja i sklep ze zdrową żywnością. Dostępne menu budżetowe, w tym wegetariańska „francesinha”, dania dzienne z tofu, seitan i tempeh w połączeniu z kozim serem, grzybami shiitake i innymi świeżymi składnikami. Przytulna atmosfera zarówno wewnątrz jak i na tyłach ogrodu. Wypróbuj także specjalne piwa, które mogą mieć. 
* '''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Habitos]''', Rua de Passos Manuel, 178 (na 4 piętrze starego parkingu naprzeciwko Koloseum w Porto). Otwarte od poniedziałku do piątku 12.00-15.00. Wegetariańska restauracja w dzień, klub kultury młodzieżowej w nocy. Menu zmienia się co tydzień i kosztuje 9 euro (7,50 bez deserów). 
* '''[https://www.facebook.com/paladardaalma/info Paladar da Alma]''', Rua de St Ildefonso 293/295. Czynne od poniedziałku do środy: 12:00 - 15:00, czwartek - sobota: 12:00 - 15:00, 20:00 - 23:00. Wegetariańskie jedzenie opiera się na kuchni portugalskiej i śródziemnomorskiej z wpływami z innych części świata. Właściciel jest również kucharzem. 
* '''[http://www.cafepiolho.com/ Âncora d'Ouro]''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i była miejscem spotkań studentów od XIX wieku. Tablice darowane przez ukończenie lekcji medycznych od początku XX wieku zdobią ściany. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (według punktu widzenia reżimów) i dlatego podlegało regularnej kontroli tajnej policji. Pewnego razu został zaatakowany przez GNR (Guarda Nacional Republicana), który ma posterunek w pobliżu, i wsadzili konie do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecne zaburzenie miejsca jest wynikiem tego lub bardziej niedawnych działań. Obsługa jest niemiła, miejsce to wcale nie jest wyszukane, ale zwykle jest wypełnione uczniami. Jest też dość tani. 
* '''Casa Adão''', Avenida Ramos Pinto, 252, Vila Nova de Gaia. Znajduje się po drugiej stronie rzeki Douro, jest restauracja, która serwuje obfite dania obsługujące jedną głodną osobę lub dwie osoby, które jedzą normalnie. 
* '''Tà-se Bem''', Largo Sampaio Bruno 25, Vila Nova de Gaia. Jako jedna z ostatnich restauracji nad rzeką w rejonie Gaia, jest to świetne miejsce na przystanek i długi obiad przed wyruszeniem na degustację porto. Z pysznymi i obfitymi wyborami za dobrą cenę, jest również bardzo popularny wśród miejscowej ludności. Pomiń turystyczne kawiarnie i udaj się tutaj, aby poczuć autentyczną atmosferę.

=== Umiarkowanie ===
* '''Mauritânia Grill''', Avenida Combatantes Grande Guerra 50, Leça da Palmeira. Ładna restauracja ze wspaniałym widokiem na plażę Leça. Przestrzeń jest bardzo lekka z wieloma oknami i posiada własny parking. Dekoracja zmienia się w ciągu roku (jedna z niewielu restauracji, które to robią) np. Lato, Boże Narodzenie, Halloween, Wielkanoc itp. Pracownicy są zazwyczaj mili i zabawni. Dbają o klienta. Czasami żartują, więc nie zdziw się, jeśli symulują, że wylewają na ciebie kawę. 
* '''Casa Da Foz''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Doskonała włoska restauracja. Szeroka gama potraw. Niezwykle mały, więc najlepiej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* '''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja, która serwuje tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej i „międzynarodowej”. Ładny widok na rzekę. 
* '''Galeria de Paris Restaurante Bar''', 56 Rua Galeria de Paris

=== Drogo ===
* '''O Filipe''', Avenida Engenheiro Duarte Pacheco 36-r / c, 4450-110 Matosinhos. Jedna z najlepszych restauracji do jedzenia świeżych ryb. Mały, ale przytulny, może być drogi, ale zależy od zamówienia. Parking jest trudny do znalezienia w tej okolicy, ale możesz zaparkować przed restauracją, a gdy zajdzie taka potrzeba, zadbają o samochód (np. Dostępny parking, utrudnienia na drodze itp.). 
* '''[http://www.amarisqueiradematosinhos.com/ Marisqueira de Matosinhos]''', Rua Roberto Ivens 717, 4450-255 Matosinhos. Kolejna świetna restauracja; jeśli lubisz skorupiaki, jest to jedno z najlepszych miejsc w Porto.

== Kluby, kawiarnie ==
Porto jest oczywiście domem dla wina porto, a w mieście jest wiele winnic, w których produkowane jest to wino. Ściśle mówiąc, wino porto można nazwać winem porto tylko wtedy, gdy winogrona są uprawiane w dolinie Douro, a wino jest produkowane i butelkowane w Porto. Wina porto występują w wielu stylach, a najdroższy jest wino vintage.

Główne obszary dla barów to Praça de Ceuta na północy, przez stację otaczającą Ribeira dalej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* '''Solar Vinho do Porto''', +351 226094749, ✉ solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa z próbkami porto i wspaniałym widokiem na Douro. Otwarte Pn-Sb 14 do północy. To idealne miejsce do siedzenia w miękkich fotelach lub na zewnątrz w ogrodzie i cieszenia się kilkoma kieliszkami najlepszego porto. Możesz też mieć spróbować ser z porto. 

Uważaj jednak na ten obszar, ponieważ jest to przystań dla włamań samochodowych.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 1-2 i kończą się od 6 rano do 7:30 rano. Masz dobry wybór do wyboru. Większość klubów znajduje się w regionie przemysłowym i ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* '''POP''', Rua Padre Luis Cabral, 1090. Jedna z najlepszych dyskotek w mieście. około 15 €. Otwarte w czwartki, piątki i soboty. 
* '''Twins'''. Rua do Passeio Alegre 1000. Jedna z najlepszych dyskotek w mieście. około 15 €. Otwarte w czwartki, piątki i soboty. 
* '''Creme''' - Edifício Transparente, (pomiędzy Castelo do Queijo i Matosinhos) Foz.
* '''Pitch''' R. de Passos Manuel 34
* '''Industria'''. Avenida do Brasil nr 843, Foz. „lokalni bohaterowie i międzynarodowe gwiazdy” - od 1987 roku. Jest otwarta do około 6 rano. 
* '''Bla-Bla''' Dość popularna dyskoteka w strefie przemysłowej Matosinhos. Bardziej przyjemny klub dla fanów rocka i alternatywnego popu.
* '''Via Rápida''' Popularna dyskoteka w strefie przemysłowej. Klub nocny otwiera się w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Słyszana muzyka to najnowsze przeboje taneczne, a tłum ma 20 lat.
* '''Vogue''' Modny klub nocny z młodym tłumem. Zazwyczaj gra komercyjne hity taneczne i hip hop / R &amp; B. Znajduje się w strefie przemysłowej miasta. Drogie napoje.
* '''Act''' Jeśli jesteś nastolatkiem, jest to miejsce dla ciebie. Znajduje się w strefie przemysłowej miasta i odtwarza wszystkie najnowsze hity z całego świata.
* '''Bazaar'''. Bar designerski, to także sklep odzieżowy i księgarnia. Zamyka się około 4 rano. 
* '''Estado Novo''' Zapewnia swoim klientom szeroką gamę muzyki, od hitów lat 80. do dzisiejszych hitów tanecznych. Każdy czwartek to wyjątkowa noc dla pań, zwana „dziką dziką kobietą”. Otwiera się od czwartku do soboty, a minimalna opłata wynosi 15 €.
* '''Passos Manuel''', Rua de Passos Manuel. Klub taneczny / bar często odwiedzany przez kunsztowną publiczność, z różnorodnym, ale gustownym wyborem muzyki i ciepłym wystrojem.
* '''Triplex Club''', który znajduje się w pobliżu Boavista. Trzypiętrowy dom z ogrodem został przekształcony w klub.
* '''Maus Hábitos''' Bardzo alternatywny bar, w samym centrum miasta, naprzeciwko „Coliseu”.
* '''Chic''' Trendy klub taneczny w dzielnicy przemysłowej miasta, głównie gra muzykę house. Tłum ma zwykle 20 lat.
* '''Plano B'''. Blisko Torre dos Clérigos, jest popularną galeria sztuki i barem zainstalowany w zabytkowym centrum Porto. 
* '''Mau Mau''' W regionie Foz jest popularnym klubem nocnym o różnych stylach muzycznych, od housu po pop i R&amp;B.
* '''River Caffé''', w pobliżu rzeki Douro. Młody tłum i zazwyczaj gra najnowsze przeboje taneczne. Znany jest z przemocy w późnych godzinach nocnych, więc lepiej nie spędzać tam zbyt długo czasu.
* '''Maré Alta''' Na brzegu rzeki jest to małe miejsce znane z imprez po godzinach. Zazwyczaj młody tłum. Muzyka jest zwykle elektroniczna.

W Porto jest kilka klubów / barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* '''Ryan's Irish Pub'''. W Ribeira, miła przytulna atmosfera i przyjazny personel baru. Zawsze dobre miejsce do rozpoczęcia 
* '''Trintaeum''' W okolicy Foz w pobliżu latarni morskiej, dość mała, fajna dekoracja i fajny tłum i nie za drogie. Otwarte do bardzo późnych godzin.
* '''Triplex''' Na Avenida Boavista w dużym starym domu. Fantastyczny bar w ogrodzie, który jest świetny w lecie. Na górze jest też restauracja.
* '''Bar Praia do Ourigo Beach''' w Foz. To musi być bar z najlepszym widokiem w mieście. Ustawiony na palach nad plażą. Ma też restaurację.
* '''Cais de Gaia''' Jest to region barowy w okolicy rzeki w sąsiednim mieście Vila Nova de Gaia. Jest to nowoczesna strefa dla barów i klubów, zazwyczaj wyceniana nieco wyżej niż zwykłe bary. Masz wspaniały widok na rzekę i piękne miasto Porto.
* '''Region Ribeira''' Obszar ten jest pełen barów i pubów, w których można spędzić przyjemnie czas z niesamowitym widokiem, zanim udasz się do większych klubów w mieście. Większość barów jest stosunkowo blisko siebie, a w niektórych nie ma opłaty za wstęp. Zwykle większość z tych barów zamyka się od 3 do 4 rano, po czym obszar staje się pusty. Pamiętaj, aby pojechać do domu lub do klubu, ponieważ kiedy ten obszar zostanie opuszczony, możesz poczuć się niepewnie.
* '''Prioridade''' W regionie Ribeira ten bar jest jednym z najtańszych w okolicy. To prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całym regionie Ribeira (i prawdopodobnie w mieście), gdzie można dostać duże piwo za jedyne kilka euro. Serwują również alkohole i koktajle, również w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wieczór, wypij kilka drinków w tym barze przed clubbingiem, ponieważ cena drinków w klubach może być oburzająco wysoka, a możesz wrócić do swojego domu, hotelu, hostelu bez pieniędzy z taksówki. itd. Trudno jest znaleźć, ponieważ jest schowany w dość odosobnionym (ale całkiem fajnym) miejscu; jest blisko mostu D. Luis I. Zapytaj miejscowych, będą wiedzieć, gdzie to jest

== Noclegi ==
W całym mieście są domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych o bardzo przystępnych cenach. W całym mieście jest tylko jedno pole kempingowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych, więc trudno będzie je znaleźć.

=== Tanio ===
* '''Alma Porto Hostel''', Rua do Bonfim, 305B (metrem na stacji Campo 24 de Agosto i dalej do Rua do Bonfim. Idź w górę Rua do Bonfim pod nr 305B. pociągiem na stacji Campanhã, jedź w górę Rua Pinto Bessa aż do kościoła Skręć w lewo w Rua do Bonfim 305B.), +351 914 049 326, +351 914 306 011, ✉ almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Mały i przyjemny hostel z gładkimi kolorami, salonami i swobodną atmosferą w domu zbudowanym w XIX wieku, w którym można również docenić ręcznie wykonane prace w wysokich sufitach, typowe portugalskie kafelki i piękne kamelie w ogrodzie. 
* '''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, +351 911 008 585, ✉ house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom w Porto zbudowany na początku XX wieku, całkowicie odnowiony, aby połączyć komfort teraźniejszości z urokiem przeszłości, zapewniając atmosferę idealnego pobytu. Więcej informacji: www.the-white-box.pt 
* '''Wine Hostel''', 52 Campo dos Martires da Patria, +351 222013167. Bardzo centralnie położony. Czyste pokoje z łazienkami. Bardzo blisko dworca kolejowego, ale może być trudno go znaleźć, więc sprawdź mapę przed przybyciem. 19 €. 
* '''Residencial Marfim''' (AC Guest House), Rua Alvares Cabral 213 (na końcu Rua da Cedofeita skręć w prawo), ✉ charmedaleziria@gmail.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 11:00. Znany z doskonałej obsługi klienta i najniższych cen w Porto. W spokojnej okolicy, w odległości krótkiego spaceru od zabytkowego centrum (5 minut). Z pokojami, które mogą pomieścić od 2 do 8 osób. Biegle posługują się językiem angielskim, hiszpańskim, portugalskim, francuskim. Niektórzy włoskim, niemieckim, bułgarskim. Od 12,50 € za osobę. 
* '''Oporto Fado Hostel''', Rua Alvares Cabral 14, +351 91 063 55 55. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Położony w centralnej, zabytkowej lokalizacji. Wielojęzyczny personel dostępny 24 godziny na dobę. Łóżka dostępne w pokojach wieloosobowych lub prywatnych. 10 €. 
* '''Andarilho Porto Hostel''', Rua da Firmeza 363/364 (obok Santa Catarina), +351222012073. Ciepła woda, prysznice z wysokim ciśnieniem, toalety w łazience, pralnia, bezpłatna szafka, czyste przestronne pokoje wieloosobowe, kuchnia dla gości, ogród o powierzchni 200 m², imprezy kulturalne i grill. 
* '''[https://www.gallery-hostel.com/pt/ Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda, nr 222 (w okolicy Oporto), ✉ info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, bezpłatna wycieczka piesza, bezpłatna wycieczka nocna. Tematyczne kolacje, degustacje wina Porto, wystawy w Galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny zespół. Pokój wieloosobowy 20-22 € z łazienką, 50€ pokój dwuosobowy. 
* '''Pensão Belo Sonho''', Rua de Passos Manuel 186 (W centrum miasta. 5 minut spacerem od stacji metra Bolhao i São Bento (stacja kolejowa)), ✉ residencialbelosonho@mail.com. Pokój dwuosobowy z łazienką 30€ (lipiec 2010). 
* '''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel]''', Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (5 minut spacerem od stacji metra Bolhao). Wygodny, czysty hostel z wi-fi, DVD i pokojem do gier, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią i barem na dole. Świetne światło i prysznice. Może dać Traveller's House w Lisboa bieg za swoje pieniądze. Pokój wieloosobowy 14-18 € ze wspólną łazienką, pokoje prywatne około 20 €.
* '''[https://oportosky.com/ Oporto Sky Hostel]''', Rua da Lapa, 33 (Jedna minuta spaceru od stacji metra Lapa), +351 222 017 069, ✉ info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z bardzo przyjaznym i pomocnym kierownikiem, Luzia. Wspólne i prywatne pokoje. Darmowe komputery i Wi-Fi. Kilka minut od centrum miasta i niedaleko Boavista, która prowadzi do wybrzeża. Gospodarze mówią doskonale po angielsku i hiszpańsku. Ceny zaczynają się od 14 € ze śniadaniem. 
* '''[http://www.movijovem.pt/ Youth Hostel]''' (Pousada de Juventude do Porto), ul. Paulo da Gama, 551. Znajduje się poza centrum miasta, z kilkoma autobusami przechodzącymi tuż obok, otwarte 24 godziny i wspaniały widok na rzekę. 
* '''Hospedaria 1 de Janeiro''', rua 31 Janeiro. Niesamowicie tani (15 euro za pokój dwuosobowy), ale brudny i podejrzany. 
* '''Hospedaria Novo Mundo''', rua Conde de Vizela. Niesamowicie tani (15 do 25 euro za podwójny), ok miejsce do spania. 
* '''Hotel Ibis Porto São João''', Rua Dr. Plácido Costa, +351 22 551 31 00. 
* '''Hotel Ibis Porto Norte''', Auto Estrada Porto Braga S. Mamede do coronado K11, +351 22 986 76 00. 
* '''Hotel Ibis Porto Sul Europarque''', Espargo europarque, +351 256 332 507. 
* '''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, +351 222407467. Tanie, czyste i przyjazne. Łazienka w pokoju. Darmowe wifi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale po francusku i hiszpańsku oprócz portugalskiego. Od 13,75 € za osobę. 
* '''Albergaria Miradouro Hotel''', Rua de Alegria, 598, +351 225370717. Unikalne i interesujące. Wystrój wnętrz z lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę Douro, słynna panoramiczna restauracja na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając widoki regionu Porto pod tobą. Darmowy parking. Łazienka w pokoju. Recepcjonistki są bardzo przyjazne i profesjonalne oraz mówią po angielsku. Obszar, w którym się znajduje, jest nieco zaniedbany, ale zdecydowanie nie tak zły jak wiele innych części miasta. Od 26 €. 
* '''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, nr 317 (obok Av. Dos Aliados, w centrum), +351 222085196, ✉ info@portoloungehostel.com. Darmowe WiFi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i wspólny obszar. Pokój wieloosobowy 14-20 € z łazienką, 40-50€ pokój dwuosobowy.

=== Umiarkowanie ===
* '''[https://www.grandehoteldapovoa.com/ Grande Hotel da Povoa]''', Largo do Passeio Alegre, nr 20, 4490-428 Póvoa Varzim (Z widokiem na plażę w Povoa de Varzim), +351 252 290 400, faks: +351 252 290 401, ✉ grandehotel.povoa@sapo.pt . Historyczny hotel z 84 pokojami i 2 apartamentami, restauracją, barem, salami konferencyjnymi. 
* '''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Hotel Porto Royal Bridge]''', Rua de Sá da Bandeira, 53 4000-433 Porto, 351 +351 222 436 221. 
* '''[https://www.douroroyal.com/en/ Douro Palace Resort &amp; Spa]''', Lugar do Carrapatelo - Santa Cruz do Douro 4640-423 Baião Baião - Porto, ☎ 0. 
* '''Douro Royal Valley''', Portela do Rio Pala · Ribadouro 4640-400 Baião Baião - Porto, ☎ 0. 
* '''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* '''[https://www.accorhotels.com/gb/hotel-1975-mercure-porto-centro-hotel/index.shtml Mercure Porto Centro Hotel]''', Praça da Batalha 116 (stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m), +351 22 204 33 00, ✉ h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny hotel czterogwiazdkowy z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). Pokoje posiadają czajniki, a cena obejmuje niezawodny bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* '''Vila Galé Porto''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☎ +351 225 191 800, ✉ porto@vilagale.pt. W centrum portugalskiego „Niezwyciężonego miasta”; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja online. 
* '''[http://www.hotelmalaposta.com/en/ Hotel Malaposta]''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, +351 222 006 278, ✉ reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju położony w zabytkowej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja online

=== Drogo ===
* '''[https://www.pestanacollection.com/en/hotel/pestana-porto Pestana Porto]''', Praça da Ribeira, nr 1, +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, ✉ reservas.portugal@pestana.com. 
* '''[http://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr. 22, +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, ✉ info@inpatio.pt. 
* '''HF Ipanema Park Hotel'''
* '''Sheraton'''
* '''Porto Palácio Hotel'''
* '''Infante de Sagres'''
* '''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (1,6 km od stacji Franco samochodem.), +351 226 072 500, ✉ reservations.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Luksusowy hotel z 232 pokojami o wysokim wystroju wnętrz. Znajduje się w centrum miasta. 
* '''Hotel Yeatman''', Rua do Choupelo, 4400-088 (Vila Nova de Gaia).

== Kontakt ==
Region miasta Porto jest idealnym miejscem do założenia bazy i odkrywania pobliskich obszarów, takich jak Vila do Conde, Viana do Castelo, Costa da Prata, Braga, Guimarães, dolina rzeki Douro i Trás-os-Montes. Koleje i autobusy oferują niedrogi transport, w przeciwnym razie wynajem samochodów może być lepszą propozycją, jeśli ktoś chce mieć swobodę poruszania się, ale jeśli ma ograniczony budżet, staraj się unikać dróg płatnych, gdy tylko jest to możliwe, ale zarejestruj się jako użytkownik Via Verde. Łatwo to zrobić w każdym Loja do Cidadão (wystarczy zapytać lokalną lokalizację najbliższego), kosztuje około 15 € i dostajesz kilka darmowych opłat o wartości prawie początkowej, a kolejne płatności za korzystanie z bankomatów 24 / 7, oszczędzając w ten sposób mnóstwo czasu na szukanie urzędu pocztowego, który będzie płacił za czas zaległych opłat. Opóźnienia w płatnościach powodują kary.

W pociągach Alfa Pendular (AP), WiFi 3G jest dostępne zarówno w większości pociągów Intercidades (IC). CP (koleje portugalskie) jest w trakcie instalowania WiFi we wszystkich pociągach krajowych, w tym w pociągach miejskich Urbanos.

Niektóre autobusy dalekobieżne zaczęły również oferować 3G. Proszę sprawdzić przy rezerwacji biletu. Wiele miejsc publicznych w dzisiejszych czasach, takich jak kawiarnia, restauracja lub hotel, oferuje również WiFi, ale należy sprawdzić, podczas gdy inne placówki reklamują dostępność bezpłatnego WiFi.

Port lotniczy w Porto oferował kiedyś bezpłatne WiFi. Kioski operatora telefonii komórkowej znajdują się w holu na parterze lotniska.

== Bezpieczeństwo ==
Pamiętaj, że mogą być kieszonkowcy w mocno zatłoczonych miejscach oraz w publicznych autobusach i pociągach; jednak kradzież kieszonkowa nie jest powszechna w Porto. Podróż autobusem lub metrem jest na ogół bezpieczna i jest jednym z najlepszych sposobów przemieszczania się z miejsca na miejsce.

Porto jest na ogół bezpiecznym miejscem, jeśli podejmiesz normalne środki ostrożności, takie jak chodzenie po dobrze oświetlonych ulicach nocą. Jedna część Porto, w pobliżu Biura Informacji Turystycznej między katedrą a schodami do małego kościoła, często przebywają tam osoby nietrzeźwe, którzy mogą być kłopotliwi. Nie ma powodu do niepokoju, ponieważ wiele z nich jest nieszkodliwych, ale najlepiej jest zachować ostrożność, tak jak w innych miejscach.

Jeśli jedziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i centrum informacji turystycznej, po zakończeniu wróć do dworca autobusowego i stamtąd przejdź do innych miejsc. Unikaj skrótu z centrum informacji turystycznej na dole, ponieważ w pobliżu było wiele incydentów.

Zadzwoń pod 112, jeśli masz sytuację awaryjną.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' - leży nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.
* Latem spróbuj jednej z wielu wysokiej jakości plaż w pobliżu Porto, w południowej części Gai. Gaia ma wiele plaż z niebieskimi flagami (Miramar, Aguda, Granja), poświadczających jakość plaży.
* Aby zaspokoić swoją imprezowy charakter, odwiedź niektóre z pobliskich miast Matosinhos, Vila do Conde, Maia, Penafiel, Amarante, Povoa de Varzim (plaża i kasyno).
* Na południu, w zasięgu ręki, znajduje się Costa da Prata (''Srebrne Wybrzeże''), począwszy od kurortu [[Espinho]] z plażami i kasynem, aż po [[Aveiro]] i Mira.
* '''[[Minho|Region Minho]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego regionu. [[Guimarães]], [[Viana do Castelo]], [[Braga]], Caminha, [[Valença]], Ponte de Lima i Arcos de Valdevez, na przykład, mają coś do zaoferowania, a region jest bardzo piękny. Skosztuj „Vinho Verde”, tłumaczonego swobodnie jako „Zielone wino” - jest to przede wszystkim wino o niskiej zawartości alkoholu, młode i świeże, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego parku. Dzika przyroda i natura w tym parku są naprawdę warte odwiedzenia, a krajobraz jest wspaniały.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>4j5j8knspwens89fbezdwmov7lvozdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158972</id>
      <parentid>158971</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T07:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Praca */</comment>
      <origin>158972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89024" sha1="dwyfk1p65kbgz9l1wh6kfnre2uy1xll" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

{{Znacznik|'''Uniwersytet w Porto'''|41.146667|-8.615556|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Uniwersytet w Porto''' jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Mile widziana jest znajomość podstaw [[Rozmówki portugalskie|języka portugalskiego]]. W większych hotelach i ośrodkach wypoczynkowych można porozumieć się po [[Rozmówki angielskie|angielsku]], [[Rozmówki francuskie|francusku]], [[Rozmówki galicyjskie|galicyjsku]], [[Rozmówki katalońskie|katalońsku]], [[Rozmówki włoskie|włosku]] lub [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] (języki te są tam często rozumiane). W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy po rzece czy zwiedzanie piwnic z winem porto, język danej wycieczki jest zazwyczaj ustalany według kolejności zgłoszeń; aby mieć pewność, że zwiedzanie odbędzie się w wybranym języku, warto pojawić się wcześniej i zgłosić taką prośbę.

* {{Znacznik|'''Fast Forward Language Institute'''|41.14810814049918|-8.606678905184156|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute]''' (''w centrum miasta''). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym trzygodzinne zajęcia „Portuguese for survival” (podstawy języka przydatne w codziennych sytuacjach), skierowane do zagranicznych turystów odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są przepełnione w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście wino porto. To odpowiednie miejsce w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Douro.

Region Norte znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, dostosowując się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele najlepszych portugalskich branż odzieżowych, obuwniczych, luksusowych i akcesoriów znajduje się w Porto i wokół niego. Dlatego znajdziesz wiele flagowych sklepów i fabryk w Porto i okolicach. Ludzie z Portuense znają się na rzemiośle i doceniają jakość, niezależnie od tego, czy są to ubrania, buty i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i wahają się od uznanych na całym świecie, takich jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, aż po bardzo lokalne marki, które zapewniają wyjątkowy wybór w każdym budżecie. Wiele bardziej przystępnych cenowo produktów może nie być produkowanych w Portugalii, pomimo atrakcyjnej wartości estetycznej.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* '''MUUDA''', Rua do Rosário 294, 4050-522, ✉ Info@muuda.com. „Sztuka, jedzenie i design”. Ten sklep koncepcyjny oferuje szeroką gamę produktów podpisanych przez portugalskich projektantów. Moda, przedmioty, książki, biżuteria, buty i sztuka. Możesz zjeść obiad w MUUDA, przeżyć warsztaty wina lub sushi, nauczyć się robić trykot, najnowsze techniki malarskie i fotografię. 
* [http://ccbombarda.blogspot.com/ '''Centro Comercial Bombarda'''] (CCB), Rua de Miguel Bombarda 285. To nie jest zwykłe centrum handlowe. Jest znacznie mniejszy i ma sklepy specjalistyczne związane ze sztuką i modą. Poszukaj portugalskiego designu, kosmetyków organicznych lub współczesnej biżuterii, a następnie udaj się do galerii na ulicy. 
* '''[http://aguasfurtadasdesign.blogspot.com/ Aguas Furtadas]''', Rua Miguel Bombarda, 285 (CCB, Loja 4), +351 968 237 139. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego projektu? To jest miejsce na to. Od minimalistycznego kogucika Barcelos po kolorowe ceramiki - nigdzie indziej nie znajdziesz wielu z tych elementów. 
* [https://sogevinus.com/tourism/sogevinus-shop/?lang=en '''Sklep z winami Sogevinus'''], Avenida Ramos Pinto 280, Vila Nova de Gaia (po drugiej stronie ulicy od dolnej stacji kolejki linowej). W tym sklepie można kupić wszystkie marki wina Sogevinus Port, takie jak Kopke, Burmester, Cálem, Barros i Gilberts. Otrzymujesz bezpłatne próbki ich win.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po Mercado do Bolhão, w którym znajduje się rynek spożywczy i sklepy z rękodziełem, oraz ulicę Santa Catarina (bardzo polecana, nawet jeśli tylko na spacer), która znajduje się w pobliżu Bolhão. Ulica Cedofeita to także ruchliwa ulica handlowa, a także Boavista.

=== Centra handlowe ===
Na zakupy Porto i przedmieścia mają wiele centrów handlowych, w tym Norte Shopping, Arrábida Shopping, Parque Nascente, Gaia Shopping i Mar Shopping (największa grupa sklepów IKEA w Europie). Oprócz tego masz również mniej zatłoczone sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* '''Via Catarina'''. Średniej wielkości centrum handlowe położone w bloku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystujące różnicę wysokości pomiędzy nimi, aby uzyskać spektakularne rezultaty. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci sklepów i food court wypełnionych lokalnymi fast-foodami. 
* '''Shopping Cidade do Porto'''. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnymi pozorami i przestronnym atrium, ale ograniczony wybór sklepów w porównaniu z większymi. 
* '''Norte Shopping'''. Duże centrum handlowe na północ od Porto, do którego można dojechać metrem (stacja Sete Bicas. To tylko krótki spacer).
* '''Vila do Conde The Style Outlets''' (Metro: Modivas Centro (bezpłatny transfer z przystanku).). Największy outlet w północnej Portugalii.

== Gastronomia ==
Porto ma jedne z najlepszych restauracji w Portugalii.

Mówi się, że jeśli lubisz jeść, powinieneś jechać do Porto, ponieważ jest to miejsce, w którym jesz dobrze pod względem jakości i ilości (nawet obywatele Lizbony mówią, że w Porto jest miejsce, gdzie jedzą najlepsze jedzenie). Najlepsze restauracje w mieście znajdują się głównie w '''Matosinhos''' niedaleko plaży, w porcie morskim '''Porto de Leixões''', ale uważaj na ceny, więcej niż kilka ok zakładów uważa się za warte wysokich cen tylko ze względu na wystrój lub „tłum” Widząc, że się tam udaje lub kombinacja obu, pobierają śmieszną cenę za jedzenie, które nie jest lepiej przygotowane lub prezentowane niż gdzie indziej i wiele razy, dawka jest bardzo mała, więc nie wstydź się rozejrzeć, aby dowiedzieć się, co jest co. Możesz dojechać niebieską linią metra A, aby tam dotrzeć, co zajmuje około 30 minut. W części '''Ribeirinha''' w Porto, z widokiem na rzekę Douro i Vila Nova de Gaia, jest wiele dobrze zarządzanych, niedrogich, małych, rodzinnych restauracji z świetnym klimatem, przyjaznym personelem, świetnym jedzeniem i piciem, a czasem, z powodu ograniczonej przestrzeni, konieczności dzielenia stołu z nieznajomymi, czasami lokalnymi, a czasem nie, co sprawia, że ​​całe doświadczenie jest bardzo kosmopolityczne i rozrywkowe. W starym centrum miasta niedrogie są domy gastronomiczne przeznaczone głównie dla mieszkańców, które można łatwo znaleźć zarówno w porze lunchu, jak i kolacji. Miejsca te są mile widziane dla cudzoziemców, a wielu z nich szczyci się tym, że ich gości. W tych miejscach, aby cieszyć się obfitym, dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej po prostu podążać za sugestiami kelnera, ponieważ menu to zestaw trzech dań Pratos do dia (menu dnia), zazwyczaj do wyboru dwie lub trzy zupy, dania główne, w tym chleb, wino z domu, deser i bica (espresso) w końcu, wszystko to od około 7 lub 10 euro za osobę. Jeśli jesteś głodny, dobrą strategią jest powiedzieć, jak bardzo smakowała ci zupa i grzecznie zapytać, czy możesz dostać trochę więcej. Dlatego lokalni klienci mają ostatnio zupę. Jeśli naprawdę cieszyłeś się posiłkiem, okazuj wdzięczność szefowi kuchni i personelowi, zawsze sprawia, że ​​ludzie są dumni z tego, że są do usług.

Spodziewaj się obfitych posiłków, a jeśli możesz, spróbuj potrawy „'''Tripas à moda do Porto'''”. Obywatele Porto są nazywani tripeiros (jedzący flaki) z powodu tego dania. Tradycyjne restauracje z zestawami menu, zazwyczaj serwują zupę ostatnio, ale w dzisiejszych czasach większość kelnerów zapyta, co chcesz najpierw i tak dalej, ale nie zdziw się, gdy zobaczysz kogoś, kto zaczyna od deseru i kończy zzupą! Wiadomo, że tak się stało ... Spróbuj też bacalhau - w każdym razie jest ugotowane - są setki różnych dań z solonym dorszem!

Nie zapomnij o tradycyjnej grillowanej kanapce z serem „'''Francesinha'''”, która dosłownie oznacza małą francuską damę. To miasto jest prawie jedynym miejscem na świecie, gdzie można je znaleźć. Jednak w wielu innych miastach północnej Portugalii można znaleźć wersję o niskiej jakości. Zasadniczo są to tosty z warstwami mięsa wewnątrz (wołowina, mięso wieprzowe, szynka ...). Pokryte jest serem i pikantnym sosem, z możliwością dodania frytek na wierzchu. Co najważniejsze, daniu temu musi towarzyszyć piwo, a nie wino.

Dobrą wskazówką jest wsiadanie autobusem lub metrem do Matosinhos w lipcu, będzie festiwal rybny. Świeżo złowione ryby serwowane są tego samego dnia na grillu ustawionym na ulicach zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (tylko całą rybę) i przygotowujesz ją na ulicach - nie jest to wyszukana restauracja, ale razem z miejscową ludnością, którą jesz najlepiej smakującą rybę, jaką kiedykolwiek miałeś! Spróbuj doroady, jest pyszna.

Porto jest usiane tysiącami różnych piekarni (Pão Quente) i sklepami cukierniczymi (Pastelarias). Oprócz serwowania pysznych (i dość niedrogich) towarów, są one również wyposażone w boczną kawiarnię, która serwuje wszelkiego rodzaju kawy (Pingo, Meia de Leite, itp.) i kanapki (Tosta Mista-szynka i tosty z serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni nad rzeką w mieście, zakłady te nie mają malowniczych widoków na Porto (to jest drogie, a na koniec zapłacilibyście za ten rachunek). Zamiast tego przyciągają turystów oferując dobre jedzenie w bardzo niskich cenach.

W Porto znajduje się co najmniej jedna w pełni wegetariańska restauracja Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) oraz kilka innych restauracji, które oferują dania wegetariańskie oraz dania niewegetariańskie, takie jak Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą prosić o specjalne potrawy, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Tanio ===
* '''Nakite''', R. de Breyner 396, Porto. Otwarte od poniedziałku do soboty 12.00-15.00, 19.00-23.00. Wegetariańska restauracja i sklep ze zdrową żywnością. Dostępne menu budżetowe, w tym wegetariańska „francesinha”, dania dzienne z tofu, seitan i tempeh w połączeniu z kozim serem, grzybami shiitake i innymi świeżymi składnikami. Przytulna atmosfera zarówno wewnątrz jak i na tyłach ogrodu. Wypróbuj także specjalne piwa, które mogą mieć. 
* '''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Habitos]''', Rua de Passos Manuel, 178 (na 4 piętrze starego parkingu naprzeciwko Koloseum w Porto). Otwarte od poniedziałku do piątku 12.00-15.00. Wegetariańska restauracja w dzień, klub kultury młodzieżowej w nocy. Menu zmienia się co tydzień i kosztuje 9 euro (7,50 bez deserów). 
* '''[https://www.facebook.com/paladardaalma/info Paladar da Alma]''', Rua de St Ildefonso 293/295. Czynne od poniedziałku do środy: 12:00 - 15:00, czwartek - sobota: 12:00 - 15:00, 20:00 - 23:00. Wegetariańskie jedzenie opiera się na kuchni portugalskiej i śródziemnomorskiej z wpływami z innych części świata. Właściciel jest również kucharzem. 
* '''[http://www.cafepiolho.com/ Âncora d'Ouro]''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i była miejscem spotkań studentów od XIX wieku. Tablice darowane przez ukończenie lekcji medycznych od początku XX wieku zdobią ściany. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (według punktu widzenia reżimów) i dlatego podlegało regularnej kontroli tajnej policji. Pewnego razu został zaatakowany przez GNR (Guarda Nacional Republicana), który ma posterunek w pobliżu, i wsadzili konie do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecne zaburzenie miejsca jest wynikiem tego lub bardziej niedawnych działań. Obsługa jest niemiła, miejsce to wcale nie jest wyszukane, ale zwykle jest wypełnione uczniami. Jest też dość tani. 
* '''Casa Adão''', Avenida Ramos Pinto, 252, Vila Nova de Gaia. Znajduje się po drugiej stronie rzeki Douro, jest restauracja, która serwuje obfite dania obsługujące jedną głodną osobę lub dwie osoby, które jedzą normalnie. 
* '''Tà-se Bem''', Largo Sampaio Bruno 25, Vila Nova de Gaia. Jako jedna z ostatnich restauracji nad rzeką w rejonie Gaia, jest to świetne miejsce na przystanek i długi obiad przed wyruszeniem na degustację porto. Z pysznymi i obfitymi wyborami za dobrą cenę, jest również bardzo popularny wśród miejscowej ludności. Pomiń turystyczne kawiarnie i udaj się tutaj, aby poczuć autentyczną atmosferę.

=== Umiarkowanie ===
* '''Mauritânia Grill''', Avenida Combatantes Grande Guerra 50, Leça da Palmeira. Ładna restauracja ze wspaniałym widokiem na plażę Leça. Przestrzeń jest bardzo lekka z wieloma oknami i posiada własny parking. Dekoracja zmienia się w ciągu roku (jedna z niewielu restauracji, które to robią) np. Lato, Boże Narodzenie, Halloween, Wielkanoc itp. Pracownicy są zazwyczaj mili i zabawni. Dbają o klienta. Czasami żartują, więc nie zdziw się, jeśli symulują, że wylewają na ciebie kawę. 
* '''Casa Da Foz''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Doskonała włoska restauracja. Szeroka gama potraw. Niezwykle mały, więc najlepiej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* '''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja, która serwuje tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej i „międzynarodowej”. Ładny widok na rzekę. 
* '''Galeria de Paris Restaurante Bar''', 56 Rua Galeria de Paris

=== Drogo ===
* '''O Filipe''', Avenida Engenheiro Duarte Pacheco 36-r / c, 4450-110 Matosinhos. Jedna z najlepszych restauracji do jedzenia świeżych ryb. Mały, ale przytulny, może być drogi, ale zależy od zamówienia. Parking jest trudny do znalezienia w tej okolicy, ale możesz zaparkować przed restauracją, a gdy zajdzie taka potrzeba, zadbają o samochód (np. Dostępny parking, utrudnienia na drodze itp.). 
* '''[http://www.amarisqueiradematosinhos.com/ Marisqueira de Matosinhos]''', Rua Roberto Ivens 717, 4450-255 Matosinhos. Kolejna świetna restauracja; jeśli lubisz skorupiaki, jest to jedno z najlepszych miejsc w Porto.

== Kluby, kawiarnie ==
Porto jest oczywiście domem dla wina porto, a w mieście jest wiele winnic, w których produkowane jest to wino. Ściśle mówiąc, wino porto można nazwać winem porto tylko wtedy, gdy winogrona są uprawiane w dolinie Douro, a wino jest produkowane i butelkowane w Porto. Wina porto występują w wielu stylach, a najdroższy jest wino vintage.

Główne obszary dla barów to Praça de Ceuta na północy, przez stację otaczającą Ribeira dalej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* '''Solar Vinho do Porto''', +351 226094749, ✉ solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa z próbkami porto i wspaniałym widokiem na Douro. Otwarte Pn-Sb 14 do północy. To idealne miejsce do siedzenia w miękkich fotelach lub na zewnątrz w ogrodzie i cieszenia się kilkoma kieliszkami najlepszego porto. Możesz też mieć spróbować ser z porto. 

Uważaj jednak na ten obszar, ponieważ jest to przystań dla włamań samochodowych.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 1-2 i kończą się od 6 rano do 7:30 rano. Masz dobry wybór do wyboru. Większość klubów znajduje się w regionie przemysłowym i ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* '''POP''', Rua Padre Luis Cabral, 1090. Jedna z najlepszych dyskotek w mieście. około 15 €. Otwarte w czwartki, piątki i soboty. 
* '''Twins'''. Rua do Passeio Alegre 1000. Jedna z najlepszych dyskotek w mieście. około 15 €. Otwarte w czwartki, piątki i soboty. 
* '''Creme''' - Edifício Transparente, (pomiędzy Castelo do Queijo i Matosinhos) Foz.
* '''Pitch''' R. de Passos Manuel 34
* '''Industria'''. Avenida do Brasil nr 843, Foz. „lokalni bohaterowie i międzynarodowe gwiazdy” - od 1987 roku. Jest otwarta do około 6 rano. 
* '''Bla-Bla''' Dość popularna dyskoteka w strefie przemysłowej Matosinhos. Bardziej przyjemny klub dla fanów rocka i alternatywnego popu.
* '''Via Rápida''' Popularna dyskoteka w strefie przemysłowej. Klub nocny otwiera się w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Słyszana muzyka to najnowsze przeboje taneczne, a tłum ma 20 lat.
* '''Vogue''' Modny klub nocny z młodym tłumem. Zazwyczaj gra komercyjne hity taneczne i hip hop / R &amp; B. Znajduje się w strefie przemysłowej miasta. Drogie napoje.
* '''Act''' Jeśli jesteś nastolatkiem, jest to miejsce dla ciebie. Znajduje się w strefie przemysłowej miasta i odtwarza wszystkie najnowsze hity z całego świata.
* '''Bazaar'''. Bar designerski, to także sklep odzieżowy i księgarnia. Zamyka się około 4 rano. 
* '''Estado Novo''' Zapewnia swoim klientom szeroką gamę muzyki, od hitów lat 80. do dzisiejszych hitów tanecznych. Każdy czwartek to wyjątkowa noc dla pań, zwana „dziką dziką kobietą”. Otwiera się od czwartku do soboty, a minimalna opłata wynosi 15 €.
* '''Passos Manuel''', Rua de Passos Manuel. Klub taneczny / bar często odwiedzany przez kunsztowną publiczność, z różnorodnym, ale gustownym wyborem muzyki i ciepłym wystrojem.
* '''Triplex Club''', który znajduje się w pobliżu Boavista. Trzypiętrowy dom z ogrodem został przekształcony w klub.
* '''Maus Hábitos''' Bardzo alternatywny bar, w samym centrum miasta, naprzeciwko „Coliseu”.
* '''Chic''' Trendy klub taneczny w dzielnicy przemysłowej miasta, głównie gra muzykę house. Tłum ma zwykle 20 lat.
* '''Plano B'''. Blisko Torre dos Clérigos, jest popularną galeria sztuki i barem zainstalowany w zabytkowym centrum Porto. 
* '''Mau Mau''' W regionie Foz jest popularnym klubem nocnym o różnych stylach muzycznych, od housu po pop i R&amp;B.
* '''River Caffé''', w pobliżu rzeki Douro. Młody tłum i zazwyczaj gra najnowsze przeboje taneczne. Znany jest z przemocy w późnych godzinach nocnych, więc lepiej nie spędzać tam zbyt długo czasu.
* '''Maré Alta''' Na brzegu rzeki jest to małe miejsce znane z imprez po godzinach. Zazwyczaj młody tłum. Muzyka jest zwykle elektroniczna.

W Porto jest kilka klubów / barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* '''Ryan's Irish Pub'''. W Ribeira, miła przytulna atmosfera i przyjazny personel baru. Zawsze dobre miejsce do rozpoczęcia 
* '''Trintaeum''' W okolicy Foz w pobliżu latarni morskiej, dość mała, fajna dekoracja i fajny tłum i nie za drogie. Otwarte do bardzo późnych godzin.
* '''Triplex''' Na Avenida Boavista w dużym starym domu. Fantastyczny bar w ogrodzie, który jest świetny w lecie. Na górze jest też restauracja.
* '''Bar Praia do Ourigo Beach''' w Foz. To musi być bar z najlepszym widokiem w mieście. Ustawiony na palach nad plażą. Ma też restaurację.
* '''Cais de Gaia''' Jest to region barowy w okolicy rzeki w sąsiednim mieście Vila Nova de Gaia. Jest to nowoczesna strefa dla barów i klubów, zazwyczaj wyceniana nieco wyżej niż zwykłe bary. Masz wspaniały widok na rzekę i piękne miasto Porto.
* '''Region Ribeira''' Obszar ten jest pełen barów i pubów, w których można spędzić przyjemnie czas z niesamowitym widokiem, zanim udasz się do większych klubów w mieście. Większość barów jest stosunkowo blisko siebie, a w niektórych nie ma opłaty za wstęp. Zwykle większość z tych barów zamyka się od 3 do 4 rano, po czym obszar staje się pusty. Pamiętaj, aby pojechać do domu lub do klubu, ponieważ kiedy ten obszar zostanie opuszczony, możesz poczuć się niepewnie.
* '''Prioridade''' W regionie Ribeira ten bar jest jednym z najtańszych w okolicy. To prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całym regionie Ribeira (i prawdopodobnie w mieście), gdzie można dostać duże piwo za jedyne kilka euro. Serwują również alkohole i koktajle, również w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wieczór, wypij kilka drinków w tym barze przed clubbingiem, ponieważ cena drinków w klubach może być oburzająco wysoka, a możesz wrócić do swojego domu, hotelu, hostelu bez pieniędzy z taksówki. itd. Trudno jest znaleźć, ponieważ jest schowany w dość odosobnionym (ale całkiem fajnym) miejscu; jest blisko mostu D. Luis I. Zapytaj miejscowych, będą wiedzieć, gdzie to jest

== Noclegi ==
W całym mieście są domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych o bardzo przystępnych cenach. W całym mieście jest tylko jedno pole kempingowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych, więc trudno będzie je znaleźć.

=== Tanio ===
* '''Alma Porto Hostel''', Rua do Bonfim, 305B (metrem na stacji Campo 24 de Agosto i dalej do Rua do Bonfim. Idź w górę Rua do Bonfim pod nr 305B. pociągiem na stacji Campanhã, jedź w górę Rua Pinto Bessa aż do kościoła Skręć w lewo w Rua do Bonfim 305B.), +351 914 049 326, +351 914 306 011, ✉ almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Mały i przyjemny hostel z gładkimi kolorami, salonami i swobodną atmosferą w domu zbudowanym w XIX wieku, w którym można również docenić ręcznie wykonane prace w wysokich sufitach, typowe portugalskie kafelki i piękne kamelie w ogrodzie. 
* '''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, +351 911 008 585, ✉ house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom w Porto zbudowany na początku XX wieku, całkowicie odnowiony, aby połączyć komfort teraźniejszości z urokiem przeszłości, zapewniając atmosferę idealnego pobytu. Więcej informacji: www.the-white-box.pt 
* '''Wine Hostel''', 52 Campo dos Martires da Patria, +351 222013167. Bardzo centralnie położony. Czyste pokoje z łazienkami. Bardzo blisko dworca kolejowego, ale może być trudno go znaleźć, więc sprawdź mapę przed przybyciem. 19 €. 
* '''Residencial Marfim''' (AC Guest House), Rua Alvares Cabral 213 (na końcu Rua da Cedofeita skręć w prawo), ✉ charmedaleziria@gmail.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 11:00. Znany z doskonałej obsługi klienta i najniższych cen w Porto. W spokojnej okolicy, w odległości krótkiego spaceru od zabytkowego centrum (5 minut). Z pokojami, które mogą pomieścić od 2 do 8 osób. Biegle posługują się językiem angielskim, hiszpańskim, portugalskim, francuskim. Niektórzy włoskim, niemieckim, bułgarskim. Od 12,50 € za osobę. 
* '''Oporto Fado Hostel''', Rua Alvares Cabral 14, +351 91 063 55 55. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Położony w centralnej, zabytkowej lokalizacji. Wielojęzyczny personel dostępny 24 godziny na dobę. Łóżka dostępne w pokojach wieloosobowych lub prywatnych. 10 €. 
* '''Andarilho Porto Hostel''', Rua da Firmeza 363/364 (obok Santa Catarina), +351222012073. Ciepła woda, prysznice z wysokim ciśnieniem, toalety w łazience, pralnia, bezpłatna szafka, czyste przestronne pokoje wieloosobowe, kuchnia dla gości, ogród o powierzchni 200 m², imprezy kulturalne i grill. 
* '''[https://www.gallery-hostel.com/pt/ Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda, nr 222 (w okolicy Oporto), ✉ info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, bezpłatna wycieczka piesza, bezpłatna wycieczka nocna. Tematyczne kolacje, degustacje wina Porto, wystawy w Galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny zespół. Pokój wieloosobowy 20-22 € z łazienką, 50€ pokój dwuosobowy. 
* '''Pensão Belo Sonho''', Rua de Passos Manuel 186 (W centrum miasta. 5 minut spacerem od stacji metra Bolhao i São Bento (stacja kolejowa)), ✉ residencialbelosonho@mail.com. Pokój dwuosobowy z łazienką 30€ (lipiec 2010). 
* '''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel]''', Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (5 minut spacerem od stacji metra Bolhao). Wygodny, czysty hostel z wi-fi, DVD i pokojem do gier, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią i barem na dole. Świetne światło i prysznice. Może dać Traveller's House w Lisboa bieg za swoje pieniądze. Pokój wieloosobowy 14-18 € ze wspólną łazienką, pokoje prywatne około 20 €.
* '''[https://oportosky.com/ Oporto Sky Hostel]''', Rua da Lapa, 33 (Jedna minuta spaceru od stacji metra Lapa), +351 222 017 069, ✉ info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z bardzo przyjaznym i pomocnym kierownikiem, Luzia. Wspólne i prywatne pokoje. Darmowe komputery i Wi-Fi. Kilka minut od centrum miasta i niedaleko Boavista, która prowadzi do wybrzeża. Gospodarze mówią doskonale po angielsku i hiszpańsku. Ceny zaczynają się od 14 € ze śniadaniem. 
* '''[http://www.movijovem.pt/ Youth Hostel]''' (Pousada de Juventude do Porto), ul. Paulo da Gama, 551. Znajduje się poza centrum miasta, z kilkoma autobusami przechodzącymi tuż obok, otwarte 24 godziny i wspaniały widok na rzekę. 
* '''Hospedaria 1 de Janeiro''', rua 31 Janeiro. Niesamowicie tani (15 euro za pokój dwuosobowy), ale brudny i podejrzany. 
* '''Hospedaria Novo Mundo''', rua Conde de Vizela. Niesamowicie tani (15 do 25 euro za podwójny), ok miejsce do spania. 
* '''Hotel Ibis Porto São João''', Rua Dr. Plácido Costa, +351 22 551 31 00. 
* '''Hotel Ibis Porto Norte''', Auto Estrada Porto Braga S. Mamede do coronado K11, +351 22 986 76 00. 
* '''Hotel Ibis Porto Sul Europarque''', Espargo europarque, +351 256 332 507. 
* '''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, +351 222407467. Tanie, czyste i przyjazne. Łazienka w pokoju. Darmowe wifi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale po francusku i hiszpańsku oprócz portugalskiego. Od 13,75 € za osobę. 
* '''Albergaria Miradouro Hotel''', Rua de Alegria, 598, +351 225370717. Unikalne i interesujące. Wystrój wnętrz z lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę Douro, słynna panoramiczna restauracja na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając widoki regionu Porto pod tobą. Darmowy parking. Łazienka w pokoju. Recepcjonistki są bardzo przyjazne i profesjonalne oraz mówią po angielsku. Obszar, w którym się znajduje, jest nieco zaniedbany, ale zdecydowanie nie tak zły jak wiele innych części miasta. Od 26 €. 
* '''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, nr 317 (obok Av. Dos Aliados, w centrum), +351 222085196, ✉ info@portoloungehostel.com. Darmowe WiFi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i wspólny obszar. Pokój wieloosobowy 14-20 € z łazienką, 40-50€ pokój dwuosobowy.

=== Umiarkowanie ===
* '''[https://www.grandehoteldapovoa.com/ Grande Hotel da Povoa]''', Largo do Passeio Alegre, nr 20, 4490-428 Póvoa Varzim (Z widokiem na plażę w Povoa de Varzim), +351 252 290 400, faks: +351 252 290 401, ✉ grandehotel.povoa@sapo.pt . Historyczny hotel z 84 pokojami i 2 apartamentami, restauracją, barem, salami konferencyjnymi. 
* '''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Hotel Porto Royal Bridge]''', Rua de Sá da Bandeira, 53 4000-433 Porto, 351 +351 222 436 221. 
* '''[https://www.douroroyal.com/en/ Douro Palace Resort &amp; Spa]''', Lugar do Carrapatelo - Santa Cruz do Douro 4640-423 Baião Baião - Porto, ☎ 0. 
* '''Douro Royal Valley''', Portela do Rio Pala · Ribadouro 4640-400 Baião Baião - Porto, ☎ 0. 
* '''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* '''[https://www.accorhotels.com/gb/hotel-1975-mercure-porto-centro-hotel/index.shtml Mercure Porto Centro Hotel]''', Praça da Batalha 116 (stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m), +351 22 204 33 00, ✉ h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny hotel czterogwiazdkowy z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). Pokoje posiadają czajniki, a cena obejmuje niezawodny bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* '''Vila Galé Porto''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☎ +351 225 191 800, ✉ porto@vilagale.pt. W centrum portugalskiego „Niezwyciężonego miasta”; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja online. 
* '''[http://www.hotelmalaposta.com/en/ Hotel Malaposta]''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, +351 222 006 278, ✉ reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju położony w zabytkowej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja online

=== Drogo ===
* '''[https://www.pestanacollection.com/en/hotel/pestana-porto Pestana Porto]''', Praça da Ribeira, nr 1, +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, ✉ reservas.portugal@pestana.com. 
* '''[http://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr. 22, +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, ✉ info@inpatio.pt. 
* '''HF Ipanema Park Hotel'''
* '''Sheraton'''
* '''Porto Palácio Hotel'''
* '''Infante de Sagres'''
* '''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (1,6 km od stacji Franco samochodem.), +351 226 072 500, ✉ reservations.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Luksusowy hotel z 232 pokojami o wysokim wystroju wnętrz. Znajduje się w centrum miasta. 
* '''Hotel Yeatman''', Rua do Choupelo, 4400-088 (Vila Nova de Gaia).

== Kontakt ==
Region miasta Porto jest idealnym miejscem do założenia bazy i odkrywania pobliskich obszarów, takich jak Vila do Conde, Viana do Castelo, Costa da Prata, Braga, Guimarães, dolina rzeki Douro i Trás-os-Montes. Koleje i autobusy oferują niedrogi transport, w przeciwnym razie wynajem samochodów może być lepszą propozycją, jeśli ktoś chce mieć swobodę poruszania się, ale jeśli ma ograniczony budżet, staraj się unikać dróg płatnych, gdy tylko jest to możliwe, ale zarejestruj się jako użytkownik Via Verde. Łatwo to zrobić w każdym Loja do Cidadão (wystarczy zapytać lokalną lokalizację najbliższego), kosztuje około 15 € i dostajesz kilka darmowych opłat o wartości prawie początkowej, a kolejne płatności za korzystanie z bankomatów 24 / 7, oszczędzając w ten sposób mnóstwo czasu na szukanie urzędu pocztowego, który będzie płacił za czas zaległych opłat. Opóźnienia w płatnościach powodują kary.

W pociągach Alfa Pendular (AP), WiFi 3G jest dostępne zarówno w większości pociągów Intercidades (IC). CP (koleje portugalskie) jest w trakcie instalowania WiFi we wszystkich pociągach krajowych, w tym w pociągach miejskich Urbanos.

Niektóre autobusy dalekobieżne zaczęły również oferować 3G. Proszę sprawdzić przy rezerwacji biletu. Wiele miejsc publicznych w dzisiejszych czasach, takich jak kawiarnia, restauracja lub hotel, oferuje również WiFi, ale należy sprawdzić, podczas gdy inne placówki reklamują dostępność bezpłatnego WiFi.

Port lotniczy w Porto oferował kiedyś bezpłatne WiFi. Kioski operatora telefonii komórkowej znajdują się w holu na parterze lotniska.

== Bezpieczeństwo ==
Pamiętaj, że mogą być kieszonkowcy w mocno zatłoczonych miejscach oraz w publicznych autobusach i pociągach; jednak kradzież kieszonkowa nie jest powszechna w Porto. Podróż autobusem lub metrem jest na ogół bezpieczna i jest jednym z najlepszych sposobów przemieszczania się z miejsca na miejsce.

Porto jest na ogół bezpiecznym miejscem, jeśli podejmiesz normalne środki ostrożności, takie jak chodzenie po dobrze oświetlonych ulicach nocą. Jedna część Porto, w pobliżu Biura Informacji Turystycznej między katedrą a schodami do małego kościoła, często przebywają tam osoby nietrzeźwe, którzy mogą być kłopotliwi. Nie ma powodu do niepokoju, ponieważ wiele z nich jest nieszkodliwych, ale najlepiej jest zachować ostrożność, tak jak w innych miejscach.

Jeśli jedziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i centrum informacji turystycznej, po zakończeniu wróć do dworca autobusowego i stamtąd przejdź do innych miejsc. Unikaj skrótu z centrum informacji turystycznej na dole, ponieważ w pobliżu było wiele incydentów.

Zadzwoń pod 112, jeśli masz sytuację awaryjną.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' - leży nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.
* Latem spróbuj jednej z wielu wysokiej jakości plaż w pobliżu Porto, w południowej części Gai. Gaia ma wiele plaż z niebieskimi flagami (Miramar, Aguda, Granja), poświadczających jakość plaży.
* Aby zaspokoić swoją imprezowy charakter, odwiedź niektóre z pobliskich miast Matosinhos, Vila do Conde, Maia, Penafiel, Amarante, Povoa de Varzim (plaża i kasyno).
* Na południu, w zasięgu ręki, znajduje się Costa da Prata (''Srebrne Wybrzeże''), począwszy od kurortu [[Espinho]] z plażami i kasynem, aż po [[Aveiro]] i Mira.
* '''[[Minho|Region Minho]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego regionu. [[Guimarães]], [[Viana do Castelo]], [[Braga]], Caminha, [[Valença]], Ponte de Lima i Arcos de Valdevez, na przykład, mają coś do zaoferowania, a region jest bardzo piękny. Skosztuj „Vinho Verde”, tłumaczonego swobodnie jako „Zielone wino” - jest to przede wszystkim wino o niskiej zawartości alkoholu, młode i świeże, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego parku. Dzika przyroda i natura w tym parku są naprawdę warte odwiedzenia, a krajobraz jest wspaniały.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>dwyfk1p65kbgz9l1wh6kfnre2uy1xll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158973</id>
      <parentid>158972</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T07:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zakupy */</comment>
      <origin>158973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89581" sha1="7rup440gqw3u61yxccc8xnucd53j101" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

{{Znacznik|'''Uniwersytet w Porto'''|41.146667|-8.615556|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Uniwersytet w Porto''' jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Mile widziana jest znajomość podstaw [[Rozmówki portugalskie|języka portugalskiego]]. W większych hotelach i ośrodkach wypoczynkowych można porozumieć się po [[Rozmówki angielskie|angielsku]], [[Rozmówki francuskie|francusku]], [[Rozmówki galicyjskie|galicyjsku]], [[Rozmówki katalońskie|katalońsku]], [[Rozmówki włoskie|włosku]] lub [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] (języki te są tam często rozumiane). W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy po rzece czy zwiedzanie piwnic z winem porto, język danej wycieczki jest zazwyczaj ustalany według kolejności zgłoszeń; aby mieć pewność, że zwiedzanie odbędzie się w wybranym języku, warto pojawić się wcześniej i zgłosić taką prośbę.

* {{Znacznik|'''Fast Forward Language Institute'''|41.14810814049918|-8.606678905184156|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute]''' (''w centrum miasta''). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym trzygodzinne zajęcia „Portuguese for survival” (podstawy języka przydatne w codziennych sytuacjach), skierowane do zagranicznych turystów odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są zatłoczone w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście '''wino porto'''. To odpowiednie miejsce do tego, w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Duero.

Region ''Norte'' znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, przy jednoczesnym dostosowywaniu się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele z najlepszych portugalskich firm odzieżowych, obuwniczych, dóbr luksusowych i akcesoriów ma swoje siedziby w mieście Porto i jego okolicach. Dlatego w Porto i okolicach znajdziesz wiele sklepów flagowych i outletów fabrycznych. ''Portuense'' znają się na rzemiośle i cenią jakość niezależnie od tego, czym jest odzież, obuwie i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i obejmują zarówno rozpoznawalne na całym świecie, jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, jak i te ściśle lokalne, zapewniające wyjątkowy wybór na każdą kieszeń. Pomimo atrakcyjnych walorów estetycznych wiele tańszych produktów może nie być produkowanych w Portugalii.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* {{Znacznik|'''Centro Comercial Bombarda (CCB)'''|41.1496 |-8.6203 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.ccbombarda.pt/ Centro Comercial Bombarda (CCB)]''', Rua de Miguel Bombarda 285, info@ccbombarda.pt. Pon.–pt. 11:00–19:00, sob. 11:00–20:00, niedz. nieczynne. To nie jest typowe centrum handlowe. Obiekt jest znacznie mniejszy i mieści sklepy oferujące artykuły związane ze sztuką oraz modą. Warto tu poszukać portugalskiego wzornictwa, kosmetyków ekologicznych czy współczesnej biżuterii, a następnie udać się do galerii znajdujących się przy tej samej ulicy. 
* {{Znacznik|'''Aguas Furtadas'''|41.1462 |-8.6122 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.aguasfurtadas.com/ Aguas Furtadas]''', Rua do Almada 13, ☏ +351 223 216 002, info@aguasfurtadas.com. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego wzornictwa? To idealne miejsce. Od minimalistycznego koguta z Barcelos po kolorową ceramikę – wielu z tych wyrobów nie znajdziesz nigdzie indziej.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po '''Mercado do Bolhão''' – miejscu, gdzie znajdziesz targ spożywczy i sklepy z rękodziełem – oraz po pobliskiej ulicy {{Znacznik|'''Rua Santa Catarina'''|41.1490511|-8.6060568|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Santa Catarina''' (którą gorąco polecamy, choćby tylko na przechadzkę). Ulica Cedofeita to kolejna tętniąca życiem arteria handlowa; podobnie jest w przypadku ulicy Boavista.

=== Centra handlowe ===
Jeśli chodzi o zakupy, w Porto i na przedmieściach znajduje się wiele centrów handlowych, w tym {{Znacznik|'''Norte Shopping'''|41.1800354|-8.6544171|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Norte Shopping''', {{Znacznik|'''Arrábida Shopping'''|41.1406207|-8.6366321|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Arrábida Shopping''', {{Znacznik|'''Parque Nascente'''|41.1747464|-8.5656621|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Parque Nascente''', {{Znacznik|'''Gaia Shopping'''|41.1186755|-8.6209798|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Gaia Shopping''' i {{Znacznik|'''Mar Shopping'''|41.2088862|-8.6870432|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Mar Shopping''' (największe zakupy grupowe IKEA w Europie). Oprócz tego masz także mniej zaludnione sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* {{Znacznik|'''ViaCatarina Shopping'''|41.1491 |-8.6052 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.viacatarina.pt/ ViaCatarina Shopping]''', Rua de Santa Catarina 312–350, ☏ +351 22 207 56 09, info@adm.viacatarina.pt. pon.–pt. 10:00–20:00, sob. niedziela i święta 09:00–17:00. Średniej wielkości centrum handlowe mieszczące się w budynku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystując różnicę wzniesień między nimi w celu uzyskania spektakularnych rezultatów. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci handlowych i food court wypełniony lokalnymi fast-foodami. 
* {{Znacznik|'''Shopping Cidade do Porto'''|41.1550 |-8.6292 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://shoppingcidadedoporto.com/ Shopping Cidade do Porto]''', Rua Gonçalo Sampaio 350, ☏ +351 226 006 585, bemvindo@shoppingcidadedoporto.com. pon.–pt. 06:30–22:30, sob. niedziela i święta 08:00–22:30. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnym pozorem i przestronnym atrium, ale ograniczonym wyborem sklepów w porównaniu do większych.

== Gastronomia ==
Porto ma jedne z najlepszych restauracji w Portugalii.

Mówi się, że jeśli lubisz jeść, powinieneś jechać do Porto, ponieważ jest to miejsce, w którym jesz dobrze pod względem jakości i ilości (nawet obywatele Lizbony mówią, że w Porto jest miejsce, gdzie jedzą najlepsze jedzenie). Najlepsze restauracje w mieście znajdują się głównie w '''Matosinhos''' niedaleko plaży, w porcie morskim '''Porto de Leixões''', ale uważaj na ceny, więcej niż kilka ok zakładów uważa się za warte wysokich cen tylko ze względu na wystrój lub „tłum” Widząc, że się tam udaje lub kombinacja obu, pobierają śmieszną cenę za jedzenie, które nie jest lepiej przygotowane lub prezentowane niż gdzie indziej i wiele razy, dawka jest bardzo mała, więc nie wstydź się rozejrzeć, aby dowiedzieć się, co jest co. Możesz dojechać niebieską linią metra A, aby tam dotrzeć, co zajmuje około 30 minut. W części '''Ribeirinha''' w Porto, z widokiem na rzekę Douro i Vila Nova de Gaia, jest wiele dobrze zarządzanych, niedrogich, małych, rodzinnych restauracji z świetnym klimatem, przyjaznym personelem, świetnym jedzeniem i piciem, a czasem, z powodu ograniczonej przestrzeni, konieczności dzielenia stołu z nieznajomymi, czasami lokalnymi, a czasem nie, co sprawia, że ​​całe doświadczenie jest bardzo kosmopolityczne i rozrywkowe. W starym centrum miasta niedrogie są domy gastronomiczne przeznaczone głównie dla mieszkańców, które można łatwo znaleźć zarówno w porze lunchu, jak i kolacji. Miejsca te są mile widziane dla cudzoziemców, a wielu z nich szczyci się tym, że ich gości. W tych miejscach, aby cieszyć się obfitym, dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej po prostu podążać za sugestiami kelnera, ponieważ menu to zestaw trzech dań Pratos do dia (menu dnia), zazwyczaj do wyboru dwie lub trzy zupy, dania główne, w tym chleb, wino z domu, deser i bica (espresso) w końcu, wszystko to od około 7 lub 10 euro za osobę. Jeśli jesteś głodny, dobrą strategią jest powiedzieć, jak bardzo smakowała ci zupa i grzecznie zapytać, czy możesz dostać trochę więcej. Dlatego lokalni klienci mają ostatnio zupę. Jeśli naprawdę cieszyłeś się posiłkiem, okazuj wdzięczność szefowi kuchni i personelowi, zawsze sprawia, że ​​ludzie są dumni z tego, że są do usług.

Spodziewaj się obfitych posiłków, a jeśli możesz, spróbuj potrawy „'''Tripas à moda do Porto'''”. Obywatele Porto są nazywani tripeiros (jedzący flaki) z powodu tego dania. Tradycyjne restauracje z zestawami menu, zazwyczaj serwują zupę ostatnio, ale w dzisiejszych czasach większość kelnerów zapyta, co chcesz najpierw i tak dalej, ale nie zdziw się, gdy zobaczysz kogoś, kto zaczyna od deseru i kończy zzupą! Wiadomo, że tak się stało ... Spróbuj też bacalhau - w każdym razie jest ugotowane - są setki różnych dań z solonym dorszem!

Nie zapomnij o tradycyjnej grillowanej kanapce z serem „'''Francesinha'''”, która dosłownie oznacza małą francuską damę. To miasto jest prawie jedynym miejscem na świecie, gdzie można je znaleźć. Jednak w wielu innych miastach północnej Portugalii można znaleźć wersję o niskiej jakości. Zasadniczo są to tosty z warstwami mięsa wewnątrz (wołowina, mięso wieprzowe, szynka ...). Pokryte jest serem i pikantnym sosem, z możliwością dodania frytek na wierzchu. Co najważniejsze, daniu temu musi towarzyszyć piwo, a nie wino.

Dobrą wskazówką jest wsiadanie autobusem lub metrem do Matosinhos w lipcu, będzie festiwal rybny. Świeżo złowione ryby serwowane są tego samego dnia na grillu ustawionym na ulicach zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (tylko całą rybę) i przygotowujesz ją na ulicach - nie jest to wyszukana restauracja, ale razem z miejscową ludnością, którą jesz najlepiej smakującą rybę, jaką kiedykolwiek miałeś! Spróbuj doroady, jest pyszna.

Porto jest usiane tysiącami różnych piekarni (Pão Quente) i sklepami cukierniczymi (Pastelarias). Oprócz serwowania pysznych (i dość niedrogich) towarów, są one również wyposażone w boczną kawiarnię, która serwuje wszelkiego rodzaju kawy (Pingo, Meia de Leite, itp.) i kanapki (Tosta Mista-szynka i tosty z serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni nad rzeką w mieście, zakłady te nie mają malowniczych widoków na Porto (to jest drogie, a na koniec zapłacilibyście za ten rachunek). Zamiast tego przyciągają turystów oferując dobre jedzenie w bardzo niskich cenach.

W Porto znajduje się co najmniej jedna w pełni wegetariańska restauracja Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) oraz kilka innych restauracji, które oferują dania wegetariańskie oraz dania niewegetariańskie, takie jak Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą prosić o specjalne potrawy, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Tanio ===
* '''Nakite''', R. de Breyner 396, Porto. Otwarte od poniedziałku do soboty 12.00-15.00, 19.00-23.00. Wegetariańska restauracja i sklep ze zdrową żywnością. Dostępne menu budżetowe, w tym wegetariańska „francesinha”, dania dzienne z tofu, seitan i tempeh w połączeniu z kozim serem, grzybami shiitake i innymi świeżymi składnikami. Przytulna atmosfera zarówno wewnątrz jak i na tyłach ogrodu. Wypróbuj także specjalne piwa, które mogą mieć. 
* '''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Habitos]''', Rua de Passos Manuel, 178 (na 4 piętrze starego parkingu naprzeciwko Koloseum w Porto). Otwarte od poniedziałku do piątku 12.00-15.00. Wegetariańska restauracja w dzień, klub kultury młodzieżowej w nocy. Menu zmienia się co tydzień i kosztuje 9 euro (7,50 bez deserów). 
* '''[https://www.facebook.com/paladardaalma/info Paladar da Alma]''', Rua de St Ildefonso 293/295. Czynne od poniedziałku do środy: 12:00 - 15:00, czwartek - sobota: 12:00 - 15:00, 20:00 - 23:00. Wegetariańskie jedzenie opiera się na kuchni portugalskiej i śródziemnomorskiej z wpływami z innych części świata. Właściciel jest również kucharzem. 
* '''[http://www.cafepiolho.com/ Âncora d'Ouro]''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i była miejscem spotkań studentów od XIX wieku. Tablice darowane przez ukończenie lekcji medycznych od początku XX wieku zdobią ściany. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (według punktu widzenia reżimów) i dlatego podlegało regularnej kontroli tajnej policji. Pewnego razu został zaatakowany przez GNR (Guarda Nacional Republicana), który ma posterunek w pobliżu, i wsadzili konie do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecne zaburzenie miejsca jest wynikiem tego lub bardziej niedawnych działań. Obsługa jest niemiła, miejsce to wcale nie jest wyszukane, ale zwykle jest wypełnione uczniami. Jest też dość tani. 
* '''Casa Adão''', Avenida Ramos Pinto, 252, Vila Nova de Gaia. Znajduje się po drugiej stronie rzeki Douro, jest restauracja, która serwuje obfite dania obsługujące jedną głodną osobę lub dwie osoby, które jedzą normalnie. 
* '''Tà-se Bem''', Largo Sampaio Bruno 25, Vila Nova de Gaia. Jako jedna z ostatnich restauracji nad rzeką w rejonie Gaia, jest to świetne miejsce na przystanek i długi obiad przed wyruszeniem na degustację porto. Z pysznymi i obfitymi wyborami za dobrą cenę, jest również bardzo popularny wśród miejscowej ludności. Pomiń turystyczne kawiarnie i udaj się tutaj, aby poczuć autentyczną atmosferę.

=== Umiarkowanie ===
* '''Mauritânia Grill''', Avenida Combatantes Grande Guerra 50, Leça da Palmeira. Ładna restauracja ze wspaniałym widokiem na plażę Leça. Przestrzeń jest bardzo lekka z wieloma oknami i posiada własny parking. Dekoracja zmienia się w ciągu roku (jedna z niewielu restauracji, które to robią) np. Lato, Boże Narodzenie, Halloween, Wielkanoc itp. Pracownicy są zazwyczaj mili i zabawni. Dbają o klienta. Czasami żartują, więc nie zdziw się, jeśli symulują, że wylewają na ciebie kawę. 
* '''Casa Da Foz''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Doskonała włoska restauracja. Szeroka gama potraw. Niezwykle mały, więc najlepiej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* '''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja, która serwuje tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej i „międzynarodowej”. Ładny widok na rzekę. 
* '''Galeria de Paris Restaurante Bar''', 56 Rua Galeria de Paris

=== Drogo ===
* '''O Filipe''', Avenida Engenheiro Duarte Pacheco 36-r / c, 4450-110 Matosinhos. Jedna z najlepszych restauracji do jedzenia świeżych ryb. Mały, ale przytulny, może być drogi, ale zależy od zamówienia. Parking jest trudny do znalezienia w tej okolicy, ale możesz zaparkować przed restauracją, a gdy zajdzie taka potrzeba, zadbają o samochód (np. Dostępny parking, utrudnienia na drodze itp.). 
* '''[http://www.amarisqueiradematosinhos.com/ Marisqueira de Matosinhos]''', Rua Roberto Ivens 717, 4450-255 Matosinhos. Kolejna świetna restauracja; jeśli lubisz skorupiaki, jest to jedno z najlepszych miejsc w Porto.

== Kluby, kawiarnie ==
Porto jest oczywiście domem dla wina porto, a w mieście jest wiele winnic, w których produkowane jest to wino. Ściśle mówiąc, wino porto można nazwać winem porto tylko wtedy, gdy winogrona są uprawiane w dolinie Douro, a wino jest produkowane i butelkowane w Porto. Wina porto występują w wielu stylach, a najdroższy jest wino vintage.

Główne obszary dla barów to Praça de Ceuta na północy, przez stację otaczającą Ribeira dalej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* '''Solar Vinho do Porto''', +351 226094749, ✉ solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa z próbkami porto i wspaniałym widokiem na Douro. Otwarte Pn-Sb 14 do północy. To idealne miejsce do siedzenia w miękkich fotelach lub na zewnątrz w ogrodzie i cieszenia się kilkoma kieliszkami najlepszego porto. Możesz też mieć spróbować ser z porto. 

Uważaj jednak na ten obszar, ponieważ jest to przystań dla włamań samochodowych.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 1-2 i kończą się od 6 rano do 7:30 rano. Masz dobry wybór do wyboru. Większość klubów znajduje się w regionie przemysłowym i ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* '''POP''', Rua Padre Luis Cabral, 1090. Jedna z najlepszych dyskotek w mieście. około 15 €. Otwarte w czwartki, piątki i soboty. 
* '''Twins'''. Rua do Passeio Alegre 1000. Jedna z najlepszych dyskotek w mieście. około 15 €. Otwarte w czwartki, piątki i soboty. 
* '''Creme''' - Edifício Transparente, (pomiędzy Castelo do Queijo i Matosinhos) Foz.
* '''Pitch''' R. de Passos Manuel 34
* '''Industria'''. Avenida do Brasil nr 843, Foz. „lokalni bohaterowie i międzynarodowe gwiazdy” - od 1987 roku. Jest otwarta do około 6 rano. 
* '''Bla-Bla''' Dość popularna dyskoteka w strefie przemysłowej Matosinhos. Bardziej przyjemny klub dla fanów rocka i alternatywnego popu.
* '''Via Rápida''' Popularna dyskoteka w strefie przemysłowej. Klub nocny otwiera się w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Słyszana muzyka to najnowsze przeboje taneczne, a tłum ma 20 lat.
* '''Vogue''' Modny klub nocny z młodym tłumem. Zazwyczaj gra komercyjne hity taneczne i hip hop / R &amp; B. Znajduje się w strefie przemysłowej miasta. Drogie napoje.
* '''Act''' Jeśli jesteś nastolatkiem, jest to miejsce dla ciebie. Znajduje się w strefie przemysłowej miasta i odtwarza wszystkie najnowsze hity z całego świata.
* '''Bazaar'''. Bar designerski, to także sklep odzieżowy i księgarnia. Zamyka się około 4 rano. 
* '''Estado Novo''' Zapewnia swoim klientom szeroką gamę muzyki, od hitów lat 80. do dzisiejszych hitów tanecznych. Każdy czwartek to wyjątkowa noc dla pań, zwana „dziką dziką kobietą”. Otwiera się od czwartku do soboty, a minimalna opłata wynosi 15 €.
* '''Passos Manuel''', Rua de Passos Manuel. Klub taneczny / bar często odwiedzany przez kunsztowną publiczność, z różnorodnym, ale gustownym wyborem muzyki i ciepłym wystrojem.
* '''Triplex Club''', który znajduje się w pobliżu Boavista. Trzypiętrowy dom z ogrodem został przekształcony w klub.
* '''Maus Hábitos''' Bardzo alternatywny bar, w samym centrum miasta, naprzeciwko „Coliseu”.
* '''Chic''' Trendy klub taneczny w dzielnicy przemysłowej miasta, głównie gra muzykę house. Tłum ma zwykle 20 lat.
* '''Plano B'''. Blisko Torre dos Clérigos, jest popularną galeria sztuki i barem zainstalowany w zabytkowym centrum Porto. 
* '''Mau Mau''' W regionie Foz jest popularnym klubem nocnym o różnych stylach muzycznych, od housu po pop i R&amp;B.
* '''River Caffé''', w pobliżu rzeki Douro. Młody tłum i zazwyczaj gra najnowsze przeboje taneczne. Znany jest z przemocy w późnych godzinach nocnych, więc lepiej nie spędzać tam zbyt długo czasu.
* '''Maré Alta''' Na brzegu rzeki jest to małe miejsce znane z imprez po godzinach. Zazwyczaj młody tłum. Muzyka jest zwykle elektroniczna.

W Porto jest kilka klubów / barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* '''Ryan's Irish Pub'''. W Ribeira, miła przytulna atmosfera i przyjazny personel baru. Zawsze dobre miejsce do rozpoczęcia 
* '''Trintaeum''' W okolicy Foz w pobliżu latarni morskiej, dość mała, fajna dekoracja i fajny tłum i nie za drogie. Otwarte do bardzo późnych godzin.
* '''Triplex''' Na Avenida Boavista w dużym starym domu. Fantastyczny bar w ogrodzie, który jest świetny w lecie. Na górze jest też restauracja.
* '''Bar Praia do Ourigo Beach''' w Foz. To musi być bar z najlepszym widokiem w mieście. Ustawiony na palach nad plażą. Ma też restaurację.
* '''Cais de Gaia''' Jest to region barowy w okolicy rzeki w sąsiednim mieście Vila Nova de Gaia. Jest to nowoczesna strefa dla barów i klubów, zazwyczaj wyceniana nieco wyżej niż zwykłe bary. Masz wspaniały widok na rzekę i piękne miasto Porto.
* '''Region Ribeira''' Obszar ten jest pełen barów i pubów, w których można spędzić przyjemnie czas z niesamowitym widokiem, zanim udasz się do większych klubów w mieście. Większość barów jest stosunkowo blisko siebie, a w niektórych nie ma opłaty za wstęp. Zwykle większość z tych barów zamyka się od 3 do 4 rano, po czym obszar staje się pusty. Pamiętaj, aby pojechać do domu lub do klubu, ponieważ kiedy ten obszar zostanie opuszczony, możesz poczuć się niepewnie.
* '''Prioridade''' W regionie Ribeira ten bar jest jednym z najtańszych w okolicy. To prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całym regionie Ribeira (i prawdopodobnie w mieście), gdzie można dostać duże piwo za jedyne kilka euro. Serwują również alkohole i koktajle, również w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wieczór, wypij kilka drinków w tym barze przed clubbingiem, ponieważ cena drinków w klubach może być oburzająco wysoka, a możesz wrócić do swojego domu, hotelu, hostelu bez pieniędzy z taksówki. itd. Trudno jest znaleźć, ponieważ jest schowany w dość odosobnionym (ale całkiem fajnym) miejscu; jest blisko mostu D. Luis I. Zapytaj miejscowych, będą wiedzieć, gdzie to jest

== Noclegi ==
W całym mieście są domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych o bardzo przystępnych cenach. W całym mieście jest tylko jedno pole kempingowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych, więc trudno będzie je znaleźć.

=== Tanio ===
* '''Alma Porto Hostel''', Rua do Bonfim, 305B (metrem na stacji Campo 24 de Agosto i dalej do Rua do Bonfim. Idź w górę Rua do Bonfim pod nr 305B. pociągiem na stacji Campanhã, jedź w górę Rua Pinto Bessa aż do kościoła Skręć w lewo w Rua do Bonfim 305B.), +351 914 049 326, +351 914 306 011, ✉ almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Mały i przyjemny hostel z gładkimi kolorami, salonami i swobodną atmosferą w domu zbudowanym w XIX wieku, w którym można również docenić ręcznie wykonane prace w wysokich sufitach, typowe portugalskie kafelki i piękne kamelie w ogrodzie. 
* '''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, +351 911 008 585, ✉ house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom w Porto zbudowany na początku XX wieku, całkowicie odnowiony, aby połączyć komfort teraźniejszości z urokiem przeszłości, zapewniając atmosferę idealnego pobytu. Więcej informacji: www.the-white-box.pt 
* '''Wine Hostel''', 52 Campo dos Martires da Patria, +351 222013167. Bardzo centralnie położony. Czyste pokoje z łazienkami. Bardzo blisko dworca kolejowego, ale może być trudno go znaleźć, więc sprawdź mapę przed przybyciem. 19 €. 
* '''Residencial Marfim''' (AC Guest House), Rua Alvares Cabral 213 (na końcu Rua da Cedofeita skręć w prawo), ✉ charmedaleziria@gmail.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 11:00. Znany z doskonałej obsługi klienta i najniższych cen w Porto. W spokojnej okolicy, w odległości krótkiego spaceru od zabytkowego centrum (5 minut). Z pokojami, które mogą pomieścić od 2 do 8 osób. Biegle posługują się językiem angielskim, hiszpańskim, portugalskim, francuskim. Niektórzy włoskim, niemieckim, bułgarskim. Od 12,50 € za osobę. 
* '''Oporto Fado Hostel''', Rua Alvares Cabral 14, +351 91 063 55 55. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Położony w centralnej, zabytkowej lokalizacji. Wielojęzyczny personel dostępny 24 godziny na dobę. Łóżka dostępne w pokojach wieloosobowych lub prywatnych. 10 €. 
* '''Andarilho Porto Hostel''', Rua da Firmeza 363/364 (obok Santa Catarina), +351222012073. Ciepła woda, prysznice z wysokim ciśnieniem, toalety w łazience, pralnia, bezpłatna szafka, czyste przestronne pokoje wieloosobowe, kuchnia dla gości, ogród o powierzchni 200 m², imprezy kulturalne i grill. 
* '''[https://www.gallery-hostel.com/pt/ Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda, nr 222 (w okolicy Oporto), ✉ info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, bezpłatna wycieczka piesza, bezpłatna wycieczka nocna. Tematyczne kolacje, degustacje wina Porto, wystawy w Galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny zespół. Pokój wieloosobowy 20-22 € z łazienką, 50€ pokój dwuosobowy. 
* '''Pensão Belo Sonho''', Rua de Passos Manuel 186 (W centrum miasta. 5 minut spacerem od stacji metra Bolhao i São Bento (stacja kolejowa)), ✉ residencialbelosonho@mail.com. Pokój dwuosobowy z łazienką 30€ (lipiec 2010). 
* '''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel]''', Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (5 minut spacerem od stacji metra Bolhao). Wygodny, czysty hostel z wi-fi, DVD i pokojem do gier, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią i barem na dole. Świetne światło i prysznice. Może dać Traveller's House w Lisboa bieg za swoje pieniądze. Pokój wieloosobowy 14-18 € ze wspólną łazienką, pokoje prywatne około 20 €.
* '''[https://oportosky.com/ Oporto Sky Hostel]''', Rua da Lapa, 33 (Jedna minuta spaceru od stacji metra Lapa), +351 222 017 069, ✉ info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z bardzo przyjaznym i pomocnym kierownikiem, Luzia. Wspólne i prywatne pokoje. Darmowe komputery i Wi-Fi. Kilka minut od centrum miasta i niedaleko Boavista, która prowadzi do wybrzeża. Gospodarze mówią doskonale po angielsku i hiszpańsku. Ceny zaczynają się od 14 € ze śniadaniem. 
* '''[http://www.movijovem.pt/ Youth Hostel]''' (Pousada de Juventude do Porto), ul. Paulo da Gama, 551. Znajduje się poza centrum miasta, z kilkoma autobusami przechodzącymi tuż obok, otwarte 24 godziny i wspaniały widok na rzekę. 
* '''Hospedaria 1 de Janeiro''', rua 31 Janeiro. Niesamowicie tani (15 euro za pokój dwuosobowy), ale brudny i podejrzany. 
* '''Hospedaria Novo Mundo''', rua Conde de Vizela. Niesamowicie tani (15 do 25 euro za podwójny), ok miejsce do spania. 
* '''Hotel Ibis Porto São João''', Rua Dr. Plácido Costa, +351 22 551 31 00. 
* '''Hotel Ibis Porto Norte''', Auto Estrada Porto Braga S. Mamede do coronado K11, +351 22 986 76 00. 
* '''Hotel Ibis Porto Sul Europarque''', Espargo europarque, +351 256 332 507. 
* '''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, +351 222407467. Tanie, czyste i przyjazne. Łazienka w pokoju. Darmowe wifi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale po francusku i hiszpańsku oprócz portugalskiego. Od 13,75 € za osobę. 
* '''Albergaria Miradouro Hotel''', Rua de Alegria, 598, +351 225370717. Unikalne i interesujące. Wystrój wnętrz z lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę Douro, słynna panoramiczna restauracja na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając widoki regionu Porto pod tobą. Darmowy parking. Łazienka w pokoju. Recepcjonistki są bardzo przyjazne i profesjonalne oraz mówią po angielsku. Obszar, w którym się znajduje, jest nieco zaniedbany, ale zdecydowanie nie tak zły jak wiele innych części miasta. Od 26 €. 
* '''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, nr 317 (obok Av. Dos Aliados, w centrum), +351 222085196, ✉ info@portoloungehostel.com. Darmowe WiFi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i wspólny obszar. Pokój wieloosobowy 14-20 € z łazienką, 40-50€ pokój dwuosobowy.

=== Umiarkowanie ===
* '''[https://www.grandehoteldapovoa.com/ Grande Hotel da Povoa]''', Largo do Passeio Alegre, nr 20, 4490-428 Póvoa Varzim (Z widokiem na plażę w Povoa de Varzim), +351 252 290 400, faks: +351 252 290 401, ✉ grandehotel.povoa@sapo.pt . Historyczny hotel z 84 pokojami i 2 apartamentami, restauracją, barem, salami konferencyjnymi. 
* '''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Hotel Porto Royal Bridge]''', Rua de Sá da Bandeira, 53 4000-433 Porto, 351 +351 222 436 221. 
* '''[https://www.douroroyal.com/en/ Douro Palace Resort &amp; Spa]''', Lugar do Carrapatelo - Santa Cruz do Douro 4640-423 Baião Baião - Porto, ☎ 0. 
* '''Douro Royal Valley''', Portela do Rio Pala · Ribadouro 4640-400 Baião Baião - Porto, ☎ 0. 
* '''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* '''[https://www.accorhotels.com/gb/hotel-1975-mercure-porto-centro-hotel/index.shtml Mercure Porto Centro Hotel]''', Praça da Batalha 116 (stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m), +351 22 204 33 00, ✉ h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny hotel czterogwiazdkowy z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). Pokoje posiadają czajniki, a cena obejmuje niezawodny bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* '''Vila Galé Porto''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☎ +351 225 191 800, ✉ porto@vilagale.pt. W centrum portugalskiego „Niezwyciężonego miasta”; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja online. 
* '''[http://www.hotelmalaposta.com/en/ Hotel Malaposta]''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, +351 222 006 278, ✉ reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju położony w zabytkowej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja online

=== Drogo ===
* '''[https://www.pestanacollection.com/en/hotel/pestana-porto Pestana Porto]''', Praça da Ribeira, nr 1, +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, ✉ reservas.portugal@pestana.com. 
* '''[http://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr. 22, +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, ✉ info@inpatio.pt. 
* '''HF Ipanema Park Hotel'''
* '''Sheraton'''
* '''Porto Palácio Hotel'''
* '''Infante de Sagres'''
* '''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (1,6 km od stacji Franco samochodem.), +351 226 072 500, ✉ reservations.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Luksusowy hotel z 232 pokojami o wysokim wystroju wnętrz. Znajduje się w centrum miasta. 
* '''Hotel Yeatman''', Rua do Choupelo, 4400-088 (Vila Nova de Gaia).

== Kontakt ==
Region miasta Porto jest idealnym miejscem do założenia bazy i odkrywania pobliskich obszarów, takich jak Vila do Conde, Viana do Castelo, Costa da Prata, Braga, Guimarães, dolina rzeki Douro i Trás-os-Montes. Koleje i autobusy oferują niedrogi transport, w przeciwnym razie wynajem samochodów może być lepszą propozycją, jeśli ktoś chce mieć swobodę poruszania się, ale jeśli ma ograniczony budżet, staraj się unikać dróg płatnych, gdy tylko jest to możliwe, ale zarejestruj się jako użytkownik Via Verde. Łatwo to zrobić w każdym Loja do Cidadão (wystarczy zapytać lokalną lokalizację najbliższego), kosztuje około 15 € i dostajesz kilka darmowych opłat o wartości prawie początkowej, a kolejne płatności za korzystanie z bankomatów 24 / 7, oszczędzając w ten sposób mnóstwo czasu na szukanie urzędu pocztowego, który będzie płacił za czas zaległych opłat. Opóźnienia w płatnościach powodują kary.

W pociągach Alfa Pendular (AP), WiFi 3G jest dostępne zarówno w większości pociągów Intercidades (IC). CP (koleje portugalskie) jest w trakcie instalowania WiFi we wszystkich pociągach krajowych, w tym w pociągach miejskich Urbanos.

Niektóre autobusy dalekobieżne zaczęły również oferować 3G. Proszę sprawdzić przy rezerwacji biletu. Wiele miejsc publicznych w dzisiejszych czasach, takich jak kawiarnia, restauracja lub hotel, oferuje również WiFi, ale należy sprawdzić, podczas gdy inne placówki reklamują dostępność bezpłatnego WiFi.

Port lotniczy w Porto oferował kiedyś bezpłatne WiFi. Kioski operatora telefonii komórkowej znajdują się w holu na parterze lotniska.

== Bezpieczeństwo ==
Pamiętaj, że mogą być kieszonkowcy w mocno zatłoczonych miejscach oraz w publicznych autobusach i pociągach; jednak kradzież kieszonkowa nie jest powszechna w Porto. Podróż autobusem lub metrem jest na ogół bezpieczna i jest jednym z najlepszych sposobów przemieszczania się z miejsca na miejsce.

Porto jest na ogół bezpiecznym miejscem, jeśli podejmiesz normalne środki ostrożności, takie jak chodzenie po dobrze oświetlonych ulicach nocą. Jedna część Porto, w pobliżu Biura Informacji Turystycznej między katedrą a schodami do małego kościoła, często przebywają tam osoby nietrzeźwe, którzy mogą być kłopotliwi. Nie ma powodu do niepokoju, ponieważ wiele z nich jest nieszkodliwych, ale najlepiej jest zachować ostrożność, tak jak w innych miejscach.

Jeśli jedziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i centrum informacji turystycznej, po zakończeniu wróć do dworca autobusowego i stamtąd przejdź do innych miejsc. Unikaj skrótu z centrum informacji turystycznej na dole, ponieważ w pobliżu było wiele incydentów.

Zadzwoń pod 112, jeśli masz sytuację awaryjną.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' - leży nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.
* Latem spróbuj jednej z wielu wysokiej jakości plaż w pobliżu Porto, w południowej części Gai. Gaia ma wiele plaż z niebieskimi flagami (Miramar, Aguda, Granja), poświadczających jakość plaży.
* Aby zaspokoić swoją imprezowy charakter, odwiedź niektóre z pobliskich miast Matosinhos, Vila do Conde, Maia, Penafiel, Amarante, Povoa de Varzim (plaża i kasyno).
* Na południu, w zasięgu ręki, znajduje się Costa da Prata (''Srebrne Wybrzeże''), począwszy od kurortu [[Espinho]] z plażami i kasynem, aż po [[Aveiro]] i Mira.
* '''[[Minho|Region Minho]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego regionu. [[Guimarães]], [[Viana do Castelo]], [[Braga]], Caminha, [[Valença]], Ponte de Lima i Arcos de Valdevez, na przykład, mają coś do zaoferowania, a region jest bardzo piękny. Skosztuj „Vinho Verde”, tłumaczonego swobodnie jako „Zielone wino” - jest to przede wszystkim wino o niskiej zawartości alkoholu, młode i świeże, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego parku. Dzika przyroda i natura w tym parku są naprawdę warte odwiedzenia, a krajobraz jest wspaniały.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>7rup440gqw3u61yxccc8xnucd53j101</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158974</id>
      <parentid>158973</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T08:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gastronomia */</comment>
      <origin>158974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94483" sha1="drhqr1oo17aual5d1nhxiups8oo6hfj" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

{{Znacznik|'''Uniwersytet w Porto'''|41.146667|-8.615556|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Uniwersytet w Porto''' jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Mile widziana jest znajomość podstaw [[Rozmówki portugalskie|języka portugalskiego]]. W większych hotelach i ośrodkach wypoczynkowych można porozumieć się po [[Rozmówki angielskie|angielsku]], [[Rozmówki francuskie|francusku]], [[Rozmówki galicyjskie|galicyjsku]], [[Rozmówki katalońskie|katalońsku]], [[Rozmówki włoskie|włosku]] lub [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] (języki te są tam często rozumiane). W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy po rzece czy zwiedzanie piwnic z winem porto, język danej wycieczki jest zazwyczaj ustalany według kolejności zgłoszeń; aby mieć pewność, że zwiedzanie odbędzie się w wybranym języku, warto pojawić się wcześniej i zgłosić taką prośbę.

* {{Znacznik|'''Fast Forward Language Institute'''|41.14810814049918|-8.606678905184156|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute]''' (''w centrum miasta''). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym trzygodzinne zajęcia „Portuguese for survival” (podstawy języka przydatne w codziennych sytuacjach), skierowane do zagranicznych turystów odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są zatłoczone w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście '''wino porto'''. To odpowiednie miejsce do tego, w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Duero.

Region ''Norte'' znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, przy jednoczesnym dostosowywaniu się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele z najlepszych portugalskich firm odzieżowych, obuwniczych, dóbr luksusowych i akcesoriów ma swoje siedziby w mieście Porto i jego okolicach. Dlatego w Porto i okolicach znajdziesz wiele sklepów flagowych i outletów fabrycznych. ''Portuense'' znają się na rzemiośle i cenią jakość niezależnie od tego, czym jest odzież, obuwie i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i obejmują zarówno rozpoznawalne na całym świecie, jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, jak i te ściśle lokalne, zapewniające wyjątkowy wybór na każdą kieszeń. Pomimo atrakcyjnych walorów estetycznych wiele tańszych produktów może nie być produkowanych w Portugalii.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* {{Znacznik|'''Centro Comercial Bombarda (CCB)'''|41.1496 |-8.6203 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.ccbombarda.pt/ Centro Comercial Bombarda (CCB)]''', Rua de Miguel Bombarda 285, info@ccbombarda.pt. Pon.–pt. 11:00–19:00, sob. 11:00–20:00, niedz. nieczynne. To nie jest typowe centrum handlowe. Obiekt jest znacznie mniejszy i mieści sklepy oferujące artykuły związane ze sztuką oraz modą. Warto tu poszukać portugalskiego wzornictwa, kosmetyków ekologicznych czy współczesnej biżuterii, a następnie udać się do galerii znajdujących się przy tej samej ulicy. 
* {{Znacznik|'''Aguas Furtadas'''|41.1462 |-8.6122 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.aguasfurtadas.com/ Aguas Furtadas]''', Rua do Almada 13, ☏ +351 223 216 002, info@aguasfurtadas.com. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego wzornictwa? To idealne miejsce. Od minimalistycznego koguta z Barcelos po kolorową ceramikę – wielu z tych wyrobów nie znajdziesz nigdzie indziej.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po '''Mercado do Bolhão''' – miejscu, gdzie znajdziesz targ spożywczy i sklepy z rękodziełem – oraz po pobliskiej ulicy {{Znacznik|'''Rua Santa Catarina'''|41.1490511|-8.6060568|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Santa Catarina''' (którą gorąco polecamy, choćby tylko na przechadzkę). Ulica Cedofeita to kolejna tętniąca życiem arteria handlowa; podobnie jest w przypadku ulicy Boavista.

=== Centra handlowe ===
Jeśli chodzi o zakupy, w Porto i na przedmieściach znajduje się wiele centrów handlowych, w tym {{Znacznik|'''Norte Shopping'''|41.1800354|-8.6544171|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Norte Shopping''', {{Znacznik|'''Arrábida Shopping'''|41.1406207|-8.6366321|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Arrábida Shopping''', {{Znacznik|'''Parque Nascente'''|41.1747464|-8.5656621|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Parque Nascente''', {{Znacznik|'''Gaia Shopping'''|41.1186755|-8.6209798|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Gaia Shopping''' i {{Znacznik|'''Mar Shopping'''|41.2088862|-8.6870432|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Mar Shopping''' (największe zakupy grupowe IKEA w Europie). Oprócz tego masz także mniej zaludnione sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* {{Znacznik|'''ViaCatarina Shopping'''|41.1491 |-8.6052 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.viacatarina.pt/ ViaCatarina Shopping]''', Rua de Santa Catarina 312–350, ☏ +351 22 207 56 09, info@adm.viacatarina.pt. pon.–pt. 10:00–20:00, sob. niedziela i święta 09:00–17:00. Średniej wielkości centrum handlowe mieszczące się w budynku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystując różnicę wzniesień między nimi w celu uzyskania spektakularnych rezultatów. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci handlowych i food court wypełniony lokalnymi fast-foodami. 
* {{Znacznik|'''Shopping Cidade do Porto'''|41.1550 |-8.6292 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://shoppingcidadedoporto.com/ Shopping Cidade do Porto]''', Rua Gonçalo Sampaio 350, ☏ +351 226 006 585, bemvindo@shoppingcidadedoporto.com. pon.–pt. 06:30–22:30, sob. niedziela i święta 08:00–22:30. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnym pozorem i przestronnym atrium, ale ograniczonym wyborem sklepów w porównaniu do większych.

== Gastronomia ==
[[Plik:Francesinha01 (407798020).jpg|thumb|Francesinha]]
W Porto znajdują się jedne z najlepszych restauracji w [[Portugalia|Portugalii]].

Mówi się, że jeśli lubisz dobrze zjeść, powinieneś udać się do Porto – to miejsce, w którym serwuje się doskonałe jedzenie, zarówno pod względem jakości, jak i wielkości porcji (nawet mieszkańcy [[Lizbona|Lizbony]] przyznają, że to w Porto jada się najlepiej).

Najlepsze restauracje w mieście mieszczą się głównie w dzielnicy '''[[Matosinhos]]''', w pobliżu plaży i '''Porto de Leixões'''. Warto jednak uważać na ceny: wiele przeciętnych lokali narzuca wysokie stawki tylko ze względu na wystrój, bywanie tam modnego towarzystwa lub jedno i drugie. Żądają wygórowanych kwot za jedzenie, które nie wyróżnia się jakością ani sposobem podania na tle innych miejsc, a porcje bywają skromne – dlatego warto najpierw rozejrzeć się i ocenić sytuację. Dojazd tam niebieską linią metra (linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]]) zajmuje około 30 minut. W '''Ribeirinha''', z widokiem na rzekę Duero i [[Vila Nova de Gaia]], działa wiele świetnie prowadzonych, niedrogich i kameralnych restauracji rodzinnych. Panuje w nich wspaniała atmosfera, obsługa jest przyjazna, a jedzenie i trunki – wyśmienite. Czasami, z powodu ograniczonej przestrzeni, trzeba dzielić stolik z nieznajomymi – bywają to miejscowi lub turyści – co nadaje całemu doświadczeniu kosmopolityczny i ciekawy charakter. Również na starym mieście bez trudu znajdziesz niedrogie lub przystępne cenowo lokale, odwiedzane głównie przez mieszkańców, serwujące zarówno lunche, jak i kolacje; chętnie goszczą one obcokrajowców, a personel często jest dumny z możliwości ich przyjęcia. Aby w takich miejscach w pełni cieszyć się sytym i dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej zdać się na sugestie kelnera i wybrać zestaw ''Pratos do dia'' (danie dnia). Zazwyczaj obejmuje on trzy dania: do wyboru dwie lub trzy zupy, danie główne (z pieczywem), wino domowe, deser oraz ''bica'' (espresso) na koniec – a wszystko to w cenie 7–10 euro za osobę. Jeśli wciąż czujesz głód, dobrym sposobem jest pochwalenie zupy i uprzejme zapytanie o dokładkę. Właśnie dlatego miejscowi często zostawiają zupę na koniec posiłku. Jeśli posiłek naprawdę Ci smakował, okaż uznanie szefowi kuchni i obsłudze – dla pracowników to zawsze powód do dumy, że mogli dobrze obsłużyć gościa.

Nastaw się na solidne porcje; jeśli masz okazję, spróbuj ''Tripas à moda do Porto'', czyli dania z flaków. Mieszkańcy Porto zyskały nawet przydomek ''tripeiros'' (zjadacze flaków) właśnie dzięki tej potrawie. W tradycyjnych lokalach oferujących zestawy obiadowe zupę często podaje się na końcu, choć obecnie większość kelnerów pyta o kolejność dań; nie zdziw się jednak, widząc kogoś, kto zaczyna od deseru, a kończy na przystawkach (''couvert'') – takie sytuacje się zdarzają. Koniecznie spróbuj też ''bacalhau'' (solonego dorsza) – w dowolnej postaci; istnieje bowiem setki przepisów na tę rybę!

Nie zapomnij o tradycyjnej kanapce na ciepło zwanej '''''Francesinha''''', co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „małą Francuzkę”. Porto to właściwie jedyne miejsce na świecie, gdzie można ją dostać (choć w innych miastach północnej Portugalii bywają dostępne jej wersje niższej jakości). W gruncie rzeczy to tost z kilkoma warstwami mięsa w środku (wołowina, wieprzowina, szynka...), pokryty serem i pikantnym sosem; opcjonalnie całość może być zwieńczona frytkami. Co najważniejsze, do tego dania pije się piwo, a nie wino.

W lipcu w [[Matosinhos]] – do którego łatwo dojechać autobusem lub metrem – odbywa się festiwal rybny. Świeżo złowione ryby są grillowane tego samego dnia na stanowiskach ustawionych wprost na ulicy, zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (wyłącznie w całości), a kucharze przygotowują ją na miejscu; to nie jest wytworna restauracja, ale w towarzystwie miejscowych jesz tam najlepszą rybę w życiu! Spróbuj dorady (''dourada'') – jest wyśmienita.

W Porto znajdziesz mnóstwo piekarni (''Pão Quente'') i cukierni (''Pastelarias''). Oprócz sprzedaży pysznych (i niedrogich) wypieków, lokale te często oferują kącik kawiarniany, gdzie serwuje się różne rodzaje kawy (np. ''Pingo'', ''Meia de Leite'') oraz kanapki (jak ''Tosta Mista'', czyli tost z szynką i serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni położonych nad rzeką, lokale te nie oferują malowniczego widoku na Porto (taka lokalizacja jest kosztowna, a ostatecznie to klient musiałby za to zapłacić). Zamiast tego przyciągają turystów dobrym jedzeniem w bardzo niskich cenach.

Większość mieszkańców pije czarną kawę (espresso), jednak w niemal wszystkich kawiarniach dostępne są również typowe napoje na bazie espresso.

W Porto znajduje się co najmniej jedna restauracja w pełni wegetariańska – Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) – a także inne lokale oferujące dania wegetariańskie obok potraw mięsnych, na przykład Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą być zmuszeni do zamawiania dań przygotowywanych specjalnie dla nich, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Oszczędnie ===
==== Centrum miasta ====
W okolicy znajduje się kilka niedrogich restauracji.
* {{Znacznik|'''Café Piolho / Âncora d' Ouro'''|41.1469 |-8.6166 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Café Piolho / Âncora d' Ouro''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (''między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões''). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i od XIX wieku była miejscem spotkań studentów. Ściany zdobią tablice podarowane przez absolwentów kierunków medycznych od początku XX wieku. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (z punktu widzenia reżimu) i w związku z tym było regularnie obserwowane przez tajną policję. Pewnego razu dokonano nalotu na nią GNR (Guarda Nacional Republicana), która ma w pobliżu placówkę, i wtargnęli swoimi końmi do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecny bałagan w tym miejscu wynika z tej czy nowszej działalności. Obsługa jest gburowata, miejsce wcale nie jest wyszukane, ale zazwyczaj jest wypełnione po brzegi studentami. Jest też całkiem tani. 
* {{Znacznik|'''Taberna Folias de Baco'''|41.1452211 |-8.6137131 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://tabernafoliasdebaco.com/ Taberna Folias de Baco]''', Rua dos Caldeireiros 136. Mała przytulna portugalska restauracja z miłą atmosferą. Możesz popijać niesamowite wino, jedząc pyszne, autentyczne jedzenie. Menedżer jest bardzo przyjazny i pomocny. 
* {{Znacznik|'''Laurear'''|41.1473333 |-8.6125721 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Laurear''', Rua da Fábrica 18. Autentyczne, wspaniałe portugalskie jedzenie. Małe i przytulne miejsce z bardzo miłą obsługą. Jest raczej mały, trzeba mieć szczęście, żeby wieczorem dostać stolik. 
* {{Znacznik|'''Trinkas Petisqueira Lounge'''|41.1472719 |-8.6151809 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063547784193# Trinkas Petisqueira Lounge]''', Praça de Gomes Teixeira 26. Bardzo dobra kuchnia, prosta, domowa i staranna. Urocza mała restauracja, idealna do siedzenia na poboczu drogi i oglądania świata.
* {{Znacznik|'''Taxca'''|41.1489927 |-8.6129460 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/taxca/ Taxca]''', Rua da Picaria 26. Typowa portugalska tawerna, z doskonałej jakości produktami gastronomicznymi, atmosfera jest fantastyczna, typowa dla tawerny, bez obsługi stołowej, wiszące szynki od razu zaostrzają apetyt. Jedno z najlepszych miejsc na przekąskę dań kuchni portugalskiej. Najlepsze bifany w Porto, owsianka sarrabulho, dobrze przyozdobiona mięsem. Przestrzeń jest bardzo spokojna, a personel bardzo przyjazny. 
* {{Znacznik|'''Churrasqueira Brasil'''|41.1449979 |-8.6152711 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Churrasqueira Brasil''', Campo dos Mártires da Pátria 136. Nie daj się zwieść wyglądowi zewnętrznemu. To miejsce to ukryty klejnot. Świetne domowe jedzenie i uwaga. Bardzo fajne miejsce na zjedzenie dania dnia.

==== Bolhão ====
* {{Znacznik|'''Casa Das Tortas'''|41.1467248 |-8.6052189 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Casa Das Tortas''', R. de Passos Manuel 181. Świetna, autentyczna kuchnia portugalska i domowe wypieki. Bardzo dobre miejsce na spróbowanie typowych potraw. Najlepsza francesinha w Porto. 
* {{Znacznik|'''Taberna do Doutor'''|41.1509425 |-8.6060587 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taberna do Doutor''', R. da Firmeza 489. Fantastyczna francesinha i znakomite sardynki. Przyjazna i troskliwa obsługa. 
* {{Znacznik|'''A Loja dos Pastéis de Chaves'''|41.1510078 |-8.6058150 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''A Loja dos Pastéis de Chaves''', R. da Firmeza 476. Uroczy lokal tuż przy głównej ulicy handlowej. Prawdziwe jedzenie, odpowiednie również dla wegetarian. Przyjemna, luźna atmosfera. Bardzo bogate menu z szerokim wyborem dań. 
* {{Znacznik|'''Estrela do Oriente'''|41.1492386 |-8.6034339 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Estrela do Oriente''', Rua de Fernandes Tomás 405. Znakomite, domowe jedzenie wysokiej jakości i rodzinna atmosfera. Dobry grillowany łosoś i pyszne sardynki. 
* {{Znacznik|'''Murça No Porto'''|41.1472138 |-8.6038697 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/people/Mur%C3%A7a-no-Porto/100054587642619/ Murça No Porto]''', Rua da Alegria 44. Mała, tradycyjna restauracja w stylu Porto – jedno z niewielu miejsc, które zachowało swój autentyczny charakter. Można tu poczuć się jak przy domowym stole. Często bywają tu miejscowi.
* {{Znacznik|'''Mr.Pizza'''|41.1467109 |-8.6032404 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.mrpizza.pt/ Mr.Pizza]''', R. de Santo Ildefonso N.233. Pizzeria typu street food na szybki posiłek. Duże pizze na cienkim cieście. Miła obsługa.

=== Umiarkowanie ===
Przy ulicy Rua da Reboleira znajduje się kilka kameralnych restauracji oferujących świetne jedzenie i obsługę oraz wspaniałe widoki na rzekę. To miejsca położone z dala od tłumów turystów oblegających Cais da Estiva.

* {{Znacznik|'''Casa Da Foz'''|41.1500 |-8.6742 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.casadafoz.pt/ Casa Da Foz]''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Znakomita włoska restauracja. Szeroki wybór dań. Lokal jest bardzo mały, dlatego warto wcześniej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* {{Znacznik|'''Varanda Da Barra'''|41.1483 |-8.6581 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja serwująca tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej oraz międzynarodowej. Ładny widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Maus Hábitos'''|41.14667 |-8.605811 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Hábitos]''', Rua de Passos Manuel 178 (''4. piętro starego parkingu wielopoziomowego naprzeciwko Porto Coliseum''). Pon.–pt. 12:00–15:00. W ciągu dnia restauracja wegetariańska, wieczorami – centrum kultury młodzieżowej. Menu zmienia się co tydzień; cena zestawu to 9 € (7,50 € bez deseru). 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/restaurantegaleriadeparis Galeria de Paris Restaurante Bar]''', 56 Rua Galeria de Paris.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''O Comercial'''|41.1408 |-8.615 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://ocomercial.com/ O Comercial]''', Palácio da Bolsa, Rua Ferreira Borges (''São Bento [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 918 838 649, info@ocomercial.com. pon. 19:30–22:30, wt.–sob. 12:30–14:30 i 19:30–22:30, niedz. nieczynne. Elegancka atmosfera w Palácio da Bolsa (Pałacu Giełdy). Duże okna wychodzą na rzekę Douro. Podają dania kuchni portugalskiej z nowoczesnymi technikami i składnikami. 19–70 euro. 
* {{Znacznik|'''Euskalduna Studio'''|41.1474 |-8.6009 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.euskaldunastudio.pt/ Euskalduna Studio]''', Rua de Santo Ildefonso 404 ('''Campo 24 de Agosto [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]]''), ☏ +351 935 335 301, reservas@euskaldunastudio.pt. pon.–sob. 19:00–23:00, nieczynne niedz. Obsługa jest zgodna ze stylem stołu szefa kuchni/menu degustacyjnego i obejmuje „10 chwil i kilka niespodzianek”. 105–170 euro. 
* {{Znacznik|'''MUU Steakhouse'''|41.1476 |-8.6122 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.muusteakhouse.com/ MUU Steakhouse]''', Rua do Almada 149A (''Aliados [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 914 784 032, info@muusteakhouse.com. 19:00–23:30. Ta steakhouse oferuje również dania rybne i dania wegańskie. 50–100 euro. 
* {{Znacznik|'''Pedro Lemos'''|41.1477 |-8.6283 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pedro Lemos''', Rua do Padre Luis Cabral 974, Foz do Douro, ☏ +351 22 011 5986, info@pedrolemos.net. Pon.–pt. 19:00–23:00, sob. 12:30–15:00 i 19:00–23:00. Restauracja wyróżniona gwiazdką Michelin, mieszcząca się w starym kamiennym budynku z pięknym tarasem na dachu. Kuchnia nowoczesna serwowana w formie menu degustacyjnego. 50–135 R$. 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.antiqvvm.pt/pt/ Antiqvvm]''', Rua de Entre-Quintas 220, ☏ +351 22 600 0445, antiqvvm@gmail.com. Wt.–sob. 12:30–23:00; nieczynne w niedziele i poniedziałki. Restauracja z gwiazdką Michelin, położona w samym sercu miejskiego parku, z widokiem na rzekę. Menu degustacyjne lub dania à la carte. 45–170 R$.

== Kluby, kawiarnie ==
Porto jest oczywiście domem dla wina porto, a w mieście jest wiele winnic, w których produkowane jest to wino. Ściśle mówiąc, wino porto można nazwać winem porto tylko wtedy, gdy winogrona są uprawiane w dolinie Douro, a wino jest produkowane i butelkowane w Porto. Wina porto występują w wielu stylach, a najdroższy jest wino vintage.

Główne obszary dla barów to Praça de Ceuta na północy, przez stację otaczającą Ribeira dalej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* '''Solar Vinho do Porto''', +351 226094749, ✉ solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa z próbkami porto i wspaniałym widokiem na Douro. Otwarte Pn-Sb 14 do północy. To idealne miejsce do siedzenia w miękkich fotelach lub na zewnątrz w ogrodzie i cieszenia się kilkoma kieliszkami najlepszego porto. Możesz też mieć spróbować ser z porto. 

Uważaj jednak na ten obszar, ponieważ jest to przystań dla włamań samochodowych.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 1-2 i kończą się od 6 rano do 7:30 rano. Masz dobry wybór do wyboru. Większość klubów znajduje się w regionie przemysłowym i ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* '''POP''', Rua Padre Luis Cabral, 1090. Jedna z najlepszych dyskotek w mieście. około 15 €. Otwarte w czwartki, piątki i soboty. 
* '''Twins'''. Rua do Passeio Alegre 1000. Jedna z najlepszych dyskotek w mieście. około 15 €. Otwarte w czwartki, piątki i soboty. 
* '''Creme''' - Edifício Transparente, (pomiędzy Castelo do Queijo i Matosinhos) Foz.
* '''Pitch''' R. de Passos Manuel 34
* '''Industria'''. Avenida do Brasil nr 843, Foz. „lokalni bohaterowie i międzynarodowe gwiazdy” - od 1987 roku. Jest otwarta do około 6 rano. 
* '''Bla-Bla''' Dość popularna dyskoteka w strefie przemysłowej Matosinhos. Bardziej przyjemny klub dla fanów rocka i alternatywnego popu.
* '''Via Rápida''' Popularna dyskoteka w strefie przemysłowej. Klub nocny otwiera się w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Słyszana muzyka to najnowsze przeboje taneczne, a tłum ma 20 lat.
* '''Vogue''' Modny klub nocny z młodym tłumem. Zazwyczaj gra komercyjne hity taneczne i hip hop / R &amp; B. Znajduje się w strefie przemysłowej miasta. Drogie napoje.
* '''Act''' Jeśli jesteś nastolatkiem, jest to miejsce dla ciebie. Znajduje się w strefie przemysłowej miasta i odtwarza wszystkie najnowsze hity z całego świata.
* '''Bazaar'''. Bar designerski, to także sklep odzieżowy i księgarnia. Zamyka się około 4 rano. 
* '''Estado Novo''' Zapewnia swoim klientom szeroką gamę muzyki, od hitów lat 80. do dzisiejszych hitów tanecznych. Każdy czwartek to wyjątkowa noc dla pań, zwana „dziką dziką kobietą”. Otwiera się od czwartku do soboty, a minimalna opłata wynosi 15 €.
* '''Passos Manuel''', Rua de Passos Manuel. Klub taneczny / bar często odwiedzany przez kunsztowną publiczność, z różnorodnym, ale gustownym wyborem muzyki i ciepłym wystrojem.
* '''Triplex Club''', który znajduje się w pobliżu Boavista. Trzypiętrowy dom z ogrodem został przekształcony w klub.
* '''Maus Hábitos''' Bardzo alternatywny bar, w samym centrum miasta, naprzeciwko „Coliseu”.
* '''Chic''' Trendy klub taneczny w dzielnicy przemysłowej miasta, głównie gra muzykę house. Tłum ma zwykle 20 lat.
* '''Plano B'''. Blisko Torre dos Clérigos, jest popularną galeria sztuki i barem zainstalowany w zabytkowym centrum Porto. 
* '''Mau Mau''' W regionie Foz jest popularnym klubem nocnym o różnych stylach muzycznych, od housu po pop i R&amp;B.
* '''River Caffé''', w pobliżu rzeki Douro. Młody tłum i zazwyczaj gra najnowsze przeboje taneczne. Znany jest z przemocy w późnych godzinach nocnych, więc lepiej nie spędzać tam zbyt długo czasu.
* '''Maré Alta''' Na brzegu rzeki jest to małe miejsce znane z imprez po godzinach. Zazwyczaj młody tłum. Muzyka jest zwykle elektroniczna.

W Porto jest kilka klubów / barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* '''Ryan's Irish Pub'''. W Ribeira, miła przytulna atmosfera i przyjazny personel baru. Zawsze dobre miejsce do rozpoczęcia 
* '''Trintaeum''' W okolicy Foz w pobliżu latarni morskiej, dość mała, fajna dekoracja i fajny tłum i nie za drogie. Otwarte do bardzo późnych godzin.
* '''Triplex''' Na Avenida Boavista w dużym starym domu. Fantastyczny bar w ogrodzie, który jest świetny w lecie. Na górze jest też restauracja.
* '''Bar Praia do Ourigo Beach''' w Foz. To musi być bar z najlepszym widokiem w mieście. Ustawiony na palach nad plażą. Ma też restaurację.
* '''Cais de Gaia''' Jest to region barowy w okolicy rzeki w sąsiednim mieście Vila Nova de Gaia. Jest to nowoczesna strefa dla barów i klubów, zazwyczaj wyceniana nieco wyżej niż zwykłe bary. Masz wspaniały widok na rzekę i piękne miasto Porto.
* '''Region Ribeira''' Obszar ten jest pełen barów i pubów, w których można spędzić przyjemnie czas z niesamowitym widokiem, zanim udasz się do większych klubów w mieście. Większość barów jest stosunkowo blisko siebie, a w niektórych nie ma opłaty za wstęp. Zwykle większość z tych barów zamyka się od 3 do 4 rano, po czym obszar staje się pusty. Pamiętaj, aby pojechać do domu lub do klubu, ponieważ kiedy ten obszar zostanie opuszczony, możesz poczuć się niepewnie.
* '''Prioridade''' W regionie Ribeira ten bar jest jednym z najtańszych w okolicy. To prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całym regionie Ribeira (i prawdopodobnie w mieście), gdzie można dostać duże piwo za jedyne kilka euro. Serwują również alkohole i koktajle, również w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wieczór, wypij kilka drinków w tym barze przed clubbingiem, ponieważ cena drinków w klubach może być oburzająco wysoka, a możesz wrócić do swojego domu, hotelu, hostelu bez pieniędzy z taksówki. itd. Trudno jest znaleźć, ponieważ jest schowany w dość odosobnionym (ale całkiem fajnym) miejscu; jest blisko mostu D. Luis I. Zapytaj miejscowych, będą wiedzieć, gdzie to jest

== Noclegi ==
W całym mieście są domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych o bardzo przystępnych cenach. W całym mieście jest tylko jedno pole kempingowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych, więc trudno będzie je znaleźć.

=== Tanio ===
* '''Alma Porto Hostel''', Rua do Bonfim, 305B (metrem na stacji Campo 24 de Agosto i dalej do Rua do Bonfim. Idź w górę Rua do Bonfim pod nr 305B. pociągiem na stacji Campanhã, jedź w górę Rua Pinto Bessa aż do kościoła Skręć w lewo w Rua do Bonfim 305B.), +351 914 049 326, +351 914 306 011, ✉ almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Mały i przyjemny hostel z gładkimi kolorami, salonami i swobodną atmosferą w domu zbudowanym w XIX wieku, w którym można również docenić ręcznie wykonane prace w wysokich sufitach, typowe portugalskie kafelki i piękne kamelie w ogrodzie. 
* '''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, +351 911 008 585, ✉ house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom w Porto zbudowany na początku XX wieku, całkowicie odnowiony, aby połączyć komfort teraźniejszości z urokiem przeszłości, zapewniając atmosferę idealnego pobytu. Więcej informacji: www.the-white-box.pt 
* '''Wine Hostel''', 52 Campo dos Martires da Patria, +351 222013167. Bardzo centralnie położony. Czyste pokoje z łazienkami. Bardzo blisko dworca kolejowego, ale może być trudno go znaleźć, więc sprawdź mapę przed przybyciem. 19 €. 
* '''Residencial Marfim''' (AC Guest House), Rua Alvares Cabral 213 (na końcu Rua da Cedofeita skręć w prawo), ✉ charmedaleziria@gmail.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 11:00. Znany z doskonałej obsługi klienta i najniższych cen w Porto. W spokojnej okolicy, w odległości krótkiego spaceru od zabytkowego centrum (5 minut). Z pokojami, które mogą pomieścić od 2 do 8 osób. Biegle posługują się językiem angielskim, hiszpańskim, portugalskim, francuskim. Niektórzy włoskim, niemieckim, bułgarskim. Od 12,50 € za osobę. 
* '''Oporto Fado Hostel''', Rua Alvares Cabral 14, +351 91 063 55 55. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Położony w centralnej, zabytkowej lokalizacji. Wielojęzyczny personel dostępny 24 godziny na dobę. Łóżka dostępne w pokojach wieloosobowych lub prywatnych. 10 €. 
* '''Andarilho Porto Hostel''', Rua da Firmeza 363/364 (obok Santa Catarina), +351222012073. Ciepła woda, prysznice z wysokim ciśnieniem, toalety w łazience, pralnia, bezpłatna szafka, czyste przestronne pokoje wieloosobowe, kuchnia dla gości, ogród o powierzchni 200 m², imprezy kulturalne i grill. 
* '''[https://www.gallery-hostel.com/pt/ Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda, nr 222 (w okolicy Oporto), ✉ info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, bezpłatna wycieczka piesza, bezpłatna wycieczka nocna. Tematyczne kolacje, degustacje wina Porto, wystawy w Galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny zespół. Pokój wieloosobowy 20-22 € z łazienką, 50€ pokój dwuosobowy. 
* '''Pensão Belo Sonho''', Rua de Passos Manuel 186 (W centrum miasta. 5 minut spacerem od stacji metra Bolhao i São Bento (stacja kolejowa)), ✉ residencialbelosonho@mail.com. Pokój dwuosobowy z łazienką 30€ (lipiec 2010). 
* '''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel]''', Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (5 minut spacerem od stacji metra Bolhao). Wygodny, czysty hostel z wi-fi, DVD i pokojem do gier, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią i barem na dole. Świetne światło i prysznice. Może dać Traveller's House w Lisboa bieg za swoje pieniądze. Pokój wieloosobowy 14-18 € ze wspólną łazienką, pokoje prywatne około 20 €.
* '''[https://oportosky.com/ Oporto Sky Hostel]''', Rua da Lapa, 33 (Jedna minuta spaceru od stacji metra Lapa), +351 222 017 069, ✉ info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z bardzo przyjaznym i pomocnym kierownikiem, Luzia. Wspólne i prywatne pokoje. Darmowe komputery i Wi-Fi. Kilka minut od centrum miasta i niedaleko Boavista, która prowadzi do wybrzeża. Gospodarze mówią doskonale po angielsku i hiszpańsku. Ceny zaczynają się od 14 € ze śniadaniem. 
* '''[http://www.movijovem.pt/ Youth Hostel]''' (Pousada de Juventude do Porto), ul. Paulo da Gama, 551. Znajduje się poza centrum miasta, z kilkoma autobusami przechodzącymi tuż obok, otwarte 24 godziny i wspaniały widok na rzekę. 
* '''Hospedaria 1 de Janeiro''', rua 31 Janeiro. Niesamowicie tani (15 euro za pokój dwuosobowy), ale brudny i podejrzany. 
* '''Hospedaria Novo Mundo''', rua Conde de Vizela. Niesamowicie tani (15 do 25 euro za podwójny), ok miejsce do spania. 
* '''Hotel Ibis Porto São João''', Rua Dr. Plácido Costa, +351 22 551 31 00. 
* '''Hotel Ibis Porto Norte''', Auto Estrada Porto Braga S. Mamede do coronado K11, +351 22 986 76 00. 
* '''Hotel Ibis Porto Sul Europarque''', Espargo europarque, +351 256 332 507. 
* '''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, +351 222407467. Tanie, czyste i przyjazne. Łazienka w pokoju. Darmowe wifi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale po francusku i hiszpańsku oprócz portugalskiego. Od 13,75 € za osobę. 
* '''Albergaria Miradouro Hotel''', Rua de Alegria, 598, +351 225370717. Unikalne i interesujące. Wystrój wnętrz z lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę Douro, słynna panoramiczna restauracja na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając widoki regionu Porto pod tobą. Darmowy parking. Łazienka w pokoju. Recepcjonistki są bardzo przyjazne i profesjonalne oraz mówią po angielsku. Obszar, w którym się znajduje, jest nieco zaniedbany, ale zdecydowanie nie tak zły jak wiele innych części miasta. Od 26 €. 
* '''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, nr 317 (obok Av. Dos Aliados, w centrum), +351 222085196, ✉ info@portoloungehostel.com. Darmowe WiFi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i wspólny obszar. Pokój wieloosobowy 14-20 € z łazienką, 40-50€ pokój dwuosobowy.

=== Umiarkowanie ===
* '''[https://www.grandehoteldapovoa.com/ Grande Hotel da Povoa]''', Largo do Passeio Alegre, nr 20, 4490-428 Póvoa Varzim (Z widokiem na plażę w Povoa de Varzim), +351 252 290 400, faks: +351 252 290 401, ✉ grandehotel.povoa@sapo.pt . Historyczny hotel z 84 pokojami i 2 apartamentami, restauracją, barem, salami konferencyjnymi. 
* '''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Hotel Porto Royal Bridge]''', Rua de Sá da Bandeira, 53 4000-433 Porto, 351 +351 222 436 221. 
* '''[https://www.douroroyal.com/en/ Douro Palace Resort &amp; Spa]''', Lugar do Carrapatelo - Santa Cruz do Douro 4640-423 Baião Baião - Porto, ☎ 0. 
* '''Douro Royal Valley''', Portela do Rio Pala · Ribadouro 4640-400 Baião Baião - Porto, ☎ 0. 
* '''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* '''[https://www.accorhotels.com/gb/hotel-1975-mercure-porto-centro-hotel/index.shtml Mercure Porto Centro Hotel]''', Praça da Batalha 116 (stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m), +351 22 204 33 00, ✉ h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny hotel czterogwiazdkowy z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). Pokoje posiadają czajniki, a cena obejmuje niezawodny bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* '''Vila Galé Porto''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☎ +351 225 191 800, ✉ porto@vilagale.pt. W centrum portugalskiego „Niezwyciężonego miasta”; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja online. 
* '''[http://www.hotelmalaposta.com/en/ Hotel Malaposta]''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, +351 222 006 278, ✉ reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju położony w zabytkowej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja online

=== Drogo ===
* '''[https://www.pestanacollection.com/en/hotel/pestana-porto Pestana Porto]''', Praça da Ribeira, nr 1, +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, ✉ reservas.portugal@pestana.com. 
* '''[http://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr. 22, +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, ✉ info@inpatio.pt. 
* '''HF Ipanema Park Hotel'''
* '''Sheraton'''
* '''Porto Palácio Hotel'''
* '''Infante de Sagres'''
* '''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (1,6 km od stacji Franco samochodem.), +351 226 072 500, ✉ reservations.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Luksusowy hotel z 232 pokojami o wysokim wystroju wnętrz. Znajduje się w centrum miasta. 
* '''Hotel Yeatman''', Rua do Choupelo, 4400-088 (Vila Nova de Gaia).

== Kontakt ==
Region miasta Porto jest idealnym miejscem do założenia bazy i odkrywania pobliskich obszarów, takich jak Vila do Conde, Viana do Castelo, Costa da Prata, Braga, Guimarães, dolina rzeki Douro i Trás-os-Montes. Koleje i autobusy oferują niedrogi transport, w przeciwnym razie wynajem samochodów może być lepszą propozycją, jeśli ktoś chce mieć swobodę poruszania się, ale jeśli ma ograniczony budżet, staraj się unikać dróg płatnych, gdy tylko jest to możliwe, ale zarejestruj się jako użytkownik Via Verde. Łatwo to zrobić w każdym Loja do Cidadão (wystarczy zapytać lokalną lokalizację najbliższego), kosztuje około 15 € i dostajesz kilka darmowych opłat o wartości prawie początkowej, a kolejne płatności za korzystanie z bankomatów 24 / 7, oszczędzając w ten sposób mnóstwo czasu na szukanie urzędu pocztowego, który będzie płacił za czas zaległych opłat. Opóźnienia w płatnościach powodują kary.

W pociągach Alfa Pendular (AP), WiFi 3G jest dostępne zarówno w większości pociągów Intercidades (IC). CP (koleje portugalskie) jest w trakcie instalowania WiFi we wszystkich pociągach krajowych, w tym w pociągach miejskich Urbanos.

Niektóre autobusy dalekobieżne zaczęły również oferować 3G. Proszę sprawdzić przy rezerwacji biletu. Wiele miejsc publicznych w dzisiejszych czasach, takich jak kawiarnia, restauracja lub hotel, oferuje również WiFi, ale należy sprawdzić, podczas gdy inne placówki reklamują dostępność bezpłatnego WiFi.

Port lotniczy w Porto oferował kiedyś bezpłatne WiFi. Kioski operatora telefonii komórkowej znajdują się w holu na parterze lotniska.

== Bezpieczeństwo ==
Pamiętaj, że mogą być kieszonkowcy w mocno zatłoczonych miejscach oraz w publicznych autobusach i pociągach; jednak kradzież kieszonkowa nie jest powszechna w Porto. Podróż autobusem lub metrem jest na ogół bezpieczna i jest jednym z najlepszych sposobów przemieszczania się z miejsca na miejsce.

Porto jest na ogół bezpiecznym miejscem, jeśli podejmiesz normalne środki ostrożności, takie jak chodzenie po dobrze oświetlonych ulicach nocą. Jedna część Porto, w pobliżu Biura Informacji Turystycznej między katedrą a schodami do małego kościoła, często przebywają tam osoby nietrzeźwe, którzy mogą być kłopotliwi. Nie ma powodu do niepokoju, ponieważ wiele z nich jest nieszkodliwych, ale najlepiej jest zachować ostrożność, tak jak w innych miejscach.

Jeśli jedziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i centrum informacji turystycznej, po zakończeniu wróć do dworca autobusowego i stamtąd przejdź do innych miejsc. Unikaj skrótu z centrum informacji turystycznej na dole, ponieważ w pobliżu było wiele incydentów.

Zadzwoń pod 112, jeśli masz sytuację awaryjną.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' - leży nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.
* Latem spróbuj jednej z wielu wysokiej jakości plaż w pobliżu Porto, w południowej części Gai. Gaia ma wiele plaż z niebieskimi flagami (Miramar, Aguda, Granja), poświadczających jakość plaży.
* Aby zaspokoić swoją imprezowy charakter, odwiedź niektóre z pobliskich miast Matosinhos, Vila do Conde, Maia, Penafiel, Amarante, Povoa de Varzim (plaża i kasyno).
* Na południu, w zasięgu ręki, znajduje się Costa da Prata (''Srebrne Wybrzeże''), począwszy od kurortu [[Espinho]] z plażami i kasynem, aż po [[Aveiro]] i Mira.
* '''[[Minho|Region Minho]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego regionu. [[Guimarães]], [[Viana do Castelo]], [[Braga]], Caminha, [[Valença]], Ponte de Lima i Arcos de Valdevez, na przykład, mają coś do zaoferowania, a region jest bardzo piękny. Skosztuj „Vinho Verde”, tłumaczonego swobodnie jako „Zielone wino” - jest to przede wszystkim wino o niskiej zawartości alkoholu, młode i świeże, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego parku. Dzika przyroda i natura w tym parku są naprawdę warte odwiedzenia, a krajobraz jest wspaniały.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>drhqr1oo17aual5d1nhxiups8oo6hfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158975</id>
      <parentid>158974</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T08:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kluby, kawiarnie */</comment>
      <origin>158975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93851" sha1="en6zalznnogs9uf01t80z83tlj0sib3" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

{{Znacznik|'''Uniwersytet w Porto'''|41.146667|-8.615556|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Uniwersytet w Porto''' jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Mile widziana jest znajomość podstaw [[Rozmówki portugalskie|języka portugalskiego]]. W większych hotelach i ośrodkach wypoczynkowych można porozumieć się po [[Rozmówki angielskie|angielsku]], [[Rozmówki francuskie|francusku]], [[Rozmówki galicyjskie|galicyjsku]], [[Rozmówki katalońskie|katalońsku]], [[Rozmówki włoskie|włosku]] lub [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] (języki te są tam często rozumiane). W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy po rzece czy zwiedzanie piwnic z winem porto, język danej wycieczki jest zazwyczaj ustalany według kolejności zgłoszeń; aby mieć pewność, że zwiedzanie odbędzie się w wybranym języku, warto pojawić się wcześniej i zgłosić taką prośbę.

* {{Znacznik|'''Fast Forward Language Institute'''|41.14810814049918|-8.606678905184156|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute]''' (''w centrum miasta''). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym trzygodzinne zajęcia „Portuguese for survival” (podstawy języka przydatne w codziennych sytuacjach), skierowane do zagranicznych turystów odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są zatłoczone w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście '''wino porto'''. To odpowiednie miejsce do tego, w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Duero.

Region ''Norte'' znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, przy jednoczesnym dostosowywaniu się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele z najlepszych portugalskich firm odzieżowych, obuwniczych, dóbr luksusowych i akcesoriów ma swoje siedziby w mieście Porto i jego okolicach. Dlatego w Porto i okolicach znajdziesz wiele sklepów flagowych i outletów fabrycznych. ''Portuense'' znają się na rzemiośle i cenią jakość niezależnie od tego, czym jest odzież, obuwie i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i obejmują zarówno rozpoznawalne na całym świecie, jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, jak i te ściśle lokalne, zapewniające wyjątkowy wybór na każdą kieszeń. Pomimo atrakcyjnych walorów estetycznych wiele tańszych produktów może nie być produkowanych w Portugalii.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* {{Znacznik|'''Centro Comercial Bombarda (CCB)'''|41.1496 |-8.6203 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.ccbombarda.pt/ Centro Comercial Bombarda (CCB)]''', Rua de Miguel Bombarda 285, info@ccbombarda.pt. Pon.–pt. 11:00–19:00, sob. 11:00–20:00, niedz. nieczynne. To nie jest typowe centrum handlowe. Obiekt jest znacznie mniejszy i mieści sklepy oferujące artykuły związane ze sztuką oraz modą. Warto tu poszukać portugalskiego wzornictwa, kosmetyków ekologicznych czy współczesnej biżuterii, a następnie udać się do galerii znajdujących się przy tej samej ulicy. 
* {{Znacznik|'''Aguas Furtadas'''|41.1462 |-8.6122 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.aguasfurtadas.com/ Aguas Furtadas]''', Rua do Almada 13, ☏ +351 223 216 002, info@aguasfurtadas.com. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego wzornictwa? To idealne miejsce. Od minimalistycznego koguta z Barcelos po kolorową ceramikę – wielu z tych wyrobów nie znajdziesz nigdzie indziej.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po '''Mercado do Bolhão''' – miejscu, gdzie znajdziesz targ spożywczy i sklepy z rękodziełem – oraz po pobliskiej ulicy {{Znacznik|'''Rua Santa Catarina'''|41.1490511|-8.6060568|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Santa Catarina''' (którą gorąco polecamy, choćby tylko na przechadzkę). Ulica Cedofeita to kolejna tętniąca życiem arteria handlowa; podobnie jest w przypadku ulicy Boavista.

=== Centra handlowe ===
Jeśli chodzi o zakupy, w Porto i na przedmieściach znajduje się wiele centrów handlowych, w tym {{Znacznik|'''Norte Shopping'''|41.1800354|-8.6544171|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Norte Shopping''', {{Znacznik|'''Arrábida Shopping'''|41.1406207|-8.6366321|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Arrábida Shopping''', {{Znacznik|'''Parque Nascente'''|41.1747464|-8.5656621|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Parque Nascente''', {{Znacznik|'''Gaia Shopping'''|41.1186755|-8.6209798|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Gaia Shopping''' i {{Znacznik|'''Mar Shopping'''|41.2088862|-8.6870432|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Mar Shopping''' (największe zakupy grupowe IKEA w Europie). Oprócz tego masz także mniej zaludnione sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* {{Znacznik|'''ViaCatarina Shopping'''|41.1491 |-8.6052 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.viacatarina.pt/ ViaCatarina Shopping]''', Rua de Santa Catarina 312–350, ☏ +351 22 207 56 09, info@adm.viacatarina.pt. pon.–pt. 10:00–20:00, sob. niedziela i święta 09:00–17:00. Średniej wielkości centrum handlowe mieszczące się w budynku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystując różnicę wzniesień między nimi w celu uzyskania spektakularnych rezultatów. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci handlowych i food court wypełniony lokalnymi fast-foodami. 
* {{Znacznik|'''Shopping Cidade do Porto'''|41.1550 |-8.6292 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://shoppingcidadedoporto.com/ Shopping Cidade do Porto]''', Rua Gonçalo Sampaio 350, ☏ +351 226 006 585, bemvindo@shoppingcidadedoporto.com. pon.–pt. 06:30–22:30, sob. niedziela i święta 08:00–22:30. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnym pozorem i przestronnym atrium, ale ograniczonym wyborem sklepów w porównaniu do większych.

== Gastronomia ==
[[Plik:Francesinha01 (407798020).jpg|thumb|Francesinha]]
W Porto znajdują się jedne z najlepszych restauracji w [[Portugalia|Portugalii]].

Mówi się, że jeśli lubisz dobrze zjeść, powinieneś udać się do Porto – to miejsce, w którym serwuje się doskonałe jedzenie, zarówno pod względem jakości, jak i wielkości porcji (nawet mieszkańcy [[Lizbona|Lizbony]] przyznają, że to w Porto jada się najlepiej).

Najlepsze restauracje w mieście mieszczą się głównie w dzielnicy '''[[Matosinhos]]''', w pobliżu plaży i '''Porto de Leixões'''. Warto jednak uważać na ceny: wiele przeciętnych lokali narzuca wysokie stawki tylko ze względu na wystrój, bywanie tam modnego towarzystwa lub jedno i drugie. Żądają wygórowanych kwot za jedzenie, które nie wyróżnia się jakością ani sposobem podania na tle innych miejsc, a porcje bywają skromne – dlatego warto najpierw rozejrzeć się i ocenić sytuację. Dojazd tam niebieską linią metra (linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]]) zajmuje około 30 minut. W '''Ribeirinha''', z widokiem na rzekę Duero i [[Vila Nova de Gaia]], działa wiele świetnie prowadzonych, niedrogich i kameralnych restauracji rodzinnych. Panuje w nich wspaniała atmosfera, obsługa jest przyjazna, a jedzenie i trunki – wyśmienite. Czasami, z powodu ograniczonej przestrzeni, trzeba dzielić stolik z nieznajomymi – bywają to miejscowi lub turyści – co nadaje całemu doświadczeniu kosmopolityczny i ciekawy charakter. Również na starym mieście bez trudu znajdziesz niedrogie lub przystępne cenowo lokale, odwiedzane głównie przez mieszkańców, serwujące zarówno lunche, jak i kolacje; chętnie goszczą one obcokrajowców, a personel często jest dumny z możliwości ich przyjęcia. Aby w takich miejscach w pełni cieszyć się sytym i dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej zdać się na sugestie kelnera i wybrać zestaw ''Pratos do dia'' (danie dnia). Zazwyczaj obejmuje on trzy dania: do wyboru dwie lub trzy zupy, danie główne (z pieczywem), wino domowe, deser oraz ''bica'' (espresso) na koniec – a wszystko to w cenie 7–10 euro za osobę. Jeśli wciąż czujesz głód, dobrym sposobem jest pochwalenie zupy i uprzejme zapytanie o dokładkę. Właśnie dlatego miejscowi często zostawiają zupę na koniec posiłku. Jeśli posiłek naprawdę Ci smakował, okaż uznanie szefowi kuchni i obsłudze – dla pracowników to zawsze powód do dumy, że mogli dobrze obsłużyć gościa.

Nastaw się na solidne porcje; jeśli masz okazję, spróbuj ''Tripas à moda do Porto'', czyli dania z flaków. Mieszkańcy Porto zyskały nawet przydomek ''tripeiros'' (zjadacze flaków) właśnie dzięki tej potrawie. W tradycyjnych lokalach oferujących zestawy obiadowe zupę często podaje się na końcu, choć obecnie większość kelnerów pyta o kolejność dań; nie zdziw się jednak, widząc kogoś, kto zaczyna od deseru, a kończy na przystawkach (''couvert'') – takie sytuacje się zdarzają. Koniecznie spróbuj też ''bacalhau'' (solonego dorsza) – w dowolnej postaci; istnieje bowiem setki przepisów na tę rybę!

Nie zapomnij o tradycyjnej kanapce na ciepło zwanej '''''Francesinha''''', co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „małą Francuzkę”. Porto to właściwie jedyne miejsce na świecie, gdzie można ją dostać (choć w innych miastach północnej Portugalii bywają dostępne jej wersje niższej jakości). W gruncie rzeczy to tost z kilkoma warstwami mięsa w środku (wołowina, wieprzowina, szynka...), pokryty serem i pikantnym sosem; opcjonalnie całość może być zwieńczona frytkami. Co najważniejsze, do tego dania pije się piwo, a nie wino.

W lipcu w [[Matosinhos]] – do którego łatwo dojechać autobusem lub metrem – odbywa się festiwal rybny. Świeżo złowione ryby są grillowane tego samego dnia na stanowiskach ustawionych wprost na ulicy, zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (wyłącznie w całości), a kucharze przygotowują ją na miejscu; to nie jest wytworna restauracja, ale w towarzystwie miejscowych jesz tam najlepszą rybę w życiu! Spróbuj dorady (''dourada'') – jest wyśmienita.

W Porto znajdziesz mnóstwo piekarni (''Pão Quente'') i cukierni (''Pastelarias''). Oprócz sprzedaży pysznych (i niedrogich) wypieków, lokale te często oferują kącik kawiarniany, gdzie serwuje się różne rodzaje kawy (np. ''Pingo'', ''Meia de Leite'') oraz kanapki (jak ''Tosta Mista'', czyli tost z szynką i serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni położonych nad rzeką, lokale te nie oferują malowniczego widoku na Porto (taka lokalizacja jest kosztowna, a ostatecznie to klient musiałby za to zapłacić). Zamiast tego przyciągają turystów dobrym jedzeniem w bardzo niskich cenach.

Większość mieszkańców pije czarną kawę (espresso), jednak w niemal wszystkich kawiarniach dostępne są również typowe napoje na bazie espresso.

W Porto znajduje się co najmniej jedna restauracja w pełni wegetariańska – Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) – a także inne lokale oferujące dania wegetariańskie obok potraw mięsnych, na przykład Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą być zmuszeni do zamawiania dań przygotowywanych specjalnie dla nich, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Oszczędnie ===
==== Centrum miasta ====
W okolicy znajduje się kilka niedrogich restauracji.
* {{Znacznik|'''Café Piolho / Âncora d' Ouro'''|41.1469 |-8.6166 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Café Piolho / Âncora d' Ouro''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (''między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões''). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i od XIX wieku była miejscem spotkań studentów. Ściany zdobią tablice podarowane przez absolwentów kierunków medycznych od początku XX wieku. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (z punktu widzenia reżimu) i w związku z tym było regularnie obserwowane przez tajną policję. Pewnego razu dokonano nalotu na nią GNR (Guarda Nacional Republicana), która ma w pobliżu placówkę, i wtargnęli swoimi końmi do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecny bałagan w tym miejscu wynika z tej czy nowszej działalności. Obsługa jest gburowata, miejsce wcale nie jest wyszukane, ale zazwyczaj jest wypełnione po brzegi studentami. Jest też całkiem tani. 
* {{Znacznik|'''Taberna Folias de Baco'''|41.1452211 |-8.6137131 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://tabernafoliasdebaco.com/ Taberna Folias de Baco]''', Rua dos Caldeireiros 136. Mała przytulna portugalska restauracja z miłą atmosferą. Możesz popijać niesamowite wino, jedząc pyszne, autentyczne jedzenie. Menedżer jest bardzo przyjazny i pomocny. 
* {{Znacznik|'''Laurear'''|41.1473333 |-8.6125721 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Laurear''', Rua da Fábrica 18. Autentyczne, wspaniałe portugalskie jedzenie. Małe i przytulne miejsce z bardzo miłą obsługą. Jest raczej mały, trzeba mieć szczęście, żeby wieczorem dostać stolik. 
* {{Znacznik|'''Trinkas Petisqueira Lounge'''|41.1472719 |-8.6151809 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063547784193# Trinkas Petisqueira Lounge]''', Praça de Gomes Teixeira 26. Bardzo dobra kuchnia, prosta, domowa i staranna. Urocza mała restauracja, idealna do siedzenia na poboczu drogi i oglądania świata.
* {{Znacznik|'''Taxca'''|41.1489927 |-8.6129460 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/taxca/ Taxca]''', Rua da Picaria 26. Typowa portugalska tawerna, z doskonałej jakości produktami gastronomicznymi, atmosfera jest fantastyczna, typowa dla tawerny, bez obsługi stołowej, wiszące szynki od razu zaostrzają apetyt. Jedno z najlepszych miejsc na przekąskę dań kuchni portugalskiej. Najlepsze bifany w Porto, owsianka sarrabulho, dobrze przyozdobiona mięsem. Przestrzeń jest bardzo spokojna, a personel bardzo przyjazny. 
* {{Znacznik|'''Churrasqueira Brasil'''|41.1449979 |-8.6152711 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Churrasqueira Brasil''', Campo dos Mártires da Pátria 136. Nie daj się zwieść wyglądowi zewnętrznemu. To miejsce to ukryty klejnot. Świetne domowe jedzenie i uwaga. Bardzo fajne miejsce na zjedzenie dania dnia.

==== Bolhão ====
* {{Znacznik|'''Casa Das Tortas'''|41.1467248 |-8.6052189 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Casa Das Tortas''', R. de Passos Manuel 181. Świetna, autentyczna kuchnia portugalska i domowe wypieki. Bardzo dobre miejsce na spróbowanie typowych potraw. Najlepsza francesinha w Porto. 
* {{Znacznik|'''Taberna do Doutor'''|41.1509425 |-8.6060587 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taberna do Doutor''', R. da Firmeza 489. Fantastyczna francesinha i znakomite sardynki. Przyjazna i troskliwa obsługa. 
* {{Znacznik|'''A Loja dos Pastéis de Chaves'''|41.1510078 |-8.6058150 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''A Loja dos Pastéis de Chaves''', R. da Firmeza 476. Uroczy lokal tuż przy głównej ulicy handlowej. Prawdziwe jedzenie, odpowiednie również dla wegetarian. Przyjemna, luźna atmosfera. Bardzo bogate menu z szerokim wyborem dań. 
* {{Znacznik|'''Estrela do Oriente'''|41.1492386 |-8.6034339 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Estrela do Oriente''', Rua de Fernandes Tomás 405. Znakomite, domowe jedzenie wysokiej jakości i rodzinna atmosfera. Dobry grillowany łosoś i pyszne sardynki. 
* {{Znacznik|'''Murça No Porto'''|41.1472138 |-8.6038697 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/people/Mur%C3%A7a-no-Porto/100054587642619/ Murça No Porto]''', Rua da Alegria 44. Mała, tradycyjna restauracja w stylu Porto – jedno z niewielu miejsc, które zachowało swój autentyczny charakter. Można tu poczuć się jak przy domowym stole. Często bywają tu miejscowi.
* {{Znacznik|'''Mr.Pizza'''|41.1467109 |-8.6032404 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.mrpizza.pt/ Mr.Pizza]''', R. de Santo Ildefonso N.233. Pizzeria typu street food na szybki posiłek. Duże pizze na cienkim cieście. Miła obsługa.

=== Umiarkowanie ===
Przy ulicy Rua da Reboleira znajduje się kilka kameralnych restauracji oferujących świetne jedzenie i obsługę oraz wspaniałe widoki na rzekę. To miejsca położone z dala od tłumów turystów oblegających Cais da Estiva.

* {{Znacznik|'''Casa Da Foz'''|41.1500 |-8.6742 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.casadafoz.pt/ Casa Da Foz]''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Znakomita włoska restauracja. Szeroki wybór dań. Lokal jest bardzo mały, dlatego warto wcześniej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* {{Znacznik|'''Varanda Da Barra'''|41.1483 |-8.6581 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja serwująca tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej oraz międzynarodowej. Ładny widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Maus Hábitos'''|41.14667 |-8.605811 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Hábitos]''', Rua de Passos Manuel 178 (''4. piętro starego parkingu wielopoziomowego naprzeciwko Porto Coliseum''). Pon.–pt. 12:00–15:00. W ciągu dnia restauracja wegetariańska, wieczorami – centrum kultury młodzieżowej. Menu zmienia się co tydzień; cena zestawu to 9 € (7,50 € bez deseru). 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/restaurantegaleriadeparis Galeria de Paris Restaurante Bar]''', 56 Rua Galeria de Paris.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''O Comercial'''|41.1408 |-8.615 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://ocomercial.com/ O Comercial]''', Palácio da Bolsa, Rua Ferreira Borges (''São Bento [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 918 838 649, info@ocomercial.com. pon. 19:30–22:30, wt.–sob. 12:30–14:30 i 19:30–22:30, niedz. nieczynne. Elegancka atmosfera w Palácio da Bolsa (Pałacu Giełdy). Duże okna wychodzą na rzekę Douro. Podają dania kuchni portugalskiej z nowoczesnymi technikami i składnikami. 19–70 euro. 
* {{Znacznik|'''Euskalduna Studio'''|41.1474 |-8.6009 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.euskaldunastudio.pt/ Euskalduna Studio]''', Rua de Santo Ildefonso 404 ('''Campo 24 de Agosto [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]]''), ☏ +351 935 335 301, reservas@euskaldunastudio.pt. pon.–sob. 19:00–23:00, nieczynne niedz. Obsługa jest zgodna ze stylem stołu szefa kuchni/menu degustacyjnego i obejmuje „10 chwil i kilka niespodzianek”. 105–170 euro. 
* {{Znacznik|'''MUU Steakhouse'''|41.1476 |-8.6122 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.muusteakhouse.com/ MUU Steakhouse]''', Rua do Almada 149A (''Aliados [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 914 784 032, info@muusteakhouse.com. 19:00–23:30. Ta steakhouse oferuje również dania rybne i dania wegańskie. 50–100 euro. 
* {{Znacznik|'''Pedro Lemos'''|41.1477 |-8.6283 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pedro Lemos''', Rua do Padre Luis Cabral 974, Foz do Douro, ☏ +351 22 011 5986, info@pedrolemos.net. Pon.–pt. 19:00–23:00, sob. 12:30–15:00 i 19:00–23:00. Restauracja wyróżniona gwiazdką Michelin, mieszcząca się w starym kamiennym budynku z pięknym tarasem na dachu. Kuchnia nowoczesna serwowana w formie menu degustacyjnego. 50–135 R$. 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.antiqvvm.pt/pt/ Antiqvvm]''', Rua de Entre-Quintas 220, ☏ +351 22 600 0445, antiqvvm@gmail.com. Wt.–sob. 12:30–23:00; nieczynne w niedziele i poniedziałki. Restauracja z gwiazdką Michelin, położona w samym sercu miejskiego parku, z widokiem na rzekę. Menu degustacyjne lub dania à la carte. 45–170 R$.

== Życie nocne ==
[[Plik:Port_wine.jpg|thumb|240px|Kieliszek porto]]
Porto to oczywiście ojczyzna '''wina porto'''; w okolicach miasta znajduje się wiele winiarni, w których jest ono wytwarzane. Ściśle rzecz biorąc, mianem porto można określać jedynie wino wyprodukowane z winogron uprawianych w dolinie rzeki Douro, które zostało wytworzone i zabutelkowane w Porto. Porto występuje w wielu odmianach, przy czym najdroższą z nich jest ''vintage port''.

Główne skupiska barów rozciągają się od placu Praça de Ceuta na północy, przez okolice dworca, aż po dzielnicę Ribeira położoną bardziej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Solar Vinho do Porto'''|41.1479 |-8.6280 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Solar Vinho do Porto''', ☏ +351 226094749, solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa oferująca degustację porto i wspaniały widok na rzekę Douro. Lokal czynny od poniedziałku do soboty w godzinach 14:00–00:00. To idealne miejsce, by usiąść w wygodnym fotelu lub w ogrodzie i delektować się kilkoma kieliszkami wybornego porto. Do trunku można również zamówić sery.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne tutaj zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 01:00-02:00, a kończą w godzinach 06:00-07:30. Masz fajny wybór do wyboru. Większość klubów zlokalizowana jest w regionie przemysłowym oraz w ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* {{Znacznik|'''Industria'''|41.1592 |-8.6834 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/IndustriaClub/ Industria]''', Avenida do Brasil 843, Foz. „Lokalni bohaterowie i międzynarodowe supergwiazdy” – działa od 1987 roku. Jest czynna do około 06:00. 
* {{Znacznik|'''Discoteca Via Rápida'''|41.1738 |-8.6493 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/discotecaviarapida Discoteca Via Rápida]''', R. Manuel Pinto de Azevedo 567, ☏ +351 910 088 920, viarapida.geral@gmail.com. czw.–sob. 23:50–06:00. Popularna dyskoteka w dzielnicy przemysłowej. Klub nocny jest otwarty w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Klub gra najnowsze hity taneczne, a publiczność liczy 20 osób. 
* {{Znacznik|'''Passos Manuel'''|41.1468 |-8.6056 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/passosmanuelporto/ Passos Manuel]''', R. de Passos Manuel 137, ☏ +351 22 205 8351, geral.passosmanuel@gmail.com. Klub taneczny/bar chętnie odwiedzany przez artystów, z różnorodną, ​​ale gustowną selekcją muzyki i ciepłym wystrojem. 
* {{Znacznik|'''Plano B'''|41.1465 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/planobclub Plano B]''', R. de Cândido dos Reis 30. W pobliżu Torre dos Clérigos znajduje się popularna galeria sztuki i bar zlokalizowane w historycznym centrum Porto. 
* {{Znacznik|'''Clube Mau Mau'''|41.1466 |-8.6306 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Clube Mau Mau''', Rua do Outeiro 4, ☏ +351 22 457 8912. W regionie Foz jest to popularny klub nocny oferujący różne style muzyczne, od house przez pop po R&amp;B. 

W Porto jest kilka klubów i barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* {{Znacznik|'''Ryan's Irish Pub'''|41.1414 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/ryansirishpubporto/ Ryan's Irish Pub]''', Rua do Infante D. Henrique 18, ☏ +351 963 041 615, ryansirishporto@gmail.com. Lokal w dzielnicy Ribeira; panuje tu przyjemna, kameralna atmosfera, a obsługa jest przyjazna. To zawsze dobre miejsce na rozpoczęcie wieczoru. 
* {{Znacznik|'''Prioridade Bar'''|41.1409 |-8.6113 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Prioridade Bar''', R. da Lada 76–78. To jeden z najtańszych barów w dzielnicy Ribeira. Jest to prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całej tej okolicy (a może i w całym mieście), gdzie można dostać duże piwo za zaledwie kilka euro. Serwują tu również mocne alkohole i koktajle w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wyjście na miasto, warto wpaść tu na kilka drinków przed udaniem się do klubu; ceny w klubach bywają bowiem astronomicznie wysokie i może się okazać, że zabraknie ci pieniędzy na taksówkę do domu, hotelu czy hostelu. Lokal jest dość trudny do znalezienia, ponieważ ukryto go w nieco ustronnym (choć przyjemnym) miejscu, w pobliżu mostu Ludwika I (Ponte de Dom Luís I). Warto zapytać miejscowych – na pewno będą wiedzieli, gdzie to jest.
* '''Dzielnica Ribeira'''. Okolica ta pełna jest barów i pubów, w których można miło spędzić czas, podziwiając wspaniałe widoki, zanim ruszy się do większych klubów w innych częściach miasta. Większość barów znajduje się stosunkowo blisko siebie, a do niektórych wstęp jest bezpłatny. Lokale te są zazwyczaj czynne do godziny 3:00 lub 4:00 nad ranem; po tym czasie okolica pustoszeje. Po wyjściu z baru warto udać się prosto do domu lub do klubu, ponieważ w opustoszałej dzielnicy można poczuć się nieco niepewnie.

=== Kluby jazzowe ===
Kluby jazzowe otwierają się zwykle o 22:00 i działają do 05:00. Należą do nich {{Znacznik|'''Hot Five Uptown'''|41.1423566|-8.6078912|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.hotfive.pt/uptown/ Hot Five Uptown]''' i {{Znacznik|'''Maus Habitos (Bad Habits)'''|41.1466701|-8.605811|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/ Maus Habitos (Bad Habits)]''', który za dnia jest przestrzenią coworkingową, a nocą klubem.

== Noclegi ==
W całym mieście są domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych o bardzo przystępnych cenach. W całym mieście jest tylko jedno pole kempingowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych, więc trudno będzie je znaleźć.

=== Tanio ===
* '''Alma Porto Hostel''', Rua do Bonfim, 305B (metrem na stacji Campo 24 de Agosto i dalej do Rua do Bonfim. Idź w górę Rua do Bonfim pod nr 305B. pociągiem na stacji Campanhã, jedź w górę Rua Pinto Bessa aż do kościoła Skręć w lewo w Rua do Bonfim 305B.), +351 914 049 326, +351 914 306 011, ✉ almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Mały i przyjemny hostel z gładkimi kolorami, salonami i swobodną atmosferą w domu zbudowanym w XIX wieku, w którym można również docenić ręcznie wykonane prace w wysokich sufitach, typowe portugalskie kafelki i piękne kamelie w ogrodzie. 
* '''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, +351 911 008 585, ✉ house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom w Porto zbudowany na początku XX wieku, całkowicie odnowiony, aby połączyć komfort teraźniejszości z urokiem przeszłości, zapewniając atmosferę idealnego pobytu. Więcej informacji: www.the-white-box.pt 
* '''Wine Hostel''', 52 Campo dos Martires da Patria, +351 222013167. Bardzo centralnie położony. Czyste pokoje z łazienkami. Bardzo blisko dworca kolejowego, ale może być trudno go znaleźć, więc sprawdź mapę przed przybyciem. 19 €. 
* '''Residencial Marfim''' (AC Guest House), Rua Alvares Cabral 213 (na końcu Rua da Cedofeita skręć w prawo), ✉ charmedaleziria@gmail.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 11:00. Znany z doskonałej obsługi klienta i najniższych cen w Porto. W spokojnej okolicy, w odległości krótkiego spaceru od zabytkowego centrum (5 minut). Z pokojami, które mogą pomieścić od 2 do 8 osób. Biegle posługują się językiem angielskim, hiszpańskim, portugalskim, francuskim. Niektórzy włoskim, niemieckim, bułgarskim. Od 12,50 € za osobę. 
* '''Oporto Fado Hostel''', Rua Alvares Cabral 14, +351 91 063 55 55. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Położony w centralnej, zabytkowej lokalizacji. Wielojęzyczny personel dostępny 24 godziny na dobę. Łóżka dostępne w pokojach wieloosobowych lub prywatnych. 10 €. 
* '''Andarilho Porto Hostel''', Rua da Firmeza 363/364 (obok Santa Catarina), +351222012073. Ciepła woda, prysznice z wysokim ciśnieniem, toalety w łazience, pralnia, bezpłatna szafka, czyste przestronne pokoje wieloosobowe, kuchnia dla gości, ogród o powierzchni 200 m², imprezy kulturalne i grill. 
* '''[https://www.gallery-hostel.com/pt/ Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda, nr 222 (w okolicy Oporto), ✉ info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, bezpłatna wycieczka piesza, bezpłatna wycieczka nocna. Tematyczne kolacje, degustacje wina Porto, wystawy w Galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny zespół. Pokój wieloosobowy 20-22 € z łazienką, 50€ pokój dwuosobowy. 
* '''Pensão Belo Sonho''', Rua de Passos Manuel 186 (W centrum miasta. 5 minut spacerem od stacji metra Bolhao i São Bento (stacja kolejowa)), ✉ residencialbelosonho@mail.com. Pokój dwuosobowy z łazienką 30€ (lipiec 2010). 
* '''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel]''', Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (5 minut spacerem od stacji metra Bolhao). Wygodny, czysty hostel z wi-fi, DVD i pokojem do gier, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią i barem na dole. Świetne światło i prysznice. Może dać Traveller's House w Lisboa bieg za swoje pieniądze. Pokój wieloosobowy 14-18 € ze wspólną łazienką, pokoje prywatne około 20 €.
* '''[https://oportosky.com/ Oporto Sky Hostel]''', Rua da Lapa, 33 (Jedna minuta spaceru od stacji metra Lapa), +351 222 017 069, ✉ info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z bardzo przyjaznym i pomocnym kierownikiem, Luzia. Wspólne i prywatne pokoje. Darmowe komputery i Wi-Fi. Kilka minut od centrum miasta i niedaleko Boavista, która prowadzi do wybrzeża. Gospodarze mówią doskonale po angielsku i hiszpańsku. Ceny zaczynają się od 14 € ze śniadaniem. 
* '''[http://www.movijovem.pt/ Youth Hostel]''' (Pousada de Juventude do Porto), ul. Paulo da Gama, 551. Znajduje się poza centrum miasta, z kilkoma autobusami przechodzącymi tuż obok, otwarte 24 godziny i wspaniały widok na rzekę. 
* '''Hospedaria 1 de Janeiro''', rua 31 Janeiro. Niesamowicie tani (15 euro za pokój dwuosobowy), ale brudny i podejrzany. 
* '''Hospedaria Novo Mundo''', rua Conde de Vizela. Niesamowicie tani (15 do 25 euro za podwójny), ok miejsce do spania. 
* '''Hotel Ibis Porto São João''', Rua Dr. Plácido Costa, +351 22 551 31 00. 
* '''Hotel Ibis Porto Norte''', Auto Estrada Porto Braga S. Mamede do coronado K11, +351 22 986 76 00. 
* '''Hotel Ibis Porto Sul Europarque''', Espargo europarque, +351 256 332 507. 
* '''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, +351 222407467. Tanie, czyste i przyjazne. Łazienka w pokoju. Darmowe wifi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale po francusku i hiszpańsku oprócz portugalskiego. Od 13,75 € za osobę. 
* '''Albergaria Miradouro Hotel''', Rua de Alegria, 598, +351 225370717. Unikalne i interesujące. Wystrój wnętrz z lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę Douro, słynna panoramiczna restauracja na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając widoki regionu Porto pod tobą. Darmowy parking. Łazienka w pokoju. Recepcjonistki są bardzo przyjazne i profesjonalne oraz mówią po angielsku. Obszar, w którym się znajduje, jest nieco zaniedbany, ale zdecydowanie nie tak zły jak wiele innych części miasta. Od 26 €. 
* '''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, nr 317 (obok Av. Dos Aliados, w centrum), +351 222085196, ✉ info@portoloungehostel.com. Darmowe WiFi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i wspólny obszar. Pokój wieloosobowy 14-20 € z łazienką, 40-50€ pokój dwuosobowy.

=== Umiarkowanie ===
* '''[https://www.grandehoteldapovoa.com/ Grande Hotel da Povoa]''', Largo do Passeio Alegre, nr 20, 4490-428 Póvoa Varzim (Z widokiem na plażę w Povoa de Varzim), +351 252 290 400, faks: +351 252 290 401, ✉ grandehotel.povoa@sapo.pt . Historyczny hotel z 84 pokojami i 2 apartamentami, restauracją, barem, salami konferencyjnymi. 
* '''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Hotel Porto Royal Bridge]''', Rua de Sá da Bandeira, 53 4000-433 Porto, 351 +351 222 436 221. 
* '''[https://www.douroroyal.com/en/ Douro Palace Resort &amp; Spa]''', Lugar do Carrapatelo - Santa Cruz do Douro 4640-423 Baião Baião - Porto, ☎ 0. 
* '''Douro Royal Valley''', Portela do Rio Pala · Ribadouro 4640-400 Baião Baião - Porto, ☎ 0. 
* '''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* '''[https://www.accorhotels.com/gb/hotel-1975-mercure-porto-centro-hotel/index.shtml Mercure Porto Centro Hotel]''', Praça da Batalha 116 (stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m), +351 22 204 33 00, ✉ h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny hotel czterogwiazdkowy z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). Pokoje posiadają czajniki, a cena obejmuje niezawodny bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* '''Vila Galé Porto''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☎ +351 225 191 800, ✉ porto@vilagale.pt. W centrum portugalskiego „Niezwyciężonego miasta”; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja online. 
* '''[http://www.hotelmalaposta.com/en/ Hotel Malaposta]''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, +351 222 006 278, ✉ reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju położony w zabytkowej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja online

=== Drogo ===
* '''[https://www.pestanacollection.com/en/hotel/pestana-porto Pestana Porto]''', Praça da Ribeira, nr 1, +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, ✉ reservas.portugal@pestana.com. 
* '''[http://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr. 22, +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, ✉ info@inpatio.pt. 
* '''HF Ipanema Park Hotel'''
* '''Sheraton'''
* '''Porto Palácio Hotel'''
* '''Infante de Sagres'''
* '''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (1,6 km od stacji Franco samochodem.), +351 226 072 500, ✉ reservations.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Luksusowy hotel z 232 pokojami o wysokim wystroju wnętrz. Znajduje się w centrum miasta. 
* '''Hotel Yeatman''', Rua do Choupelo, 4400-088 (Vila Nova de Gaia).

== Kontakt ==
Region miasta Porto jest idealnym miejscem do założenia bazy i odkrywania pobliskich obszarów, takich jak Vila do Conde, Viana do Castelo, Costa da Prata, Braga, Guimarães, dolina rzeki Douro i Trás-os-Montes. Koleje i autobusy oferują niedrogi transport, w przeciwnym razie wynajem samochodów może być lepszą propozycją, jeśli ktoś chce mieć swobodę poruszania się, ale jeśli ma ograniczony budżet, staraj się unikać dróg płatnych, gdy tylko jest to możliwe, ale zarejestruj się jako użytkownik Via Verde. Łatwo to zrobić w każdym Loja do Cidadão (wystarczy zapytać lokalną lokalizację najbliższego), kosztuje około 15 € i dostajesz kilka darmowych opłat o wartości prawie początkowej, a kolejne płatności za korzystanie z bankomatów 24 / 7, oszczędzając w ten sposób mnóstwo czasu na szukanie urzędu pocztowego, który będzie płacił za czas zaległych opłat. Opóźnienia w płatnościach powodują kary.

W pociągach Alfa Pendular (AP), WiFi 3G jest dostępne zarówno w większości pociągów Intercidades (IC). CP (koleje portugalskie) jest w trakcie instalowania WiFi we wszystkich pociągach krajowych, w tym w pociągach miejskich Urbanos.

Niektóre autobusy dalekobieżne zaczęły również oferować 3G. Proszę sprawdzić przy rezerwacji biletu. Wiele miejsc publicznych w dzisiejszych czasach, takich jak kawiarnia, restauracja lub hotel, oferuje również WiFi, ale należy sprawdzić, podczas gdy inne placówki reklamują dostępność bezpłatnego WiFi.

Port lotniczy w Porto oferował kiedyś bezpłatne WiFi. Kioski operatora telefonii komórkowej znajdują się w holu na parterze lotniska.

== Bezpieczeństwo ==
Pamiętaj, że mogą być kieszonkowcy w mocno zatłoczonych miejscach oraz w publicznych autobusach i pociągach; jednak kradzież kieszonkowa nie jest powszechna w Porto. Podróż autobusem lub metrem jest na ogół bezpieczna i jest jednym z najlepszych sposobów przemieszczania się z miejsca na miejsce.

Porto jest na ogół bezpiecznym miejscem, jeśli podejmiesz normalne środki ostrożności, takie jak chodzenie po dobrze oświetlonych ulicach nocą. Jedna część Porto, w pobliżu Biura Informacji Turystycznej między katedrą a schodami do małego kościoła, często przebywają tam osoby nietrzeźwe, którzy mogą być kłopotliwi. Nie ma powodu do niepokoju, ponieważ wiele z nich jest nieszkodliwych, ale najlepiej jest zachować ostrożność, tak jak w innych miejscach.

Jeśli jedziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i centrum informacji turystycznej, po zakończeniu wróć do dworca autobusowego i stamtąd przejdź do innych miejsc. Unikaj skrótu z centrum informacji turystycznej na dole, ponieważ w pobliżu było wiele incydentów.

Zadzwoń pod 112, jeśli masz sytuację awaryjną.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' - leży nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.
* Latem spróbuj jednej z wielu wysokiej jakości plaż w pobliżu Porto, w południowej części Gai. Gaia ma wiele plaż z niebieskimi flagami (Miramar, Aguda, Granja), poświadczających jakość plaży.
* Aby zaspokoić swoją imprezowy charakter, odwiedź niektóre z pobliskich miast Matosinhos, Vila do Conde, Maia, Penafiel, Amarante, Povoa de Varzim (plaża i kasyno).
* Na południu, w zasięgu ręki, znajduje się Costa da Prata (''Srebrne Wybrzeże''), począwszy od kurortu [[Espinho]] z plażami i kasynem, aż po [[Aveiro]] i Mira.
* '''[[Minho|Region Minho]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego regionu. [[Guimarães]], [[Viana do Castelo]], [[Braga]], Caminha, [[Valença]], Ponte de Lima i Arcos de Valdevez, na przykład, mają coś do zaoferowania, a region jest bardzo piękny. Skosztuj „Vinho Verde”, tłumaczonego swobodnie jako „Zielone wino” - jest to przede wszystkim wino o niskiej zawartości alkoholu, młode i świeże, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego parku. Dzika przyroda i natura w tym parku są naprawdę warte odwiedzenia, a krajobraz jest wspaniały.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>en6zalznnogs9uf01t80z83tlj0sib3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158976</id>
      <parentid>158975</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T09:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Noclegi */</comment>
      <origin>158976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94940" sha1="jlpmcg9j99ka43vvaen8p2b0wtujowm" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

{{Znacznik|'''Uniwersytet w Porto'''|41.146667|-8.615556|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Uniwersytet w Porto''' jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Mile widziana jest znajomość podstaw [[Rozmówki portugalskie|języka portugalskiego]]. W większych hotelach i ośrodkach wypoczynkowych można porozumieć się po [[Rozmówki angielskie|angielsku]], [[Rozmówki francuskie|francusku]], [[Rozmówki galicyjskie|galicyjsku]], [[Rozmówki katalońskie|katalońsku]], [[Rozmówki włoskie|włosku]] lub [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] (języki te są tam często rozumiane). W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy po rzece czy zwiedzanie piwnic z winem porto, język danej wycieczki jest zazwyczaj ustalany według kolejności zgłoszeń; aby mieć pewność, że zwiedzanie odbędzie się w wybranym języku, warto pojawić się wcześniej i zgłosić taką prośbę.

* {{Znacznik|'''Fast Forward Language Institute'''|41.14810814049918|-8.606678905184156|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute]''' (''w centrum miasta''). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym trzygodzinne zajęcia „Portuguese for survival” (podstawy języka przydatne w codziennych sytuacjach), skierowane do zagranicznych turystów odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są zatłoczone w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście '''wino porto'''. To odpowiednie miejsce do tego, w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Duero.

Region ''Norte'' znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, przy jednoczesnym dostosowywaniu się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele z najlepszych portugalskich firm odzieżowych, obuwniczych, dóbr luksusowych i akcesoriów ma swoje siedziby w mieście Porto i jego okolicach. Dlatego w Porto i okolicach znajdziesz wiele sklepów flagowych i outletów fabrycznych. ''Portuense'' znają się na rzemiośle i cenią jakość niezależnie od tego, czym jest odzież, obuwie i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i obejmują zarówno rozpoznawalne na całym świecie, jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, jak i te ściśle lokalne, zapewniające wyjątkowy wybór na każdą kieszeń. Pomimo atrakcyjnych walorów estetycznych wiele tańszych produktów może nie być produkowanych w Portugalii.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* {{Znacznik|'''Centro Comercial Bombarda (CCB)'''|41.1496 |-8.6203 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.ccbombarda.pt/ Centro Comercial Bombarda (CCB)]''', Rua de Miguel Bombarda 285, info@ccbombarda.pt. Pon.–pt. 11:00–19:00, sob. 11:00–20:00, niedz. nieczynne. To nie jest typowe centrum handlowe. Obiekt jest znacznie mniejszy i mieści sklepy oferujące artykuły związane ze sztuką oraz modą. Warto tu poszukać portugalskiego wzornictwa, kosmetyków ekologicznych czy współczesnej biżuterii, a następnie udać się do galerii znajdujących się przy tej samej ulicy. 
* {{Znacznik|'''Aguas Furtadas'''|41.1462 |-8.6122 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.aguasfurtadas.com/ Aguas Furtadas]''', Rua do Almada 13, ☏ +351 223 216 002, info@aguasfurtadas.com. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego wzornictwa? To idealne miejsce. Od minimalistycznego koguta z Barcelos po kolorową ceramikę – wielu z tych wyrobów nie znajdziesz nigdzie indziej.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po '''Mercado do Bolhão''' – miejscu, gdzie znajdziesz targ spożywczy i sklepy z rękodziełem – oraz po pobliskiej ulicy {{Znacznik|'''Rua Santa Catarina'''|41.1490511|-8.6060568|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Santa Catarina''' (którą gorąco polecamy, choćby tylko na przechadzkę). Ulica Cedofeita to kolejna tętniąca życiem arteria handlowa; podobnie jest w przypadku ulicy Boavista.

=== Centra handlowe ===
Jeśli chodzi o zakupy, w Porto i na przedmieściach znajduje się wiele centrów handlowych, w tym {{Znacznik|'''Norte Shopping'''|41.1800354|-8.6544171|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Norte Shopping''', {{Znacznik|'''Arrábida Shopping'''|41.1406207|-8.6366321|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Arrábida Shopping''', {{Znacznik|'''Parque Nascente'''|41.1747464|-8.5656621|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Parque Nascente''', {{Znacznik|'''Gaia Shopping'''|41.1186755|-8.6209798|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Gaia Shopping''' i {{Znacznik|'''Mar Shopping'''|41.2088862|-8.6870432|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Mar Shopping''' (największe zakupy grupowe IKEA w Europie). Oprócz tego masz także mniej zaludnione sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* {{Znacznik|'''ViaCatarina Shopping'''|41.1491 |-8.6052 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.viacatarina.pt/ ViaCatarina Shopping]''', Rua de Santa Catarina 312–350, ☏ +351 22 207 56 09, info@adm.viacatarina.pt. pon.–pt. 10:00–20:00, sob. niedziela i święta 09:00–17:00. Średniej wielkości centrum handlowe mieszczące się w budynku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystując różnicę wzniesień między nimi w celu uzyskania spektakularnych rezultatów. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci handlowych i food court wypełniony lokalnymi fast-foodami. 
* {{Znacznik|'''Shopping Cidade do Porto'''|41.1550 |-8.6292 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://shoppingcidadedoporto.com/ Shopping Cidade do Porto]''', Rua Gonçalo Sampaio 350, ☏ +351 226 006 585, bemvindo@shoppingcidadedoporto.com. pon.–pt. 06:30–22:30, sob. niedziela i święta 08:00–22:30. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnym pozorem i przestronnym atrium, ale ograniczonym wyborem sklepów w porównaniu do większych.

== Gastronomia ==
[[Plik:Francesinha01 (407798020).jpg|thumb|Francesinha]]
W Porto znajdują się jedne z najlepszych restauracji w [[Portugalia|Portugalii]].

Mówi się, że jeśli lubisz dobrze zjeść, powinieneś udać się do Porto – to miejsce, w którym serwuje się doskonałe jedzenie, zarówno pod względem jakości, jak i wielkości porcji (nawet mieszkańcy [[Lizbona|Lizbony]] przyznają, że to w Porto jada się najlepiej).

Najlepsze restauracje w mieście mieszczą się głównie w dzielnicy '''[[Matosinhos]]''', w pobliżu plaży i '''Porto de Leixões'''. Warto jednak uważać na ceny: wiele przeciętnych lokali narzuca wysokie stawki tylko ze względu na wystrój, bywanie tam modnego towarzystwa lub jedno i drugie. Żądają wygórowanych kwot za jedzenie, które nie wyróżnia się jakością ani sposobem podania na tle innych miejsc, a porcje bywają skromne – dlatego warto najpierw rozejrzeć się i ocenić sytuację. Dojazd tam niebieską linią metra (linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]]) zajmuje około 30 minut. W '''Ribeirinha''', z widokiem na rzekę Duero i [[Vila Nova de Gaia]], działa wiele świetnie prowadzonych, niedrogich i kameralnych restauracji rodzinnych. Panuje w nich wspaniała atmosfera, obsługa jest przyjazna, a jedzenie i trunki – wyśmienite. Czasami, z powodu ograniczonej przestrzeni, trzeba dzielić stolik z nieznajomymi – bywają to miejscowi lub turyści – co nadaje całemu doświadczeniu kosmopolityczny i ciekawy charakter. Również na starym mieście bez trudu znajdziesz niedrogie lub przystępne cenowo lokale, odwiedzane głównie przez mieszkańców, serwujące zarówno lunche, jak i kolacje; chętnie goszczą one obcokrajowców, a personel często jest dumny z możliwości ich przyjęcia. Aby w takich miejscach w pełni cieszyć się sytym i dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej zdać się na sugestie kelnera i wybrać zestaw ''Pratos do dia'' (danie dnia). Zazwyczaj obejmuje on trzy dania: do wyboru dwie lub trzy zupy, danie główne (z pieczywem), wino domowe, deser oraz ''bica'' (espresso) na koniec – a wszystko to w cenie 7–10 euro za osobę. Jeśli wciąż czujesz głód, dobrym sposobem jest pochwalenie zupy i uprzejme zapytanie o dokładkę. Właśnie dlatego miejscowi często zostawiają zupę na koniec posiłku. Jeśli posiłek naprawdę Ci smakował, okaż uznanie szefowi kuchni i obsłudze – dla pracowników to zawsze powód do dumy, że mogli dobrze obsłużyć gościa.

Nastaw się na solidne porcje; jeśli masz okazję, spróbuj ''Tripas à moda do Porto'', czyli dania z flaków. Mieszkańcy Porto zyskały nawet przydomek ''tripeiros'' (zjadacze flaków) właśnie dzięki tej potrawie. W tradycyjnych lokalach oferujących zestawy obiadowe zupę często podaje się na końcu, choć obecnie większość kelnerów pyta o kolejność dań; nie zdziw się jednak, widząc kogoś, kto zaczyna od deseru, a kończy na przystawkach (''couvert'') – takie sytuacje się zdarzają. Koniecznie spróbuj też ''bacalhau'' (solonego dorsza) – w dowolnej postaci; istnieje bowiem setki przepisów na tę rybę!

Nie zapomnij o tradycyjnej kanapce na ciepło zwanej '''''Francesinha''''', co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „małą Francuzkę”. Porto to właściwie jedyne miejsce na świecie, gdzie można ją dostać (choć w innych miastach północnej Portugalii bywają dostępne jej wersje niższej jakości). W gruncie rzeczy to tost z kilkoma warstwami mięsa w środku (wołowina, wieprzowina, szynka...), pokryty serem i pikantnym sosem; opcjonalnie całość może być zwieńczona frytkami. Co najważniejsze, do tego dania pije się piwo, a nie wino.

W lipcu w [[Matosinhos]] – do którego łatwo dojechać autobusem lub metrem – odbywa się festiwal rybny. Świeżo złowione ryby są grillowane tego samego dnia na stanowiskach ustawionych wprost na ulicy, zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (wyłącznie w całości), a kucharze przygotowują ją na miejscu; to nie jest wytworna restauracja, ale w towarzystwie miejscowych jesz tam najlepszą rybę w życiu! Spróbuj dorady (''dourada'') – jest wyśmienita.

W Porto znajdziesz mnóstwo piekarni (''Pão Quente'') i cukierni (''Pastelarias''). Oprócz sprzedaży pysznych (i niedrogich) wypieków, lokale te często oferują kącik kawiarniany, gdzie serwuje się różne rodzaje kawy (np. ''Pingo'', ''Meia de Leite'') oraz kanapki (jak ''Tosta Mista'', czyli tost z szynką i serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni położonych nad rzeką, lokale te nie oferują malowniczego widoku na Porto (taka lokalizacja jest kosztowna, a ostatecznie to klient musiałby za to zapłacić). Zamiast tego przyciągają turystów dobrym jedzeniem w bardzo niskich cenach.

Większość mieszkańców pije czarną kawę (espresso), jednak w niemal wszystkich kawiarniach dostępne są również typowe napoje na bazie espresso.

W Porto znajduje się co najmniej jedna restauracja w pełni wegetariańska – Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) – a także inne lokale oferujące dania wegetariańskie obok potraw mięsnych, na przykład Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą być zmuszeni do zamawiania dań przygotowywanych specjalnie dla nich, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Oszczędnie ===
==== Centrum miasta ====
W okolicy znajduje się kilka niedrogich restauracji.
* {{Znacznik|'''Café Piolho / Âncora d' Ouro'''|41.1469 |-8.6166 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Café Piolho / Âncora d' Ouro''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (''między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões''). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i od XIX wieku była miejscem spotkań studentów. Ściany zdobią tablice podarowane przez absolwentów kierunków medycznych od początku XX wieku. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (z punktu widzenia reżimu) i w związku z tym było regularnie obserwowane przez tajną policję. Pewnego razu dokonano nalotu na nią GNR (Guarda Nacional Republicana), która ma w pobliżu placówkę, i wtargnęli swoimi końmi do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecny bałagan w tym miejscu wynika z tej czy nowszej działalności. Obsługa jest gburowata, miejsce wcale nie jest wyszukane, ale zazwyczaj jest wypełnione po brzegi studentami. Jest też całkiem tani. 
* {{Znacznik|'''Taberna Folias de Baco'''|41.1452211 |-8.6137131 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://tabernafoliasdebaco.com/ Taberna Folias de Baco]''', Rua dos Caldeireiros 136. Mała przytulna portugalska restauracja z miłą atmosferą. Możesz popijać niesamowite wino, jedząc pyszne, autentyczne jedzenie. Menedżer jest bardzo przyjazny i pomocny. 
* {{Znacznik|'''Laurear'''|41.1473333 |-8.6125721 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Laurear''', Rua da Fábrica 18. Autentyczne, wspaniałe portugalskie jedzenie. Małe i przytulne miejsce z bardzo miłą obsługą. Jest raczej mały, trzeba mieć szczęście, żeby wieczorem dostać stolik. 
* {{Znacznik|'''Trinkas Petisqueira Lounge'''|41.1472719 |-8.6151809 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063547784193# Trinkas Petisqueira Lounge]''', Praça de Gomes Teixeira 26. Bardzo dobra kuchnia, prosta, domowa i staranna. Urocza mała restauracja, idealna do siedzenia na poboczu drogi i oglądania świata.
* {{Znacznik|'''Taxca'''|41.1489927 |-8.6129460 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/taxca/ Taxca]''', Rua da Picaria 26. Typowa portugalska tawerna, z doskonałej jakości produktami gastronomicznymi, atmosfera jest fantastyczna, typowa dla tawerny, bez obsługi stołowej, wiszące szynki od razu zaostrzają apetyt. Jedno z najlepszych miejsc na przekąskę dań kuchni portugalskiej. Najlepsze bifany w Porto, owsianka sarrabulho, dobrze przyozdobiona mięsem. Przestrzeń jest bardzo spokojna, a personel bardzo przyjazny. 
* {{Znacznik|'''Churrasqueira Brasil'''|41.1449979 |-8.6152711 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Churrasqueira Brasil''', Campo dos Mártires da Pátria 136. Nie daj się zwieść wyglądowi zewnętrznemu. To miejsce to ukryty klejnot. Świetne domowe jedzenie i uwaga. Bardzo fajne miejsce na zjedzenie dania dnia.

==== Bolhão ====
* {{Znacznik|'''Casa Das Tortas'''|41.1467248 |-8.6052189 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Casa Das Tortas''', R. de Passos Manuel 181. Świetna, autentyczna kuchnia portugalska i domowe wypieki. Bardzo dobre miejsce na spróbowanie typowych potraw. Najlepsza francesinha w Porto. 
* {{Znacznik|'''Taberna do Doutor'''|41.1509425 |-8.6060587 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taberna do Doutor''', R. da Firmeza 489. Fantastyczna francesinha i znakomite sardynki. Przyjazna i troskliwa obsługa. 
* {{Znacznik|'''A Loja dos Pastéis de Chaves'''|41.1510078 |-8.6058150 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''A Loja dos Pastéis de Chaves''', R. da Firmeza 476. Uroczy lokal tuż przy głównej ulicy handlowej. Prawdziwe jedzenie, odpowiednie również dla wegetarian. Przyjemna, luźna atmosfera. Bardzo bogate menu z szerokim wyborem dań. 
* {{Znacznik|'''Estrela do Oriente'''|41.1492386 |-8.6034339 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Estrela do Oriente''', Rua de Fernandes Tomás 405. Znakomite, domowe jedzenie wysokiej jakości i rodzinna atmosfera. Dobry grillowany łosoś i pyszne sardynki. 
* {{Znacznik|'''Murça No Porto'''|41.1472138 |-8.6038697 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/people/Mur%C3%A7a-no-Porto/100054587642619/ Murça No Porto]''', Rua da Alegria 44. Mała, tradycyjna restauracja w stylu Porto – jedno z niewielu miejsc, które zachowało swój autentyczny charakter. Można tu poczuć się jak przy domowym stole. Często bywają tu miejscowi.
* {{Znacznik|'''Mr.Pizza'''|41.1467109 |-8.6032404 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.mrpizza.pt/ Mr.Pizza]''', R. de Santo Ildefonso N.233. Pizzeria typu street food na szybki posiłek. Duże pizze na cienkim cieście. Miła obsługa.

=== Umiarkowanie ===
Przy ulicy Rua da Reboleira znajduje się kilka kameralnych restauracji oferujących świetne jedzenie i obsługę oraz wspaniałe widoki na rzekę. To miejsca położone z dala od tłumów turystów oblegających Cais da Estiva.

* {{Znacznik|'''Casa Da Foz'''|41.1500 |-8.6742 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.casadafoz.pt/ Casa Da Foz]''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Znakomita włoska restauracja. Szeroki wybór dań. Lokal jest bardzo mały, dlatego warto wcześniej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* {{Znacznik|'''Varanda Da Barra'''|41.1483 |-8.6581 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja serwująca tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej oraz międzynarodowej. Ładny widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Maus Hábitos'''|41.14667 |-8.605811 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Hábitos]''', Rua de Passos Manuel 178 (''4. piętro starego parkingu wielopoziomowego naprzeciwko Porto Coliseum''). Pon.–pt. 12:00–15:00. W ciągu dnia restauracja wegetariańska, wieczorami – centrum kultury młodzieżowej. Menu zmienia się co tydzień; cena zestawu to 9 € (7,50 € bez deseru). 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/restaurantegaleriadeparis Galeria de Paris Restaurante Bar]''', 56 Rua Galeria de Paris.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''O Comercial'''|41.1408 |-8.615 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://ocomercial.com/ O Comercial]''', Palácio da Bolsa, Rua Ferreira Borges (''São Bento [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 918 838 649, info@ocomercial.com. pon. 19:30–22:30, wt.–sob. 12:30–14:30 i 19:30–22:30, niedz. nieczynne. Elegancka atmosfera w Palácio da Bolsa (Pałacu Giełdy). Duże okna wychodzą na rzekę Douro. Podają dania kuchni portugalskiej z nowoczesnymi technikami i składnikami. 19–70 euro. 
* {{Znacznik|'''Euskalduna Studio'''|41.1474 |-8.6009 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.euskaldunastudio.pt/ Euskalduna Studio]''', Rua de Santo Ildefonso 404 ('''Campo 24 de Agosto [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]]''), ☏ +351 935 335 301, reservas@euskaldunastudio.pt. pon.–sob. 19:00–23:00, nieczynne niedz. Obsługa jest zgodna ze stylem stołu szefa kuchni/menu degustacyjnego i obejmuje „10 chwil i kilka niespodzianek”. 105–170 euro. 
* {{Znacznik|'''MUU Steakhouse'''|41.1476 |-8.6122 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.muusteakhouse.com/ MUU Steakhouse]''', Rua do Almada 149A (''Aliados [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 914 784 032, info@muusteakhouse.com. 19:00–23:30. Ta steakhouse oferuje również dania rybne i dania wegańskie. 50–100 euro. 
* {{Znacznik|'''Pedro Lemos'''|41.1477 |-8.6283 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pedro Lemos''', Rua do Padre Luis Cabral 974, Foz do Douro, ☏ +351 22 011 5986, info@pedrolemos.net. Pon.–pt. 19:00–23:00, sob. 12:30–15:00 i 19:00–23:00. Restauracja wyróżniona gwiazdką Michelin, mieszcząca się w starym kamiennym budynku z pięknym tarasem na dachu. Kuchnia nowoczesna serwowana w formie menu degustacyjnego. 50–135 R$. 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.antiqvvm.pt/pt/ Antiqvvm]''', Rua de Entre-Quintas 220, ☏ +351 22 600 0445, antiqvvm@gmail.com. Wt.–sob. 12:30–23:00; nieczynne w niedziele i poniedziałki. Restauracja z gwiazdką Michelin, położona w samym sercu miejskiego parku, z widokiem na rzekę. Menu degustacyjne lub dania à la carte. 45–170 R$.

== Życie nocne ==
[[Plik:Port_wine.jpg|thumb|240px|Kieliszek porto]]
Porto to oczywiście ojczyzna '''wina porto'''; w okolicach miasta znajduje się wiele winiarni, w których jest ono wytwarzane. Ściśle rzecz biorąc, mianem porto można określać jedynie wino wyprodukowane z winogron uprawianych w dolinie rzeki Douro, które zostało wytworzone i zabutelkowane w Porto. Porto występuje w wielu odmianach, przy czym najdroższą z nich jest ''vintage port''.

Główne skupiska barów rozciągają się od placu Praça de Ceuta na północy, przez okolice dworca, aż po dzielnicę Ribeira położoną bardziej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Solar Vinho do Porto'''|41.1479 |-8.6280 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Solar Vinho do Porto''', ☏ +351 226094749, solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa oferująca degustację porto i wspaniały widok na rzekę Douro. Lokal czynny od poniedziałku do soboty w godzinach 14:00–00:00. To idealne miejsce, by usiąść w wygodnym fotelu lub w ogrodzie i delektować się kilkoma kieliszkami wybornego porto. Do trunku można również zamówić sery.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne tutaj zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 01:00-02:00, a kończą w godzinach 06:00-07:30. Masz fajny wybór do wyboru. Większość klubów zlokalizowana jest w regionie przemysłowym oraz w ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* {{Znacznik|'''Industria'''|41.1592 |-8.6834 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/IndustriaClub/ Industria]''', Avenida do Brasil 843, Foz. „Lokalni bohaterowie i międzynarodowe supergwiazdy” – działa od 1987 roku. Jest czynna do około 06:00. 
* {{Znacznik|'''Discoteca Via Rápida'''|41.1738 |-8.6493 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/discotecaviarapida Discoteca Via Rápida]''', R. Manuel Pinto de Azevedo 567, ☏ +351 910 088 920, viarapida.geral@gmail.com. czw.–sob. 23:50–06:00. Popularna dyskoteka w dzielnicy przemysłowej. Klub nocny jest otwarty w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Klub gra najnowsze hity taneczne, a publiczność liczy 20 osób. 
* {{Znacznik|'''Passos Manuel'''|41.1468 |-8.6056 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/passosmanuelporto/ Passos Manuel]''', R. de Passos Manuel 137, ☏ +351 22 205 8351, geral.passosmanuel@gmail.com. Klub taneczny/bar chętnie odwiedzany przez artystów, z różnorodną, ​​ale gustowną selekcją muzyki i ciepłym wystrojem. 
* {{Znacznik|'''Plano B'''|41.1465 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/planobclub Plano B]''', R. de Cândido dos Reis 30. W pobliżu Torre dos Clérigos znajduje się popularna galeria sztuki i bar zlokalizowane w historycznym centrum Porto. 
* {{Znacznik|'''Clube Mau Mau'''|41.1466 |-8.6306 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Clube Mau Mau''', Rua do Outeiro 4, ☏ +351 22 457 8912. W regionie Foz jest to popularny klub nocny oferujący różne style muzyczne, od house przez pop po R&amp;B. 

W Porto jest kilka klubów i barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* {{Znacznik|'''Ryan's Irish Pub'''|41.1414 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/ryansirishpubporto/ Ryan's Irish Pub]''', Rua do Infante D. Henrique 18, ☏ +351 963 041 615, ryansirishporto@gmail.com. Lokal w dzielnicy Ribeira; panuje tu przyjemna, kameralna atmosfera, a obsługa jest przyjazna. To zawsze dobre miejsce na rozpoczęcie wieczoru. 
* {{Znacznik|'''Prioridade Bar'''|41.1409 |-8.6113 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Prioridade Bar''', R. da Lada 76–78. To jeden z najtańszych barów w dzielnicy Ribeira. Jest to prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całej tej okolicy (a może i w całym mieście), gdzie można dostać duże piwo za zaledwie kilka euro. Serwują tu również mocne alkohole i koktajle w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wyjście na miasto, warto wpaść tu na kilka drinków przed udaniem się do klubu; ceny w klubach bywają bowiem astronomicznie wysokie i może się okazać, że zabraknie ci pieniędzy na taksówkę do domu, hotelu czy hostelu. Lokal jest dość trudny do znalezienia, ponieważ ukryto go w nieco ustronnym (choć przyjemnym) miejscu, w pobliżu mostu Ludwika I (Ponte de Dom Luís I). Warto zapytać miejscowych – na pewno będą wiedzieli, gdzie to jest.
* '''Dzielnica Ribeira'''. Okolica ta pełna jest barów i pubów, w których można miło spędzić czas, podziwiając wspaniałe widoki, zanim ruszy się do większych klubów w innych częściach miasta. Większość barów znajduje się stosunkowo blisko siebie, a do niektórych wstęp jest bezpłatny. Lokale te są zazwyczaj czynne do godziny 3:00 lub 4:00 nad ranem; po tym czasie okolica pustoszeje. Po wyjściu z baru warto udać się prosto do domu lub do klubu, ponieważ w opustoszałej dzielnicy można poczuć się nieco niepewnie.

=== Kluby jazzowe ===
Kluby jazzowe otwierają się zwykle o 22:00 i działają do 05:00. Należą do nich {{Znacznik|'''Hot Five Uptown'''|41.1423566|-8.6078912|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.hotfive.pt/uptown/ Hot Five Uptown]''' i {{Znacznik|'''Maus Habitos (Bad Habits)'''|41.1466701|-8.605811|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/ Maus Habitos (Bad Habits)]''', który za dnia jest przestrzenią coworkingową, a nocą klubem.

== Noclegi ==
W całym mieście znajdują się domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych z bardzo przystępnymi cenami. W mieście jest tylko jedno pole namiotowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych do wynajęcia, więc znalezienie ich będzie trudne.

=== Tanio ===
* {{Znacznik|'''Alma Porto Hostel'''|41.1504 |-8.5951 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063499902510# Alma Porto Hostel]''', Rua do Bonfim, 305B (''dojazd metrem: wysiądź na stacji Campo 24 de Agosto i skieruj się na Rua do Bonfim; idź ulicą Rua do Bonfim, aż dotrzesz pod numer 305B. Dojazd pociągiem: wysiądź na stacji Campanhã, idź ulicą Rua Pinto Bessa aż do kościoła; skręć w lewo w Rua do Bonfim i szukaj numeru 305B''), ☏ +351 914 049 326, +351 914 306 011, almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Kameralny, spokojny hostel o stonowanej kolorystyce, z miejscami do wypoczynku i luźną atmosferą; mieści się w XIX-wiecznym budynku, w którym można podziwiać ręcznie wykonane detale pod wysokimi sufitami, tradycyjne portugalskie płytki (azulejos) oraz piękne kamelie w ogrodzie. 
* {{Znacznik|'''The White Box House'''|41.1512 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, ☏ +351 911 008 585, house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom z Porto, zbudowany na początku XX wieku i całkowicie odnowiony tak, by połączyć współczesny komfort z urokiem dawnych lat, tworząc idealne warunki do udanego pobytu. 
* {{Znacznik|'''Wine Hostel'''|41.1467 |-8.6171 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.winehostel.pt/pt/ Wine Hostel]''', Campo dos Martires da Patria, 52, ☏ +351 222013167. Bardzo dogodna lokalizacja w centrum. Czyste pokoje z prywatnymi łazienkami (prysznicami). Bardzo blisko stacji kolejowej, choć obiekt może być trudny do znalezienia – warto sprawdzić mapę przed przyjazdem. 19 €. 
* {{Znacznik|'''Gallery Hostel Porto'''|41.1499 |-8.6196 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.gallery-hostel.com/pt Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda 222, info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, darmowe piesze zwiedzanie miasta oraz bezpłatna wycieczka po lokalnych miejscach rozrywki nocnej. Kolacje tematyczne, degustacje porto, wystawy w galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny personel. Miejsce w pokoju wieloosobowym z prywatną łazienką: 20–22 €, pokój dwuosobowy: 50 €.
* {{Znacznik|'''Porto Spot Hostel'''|41.1536 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel], Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (''5 minut spacerem od stacji metra Bolhão''). Wygodny, czysty hostel z Wi-Fi, salą z DVD i konsolą PlayStation, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią oraz barem na parterze. Jasne wnętrza i dobre prysznice. Obiekt może śmiało konkurować z lizbońskim Traveller's House. Miejsce w pokoju wieloosobowym ze wspólną łazienką: 14–18 €, pokoje prywatne: ok. 20 €.
* {{Znacznik|'''Oporto Sky Hostel'''|41.1559 |-8.6134 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Oporto Sky Hostel''', Rua da Lapa 33 (''minuta spacerem od stacji metra Lapa''), ☏ +351 222 017 069, info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z niezwykle gościnną i pomocną menedżerką, Luzią. Pokoje wieloosobowe i prywatne. Bezpłatny dostęp do komputerów i Wi-Fi. Obiekt położony kilka minut od centrum miasta, tuż przy ulicy Boavista prowadzącej na wybrzeże. Obsługa mówi biegle po angielsku i hiszpańsku. Ceny od 14 € za osobę (śniadanie wliczone w cenę).
* {{Znacznik|'''Pousada de Juventude do Porto'''|41.1481 |-8.6591 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Pousada de Juventude do Porto''' (HI Porto), Rua de Paulo da Gama 551. Obiekt położony poza centrum miasta, z przystankami autobusowymi tuż obok; czynny całą dobę, oferuje wspaniały widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Hospedaria 31 de Janeiro'''|41.1462 |-8.6077 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hospedaria 31 de Janeiro''', Rua 31 Janeiro 193. Niezwykle tanio (15 € za pokój dwuosobowy), ale brudno i w podejrzanej okolicy. 
* {{Znacznik|'''Hotel Ibis Porto São João'''|41.1805 |-8.6042 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1274/index.en.shtml Hotel Ibis Porto São João]''', Rua Dr. Plácido Costa (''wewnątrz centrum handlowego Galeria Comercial do Campus São João''), ☏ +351 22 551 31 00. Tuż przy stacji IPO, nad centrum handlowym. Darmowe Wi-Fi, dobre śniadanie (choć codziennie takie samo). 
* {{Znacznik|'''Residencia Pedra Antiga'''|41.1535 |-8.6046 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, ☏ +351 222407467. Tanio, czysto i przyjaźnie. Prywatna łazienka w pokoju. Darmowe Wi-Fi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale porozumieć się można po francusku, hiszpańsku i portugalsku. Ceny od 13,75 € za osobę. 
* {{Znacznik|'''Hotel Miradouro'''|41.1557 |-8.6023 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelmiradouro.com/ Hotel Miradouro]''', Rua de Alegria, 598, ☏ +351 22 537 0717. Wyjątkowy i ciekawy obiekt. Wystrój w stylu lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę rzeki Duero oraz słynna restauracja panoramiczna na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając rozległą panoramę regionu Porto. Bezpłatny parking. Prywatna łazienka w pokoju. Personel recepcji jest bardzo przyjazny, profesjonalny i mówi po angielsku. Okolica jest nieco zaniedbana, ale zdecydowanie nie tak zła, jak wiele innych części miasta. Ceny od 26 €. 
* {{Znacznik|'''Porto Lounge Hostel'''|41.1496 |-8.6122 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, 317 (''obok Av. dos Aliados, w centrum miasta''), ☏ +351 222085196, info@portoloungehostel.com. Bezpłatne Wi-Fi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i część wspólna. 14–20 € za pokój z prywatną łazienką, 40–50 € za pokoje dwuosobowe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Porto Royal Bridges Hotel'''|41.1466 |-8.6099 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Porto Royal Bridges Hotel]''', Rua de Sá da Bandeira, 53, ☏ +351 222 436 221. 
* {{Znacznik|'''Hotel Belver Beta Porto'''|41.1781 |-8.6143 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* {{Znacznik|'''Hotel Mercure Porto Centro'''|41.145367 |-8.607568 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1975/index.en.shtml Hotel Mercure Porto Centro]''', Praça da Batalha 116 (''stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m''), ☏ +351 22 204 33 00, h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny 4-gwiazdkowy hotel z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). W pokojach znajdują się czajniki, a w cenie niezawodny, bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* {{Znacznik|'''Vila Galé Porto'''|41.1508 |-8.5991 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.vilagale.com/pt/hoteis/porto-e-norte/vila-gale-porto Vila Galé Porto]''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☏ +351 225 191 800, porto@vilagale.pt. W centrum „Niezwyciężonego miasta” Portugalii; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja internetowa.
* {{Znacznik|'''Hotel Malaposta'''|41.15 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Malaposta''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, ☏ +351 222 006 278, reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju, położony w historycznej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja internetowa.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Pestana Porto'''|41.1405 |-8.6132 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[http://www.pestana.com/en/pestana-porto-hotel/ Pestana Porto], Praça da Ribeira, nr 1, ☏ +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, reservas.portugal@pestana.com. 
* {{Znacznik|'''inPatio Guest House'''|41.1419 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr 22, ☏ +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, info@inpatio.pt.
* {{Znacznik|'''HF Ipanema Park Hotel'''|41.1544 |-8.6498 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hfhotels.com/hoteis/hf-ipanema-park-pt/ HF Ipanema Park Hotel]''', Rua de Serralves 124, ☏ +351 22 532 2121. 
* {{Znacznik|'''Sheraton Porto Hotel &amp; Spa'''|41.1612 |-8.6402 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/oposi-sheraton-porto-hotel-and-spa/overview/ Sheraton Porto Hotel &amp; Spa]''', R. do Ten. Valadim 146, ☏ +351 22 040 4000. 
* {{Znacznik|'''Porto Palácio Hotel by The Editory'''|41.1593 |-8.6388 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.editoryhotels.com/porto-palacio/ Porto Palácio Hotel by The Editory]''', Av. da Boavista 1269, numer bezpłatny: +351 226 086 646, reservas.portopalacio@editoryhotels.pt. 
* {{Znacznik|'''Hotel Infante Sagres'''|41.1479 |-8.6129 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.infantesagres.com/?r=0 Hotel Infante Sagres]''', Praça D. Filipa de Lencastre 62, ☏ +351 223 398 500, reservas@infantesagres.com. 
* {{Znacznik|'''Tiara Park Atlantic Porto'''|41.1602 |-8.6410 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (''1,6 km samochodem od stacji Franco''), ☏ +351 226 072 500, rezerwacje.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. 232 pokoje gościnne o bogato zdobionych wnętrzach.

== Kontakt ==
Region miasta Porto jest idealnym miejscem do założenia bazy i odkrywania pobliskich obszarów, takich jak Vila do Conde, Viana do Castelo, Costa da Prata, Braga, Guimarães, dolina rzeki Douro i Trás-os-Montes. Koleje i autobusy oferują niedrogi transport, w przeciwnym razie wynajem samochodów może być lepszą propozycją, jeśli ktoś chce mieć swobodę poruszania się, ale jeśli ma ograniczony budżet, staraj się unikać dróg płatnych, gdy tylko jest to możliwe, ale zarejestruj się jako użytkownik Via Verde. Łatwo to zrobić w każdym Loja do Cidadão (wystarczy zapytać lokalną lokalizację najbliższego), kosztuje około 15 € i dostajesz kilka darmowych opłat o wartości prawie początkowej, a kolejne płatności za korzystanie z bankomatów 24 / 7, oszczędzając w ten sposób mnóstwo czasu na szukanie urzędu pocztowego, który będzie płacił za czas zaległych opłat. Opóźnienia w płatnościach powodują kary.

W pociągach Alfa Pendular (AP), WiFi 3G jest dostępne zarówno w większości pociągów Intercidades (IC). CP (koleje portugalskie) jest w trakcie instalowania WiFi we wszystkich pociągach krajowych, w tym w pociągach miejskich Urbanos.

Niektóre autobusy dalekobieżne zaczęły również oferować 3G. Proszę sprawdzić przy rezerwacji biletu. Wiele miejsc publicznych w dzisiejszych czasach, takich jak kawiarnia, restauracja lub hotel, oferuje również WiFi, ale należy sprawdzić, podczas gdy inne placówki reklamują dostępność bezpłatnego WiFi.

Port lotniczy w Porto oferował kiedyś bezpłatne WiFi. Kioski operatora telefonii komórkowej znajdują się w holu na parterze lotniska.

== Bezpieczeństwo ==
Pamiętaj, że mogą być kieszonkowcy w mocno zatłoczonych miejscach oraz w publicznych autobusach i pociągach; jednak kradzież kieszonkowa nie jest powszechna w Porto. Podróż autobusem lub metrem jest na ogół bezpieczna i jest jednym z najlepszych sposobów przemieszczania się z miejsca na miejsce.

Porto jest na ogół bezpiecznym miejscem, jeśli podejmiesz normalne środki ostrożności, takie jak chodzenie po dobrze oświetlonych ulicach nocą. Jedna część Porto, w pobliżu Biura Informacji Turystycznej między katedrą a schodami do małego kościoła, często przebywają tam osoby nietrzeźwe, którzy mogą być kłopotliwi. Nie ma powodu do niepokoju, ponieważ wiele z nich jest nieszkodliwych, ale najlepiej jest zachować ostrożność, tak jak w innych miejscach.

Jeśli jedziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i centrum informacji turystycznej, po zakończeniu wróć do dworca autobusowego i stamtąd przejdź do innych miejsc. Unikaj skrótu z centrum informacji turystycznej na dole, ponieważ w pobliżu było wiele incydentów.

Zadzwoń pod 112, jeśli masz sytuację awaryjną.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' - leży nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.
* Latem spróbuj jednej z wielu wysokiej jakości plaż w pobliżu Porto, w południowej części Gai. Gaia ma wiele plaż z niebieskimi flagami (Miramar, Aguda, Granja), poświadczających jakość plaży.
* Aby zaspokoić swoją imprezowy charakter, odwiedź niektóre z pobliskich miast Matosinhos, Vila do Conde, Maia, Penafiel, Amarante, Povoa de Varzim (plaża i kasyno).
* Na południu, w zasięgu ręki, znajduje się Costa da Prata (''Srebrne Wybrzeże''), począwszy od kurortu [[Espinho]] z plażami i kasynem, aż po [[Aveiro]] i Mira.
* '''[[Minho|Region Minho]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego regionu. [[Guimarães]], [[Viana do Castelo]], [[Braga]], Caminha, [[Valença]], Ponte de Lima i Arcos de Valdevez, na przykład, mają coś do zaoferowania, a region jest bardzo piękny. Skosztuj „Vinho Verde”, tłumaczonego swobodnie jako „Zielone wino” - jest to przede wszystkim wino o niskiej zawartości alkoholu, młode i świeże, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego parku. Dzika przyroda i natura w tym parku są naprawdę warte odwiedzenia, a krajobraz jest wspaniały.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>jlpmcg9j99ka43vvaen8p2b0wtujowm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158977</id>
      <parentid>158976</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T09:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tanio */</comment>
      <origin>158977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94943" sha1="afyvgn50j544u9nkog5q1jau7yd09ye" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

{{Znacznik|'''Uniwersytet w Porto'''|41.146667|-8.615556|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Uniwersytet w Porto''' jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Mile widziana jest znajomość podstaw [[Rozmówki portugalskie|języka portugalskiego]]. W większych hotelach i ośrodkach wypoczynkowych można porozumieć się po [[Rozmówki angielskie|angielsku]], [[Rozmówki francuskie|francusku]], [[Rozmówki galicyjskie|galicyjsku]], [[Rozmówki katalońskie|katalońsku]], [[Rozmówki włoskie|włosku]] lub [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] (języki te są tam często rozumiane). W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy po rzece czy zwiedzanie piwnic z winem porto, język danej wycieczki jest zazwyczaj ustalany według kolejności zgłoszeń; aby mieć pewność, że zwiedzanie odbędzie się w wybranym języku, warto pojawić się wcześniej i zgłosić taką prośbę.

* {{Znacznik|'''Fast Forward Language Institute'''|41.14810814049918|-8.606678905184156|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute]''' (''w centrum miasta''). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym trzygodzinne zajęcia „Portuguese for survival” (podstawy języka przydatne w codziennych sytuacjach), skierowane do zagranicznych turystów odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są zatłoczone w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście '''wino porto'''. To odpowiednie miejsce do tego, w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Duero.

Region ''Norte'' znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, przy jednoczesnym dostosowywaniu się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele z najlepszych portugalskich firm odzieżowych, obuwniczych, dóbr luksusowych i akcesoriów ma swoje siedziby w mieście Porto i jego okolicach. Dlatego w Porto i okolicach znajdziesz wiele sklepów flagowych i outletów fabrycznych. ''Portuense'' znają się na rzemiośle i cenią jakość niezależnie od tego, czym jest odzież, obuwie i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i obejmują zarówno rozpoznawalne na całym świecie, jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, jak i te ściśle lokalne, zapewniające wyjątkowy wybór na każdą kieszeń. Pomimo atrakcyjnych walorów estetycznych wiele tańszych produktów może nie być produkowanych w Portugalii.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* {{Znacznik|'''Centro Comercial Bombarda (CCB)'''|41.1496 |-8.6203 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.ccbombarda.pt/ Centro Comercial Bombarda (CCB)]''', Rua de Miguel Bombarda 285, info@ccbombarda.pt. Pon.–pt. 11:00–19:00, sob. 11:00–20:00, niedz. nieczynne. To nie jest typowe centrum handlowe. Obiekt jest znacznie mniejszy i mieści sklepy oferujące artykuły związane ze sztuką oraz modą. Warto tu poszukać portugalskiego wzornictwa, kosmetyków ekologicznych czy współczesnej biżuterii, a następnie udać się do galerii znajdujących się przy tej samej ulicy. 
* {{Znacznik|'''Aguas Furtadas'''|41.1462 |-8.6122 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.aguasfurtadas.com/ Aguas Furtadas]''', Rua do Almada 13, ☏ +351 223 216 002, info@aguasfurtadas.com. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego wzornictwa? To idealne miejsce. Od minimalistycznego koguta z Barcelos po kolorową ceramikę – wielu z tych wyrobów nie znajdziesz nigdzie indziej.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po '''Mercado do Bolhão''' – miejscu, gdzie znajdziesz targ spożywczy i sklepy z rękodziełem – oraz po pobliskiej ulicy {{Znacznik|'''Rua Santa Catarina'''|41.1490511|-8.6060568|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Santa Catarina''' (którą gorąco polecamy, choćby tylko na przechadzkę). Ulica Cedofeita to kolejna tętniąca życiem arteria handlowa; podobnie jest w przypadku ulicy Boavista.

=== Centra handlowe ===
Jeśli chodzi o zakupy, w Porto i na przedmieściach znajduje się wiele centrów handlowych, w tym {{Znacznik|'''Norte Shopping'''|41.1800354|-8.6544171|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Norte Shopping''', {{Znacznik|'''Arrábida Shopping'''|41.1406207|-8.6366321|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Arrábida Shopping''', {{Znacznik|'''Parque Nascente'''|41.1747464|-8.5656621|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Parque Nascente''', {{Znacznik|'''Gaia Shopping'''|41.1186755|-8.6209798|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Gaia Shopping''' i {{Znacznik|'''Mar Shopping'''|41.2088862|-8.6870432|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Mar Shopping''' (największe zakupy grupowe IKEA w Europie). Oprócz tego masz także mniej zaludnione sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* {{Znacznik|'''ViaCatarina Shopping'''|41.1491 |-8.6052 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.viacatarina.pt/ ViaCatarina Shopping]''', Rua de Santa Catarina 312–350, ☏ +351 22 207 56 09, info@adm.viacatarina.pt. pon.–pt. 10:00–20:00, sob. niedziela i święta 09:00–17:00. Średniej wielkości centrum handlowe mieszczące się w budynku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystując różnicę wzniesień między nimi w celu uzyskania spektakularnych rezultatów. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci handlowych i food court wypełniony lokalnymi fast-foodami. 
* {{Znacznik|'''Shopping Cidade do Porto'''|41.1550 |-8.6292 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://shoppingcidadedoporto.com/ Shopping Cidade do Porto]''', Rua Gonçalo Sampaio 350, ☏ +351 226 006 585, bemvindo@shoppingcidadedoporto.com. pon.–pt. 06:30–22:30, sob. niedziela i święta 08:00–22:30. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnym pozorem i przestronnym atrium, ale ograniczonym wyborem sklepów w porównaniu do większych.

== Gastronomia ==
[[Plik:Francesinha01 (407798020).jpg|thumb|Francesinha]]
W Porto znajdują się jedne z najlepszych restauracji w [[Portugalia|Portugalii]].

Mówi się, że jeśli lubisz dobrze zjeść, powinieneś udać się do Porto – to miejsce, w którym serwuje się doskonałe jedzenie, zarówno pod względem jakości, jak i wielkości porcji (nawet mieszkańcy [[Lizbona|Lizbony]] przyznają, że to w Porto jada się najlepiej).

Najlepsze restauracje w mieście mieszczą się głównie w dzielnicy '''[[Matosinhos]]''', w pobliżu plaży i '''Porto de Leixões'''. Warto jednak uważać na ceny: wiele przeciętnych lokali narzuca wysokie stawki tylko ze względu na wystrój, bywanie tam modnego towarzystwa lub jedno i drugie. Żądają wygórowanych kwot za jedzenie, które nie wyróżnia się jakością ani sposobem podania na tle innych miejsc, a porcje bywają skromne – dlatego warto najpierw rozejrzeć się i ocenić sytuację. Dojazd tam niebieską linią metra (linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]]) zajmuje około 30 minut. W '''Ribeirinha''', z widokiem na rzekę Duero i [[Vila Nova de Gaia]], działa wiele świetnie prowadzonych, niedrogich i kameralnych restauracji rodzinnych. Panuje w nich wspaniała atmosfera, obsługa jest przyjazna, a jedzenie i trunki – wyśmienite. Czasami, z powodu ograniczonej przestrzeni, trzeba dzielić stolik z nieznajomymi – bywają to miejscowi lub turyści – co nadaje całemu doświadczeniu kosmopolityczny i ciekawy charakter. Również na starym mieście bez trudu znajdziesz niedrogie lub przystępne cenowo lokale, odwiedzane głównie przez mieszkańców, serwujące zarówno lunche, jak i kolacje; chętnie goszczą one obcokrajowców, a personel często jest dumny z możliwości ich przyjęcia. Aby w takich miejscach w pełni cieszyć się sytym i dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej zdać się na sugestie kelnera i wybrać zestaw ''Pratos do dia'' (danie dnia). Zazwyczaj obejmuje on trzy dania: do wyboru dwie lub trzy zupy, danie główne (z pieczywem), wino domowe, deser oraz ''bica'' (espresso) na koniec – a wszystko to w cenie 7–10 euro za osobę. Jeśli wciąż czujesz głód, dobrym sposobem jest pochwalenie zupy i uprzejme zapytanie o dokładkę. Właśnie dlatego miejscowi często zostawiają zupę na koniec posiłku. Jeśli posiłek naprawdę Ci smakował, okaż uznanie szefowi kuchni i obsłudze – dla pracowników to zawsze powód do dumy, że mogli dobrze obsłużyć gościa.

Nastaw się na solidne porcje; jeśli masz okazję, spróbuj ''Tripas à moda do Porto'', czyli dania z flaków. Mieszkańcy Porto zyskały nawet przydomek ''tripeiros'' (zjadacze flaków) właśnie dzięki tej potrawie. W tradycyjnych lokalach oferujących zestawy obiadowe zupę często podaje się na końcu, choć obecnie większość kelnerów pyta o kolejność dań; nie zdziw się jednak, widząc kogoś, kto zaczyna od deseru, a kończy na przystawkach (''couvert'') – takie sytuacje się zdarzają. Koniecznie spróbuj też ''bacalhau'' (solonego dorsza) – w dowolnej postaci; istnieje bowiem setki przepisów na tę rybę!

Nie zapomnij o tradycyjnej kanapce na ciepło zwanej '''''Francesinha''''', co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „małą Francuzkę”. Porto to właściwie jedyne miejsce na świecie, gdzie można ją dostać (choć w innych miastach północnej Portugalii bywają dostępne jej wersje niższej jakości). W gruncie rzeczy to tost z kilkoma warstwami mięsa w środku (wołowina, wieprzowina, szynka...), pokryty serem i pikantnym sosem; opcjonalnie całość może być zwieńczona frytkami. Co najważniejsze, do tego dania pije się piwo, a nie wino.

W lipcu w [[Matosinhos]] – do którego łatwo dojechać autobusem lub metrem – odbywa się festiwal rybny. Świeżo złowione ryby są grillowane tego samego dnia na stanowiskach ustawionych wprost na ulicy, zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (wyłącznie w całości), a kucharze przygotowują ją na miejscu; to nie jest wytworna restauracja, ale w towarzystwie miejscowych jesz tam najlepszą rybę w życiu! Spróbuj dorady (''dourada'') – jest wyśmienita.

W Porto znajdziesz mnóstwo piekarni (''Pão Quente'') i cukierni (''Pastelarias''). Oprócz sprzedaży pysznych (i niedrogich) wypieków, lokale te często oferują kącik kawiarniany, gdzie serwuje się różne rodzaje kawy (np. ''Pingo'', ''Meia de Leite'') oraz kanapki (jak ''Tosta Mista'', czyli tost z szynką i serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni położonych nad rzeką, lokale te nie oferują malowniczego widoku na Porto (taka lokalizacja jest kosztowna, a ostatecznie to klient musiałby za to zapłacić). Zamiast tego przyciągają turystów dobrym jedzeniem w bardzo niskich cenach.

Większość mieszkańców pije czarną kawę (espresso), jednak w niemal wszystkich kawiarniach dostępne są również typowe napoje na bazie espresso.

W Porto znajduje się co najmniej jedna restauracja w pełni wegetariańska – Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) – a także inne lokale oferujące dania wegetariańskie obok potraw mięsnych, na przykład Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą być zmuszeni do zamawiania dań przygotowywanych specjalnie dla nich, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Oszczędnie ===
==== Centrum miasta ====
W okolicy znajduje się kilka niedrogich restauracji.
* {{Znacznik|'''Café Piolho / Âncora d' Ouro'''|41.1469 |-8.6166 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Café Piolho / Âncora d' Ouro''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (''między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões''). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i od XIX wieku była miejscem spotkań studentów. Ściany zdobią tablice podarowane przez absolwentów kierunków medycznych od początku XX wieku. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (z punktu widzenia reżimu) i w związku z tym było regularnie obserwowane przez tajną policję. Pewnego razu dokonano nalotu na nią GNR (Guarda Nacional Republicana), która ma w pobliżu placówkę, i wtargnęli swoimi końmi do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecny bałagan w tym miejscu wynika z tej czy nowszej działalności. Obsługa jest gburowata, miejsce wcale nie jest wyszukane, ale zazwyczaj jest wypełnione po brzegi studentami. Jest też całkiem tani. 
* {{Znacznik|'''Taberna Folias de Baco'''|41.1452211 |-8.6137131 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://tabernafoliasdebaco.com/ Taberna Folias de Baco]''', Rua dos Caldeireiros 136. Mała przytulna portugalska restauracja z miłą atmosferą. Możesz popijać niesamowite wino, jedząc pyszne, autentyczne jedzenie. Menedżer jest bardzo przyjazny i pomocny. 
* {{Znacznik|'''Laurear'''|41.1473333 |-8.6125721 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Laurear''', Rua da Fábrica 18. Autentyczne, wspaniałe portugalskie jedzenie. Małe i przytulne miejsce z bardzo miłą obsługą. Jest raczej mały, trzeba mieć szczęście, żeby wieczorem dostać stolik. 
* {{Znacznik|'''Trinkas Petisqueira Lounge'''|41.1472719 |-8.6151809 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063547784193# Trinkas Petisqueira Lounge]''', Praça de Gomes Teixeira 26. Bardzo dobra kuchnia, prosta, domowa i staranna. Urocza mała restauracja, idealna do siedzenia na poboczu drogi i oglądania świata.
* {{Znacznik|'''Taxca'''|41.1489927 |-8.6129460 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/taxca/ Taxca]''', Rua da Picaria 26. Typowa portugalska tawerna, z doskonałej jakości produktami gastronomicznymi, atmosfera jest fantastyczna, typowa dla tawerny, bez obsługi stołowej, wiszące szynki od razu zaostrzają apetyt. Jedno z najlepszych miejsc na przekąskę dań kuchni portugalskiej. Najlepsze bifany w Porto, owsianka sarrabulho, dobrze przyozdobiona mięsem. Przestrzeń jest bardzo spokojna, a personel bardzo przyjazny. 
* {{Znacznik|'''Churrasqueira Brasil'''|41.1449979 |-8.6152711 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Churrasqueira Brasil''', Campo dos Mártires da Pátria 136. Nie daj się zwieść wyglądowi zewnętrznemu. To miejsce to ukryty klejnot. Świetne domowe jedzenie i uwaga. Bardzo fajne miejsce na zjedzenie dania dnia.

==== Bolhão ====
* {{Znacznik|'''Casa Das Tortas'''|41.1467248 |-8.6052189 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Casa Das Tortas''', R. de Passos Manuel 181. Świetna, autentyczna kuchnia portugalska i domowe wypieki. Bardzo dobre miejsce na spróbowanie typowych potraw. Najlepsza francesinha w Porto. 
* {{Znacznik|'''Taberna do Doutor'''|41.1509425 |-8.6060587 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taberna do Doutor''', R. da Firmeza 489. Fantastyczna francesinha i znakomite sardynki. Przyjazna i troskliwa obsługa. 
* {{Znacznik|'''A Loja dos Pastéis de Chaves'''|41.1510078 |-8.6058150 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''A Loja dos Pastéis de Chaves''', R. da Firmeza 476. Uroczy lokal tuż przy głównej ulicy handlowej. Prawdziwe jedzenie, odpowiednie również dla wegetarian. Przyjemna, luźna atmosfera. Bardzo bogate menu z szerokim wyborem dań. 
* {{Znacznik|'''Estrela do Oriente'''|41.1492386 |-8.6034339 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Estrela do Oriente''', Rua de Fernandes Tomás 405. Znakomite, domowe jedzenie wysokiej jakości i rodzinna atmosfera. Dobry grillowany łosoś i pyszne sardynki. 
* {{Znacznik|'''Murça No Porto'''|41.1472138 |-8.6038697 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/people/Mur%C3%A7a-no-Porto/100054587642619/ Murça No Porto]''', Rua da Alegria 44. Mała, tradycyjna restauracja w stylu Porto – jedno z niewielu miejsc, które zachowało swój autentyczny charakter. Można tu poczuć się jak przy domowym stole. Często bywają tu miejscowi.
* {{Znacznik|'''Mr.Pizza'''|41.1467109 |-8.6032404 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.mrpizza.pt/ Mr.Pizza]''', R. de Santo Ildefonso N.233. Pizzeria typu street food na szybki posiłek. Duże pizze na cienkim cieście. Miła obsługa.

=== Umiarkowanie ===
Przy ulicy Rua da Reboleira znajduje się kilka kameralnych restauracji oferujących świetne jedzenie i obsługę oraz wspaniałe widoki na rzekę. To miejsca położone z dala od tłumów turystów oblegających Cais da Estiva.

* {{Znacznik|'''Casa Da Foz'''|41.1500 |-8.6742 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.casadafoz.pt/ Casa Da Foz]''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Znakomita włoska restauracja. Szeroki wybór dań. Lokal jest bardzo mały, dlatego warto wcześniej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* {{Znacznik|'''Varanda Da Barra'''|41.1483 |-8.6581 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja serwująca tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej oraz międzynarodowej. Ładny widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Maus Hábitos'''|41.14667 |-8.605811 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Hábitos]''', Rua de Passos Manuel 178 (''4. piętro starego parkingu wielopoziomowego naprzeciwko Porto Coliseum''). Pon.–pt. 12:00–15:00. W ciągu dnia restauracja wegetariańska, wieczorami – centrum kultury młodzieżowej. Menu zmienia się co tydzień; cena zestawu to 9 € (7,50 € bez deseru). 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/restaurantegaleriadeparis Galeria de Paris Restaurante Bar]''', 56 Rua Galeria de Paris.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''O Comercial'''|41.1408 |-8.615 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://ocomercial.com/ O Comercial]''', Palácio da Bolsa, Rua Ferreira Borges (''São Bento [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 918 838 649, info@ocomercial.com. pon. 19:30–22:30, wt.–sob. 12:30–14:30 i 19:30–22:30, niedz. nieczynne. Elegancka atmosfera w Palácio da Bolsa (Pałacu Giełdy). Duże okna wychodzą na rzekę Douro. Podają dania kuchni portugalskiej z nowoczesnymi technikami i składnikami. 19–70 euro. 
* {{Znacznik|'''Euskalduna Studio'''|41.1474 |-8.6009 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.euskaldunastudio.pt/ Euskalduna Studio]''', Rua de Santo Ildefonso 404 ('''Campo 24 de Agosto [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]]''), ☏ +351 935 335 301, reservas@euskaldunastudio.pt. pon.–sob. 19:00–23:00, nieczynne niedz. Obsługa jest zgodna ze stylem stołu szefa kuchni/menu degustacyjnego i obejmuje „10 chwil i kilka niespodzianek”. 105–170 euro. 
* {{Znacznik|'''MUU Steakhouse'''|41.1476 |-8.6122 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.muusteakhouse.com/ MUU Steakhouse]''', Rua do Almada 149A (''Aliados [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 914 784 032, info@muusteakhouse.com. 19:00–23:30. Ta steakhouse oferuje również dania rybne i dania wegańskie. 50–100 euro. 
* {{Znacznik|'''Pedro Lemos'''|41.1477 |-8.6283 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pedro Lemos''', Rua do Padre Luis Cabral 974, Foz do Douro, ☏ +351 22 011 5986, info@pedrolemos.net. Pon.–pt. 19:00–23:00, sob. 12:30–15:00 i 19:00–23:00. Restauracja wyróżniona gwiazdką Michelin, mieszcząca się w starym kamiennym budynku z pięknym tarasem na dachu. Kuchnia nowoczesna serwowana w formie menu degustacyjnego. 50–135 R$. 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.antiqvvm.pt/pt/ Antiqvvm]''', Rua de Entre-Quintas 220, ☏ +351 22 600 0445, antiqvvm@gmail.com. Wt.–sob. 12:30–23:00; nieczynne w niedziele i poniedziałki. Restauracja z gwiazdką Michelin, położona w samym sercu miejskiego parku, z widokiem na rzekę. Menu degustacyjne lub dania à la carte. 45–170 R$.

== Życie nocne ==
[[Plik:Port_wine.jpg|thumb|240px|Kieliszek porto]]
Porto to oczywiście ojczyzna '''wina porto'''; w okolicach miasta znajduje się wiele winiarni, w których jest ono wytwarzane. Ściśle rzecz biorąc, mianem porto można określać jedynie wino wyprodukowane z winogron uprawianych w dolinie rzeki Douro, które zostało wytworzone i zabutelkowane w Porto. Porto występuje w wielu odmianach, przy czym najdroższą z nich jest ''vintage port''.

Główne skupiska barów rozciągają się od placu Praça de Ceuta na północy, przez okolice dworca, aż po dzielnicę Ribeira położoną bardziej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Solar Vinho do Porto'''|41.1479 |-8.6280 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Solar Vinho do Porto''', ☏ +351 226094749, solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa oferująca degustację porto i wspaniały widok na rzekę Douro. Lokal czynny od poniedziałku do soboty w godzinach 14:00–00:00. To idealne miejsce, by usiąść w wygodnym fotelu lub w ogrodzie i delektować się kilkoma kieliszkami wybornego porto. Do trunku można również zamówić sery.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne tutaj zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 01:00-02:00, a kończą w godzinach 06:00-07:30. Masz fajny wybór do wyboru. Większość klubów zlokalizowana jest w regionie przemysłowym oraz w ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* {{Znacznik|'''Industria'''|41.1592 |-8.6834 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/IndustriaClub/ Industria]''', Avenida do Brasil 843, Foz. „Lokalni bohaterowie i międzynarodowe supergwiazdy” – działa od 1987 roku. Jest czynna do około 06:00. 
* {{Znacznik|'''Discoteca Via Rápida'''|41.1738 |-8.6493 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/discotecaviarapida Discoteca Via Rápida]''', R. Manuel Pinto de Azevedo 567, ☏ +351 910 088 920, viarapida.geral@gmail.com. czw.–sob. 23:50–06:00. Popularna dyskoteka w dzielnicy przemysłowej. Klub nocny jest otwarty w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Klub gra najnowsze hity taneczne, a publiczność liczy 20 osób. 
* {{Znacznik|'''Passos Manuel'''|41.1468 |-8.6056 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/passosmanuelporto/ Passos Manuel]''', R. de Passos Manuel 137, ☏ +351 22 205 8351, geral.passosmanuel@gmail.com. Klub taneczny/bar chętnie odwiedzany przez artystów, z różnorodną, ​​ale gustowną selekcją muzyki i ciepłym wystrojem. 
* {{Znacznik|'''Plano B'''|41.1465 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/planobclub Plano B]''', R. de Cândido dos Reis 30. W pobliżu Torre dos Clérigos znajduje się popularna galeria sztuki i bar zlokalizowane w historycznym centrum Porto. 
* {{Znacznik|'''Clube Mau Mau'''|41.1466 |-8.6306 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Clube Mau Mau''', Rua do Outeiro 4, ☏ +351 22 457 8912. W regionie Foz jest to popularny klub nocny oferujący różne style muzyczne, od house przez pop po R&amp;B. 

W Porto jest kilka klubów i barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* {{Znacznik|'''Ryan's Irish Pub'''|41.1414 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/ryansirishpubporto/ Ryan's Irish Pub]''', Rua do Infante D. Henrique 18, ☏ +351 963 041 615, ryansirishporto@gmail.com. Lokal w dzielnicy Ribeira; panuje tu przyjemna, kameralna atmosfera, a obsługa jest przyjazna. To zawsze dobre miejsce na rozpoczęcie wieczoru. 
* {{Znacznik|'''Prioridade Bar'''|41.1409 |-8.6113 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Prioridade Bar''', R. da Lada 76–78. To jeden z najtańszych barów w dzielnicy Ribeira. Jest to prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całej tej okolicy (a może i w całym mieście), gdzie można dostać duże piwo za zaledwie kilka euro. Serwują tu również mocne alkohole i koktajle w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wyjście na miasto, warto wpaść tu na kilka drinków przed udaniem się do klubu; ceny w klubach bywają bowiem astronomicznie wysokie i może się okazać, że zabraknie ci pieniędzy na taksówkę do domu, hotelu czy hostelu. Lokal jest dość trudny do znalezienia, ponieważ ukryto go w nieco ustronnym (choć przyjemnym) miejscu, w pobliżu mostu Ludwika I (Ponte de Dom Luís I). Warto zapytać miejscowych – na pewno będą wiedzieli, gdzie to jest.
* '''Dzielnica Ribeira'''. Okolica ta pełna jest barów i pubów, w których można miło spędzić czas, podziwiając wspaniałe widoki, zanim ruszy się do większych klubów w innych częściach miasta. Większość barów znajduje się stosunkowo blisko siebie, a do niektórych wstęp jest bezpłatny. Lokale te są zazwyczaj czynne do godziny 3:00 lub 4:00 nad ranem; po tym czasie okolica pustoszeje. Po wyjściu z baru warto udać się prosto do domu lub do klubu, ponieważ w opustoszałej dzielnicy można poczuć się nieco niepewnie.

=== Kluby jazzowe ===
Kluby jazzowe otwierają się zwykle o 22:00 i działają do 05:00. Należą do nich {{Znacznik|'''Hot Five Uptown'''|41.1423566|-8.6078912|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.hotfive.pt/uptown/ Hot Five Uptown]''' i {{Znacznik|'''Maus Habitos (Bad Habits)'''|41.1466701|-8.605811|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/ Maus Habitos (Bad Habits)]''', który za dnia jest przestrzenią coworkingową, a nocą klubem.

== Noclegi ==
W całym mieście znajdują się domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych z bardzo przystępnymi cenami. W mieście jest tylko jedno pole namiotowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych do wynajęcia, więc znalezienie ich będzie trudne.

=== Tanio ===
* {{Znacznik|'''Alma Porto Hostel'''|41.1504 |-8.5951 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063499902510# Alma Porto Hostel]''', Rua do Bonfim, 305B (''dojazd metrem: wysiądź na stacji Campo 24 de Agosto i skieruj się na Rua do Bonfim; idź ulicą Rua do Bonfim, aż dotrzesz pod numer 305B. Dojazd pociągiem: wysiądź na stacji Campanhã, idź ulicą Rua Pinto Bessa aż do kościoła; skręć w lewo w Rua do Bonfim i szukaj numeru 305B''), ☏ +351 914 049 326, +351 914 306 011, almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Kameralny, spokojny hostel o stonowanej kolorystyce, z miejscami do wypoczynku i luźną atmosferą; mieści się w XIX-wiecznym budynku, w którym można podziwiać ręcznie wykonane detale pod wysokimi sufitami, tradycyjne portugalskie płytki (azulejos) oraz piękne kamelie w ogrodzie. 
* {{Znacznik|'''The White Box House'''|41.1512 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, ☏ +351 911 008 585, house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom z Porto, zbudowany na początku XX wieku i całkowicie odnowiony tak, by połączyć współczesny komfort z urokiem dawnych lat, tworząc idealne warunki do udanego pobytu. 
* {{Znacznik|'''Wine Hostel'''|41.1467 |-8.6171 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.winehostel.pt/pt/ Wine Hostel]''', Campo dos Martires da Patria, 52, ☏ +351 222013167. Bardzo dogodna lokalizacja w centrum. Czyste pokoje z prywatnymi łazienkami (prysznicami). Bardzo blisko stacji kolejowej, choć obiekt może być trudny do znalezienia – warto sprawdzić mapę przed przyjazdem. 19 €. 
* {{Znacznik|'''Gallery Hostel Porto'''|41.1499 |-8.6196 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.gallery-hostel.com/pt Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda 222, info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, darmowe piesze zwiedzanie miasta oraz bezpłatna wycieczka po lokalnych miejscach rozrywki nocnej. Kolacje tematyczne, degustacje porto, wystawy w galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny personel. Miejsce w pokoju wieloosobowym z prywatną łazienką: 20–22 €, pokój dwuosobowy: 50 €.
* {{Znacznik|'''Porto Spot Hostel'''|41.1536 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel]''', Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (''5 minut spacerem od stacji metra Bolhão''). Wygodny, czysty hostel z Wi-Fi, salą z DVD i konsolą PlayStation, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią oraz barem na parterze. Jasne wnętrza i dobre prysznice. Obiekt może śmiało konkurować z lizbońskim Traveller's House. Miejsce w pokoju wieloosobowym ze wspólną łazienką: 14–18 €, pokoje prywatne: ok. 20 €.
* {{Znacznik|'''Oporto Sky Hostel'''|41.1559 |-8.6134 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Oporto Sky Hostel''', Rua da Lapa 33 (''minuta spacerem od stacji metra Lapa''), ☏ +351 222 017 069, info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z niezwykle gościnną i pomocną menedżerką, Luzią. Pokoje wieloosobowe i prywatne. Bezpłatny dostęp do komputerów i Wi-Fi. Obiekt położony kilka minut od centrum miasta, tuż przy ulicy Boavista prowadzącej na wybrzeże. Obsługa mówi biegle po angielsku i hiszpańsku. Ceny od 14 € za osobę (śniadanie wliczone w cenę).
* {{Znacznik|'''Pousada de Juventude do Porto'''|41.1481 |-8.6591 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Pousada de Juventude do Porto''' (HI Porto), Rua de Paulo da Gama 551. Obiekt położony poza centrum miasta, z przystankami autobusowymi tuż obok; czynny całą dobę, oferuje wspaniały widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Hospedaria 31 de Janeiro'''|41.1462 |-8.6077 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hospedaria 31 de Janeiro''', Rua 31 Janeiro 193. Niezwykle tanio (15 € za pokój dwuosobowy), ale brudno i w podejrzanej okolicy. 
* {{Znacznik|'''Hotel Ibis Porto São João'''|41.1805 |-8.6042 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1274/index.en.shtml Hotel Ibis Porto São João]''', Rua Dr. Plácido Costa (''wewnątrz centrum handlowego Galeria Comercial do Campus São João''), ☏ +351 22 551 31 00. Tuż przy stacji IPO, nad centrum handlowym. Darmowe Wi-Fi, dobre śniadanie (choć codziennie takie samo). 
* {{Znacznik|'''Residencia Pedra Antiga'''|41.1535 |-8.6046 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, ☏ +351 222407467. Tanio, czysto i przyjaźnie. Prywatna łazienka w pokoju. Darmowe Wi-Fi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale porozumieć się można po francusku, hiszpańsku i portugalsku. Ceny od 13,75 € za osobę. 
* {{Znacznik|'''Hotel Miradouro'''|41.1557 |-8.6023 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelmiradouro.com/ Hotel Miradouro]''', Rua de Alegria, 598, ☏ +351 22 537 0717. Wyjątkowy i ciekawy obiekt. Wystrój w stylu lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę rzeki Duero oraz słynna restauracja panoramiczna na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając rozległą panoramę regionu Porto. Bezpłatny parking. Prywatna łazienka w pokoju. Personel recepcji jest bardzo przyjazny, profesjonalny i mówi po angielsku. Okolica jest nieco zaniedbana, ale zdecydowanie nie tak zła, jak wiele innych części miasta. Ceny od 26 €. 
* {{Znacznik|'''Porto Lounge Hostel'''|41.1496 |-8.6122 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, 317 (''obok Av. dos Aliados, w centrum miasta''), ☏ +351 222085196, info@portoloungehostel.com. Bezpłatne Wi-Fi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i część wspólna. 14–20 € za pokój z prywatną łazienką, 40–50 € za pokoje dwuosobowe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Porto Royal Bridges Hotel'''|41.1466 |-8.6099 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Porto Royal Bridges Hotel]''', Rua de Sá da Bandeira, 53, ☏ +351 222 436 221. 
* {{Znacznik|'''Hotel Belver Beta Porto'''|41.1781 |-8.6143 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* {{Znacznik|'''Hotel Mercure Porto Centro'''|41.145367 |-8.607568 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1975/index.en.shtml Hotel Mercure Porto Centro]''', Praça da Batalha 116 (''stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m''), ☏ +351 22 204 33 00, h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny 4-gwiazdkowy hotel z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). W pokojach znajdują się czajniki, a w cenie niezawodny, bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* {{Znacznik|'''Vila Galé Porto'''|41.1508 |-8.5991 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.vilagale.com/pt/hoteis/porto-e-norte/vila-gale-porto Vila Galé Porto]''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☏ +351 225 191 800, porto@vilagale.pt. W centrum „Niezwyciężonego miasta” Portugalii; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja internetowa.
* {{Znacznik|'''Hotel Malaposta'''|41.15 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Malaposta''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, ☏ +351 222 006 278, reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju, położony w historycznej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja internetowa.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Pestana Porto'''|41.1405 |-8.6132 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[http://www.pestana.com/en/pestana-porto-hotel/ Pestana Porto], Praça da Ribeira, nr 1, ☏ +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, reservas.portugal@pestana.com. 
* {{Znacznik|'''inPatio Guest House'''|41.1419 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr 22, ☏ +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, info@inpatio.pt.
* {{Znacznik|'''HF Ipanema Park Hotel'''|41.1544 |-8.6498 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hfhotels.com/hoteis/hf-ipanema-park-pt/ HF Ipanema Park Hotel]''', Rua de Serralves 124, ☏ +351 22 532 2121. 
* {{Znacznik|'''Sheraton Porto Hotel &amp; Spa'''|41.1612 |-8.6402 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/oposi-sheraton-porto-hotel-and-spa/overview/ Sheraton Porto Hotel &amp; Spa]''', R. do Ten. Valadim 146, ☏ +351 22 040 4000. 
* {{Znacznik|'''Porto Palácio Hotel by The Editory'''|41.1593 |-8.6388 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.editoryhotels.com/porto-palacio/ Porto Palácio Hotel by The Editory]''', Av. da Boavista 1269, numer bezpłatny: +351 226 086 646, reservas.portopalacio@editoryhotels.pt. 
* {{Znacznik|'''Hotel Infante Sagres'''|41.1479 |-8.6129 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.infantesagres.com/?r=0 Hotel Infante Sagres]''', Praça D. Filipa de Lencastre 62, ☏ +351 223 398 500, reservas@infantesagres.com. 
* {{Znacznik|'''Tiara Park Atlantic Porto'''|41.1602 |-8.6410 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (''1,6 km samochodem od stacji Franco''), ☏ +351 226 072 500, rezerwacje.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. 232 pokoje gościnne o bogato zdobionych wnętrzach.

== Kontakt ==
Region miasta Porto jest idealnym miejscem do założenia bazy i odkrywania pobliskich obszarów, takich jak Vila do Conde, Viana do Castelo, Costa da Prata, Braga, Guimarães, dolina rzeki Douro i Trás-os-Montes. Koleje i autobusy oferują niedrogi transport, w przeciwnym razie wynajem samochodów może być lepszą propozycją, jeśli ktoś chce mieć swobodę poruszania się, ale jeśli ma ograniczony budżet, staraj się unikać dróg płatnych, gdy tylko jest to możliwe, ale zarejestruj się jako użytkownik Via Verde. Łatwo to zrobić w każdym Loja do Cidadão (wystarczy zapytać lokalną lokalizację najbliższego), kosztuje około 15 € i dostajesz kilka darmowych opłat o wartości prawie początkowej, a kolejne płatności za korzystanie z bankomatów 24 / 7, oszczędzając w ten sposób mnóstwo czasu na szukanie urzędu pocztowego, który będzie płacił za czas zaległych opłat. Opóźnienia w płatnościach powodują kary.

W pociągach Alfa Pendular (AP), WiFi 3G jest dostępne zarówno w większości pociągów Intercidades (IC). CP (koleje portugalskie) jest w trakcie instalowania WiFi we wszystkich pociągach krajowych, w tym w pociągach miejskich Urbanos.

Niektóre autobusy dalekobieżne zaczęły również oferować 3G. Proszę sprawdzić przy rezerwacji biletu. Wiele miejsc publicznych w dzisiejszych czasach, takich jak kawiarnia, restauracja lub hotel, oferuje również WiFi, ale należy sprawdzić, podczas gdy inne placówki reklamują dostępność bezpłatnego WiFi.

Port lotniczy w Porto oferował kiedyś bezpłatne WiFi. Kioski operatora telefonii komórkowej znajdują się w holu na parterze lotniska.

== Bezpieczeństwo ==
Pamiętaj, że mogą być kieszonkowcy w mocno zatłoczonych miejscach oraz w publicznych autobusach i pociągach; jednak kradzież kieszonkowa nie jest powszechna w Porto. Podróż autobusem lub metrem jest na ogół bezpieczna i jest jednym z najlepszych sposobów przemieszczania się z miejsca na miejsce.

Porto jest na ogół bezpiecznym miejscem, jeśli podejmiesz normalne środki ostrożności, takie jak chodzenie po dobrze oświetlonych ulicach nocą. Jedna część Porto, w pobliżu Biura Informacji Turystycznej między katedrą a schodami do małego kościoła, często przebywają tam osoby nietrzeźwe, którzy mogą być kłopotliwi. Nie ma powodu do niepokoju, ponieważ wiele z nich jest nieszkodliwych, ale najlepiej jest zachować ostrożność, tak jak w innych miejscach.

Jeśli jedziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i centrum informacji turystycznej, po zakończeniu wróć do dworca autobusowego i stamtąd przejdź do innych miejsc. Unikaj skrótu z centrum informacji turystycznej na dole, ponieważ w pobliżu było wiele incydentów.

Zadzwoń pod 112, jeśli masz sytuację awaryjną.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' - leży nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.
* Latem spróbuj jednej z wielu wysokiej jakości plaż w pobliżu Porto, w południowej części Gai. Gaia ma wiele plaż z niebieskimi flagami (Miramar, Aguda, Granja), poświadczających jakość plaży.
* Aby zaspokoić swoją imprezowy charakter, odwiedź niektóre z pobliskich miast Matosinhos, Vila do Conde, Maia, Penafiel, Amarante, Povoa de Varzim (plaża i kasyno).
* Na południu, w zasięgu ręki, znajduje się Costa da Prata (''Srebrne Wybrzeże''), począwszy od kurortu [[Espinho]] z plażami i kasynem, aż po [[Aveiro]] i Mira.
* '''[[Minho|Region Minho]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego regionu. [[Guimarães]], [[Viana do Castelo]], [[Braga]], Caminha, [[Valença]], Ponte de Lima i Arcos de Valdevez, na przykład, mają coś do zaoferowania, a region jest bardzo piękny. Skosztuj „Vinho Verde”, tłumaczonego swobodnie jako „Zielone wino” - jest to przede wszystkim wino o niskiej zawartości alkoholu, młode i świeże, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego parku. Dzika przyroda i natura w tym parku są naprawdę warte odwiedzenia, a krajobraz jest wspaniały.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>afyvgn50j544u9nkog5q1jau7yd09ye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158978</id>
      <parentid>158977</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T09:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ekskluzywnie */</comment>
      <origin>158978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94946" sha1="0cusjdfdzizs04qmgw961a4nc8c628f" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

{{Znacznik|'''Uniwersytet w Porto'''|41.146667|-8.615556|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Uniwersytet w Porto''' jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Mile widziana jest znajomość podstaw [[Rozmówki portugalskie|języka portugalskiego]]. W większych hotelach i ośrodkach wypoczynkowych można porozumieć się po [[Rozmówki angielskie|angielsku]], [[Rozmówki francuskie|francusku]], [[Rozmówki galicyjskie|galicyjsku]], [[Rozmówki katalońskie|katalońsku]], [[Rozmówki włoskie|włosku]] lub [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] (języki te są tam często rozumiane). W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy po rzece czy zwiedzanie piwnic z winem porto, język danej wycieczki jest zazwyczaj ustalany według kolejności zgłoszeń; aby mieć pewność, że zwiedzanie odbędzie się w wybranym języku, warto pojawić się wcześniej i zgłosić taką prośbę.

* {{Znacznik|'''Fast Forward Language Institute'''|41.14810814049918|-8.606678905184156|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute]''' (''w centrum miasta''). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym trzygodzinne zajęcia „Portuguese for survival” (podstawy języka przydatne w codziennych sytuacjach), skierowane do zagranicznych turystów odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są zatłoczone w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście '''wino porto'''. To odpowiednie miejsce do tego, w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Duero.

Region ''Norte'' znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, przy jednoczesnym dostosowywaniu się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele z najlepszych portugalskich firm odzieżowych, obuwniczych, dóbr luksusowych i akcesoriów ma swoje siedziby w mieście Porto i jego okolicach. Dlatego w Porto i okolicach znajdziesz wiele sklepów flagowych i outletów fabrycznych. ''Portuense'' znają się na rzemiośle i cenią jakość niezależnie od tego, czym jest odzież, obuwie i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i obejmują zarówno rozpoznawalne na całym świecie, jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, jak i te ściśle lokalne, zapewniające wyjątkowy wybór na każdą kieszeń. Pomimo atrakcyjnych walorów estetycznych wiele tańszych produktów może nie być produkowanych w Portugalii.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* {{Znacznik|'''Centro Comercial Bombarda (CCB)'''|41.1496 |-8.6203 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.ccbombarda.pt/ Centro Comercial Bombarda (CCB)]''', Rua de Miguel Bombarda 285, info@ccbombarda.pt. Pon.–pt. 11:00–19:00, sob. 11:00–20:00, niedz. nieczynne. To nie jest typowe centrum handlowe. Obiekt jest znacznie mniejszy i mieści sklepy oferujące artykuły związane ze sztuką oraz modą. Warto tu poszukać portugalskiego wzornictwa, kosmetyków ekologicznych czy współczesnej biżuterii, a następnie udać się do galerii znajdujących się przy tej samej ulicy. 
* {{Znacznik|'''Aguas Furtadas'''|41.1462 |-8.6122 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.aguasfurtadas.com/ Aguas Furtadas]''', Rua do Almada 13, ☏ +351 223 216 002, info@aguasfurtadas.com. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego wzornictwa? To idealne miejsce. Od minimalistycznego koguta z Barcelos po kolorową ceramikę – wielu z tych wyrobów nie znajdziesz nigdzie indziej.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po '''Mercado do Bolhão''' – miejscu, gdzie znajdziesz targ spożywczy i sklepy z rękodziełem – oraz po pobliskiej ulicy {{Znacznik|'''Rua Santa Catarina'''|41.1490511|-8.6060568|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Santa Catarina''' (którą gorąco polecamy, choćby tylko na przechadzkę). Ulica Cedofeita to kolejna tętniąca życiem arteria handlowa; podobnie jest w przypadku ulicy Boavista.

=== Centra handlowe ===
Jeśli chodzi o zakupy, w Porto i na przedmieściach znajduje się wiele centrów handlowych, w tym {{Znacznik|'''Norte Shopping'''|41.1800354|-8.6544171|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Norte Shopping''', {{Znacznik|'''Arrábida Shopping'''|41.1406207|-8.6366321|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Arrábida Shopping''', {{Znacznik|'''Parque Nascente'''|41.1747464|-8.5656621|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Parque Nascente''', {{Znacznik|'''Gaia Shopping'''|41.1186755|-8.6209798|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Gaia Shopping''' i {{Znacznik|'''Mar Shopping'''|41.2088862|-8.6870432|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Mar Shopping''' (największe zakupy grupowe IKEA w Europie). Oprócz tego masz także mniej zaludnione sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* {{Znacznik|'''ViaCatarina Shopping'''|41.1491 |-8.6052 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.viacatarina.pt/ ViaCatarina Shopping]''', Rua de Santa Catarina 312–350, ☏ +351 22 207 56 09, info@adm.viacatarina.pt. pon.–pt. 10:00–20:00, sob. niedziela i święta 09:00–17:00. Średniej wielkości centrum handlowe mieszczące się w budynku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystując różnicę wzniesień między nimi w celu uzyskania spektakularnych rezultatów. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci handlowych i food court wypełniony lokalnymi fast-foodami. 
* {{Znacznik|'''Shopping Cidade do Porto'''|41.1550 |-8.6292 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://shoppingcidadedoporto.com/ Shopping Cidade do Porto]''', Rua Gonçalo Sampaio 350, ☏ +351 226 006 585, bemvindo@shoppingcidadedoporto.com. pon.–pt. 06:30–22:30, sob. niedziela i święta 08:00–22:30. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnym pozorem i przestronnym atrium, ale ograniczonym wyborem sklepów w porównaniu do większych.

== Gastronomia ==
[[Plik:Francesinha01 (407798020).jpg|thumb|Francesinha]]
W Porto znajdują się jedne z najlepszych restauracji w [[Portugalia|Portugalii]].

Mówi się, że jeśli lubisz dobrze zjeść, powinieneś udać się do Porto – to miejsce, w którym serwuje się doskonałe jedzenie, zarówno pod względem jakości, jak i wielkości porcji (nawet mieszkańcy [[Lizbona|Lizbony]] przyznają, że to w Porto jada się najlepiej).

Najlepsze restauracje w mieście mieszczą się głównie w dzielnicy '''[[Matosinhos]]''', w pobliżu plaży i '''Porto de Leixões'''. Warto jednak uważać na ceny: wiele przeciętnych lokali narzuca wysokie stawki tylko ze względu na wystrój, bywanie tam modnego towarzystwa lub jedno i drugie. Żądają wygórowanych kwot za jedzenie, które nie wyróżnia się jakością ani sposobem podania na tle innych miejsc, a porcje bywają skromne – dlatego warto najpierw rozejrzeć się i ocenić sytuację. Dojazd tam niebieską linią metra (linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]]) zajmuje około 30 minut. W '''Ribeirinha''', z widokiem na rzekę Duero i [[Vila Nova de Gaia]], działa wiele świetnie prowadzonych, niedrogich i kameralnych restauracji rodzinnych. Panuje w nich wspaniała atmosfera, obsługa jest przyjazna, a jedzenie i trunki – wyśmienite. Czasami, z powodu ograniczonej przestrzeni, trzeba dzielić stolik z nieznajomymi – bywają to miejscowi lub turyści – co nadaje całemu doświadczeniu kosmopolityczny i ciekawy charakter. Również na starym mieście bez trudu znajdziesz niedrogie lub przystępne cenowo lokale, odwiedzane głównie przez mieszkańców, serwujące zarówno lunche, jak i kolacje; chętnie goszczą one obcokrajowców, a personel często jest dumny z możliwości ich przyjęcia. Aby w takich miejscach w pełni cieszyć się sytym i dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej zdać się na sugestie kelnera i wybrać zestaw ''Pratos do dia'' (danie dnia). Zazwyczaj obejmuje on trzy dania: do wyboru dwie lub trzy zupy, danie główne (z pieczywem), wino domowe, deser oraz ''bica'' (espresso) na koniec – a wszystko to w cenie 7–10 euro za osobę. Jeśli wciąż czujesz głód, dobrym sposobem jest pochwalenie zupy i uprzejme zapytanie o dokładkę. Właśnie dlatego miejscowi często zostawiają zupę na koniec posiłku. Jeśli posiłek naprawdę Ci smakował, okaż uznanie szefowi kuchni i obsłudze – dla pracowników to zawsze powód do dumy, że mogli dobrze obsłużyć gościa.

Nastaw się na solidne porcje; jeśli masz okazję, spróbuj ''Tripas à moda do Porto'', czyli dania z flaków. Mieszkańcy Porto zyskały nawet przydomek ''tripeiros'' (zjadacze flaków) właśnie dzięki tej potrawie. W tradycyjnych lokalach oferujących zestawy obiadowe zupę często podaje się na końcu, choć obecnie większość kelnerów pyta o kolejność dań; nie zdziw się jednak, widząc kogoś, kto zaczyna od deseru, a kończy na przystawkach (''couvert'') – takie sytuacje się zdarzają. Koniecznie spróbuj też ''bacalhau'' (solonego dorsza) – w dowolnej postaci; istnieje bowiem setki przepisów na tę rybę!

Nie zapomnij o tradycyjnej kanapce na ciepło zwanej '''''Francesinha''''', co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „małą Francuzkę”. Porto to właściwie jedyne miejsce na świecie, gdzie można ją dostać (choć w innych miastach północnej Portugalii bywają dostępne jej wersje niższej jakości). W gruncie rzeczy to tost z kilkoma warstwami mięsa w środku (wołowina, wieprzowina, szynka...), pokryty serem i pikantnym sosem; opcjonalnie całość może być zwieńczona frytkami. Co najważniejsze, do tego dania pije się piwo, a nie wino.

W lipcu w [[Matosinhos]] – do którego łatwo dojechać autobusem lub metrem – odbywa się festiwal rybny. Świeżo złowione ryby są grillowane tego samego dnia na stanowiskach ustawionych wprost na ulicy, zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (wyłącznie w całości), a kucharze przygotowują ją na miejscu; to nie jest wytworna restauracja, ale w towarzystwie miejscowych jesz tam najlepszą rybę w życiu! Spróbuj dorady (''dourada'') – jest wyśmienita.

W Porto znajdziesz mnóstwo piekarni (''Pão Quente'') i cukierni (''Pastelarias''). Oprócz sprzedaży pysznych (i niedrogich) wypieków, lokale te często oferują kącik kawiarniany, gdzie serwuje się różne rodzaje kawy (np. ''Pingo'', ''Meia de Leite'') oraz kanapki (jak ''Tosta Mista'', czyli tost z szynką i serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni położonych nad rzeką, lokale te nie oferują malowniczego widoku na Porto (taka lokalizacja jest kosztowna, a ostatecznie to klient musiałby za to zapłacić). Zamiast tego przyciągają turystów dobrym jedzeniem w bardzo niskich cenach.

Większość mieszkańców pije czarną kawę (espresso), jednak w niemal wszystkich kawiarniach dostępne są również typowe napoje na bazie espresso.

W Porto znajduje się co najmniej jedna restauracja w pełni wegetariańska – Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) – a także inne lokale oferujące dania wegetariańskie obok potraw mięsnych, na przykład Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą być zmuszeni do zamawiania dań przygotowywanych specjalnie dla nich, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Oszczędnie ===
==== Centrum miasta ====
W okolicy znajduje się kilka niedrogich restauracji.
* {{Znacznik|'''Café Piolho / Âncora d' Ouro'''|41.1469 |-8.6166 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Café Piolho / Âncora d' Ouro''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (''między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões''). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i od XIX wieku była miejscem spotkań studentów. Ściany zdobią tablice podarowane przez absolwentów kierunków medycznych od początku XX wieku. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (z punktu widzenia reżimu) i w związku z tym było regularnie obserwowane przez tajną policję. Pewnego razu dokonano nalotu na nią GNR (Guarda Nacional Republicana), która ma w pobliżu placówkę, i wtargnęli swoimi końmi do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecny bałagan w tym miejscu wynika z tej czy nowszej działalności. Obsługa jest gburowata, miejsce wcale nie jest wyszukane, ale zazwyczaj jest wypełnione po brzegi studentami. Jest też całkiem tani. 
* {{Znacznik|'''Taberna Folias de Baco'''|41.1452211 |-8.6137131 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://tabernafoliasdebaco.com/ Taberna Folias de Baco]''', Rua dos Caldeireiros 136. Mała przytulna portugalska restauracja z miłą atmosferą. Możesz popijać niesamowite wino, jedząc pyszne, autentyczne jedzenie. Menedżer jest bardzo przyjazny i pomocny. 
* {{Znacznik|'''Laurear'''|41.1473333 |-8.6125721 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Laurear''', Rua da Fábrica 18. Autentyczne, wspaniałe portugalskie jedzenie. Małe i przytulne miejsce z bardzo miłą obsługą. Jest raczej mały, trzeba mieć szczęście, żeby wieczorem dostać stolik. 
* {{Znacznik|'''Trinkas Petisqueira Lounge'''|41.1472719 |-8.6151809 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063547784193# Trinkas Petisqueira Lounge]''', Praça de Gomes Teixeira 26. Bardzo dobra kuchnia, prosta, domowa i staranna. Urocza mała restauracja, idealna do siedzenia na poboczu drogi i oglądania świata.
* {{Znacznik|'''Taxca'''|41.1489927 |-8.6129460 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/taxca/ Taxca]''', Rua da Picaria 26. Typowa portugalska tawerna, z doskonałej jakości produktami gastronomicznymi, atmosfera jest fantastyczna, typowa dla tawerny, bez obsługi stołowej, wiszące szynki od razu zaostrzają apetyt. Jedno z najlepszych miejsc na przekąskę dań kuchni portugalskiej. Najlepsze bifany w Porto, owsianka sarrabulho, dobrze przyozdobiona mięsem. Przestrzeń jest bardzo spokojna, a personel bardzo przyjazny. 
* {{Znacznik|'''Churrasqueira Brasil'''|41.1449979 |-8.6152711 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Churrasqueira Brasil''', Campo dos Mártires da Pátria 136. Nie daj się zwieść wyglądowi zewnętrznemu. To miejsce to ukryty klejnot. Świetne domowe jedzenie i uwaga. Bardzo fajne miejsce na zjedzenie dania dnia.

==== Bolhão ====
* {{Znacznik|'''Casa Das Tortas'''|41.1467248 |-8.6052189 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Casa Das Tortas''', R. de Passos Manuel 181. Świetna, autentyczna kuchnia portugalska i domowe wypieki. Bardzo dobre miejsce na spróbowanie typowych potraw. Najlepsza francesinha w Porto. 
* {{Znacznik|'''Taberna do Doutor'''|41.1509425 |-8.6060587 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taberna do Doutor''', R. da Firmeza 489. Fantastyczna francesinha i znakomite sardynki. Przyjazna i troskliwa obsługa. 
* {{Znacznik|'''A Loja dos Pastéis de Chaves'''|41.1510078 |-8.6058150 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''A Loja dos Pastéis de Chaves''', R. da Firmeza 476. Uroczy lokal tuż przy głównej ulicy handlowej. Prawdziwe jedzenie, odpowiednie również dla wegetarian. Przyjemna, luźna atmosfera. Bardzo bogate menu z szerokim wyborem dań. 
* {{Znacznik|'''Estrela do Oriente'''|41.1492386 |-8.6034339 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Estrela do Oriente''', Rua de Fernandes Tomás 405. Znakomite, domowe jedzenie wysokiej jakości i rodzinna atmosfera. Dobry grillowany łosoś i pyszne sardynki. 
* {{Znacznik|'''Murça No Porto'''|41.1472138 |-8.6038697 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/people/Mur%C3%A7a-no-Porto/100054587642619/ Murça No Porto]''', Rua da Alegria 44. Mała, tradycyjna restauracja w stylu Porto – jedno z niewielu miejsc, które zachowało swój autentyczny charakter. Można tu poczuć się jak przy domowym stole. Często bywają tu miejscowi.
* {{Znacznik|'''Mr.Pizza'''|41.1467109 |-8.6032404 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.mrpizza.pt/ Mr.Pizza]''', R. de Santo Ildefonso N.233. Pizzeria typu street food na szybki posiłek. Duże pizze na cienkim cieście. Miła obsługa.

=== Umiarkowanie ===
Przy ulicy Rua da Reboleira znajduje się kilka kameralnych restauracji oferujących świetne jedzenie i obsługę oraz wspaniałe widoki na rzekę. To miejsca położone z dala od tłumów turystów oblegających Cais da Estiva.

* {{Znacznik|'''Casa Da Foz'''|41.1500 |-8.6742 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.casadafoz.pt/ Casa Da Foz]''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Znakomita włoska restauracja. Szeroki wybór dań. Lokal jest bardzo mały, dlatego warto wcześniej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* {{Znacznik|'''Varanda Da Barra'''|41.1483 |-8.6581 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja serwująca tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej oraz międzynarodowej. Ładny widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Maus Hábitos'''|41.14667 |-8.605811 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Hábitos]''', Rua de Passos Manuel 178 (''4. piętro starego parkingu wielopoziomowego naprzeciwko Porto Coliseum''). Pon.–pt. 12:00–15:00. W ciągu dnia restauracja wegetariańska, wieczorami – centrum kultury młodzieżowej. Menu zmienia się co tydzień; cena zestawu to 9 € (7,50 € bez deseru). 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/restaurantegaleriadeparis Galeria de Paris Restaurante Bar]''', 56 Rua Galeria de Paris.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''O Comercial'''|41.1408 |-8.615 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://ocomercial.com/ O Comercial]''', Palácio da Bolsa, Rua Ferreira Borges (''São Bento [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 918 838 649, info@ocomercial.com. pon. 19:30–22:30, wt.–sob. 12:30–14:30 i 19:30–22:30, niedz. nieczynne. Elegancka atmosfera w Palácio da Bolsa (Pałacu Giełdy). Duże okna wychodzą na rzekę Douro. Podają dania kuchni portugalskiej z nowoczesnymi technikami i składnikami. 19–70 euro. 
* {{Znacznik|'''Euskalduna Studio'''|41.1474 |-8.6009 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.euskaldunastudio.pt/ Euskalduna Studio]''', Rua de Santo Ildefonso 404 ('''Campo 24 de Agosto [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]]''), ☏ +351 935 335 301, reservas@euskaldunastudio.pt. pon.–sob. 19:00–23:00, nieczynne niedz. Obsługa jest zgodna ze stylem stołu szefa kuchni/menu degustacyjnego i obejmuje „10 chwil i kilka niespodzianek”. 105–170 euro. 
* {{Znacznik|'''MUU Steakhouse'''|41.1476 |-8.6122 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.muusteakhouse.com/ MUU Steakhouse]''', Rua do Almada 149A (''Aliados [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 914 784 032, info@muusteakhouse.com. 19:00–23:30. Ta steakhouse oferuje również dania rybne i dania wegańskie. 50–100 euro. 
* {{Znacznik|'''Pedro Lemos'''|41.1477 |-8.6283 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pedro Lemos''', Rua do Padre Luis Cabral 974, Foz do Douro, ☏ +351 22 011 5986, info@pedrolemos.net. Pon.–pt. 19:00–23:00, sob. 12:30–15:00 i 19:00–23:00. Restauracja wyróżniona gwiazdką Michelin, mieszcząca się w starym kamiennym budynku z pięknym tarasem na dachu. Kuchnia nowoczesna serwowana w formie menu degustacyjnego. 50–135 R$. 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.antiqvvm.pt/pt/ Antiqvvm]''', Rua de Entre-Quintas 220, ☏ +351 22 600 0445, antiqvvm@gmail.com. Wt.–sob. 12:30–23:00; nieczynne w niedziele i poniedziałki. Restauracja z gwiazdką Michelin, położona w samym sercu miejskiego parku, z widokiem na rzekę. Menu degustacyjne lub dania à la carte. 45–170 R$.

== Życie nocne ==
[[Plik:Port_wine.jpg|thumb|240px|Kieliszek porto]]
Porto to oczywiście ojczyzna '''wina porto'''; w okolicach miasta znajduje się wiele winiarni, w których jest ono wytwarzane. Ściśle rzecz biorąc, mianem porto można określać jedynie wino wyprodukowane z winogron uprawianych w dolinie rzeki Douro, które zostało wytworzone i zabutelkowane w Porto. Porto występuje w wielu odmianach, przy czym najdroższą z nich jest ''vintage port''.

Główne skupiska barów rozciągają się od placu Praça de Ceuta na północy, przez okolice dworca, aż po dzielnicę Ribeira położoną bardziej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Solar Vinho do Porto'''|41.1479 |-8.6280 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Solar Vinho do Porto''', ☏ +351 226094749, solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa oferująca degustację porto i wspaniały widok na rzekę Douro. Lokal czynny od poniedziałku do soboty w godzinach 14:00–00:00. To idealne miejsce, by usiąść w wygodnym fotelu lub w ogrodzie i delektować się kilkoma kieliszkami wybornego porto. Do trunku można również zamówić sery.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne tutaj zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 01:00-02:00, a kończą w godzinach 06:00-07:30. Masz fajny wybór do wyboru. Większość klubów zlokalizowana jest w regionie przemysłowym oraz w ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* {{Znacznik|'''Industria'''|41.1592 |-8.6834 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/IndustriaClub/ Industria]''', Avenida do Brasil 843, Foz. „Lokalni bohaterowie i międzynarodowe supergwiazdy” – działa od 1987 roku. Jest czynna do około 06:00. 
* {{Znacznik|'''Discoteca Via Rápida'''|41.1738 |-8.6493 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/discotecaviarapida Discoteca Via Rápida]''', R. Manuel Pinto de Azevedo 567, ☏ +351 910 088 920, viarapida.geral@gmail.com. czw.–sob. 23:50–06:00. Popularna dyskoteka w dzielnicy przemysłowej. Klub nocny jest otwarty w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Klub gra najnowsze hity taneczne, a publiczność liczy 20 osób. 
* {{Znacznik|'''Passos Manuel'''|41.1468 |-8.6056 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/passosmanuelporto/ Passos Manuel]''', R. de Passos Manuel 137, ☏ +351 22 205 8351, geral.passosmanuel@gmail.com. Klub taneczny/bar chętnie odwiedzany przez artystów, z różnorodną, ​​ale gustowną selekcją muzyki i ciepłym wystrojem. 
* {{Znacznik|'''Plano B'''|41.1465 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/planobclub Plano B]''', R. de Cândido dos Reis 30. W pobliżu Torre dos Clérigos znajduje się popularna galeria sztuki i bar zlokalizowane w historycznym centrum Porto. 
* {{Znacznik|'''Clube Mau Mau'''|41.1466 |-8.6306 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Clube Mau Mau''', Rua do Outeiro 4, ☏ +351 22 457 8912. W regionie Foz jest to popularny klub nocny oferujący różne style muzyczne, od house przez pop po R&amp;B. 

W Porto jest kilka klubów i barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* {{Znacznik|'''Ryan's Irish Pub'''|41.1414 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/ryansirishpubporto/ Ryan's Irish Pub]''', Rua do Infante D. Henrique 18, ☏ +351 963 041 615, ryansirishporto@gmail.com. Lokal w dzielnicy Ribeira; panuje tu przyjemna, kameralna atmosfera, a obsługa jest przyjazna. To zawsze dobre miejsce na rozpoczęcie wieczoru. 
* {{Znacznik|'''Prioridade Bar'''|41.1409 |-8.6113 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Prioridade Bar''', R. da Lada 76–78. To jeden z najtańszych barów w dzielnicy Ribeira. Jest to prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całej tej okolicy (a może i w całym mieście), gdzie można dostać duże piwo za zaledwie kilka euro. Serwują tu również mocne alkohole i koktajle w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wyjście na miasto, warto wpaść tu na kilka drinków przed udaniem się do klubu; ceny w klubach bywają bowiem astronomicznie wysokie i może się okazać, że zabraknie ci pieniędzy na taksówkę do domu, hotelu czy hostelu. Lokal jest dość trudny do znalezienia, ponieważ ukryto go w nieco ustronnym (choć przyjemnym) miejscu, w pobliżu mostu Ludwika I (Ponte de Dom Luís I). Warto zapytać miejscowych – na pewno będą wiedzieli, gdzie to jest.
* '''Dzielnica Ribeira'''. Okolica ta pełna jest barów i pubów, w których można miło spędzić czas, podziwiając wspaniałe widoki, zanim ruszy się do większych klubów w innych częściach miasta. Większość barów znajduje się stosunkowo blisko siebie, a do niektórych wstęp jest bezpłatny. Lokale te są zazwyczaj czynne do godziny 3:00 lub 4:00 nad ranem; po tym czasie okolica pustoszeje. Po wyjściu z baru warto udać się prosto do domu lub do klubu, ponieważ w opustoszałej dzielnicy można poczuć się nieco niepewnie.

=== Kluby jazzowe ===
Kluby jazzowe otwierają się zwykle o 22:00 i działają do 05:00. Należą do nich {{Znacznik|'''Hot Five Uptown'''|41.1423566|-8.6078912|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.hotfive.pt/uptown/ Hot Five Uptown]''' i {{Znacznik|'''Maus Habitos (Bad Habits)'''|41.1466701|-8.605811|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/ Maus Habitos (Bad Habits)]''', który za dnia jest przestrzenią coworkingową, a nocą klubem.

== Noclegi ==
W całym mieście znajdują się domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych z bardzo przystępnymi cenami. W mieście jest tylko jedno pole namiotowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych do wynajęcia, więc znalezienie ich będzie trudne.

=== Tanio ===
* {{Znacznik|'''Alma Porto Hostel'''|41.1504 |-8.5951 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063499902510# Alma Porto Hostel]''', Rua do Bonfim, 305B (''dojazd metrem: wysiądź na stacji Campo 24 de Agosto i skieruj się na Rua do Bonfim; idź ulicą Rua do Bonfim, aż dotrzesz pod numer 305B. Dojazd pociągiem: wysiądź na stacji Campanhã, idź ulicą Rua Pinto Bessa aż do kościoła; skręć w lewo w Rua do Bonfim i szukaj numeru 305B''), ☏ +351 914 049 326, +351 914 306 011, almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Kameralny, spokojny hostel o stonowanej kolorystyce, z miejscami do wypoczynku i luźną atmosferą; mieści się w XIX-wiecznym budynku, w którym można podziwiać ręcznie wykonane detale pod wysokimi sufitami, tradycyjne portugalskie płytki (azulejos) oraz piękne kamelie w ogrodzie. 
* {{Znacznik|'''The White Box House'''|41.1512 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, ☏ +351 911 008 585, house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom z Porto, zbudowany na początku XX wieku i całkowicie odnowiony tak, by połączyć współczesny komfort z urokiem dawnych lat, tworząc idealne warunki do udanego pobytu. 
* {{Znacznik|'''Wine Hostel'''|41.1467 |-8.6171 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.winehostel.pt/pt/ Wine Hostel]''', Campo dos Martires da Patria, 52, ☏ +351 222013167. Bardzo dogodna lokalizacja w centrum. Czyste pokoje z prywatnymi łazienkami (prysznicami). Bardzo blisko stacji kolejowej, choć obiekt może być trudny do znalezienia – warto sprawdzić mapę przed przyjazdem. 19 €. 
* {{Znacznik|'''Gallery Hostel Porto'''|41.1499 |-8.6196 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.gallery-hostel.com/pt Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda 222, info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, darmowe piesze zwiedzanie miasta oraz bezpłatna wycieczka po lokalnych miejscach rozrywki nocnej. Kolacje tematyczne, degustacje porto, wystawy w galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny personel. Miejsce w pokoju wieloosobowym z prywatną łazienką: 20–22 €, pokój dwuosobowy: 50 €.
* {{Znacznik|'''Porto Spot Hostel'''|41.1536 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel]''', Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (''5 minut spacerem od stacji metra Bolhão''). Wygodny, czysty hostel z Wi-Fi, salą z DVD i konsolą PlayStation, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią oraz barem na parterze. Jasne wnętrza i dobre prysznice. Obiekt może śmiało konkurować z lizbońskim Traveller's House. Miejsce w pokoju wieloosobowym ze wspólną łazienką: 14–18 €, pokoje prywatne: ok. 20 €.
* {{Znacznik|'''Oporto Sky Hostel'''|41.1559 |-8.6134 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Oporto Sky Hostel''', Rua da Lapa 33 (''minuta spacerem od stacji metra Lapa''), ☏ +351 222 017 069, info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z niezwykle gościnną i pomocną menedżerką, Luzią. Pokoje wieloosobowe i prywatne. Bezpłatny dostęp do komputerów i Wi-Fi. Obiekt położony kilka minut od centrum miasta, tuż przy ulicy Boavista prowadzącej na wybrzeże. Obsługa mówi biegle po angielsku i hiszpańsku. Ceny od 14 € za osobę (śniadanie wliczone w cenę).
* {{Znacznik|'''Pousada de Juventude do Porto'''|41.1481 |-8.6591 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Pousada de Juventude do Porto''' (HI Porto), Rua de Paulo da Gama 551. Obiekt położony poza centrum miasta, z przystankami autobusowymi tuż obok; czynny całą dobę, oferuje wspaniały widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Hospedaria 31 de Janeiro'''|41.1462 |-8.6077 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hospedaria 31 de Janeiro''', Rua 31 Janeiro 193. Niezwykle tanio (15 € za pokój dwuosobowy), ale brudno i w podejrzanej okolicy. 
* {{Znacznik|'''Hotel Ibis Porto São João'''|41.1805 |-8.6042 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1274/index.en.shtml Hotel Ibis Porto São João]''', Rua Dr. Plácido Costa (''wewnątrz centrum handlowego Galeria Comercial do Campus São João''), ☏ +351 22 551 31 00. Tuż przy stacji IPO, nad centrum handlowym. Darmowe Wi-Fi, dobre śniadanie (choć codziennie takie samo). 
* {{Znacznik|'''Residencia Pedra Antiga'''|41.1535 |-8.6046 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, ☏ +351 222407467. Tanio, czysto i przyjaźnie. Prywatna łazienka w pokoju. Darmowe Wi-Fi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale porozumieć się można po francusku, hiszpańsku i portugalsku. Ceny od 13,75 € za osobę. 
* {{Znacznik|'''Hotel Miradouro'''|41.1557 |-8.6023 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelmiradouro.com/ Hotel Miradouro]''', Rua de Alegria, 598, ☏ +351 22 537 0717. Wyjątkowy i ciekawy obiekt. Wystrój w stylu lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę rzeki Duero oraz słynna restauracja panoramiczna na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając rozległą panoramę regionu Porto. Bezpłatny parking. Prywatna łazienka w pokoju. Personel recepcji jest bardzo przyjazny, profesjonalny i mówi po angielsku. Okolica jest nieco zaniedbana, ale zdecydowanie nie tak zła, jak wiele innych części miasta. Ceny od 26 €. 
* {{Znacznik|'''Porto Lounge Hostel'''|41.1496 |-8.6122 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, 317 (''obok Av. dos Aliados, w centrum miasta''), ☏ +351 222085196, info@portoloungehostel.com. Bezpłatne Wi-Fi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i część wspólna. 14–20 € za pokój z prywatną łazienką, 40–50 € za pokoje dwuosobowe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Porto Royal Bridges Hotel'''|41.1466 |-8.6099 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Porto Royal Bridges Hotel]''', Rua de Sá da Bandeira, 53, ☏ +351 222 436 221. 
* {{Znacznik|'''Hotel Belver Beta Porto'''|41.1781 |-8.6143 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* {{Znacznik|'''Hotel Mercure Porto Centro'''|41.145367 |-8.607568 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1975/index.en.shtml Hotel Mercure Porto Centro]''', Praça da Batalha 116 (''stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m''), ☏ +351 22 204 33 00, h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny 4-gwiazdkowy hotel z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). W pokojach znajdują się czajniki, a w cenie niezawodny, bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* {{Znacznik|'''Vila Galé Porto'''|41.1508 |-8.5991 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.vilagale.com/pt/hoteis/porto-e-norte/vila-gale-porto Vila Galé Porto]''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☏ +351 225 191 800, porto@vilagale.pt. W centrum „Niezwyciężonego miasta” Portugalii; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja internetowa.
* {{Znacznik|'''Hotel Malaposta'''|41.15 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Malaposta''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, ☏ +351 222 006 278, reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju, położony w historycznej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja internetowa.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Pestana Porto'''|41.1405 |-8.6132 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[http://www.pestana.com/en/pestana-porto-hotel/ Pestana Porto]''', Praça da Ribeira, nr 1, ☏ +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, reservas.portugal@pestana.com. 
* {{Znacznik|'''inPatio Guest House'''|41.1419 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr 22, ☏ +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, info@inpatio.pt.
* {{Znacznik|'''HF Ipanema Park Hotel'''|41.1544 |-8.6498 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hfhotels.com/hoteis/hf-ipanema-park-pt/ HF Ipanema Park Hotel]''', Rua de Serralves 124, ☏ +351 22 532 2121. 
* {{Znacznik|'''Sheraton Porto Hotel &amp; Spa'''|41.1612 |-8.6402 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/oposi-sheraton-porto-hotel-and-spa/overview/ Sheraton Porto Hotel &amp; Spa]''', R. do Ten. Valadim 146, ☏ +351 22 040 4000. 
* {{Znacznik|'''Porto Palácio Hotel by The Editory'''|41.1593 |-8.6388 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.editoryhotels.com/porto-palacio/ Porto Palácio Hotel by The Editory]''', Av. da Boavista 1269, numer bezpłatny: +351 226 086 646, reservas.portopalacio@editoryhotels.pt. 
* {{Znacznik|'''Hotel Infante Sagres'''|41.1479 |-8.6129 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.infantesagres.com/?r=0 Hotel Infante Sagres]''', Praça D. Filipa de Lencastre 62, ☏ +351 223 398 500, reservas@infantesagres.com. 
* {{Znacznik|'''Tiara Park Atlantic Porto'''|41.1602 |-8.6410 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (''1,6 km samochodem od stacji Franco''), ☏ +351 226 072 500, rezerwacje.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. 232 pokoje gościnne o bogato zdobionych wnętrzach.

== Kontakt ==
Region miasta Porto jest idealnym miejscem do założenia bazy i odkrywania pobliskich obszarów, takich jak Vila do Conde, Viana do Castelo, Costa da Prata, Braga, Guimarães, dolina rzeki Douro i Trás-os-Montes. Koleje i autobusy oferują niedrogi transport, w przeciwnym razie wynajem samochodów może być lepszą propozycją, jeśli ktoś chce mieć swobodę poruszania się, ale jeśli ma ograniczony budżet, staraj się unikać dróg płatnych, gdy tylko jest to możliwe, ale zarejestruj się jako użytkownik Via Verde. Łatwo to zrobić w każdym Loja do Cidadão (wystarczy zapytać lokalną lokalizację najbliższego), kosztuje około 15 € i dostajesz kilka darmowych opłat o wartości prawie początkowej, a kolejne płatności za korzystanie z bankomatów 24 / 7, oszczędzając w ten sposób mnóstwo czasu na szukanie urzędu pocztowego, który będzie płacił za czas zaległych opłat. Opóźnienia w płatnościach powodują kary.

W pociągach Alfa Pendular (AP), WiFi 3G jest dostępne zarówno w większości pociągów Intercidades (IC). CP (koleje portugalskie) jest w trakcie instalowania WiFi we wszystkich pociągach krajowych, w tym w pociągach miejskich Urbanos.

Niektóre autobusy dalekobieżne zaczęły również oferować 3G. Proszę sprawdzić przy rezerwacji biletu. Wiele miejsc publicznych w dzisiejszych czasach, takich jak kawiarnia, restauracja lub hotel, oferuje również WiFi, ale należy sprawdzić, podczas gdy inne placówki reklamują dostępność bezpłatnego WiFi.

Port lotniczy w Porto oferował kiedyś bezpłatne WiFi. Kioski operatora telefonii komórkowej znajdują się w holu na parterze lotniska.

== Bezpieczeństwo ==
Pamiętaj, że mogą być kieszonkowcy w mocno zatłoczonych miejscach oraz w publicznych autobusach i pociągach; jednak kradzież kieszonkowa nie jest powszechna w Porto. Podróż autobusem lub metrem jest na ogół bezpieczna i jest jednym z najlepszych sposobów przemieszczania się z miejsca na miejsce.

Porto jest na ogół bezpiecznym miejscem, jeśli podejmiesz normalne środki ostrożności, takie jak chodzenie po dobrze oświetlonych ulicach nocą. Jedna część Porto, w pobliżu Biura Informacji Turystycznej między katedrą a schodami do małego kościoła, często przebywają tam osoby nietrzeźwe, którzy mogą być kłopotliwi. Nie ma powodu do niepokoju, ponieważ wiele z nich jest nieszkodliwych, ale najlepiej jest zachować ostrożność, tak jak w innych miejscach.

Jeśli jedziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i centrum informacji turystycznej, po zakończeniu wróć do dworca autobusowego i stamtąd przejdź do innych miejsc. Unikaj skrótu z centrum informacji turystycznej na dole, ponieważ w pobliżu było wiele incydentów.

Zadzwoń pod 112, jeśli masz sytuację awaryjną.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' - leży nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.
* Latem spróbuj jednej z wielu wysokiej jakości plaż w pobliżu Porto, w południowej części Gai. Gaia ma wiele plaż z niebieskimi flagami (Miramar, Aguda, Granja), poświadczających jakość plaży.
* Aby zaspokoić swoją imprezowy charakter, odwiedź niektóre z pobliskich miast Matosinhos, Vila do Conde, Maia, Penafiel, Amarante, Povoa de Varzim (plaża i kasyno).
* Na południu, w zasięgu ręki, znajduje się Costa da Prata (''Srebrne Wybrzeże''), począwszy od kurortu [[Espinho]] z plażami i kasynem, aż po [[Aveiro]] i Mira.
* '''[[Minho|Region Minho]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego regionu. [[Guimarães]], [[Viana do Castelo]], [[Braga]], Caminha, [[Valença]], Ponte de Lima i Arcos de Valdevez, na przykład, mają coś do zaoferowania, a region jest bardzo piękny. Skosztuj „Vinho Verde”, tłumaczonego swobodnie jako „Zielone wino” - jest to przede wszystkim wino o niskiej zawartości alkoholu, młode i świeże, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego parku. Dzika przyroda i natura w tym parku są naprawdę warte odwiedzenia, a krajobraz jest wspaniały.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>0cusjdfdzizs04qmgw961a4nc8c628f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158979</id>
      <parentid>158978</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T09:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kontakt */</comment>
      <origin>158979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93735" sha1="h5xe2o6amdkor73uy03qlqacm7u1ehx" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

{{Znacznik|'''Uniwersytet w Porto'''|41.146667|-8.615556|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Uniwersytet w Porto''' jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Mile widziana jest znajomość podstaw [[Rozmówki portugalskie|języka portugalskiego]]. W większych hotelach i ośrodkach wypoczynkowych można porozumieć się po [[Rozmówki angielskie|angielsku]], [[Rozmówki francuskie|francusku]], [[Rozmówki galicyjskie|galicyjsku]], [[Rozmówki katalońskie|katalońsku]], [[Rozmówki włoskie|włosku]] lub [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] (języki te są tam często rozumiane). W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy po rzece czy zwiedzanie piwnic z winem porto, język danej wycieczki jest zazwyczaj ustalany według kolejności zgłoszeń; aby mieć pewność, że zwiedzanie odbędzie się w wybranym języku, warto pojawić się wcześniej i zgłosić taką prośbę.

* {{Znacznik|'''Fast Forward Language Institute'''|41.14810814049918|-8.606678905184156|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute]''' (''w centrum miasta''). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym trzygodzinne zajęcia „Portuguese for survival” (podstawy języka przydatne w codziennych sytuacjach), skierowane do zagranicznych turystów odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są zatłoczone w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście '''wino porto'''. To odpowiednie miejsce do tego, w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Duero.

Region ''Norte'' znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, przy jednoczesnym dostosowywaniu się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele z najlepszych portugalskich firm odzieżowych, obuwniczych, dóbr luksusowych i akcesoriów ma swoje siedziby w mieście Porto i jego okolicach. Dlatego w Porto i okolicach znajdziesz wiele sklepów flagowych i outletów fabrycznych. ''Portuense'' znają się na rzemiośle i cenią jakość niezależnie od tego, czym jest odzież, obuwie i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i obejmują zarówno rozpoznawalne na całym świecie, jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, jak i te ściśle lokalne, zapewniające wyjątkowy wybór na każdą kieszeń. Pomimo atrakcyjnych walorów estetycznych wiele tańszych produktów może nie być produkowanych w Portugalii.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* {{Znacznik|'''Centro Comercial Bombarda (CCB)'''|41.1496 |-8.6203 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.ccbombarda.pt/ Centro Comercial Bombarda (CCB)]''', Rua de Miguel Bombarda 285, info@ccbombarda.pt. Pon.–pt. 11:00–19:00, sob. 11:00–20:00, niedz. nieczynne. To nie jest typowe centrum handlowe. Obiekt jest znacznie mniejszy i mieści sklepy oferujące artykuły związane ze sztuką oraz modą. Warto tu poszukać portugalskiego wzornictwa, kosmetyków ekologicznych czy współczesnej biżuterii, a następnie udać się do galerii znajdujących się przy tej samej ulicy. 
* {{Znacznik|'''Aguas Furtadas'''|41.1462 |-8.6122 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.aguasfurtadas.com/ Aguas Furtadas]''', Rua do Almada 13, ☏ +351 223 216 002, info@aguasfurtadas.com. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego wzornictwa? To idealne miejsce. Od minimalistycznego koguta z Barcelos po kolorową ceramikę – wielu z tych wyrobów nie znajdziesz nigdzie indziej.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po '''Mercado do Bolhão''' – miejscu, gdzie znajdziesz targ spożywczy i sklepy z rękodziełem – oraz po pobliskiej ulicy {{Znacznik|'''Rua Santa Catarina'''|41.1490511|-8.6060568|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Santa Catarina''' (którą gorąco polecamy, choćby tylko na przechadzkę). Ulica Cedofeita to kolejna tętniąca życiem arteria handlowa; podobnie jest w przypadku ulicy Boavista.

=== Centra handlowe ===
Jeśli chodzi o zakupy, w Porto i na przedmieściach znajduje się wiele centrów handlowych, w tym {{Znacznik|'''Norte Shopping'''|41.1800354|-8.6544171|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Norte Shopping''', {{Znacznik|'''Arrábida Shopping'''|41.1406207|-8.6366321|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Arrábida Shopping''', {{Znacznik|'''Parque Nascente'''|41.1747464|-8.5656621|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Parque Nascente''', {{Znacznik|'''Gaia Shopping'''|41.1186755|-8.6209798|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Gaia Shopping''' i {{Znacznik|'''Mar Shopping'''|41.2088862|-8.6870432|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Mar Shopping''' (największe zakupy grupowe IKEA w Europie). Oprócz tego masz także mniej zaludnione sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* {{Znacznik|'''ViaCatarina Shopping'''|41.1491 |-8.6052 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.viacatarina.pt/ ViaCatarina Shopping]''', Rua de Santa Catarina 312–350, ☏ +351 22 207 56 09, info@adm.viacatarina.pt. pon.–pt. 10:00–20:00, sob. niedziela i święta 09:00–17:00. Średniej wielkości centrum handlowe mieszczące się w budynku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystując różnicę wzniesień między nimi w celu uzyskania spektakularnych rezultatów. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci handlowych i food court wypełniony lokalnymi fast-foodami. 
* {{Znacznik|'''Shopping Cidade do Porto'''|41.1550 |-8.6292 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://shoppingcidadedoporto.com/ Shopping Cidade do Porto]''', Rua Gonçalo Sampaio 350, ☏ +351 226 006 585, bemvindo@shoppingcidadedoporto.com. pon.–pt. 06:30–22:30, sob. niedziela i święta 08:00–22:30. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnym pozorem i przestronnym atrium, ale ograniczonym wyborem sklepów w porównaniu do większych.

== Gastronomia ==
[[Plik:Francesinha01 (407798020).jpg|thumb|Francesinha]]
W Porto znajdują się jedne z najlepszych restauracji w [[Portugalia|Portugalii]].

Mówi się, że jeśli lubisz dobrze zjeść, powinieneś udać się do Porto – to miejsce, w którym serwuje się doskonałe jedzenie, zarówno pod względem jakości, jak i wielkości porcji (nawet mieszkańcy [[Lizbona|Lizbony]] przyznają, że to w Porto jada się najlepiej).

Najlepsze restauracje w mieście mieszczą się głównie w dzielnicy '''[[Matosinhos]]''', w pobliżu plaży i '''Porto de Leixões'''. Warto jednak uważać na ceny: wiele przeciętnych lokali narzuca wysokie stawki tylko ze względu na wystrój, bywanie tam modnego towarzystwa lub jedno i drugie. Żądają wygórowanych kwot za jedzenie, które nie wyróżnia się jakością ani sposobem podania na tle innych miejsc, a porcje bywają skromne – dlatego warto najpierw rozejrzeć się i ocenić sytuację. Dojazd tam niebieską linią metra (linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]]) zajmuje około 30 minut. W '''Ribeirinha''', z widokiem na rzekę Duero i [[Vila Nova de Gaia]], działa wiele świetnie prowadzonych, niedrogich i kameralnych restauracji rodzinnych. Panuje w nich wspaniała atmosfera, obsługa jest przyjazna, a jedzenie i trunki – wyśmienite. Czasami, z powodu ograniczonej przestrzeni, trzeba dzielić stolik z nieznajomymi – bywają to miejscowi lub turyści – co nadaje całemu doświadczeniu kosmopolityczny i ciekawy charakter. Również na starym mieście bez trudu znajdziesz niedrogie lub przystępne cenowo lokale, odwiedzane głównie przez mieszkańców, serwujące zarówno lunche, jak i kolacje; chętnie goszczą one obcokrajowców, a personel często jest dumny z możliwości ich przyjęcia. Aby w takich miejscach w pełni cieszyć się sytym i dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej zdać się na sugestie kelnera i wybrać zestaw ''Pratos do dia'' (danie dnia). Zazwyczaj obejmuje on trzy dania: do wyboru dwie lub trzy zupy, danie główne (z pieczywem), wino domowe, deser oraz ''bica'' (espresso) na koniec – a wszystko to w cenie 7–10 euro za osobę. Jeśli wciąż czujesz głód, dobrym sposobem jest pochwalenie zupy i uprzejme zapytanie o dokładkę. Właśnie dlatego miejscowi często zostawiają zupę na koniec posiłku. Jeśli posiłek naprawdę Ci smakował, okaż uznanie szefowi kuchni i obsłudze – dla pracowników to zawsze powód do dumy, że mogli dobrze obsłużyć gościa.

Nastaw się na solidne porcje; jeśli masz okazję, spróbuj ''Tripas à moda do Porto'', czyli dania z flaków. Mieszkańcy Porto zyskały nawet przydomek ''tripeiros'' (zjadacze flaków) właśnie dzięki tej potrawie. W tradycyjnych lokalach oferujących zestawy obiadowe zupę często podaje się na końcu, choć obecnie większość kelnerów pyta o kolejność dań; nie zdziw się jednak, widząc kogoś, kto zaczyna od deseru, a kończy na przystawkach (''couvert'') – takie sytuacje się zdarzają. Koniecznie spróbuj też ''bacalhau'' (solonego dorsza) – w dowolnej postaci; istnieje bowiem setki przepisów na tę rybę!

Nie zapomnij o tradycyjnej kanapce na ciepło zwanej '''''Francesinha''''', co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „małą Francuzkę”. Porto to właściwie jedyne miejsce na świecie, gdzie można ją dostać (choć w innych miastach północnej Portugalii bywają dostępne jej wersje niższej jakości). W gruncie rzeczy to tost z kilkoma warstwami mięsa w środku (wołowina, wieprzowina, szynka...), pokryty serem i pikantnym sosem; opcjonalnie całość może być zwieńczona frytkami. Co najważniejsze, do tego dania pije się piwo, a nie wino.

W lipcu w [[Matosinhos]] – do którego łatwo dojechać autobusem lub metrem – odbywa się festiwal rybny. Świeżo złowione ryby są grillowane tego samego dnia na stanowiskach ustawionych wprost na ulicy, zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (wyłącznie w całości), a kucharze przygotowują ją na miejscu; to nie jest wytworna restauracja, ale w towarzystwie miejscowych jesz tam najlepszą rybę w życiu! Spróbuj dorady (''dourada'') – jest wyśmienita.

W Porto znajdziesz mnóstwo piekarni (''Pão Quente'') i cukierni (''Pastelarias''). Oprócz sprzedaży pysznych (i niedrogich) wypieków, lokale te często oferują kącik kawiarniany, gdzie serwuje się różne rodzaje kawy (np. ''Pingo'', ''Meia de Leite'') oraz kanapki (jak ''Tosta Mista'', czyli tost z szynką i serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni położonych nad rzeką, lokale te nie oferują malowniczego widoku na Porto (taka lokalizacja jest kosztowna, a ostatecznie to klient musiałby za to zapłacić). Zamiast tego przyciągają turystów dobrym jedzeniem w bardzo niskich cenach.

Większość mieszkańców pije czarną kawę (espresso), jednak w niemal wszystkich kawiarniach dostępne są również typowe napoje na bazie espresso.

W Porto znajduje się co najmniej jedna restauracja w pełni wegetariańska – Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) – a także inne lokale oferujące dania wegetariańskie obok potraw mięsnych, na przykład Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą być zmuszeni do zamawiania dań przygotowywanych specjalnie dla nich, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Oszczędnie ===
==== Centrum miasta ====
W okolicy znajduje się kilka niedrogich restauracji.
* {{Znacznik|'''Café Piolho / Âncora d' Ouro'''|41.1469 |-8.6166 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Café Piolho / Âncora d' Ouro''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (''między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões''). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i od XIX wieku była miejscem spotkań studentów. Ściany zdobią tablice podarowane przez absolwentów kierunków medycznych od początku XX wieku. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (z punktu widzenia reżimu) i w związku z tym było regularnie obserwowane przez tajną policję. Pewnego razu dokonano nalotu na nią GNR (Guarda Nacional Republicana), która ma w pobliżu placówkę, i wtargnęli swoimi końmi do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecny bałagan w tym miejscu wynika z tej czy nowszej działalności. Obsługa jest gburowata, miejsce wcale nie jest wyszukane, ale zazwyczaj jest wypełnione po brzegi studentami. Jest też całkiem tani. 
* {{Znacznik|'''Taberna Folias de Baco'''|41.1452211 |-8.6137131 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://tabernafoliasdebaco.com/ Taberna Folias de Baco]''', Rua dos Caldeireiros 136. Mała przytulna portugalska restauracja z miłą atmosferą. Możesz popijać niesamowite wino, jedząc pyszne, autentyczne jedzenie. Menedżer jest bardzo przyjazny i pomocny. 
* {{Znacznik|'''Laurear'''|41.1473333 |-8.6125721 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Laurear''', Rua da Fábrica 18. Autentyczne, wspaniałe portugalskie jedzenie. Małe i przytulne miejsce z bardzo miłą obsługą. Jest raczej mały, trzeba mieć szczęście, żeby wieczorem dostać stolik. 
* {{Znacznik|'''Trinkas Petisqueira Lounge'''|41.1472719 |-8.6151809 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063547784193# Trinkas Petisqueira Lounge]''', Praça de Gomes Teixeira 26. Bardzo dobra kuchnia, prosta, domowa i staranna. Urocza mała restauracja, idealna do siedzenia na poboczu drogi i oglądania świata.
* {{Znacznik|'''Taxca'''|41.1489927 |-8.6129460 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/taxca/ Taxca]''', Rua da Picaria 26. Typowa portugalska tawerna, z doskonałej jakości produktami gastronomicznymi, atmosfera jest fantastyczna, typowa dla tawerny, bez obsługi stołowej, wiszące szynki od razu zaostrzają apetyt. Jedno z najlepszych miejsc na przekąskę dań kuchni portugalskiej. Najlepsze bifany w Porto, owsianka sarrabulho, dobrze przyozdobiona mięsem. Przestrzeń jest bardzo spokojna, a personel bardzo przyjazny. 
* {{Znacznik|'''Churrasqueira Brasil'''|41.1449979 |-8.6152711 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Churrasqueira Brasil''', Campo dos Mártires da Pátria 136. Nie daj się zwieść wyglądowi zewnętrznemu. To miejsce to ukryty klejnot. Świetne domowe jedzenie i uwaga. Bardzo fajne miejsce na zjedzenie dania dnia.

==== Bolhão ====
* {{Znacznik|'''Casa Das Tortas'''|41.1467248 |-8.6052189 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Casa Das Tortas''', R. de Passos Manuel 181. Świetna, autentyczna kuchnia portugalska i domowe wypieki. Bardzo dobre miejsce na spróbowanie typowych potraw. Najlepsza francesinha w Porto. 
* {{Znacznik|'''Taberna do Doutor'''|41.1509425 |-8.6060587 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taberna do Doutor''', R. da Firmeza 489. Fantastyczna francesinha i znakomite sardynki. Przyjazna i troskliwa obsługa. 
* {{Znacznik|'''A Loja dos Pastéis de Chaves'''|41.1510078 |-8.6058150 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''A Loja dos Pastéis de Chaves''', R. da Firmeza 476. Uroczy lokal tuż przy głównej ulicy handlowej. Prawdziwe jedzenie, odpowiednie również dla wegetarian. Przyjemna, luźna atmosfera. Bardzo bogate menu z szerokim wyborem dań. 
* {{Znacznik|'''Estrela do Oriente'''|41.1492386 |-8.6034339 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Estrela do Oriente''', Rua de Fernandes Tomás 405. Znakomite, domowe jedzenie wysokiej jakości i rodzinna atmosfera. Dobry grillowany łosoś i pyszne sardynki. 
* {{Znacznik|'''Murça No Porto'''|41.1472138 |-8.6038697 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/people/Mur%C3%A7a-no-Porto/100054587642619/ Murça No Porto]''', Rua da Alegria 44. Mała, tradycyjna restauracja w stylu Porto – jedno z niewielu miejsc, które zachowało swój autentyczny charakter. Można tu poczuć się jak przy domowym stole. Często bywają tu miejscowi.
* {{Znacznik|'''Mr.Pizza'''|41.1467109 |-8.6032404 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.mrpizza.pt/ Mr.Pizza]''', R. de Santo Ildefonso N.233. Pizzeria typu street food na szybki posiłek. Duże pizze na cienkim cieście. Miła obsługa.

=== Umiarkowanie ===
Przy ulicy Rua da Reboleira znajduje się kilka kameralnych restauracji oferujących świetne jedzenie i obsługę oraz wspaniałe widoki na rzekę. To miejsca położone z dala od tłumów turystów oblegających Cais da Estiva.

* {{Znacznik|'''Casa Da Foz'''|41.1500 |-8.6742 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.casadafoz.pt/ Casa Da Foz]''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Znakomita włoska restauracja. Szeroki wybór dań. Lokal jest bardzo mały, dlatego warto wcześniej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* {{Znacznik|'''Varanda Da Barra'''|41.1483 |-8.6581 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja serwująca tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej oraz międzynarodowej. Ładny widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Maus Hábitos'''|41.14667 |-8.605811 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Hábitos]''', Rua de Passos Manuel 178 (''4. piętro starego parkingu wielopoziomowego naprzeciwko Porto Coliseum''). Pon.–pt. 12:00–15:00. W ciągu dnia restauracja wegetariańska, wieczorami – centrum kultury młodzieżowej. Menu zmienia się co tydzień; cena zestawu to 9 € (7,50 € bez deseru). 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/restaurantegaleriadeparis Galeria de Paris Restaurante Bar]''', 56 Rua Galeria de Paris.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''O Comercial'''|41.1408 |-8.615 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://ocomercial.com/ O Comercial]''', Palácio da Bolsa, Rua Ferreira Borges (''São Bento [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 918 838 649, info@ocomercial.com. pon. 19:30–22:30, wt.–sob. 12:30–14:30 i 19:30–22:30, niedz. nieczynne. Elegancka atmosfera w Palácio da Bolsa (Pałacu Giełdy). Duże okna wychodzą na rzekę Douro. Podają dania kuchni portugalskiej z nowoczesnymi technikami i składnikami. 19–70 euro. 
* {{Znacznik|'''Euskalduna Studio'''|41.1474 |-8.6009 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.euskaldunastudio.pt/ Euskalduna Studio]''', Rua de Santo Ildefonso 404 ('''Campo 24 de Agosto [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]]''), ☏ +351 935 335 301, reservas@euskaldunastudio.pt. pon.–sob. 19:00–23:00, nieczynne niedz. Obsługa jest zgodna ze stylem stołu szefa kuchni/menu degustacyjnego i obejmuje „10 chwil i kilka niespodzianek”. 105–170 euro. 
* {{Znacznik|'''MUU Steakhouse'''|41.1476 |-8.6122 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.muusteakhouse.com/ MUU Steakhouse]''', Rua do Almada 149A (''Aliados [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 914 784 032, info@muusteakhouse.com. 19:00–23:30. Ta steakhouse oferuje również dania rybne i dania wegańskie. 50–100 euro. 
* {{Znacznik|'''Pedro Lemos'''|41.1477 |-8.6283 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pedro Lemos''', Rua do Padre Luis Cabral 974, Foz do Douro, ☏ +351 22 011 5986, info@pedrolemos.net. Pon.–pt. 19:00–23:00, sob. 12:30–15:00 i 19:00–23:00. Restauracja wyróżniona gwiazdką Michelin, mieszcząca się w starym kamiennym budynku z pięknym tarasem na dachu. Kuchnia nowoczesna serwowana w formie menu degustacyjnego. 50–135 R$. 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.antiqvvm.pt/pt/ Antiqvvm]''', Rua de Entre-Quintas 220, ☏ +351 22 600 0445, antiqvvm@gmail.com. Wt.–sob. 12:30–23:00; nieczynne w niedziele i poniedziałki. Restauracja z gwiazdką Michelin, położona w samym sercu miejskiego parku, z widokiem na rzekę. Menu degustacyjne lub dania à la carte. 45–170 R$.

== Życie nocne ==
[[Plik:Port_wine.jpg|thumb|240px|Kieliszek porto]]
Porto to oczywiście ojczyzna '''wina porto'''; w okolicach miasta znajduje się wiele winiarni, w których jest ono wytwarzane. Ściśle rzecz biorąc, mianem porto można określać jedynie wino wyprodukowane z winogron uprawianych w dolinie rzeki Douro, które zostało wytworzone i zabutelkowane w Porto. Porto występuje w wielu odmianach, przy czym najdroższą z nich jest ''vintage port''.

Główne skupiska barów rozciągają się od placu Praça de Ceuta na północy, przez okolice dworca, aż po dzielnicę Ribeira położoną bardziej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Solar Vinho do Porto'''|41.1479 |-8.6280 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Solar Vinho do Porto''', ☏ +351 226094749, solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa oferująca degustację porto i wspaniały widok na rzekę Douro. Lokal czynny od poniedziałku do soboty w godzinach 14:00–00:00. To idealne miejsce, by usiąść w wygodnym fotelu lub w ogrodzie i delektować się kilkoma kieliszkami wybornego porto. Do trunku można również zamówić sery.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne tutaj zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 01:00-02:00, a kończą w godzinach 06:00-07:30. Masz fajny wybór do wyboru. Większość klubów zlokalizowana jest w regionie przemysłowym oraz w ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* {{Znacznik|'''Industria'''|41.1592 |-8.6834 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/IndustriaClub/ Industria]''', Avenida do Brasil 843, Foz. „Lokalni bohaterowie i międzynarodowe supergwiazdy” – działa od 1987 roku. Jest czynna do około 06:00. 
* {{Znacznik|'''Discoteca Via Rápida'''|41.1738 |-8.6493 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/discotecaviarapida Discoteca Via Rápida]''', R. Manuel Pinto de Azevedo 567, ☏ +351 910 088 920, viarapida.geral@gmail.com. czw.–sob. 23:50–06:00. Popularna dyskoteka w dzielnicy przemysłowej. Klub nocny jest otwarty w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Klub gra najnowsze hity taneczne, a publiczność liczy 20 osób. 
* {{Znacznik|'''Passos Manuel'''|41.1468 |-8.6056 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/passosmanuelporto/ Passos Manuel]''', R. de Passos Manuel 137, ☏ +351 22 205 8351, geral.passosmanuel@gmail.com. Klub taneczny/bar chętnie odwiedzany przez artystów, z różnorodną, ​​ale gustowną selekcją muzyki i ciepłym wystrojem. 
* {{Znacznik|'''Plano B'''|41.1465 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/planobclub Plano B]''', R. de Cândido dos Reis 30. W pobliżu Torre dos Clérigos znajduje się popularna galeria sztuki i bar zlokalizowane w historycznym centrum Porto. 
* {{Znacznik|'''Clube Mau Mau'''|41.1466 |-8.6306 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Clube Mau Mau''', Rua do Outeiro 4, ☏ +351 22 457 8912. W regionie Foz jest to popularny klub nocny oferujący różne style muzyczne, od house przez pop po R&amp;B. 

W Porto jest kilka klubów i barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* {{Znacznik|'''Ryan's Irish Pub'''|41.1414 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/ryansirishpubporto/ Ryan's Irish Pub]''', Rua do Infante D. Henrique 18, ☏ +351 963 041 615, ryansirishporto@gmail.com. Lokal w dzielnicy Ribeira; panuje tu przyjemna, kameralna atmosfera, a obsługa jest przyjazna. To zawsze dobre miejsce na rozpoczęcie wieczoru. 
* {{Znacznik|'''Prioridade Bar'''|41.1409 |-8.6113 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Prioridade Bar''', R. da Lada 76–78. To jeden z najtańszych barów w dzielnicy Ribeira. Jest to prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całej tej okolicy (a może i w całym mieście), gdzie można dostać duże piwo za zaledwie kilka euro. Serwują tu również mocne alkohole i koktajle w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wyjście na miasto, warto wpaść tu na kilka drinków przed udaniem się do klubu; ceny w klubach bywają bowiem astronomicznie wysokie i może się okazać, że zabraknie ci pieniędzy na taksówkę do domu, hotelu czy hostelu. Lokal jest dość trudny do znalezienia, ponieważ ukryto go w nieco ustronnym (choć przyjemnym) miejscu, w pobliżu mostu Ludwika I (Ponte de Dom Luís I). Warto zapytać miejscowych – na pewno będą wiedzieli, gdzie to jest.
* '''Dzielnica Ribeira'''. Okolica ta pełna jest barów i pubów, w których można miło spędzić czas, podziwiając wspaniałe widoki, zanim ruszy się do większych klubów w innych częściach miasta. Większość barów znajduje się stosunkowo blisko siebie, a do niektórych wstęp jest bezpłatny. Lokale te są zazwyczaj czynne do godziny 3:00 lub 4:00 nad ranem; po tym czasie okolica pustoszeje. Po wyjściu z baru warto udać się prosto do domu lub do klubu, ponieważ w opustoszałej dzielnicy można poczuć się nieco niepewnie.

=== Kluby jazzowe ===
Kluby jazzowe otwierają się zwykle o 22:00 i działają do 05:00. Należą do nich {{Znacznik|'''Hot Five Uptown'''|41.1423566|-8.6078912|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.hotfive.pt/uptown/ Hot Five Uptown]''' i {{Znacznik|'''Maus Habitos (Bad Habits)'''|41.1466701|-8.605811|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/ Maus Habitos (Bad Habits)]''', który za dnia jest przestrzenią coworkingową, a nocą klubem.

== Noclegi ==
W całym mieście znajdują się domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych z bardzo przystępnymi cenami. W mieście jest tylko jedno pole namiotowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych do wynajęcia, więc znalezienie ich będzie trudne.

=== Tanio ===
* {{Znacznik|'''Alma Porto Hostel'''|41.1504 |-8.5951 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063499902510# Alma Porto Hostel]''', Rua do Bonfim, 305B (''dojazd metrem: wysiądź na stacji Campo 24 de Agosto i skieruj się na Rua do Bonfim; idź ulicą Rua do Bonfim, aż dotrzesz pod numer 305B. Dojazd pociągiem: wysiądź na stacji Campanhã, idź ulicą Rua Pinto Bessa aż do kościoła; skręć w lewo w Rua do Bonfim i szukaj numeru 305B''), ☏ +351 914 049 326, +351 914 306 011, almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Kameralny, spokojny hostel o stonowanej kolorystyce, z miejscami do wypoczynku i luźną atmosferą; mieści się w XIX-wiecznym budynku, w którym można podziwiać ręcznie wykonane detale pod wysokimi sufitami, tradycyjne portugalskie płytki (azulejos) oraz piękne kamelie w ogrodzie. 
* {{Znacznik|'''The White Box House'''|41.1512 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, ☏ +351 911 008 585, house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom z Porto, zbudowany na początku XX wieku i całkowicie odnowiony tak, by połączyć współczesny komfort z urokiem dawnych lat, tworząc idealne warunki do udanego pobytu. 
* {{Znacznik|'''Wine Hostel'''|41.1467 |-8.6171 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.winehostel.pt/pt/ Wine Hostel]''', Campo dos Martires da Patria, 52, ☏ +351 222013167. Bardzo dogodna lokalizacja w centrum. Czyste pokoje z prywatnymi łazienkami (prysznicami). Bardzo blisko stacji kolejowej, choć obiekt może być trudny do znalezienia – warto sprawdzić mapę przed przyjazdem. 19 €. 
* {{Znacznik|'''Gallery Hostel Porto'''|41.1499 |-8.6196 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.gallery-hostel.com/pt Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda 222, info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, darmowe piesze zwiedzanie miasta oraz bezpłatna wycieczka po lokalnych miejscach rozrywki nocnej. Kolacje tematyczne, degustacje porto, wystawy w galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny personel. Miejsce w pokoju wieloosobowym z prywatną łazienką: 20–22 €, pokój dwuosobowy: 50 €.
* {{Znacznik|'''Porto Spot Hostel'''|41.1536 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel]''', Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (''5 minut spacerem od stacji metra Bolhão''). Wygodny, czysty hostel z Wi-Fi, salą z DVD i konsolą PlayStation, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią oraz barem na parterze. Jasne wnętrza i dobre prysznice. Obiekt może śmiało konkurować z lizbońskim Traveller's House. Miejsce w pokoju wieloosobowym ze wspólną łazienką: 14–18 €, pokoje prywatne: ok. 20 €.
* {{Znacznik|'''Oporto Sky Hostel'''|41.1559 |-8.6134 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Oporto Sky Hostel''', Rua da Lapa 33 (''minuta spacerem od stacji metra Lapa''), ☏ +351 222 017 069, info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z niezwykle gościnną i pomocną menedżerką, Luzią. Pokoje wieloosobowe i prywatne. Bezpłatny dostęp do komputerów i Wi-Fi. Obiekt położony kilka minut od centrum miasta, tuż przy ulicy Boavista prowadzącej na wybrzeże. Obsługa mówi biegle po angielsku i hiszpańsku. Ceny od 14 € za osobę (śniadanie wliczone w cenę).
* {{Znacznik|'''Pousada de Juventude do Porto'''|41.1481 |-8.6591 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Pousada de Juventude do Porto''' (HI Porto), Rua de Paulo da Gama 551. Obiekt położony poza centrum miasta, z przystankami autobusowymi tuż obok; czynny całą dobę, oferuje wspaniały widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Hospedaria 31 de Janeiro'''|41.1462 |-8.6077 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hospedaria 31 de Janeiro''', Rua 31 Janeiro 193. Niezwykle tanio (15 € za pokój dwuosobowy), ale brudno i w podejrzanej okolicy. 
* {{Znacznik|'''Hotel Ibis Porto São João'''|41.1805 |-8.6042 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1274/index.en.shtml Hotel Ibis Porto São João]''', Rua Dr. Plácido Costa (''wewnątrz centrum handlowego Galeria Comercial do Campus São João''), ☏ +351 22 551 31 00. Tuż przy stacji IPO, nad centrum handlowym. Darmowe Wi-Fi, dobre śniadanie (choć codziennie takie samo). 
* {{Znacznik|'''Residencia Pedra Antiga'''|41.1535 |-8.6046 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, ☏ +351 222407467. Tanio, czysto i przyjaźnie. Prywatna łazienka w pokoju. Darmowe Wi-Fi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale porozumieć się można po francusku, hiszpańsku i portugalsku. Ceny od 13,75 € za osobę. 
* {{Znacznik|'''Hotel Miradouro'''|41.1557 |-8.6023 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelmiradouro.com/ Hotel Miradouro]''', Rua de Alegria, 598, ☏ +351 22 537 0717. Wyjątkowy i ciekawy obiekt. Wystrój w stylu lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę rzeki Duero oraz słynna restauracja panoramiczna na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając rozległą panoramę regionu Porto. Bezpłatny parking. Prywatna łazienka w pokoju. Personel recepcji jest bardzo przyjazny, profesjonalny i mówi po angielsku. Okolica jest nieco zaniedbana, ale zdecydowanie nie tak zła, jak wiele innych części miasta. Ceny od 26 €. 
* {{Znacznik|'''Porto Lounge Hostel'''|41.1496 |-8.6122 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, 317 (''obok Av. dos Aliados, w centrum miasta''), ☏ +351 222085196, info@portoloungehostel.com. Bezpłatne Wi-Fi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i część wspólna. 14–20 € za pokój z prywatną łazienką, 40–50 € za pokoje dwuosobowe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Porto Royal Bridges Hotel'''|41.1466 |-8.6099 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Porto Royal Bridges Hotel]''', Rua de Sá da Bandeira, 53, ☏ +351 222 436 221. 
* {{Znacznik|'''Hotel Belver Beta Porto'''|41.1781 |-8.6143 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* {{Znacznik|'''Hotel Mercure Porto Centro'''|41.145367 |-8.607568 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1975/index.en.shtml Hotel Mercure Porto Centro]''', Praça da Batalha 116 (''stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m''), ☏ +351 22 204 33 00, h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny 4-gwiazdkowy hotel z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). W pokojach znajdują się czajniki, a w cenie niezawodny, bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* {{Znacznik|'''Vila Galé Porto'''|41.1508 |-8.5991 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.vilagale.com/pt/hoteis/porto-e-norte/vila-gale-porto Vila Galé Porto]''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☏ +351 225 191 800, porto@vilagale.pt. W centrum „Niezwyciężonego miasta” Portugalii; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja internetowa.
* {{Znacznik|'''Hotel Malaposta'''|41.15 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Malaposta''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, ☏ +351 222 006 278, reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju, położony w historycznej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja internetowa.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Pestana Porto'''|41.1405 |-8.6132 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[http://www.pestana.com/en/pestana-porto-hotel/ Pestana Porto]''', Praça da Ribeira, nr 1, ☏ +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, reservas.portugal@pestana.com. 
* {{Znacznik|'''inPatio Guest House'''|41.1419 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr 22, ☏ +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, info@inpatio.pt.
* {{Znacznik|'''HF Ipanema Park Hotel'''|41.1544 |-8.6498 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hfhotels.com/hoteis/hf-ipanema-park-pt/ HF Ipanema Park Hotel]''', Rua de Serralves 124, ☏ +351 22 532 2121. 
* {{Znacznik|'''Sheraton Porto Hotel &amp; Spa'''|41.1612 |-8.6402 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/oposi-sheraton-porto-hotel-and-spa/overview/ Sheraton Porto Hotel &amp; Spa]''', R. do Ten. Valadim 146, ☏ +351 22 040 4000. 
* {{Znacznik|'''Porto Palácio Hotel by The Editory'''|41.1593 |-8.6388 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.editoryhotels.com/porto-palacio/ Porto Palácio Hotel by The Editory]''', Av. da Boavista 1269, numer bezpłatny: +351 226 086 646, reservas.portopalacio@editoryhotels.pt. 
* {{Znacznik|'''Hotel Infante Sagres'''|41.1479 |-8.6129 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.infantesagres.com/?r=0 Hotel Infante Sagres]''', Praça D. Filipa de Lencastre 62, ☏ +351 223 398 500, reservas@infantesagres.com. 
* {{Znacznik|'''Tiara Park Atlantic Porto'''|41.1602 |-8.6410 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (''1,6 km samochodem od stacji Franco''), ☏ +351 226 072 500, rezerwacje.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. 232 pokoje gościnne o bogato zdobionych wnętrzach.

== Kontakt ==
W Porto dostępna jest sieć 4G wszystkich portugalskich operatorów. Według stanu na wrzesień 2021 roku w niektórych dzielnicach działa już sieć 5G, przy czym najlepszy zasięg zapewnia Vodafone.

Wi-Fi jest powszechnie dostępne w środkach transportu publicznego oraz w kawiarniach. Większość hoteli w Porto również oferuje gościom bezpłatny dostęp do Wi-Fi – zarówno w pokojach, jak i w strefach ogólnodostępnych, takich jak lobby.

== Bezpieczeństwo ==
Pamiętaj, że mogą być kieszonkowcy w mocno zatłoczonych miejscach oraz w publicznych autobusach i pociągach; jednak kradzież kieszonkowa nie jest powszechna w Porto. Podróż autobusem lub metrem jest na ogół bezpieczna i jest jednym z najlepszych sposobów przemieszczania się z miejsca na miejsce.

Porto jest na ogół bezpiecznym miejscem, jeśli podejmiesz normalne środki ostrożności, takie jak chodzenie po dobrze oświetlonych ulicach nocą. Jedna część Porto, w pobliżu Biura Informacji Turystycznej między katedrą a schodami do małego kościoła, często przebywają tam osoby nietrzeźwe, którzy mogą być kłopotliwi. Nie ma powodu do niepokoju, ponieważ wiele z nich jest nieszkodliwych, ale najlepiej jest zachować ostrożność, tak jak w innych miejscach.

Jeśli jedziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i centrum informacji turystycznej, po zakończeniu wróć do dworca autobusowego i stamtąd przejdź do innych miejsc. Unikaj skrótu z centrum informacji turystycznej na dole, ponieważ w pobliżu było wiele incydentów.

Zadzwoń pod 112, jeśli masz sytuację awaryjną.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' - leży nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.
* Latem spróbuj jednej z wielu wysokiej jakości plaż w pobliżu Porto, w południowej części Gai. Gaia ma wiele plaż z niebieskimi flagami (Miramar, Aguda, Granja), poświadczających jakość plaży.
* Aby zaspokoić swoją imprezowy charakter, odwiedź niektóre z pobliskich miast Matosinhos, Vila do Conde, Maia, Penafiel, Amarante, Povoa de Varzim (plaża i kasyno).
* Na południu, w zasięgu ręki, znajduje się Costa da Prata (''Srebrne Wybrzeże''), począwszy od kurortu [[Espinho]] z plażami i kasynem, aż po [[Aveiro]] i Mira.
* '''[[Minho|Region Minho]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego regionu. [[Guimarães]], [[Viana do Castelo]], [[Braga]], Caminha, [[Valença]], Ponte de Lima i Arcos de Valdevez, na przykład, mają coś do zaoferowania, a region jest bardzo piękny. Skosztuj „Vinho Verde”, tłumaczonego swobodnie jako „Zielone wino” - jest to przede wszystkim wino o niskiej zawartości alkoholu, młode i świeże, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego parku. Dzika przyroda i natura w tym parku są naprawdę warte odwiedzenia, a krajobraz jest wspaniały.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>h5xe2o6amdkor73uy03qlqacm7u1ehx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158980</id>
      <parentid>158979</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T09:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bezpieczeństwo */</comment>
      <origin>158980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93812" sha1="6sngy83eoc5zquhv2f0rb3myiycm26i" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

{{Znacznik|'''Uniwersytet w Porto'''|41.146667|-8.615556|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Uniwersytet w Porto''' jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Mile widziana jest znajomość podstaw [[Rozmówki portugalskie|języka portugalskiego]]. W większych hotelach i ośrodkach wypoczynkowych można porozumieć się po [[Rozmówki angielskie|angielsku]], [[Rozmówki francuskie|francusku]], [[Rozmówki galicyjskie|galicyjsku]], [[Rozmówki katalońskie|katalońsku]], [[Rozmówki włoskie|włosku]] lub [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] (języki te są tam często rozumiane). W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy po rzece czy zwiedzanie piwnic z winem porto, język danej wycieczki jest zazwyczaj ustalany według kolejności zgłoszeń; aby mieć pewność, że zwiedzanie odbędzie się w wybranym języku, warto pojawić się wcześniej i zgłosić taką prośbę.

* {{Znacznik|'''Fast Forward Language Institute'''|41.14810814049918|-8.606678905184156|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute]''' (''w centrum miasta''). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym trzygodzinne zajęcia „Portuguese for survival” (podstawy języka przydatne w codziennych sytuacjach), skierowane do zagranicznych turystów odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są zatłoczone w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście '''wino porto'''. To odpowiednie miejsce do tego, w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Duero.

Region ''Norte'' znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, przy jednoczesnym dostosowywaniu się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele z najlepszych portugalskich firm odzieżowych, obuwniczych, dóbr luksusowych i akcesoriów ma swoje siedziby w mieście Porto i jego okolicach. Dlatego w Porto i okolicach znajdziesz wiele sklepów flagowych i outletów fabrycznych. ''Portuense'' znają się na rzemiośle i cenią jakość niezależnie od tego, czym jest odzież, obuwie i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i obejmują zarówno rozpoznawalne na całym świecie, jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, jak i te ściśle lokalne, zapewniające wyjątkowy wybór na każdą kieszeń. Pomimo atrakcyjnych walorów estetycznych wiele tańszych produktów może nie być produkowanych w Portugalii.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* {{Znacznik|'''Centro Comercial Bombarda (CCB)'''|41.1496 |-8.6203 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.ccbombarda.pt/ Centro Comercial Bombarda (CCB)]''', Rua de Miguel Bombarda 285, info@ccbombarda.pt. Pon.–pt. 11:00–19:00, sob. 11:00–20:00, niedz. nieczynne. To nie jest typowe centrum handlowe. Obiekt jest znacznie mniejszy i mieści sklepy oferujące artykuły związane ze sztuką oraz modą. Warto tu poszukać portugalskiego wzornictwa, kosmetyków ekologicznych czy współczesnej biżuterii, a następnie udać się do galerii znajdujących się przy tej samej ulicy. 
* {{Znacznik|'''Aguas Furtadas'''|41.1462 |-8.6122 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.aguasfurtadas.com/ Aguas Furtadas]''', Rua do Almada 13, ☏ +351 223 216 002, info@aguasfurtadas.com. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego wzornictwa? To idealne miejsce. Od minimalistycznego koguta z Barcelos po kolorową ceramikę – wielu z tych wyrobów nie znajdziesz nigdzie indziej.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po '''Mercado do Bolhão''' – miejscu, gdzie znajdziesz targ spożywczy i sklepy z rękodziełem – oraz po pobliskiej ulicy {{Znacznik|'''Rua Santa Catarina'''|41.1490511|-8.6060568|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Santa Catarina''' (którą gorąco polecamy, choćby tylko na przechadzkę). Ulica Cedofeita to kolejna tętniąca życiem arteria handlowa; podobnie jest w przypadku ulicy Boavista.

=== Centra handlowe ===
Jeśli chodzi o zakupy, w Porto i na przedmieściach znajduje się wiele centrów handlowych, w tym {{Znacznik|'''Norte Shopping'''|41.1800354|-8.6544171|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Norte Shopping''', {{Znacznik|'''Arrábida Shopping'''|41.1406207|-8.6366321|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Arrábida Shopping''', {{Znacznik|'''Parque Nascente'''|41.1747464|-8.5656621|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Parque Nascente''', {{Znacznik|'''Gaia Shopping'''|41.1186755|-8.6209798|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Gaia Shopping''' i {{Znacznik|'''Mar Shopping'''|41.2088862|-8.6870432|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Mar Shopping''' (największe zakupy grupowe IKEA w Europie). Oprócz tego masz także mniej zaludnione sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* {{Znacznik|'''ViaCatarina Shopping'''|41.1491 |-8.6052 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.viacatarina.pt/ ViaCatarina Shopping]''', Rua de Santa Catarina 312–350, ☏ +351 22 207 56 09, info@adm.viacatarina.pt. pon.–pt. 10:00–20:00, sob. niedziela i święta 09:00–17:00. Średniej wielkości centrum handlowe mieszczące się w budynku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystując różnicę wzniesień między nimi w celu uzyskania spektakularnych rezultatów. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci handlowych i food court wypełniony lokalnymi fast-foodami. 
* {{Znacznik|'''Shopping Cidade do Porto'''|41.1550 |-8.6292 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://shoppingcidadedoporto.com/ Shopping Cidade do Porto]''', Rua Gonçalo Sampaio 350, ☏ +351 226 006 585, bemvindo@shoppingcidadedoporto.com. pon.–pt. 06:30–22:30, sob. niedziela i święta 08:00–22:30. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnym pozorem i przestronnym atrium, ale ograniczonym wyborem sklepów w porównaniu do większych.

== Gastronomia ==
[[Plik:Francesinha01 (407798020).jpg|thumb|Francesinha]]
W Porto znajdują się jedne z najlepszych restauracji w [[Portugalia|Portugalii]].

Mówi się, że jeśli lubisz dobrze zjeść, powinieneś udać się do Porto – to miejsce, w którym serwuje się doskonałe jedzenie, zarówno pod względem jakości, jak i wielkości porcji (nawet mieszkańcy [[Lizbona|Lizbony]] przyznają, że to w Porto jada się najlepiej).

Najlepsze restauracje w mieście mieszczą się głównie w dzielnicy '''[[Matosinhos]]''', w pobliżu plaży i '''Porto de Leixões'''. Warto jednak uważać na ceny: wiele przeciętnych lokali narzuca wysokie stawki tylko ze względu na wystrój, bywanie tam modnego towarzystwa lub jedno i drugie. Żądają wygórowanych kwot za jedzenie, które nie wyróżnia się jakością ani sposobem podania na tle innych miejsc, a porcje bywają skromne – dlatego warto najpierw rozejrzeć się i ocenić sytuację. Dojazd tam niebieską linią metra (linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]]) zajmuje około 30 minut. W '''Ribeirinha''', z widokiem na rzekę Duero i [[Vila Nova de Gaia]], działa wiele świetnie prowadzonych, niedrogich i kameralnych restauracji rodzinnych. Panuje w nich wspaniała atmosfera, obsługa jest przyjazna, a jedzenie i trunki – wyśmienite. Czasami, z powodu ograniczonej przestrzeni, trzeba dzielić stolik z nieznajomymi – bywają to miejscowi lub turyści – co nadaje całemu doświadczeniu kosmopolityczny i ciekawy charakter. Również na starym mieście bez trudu znajdziesz niedrogie lub przystępne cenowo lokale, odwiedzane głównie przez mieszkańców, serwujące zarówno lunche, jak i kolacje; chętnie goszczą one obcokrajowców, a personel często jest dumny z możliwości ich przyjęcia. Aby w takich miejscach w pełni cieszyć się sytym i dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej zdać się na sugestie kelnera i wybrać zestaw ''Pratos do dia'' (danie dnia). Zazwyczaj obejmuje on trzy dania: do wyboru dwie lub trzy zupy, danie główne (z pieczywem), wino domowe, deser oraz ''bica'' (espresso) na koniec – a wszystko to w cenie 7–10 euro za osobę. Jeśli wciąż czujesz głód, dobrym sposobem jest pochwalenie zupy i uprzejme zapytanie o dokładkę. Właśnie dlatego miejscowi często zostawiają zupę na koniec posiłku. Jeśli posiłek naprawdę Ci smakował, okaż uznanie szefowi kuchni i obsłudze – dla pracowników to zawsze powód do dumy, że mogli dobrze obsłużyć gościa.

Nastaw się na solidne porcje; jeśli masz okazję, spróbuj ''Tripas à moda do Porto'', czyli dania z flaków. Mieszkańcy Porto zyskały nawet przydomek ''tripeiros'' (zjadacze flaków) właśnie dzięki tej potrawie. W tradycyjnych lokalach oferujących zestawy obiadowe zupę często podaje się na końcu, choć obecnie większość kelnerów pyta o kolejność dań; nie zdziw się jednak, widząc kogoś, kto zaczyna od deseru, a kończy na przystawkach (''couvert'') – takie sytuacje się zdarzają. Koniecznie spróbuj też ''bacalhau'' (solonego dorsza) – w dowolnej postaci; istnieje bowiem setki przepisów na tę rybę!

Nie zapomnij o tradycyjnej kanapce na ciepło zwanej '''''Francesinha''''', co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „małą Francuzkę”. Porto to właściwie jedyne miejsce na świecie, gdzie można ją dostać (choć w innych miastach północnej Portugalii bywają dostępne jej wersje niższej jakości). W gruncie rzeczy to tost z kilkoma warstwami mięsa w środku (wołowina, wieprzowina, szynka...), pokryty serem i pikantnym sosem; opcjonalnie całość może być zwieńczona frytkami. Co najważniejsze, do tego dania pije się piwo, a nie wino.

W lipcu w [[Matosinhos]] – do którego łatwo dojechać autobusem lub metrem – odbywa się festiwal rybny. Świeżo złowione ryby są grillowane tego samego dnia na stanowiskach ustawionych wprost na ulicy, zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (wyłącznie w całości), a kucharze przygotowują ją na miejscu; to nie jest wytworna restauracja, ale w towarzystwie miejscowych jesz tam najlepszą rybę w życiu! Spróbuj dorady (''dourada'') – jest wyśmienita.

W Porto znajdziesz mnóstwo piekarni (''Pão Quente'') i cukierni (''Pastelarias''). Oprócz sprzedaży pysznych (i niedrogich) wypieków, lokale te często oferują kącik kawiarniany, gdzie serwuje się różne rodzaje kawy (np. ''Pingo'', ''Meia de Leite'') oraz kanapki (jak ''Tosta Mista'', czyli tost z szynką i serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni położonych nad rzeką, lokale te nie oferują malowniczego widoku na Porto (taka lokalizacja jest kosztowna, a ostatecznie to klient musiałby za to zapłacić). Zamiast tego przyciągają turystów dobrym jedzeniem w bardzo niskich cenach.

Większość mieszkańców pije czarną kawę (espresso), jednak w niemal wszystkich kawiarniach dostępne są również typowe napoje na bazie espresso.

W Porto znajduje się co najmniej jedna restauracja w pełni wegetariańska – Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) – a także inne lokale oferujące dania wegetariańskie obok potraw mięsnych, na przykład Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą być zmuszeni do zamawiania dań przygotowywanych specjalnie dla nich, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Oszczędnie ===
==== Centrum miasta ====
W okolicy znajduje się kilka niedrogich restauracji.
* {{Znacznik|'''Café Piolho / Âncora d' Ouro'''|41.1469 |-8.6166 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Café Piolho / Âncora d' Ouro''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (''między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões''). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i od XIX wieku była miejscem spotkań studentów. Ściany zdobią tablice podarowane przez absolwentów kierunków medycznych od początku XX wieku. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (z punktu widzenia reżimu) i w związku z tym było regularnie obserwowane przez tajną policję. Pewnego razu dokonano nalotu na nią GNR (Guarda Nacional Republicana), która ma w pobliżu placówkę, i wtargnęli swoimi końmi do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecny bałagan w tym miejscu wynika z tej czy nowszej działalności. Obsługa jest gburowata, miejsce wcale nie jest wyszukane, ale zazwyczaj jest wypełnione po brzegi studentami. Jest też całkiem tani. 
* {{Znacznik|'''Taberna Folias de Baco'''|41.1452211 |-8.6137131 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://tabernafoliasdebaco.com/ Taberna Folias de Baco]''', Rua dos Caldeireiros 136. Mała przytulna portugalska restauracja z miłą atmosferą. Możesz popijać niesamowite wino, jedząc pyszne, autentyczne jedzenie. Menedżer jest bardzo przyjazny i pomocny. 
* {{Znacznik|'''Laurear'''|41.1473333 |-8.6125721 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Laurear''', Rua da Fábrica 18. Autentyczne, wspaniałe portugalskie jedzenie. Małe i przytulne miejsce z bardzo miłą obsługą. Jest raczej mały, trzeba mieć szczęście, żeby wieczorem dostać stolik. 
* {{Znacznik|'''Trinkas Petisqueira Lounge'''|41.1472719 |-8.6151809 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063547784193# Trinkas Petisqueira Lounge]''', Praça de Gomes Teixeira 26. Bardzo dobra kuchnia, prosta, domowa i staranna. Urocza mała restauracja, idealna do siedzenia na poboczu drogi i oglądania świata.
* {{Znacznik|'''Taxca'''|41.1489927 |-8.6129460 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/taxca/ Taxca]''', Rua da Picaria 26. Typowa portugalska tawerna, z doskonałej jakości produktami gastronomicznymi, atmosfera jest fantastyczna, typowa dla tawerny, bez obsługi stołowej, wiszące szynki od razu zaostrzają apetyt. Jedno z najlepszych miejsc na przekąskę dań kuchni portugalskiej. Najlepsze bifany w Porto, owsianka sarrabulho, dobrze przyozdobiona mięsem. Przestrzeń jest bardzo spokojna, a personel bardzo przyjazny. 
* {{Znacznik|'''Churrasqueira Brasil'''|41.1449979 |-8.6152711 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Churrasqueira Brasil''', Campo dos Mártires da Pátria 136. Nie daj się zwieść wyglądowi zewnętrznemu. To miejsce to ukryty klejnot. Świetne domowe jedzenie i uwaga. Bardzo fajne miejsce na zjedzenie dania dnia.

==== Bolhão ====
* {{Znacznik|'''Casa Das Tortas'''|41.1467248 |-8.6052189 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Casa Das Tortas''', R. de Passos Manuel 181. Świetna, autentyczna kuchnia portugalska i domowe wypieki. Bardzo dobre miejsce na spróbowanie typowych potraw. Najlepsza francesinha w Porto. 
* {{Znacznik|'''Taberna do Doutor'''|41.1509425 |-8.6060587 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taberna do Doutor''', R. da Firmeza 489. Fantastyczna francesinha i znakomite sardynki. Przyjazna i troskliwa obsługa. 
* {{Znacznik|'''A Loja dos Pastéis de Chaves'''|41.1510078 |-8.6058150 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''A Loja dos Pastéis de Chaves''', R. da Firmeza 476. Uroczy lokal tuż przy głównej ulicy handlowej. Prawdziwe jedzenie, odpowiednie również dla wegetarian. Przyjemna, luźna atmosfera. Bardzo bogate menu z szerokim wyborem dań. 
* {{Znacznik|'''Estrela do Oriente'''|41.1492386 |-8.6034339 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Estrela do Oriente''', Rua de Fernandes Tomás 405. Znakomite, domowe jedzenie wysokiej jakości i rodzinna atmosfera. Dobry grillowany łosoś i pyszne sardynki. 
* {{Znacznik|'''Murça No Porto'''|41.1472138 |-8.6038697 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/people/Mur%C3%A7a-no-Porto/100054587642619/ Murça No Porto]''', Rua da Alegria 44. Mała, tradycyjna restauracja w stylu Porto – jedno z niewielu miejsc, które zachowało swój autentyczny charakter. Można tu poczuć się jak przy domowym stole. Często bywają tu miejscowi.
* {{Znacznik|'''Mr.Pizza'''|41.1467109 |-8.6032404 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.mrpizza.pt/ Mr.Pizza]''', R. de Santo Ildefonso N.233. Pizzeria typu street food na szybki posiłek. Duże pizze na cienkim cieście. Miła obsługa.

=== Umiarkowanie ===
Przy ulicy Rua da Reboleira znajduje się kilka kameralnych restauracji oferujących świetne jedzenie i obsługę oraz wspaniałe widoki na rzekę. To miejsca położone z dala od tłumów turystów oblegających Cais da Estiva.

* {{Znacznik|'''Casa Da Foz'''|41.1500 |-8.6742 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.casadafoz.pt/ Casa Da Foz]''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Znakomita włoska restauracja. Szeroki wybór dań. Lokal jest bardzo mały, dlatego warto wcześniej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* {{Znacznik|'''Varanda Da Barra'''|41.1483 |-8.6581 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja serwująca tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej oraz międzynarodowej. Ładny widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Maus Hábitos'''|41.14667 |-8.605811 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Hábitos]''', Rua de Passos Manuel 178 (''4. piętro starego parkingu wielopoziomowego naprzeciwko Porto Coliseum''). Pon.–pt. 12:00–15:00. W ciągu dnia restauracja wegetariańska, wieczorami – centrum kultury młodzieżowej. Menu zmienia się co tydzień; cena zestawu to 9 € (7,50 € bez deseru). 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/restaurantegaleriadeparis Galeria de Paris Restaurante Bar]''', 56 Rua Galeria de Paris.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''O Comercial'''|41.1408 |-8.615 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://ocomercial.com/ O Comercial]''', Palácio da Bolsa, Rua Ferreira Borges (''São Bento [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 918 838 649, info@ocomercial.com. pon. 19:30–22:30, wt.–sob. 12:30–14:30 i 19:30–22:30, niedz. nieczynne. Elegancka atmosfera w Palácio da Bolsa (Pałacu Giełdy). Duże okna wychodzą na rzekę Douro. Podają dania kuchni portugalskiej z nowoczesnymi technikami i składnikami. 19–70 euro. 
* {{Znacznik|'''Euskalduna Studio'''|41.1474 |-8.6009 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.euskaldunastudio.pt/ Euskalduna Studio]''', Rua de Santo Ildefonso 404 ('''Campo 24 de Agosto [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]]''), ☏ +351 935 335 301, reservas@euskaldunastudio.pt. pon.–sob. 19:00–23:00, nieczynne niedz. Obsługa jest zgodna ze stylem stołu szefa kuchni/menu degustacyjnego i obejmuje „10 chwil i kilka niespodzianek”. 105–170 euro. 
* {{Znacznik|'''MUU Steakhouse'''|41.1476 |-8.6122 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.muusteakhouse.com/ MUU Steakhouse]''', Rua do Almada 149A (''Aliados [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 914 784 032, info@muusteakhouse.com. 19:00–23:30. Ta steakhouse oferuje również dania rybne i dania wegańskie. 50–100 euro. 
* {{Znacznik|'''Pedro Lemos'''|41.1477 |-8.6283 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pedro Lemos''', Rua do Padre Luis Cabral 974, Foz do Douro, ☏ +351 22 011 5986, info@pedrolemos.net. Pon.–pt. 19:00–23:00, sob. 12:30–15:00 i 19:00–23:00. Restauracja wyróżniona gwiazdką Michelin, mieszcząca się w starym kamiennym budynku z pięknym tarasem na dachu. Kuchnia nowoczesna serwowana w formie menu degustacyjnego. 50–135 R$. 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.antiqvvm.pt/pt/ Antiqvvm]''', Rua de Entre-Quintas 220, ☏ +351 22 600 0445, antiqvvm@gmail.com. Wt.–sob. 12:30–23:00; nieczynne w niedziele i poniedziałki. Restauracja z gwiazdką Michelin, położona w samym sercu miejskiego parku, z widokiem na rzekę. Menu degustacyjne lub dania à la carte. 45–170 R$.

== Życie nocne ==
[[Plik:Port_wine.jpg|thumb|240px|Kieliszek porto]]
Porto to oczywiście ojczyzna '''wina porto'''; w okolicach miasta znajduje się wiele winiarni, w których jest ono wytwarzane. Ściśle rzecz biorąc, mianem porto można określać jedynie wino wyprodukowane z winogron uprawianych w dolinie rzeki Douro, które zostało wytworzone i zabutelkowane w Porto. Porto występuje w wielu odmianach, przy czym najdroższą z nich jest ''vintage port''.

Główne skupiska barów rozciągają się od placu Praça de Ceuta na północy, przez okolice dworca, aż po dzielnicę Ribeira położoną bardziej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Solar Vinho do Porto'''|41.1479 |-8.6280 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Solar Vinho do Porto''', ☏ +351 226094749, solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa oferująca degustację porto i wspaniały widok na rzekę Douro. Lokal czynny od poniedziałku do soboty w godzinach 14:00–00:00. To idealne miejsce, by usiąść w wygodnym fotelu lub w ogrodzie i delektować się kilkoma kieliszkami wybornego porto. Do trunku można również zamówić sery.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne tutaj zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 01:00-02:00, a kończą w godzinach 06:00-07:30. Masz fajny wybór do wyboru. Większość klubów zlokalizowana jest w regionie przemysłowym oraz w ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* {{Znacznik|'''Industria'''|41.1592 |-8.6834 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/IndustriaClub/ Industria]''', Avenida do Brasil 843, Foz. „Lokalni bohaterowie i międzynarodowe supergwiazdy” – działa od 1987 roku. Jest czynna do około 06:00. 
* {{Znacznik|'''Discoteca Via Rápida'''|41.1738 |-8.6493 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/discotecaviarapida Discoteca Via Rápida]''', R. Manuel Pinto de Azevedo 567, ☏ +351 910 088 920, viarapida.geral@gmail.com. czw.–sob. 23:50–06:00. Popularna dyskoteka w dzielnicy przemysłowej. Klub nocny jest otwarty w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Klub gra najnowsze hity taneczne, a publiczność liczy 20 osób. 
* {{Znacznik|'''Passos Manuel'''|41.1468 |-8.6056 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/passosmanuelporto/ Passos Manuel]''', R. de Passos Manuel 137, ☏ +351 22 205 8351, geral.passosmanuel@gmail.com. Klub taneczny/bar chętnie odwiedzany przez artystów, z różnorodną, ​​ale gustowną selekcją muzyki i ciepłym wystrojem. 
* {{Znacznik|'''Plano B'''|41.1465 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/planobclub Plano B]''', R. de Cândido dos Reis 30. W pobliżu Torre dos Clérigos znajduje się popularna galeria sztuki i bar zlokalizowane w historycznym centrum Porto. 
* {{Znacznik|'''Clube Mau Mau'''|41.1466 |-8.6306 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Clube Mau Mau''', Rua do Outeiro 4, ☏ +351 22 457 8912. W regionie Foz jest to popularny klub nocny oferujący różne style muzyczne, od house przez pop po R&amp;B. 

W Porto jest kilka klubów i barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* {{Znacznik|'''Ryan's Irish Pub'''|41.1414 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/ryansirishpubporto/ Ryan's Irish Pub]''', Rua do Infante D. Henrique 18, ☏ +351 963 041 615, ryansirishporto@gmail.com. Lokal w dzielnicy Ribeira; panuje tu przyjemna, kameralna atmosfera, a obsługa jest przyjazna. To zawsze dobre miejsce na rozpoczęcie wieczoru. 
* {{Znacznik|'''Prioridade Bar'''|41.1409 |-8.6113 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Prioridade Bar''', R. da Lada 76–78. To jeden z najtańszych barów w dzielnicy Ribeira. Jest to prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całej tej okolicy (a może i w całym mieście), gdzie można dostać duże piwo za zaledwie kilka euro. Serwują tu również mocne alkohole i koktajle w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wyjście na miasto, warto wpaść tu na kilka drinków przed udaniem się do klubu; ceny w klubach bywają bowiem astronomicznie wysokie i może się okazać, że zabraknie ci pieniędzy na taksówkę do domu, hotelu czy hostelu. Lokal jest dość trudny do znalezienia, ponieważ ukryto go w nieco ustronnym (choć przyjemnym) miejscu, w pobliżu mostu Ludwika I (Ponte de Dom Luís I). Warto zapytać miejscowych – na pewno będą wiedzieli, gdzie to jest.
* '''Dzielnica Ribeira'''. Okolica ta pełna jest barów i pubów, w których można miło spędzić czas, podziwiając wspaniałe widoki, zanim ruszy się do większych klubów w innych częściach miasta. Większość barów znajduje się stosunkowo blisko siebie, a do niektórych wstęp jest bezpłatny. Lokale te są zazwyczaj czynne do godziny 3:00 lub 4:00 nad ranem; po tym czasie okolica pustoszeje. Po wyjściu z baru warto udać się prosto do domu lub do klubu, ponieważ w opustoszałej dzielnicy można poczuć się nieco niepewnie.

=== Kluby jazzowe ===
Kluby jazzowe otwierają się zwykle o 22:00 i działają do 05:00. Należą do nich {{Znacznik|'''Hot Five Uptown'''|41.1423566|-8.6078912|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.hotfive.pt/uptown/ Hot Five Uptown]''' i {{Znacznik|'''Maus Habitos (Bad Habits)'''|41.1466701|-8.605811|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/ Maus Habitos (Bad Habits)]''', który za dnia jest przestrzenią coworkingową, a nocą klubem.

== Noclegi ==
W całym mieście znajdują się domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych z bardzo przystępnymi cenami. W mieście jest tylko jedno pole namiotowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych do wynajęcia, więc znalezienie ich będzie trudne.

=== Tanio ===
* {{Znacznik|'''Alma Porto Hostel'''|41.1504 |-8.5951 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063499902510# Alma Porto Hostel]''', Rua do Bonfim, 305B (''dojazd metrem: wysiądź na stacji Campo 24 de Agosto i skieruj się na Rua do Bonfim; idź ulicą Rua do Bonfim, aż dotrzesz pod numer 305B. Dojazd pociągiem: wysiądź na stacji Campanhã, idź ulicą Rua Pinto Bessa aż do kościoła; skręć w lewo w Rua do Bonfim i szukaj numeru 305B''), ☏ +351 914 049 326, +351 914 306 011, almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Kameralny, spokojny hostel o stonowanej kolorystyce, z miejscami do wypoczynku i luźną atmosferą; mieści się w XIX-wiecznym budynku, w którym można podziwiać ręcznie wykonane detale pod wysokimi sufitami, tradycyjne portugalskie płytki (azulejos) oraz piękne kamelie w ogrodzie. 
* {{Znacznik|'''The White Box House'''|41.1512 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, ☏ +351 911 008 585, house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom z Porto, zbudowany na początku XX wieku i całkowicie odnowiony tak, by połączyć współczesny komfort z urokiem dawnych lat, tworząc idealne warunki do udanego pobytu. 
* {{Znacznik|'''Wine Hostel'''|41.1467 |-8.6171 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.winehostel.pt/pt/ Wine Hostel]''', Campo dos Martires da Patria, 52, ☏ +351 222013167. Bardzo dogodna lokalizacja w centrum. Czyste pokoje z prywatnymi łazienkami (prysznicami). Bardzo blisko stacji kolejowej, choć obiekt może być trudny do znalezienia – warto sprawdzić mapę przed przyjazdem. 19 €. 
* {{Znacznik|'''Gallery Hostel Porto'''|41.1499 |-8.6196 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.gallery-hostel.com/pt Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda 222, info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, darmowe piesze zwiedzanie miasta oraz bezpłatna wycieczka po lokalnych miejscach rozrywki nocnej. Kolacje tematyczne, degustacje porto, wystawy w galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny personel. Miejsce w pokoju wieloosobowym z prywatną łazienką: 20–22 €, pokój dwuosobowy: 50 €.
* {{Znacznik|'''Porto Spot Hostel'''|41.1536 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel]''', Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (''5 minut spacerem od stacji metra Bolhão''). Wygodny, czysty hostel z Wi-Fi, salą z DVD i konsolą PlayStation, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią oraz barem na parterze. Jasne wnętrza i dobre prysznice. Obiekt może śmiało konkurować z lizbońskim Traveller's House. Miejsce w pokoju wieloosobowym ze wspólną łazienką: 14–18 €, pokoje prywatne: ok. 20 €.
* {{Znacznik|'''Oporto Sky Hostel'''|41.1559 |-8.6134 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Oporto Sky Hostel''', Rua da Lapa 33 (''minuta spacerem od stacji metra Lapa''), ☏ +351 222 017 069, info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z niezwykle gościnną i pomocną menedżerką, Luzią. Pokoje wieloosobowe i prywatne. Bezpłatny dostęp do komputerów i Wi-Fi. Obiekt położony kilka minut od centrum miasta, tuż przy ulicy Boavista prowadzącej na wybrzeże. Obsługa mówi biegle po angielsku i hiszpańsku. Ceny od 14 € za osobę (śniadanie wliczone w cenę).
* {{Znacznik|'''Pousada de Juventude do Porto'''|41.1481 |-8.6591 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Pousada de Juventude do Porto''' (HI Porto), Rua de Paulo da Gama 551. Obiekt położony poza centrum miasta, z przystankami autobusowymi tuż obok; czynny całą dobę, oferuje wspaniały widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Hospedaria 31 de Janeiro'''|41.1462 |-8.6077 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hospedaria 31 de Janeiro''', Rua 31 Janeiro 193. Niezwykle tanio (15 € za pokój dwuosobowy), ale brudno i w podejrzanej okolicy. 
* {{Znacznik|'''Hotel Ibis Porto São João'''|41.1805 |-8.6042 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1274/index.en.shtml Hotel Ibis Porto São João]''', Rua Dr. Plácido Costa (''wewnątrz centrum handlowego Galeria Comercial do Campus São João''), ☏ +351 22 551 31 00. Tuż przy stacji IPO, nad centrum handlowym. Darmowe Wi-Fi, dobre śniadanie (choć codziennie takie samo). 
* {{Znacznik|'''Residencia Pedra Antiga'''|41.1535 |-8.6046 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, ☏ +351 222407467. Tanio, czysto i przyjaźnie. Prywatna łazienka w pokoju. Darmowe Wi-Fi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale porozumieć się można po francusku, hiszpańsku i portugalsku. Ceny od 13,75 € za osobę. 
* {{Znacznik|'''Hotel Miradouro'''|41.1557 |-8.6023 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelmiradouro.com/ Hotel Miradouro]''', Rua de Alegria, 598, ☏ +351 22 537 0717. Wyjątkowy i ciekawy obiekt. Wystrój w stylu lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę rzeki Duero oraz słynna restauracja panoramiczna na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając rozległą panoramę regionu Porto. Bezpłatny parking. Prywatna łazienka w pokoju. Personel recepcji jest bardzo przyjazny, profesjonalny i mówi po angielsku. Okolica jest nieco zaniedbana, ale zdecydowanie nie tak zła, jak wiele innych części miasta. Ceny od 26 €. 
* {{Znacznik|'''Porto Lounge Hostel'''|41.1496 |-8.6122 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, 317 (''obok Av. dos Aliados, w centrum miasta''), ☏ +351 222085196, info@portoloungehostel.com. Bezpłatne Wi-Fi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i część wspólna. 14–20 € za pokój z prywatną łazienką, 40–50 € za pokoje dwuosobowe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Porto Royal Bridges Hotel'''|41.1466 |-8.6099 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Porto Royal Bridges Hotel]''', Rua de Sá da Bandeira, 53, ☏ +351 222 436 221. 
* {{Znacznik|'''Hotel Belver Beta Porto'''|41.1781 |-8.6143 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* {{Znacznik|'''Hotel Mercure Porto Centro'''|41.145367 |-8.607568 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1975/index.en.shtml Hotel Mercure Porto Centro]''', Praça da Batalha 116 (''stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m''), ☏ +351 22 204 33 00, h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny 4-gwiazdkowy hotel z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). W pokojach znajdują się czajniki, a w cenie niezawodny, bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* {{Znacznik|'''Vila Galé Porto'''|41.1508 |-8.5991 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.vilagale.com/pt/hoteis/porto-e-norte/vila-gale-porto Vila Galé Porto]''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☏ +351 225 191 800, porto@vilagale.pt. W centrum „Niezwyciężonego miasta” Portugalii; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja internetowa.
* {{Znacznik|'''Hotel Malaposta'''|41.15 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Malaposta''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, ☏ +351 222 006 278, reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju, położony w historycznej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja internetowa.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Pestana Porto'''|41.1405 |-8.6132 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[http://www.pestana.com/en/pestana-porto-hotel/ Pestana Porto]''', Praça da Ribeira, nr 1, ☏ +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, reservas.portugal@pestana.com. 
* {{Znacznik|'''inPatio Guest House'''|41.1419 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr 22, ☏ +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, info@inpatio.pt.
* {{Znacznik|'''HF Ipanema Park Hotel'''|41.1544 |-8.6498 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hfhotels.com/hoteis/hf-ipanema-park-pt/ HF Ipanema Park Hotel]''', Rua de Serralves 124, ☏ +351 22 532 2121. 
* {{Znacznik|'''Sheraton Porto Hotel &amp; Spa'''|41.1612 |-8.6402 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/oposi-sheraton-porto-hotel-and-spa/overview/ Sheraton Porto Hotel &amp; Spa]''', R. do Ten. Valadim 146, ☏ +351 22 040 4000. 
* {{Znacznik|'''Porto Palácio Hotel by The Editory'''|41.1593 |-8.6388 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.editoryhotels.com/porto-palacio/ Porto Palácio Hotel by The Editory]''', Av. da Boavista 1269, numer bezpłatny: +351 226 086 646, reservas.portopalacio@editoryhotels.pt. 
* {{Znacznik|'''Hotel Infante Sagres'''|41.1479 |-8.6129 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.infantesagres.com/?r=0 Hotel Infante Sagres]''', Praça D. Filipa de Lencastre 62, ☏ +351 223 398 500, reservas@infantesagres.com. 
* {{Znacznik|'''Tiara Park Atlantic Porto'''|41.1602 |-8.6410 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (''1,6 km samochodem od stacji Franco''), ☏ +351 226 072 500, rezerwacje.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. 232 pokoje gościnne o bogato zdobionych wnętrzach.

== Kontakt ==
W Porto dostępna jest sieć 4G wszystkich portugalskich operatorów. Według stanu na wrzesień 2021 roku w niektórych dzielnicach działa już sieć 5G, przy czym najlepszy zasięg zapewnia Vodafone.

Wi-Fi jest powszechnie dostępne w środkach transportu publicznego oraz w kawiarniach. Większość hoteli w Porto również oferuje gościom bezpłatny dostęp do Wi-Fi – zarówno w pokojach, jak i w strefach ogólnodostępnych, takich jak lobby.

== Bezpieczeństwo ==
W miejscach o dużym zagęszczeniu ludzi oraz w autobusach i pociągach mogą zdarzać się kieszonkowcy, choć kradzieże tego typu nie są w Porto częstym zjawiskiem. Podróżowanie autobusem lub metrem jest zazwyczaj bezpieczne i stanowi jeden z najlepszych sposobów przemieszczania się po mieście.

Porto jest na ogół bezpiecznym miastem, o ile zachowuje się podstawowe środki ostrożności, takie jak poruszanie się nocą po dobrze oświetlonych ulicach.

W pewnej części Porto – w pobliżu punktu informacji turystycznej, między katedrą a schodami prowadzącymi do małego kościoła – często przebywają osoby pod wpływem alkoholu, które mogą sprawiać kłopoty. Nie ma powodów do niepokoju, gdyż wielu z nich nie zachowuje się agresywnie, jednak warto zachować ostrożność, tak jak w każdym innym miejscu.

Jeśli idziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i punktu informacji turystycznej, po zakończeniu zwiedzania wróć na dworzec, a stamtąd udaj się do kolejnych atrakcji. Unikaj skrótu prowadzącego w dół od punktu informacji turystycznej, ponieważ w tamtej okolicy dochodziło do wielu incydentów.

W nagłych wypadkach dzwoń pod numer '''112'''.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' - leży nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.
* Latem spróbuj jednej z wielu wysokiej jakości plaż w pobliżu Porto, w południowej części Gai. Gaia ma wiele plaż z niebieskimi flagami (Miramar, Aguda, Granja), poświadczających jakość plaży.
* Aby zaspokoić swoją imprezowy charakter, odwiedź niektóre z pobliskich miast Matosinhos, Vila do Conde, Maia, Penafiel, Amarante, Povoa de Varzim (plaża i kasyno).
* Na południu, w zasięgu ręki, znajduje się Costa da Prata (''Srebrne Wybrzeże''), począwszy od kurortu [[Espinho]] z plażami i kasynem, aż po [[Aveiro]] i Mira.
* '''[[Minho|Region Minho]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego regionu. [[Guimarães]], [[Viana do Castelo]], [[Braga]], Caminha, [[Valença]], Ponte de Lima i Arcos de Valdevez, na przykład, mają coś do zaoferowania, a region jest bardzo piękny. Skosztuj „Vinho Verde”, tłumaczonego swobodnie jako „Zielone wino” - jest to przede wszystkim wino o niskiej zawartości alkoholu, młode i świeże, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego parku. Dzika przyroda i natura w tym parku są naprawdę warte odwiedzenia, a krajobraz jest wspaniały.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>6sngy83eoc5zquhv2f0rb3myiycm26i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158981</id>
      <parentid>158980</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T09:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kluby jazzowe */</comment>
      <origin>158981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95330" sha1="098k9kyqynlt960kqmgcymndtdz0bmk" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

{{Znacznik|'''Uniwersytet w Porto'''|41.146667|-8.615556|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Uniwersytet w Porto''' jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Mile widziana jest znajomość podstaw [[Rozmówki portugalskie|języka portugalskiego]]. W większych hotelach i ośrodkach wypoczynkowych można porozumieć się po [[Rozmówki angielskie|angielsku]], [[Rozmówki francuskie|francusku]], [[Rozmówki galicyjskie|galicyjsku]], [[Rozmówki katalońskie|katalońsku]], [[Rozmówki włoskie|włosku]] lub [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] (języki te są tam często rozumiane). W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy po rzece czy zwiedzanie piwnic z winem porto, język danej wycieczki jest zazwyczaj ustalany według kolejności zgłoszeń; aby mieć pewność, że zwiedzanie odbędzie się w wybranym języku, warto pojawić się wcześniej i zgłosić taką prośbę.

* {{Znacznik|'''Fast Forward Language Institute'''|41.14810814049918|-8.606678905184156|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute]''' (''w centrum miasta''). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym trzygodzinne zajęcia „Portuguese for survival” (podstawy języka przydatne w codziennych sytuacjach), skierowane do zagranicznych turystów odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są zatłoczone w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście '''wino porto'''. To odpowiednie miejsce do tego, w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Duero.

Region ''Norte'' znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, przy jednoczesnym dostosowywaniu się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele z najlepszych portugalskich firm odzieżowych, obuwniczych, dóbr luksusowych i akcesoriów ma swoje siedziby w mieście Porto i jego okolicach. Dlatego w Porto i okolicach znajdziesz wiele sklepów flagowych i outletów fabrycznych. ''Portuense'' znają się na rzemiośle i cenią jakość niezależnie od tego, czym jest odzież, obuwie i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i obejmują zarówno rozpoznawalne na całym świecie, jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, jak i te ściśle lokalne, zapewniające wyjątkowy wybór na każdą kieszeń. Pomimo atrakcyjnych walorów estetycznych wiele tańszych produktów może nie być produkowanych w Portugalii.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* {{Znacznik|'''Centro Comercial Bombarda (CCB)'''|41.1496 |-8.6203 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.ccbombarda.pt/ Centro Comercial Bombarda (CCB)]''', Rua de Miguel Bombarda 285, info@ccbombarda.pt. Pon.–pt. 11:00–19:00, sob. 11:00–20:00, niedz. nieczynne. To nie jest typowe centrum handlowe. Obiekt jest znacznie mniejszy i mieści sklepy oferujące artykuły związane ze sztuką oraz modą. Warto tu poszukać portugalskiego wzornictwa, kosmetyków ekologicznych czy współczesnej biżuterii, a następnie udać się do galerii znajdujących się przy tej samej ulicy. 
* {{Znacznik|'''Aguas Furtadas'''|41.1462 |-8.6122 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.aguasfurtadas.com/ Aguas Furtadas]''', Rua do Almada 13, ☏ +351 223 216 002, info@aguasfurtadas.com. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego wzornictwa? To idealne miejsce. Od minimalistycznego koguta z Barcelos po kolorową ceramikę – wielu z tych wyrobów nie znajdziesz nigdzie indziej.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po '''Mercado do Bolhão''' – miejscu, gdzie znajdziesz targ spożywczy i sklepy z rękodziełem – oraz po pobliskiej ulicy {{Znacznik|'''Rua Santa Catarina'''|41.1490511|-8.6060568|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Santa Catarina''' (którą gorąco polecamy, choćby tylko na przechadzkę). Ulica Cedofeita to kolejna tętniąca życiem arteria handlowa; podobnie jest w przypadku ulicy Boavista.

=== Centra handlowe ===
Jeśli chodzi o zakupy, w Porto i na przedmieściach znajduje się wiele centrów handlowych, w tym {{Znacznik|'''Norte Shopping'''|41.1800354|-8.6544171|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Norte Shopping''', {{Znacznik|'''Arrábida Shopping'''|41.1406207|-8.6366321|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Arrábida Shopping''', {{Znacznik|'''Parque Nascente'''|41.1747464|-8.5656621|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Parque Nascente''', {{Znacznik|'''Gaia Shopping'''|41.1186755|-8.6209798|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Gaia Shopping''' i {{Znacznik|'''Mar Shopping'''|41.2088862|-8.6870432|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Mar Shopping''' (największe zakupy grupowe IKEA w Europie). Oprócz tego masz także mniej zaludnione sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* {{Znacznik|'''ViaCatarina Shopping'''|41.1491 |-8.6052 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.viacatarina.pt/ ViaCatarina Shopping]''', Rua de Santa Catarina 312–350, ☏ +351 22 207 56 09, info@adm.viacatarina.pt. pon.–pt. 10:00–20:00, sob. niedziela i święta 09:00–17:00. Średniej wielkości centrum handlowe mieszczące się w budynku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystując różnicę wzniesień między nimi w celu uzyskania spektakularnych rezultatów. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci handlowych i food court wypełniony lokalnymi fast-foodami. 
* {{Znacznik|'''Shopping Cidade do Porto'''|41.1550 |-8.6292 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://shoppingcidadedoporto.com/ Shopping Cidade do Porto]''', Rua Gonçalo Sampaio 350, ☏ +351 226 006 585, bemvindo@shoppingcidadedoporto.com. pon.–pt. 06:30–22:30, sob. niedziela i święta 08:00–22:30. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnym pozorem i przestronnym atrium, ale ograniczonym wyborem sklepów w porównaniu do większych.

== Gastronomia ==
[[Plik:Francesinha01 (407798020).jpg|thumb|Francesinha]]
W Porto znajdują się jedne z najlepszych restauracji w [[Portugalia|Portugalii]].

Mówi się, że jeśli lubisz dobrze zjeść, powinieneś udać się do Porto – to miejsce, w którym serwuje się doskonałe jedzenie, zarówno pod względem jakości, jak i wielkości porcji (nawet mieszkańcy [[Lizbona|Lizbony]] przyznają, że to w Porto jada się najlepiej).

Najlepsze restauracje w mieście mieszczą się głównie w dzielnicy '''[[Matosinhos]]''', w pobliżu plaży i '''Porto de Leixões'''. Warto jednak uważać na ceny: wiele przeciętnych lokali narzuca wysokie stawki tylko ze względu na wystrój, bywanie tam modnego towarzystwa lub jedno i drugie. Żądają wygórowanych kwot za jedzenie, które nie wyróżnia się jakością ani sposobem podania na tle innych miejsc, a porcje bywają skromne – dlatego warto najpierw rozejrzeć się i ocenić sytuację. Dojazd tam niebieską linią metra (linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]]) zajmuje około 30 minut. W '''Ribeirinha''', z widokiem na rzekę Duero i [[Vila Nova de Gaia]], działa wiele świetnie prowadzonych, niedrogich i kameralnych restauracji rodzinnych. Panuje w nich wspaniała atmosfera, obsługa jest przyjazna, a jedzenie i trunki – wyśmienite. Czasami, z powodu ograniczonej przestrzeni, trzeba dzielić stolik z nieznajomymi – bywają to miejscowi lub turyści – co nadaje całemu doświadczeniu kosmopolityczny i ciekawy charakter. Również na starym mieście bez trudu znajdziesz niedrogie lub przystępne cenowo lokale, odwiedzane głównie przez mieszkańców, serwujące zarówno lunche, jak i kolacje; chętnie goszczą one obcokrajowców, a personel często jest dumny z możliwości ich przyjęcia. Aby w takich miejscach w pełni cieszyć się sytym i dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej zdać się na sugestie kelnera i wybrać zestaw ''Pratos do dia'' (danie dnia). Zazwyczaj obejmuje on trzy dania: do wyboru dwie lub trzy zupy, danie główne (z pieczywem), wino domowe, deser oraz ''bica'' (espresso) na koniec – a wszystko to w cenie 7–10 euro za osobę. Jeśli wciąż czujesz głód, dobrym sposobem jest pochwalenie zupy i uprzejme zapytanie o dokładkę. Właśnie dlatego miejscowi często zostawiają zupę na koniec posiłku. Jeśli posiłek naprawdę Ci smakował, okaż uznanie szefowi kuchni i obsłudze – dla pracowników to zawsze powód do dumy, że mogli dobrze obsłużyć gościa.

Nastaw się na solidne porcje; jeśli masz okazję, spróbuj ''Tripas à moda do Porto'', czyli dania z flaków. Mieszkańcy Porto zyskały nawet przydomek ''tripeiros'' (zjadacze flaków) właśnie dzięki tej potrawie. W tradycyjnych lokalach oferujących zestawy obiadowe zupę często podaje się na końcu, choć obecnie większość kelnerów pyta o kolejność dań; nie zdziw się jednak, widząc kogoś, kto zaczyna od deseru, a kończy na przystawkach (''couvert'') – takie sytuacje się zdarzają. Koniecznie spróbuj też ''bacalhau'' (solonego dorsza) – w dowolnej postaci; istnieje bowiem setki przepisów na tę rybę!

Nie zapomnij o tradycyjnej kanapce na ciepło zwanej '''''Francesinha''''', co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „małą Francuzkę”. Porto to właściwie jedyne miejsce na świecie, gdzie można ją dostać (choć w innych miastach północnej Portugalii bywają dostępne jej wersje niższej jakości). W gruncie rzeczy to tost z kilkoma warstwami mięsa w środku (wołowina, wieprzowina, szynka...), pokryty serem i pikantnym sosem; opcjonalnie całość może być zwieńczona frytkami. Co najważniejsze, do tego dania pije się piwo, a nie wino.

W lipcu w [[Matosinhos]] – do którego łatwo dojechać autobusem lub metrem – odbywa się festiwal rybny. Świeżo złowione ryby są grillowane tego samego dnia na stanowiskach ustawionych wprost na ulicy, zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (wyłącznie w całości), a kucharze przygotowują ją na miejscu; to nie jest wytworna restauracja, ale w towarzystwie miejscowych jesz tam najlepszą rybę w życiu! Spróbuj dorady (''dourada'') – jest wyśmienita.

W Porto znajdziesz mnóstwo piekarni (''Pão Quente'') i cukierni (''Pastelarias''). Oprócz sprzedaży pysznych (i niedrogich) wypieków, lokale te często oferują kącik kawiarniany, gdzie serwuje się różne rodzaje kawy (np. ''Pingo'', ''Meia de Leite'') oraz kanapki (jak ''Tosta Mista'', czyli tost z szynką i serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni położonych nad rzeką, lokale te nie oferują malowniczego widoku na Porto (taka lokalizacja jest kosztowna, a ostatecznie to klient musiałby za to zapłacić). Zamiast tego przyciągają turystów dobrym jedzeniem w bardzo niskich cenach.

Większość mieszkańców pije czarną kawę (espresso), jednak w niemal wszystkich kawiarniach dostępne są również typowe napoje na bazie espresso.

W Porto znajduje się co najmniej jedna restauracja w pełni wegetariańska – Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) – a także inne lokale oferujące dania wegetariańskie obok potraw mięsnych, na przykład Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą być zmuszeni do zamawiania dań przygotowywanych specjalnie dla nich, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Oszczędnie ===
==== Centrum miasta ====
W okolicy znajduje się kilka niedrogich restauracji.
* {{Znacznik|'''Café Piolho / Âncora d' Ouro'''|41.1469 |-8.6166 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Café Piolho / Âncora d' Ouro''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (''między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões''). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i od XIX wieku była miejscem spotkań studentów. Ściany zdobią tablice podarowane przez absolwentów kierunków medycznych od początku XX wieku. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (z punktu widzenia reżimu) i w związku z tym było regularnie obserwowane przez tajną policję. Pewnego razu dokonano nalotu na nią GNR (Guarda Nacional Republicana), która ma w pobliżu placówkę, i wtargnęli swoimi końmi do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecny bałagan w tym miejscu wynika z tej czy nowszej działalności. Obsługa jest gburowata, miejsce wcale nie jest wyszukane, ale zazwyczaj jest wypełnione po brzegi studentami. Jest też całkiem tani. 
* {{Znacznik|'''Taberna Folias de Baco'''|41.1452211 |-8.6137131 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://tabernafoliasdebaco.com/ Taberna Folias de Baco]''', Rua dos Caldeireiros 136. Mała przytulna portugalska restauracja z miłą atmosferą. Możesz popijać niesamowite wino, jedząc pyszne, autentyczne jedzenie. Menedżer jest bardzo przyjazny i pomocny. 
* {{Znacznik|'''Laurear'''|41.1473333 |-8.6125721 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Laurear''', Rua da Fábrica 18. Autentyczne, wspaniałe portugalskie jedzenie. Małe i przytulne miejsce z bardzo miłą obsługą. Jest raczej mały, trzeba mieć szczęście, żeby wieczorem dostać stolik. 
* {{Znacznik|'''Trinkas Petisqueira Lounge'''|41.1472719 |-8.6151809 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063547784193# Trinkas Petisqueira Lounge]''', Praça de Gomes Teixeira 26. Bardzo dobra kuchnia, prosta, domowa i staranna. Urocza mała restauracja, idealna do siedzenia na poboczu drogi i oglądania świata.
* {{Znacznik|'''Taxca'''|41.1489927 |-8.6129460 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/taxca/ Taxca]''', Rua da Picaria 26. Typowa portugalska tawerna, z doskonałej jakości produktami gastronomicznymi, atmosfera jest fantastyczna, typowa dla tawerny, bez obsługi stołowej, wiszące szynki od razu zaostrzają apetyt. Jedno z najlepszych miejsc na przekąskę dań kuchni portugalskiej. Najlepsze bifany w Porto, owsianka sarrabulho, dobrze przyozdobiona mięsem. Przestrzeń jest bardzo spokojna, a personel bardzo przyjazny. 
* {{Znacznik|'''Churrasqueira Brasil'''|41.1449979 |-8.6152711 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Churrasqueira Brasil''', Campo dos Mártires da Pátria 136. Nie daj się zwieść wyglądowi zewnętrznemu. To miejsce to ukryty klejnot. Świetne domowe jedzenie i uwaga. Bardzo fajne miejsce na zjedzenie dania dnia.

==== Bolhão ====
* {{Znacznik|'''Casa Das Tortas'''|41.1467248 |-8.6052189 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Casa Das Tortas''', R. de Passos Manuel 181. Świetna, autentyczna kuchnia portugalska i domowe wypieki. Bardzo dobre miejsce na spróbowanie typowych potraw. Najlepsza francesinha w Porto. 
* {{Znacznik|'''Taberna do Doutor'''|41.1509425 |-8.6060587 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taberna do Doutor''', R. da Firmeza 489. Fantastyczna francesinha i znakomite sardynki. Przyjazna i troskliwa obsługa. 
* {{Znacznik|'''A Loja dos Pastéis de Chaves'''|41.1510078 |-8.6058150 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''A Loja dos Pastéis de Chaves''', R. da Firmeza 476. Uroczy lokal tuż przy głównej ulicy handlowej. Prawdziwe jedzenie, odpowiednie również dla wegetarian. Przyjemna, luźna atmosfera. Bardzo bogate menu z szerokim wyborem dań. 
* {{Znacznik|'''Estrela do Oriente'''|41.1492386 |-8.6034339 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Estrela do Oriente''', Rua de Fernandes Tomás 405. Znakomite, domowe jedzenie wysokiej jakości i rodzinna atmosfera. Dobry grillowany łosoś i pyszne sardynki. 
* {{Znacznik|'''Murça No Porto'''|41.1472138 |-8.6038697 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/people/Mur%C3%A7a-no-Porto/100054587642619/ Murça No Porto]''', Rua da Alegria 44. Mała, tradycyjna restauracja w stylu Porto – jedno z niewielu miejsc, które zachowało swój autentyczny charakter. Można tu poczuć się jak przy domowym stole. Często bywają tu miejscowi.
* {{Znacznik|'''Mr.Pizza'''|41.1467109 |-8.6032404 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.mrpizza.pt/ Mr.Pizza]''', R. de Santo Ildefonso N.233. Pizzeria typu street food na szybki posiłek. Duże pizze na cienkim cieście. Miła obsługa.

=== Umiarkowanie ===
Przy ulicy Rua da Reboleira znajduje się kilka kameralnych restauracji oferujących świetne jedzenie i obsługę oraz wspaniałe widoki na rzekę. To miejsca położone z dala od tłumów turystów oblegających Cais da Estiva.

* {{Znacznik|'''Casa Da Foz'''|41.1500 |-8.6742 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.casadafoz.pt/ Casa Da Foz]''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Znakomita włoska restauracja. Szeroki wybór dań. Lokal jest bardzo mały, dlatego warto wcześniej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* {{Znacznik|'''Varanda Da Barra'''|41.1483 |-8.6581 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja serwująca tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej oraz międzynarodowej. Ładny widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Maus Hábitos'''|41.14667 |-8.605811 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Hábitos]''', Rua de Passos Manuel 178 (''4. piętro starego parkingu wielopoziomowego naprzeciwko Porto Coliseum''). Pon.–pt. 12:00–15:00. W ciągu dnia restauracja wegetariańska, wieczorami – centrum kultury młodzieżowej. Menu zmienia się co tydzień; cena zestawu to 9 € (7,50 € bez deseru). 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/restaurantegaleriadeparis Galeria de Paris Restaurante Bar]''', 56 Rua Galeria de Paris.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''O Comercial'''|41.1408 |-8.615 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://ocomercial.com/ O Comercial]''', Palácio da Bolsa, Rua Ferreira Borges (''São Bento [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 918 838 649, info@ocomercial.com. pon. 19:30–22:30, wt.–sob. 12:30–14:30 i 19:30–22:30, niedz. nieczynne. Elegancka atmosfera w Palácio da Bolsa (Pałacu Giełdy). Duże okna wychodzą na rzekę Douro. Podają dania kuchni portugalskiej z nowoczesnymi technikami i składnikami. 19–70 euro. 
* {{Znacznik|'''Euskalduna Studio'''|41.1474 |-8.6009 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.euskaldunastudio.pt/ Euskalduna Studio]''', Rua de Santo Ildefonso 404 ('''Campo 24 de Agosto [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]]''), ☏ +351 935 335 301, reservas@euskaldunastudio.pt. pon.–sob. 19:00–23:00, nieczynne niedz. Obsługa jest zgodna ze stylem stołu szefa kuchni/menu degustacyjnego i obejmuje „10 chwil i kilka niespodzianek”. 105–170 euro. 
* {{Znacznik|'''MUU Steakhouse'''|41.1476 |-8.6122 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.muusteakhouse.com/ MUU Steakhouse]''', Rua do Almada 149A (''Aliados [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 914 784 032, info@muusteakhouse.com. 19:00–23:30. Ta steakhouse oferuje również dania rybne i dania wegańskie. 50–100 euro. 
* {{Znacznik|'''Pedro Lemos'''|41.1477 |-8.6283 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pedro Lemos''', Rua do Padre Luis Cabral 974, Foz do Douro, ☏ +351 22 011 5986, info@pedrolemos.net. Pon.–pt. 19:00–23:00, sob. 12:30–15:00 i 19:00–23:00. Restauracja wyróżniona gwiazdką Michelin, mieszcząca się w starym kamiennym budynku z pięknym tarasem na dachu. Kuchnia nowoczesna serwowana w formie menu degustacyjnego. 50–135 R$. 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.antiqvvm.pt/pt/ Antiqvvm]''', Rua de Entre-Quintas 220, ☏ +351 22 600 0445, antiqvvm@gmail.com. Wt.–sob. 12:30–23:00; nieczynne w niedziele i poniedziałki. Restauracja z gwiazdką Michelin, położona w samym sercu miejskiego parku, z widokiem na rzekę. Menu degustacyjne lub dania à la carte. 45–170 R$.

== Życie nocne ==
[[Plik:Port_wine.jpg|thumb|240px|Kieliszek porto]]
Porto to oczywiście ojczyzna '''wina porto'''; w okolicach miasta znajduje się wiele winiarni, w których jest ono wytwarzane. Ściśle rzecz biorąc, mianem porto można określać jedynie wino wyprodukowane z winogron uprawianych w dolinie rzeki Douro, które zostało wytworzone i zabutelkowane w Porto. Porto występuje w wielu odmianach, przy czym najdroższą z nich jest ''vintage port''.

Główne skupiska barów rozciągają się od placu Praça de Ceuta na północy, przez okolice dworca, aż po dzielnicę Ribeira położoną bardziej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Solar Vinho do Porto'''|41.1479 |-8.6280 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Solar Vinho do Porto''', ☏ +351 226094749, solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa oferująca degustację porto i wspaniały widok na rzekę Douro. Lokal czynny od poniedziałku do soboty w godzinach 14:00–00:00. To idealne miejsce, by usiąść w wygodnym fotelu lub w ogrodzie i delektować się kilkoma kieliszkami wybornego porto. Do trunku można również zamówić sery.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne tutaj zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 01:00-02:00, a kończą w godzinach 06:00-07:30. Masz fajny wybór do wyboru. Większość klubów zlokalizowana jest w regionie przemysłowym oraz w ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* {{Znacznik|'''Industria'''|41.1592 |-8.6834 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/IndustriaClub/ Industria]''', Avenida do Brasil 843, Foz. „Lokalni bohaterowie i międzynarodowe supergwiazdy” – działa od 1987 roku. Jest czynna do około 06:00. 
* {{Znacznik|'''Discoteca Via Rápida'''|41.1738 |-8.6493 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/discotecaviarapida Discoteca Via Rápida]''', R. Manuel Pinto de Azevedo 567, ☏ +351 910 088 920, viarapida.geral@gmail.com. czw.–sob. 23:50–06:00. Popularna dyskoteka w dzielnicy przemysłowej. Klub nocny jest otwarty w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Klub gra najnowsze hity taneczne, a publiczność liczy 20 osób. 
* {{Znacznik|'''Passos Manuel'''|41.1468 |-8.6056 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/passosmanuelporto/ Passos Manuel]''', R. de Passos Manuel 137, ☏ +351 22 205 8351, geral.passosmanuel@gmail.com. Klub taneczny/bar chętnie odwiedzany przez artystów, z różnorodną, ​​ale gustowną selekcją muzyki i ciepłym wystrojem. 
* {{Znacznik|'''Plano B'''|41.1465 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/planobclub Plano B]''', R. de Cândido dos Reis 30. W pobliżu Torre dos Clérigos znajduje się popularna galeria sztuki i bar zlokalizowane w historycznym centrum Porto. 
* {{Znacznik|'''Clube Mau Mau'''|41.1466 |-8.6306 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Clube Mau Mau''', Rua do Outeiro 4, ☏ +351 22 457 8912. W regionie Foz jest to popularny klub nocny oferujący różne style muzyczne, od house przez pop po R&amp;B. 

W Porto jest kilka klubów i barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* {{Znacznik|'''Ryan's Irish Pub'''|41.1414 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/ryansirishpubporto/ Ryan's Irish Pub]''', Rua do Infante D. Henrique 18, ☏ +351 963 041 615, ryansirishporto@gmail.com. Lokal w dzielnicy Ribeira; panuje tu przyjemna, kameralna atmosfera, a obsługa jest przyjazna. To zawsze dobre miejsce na rozpoczęcie wieczoru. 
* {{Znacznik|'''Prioridade Bar'''|41.1409 |-8.6113 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Prioridade Bar''', R. da Lada 76–78. To jeden z najtańszych barów w dzielnicy Ribeira. Jest to prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całej tej okolicy (a może i w całym mieście), gdzie można dostać duże piwo za zaledwie kilka euro. Serwują tu również mocne alkohole i koktajle w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wyjście na miasto, warto wpaść tu na kilka drinków przed udaniem się do klubu; ceny w klubach bywają bowiem astronomicznie wysokie i może się okazać, że zabraknie ci pieniędzy na taksówkę do domu, hotelu czy hostelu. Lokal jest dość trudny do znalezienia, ponieważ ukryto go w nieco ustronnym (choć przyjemnym) miejscu, w pobliżu mostu Ludwika I (Ponte de Dom Luís I). Warto zapytać miejscowych – na pewno będą wiedzieli, gdzie to jest.
* '''Dzielnica Ribeira'''. Okolica ta pełna jest barów i pubów, w których można miło spędzić czas, podziwiając wspaniałe widoki, zanim ruszy się do większych klubów w innych częściach miasta. Większość barów znajduje się stosunkowo blisko siebie, a do niektórych wstęp jest bezpłatny. Lokale te są zazwyczaj czynne do godziny 3:00 lub 4:00 nad ranem; po tym czasie okolica pustoszeje. Po wyjściu z baru warto udać się prosto do domu lub do klubu, ponieważ w opustoszałej dzielnicy można poczuć się nieco niepewnie.

=== Kluby jazzowe ===
Kluby jazzowe otwierają się zwykle o 22:00 i działają do 05:00. Należą do nich {{Znacznik|'''Hot Five Uptown'''|41.1423566|-8.6078912|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.hotfive.pt/uptown/ Hot Five Uptown]''' i {{Znacznik|'''Maus Habitos (Bad Habits)'''|41.1466701|-8.605811|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/ Maus Habitos (Bad Habits)]''', który za dnia jest przestrzenią coworkingową, a nocą klubem.

== Festiwale, imprezy ==
* '''Festa de São João''' (Święto św. Jana). 23–24 czerwca. Święto to upamiętnia narodziny św. Jana Chrzciciela. Wywodzi się ono z pogańskiej tradycji celebrowania przesilenia letniego i zapewniania sobie pomyślnych zbiorów. Pierwsze wzmianki pisemne pochodzą z XIV wieku, choć obchody są z pewnością starsze, na co wskazuje refren: „Até os moiros da moirama festejam o S. João” (Nawet Maurowie świętują dzień św. Jana). Uroczystościom towarzyszą pokazy sztucznych ogni, koncerty znanych artystów oraz uczty, podczas których króluje grillowana sardynka. Zabawa trwa do późnych godzin nocnych; młodzi ludzie często spacerują wzdłuż nabrzeża – od dzielnicy Ribeira aż po plażę Foz do Douro – by obejrzeć wschód słońca.
* '''Boże Narodzenie''' to czas głębokich przeżyć, którego ważnym elementem jest ustawienie ogromnej choinki na Avenida dos Aliados. Organizowane są koncerty plenerowe (*música na rua*), a w parafii São Nicolau można podziwiać ruchomą szopkę. W sylwestra (dzień św. Sylwestra) ulicami miasta odbywa się bieg maratoński.
* '''Międzynarodowe Targi w Porto''' (Feira Internacional do Porto) to najważniejsze tego typu wydarzenie w kraju. Obiekty wystawiennicze znajdują się na terenie gminy [[Matosinhos]]. Za organizację tych wydarzeń odpowiada instytucja o nazwie [https://exponor.pt/ Exponor]; do przykładów należą targi Porto Joia (branża jubilerska) czy Gourmet (skupione na gastronomii).

== Noclegi ==
W całym mieście znajdują się domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych z bardzo przystępnymi cenami. W mieście jest tylko jedno pole namiotowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych do wynajęcia, więc znalezienie ich będzie trudne.

=== Tanio ===
* {{Znacznik|'''Alma Porto Hostel'''|41.1504 |-8.5951 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063499902510# Alma Porto Hostel]''', Rua do Bonfim, 305B (''dojazd metrem: wysiądź na stacji Campo 24 de Agosto i skieruj się na Rua do Bonfim; idź ulicą Rua do Bonfim, aż dotrzesz pod numer 305B. Dojazd pociągiem: wysiądź na stacji Campanhã, idź ulicą Rua Pinto Bessa aż do kościoła; skręć w lewo w Rua do Bonfim i szukaj numeru 305B''), ☏ +351 914 049 326, +351 914 306 011, almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Kameralny, spokojny hostel o stonowanej kolorystyce, z miejscami do wypoczynku i luźną atmosferą; mieści się w XIX-wiecznym budynku, w którym można podziwiać ręcznie wykonane detale pod wysokimi sufitami, tradycyjne portugalskie płytki (azulejos) oraz piękne kamelie w ogrodzie. 
* {{Znacznik|'''The White Box House'''|41.1512 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, ☏ +351 911 008 585, house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom z Porto, zbudowany na początku XX wieku i całkowicie odnowiony tak, by połączyć współczesny komfort z urokiem dawnych lat, tworząc idealne warunki do udanego pobytu. 
* {{Znacznik|'''Wine Hostel'''|41.1467 |-8.6171 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.winehostel.pt/pt/ Wine Hostel]''', Campo dos Martires da Patria, 52, ☏ +351 222013167. Bardzo dogodna lokalizacja w centrum. Czyste pokoje z prywatnymi łazienkami (prysznicami). Bardzo blisko stacji kolejowej, choć obiekt może być trudny do znalezienia – warto sprawdzić mapę przed przyjazdem. 19 €. 
* {{Znacznik|'''Gallery Hostel Porto'''|41.1499 |-8.6196 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.gallery-hostel.com/pt Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda 222, info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, darmowe piesze zwiedzanie miasta oraz bezpłatna wycieczka po lokalnych miejscach rozrywki nocnej. Kolacje tematyczne, degustacje porto, wystawy w galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny personel. Miejsce w pokoju wieloosobowym z prywatną łazienką: 20–22 €, pokój dwuosobowy: 50 €.
* {{Znacznik|'''Porto Spot Hostel'''|41.1536 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel]''', Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (''5 minut spacerem od stacji metra Bolhão''). Wygodny, czysty hostel z Wi-Fi, salą z DVD i konsolą PlayStation, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią oraz barem na parterze. Jasne wnętrza i dobre prysznice. Obiekt może śmiało konkurować z lizbońskim Traveller's House. Miejsce w pokoju wieloosobowym ze wspólną łazienką: 14–18 €, pokoje prywatne: ok. 20 €.
* {{Znacznik|'''Oporto Sky Hostel'''|41.1559 |-8.6134 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Oporto Sky Hostel''', Rua da Lapa 33 (''minuta spacerem od stacji metra Lapa''), ☏ +351 222 017 069, info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z niezwykle gościnną i pomocną menedżerką, Luzią. Pokoje wieloosobowe i prywatne. Bezpłatny dostęp do komputerów i Wi-Fi. Obiekt położony kilka minut od centrum miasta, tuż przy ulicy Boavista prowadzącej na wybrzeże. Obsługa mówi biegle po angielsku i hiszpańsku. Ceny od 14 € za osobę (śniadanie wliczone w cenę).
* {{Znacznik|'''Pousada de Juventude do Porto'''|41.1481 |-8.6591 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Pousada de Juventude do Porto''' (HI Porto), Rua de Paulo da Gama 551. Obiekt położony poza centrum miasta, z przystankami autobusowymi tuż obok; czynny całą dobę, oferuje wspaniały widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Hospedaria 31 de Janeiro'''|41.1462 |-8.6077 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hospedaria 31 de Janeiro''', Rua 31 Janeiro 193. Niezwykle tanio (15 € za pokój dwuosobowy), ale brudno i w podejrzanej okolicy. 
* {{Znacznik|'''Hotel Ibis Porto São João'''|41.1805 |-8.6042 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1274/index.en.shtml Hotel Ibis Porto São João]''', Rua Dr. Plácido Costa (''wewnątrz centrum handlowego Galeria Comercial do Campus São João''), ☏ +351 22 551 31 00. Tuż przy stacji IPO, nad centrum handlowym. Darmowe Wi-Fi, dobre śniadanie (choć codziennie takie samo). 
* {{Znacznik|'''Residencia Pedra Antiga'''|41.1535 |-8.6046 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, ☏ +351 222407467. Tanio, czysto i przyjaźnie. Prywatna łazienka w pokoju. Darmowe Wi-Fi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale porozumieć się można po francusku, hiszpańsku i portugalsku. Ceny od 13,75 € za osobę. 
* {{Znacznik|'''Hotel Miradouro'''|41.1557 |-8.6023 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelmiradouro.com/ Hotel Miradouro]''', Rua de Alegria, 598, ☏ +351 22 537 0717. Wyjątkowy i ciekawy obiekt. Wystrój w stylu lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę rzeki Duero oraz słynna restauracja panoramiczna na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając rozległą panoramę regionu Porto. Bezpłatny parking. Prywatna łazienka w pokoju. Personel recepcji jest bardzo przyjazny, profesjonalny i mówi po angielsku. Okolica jest nieco zaniedbana, ale zdecydowanie nie tak zła, jak wiele innych części miasta. Ceny od 26 €. 
* {{Znacznik|'''Porto Lounge Hostel'''|41.1496 |-8.6122 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, 317 (''obok Av. dos Aliados, w centrum miasta''), ☏ +351 222085196, info@portoloungehostel.com. Bezpłatne Wi-Fi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i część wspólna. 14–20 € za pokój z prywatną łazienką, 40–50 € za pokoje dwuosobowe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Porto Royal Bridges Hotel'''|41.1466 |-8.6099 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Porto Royal Bridges Hotel]''', Rua de Sá da Bandeira, 53, ☏ +351 222 436 221. 
* {{Znacznik|'''Hotel Belver Beta Porto'''|41.1781 |-8.6143 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* {{Znacznik|'''Hotel Mercure Porto Centro'''|41.145367 |-8.607568 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1975/index.en.shtml Hotel Mercure Porto Centro]''', Praça da Batalha 116 (''stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m''), ☏ +351 22 204 33 00, h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny 4-gwiazdkowy hotel z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). W pokojach znajdują się czajniki, a w cenie niezawodny, bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* {{Znacznik|'''Vila Galé Porto'''|41.1508 |-8.5991 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.vilagale.com/pt/hoteis/porto-e-norte/vila-gale-porto Vila Galé Porto]''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☏ +351 225 191 800, porto@vilagale.pt. W centrum „Niezwyciężonego miasta” Portugalii; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja internetowa.
* {{Znacznik|'''Hotel Malaposta'''|41.15 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Malaposta''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, ☏ +351 222 006 278, reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju, położony w historycznej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja internetowa.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Pestana Porto'''|41.1405 |-8.6132 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[http://www.pestana.com/en/pestana-porto-hotel/ Pestana Porto]''', Praça da Ribeira, nr 1, ☏ +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, reservas.portugal@pestana.com. 
* {{Znacznik|'''inPatio Guest House'''|41.1419 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr 22, ☏ +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, info@inpatio.pt.
* {{Znacznik|'''HF Ipanema Park Hotel'''|41.1544 |-8.6498 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hfhotels.com/hoteis/hf-ipanema-park-pt/ HF Ipanema Park Hotel]''', Rua de Serralves 124, ☏ +351 22 532 2121. 
* {{Znacznik|'''Sheraton Porto Hotel &amp; Spa'''|41.1612 |-8.6402 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/oposi-sheraton-porto-hotel-and-spa/overview/ Sheraton Porto Hotel &amp; Spa]''', R. do Ten. Valadim 146, ☏ +351 22 040 4000. 
* {{Znacznik|'''Porto Palácio Hotel by The Editory'''|41.1593 |-8.6388 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.editoryhotels.com/porto-palacio/ Porto Palácio Hotel by The Editory]''', Av. da Boavista 1269, numer bezpłatny: +351 226 086 646, reservas.portopalacio@editoryhotels.pt. 
* {{Znacznik|'''Hotel Infante Sagres'''|41.1479 |-8.6129 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.infantesagres.com/?r=0 Hotel Infante Sagres]''', Praça D. Filipa de Lencastre 62, ☏ +351 223 398 500, reservas@infantesagres.com. 
* {{Znacznik|'''Tiara Park Atlantic Porto'''|41.1602 |-8.6410 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (''1,6 km samochodem od stacji Franco''), ☏ +351 226 072 500, rezerwacje.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. 232 pokoje gościnne o bogato zdobionych wnętrzach.

== Kontakt ==
W Porto dostępna jest sieć 4G wszystkich portugalskich operatorów. Według stanu na wrzesień 2021 roku w niektórych dzielnicach działa już sieć 5G, przy czym najlepszy zasięg zapewnia Vodafone.

Wi-Fi jest powszechnie dostępne w środkach transportu publicznego oraz w kawiarniach. Większość hoteli w Porto również oferuje gościom bezpłatny dostęp do Wi-Fi – zarówno w pokojach, jak i w strefach ogólnodostępnych, takich jak lobby.

== Bezpieczeństwo ==
W miejscach o dużym zagęszczeniu ludzi oraz w autobusach i pociągach mogą zdarzać się kieszonkowcy, choć kradzieże tego typu nie są w Porto częstym zjawiskiem. Podróżowanie autobusem lub metrem jest zazwyczaj bezpieczne i stanowi jeden z najlepszych sposobów przemieszczania się po mieście.

Porto jest na ogół bezpiecznym miastem, o ile zachowuje się podstawowe środki ostrożności, takie jak poruszanie się nocą po dobrze oświetlonych ulicach.

W pewnej części Porto – w pobliżu punktu informacji turystycznej, między katedrą a schodami prowadzącymi do małego kościoła – często przebywają osoby pod wpływem alkoholu, które mogą sprawiać kłopoty. Nie ma powodów do niepokoju, gdyż wielu z nich nie zachowuje się agresywnie, jednak warto zachować ostrożność, tak jak w każdym innym miejscu.

Jeśli idziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i punktu informacji turystycznej, po zakończeniu zwiedzania wróć na dworzec, a stamtąd udaj się do kolejnych atrakcji. Unikaj skrótu prowadzącego w dół od punktu informacji turystycznej, ponieważ w tamtej okolicy dochodziło do wielu incydentów.

W nagłych wypadkach dzwoń pod numer '''112'''.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' - leży nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.
* Latem spróbuj jednej z wielu wysokiej jakości plaż w pobliżu Porto, w południowej części Gai. Gaia ma wiele plaż z niebieskimi flagami (Miramar, Aguda, Granja), poświadczających jakość plaży.
* Aby zaspokoić swoją imprezowy charakter, odwiedź niektóre z pobliskich miast Matosinhos, Vila do Conde, Maia, Penafiel, Amarante, Povoa de Varzim (plaża i kasyno).
* Na południu, w zasięgu ręki, znajduje się Costa da Prata (''Srebrne Wybrzeże''), począwszy od kurortu [[Espinho]] z plażami i kasynem, aż po [[Aveiro]] i Mira.
* '''[[Minho|Region Minho]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego regionu. [[Guimarães]], [[Viana do Castelo]], [[Braga]], Caminha, [[Valença]], Ponte de Lima i Arcos de Valdevez, na przykład, mają coś do zaoferowania, a region jest bardzo piękny. Skosztuj „Vinho Verde”, tłumaczonego swobodnie jako „Zielone wino” - jest to przede wszystkim wino o niskiej zawartości alkoholu, młode i świeże, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' - wybierz się na jednodniową wycieczkę do tego parku. Dzika przyroda i natura w tym parku są naprawdę warte odwiedzenia, a krajobraz jest wspaniały.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>098k9kyqynlt960kqmgcymndtdz0bmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158982</id>
      <parentid>158981</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T09:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gdzie dalej */</comment>
      <origin>158982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97671" sha1="s1vsy52l55c5hlaeqgg5hz6ofwk94wb" xml:space="preserve">{{Top-banner|caption=|przewodnik=tak|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Porto
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Porto collage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Porto_COA.svg
 |mapa             = LocalPorto.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Portugalia]]
 |region           = [[Portugalia Północna|Północ]]
 |powierzchnia     = 41,42
 |wysokość         = 104
 |ludność          = 273 400
 |prefiks          = (+351) 22
 |kod pocztowy     = 4000-286
 |www              = https://www.cm-porto.pt/
}}
'''Porto''' to drugie co do wielkości miasto [[Portugalia|Portugalii]], stolica [[Portugalia Północna|regionu północnego]] oraz ważny ośrodek przemysłowy i handlowy. Choć samo miasto nie jest bardzo ludne (ok. 238 tys. mieszkańców w 2024 roku), to obszar metropolitalny Porto – obejmujący takie miasta jak [[Vila Nova de Gaia]], [[Vila do Conde]], [[Póvoa de Varzim]] i [[Espinho]] – zamieszkuje około 1,8 miliona osób w promieniu 50 km.

Miasto położone jest na wzniesieniu górującym nad północnym brzegiem ujścia rzeki Duero, a jego historyczne centrum zostało w 1996 roku wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]]. Jest ono zamieszkane nieprzerwanie co najmniej od IV wieku p.n.e.

== Charakterystyka ==
Historyczne centrum miasta zostało wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]].

Porto od zawsze było miastem kupieckim, co widać w stylu zabudowy przy ''Avenida dos Aliados'' – głównej arterii w sercu miasta. W przeciwieństwie do innych dużych miast portugalskich, w których dominuje barok, centrum Porto ma charakter bardziej monumentalny. Mieszkańcy miasta nazywani są ''Tripeiros'' („jedzący flaki”), ponieważ w 1415 roku, gdy wyczerpano zapasy mięsa na potrzeby stolicy i floty wyruszającej na wyprawę do [[Ceuta|Ceuty]], ludność musiała żywić się gulaszem z flaków – daniem, które do dziś pozostaje lokalnym specjałem.

Pod względem kulturowym mieszkańcy Porto odróżniają się od ludności z południa kraju – zwłaszcza z regionu [[Lizbona|Lizbony]] – co często wyrażają hasłem „''o Porto é uma nação''” (Porto to naród). Postawa ta wynika z centralizacji władzy w [[Lizbona|Lizbonie]]; miejscowi często uważają, że decyzje podejmowane w stolicy nie zawsze służą interesom północy, a w szczególności samego Porto. Popularne powiedzenie głosi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] zgarnia pieniądze”.

Oficjalna nazwa miasta to „''a muito nobre, sempre leal e invicta cidade do Porto''” (bardzo szlachetne, zawsze wierne i niezwyciężone miasto Porto). Zazwyczaj skraca się ją do określenia „''a Cidade Invicta''” (Niezwyciężone Miasto) – tytułu, na który Porto zapracowało swoją postawą podczas oblężenia (''Cerco do Porto'') w czasie wojny domowej lat 1832–1834.

=== Historia ===
[[Plik:Muralha Primitiva (Porto).svg|thumb|230px|left|Mapa przedstawiająca pierwotne mury miejskie oraz bramy, które do nich prowadziły:
1. Porta de Vandoma, zburzona w 1855 roku

2. Brama św. Sebastiana, rozebrana w 1819 roku

3. Porta de Sant'Ana zburzona w 1821 roku

4. Porta das Mentiras, data jej zniknięcia nie jest znana]]
[[Plik:Maqueta cidade medieval 3 (Porto).JPG|thumb|230px|left|Model miasta Porto w czasach średniowiecza wystawiony w Museu da Cidade („Casa do Infante”)]]
Porto ma rodowód sięgający czasów sprzed panowania rzymskiego, co potwierdziły badania archeologiczne prowadzone w latach 1980–1990 w dzielnicy katedralnej – konkretnie przy ulicy Rua de Dom Hugo, pod numerem 5. Podczas wykopalisk odkryto pozostałości niewielkiego fortu z epoki brązu (VIII w. p.n.e.).

W czasach rzymskich centrum miasta otoczone było murem obronnym (zwanym ''Cerca Velha''), który obejmował dzisiejszą dzielnicę katedralną, lecz pozostawiał poza swoimi granicami Ribeirę (obecną strefę nadbrzeżną). Ślady obecności Rzymian są niezwykle skąpe i ograniczają się do mozaikowych posadzek z IV wieku n.e., odkrytych w piwnicach ''Casa do Infante'' – budynku mieszczącym obecnie muzeum miejskie dokumentujące rozwój urbanistyczny Porto.

W V wieku Porto przeszło pod panowanie Swebów, których w 585 roku zastąpili Wizygoci. O znaczeniu Porto (''Portucale'') we wczesnym średniowieczu świadczy obecność biskupa miasta na III synodzie w [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]] w 589 roku, a także wzmianki o mieście w rozmaitych edyktach wydawanych przez władców wizygockich.

W 716 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez siły mauretańskie pod wodzą Abd al-Aziza ibn Musy. Panowanie muzułmańskie było jednak krótkotrwałe, gdyż już 34 lata później miasto zostało odbite przez króla Asturii, Alfonsa I. Minęło ponad stulecie, zanim miasto podniosło się po opuszczeniu i zniszczeniach spowodowanych przez Maurów. Ponowne zasiedlenie miasta i okolicznych terenów przeprowadził Vímara Peres (820–873), wasal króla Asturii i pierwszy hrabia Portucale. Nie było to łatwe zadanie, jako że w kolejnym stuleciu miasto nękane było częstymi najazdami Normanów oraz piratów saraceńskich.

Około roku 1000 miasto ponownie wpadło w ręce Maurów – tym razem za sprawą arabskiego dowódcy Almanzora, który uczynił z niego bazę wypadową do podboju [[Santiago de Compostela]].

Również i tym razem okres odzyskania miasta był krótki; W 1096 roku Henryk Burgundzki przyjął tytuł hrabiego Portugalii. Z powodu najazdów piratów [[Braga]] – miasto położone w głębi lądu – zyskała przewagę nad Porto.

W XII wieku odnowiono dawne mury obronne i wzniesiono katedrę z inicjatywy biskupa Doma Hugo; ten pochodzący z [[Francja|Francji]] duchowny otrzymał władzę nad Porto od hrabiny Teresy z [[León (Hiszpania)|León]].

Zaledwie wiek później Porto rozrosło się we wszystkich kierunkach, wykraczając poza obręb swoich murów. Zakony żebracze zakładały tu klasztory oraz ogrody – zarówno warzywne, jak i rekreacyjne: franciszkanie przybyli w 1233 roku, a pięć lat później – na zaproszenie biskupów-władców – dołączyli do nich dominikanie. W 1370 roku wzniesiono nowy, szerszy pierścień murów. Znany jako ''Cerca Nova'' (Nowe Obwarowanie), ''Muralha Gótica'' (Mur Gotycki) lub ''Muralha Fernandina'' (Mur Ferdynanda), został on ukończony za panowania króla Ferdynanda.

Rządy biskupów w Porto zakończyły się w 1406 roku na mocy porozumienia między królem Janem I a papieżem Innocentym VII.

W 1394 roku w Porto urodził się książę Henryk Żeglarz – młodszy syn, któremu pisana była kluczowa rola w początkowym okresie wielkich odkryć geograficznych.

Wiek XVI przyniósł [[Portugalia|Portugalii]] „złoty wiek”, napędzany odkryciem morskich szlaków do [[Indie|Indii]]; napływ towarów z nowo powstałych kolonii zapewnił krajowi ogromne bogactwo. Symbolem tego okresu jest styl manueliński, który w Porto znajduje skromny wyraz w kościele Santa Clara (Igreja de Santa Clara) oraz klasztorze São Bento da Vitória (Mosteiro de São Bento da Vitória).

Z kolei z dwóch kolejnych stuleci zachowało się wiele przykładów budowli barokowych i rokokowych. Najsłynniejszym architektem tego okresu był Włoch Niccoló Nasoni, twórca kościoła Clérigos (Igreja dos Clérigos), którego dzwonnica stanowi symbol Porto. Powstało wówczas także wiele okazałych pałaców i wiejskich rezydencji, ufundowanych przez kupców, którzy dorobili się fortuny na eksporcie wina, zwłaszcza do [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Najznakomitszym przykładem stylu neoklasycystycznego jest Palácio da Bolsa (Pałac Giełdy).

Pierwsza połowa XIX wieku upłynęła pod znakiem inwazji napoleońskich i okresu niepokojów, którego punktem kulminacyjnym było oblężenie Porto.

Druga połowa wieku przyniosła natomiast rozwój przemysłowy miasta – dziedzictwo, które do dziś widoczne jest w postaci żelaznych mostów przerzuconych nad rzeką Duero.

Początek XX wieku wiązał się z otwarciem Avenida da Boavista – liczącej 5 kilometrów arterii, która kończy się nad oceanem, przy placu Rotunda da Boavista.

W tym samym okresie historyczne centrum miasta (''Baixa'') przeszło gruntowną przebudowę, obejmującą wytyczenie Avenida dos Aliados oraz otwarcie dworca kolejowego São Bento.

W czasach długoletniej dyktatury Salazara wzniesiono most Arrábida oraz gmach Sądu (Palácio da Justiça).

Podobnie jak w [[Lizbona|Lizbonie]], po upadku reżimu nastąpił stopniowy odpływ ludności z historycznego centrum Porto – trend ten przybrał na sile po roku 2000. Dostrzegając ogromną wartość zabytkowego centrum, władze próbują przeciwdziałać temu zjawisku, zachęcając mieszkańców do pozostania w dzielnicy zamiast przeprowadzki w inne miejsca, choć skuteczność tych działań pozostaje jeszcze kwestią otwartą.

== Ludzie == 
Obywatele Porto, choć zdecydowanie Portugalczycy, kulturowo dystansują się od reszty kraju, co wyraża często słyszane zdanie „o Porto é uma nação” (Porto to naród). Osoby z zewnątrz często uważają Porto za bardziej prymitywne i kupieckie niż reszta kraju, a jego mieszkańcom brakuje wdzięków towarzyskich. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że klasa robotnicza i średnia miasta były w przeszłości zdominowane przez portugalską burżuazję i angielskie frakcje handlowe, a nie szlachtę. Ogólnie rzecz biorąc, ''Os Portuenses'', używając właściwego określenia dla mieszkańców, oczywiście się z tym nie zgadzają, uważając się z pewnym uzasadnieniem za rozsądnych ludzi w gospodarczym sercu narodu. Jak to się mówi: „Porto pracuje, [[Braga]] się modli, [[Coimbra]] studiuje, a [[Lizbona]] dostaje pieniądze”.

Choć lokalni nastawienie jest przyjazne, dla osób z zewnątrz warto zauważyć, że miejscowi mogą dosłownie odpowiadać na pytania, które dla niewtajemniczonych mogą wydawać się nieco odstraszające. Przykładem może być pytanie w barze, czy mają menu (jedzenie) i otrzymanie prostej odpowiedzi „nie”. Dopiero po dalszych pytaniach okazuje się, że zakład nie prowadzi sprzedaży żywności. Taka reakcja nie jest uważana za niegrzeczną, jest po prostu bezpośrednia i dosłowna.

Jeśli porozmawiasz po [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] z miejscowym, będziesz w dużej mierze zrozumiany i z reguły będą z tobą swobodnie rozmawiać, ale od czasu do czasu, zwłaszcza w przypadku starszego pokolenia, możesz zostać uprzejmie przypomniany, że jesteś w [[Portugalia|Portugalii]] i językiem ojczystym jest [[Rozmówki portugalskie|portugalski]].

=== Klimat ===
Porto ma klimat zbliżony do śródziemnomorskiego, choć pozostaje pod silnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, co sprawia, że ​​jest chłodniejsze niż inne miasta o tym typie klimatu. W sierpniu, podczas sporadycznych fal upałów, temperatura może wzrosnąć nawet do 40°C. Zimy są łagodne, deszczowe i wilgotne, z okresowo występującymi chłodnymi nocami, kiedy temperatura może spaść poniżej 0°C.

== Orientacja ==
=== Historyczne centrum ===
* '''Centro Histórico do Porto''' — od 1996 roku znajduje się na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|liście światowego dziedzictwa UNESCO]]. Nazywany także „Baixa” obszar obejmuje słynną „'''Praça da Ribeira'''” nad brzegiem rzeki Douro, nad którą dominuje żelazny łuk mostu Dom Luis I. Plac i przylegające do niego nabrzeże rzeki (Cais da Ribeira) od czasów średniowiecza były centrum działalności handlowej Porto. Dziś jest to najbardziej turystyczne miejsce w mieście. Idąc w górę od placu Ribeira znajdziemy dzielnice Sé (''katedra''), São Nicolau, Vitória i Miragaia. Centrum Porto składa się z licznych budynków zbudowanych blisko skały z widokiem na rzekę. Schody wykute w kamieniu biegną wzdłuż całego klifu i stanowią wyzwanie, ale satysfakcjonującą wycieczkę.
* '''Avenida dos Aliados''' to serce historycznego centrum Porto. Wysadzana luksusowymi hotelami aleja zaczyna się na Praça da Liberdade, w pobliżu stacji kolejowej São Bento, a kończy przy pałacu miejskim.

=== Nowoczesne centrum ===
* '''Nowoczesne centrum''' - rozciąga się w górę rzeki od Baixa i przecina '''Avenida da Boavista''', najdłuższą arterię miasta. Ostatni odcinek, zainaugurowany w 1917, kończy się na „Praça de Gonçalves Zarco”, lepiej znanym jako „Castelo do Queijo”, popularnym terminem używanym do określenia starożytnej fortecy São Francisco Xavier, zajmującej dominującą pozycję nad Oceanem Atlantyckim.
* '''Foz de Douro''' to najbardziej wysokiej klasy dzielnica Porto. Jak sama nazwa wskazuje, znajduje się u ujścia rzeki Douro, na południe od końcowego odcinka Avenida da Boavista. Jego wygląd silnie kontrastuje z biedą niektórych dzielnic Baixa. Jej wizytówką jest Casa de Serralves, w której znajdują się zbiory muzeum sztuki współczesnej opisane poniżej.

== Dojazd ==
[[Plik:Dom Luís I Bridge (36961760686).jpg|thumb|upright=1.7|Widok z lotu ptaka na Porto i rzekę Duero]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro|41.2367|-8.6708|typ=transport}}'''[https://www.aeroportoporto.pt/en/opo/home Port lotniczy Francisco de Sá Carneiro]''' ({{IATA|[[Port lotniczy Porto|OPO]]}}, znane również jako '''Aeroporto do Porto''' lub '''Aeroporto de Pedras Rubras''') (''w Pedras Rubras, około 15 km od centrum miasta''). Międzynarodowe lotnisko w Porto jest drugim co do wielkości portem lotniczym w Portugalii, odnotowując bardzo dużą liczbę lotów i pasażerów do stolic spoza Europy. 

Rozwój ten wynika ze szczególnego znaczenia gospodarczego Porto oraz rosnącego zainteresowania turystów tym miastem, a także z zapotrzebowania pasażerów z północnej części kraju na bezpośrednie loty z Porto, zamiast podróży koleją do [[Lizbona|Lizbony]] w celu odbycia lotu. W rezultacie port lotniczy w Porto pełni obecnie funkcję drugiego co do ważności węzła komunikacyjnego w [[Portugalia|Portugalii]], obsługującego połączenia międzykontynentalne (do [[Brazylia|Brazylii]] i [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]]) oraz liczne trasy europejskie, realizowane przez portugalskiego przewoźnika narodowego – linie TAP Portugal. Również inne europejskie linie lotnicze coraz częściej oferują połączenia do Porto ze swoich głównych baz operacyjnych. Zauważalna jest także rosnąca obecność tanich przewoźników, z których najważniejszym jest Ryanair. Lotnisko w Porto posiada połączenia ze wszystkimi pozostałymi głównymi portami lotniczymi w [[Portugalia|Portugalii]], na [[Madera|Maderze]] oraz na [[Azory|Azorach]].

==== Transport naziemny z lotniska w Porto ====
Linia '''metra''' [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] łączy lotnisko z centrum miasta, zapewniając szybki i spokojny dojazd do samego serca metropolii w cenie 2,15 € (bilet strefy Z4 – stan na październik 2023) plus 0,60 € za kartę papierową wielokrotnego doładowania. Można również kupić bilet całodobowy na metro i autobusy za 7,55 € (strefa Z4 – obejmuje lotnisko). Metro kursuje codziennie w godzinach ok. 06:00–01:00, mniej więcej co 15–30 minut. Przed wejściem do pociągu należy koniecznie skasować bilet, przykładając go do charakterystycznych żółtych czytników rozmieszczonych przy wejściach oraz wewnątrz stacji; operacji tej towarzyszy migające zielone światło i sygnał dźwiękowy. Kara za brak skasowanego biletu wynosi co najmniej 100 €. Na całej linii metra [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] (choć nie na pozostałych liniach) za przejazd można zapłacić również zbliżeniową kartą płatniczą (tylko VISA lub MasterCard), przykładając ją do czytnika.

Z lotniskiem i centrum miasta łączą się także '''autobusy''' STCP linii 601, 602 i 604 (zob. informacje o autobusach STCP obsługujących lotnisko). Kursują one w godzinach ok. 05:30–00:30, mniej więcej co 25 minut. STCP obsługuje również nocną linię autobusową 3M (trasa: Av. Aliados – Lotnisko), kursującą co 60 minut w godzinach 01:00–05:00.

Korzystając z '''aplikacji przewozowych''', takich jak Uber czy Bolt, można dojechać do centrum miasta za około 10–25 € (stan na marzec 2025).

==== Port lotniczy Lizbona ====
Alternatywnie można polecieć na {{Znacznik|Port lotniczy Lizbona|38.774167|-9.134167|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Lizbona|lotnisko Lizbona-Portela]]''' ({{IATA|LIS}}), a następnie udać się do Porto pociągiem lub autobusem dalekobieżnym ze stacji Oriente, która jest połączona z lotniskiem liniami metra i autobusowymi. Podróż z [[Lizbona|Lizbony]] do Porto trwa od 2,5 do 3 godzin, a połączenia są bardzo częste (raz lub dwa razy na godzinę).

Kolejne pobliskie lotnisko znajduje się w {{Znacznik|Port lotniczy Vigo|42.229167|-8.6275|typ=transport}}'''Vigo''' ({{IATA|VGO}}). Podróż z [[Vigo]] do Porto zajmuje około 2 godzin pociągiem lub autobusem dalekobieżnym.

=== Pociągiem ===
[[Plik:Estação São Bento Porto.JPG|thumb|Stacja São Bento]]
Miasto obsługują dwie główne stacje kolejowe: stacja końcowa São Bento oraz stacja przelotowa Campanhã.

==== Do stacji São Bento ====
{{Znacznik|Stacja São Bento|41.14556|-8.61053|typ=transport}}'''''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-sao-bento-station Stacja São Bento]''''' znajduje się w samym centrum miasta i obsługiwana jest wyłącznie przez lokalne pociągi (Urbanos) oraz wybrane regionalne i międzyregionalne połączenia do Regua i [[Pocinho]]. Urbanos (pociągi podmiejskie) kursują w czterech kierunkach z Sao Bento - do [[Braga|Bragi]], [[Guimarães]], [[Caíde]] i [[Aveiro]], zatrzymując się w wielu miejscach po drodze.

==== Do stacji Campanhã ====
{{Znacznik|Stacja Campanhã|41.14879|-8.58545|typ=transport}}'''[https://www.cp.pt/passageiros/en/train-times/Stations/porto-campanha-station Stacja Campanhã]''' znajduje się około 3 km na zachód od São Bento na linii szybkiego ruchu do Lizbony. Długodystansowe pociągi Alfa Pendular i Intercidades docierają do Campanhã i docierają do tych miejsc odpowiednio w następnym czasie:

* [[Coimbra]] do Porto - 59 min (AP) do 69 min (IC)
* [[Lizbona]] do Porto - 2 godz. 46 min (AP) do 3 godz. 9 min (IC)
* [[Faro]] do Porto - około 5 godzin 45 minut (tylko wybrane usługi AP)

W [[Lizbona|Lizbonie]] do pociągu można wsiąść na stacjach ''Santa Apolónia'', ''Entrecampos'' lub ''Oriente''. Podróż do Porto ze stacji Oriente – położonej w północnej części miasta, w pobliżu lotniska Portela (z którym stację łączy bezpośrednia, dziesięciominutowa trasa metra) – pozwala skrócić czas przejazdu o 9 minut. Pociągi krajowe kursują bardzo często i zazwyczaj są punktualne.

Z Porto odjeżdża tylko jeden bezpośredni pociąg międzynarodowy: Celta, kursujący do [[Vigo]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]]. Codziennie realizowane są dwa takie połączenia; podróż trwa około 2 godzin i 15 minut, a pociąg zatrzymuje się jedynie na stacjach Nine (przesiadka na pociągi aglomeracyjne z [[Braga|Bragi]]), [[Viana do Castelo]] i [[Valença]]. W przypadku pozostałych połączeń międzynarodowych (do [[Paryż]]a i [[Madryt]]u) konieczna jest przesiadka na stacji [[Coimbra]]-B.

Dostępne są różne połączenia regionalne i międzyregionalne do miejscowości [[Régua]], [[Pocinho]], [[Coimbra]] i [[Valença]] (w tym ostatnim przypadku chodzi o pociągi inne niż Celta, zatrzymujące się na większej liczbie stacji i oferujące dalsze połączenie do [[Vigo]]). Kursuje również bezpośredni pociąg nocny do [[Lizbona|Lizbony]] (nie ma natomiast bezpośrednich pociągów nocnych z [[Lizbona|Lizbony]], ponieważ połączenie to jest tradycyjnie wykorzystywane przez osoby udające się do Lizbony w celach służbowych).

Posiadając bilet na pociąg do lub ze stacji Campanhã, można bez dodatkowych opłat podróżować pociągami aglomeracyjnymi na trasie do lub ze stacji São Bento. Przejazd między stacjami Campanhã i São Bento zajmuje około 5 minut.

=== Samochodem ===
Miasto obsługuje pięć głównych autostrad: [[Plik:A1-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Lizbona|Lizboną]]), [[Plik:A29-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Aveiro]]), [[Plik:A3-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Braga|Bragą]]), [[Plik:A28-PT.svg|25px]] (łącząca Porto z [[Viana do Castelo]] i północną granicą Portugalii) oraz [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (biegnąca na wschód od miasta w kierunku [[Vila Real]]). Trasa [[Plik:IC29-PT.svg|35px]] łączy Porto z sąsiednim miastem [[Gondomar]]. Miasto posiada również dwie obwodnice: [[Plik:A4-PT.svg|25px]] (wciąż nieukończoną), stanowiącą zewnętrzny pierścień, oraz VCI/[[Plik:IC29-PT.svg|35px]] (znaną też jako [[Plik:A20-PT.svg|25px]]), łączącą najważniejsze punkty wewnątrz miasta. Autostrady [[Plik:A20-PT.svg|25px]]/VCI, [[Plik:A28-PT.svg|25px]], [[Plik:A29-PT.svg|25px]] i [[Plik:A41-PT.svg|25px]] są obecnie bezpłatne, jednak w przyszłości planowane jest wprowadzenie opłat na trzech ostatnich z nich.

Ogólnie rzecz biorąc, ruch drogowy jest zazwyczaj chaotyczny i bardzo intensywny, zwłaszcza w godzinach szczytu.

Znalezienie miejsca parkingowego na dłuższy czas jest trudne. Niektóre parkingi podziemne oferują postój przez 72 godziny w cenie 20 euro. W przypadku motocykli parkowanie na większości parkingów podziemnych jest bezpłatne.

=== Autobusem ===
Wiele firm oferuje bezpośrednie połączenia autobusowe z głównych krajów europejskich oraz z większości miast w północnej części kraju; rozkłady jazdy warto sprawdzić u przewoźnika [https://www.rodonorte.pt/pt/ Rodonorte]. Głównym krajowym przewoźnikiem obsługującym połączenia ekspresowe jest [https://rede-expressos.pt/pt Rede Expressos]; warto również sprawdzić ofertę firm [https://www.greenbus.pt/ Porto Bus Service] i Renex.

Międzynarodowy autobus hiszpańskiego przewoźnika [https://www.alsa.es/ ALSA] wyjeżdża z [[Madryt]]u o godzinie 23:00 i dociera do przystanku Porto Casa da Música o 6:00 rano. Koszt przejazdu z [[Madryt]]u wynosi około 50 euro, a trasa obejmuje przystanki m.in. w [[Ávila|Ávili]] i [[Salamanka|Salamance]]. Autobus powrotny wyjeżdża z Porto o godzinie 20:30. Główny dworzec autobusowy {{Znacznik|Terminal Intermodal de Campanhã|41.151738374531575|-8.583182980087777|typ=transport}}'''Terminal Intermodal de Campanhã''' znajduje się przy stacji kolejowej ''Campanhã''.

=== Transport współdzielonu ===
Istnieje kilka firm oferujących wspólny transport od drzwi do drzwi do Porto. Jest to opcja budżetowa zapewniająca bardziej spersonalizowaną obsługę niż autobus. Do Porto można dostać się z [[Lizbona|Lizbony]] [https://daytrip.com/ wspólnym transportem Daytrip] lub z [[Coimbra|Coimbry]] autobusem lotniskowym w Coimbrze. Ceny zaczynają się od 53 €, a bilety można rezerwować z wyprzedzeniem, aby mieć pewność miejsca.

=== Statkiem ===
W sąsiednim mieście [[Matosinhos]] znajduje się port towarowy i rekreacyjny o nazwie ''Leixões'' ({{Znacznik|Port de Leixões|41.1825765|-8.7062839|typ=transport}}'''port de Leixões'''). Niewielkie statki wycieczkowe mogą cumować tuż przed mostem zwodzonym prowadzącym do wewnętrznej części portu. Pod południowym dojazdem do mostu znajduje się stacja szybkiej kolei miejskiej (patrz sekcja „Dojazd metrem” poniżej), którą można dojechać do Porto.

Na rzece Duero znajduje się również bardzo mała przystań rekreacyjna. Jeśli chodzi o główny środek transportu do miasta, droga morska nie jest praktycznym rozwiązaniem. Można jednak wybrać się w malowniczy rejs statkiem wycieczkowym po rzece Duero – przystanie znajdują się głównie w nadbrzeżnej dzielnicy Porto (tzw. ''zona ribeirinha''), ale także przy nabrzeżu w [[Vila Nova de Gaia]] – co stanowi okazję do odbycia jednej z najbardziej urokliwych krótkich wycieczek rzecznych.

== Komunikacja ==
[[Plik:PortoValley.jpg|thumb|Dolina Porto]]
{{mapa|41.1491|-8.6115|szerokość=600|wysokość=400|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Samochodem ===
Poruszanie się samochodem po Porto – podobnie jak po większości portugalskich miast – to prawdziwy koszmar. Stan dróg jest bardzo zróżnicowany: od asfaltowych nawierzchni po brukowane uliczki, na których nawet krótki odcinek trasy może przypominać szaleńczy wyścig gokartów. Warto pamiętać, że turystyczne dzielnice miasta (Ribeira i Baixa) to niekończący się labirynt wąskich uliczek i krętych zaułków, pełen kierowców o krótkim „bezpieczniku”. Lepiej zwiedzać miasto pieszo (mimo że jest ono bardzo pagórkowate). Co więcej, tamtejsi kierowcy zdają się zapominać o zasadach ruchu drogowego (poza umiejętnością obsługi pedałów gazu i hamulca) i tworzą własne reguły jazdy (choć zazwyczaj nie dotyczy to młodych kierowców). Podczas jazdy trzeba się więc przygotować na to, że niejednokrotnie straci się cierpliwość.

=== Metrem ===
[[Plik:Metro do Porto.svg|upright=1.8|thumb|Mapa metra w Porto]]
'''[https://www.metrodoporto.pt/ Metro w Porto]''' to nowoczesny system kolei lekkiej i metra, zbudowany na przełomie tysiącleci i wciąż rozbudowywany. Składa się z kilku linii przebiegających przez centrum miasta i docierających do okolicznych gmin. To szybki i prawdopodobnie najefektywniejszy sposób poruszania się po Porto, choć niektóre ważne części miasta nie są zbyt dobrze skomunikowane z siecią metra. Komunikaty głosowe w metrze nadawane są wyłącznie w języku portugalskim, jednak większość automatów biletowych i oznaczeń informacyjnych jest dwujęzyczna (w języku portugalskim i angielskim).

Bilety należy kupić z wyprzedzeniem. Można to zrobić w automatach na stacjach (jeśli w danym automacie akurat brakuje biletów, warto pojechać do następnej stacji i kupić bilet tam). Bilet zapisywany jest na karcie o nazwie '''[https://andante.pt/en/ Andante]'''; można na niej zakodować dowolną liczbę przejazdów. Andante to główny system biletowy w Porto, oparty na nieco nietypowym podziale strefowym: centrum miasta to strefa C1, a lotnisko – N10. Aby podróżować między punktami, trzeba wiedzieć, ile stref należy pokonać. W obrębie jednej strefy lub przy przejeździe do sąsiedniej kupuje się bilet typu Z2; bilet Z3 obejmuje trzy strefy itd. Sama karta Andante kosztuje 0,60 euro i nadaje się do wielokrotnego użytku (można ją doładowywać), więc nie należy jej wyrzucać. Można również kupić bilety całodniowe lub bilety '''Andante Tour''' (ważne przez 1 lub 3 dni), co bywa wygodniejszym rozwiązaniem; nie są one jednak dostępne w automatach, więc ich zakup zależy od godzin otwarcia sklepów.

Istnieje także możliwość zakupu karty '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''' (ważnej przez 24, 48 lub 72 kolejne godziny), która – oprócz nielimitowanych przejazdów komunikacją miejską – zapewnia bezpłatny wstęp do wybranych muzeów oraz dodatkowe zniżki.

W metrze w Porto wprowadzana jest możliwość płatności zbliżeniowych kartą kredytową; rozwiązanie to działa już na stacji Aeroporto oraz na głównych stacjach w centrum miasta (Senhora da Hora, Casa da Música, Trindade, Campanhã, Bolhão, Campo 24 de Agosto, São Bento i Aliados). Koszt pojedynczego przejazdu odpowiada cenie biletu typu Z4; obowiązuje również dzienny limit opłat za wiele przejazdów, którego górna granica równa się cenie biletu całodniowego.

Jeśli planujesz pobyt dłuższy niż trzy tygodnie, warto zaopatrzyć się w '''Andante Gold''' – miesięczny bilet okresowy systemu Andante. Karta kosztuje 6 euro i uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wybranych stref. Podobnie jak Andante Blue, karta Andante Gold jest ważna we wszystkich liniach metra, w kolejce linowo-terenowej (funicular) oraz we wszystkich autobusach. Przy zakupie karty Andante Gold należy przedstawić swoje zdjęcie (wystarczy zdjęcie paszportowe; pracownik może w kilka sekund przenieść wizerunek z paszportu na kartę).

Kartę Andante należy skasować przed wejściem do metra, autobusu lub kolejki linowo-terenowej. Przy wejściu do metra nie ma bramek, jednak funkcjonariusze kontrolujący metro wchodzą do wagonów i sprawdzają karty, aby upewnić się, że zostały one skasowane i są używane w obrębie właściwych stref.

Porto posiada system kolei lekkiej obsługiwany przez spółkę Metro do Porto, na który składa się 6 linii. Z wyjątkiem linii [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]], wszystkie linie przebiegają przez stację „Estádio do Dragão” i mają wspólny odcinek podziemny w centrum miasta. Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] kończy bieg na stacji Campanhã (poprzedni przystanek).

* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]]''' (niebieska) – Kończy bieg na przedmieściach [[Matosinhos]] oraz na stacji Trindade.
* '''Linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]]''' i '''B Expresso''' – Obie kończą bieg w [[Póvoa de Varzim]].
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]]''' – Kończy bieg na stacji ISMAI.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|25px]]''' – Jedyna linia, która nie dzieli trasy z pozostałymi. Kursuje od szpitala São João do [[Vila Nova de Gaia]], przejeżdżając przez most Dom Luís I.
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]]''' – Łączy międzynarodowy port lotniczy Francisco Sá Carneiro ze stacją Campanhã (centrum miasta).
* '''Linia [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|25px]]''' – Łączy centrum Porto z regionem [[Gondomar]] na wschodzie. Linia ta kursuje między stacjami Senhora da Hora a Fânzeres.
Wszystkie linie kursują w godzinach od 6:00 do 1:00 w nocy. Linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|25px]] rozpoczyna kursowanie o 5:00 rano; podobnie linie [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|25px]], [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|25px]] i [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|25px]] w weekendy. Szczegółowe informacje można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej. Za przejazd bez biletu grozi kara w wysokości 77 euro.

=== Autobusem ===
[[Plik:Porto City Train (14027022143).jpg|thumb|Pojazd kołowy stylizowany na ''magiczny pociąg'' oferuje wycieczki po mieście.]]
'''[https://stcp.pt/ STCP]''' to najlepszy sposób na poruszanie się po mieście, jeśli nie chcesz wydawać pieniędzy na taksówki. Jest to regionalny przewoźnik autobusowy i jedyny obsługujący trasy w granicach miasta. Obsługą przedmieść zajmuje się zarówno STCP, jak i firmy prywatne. Autobusy STCP tworzą największą w Europie flotę pojazdów przyjaznych dla środowiska; są nowoczesne i wygodne, a ich trasy obejmują całe miasto oraz główne przedmieścia.

Autobusy wyróżniają się biało-niebieską kolorystyką. Numery linii składają się z trzech cyfr. Pierwsza cyfra odpowiada strefie docelowej (2 – zachodnie Porto, 3 – północne Porto, 4 – wschodnie Porto, 5 – Matosinhos, 6 – Maia, 7 – Valongo, 8 – Gondomar, 9 – Vila Nova de Gaia). Na przykład linia nr 906 kończy bieg w [[Vila Nova de Gaia]] (cyfra 9).

Można korzystać z dwóch rodzajów biletów: Andante (patrz sekcja „Metro” powyżej) lub biletów własnych STCP (w tym przypadku dostępny jest jedynie miesięczny abonament w cenie 47 euro plus koszt karty). Można również kupić bilety jednorazowe za 1,85 euro. Zaleca się korzystanie z biletów Andante: obowiązują one także w metrze i pociągach podmiejskich, a ponadto łatwiej je kupić i doładować na każdej stacji metra lub w punktach sprzedaży prasy oznaczonych symbolem „Payshop”. Niebieska karta Andante kosztuje 0,60 euro i można ją doładować dowolną liczbą przejazdów.

Każdy przystanek wyposażony jest co najmniej w rozkład jazdy i informację o obsługiwanych liniach. Znajduje się na nim również kod umożliwiający uzyskanie informacji SMS-owej o czasie pozostałym do przyjazdu kolejnych autobusów (dane aktualizowane w czasie rzeczywistym). Koszt wiadomości SMS to 0,25 euro. Można również pobrać aplikację Move-Me, która – przy aktywnym połączeniu z internetem – jest bezpłatna i oferuje te same funkcje. Na najbardziej ruchliwych przystankach znajdują się elektroniczne wyświetlacze (choć większość z nich nie działa lub jest awaryjna) prezentujące rozkłady jazdy i mapy miasta. W każdym autobusie znajduje się wyświetlacz pokazujący nazwę następnego przystanku oraz przypisaną do niego strefę systemu Andante (choć informacja o strefie bywa czasem pomijana, nie ma to większego znaczenia, gdyż zazwyczaj jest to ta sama strefa, co w przypadku poprzedniego przystanku), co ułatwia orientację w trasie. Nazwa przystanku oraz informacja o strefie (jeśli jest to pierwszy lub ostatni przystanek w danej strefie) są również podawane w komunikatach głosowych, jednak odbywa się to w języku portugalskim (''Próxima Paragem'' – następny przystanek oraz ''Fim de Zona'' – koniec strefy).

Linia 500 to prawdopodobnie najbardziej malownicza trasa obsługiwana przez STCP, ponieważ przebiega wzdłuż rzeki i wybrzeża oceanu. Przewoźnik STCP dysponuje także flotą zabytkowych tramwajów; trzy z nich są nadal eksploatowane, głównie w celach turystycznych. Linia nr 1 kursuje wzdłuż rzeki na trasie Ribeira – Foz, linia nr 18 łączy nabrzeże z centrum miasta, a linia nr 22 kursuje wokół centrum. Pojedynczy bilet na tramwaj kosztuje 3 euro, natomiast bilet całodobowy to wydatek rzędu 8 euro dla dorosłych i 5 euro dla dzieci do 12. roku życia. Choć na stronie internetowej systemu Andante widnieje informacja, że ​​bilety te są honorowane w tramwajach, zasada ta nie dotyczy kart typu „pay-as-you-go” (doładowywanych środkami pieniężnymi).

Usługi przewozowe – zwłaszcza do niektórych dzielnic podmiejskich – świadczą również prywatni przewoźnicy, jednak ich oferta bywa słabo rozreklamowana, a honorowanie biletów Andante może być ograniczone.

=== Taksówką ===
Szybki sposób poruszania się po mieście, chociaż problemem mogą być korki w pobliżu centrum miasta. Należy się jednak spodziewać, że za te usługi zapłacą wysoką cenę, szczególnie w porównaniu z innymi środkami transportu publicznego, takimi jak autobusy i metro. Uber oferuje swoje usługi w Porto oferując zarówno standardową usługę „UberX” dostępną w wielu miastach, jak i opcję „Ekologiczną”, która gwarantuje Ci samochód elektryczny. Ceny obu usług są takie same.

=== Statkiem ===
Istnieją promy łączące Porto z sąsiednim miastem [[Vila Nova de Gaia]], choć na drugi brzeg można też łatwo dotrzeć pieszo, samochodem, metrem lub autobusem. Po rzece Douro kursuje również wiele łodzi wycieczkowych, z których pokładu można podziwiać wspaniałe, zielone krajobrazy tego regionu.

=== Helikopterem ===
To wprawdzie nie jest środek transportu publicznego, ale stanowi wspaniały sposób na obejrzenie miasta z lotu ptaka. W pobliżu rzeki Douro znajduje się lądowisko, z którego można wyruszyć w lot widokowy i zobaczyć miasto w całej okazałości; podróż w towarzystwie pozwala obniżyć koszt takiej wyprawy. Aby dotrzeć na miejsce, należy wysiąść na przystanku ''Museu do Carro Elétrico'', obsługiwanym przez autobusy linii 500 i ZM oraz tramwaje linii 1 i 18 (szczegóły w sekcji „Autobusem” powyżej).

=== Funicular dos Guindais ===
To system kolei linowych. Użyj tego, jeśli nie chcesz chodzić po stromych ulicach Porto. System ten łączy {{Znacznik|Ribeira|41.14095|-8.60950|typ=transport}}'''Ribeira''' z {{Znacznik|Plac Batalha|41.14316|-8.60828|typ=transport}}'''placem Batalha''', w centrum miasta (połączenie z niektórymi autobusami, tramwajem 22, metrem i pociągami, ostatnia para z S. Bento). Ma również panoramiczny widok na rzekę Douro. Pojedyncza wycieczka kosztuje 4,00 €. Akceptowane są również miesięczne bilety Andante (patrz Metro powyżej); bilet pay-as-you-go Andante nie obowiązują.

=== Ascensor da Ribeira ===
Ta panoramiczna winda prowadzi z Largo da Lada i jest widoczna za budynkami Ribeira, w pobliżu Ponte D. Luís.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Ponte Luís I (40082623771).jpg|thumb|Ribeira i Most D. Luís Bridge nocą]]
[[Plik:1-Casa da Musica-exterior (1).jpg|thumb|Casa da Música (''Dom Muzyki'')]]
[[Plik:Ayuntamiento de Oporto, Portugal, 2012-05-09, DD 03.JPG|thumb|Ratusz]]
Porto to tajemnicze miasto, które z biegiem czasu odkrywa przed turystami swój urok. Nie spiesz się, przemierzaj labirynty i alejki miasta. Poczuj starego, artystycznego ducha miasta. Wędrówka przez regiony Ribeira i Foz do Douro (ten ostatni o zachodzie słońca). Porto może nie jest na mapie każdego turysty na Półwyspie Iberyjskim, ale warto je odwiedzić, jeśli chcesz zobaczyć miasto, które zmieniło się gospodarczo, ale zachowało swoje stare tradycje.

Jeśli chcesz odwiedzić kilka muzeów, rozważ kartę '''[https://www.portocard.city/en/ Porto Card]''', która zapewnia bezpłatny dostęp do kilku muzeów i dalsze zniżki, opcjonalnie także bezpłatny dostęp do komunikacji miejskiej.

=== Centrum miasta ===
* {{Znacznik|Palácio da Bolsa|41.1412|-8.6155|typ=zabytek}}'''[https://palaciodabolsa.com/ Palácio da Bolsa]''' (''Pałac Giełdy''), Rua Ferreira Borges. Czynne codziennie w godzinach 09:00–18:30. Obiekt wzniesiono w XIX wieku na terenie zniszczonych, dawnych krużganków sąsiedniego kościoła św. Franciszka (São Francisco). Znajduje się tu również najbardziej imponująca w kraju sala arabska oraz sala degustacji porto. Wstęp: 12 € (dorośli), 7,50 € (ulgowy).
* {{Znacznik|Sé do Porto|41.14279|-8.61149|typ=zabytek}}'''[http://www.diocese-porto.pt/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=877&amp;Itemid=60 Sé do Porto]''' (''Katedra w Porto''), Terreiro da Sé, 4050-573. Ta romańska katedra została zbudowana w XIII wieku. Później w XVII i XVIII wieku dokonano przeróbek barokowych. Katedra znajduje się na szczycie wzgórza, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i rzekę. 3 €. Bilet łączony z sąsiednim pałacem biskupim 6 €.
* {{Znacznik|Instytut Wina Porto|41.14201|-8.61544|typ=zabytek}}'''[https://www.ivdp.pt/pagina.asp?codPag=172&amp;codSeccao=5 Instytut Wina Porto]''', Rua Ferreira Borges 27, 4050-253, +351 22 2071669. Pon-pt 11:00-19:00, sobota-niedziela zamknięte. Mała wystawa na temat wina porto i procesu certyfikacji. Próbki niewielkiej różnorodności win porto można kupić. Można zorganizować degustacje z przewodnikiem i wycieczki do laboratoriów. Darmowe. 
* {{Znacznik|Ratusz|41.14992|-8.61072|typ=zabytek}}'''Ratusz''', Avenida dos Aliados. 
* {{Znacznik|Igreja de São Francisco|41.14096|-8.61557|typ=zabytek}}'''Igreja de São Francisco''' (''kościół św. Franciszka'') (''obok Palácio da Bolsa''). Gotycki kościół z późniejszymi przeróbkami dekoracji wnętrz w stylu barokowym.
* {{Znacznik|Casa do Infante|41.140693|-8.614462|typ=zabytek}}'''Casa do Infante''' (''Muzeum Miejskie''), Rua da Alfândega 10. Wstęp płatny. Według tradycji to właśnie w tym XIV-wiecznym budynku urodził się książę Henryk Żeglarz (po portugalsku *Infante Dom Henrique*). Od 1989 roku mieści się tu muzeum miejskie (''Museu da Cidade''), prezentujące dokumenty, rękopisy oraz inne materiały archiwalne związane z historią Porto.
* {{Znacznik|Igreja de São Nicolau|41.140645|-8.615234|typ=zabytek}}'''Igreja de São Nicolau'''. Zbudowany w 1671 roku kościół San Nicola został odbudowany sto lat później z powodu pożaru, który doszczętnie go zniszczył. Świątynia posiada jedną nawę. Wnętrze o skromnych wymiarach charakteryzuje się rzeźbionym drewnianym ołtarzem pokrytym złotą folią. Zakrystia zawiera przedmioty liturgiczne.
* {{Znacznik|Dom-muzeum Guerry Junqueiro|41.1425|-8.610556|typ=zabytek}}'''Dom-muzeum Guerry Junqueiro''' (''dom dr. Domingosa Barbosy''), Rua de Dom Hugo 32, 4050-305 Porto, Portugalia. Muzeum, utworzone dla upamiętnienia poety i pisarza Guerry Junqueiro (1850–1923), mieści się w niewielkiej rezydencji z 1730 roku, przekazanej gminie Porto przez spadkobierców pisarza w 1940 roku. Prezentowane są w nim dzieła sztuki sakralnej, ceramika oraz zabytkowe umeblowanie.
* {{Znacznik|Igreja de Santa Clara|41.1425|-8.609167|typ=zabytek}}'''Igreja de Santa Clara''', Largo 1° de Dezembro. Zbudowany w 1457 r. kościół i przylegający do niego klasztor służyły zakonowi klarysek aż do XIX wieku. Po śmierci ostatniej zakonnicy zespół popadł w ruinę, aż do uznania go za zabytek narodowy i odrestaurowania. Największą atrakcją kościoła są rzeźbione i złocone elementy drewniane, które zdobią wnętrze.
* {{Znacznik|Igreja da Misericórdia|41.143589|-8.614642|typ=zabytek}}'''Igreja da Misericórdia''', Rua das Flores.

==== Baixa (śródmieście) ====
* {{Znacznik|Mercado do Bolhão|41.14936|-8.60712|typ=zabytek}}'''[http://visitporto.travel/Visitar/Paginas/Descobrir/detalhespoi.aspx?POI=1393 Mercado do Bolhão]''', Rua Formosa. Zamknięte w niedziele. Tradycyjny rynek owoców, warzyw, ryb i mięsa.

==== Zachodnia Baixa ====
* {{Znacznik|Livraria Lello|41.14682|-8.61486|typ=zabytek}}'''[https://www.livrarialello.pt/en-us/ Livraria Lello]''', Rua das Carmelitas (''Blisko Praça dos Leões i Universidade do Porto''). To stara księgarnia z niesamowitym wnętrzem i kręconymi schodami. Uznana za jedną z najpiękniejszych księgarni w Europie. Ostrzegamy, że może być niesamowicie tłoczno i ​​klaustrofobicznie. Ze względu na absurdalną liczbę turystów, aby wejść do środka, należy kupić bilet online za 10 euro (lub 12 euro przy wejściu), który można wykorzystać na zakup książek.
* {{Znacznik|Torre dos Clérigos|41.14565|-8.61464|typ=zabytek}}'''[http://www.torredosclerigos.pt/en/ Torre dos Clérigos]''' (''Wieża Kleryków''), Rua São Filipe Nery, 4050-546, ☎ +351 22 2001729. Codziennie 09:00-17:00. Panoramiczne widoki z tej barokowej wieży. 226 schodów na górę. Najlepiej przybyć tam wcześniej, gdyż na platformie widokowej nie ma zbyt wiele miejsca. Być może będziesz musiał poczekać trochę czasu, zanim będziesz mógł wejść po schodach. 8 € (obejmuje wstęp na małą wystawę na dolnych poziomach wieży).
* {{Znacznik|Muzeum Narodowe Soares dos Reis|41.14771|-8.62153|typ=zabytek}}'''[http://www.museusoaresdosreis.gov.pt/en-GB/default.aspx Muzeum Narodowe Soares dos Reis]''', Palácio dos Carrancas, Rua D. Manuel II, 4050-342. Muzeum prezentujące sztukę portugalską. Założone w 1833 roku
* {{Znacznik|Centro Português de Fotografia|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Centro Português de Fotografia''' (''Portugalskie Muzeum Fotografii''), Edifício da Ex-Cadeia e Tribunal da Relação do Porto, Largo Amor de Perdição, 4050-008. Mieści się w pięknym budynku w centrum miasta. Darmowe
* {{Znacznik|Gabinete de Numismática|41.149092|-8.615289|typ=zabytek}}'''Gabinete de Numismática''', Praça de Carlos Alberto, ☎ +351 223393480. Godziny letnie: od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–19:30. Sobota 10:00-12:00/15:00-19:00. W niedziele i święta państwowe nieczynne. Muzeum mieszczące się w pałacu wicehrabiów Balsemão prezentuje monety ze starożytnej Grecji oraz z okresu dominacji rzymskiej i arabskiej.
* {{Znacznik|Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas|41.1476|-8.616|typ=zabytek}}'''Igreja do Carmo e Igreja dos Carmelitas''' (''przy ulicy Rua do Carmo''), plac Praça de Carlos Alberto. Zbudowany w latach 1756–1768 kościół Igreja do Carmo reprezentuje styl barokowy i rokokowy. Jego zewnętrzna ściana boczna ozdobiona jest płytkami *azulejos* przedstawiającymi założenie Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel. Świątynia ta tworzy jeden kompleks z kościołem Igreja dos Carmelitas, pochodzącym sprzed wieku. Budowę tego ostatniego ukończono...

==== São Nicolau ====
* {{Znacznik|Ribeira|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''Ribeira''' (''Nabrzeże''). Część miasta w pobliżu rzeki, która jest również dobrym miejscem do rozpoczęcia zwiedzania obszaru Światowego Dziedzictwa; po drugiej stronie rzeki zobaczysz Ribeira de Gaia, podobną okolicę miasta [[Vila Nova de Gaia]] (obie są oddzielone tylko rzeką) i gdzie można znaleźć '''Piwnice Porto'''. 
* {{Znacznik|Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto|41.14473|-8.61593|typ=zabytek}}'''[https://www.facebook.com/pages/MUSEU-DE-ARTE-SACRA-E-ARQUEOLOGIA/208177609204246 Muzeum Sztuki Sakralnej i Archeologii Wyższego Seminarium w Porto]''', Largo Dr. Pedro Vitorino 2, 4050-468 (''Znajduje się w kościele św. Wawrzyńca (znany jako Kościół Krykieta (Igreja Grilo) po przydomku zakonu , który przejął na własność w 1780 r. Począwszy od brzegu rzeki, kieruj się na północ na R de Mercadores i poszukaj znaków Igreja Grilo, kierujących cię w uroczo wąskie uliczki prowadzące do kościoła''). 395-020.

=== Zachód od centrum miasta ===
* {{Znacznik|Museu do Vinho do Porto|41.14498|-8.62675|typ=zabytek}}'''[https://visitasvirtuais.cm-porto.pt/mvp_ec.php Museu do Vinho do Porto]''' (''Muzeum Wina Porta''), Rua de Monchique 45-52, 4050-394. 
* {{Znacznik|Pavilhão Rosa Mota|41.14682|-8.62589|typ=zabytek}}'''Pavilhão Rosa Mota'''. Wielofunkcyjny pawilon z ładnymi ogrodami do odpoczynku, znany również jako „Palácio de Cristal”. 
* {{Znacznik|Museu Romântico|41.14762|-8.62847|typ=zabytek}}'''Museu Romântico''' (''w pobliżu Pavilhão Rosa Mota''). Dom, w którym przebywał król Włoch na wygnaniu.
* {{Znacznik|Muzeum Transportu i Komunikacji|41.143083|-8.621647|typ=zabytek}}'''[https://www.amtc.pt/ Muzeum Transportu i Komunikacji]''', Rua Nova da Alfândega. Zbiory muzeum mieszczą się w budynku Nowego Urzędu Celnego (Alfândega Nova), pochodzącym z drugiej połowy XIX wieku i zaprojektowanym przez francuskiego architekta Jeana F. G. Colsona.
* {{Znacznik|Jardins do Palácio de Cristal|41.14706|-8.62646|typ=natura}}'''Jardins do Palácio de Cristal''' – park o romantycznym charakterze, założony w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckiego architekta krajobrazu. Palácio de Cristal (Pałac Kryształowy) był budowlą ze stali i szkła, wzniesioną z okazji Międzynarodowej Wystawy w Porto w 1865 roku. Obiekt rozebrano w 1951 roku, by zrobić miejsce dla hali sportowej nazwanej imieniem mistrzyni olimpijskiej Rosy Moty, pochodzącej z Porto (Pavilhão Rosa Mota).

=== Boavista ===
* {{Znacznik|Casa da Música|41.15867|-8.63065|typ=zabytek}}'''[http://www.casadamusica.com/en/ Casa da Música]''' (''Dom Muzyki''), Avenida da Boavista 604-610, 4149-071 (''Weź linie metra [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]], ,[[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]], [[Plik:Metro do Porto linha E.svg|20px]] lub [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]] i wysiądź na „Casa da Música”''), +351 220 120 220 (Box office), +351 220 120 210 (zapytania ofertowe). Zaprojektowane przez Rema Koolhaasa i OMA. Wycieczka z przewodnikiem dostępna w języku angielskim od 1 czerwca do 30 września o 10:00, 11:00, 16:00 i 17:00 za 10 EUR / osobę (bezpłatnie dla dzieci poniżej 12 lat), która trwa około 1 godziny. Resztę roku zwiedzanie z przewodnikiem o 11:00 i 16:00. 
* {{Znacznik|Fundação de Serralves|41.15904|-8.65932|typ=zabytek}}'''[http://www.serralves.pt/en/ Fundação de Serralves]''' (''Muzeum Sztuki Nowoczesnej''), Rua D. João de Castro 210, 4150-417 (''Autobusem 201 (od 06:00-21:00) Sá da Bandeira -&gt; Viso, autobus 203 (od 06:00 do 21:00) Marquês -&gt; Castelo do Queijo, autobus 502 (od 06:00-01:00) Bolhão -&gt; Matosinhos Mercado lub autobus 504 (od 06:00-00:45) Boavista -&gt; Norteshopping''). Współczesne muzeum zaprojektowane przez słynnego architekta Álvaro Siza z ogromnym ogrodem / parkiem i willą w stylu Art Deco. Odwiedzając tę ​​fundację, można odwiedzić wystawy, zrelaksować się w parku, zjeść lunch w restauracji, barze lub herbaciarni i zwiedzić sklepy lub bibliotekę. Na południowym krańcu parku znajduje się gospodarstwo. Muzeum i park za 8,50 €, tylko 4 € za park. 50% zniżki dla posiadaczy Porto Card i osób 65+. Bezpłatne w niedziele 10:00-13:00 dla studentów i poniżej 18 lat.

=== Foz do Douro ===
Jest to obszar wokół oceanu na północ od ujścia rzeki Douro. Możesz wypożyczyć rower i jeździć rowerem wzdłuż brzegu rzeki, a następnie plaży do tego obszaru.
* {{Znacznik|Castelo Do Queijo|41.16862|-8.68999|typ=zabytek}}'''Castelo Do Queijo''' (Na zachodnim krańcu Avenida da Boavista). 
* {{Znacznik|She Changes|41.1734|-8.6887|typ=zabytek}}'''[https://www.echelman.com/project/she-changes/ She Changes]''' (''Rotunda da Anémona''), Monumento ao Pescador Matosinhense. Monumentalna rzeźba publiczna

=== Mosty na rzece Douro ===
* {{Znacznik|Ponte de Arrábida|41.147558|-8.640343|typ=zabytek}}'''Ponte de Arrábida'''. Most ten, będący inwestycją reżimu Salazara, ukończono w 1963 roku. Jest to żelbetowa konstrukcja jednoprzęsłowa (łukowa), wznosząca się na wysokość 70 metrów nad wodami rzeki Duero. Jego całkowita długość wynosi 615 metrów.
* {{Znacznik|Ponte de Dona Maria Pía|41.139722|-8.597222|typ=zabytek}}'''Ponte de Dona Maria Pía'''. Most ten, nazwany na cześć królowej Portugalii Marii Pii Sabaudzkiej, to śmiała konstrukcja żelazna, wzniesiona w 1877 roku według projektu Gustave’a Eiffla. Obecnie jest on wyłączony z ruchu.
* {{Znacznik|Ponte D. Luiz|41.139863|-8.609336|typ=zabytek}}'''Ponte D. Luiz'''. to najbardziej charakterystyczny most Ponte de D. Luís I i jeden z symboli Porto. Łączy Porto z [[Vila Nova de Gaia]], przerzucony nad rzeką Douro. Most został otwarty w 1886 roku i ma konstrukcję z charakterystycznym, ogromnym stalowym łukiem. Jego projekt przypisuje się belgijskiemu inżynierowi Théophile'owi Seyrigowi, współpracownikowi Gustave'a Eiffela. Konstrukcja przypomina rozwiązania stosowane przez szkołę inżynierską Eiffela, choć sam Eiffela często niesłusznie podaje się jako autora mostu.

== Aktywny wypoczynek ==
* '''Rejs po rzece Duero'''. Wybierz się na rejs w górę rzeki (koszt zaczyna się od 15 euro (chociaż może być nieco tańszy, jeśli połączy się go z inną aktywnością) i trwa około 50 minut. Rejsy trwają od 10:00 do 18:30, a dla większości operatorów rejsy odbywają się co 30 minut. Istnieje wielu operatorów rejsów rzecznych, a bilet można kupić w każdym biurze turystycznym i biurze w okolicy Sao Bento lub potencjalnie od samego nabrzeża. Tematyką wielu rejsów jest zwiedzanie różnych atrakcji turystycznych mosty i obiekty nad rzeką Możesz także wybrać całodniowy rejs rozpoczynający się od 70 € do lub z [[Régua]], z podróżą w jedną stronę autobusem (wliczoną w cenę). Ta wycieczka rozpoczyna się o 08:00 i wraca o 17:00 lub 18:00. Dotrzyj przynajmniej do [[Pinhão]] — krajobraz jest absolutnie oszałamiający. Jeśli zdecydujesz się na tę wycieczkę latem, pamiętaj o kremie przeciwsłonecznym o współczynniku 30! rejsy statkiem po nabrzeżu [[Vila Nova de Gaia]] (po tej samej stronie, co jaskinie z winem porto), gdyż niektóre z nich mogą oferować zniżki na zwiedzanie jaskiń lub zakup wina porto.
* '''Bary Fado'''. Fado to gatunek muzyczny wywodzący się z [[Lizbona|Lizbony]] i uważany za integralną część muzyki portugalskiej. Tradycyjnie śpiewa ją kobieta w czarnej sukni w towarzystwie gitarzystów. W Porto znajduje się kilka barów Fado, głównie w okolicy Sao Bento, oferujących jeden lub dwa przedstawienia dziennie. Koszt wynosi zazwyczaj 15 euro (stan na czerwiec 2022), a bilety na różne przedstawienia sprzedawane są w biurach turystycznych na całym obszarze Sao Bento. Na niektóre pokazy w cenie biletu może być wliczona lampka wina porto. 10 €. 
* {{Znacznik|Teatro Nacional São João|41.144626 |-8.607465 |typ=atrakcja}}'''[https://www.tnsj.pt/pt/ Teatro Nacional São João (TNSJ)]''', Praça da Batalha, 4000-102, ☏ +351 22 340 19 56 (zapytania i rezerwacje wycieczek), numer bezpłatny: 800 108 675. Główna firma i miejsce produkcji teatrów i oper w Porto. Organizowane są również wycieczki z przewodnikiem (5 €/osoba) umożliwiające wejście na scenę, salę prób, garderoby i zaplecze techniczne (jeśli nie są one używane w czasie wycieczki). 
* '''Piłka nożna''': w mieście działają dwie męskie profesjonalne drużyny piłkarskie:
:{{Znacznik|FC Porto|41.1618 |-8.5839 |typ=atrakcja}}'''[https://www.fcporto.pt/en/ FC Porto]'''. Grają w Primeira Liga, najwyższej klasie rozgrywkowej Portugalii. Ich macierzysty stadion Estádio do Dragão (pojemność 50 000 osób) znajduje się 1 km na północ od centrum i posiada własną stację metra. 
:{{Znacznik|Boavista FC|41.1622 |-8.6428 |typ=atrakcja}}'''[https://boavistafc.pt/ Boavista FC]'''. W 2025 roku spadli z ligi i obecnie grają w drugiej lidze Liga 2. Ich Estádio do Bessa (pojemność 28 200) znajduje się 2 km na północny zachód od centrum, stacja metra Francos. 
:'''Valadares Gaia''' to kobieca drużyna z najwyższej półki, grająca w kompleksie sportowym Valadares, 10 km na południe od rzeki.
* '''[https://portoexitgames.com/ Porto Exit Games]''' (''Zachodnia Baixa; centrum miasta''), ☏ +351 914 884 883, hello@portoexitgames.com. Jesteś zamknięty w pokoju z zagadką do rozwiązania, a zegar tyka. Czy potrafisz rozwiązać zagadkę i uciec? 2-5 graczy 50 € za osobę

== Praca ==
Porto jest ośrodkiem biznesowym, finansowym i przemysłowym. Niektóre hotele dysponują salami konferencyjnymi, w tym również takimi z dostępem do Internetu.

{{Znacznik|'''Uniwersytet w Porto'''|41.146667|-8.615556|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''Uniwersytet w Porto''' jest drugą co do wielkości uczelnią w Portugalii pod względem liczby studentów, a jego wydziały badawcze zajmujące się biologią, patologią i informatyką prezentują najwyższy poziom. Działający przy uniwersytecie Park Naukowo-Technologiczny współpracuje z uznanymi przedsiębiorstwami, jednocześnie wspierając nowe firmy w zakresie badań biznesowych oraz inkubacji.

== Nauka ==
Mile widziana jest znajomość podstaw [[Rozmówki portugalskie|języka portugalskiego]]. W większych hotelach i ośrodkach wypoczynkowych można porozumieć się po [[Rozmówki angielskie|angielsku]], [[Rozmówki francuskie|francusku]], [[Rozmówki galicyjskie|galicyjsku]], [[Rozmówki katalońskie|katalońsku]], [[Rozmówki włoskie|włosku]] lub [[Rozmówki hiszpańskie|hiszpańsku]] (języki te są tam często rozumiane). W przypadku głównych atrakcji turystycznych, takich jak rejsy po rzece czy zwiedzanie piwnic z winem porto, język danej wycieczki jest zazwyczaj ustalany według kolejności zgłoszeń; aby mieć pewność, że zwiedzanie odbędzie się w wybranym języku, warto pojawić się wcześniej i zgłosić taką prośbę.

* {{Znacznik|'''Fast Forward Language Institute'''|41.14810814049918|-8.606678905184156|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.fastforward.com.pt/ Fast Forward Language Institute]''' (''w centrum miasta''). Oferuje różnorodne kursy języka i kultury portugalskiej, w tym trzygodzinne zajęcia „Portuguese for survival” (podstawy języka przydatne w codziennych sytuacjach), skierowane do zagranicznych turystów odwiedzających miasto.

== Zakupy ==
Prawie wszystkie sklepy są otwarte codziennie, ale zazwyczaj są zatłoczone w weekendy i deszczowe dni.

=== Co kupić? ===
Oczywiście '''wino porto'''. To odpowiednie miejsce do tego, w mieście Gaia, na południowym brzegu rzeki Duero.

Region ''Norte'' znany jest z przekazywania wysokiej jakości tradycji rzemieślniczych z pokolenia na pokolenie, przy jednoczesnym dostosowywaniu się do najnowszych innowacji produkcyjnych i technologicznych. Wiele z najlepszych portugalskich firm odzieżowych, obuwniczych, dóbr luksusowych i akcesoriów ma swoje siedziby w mieście Porto i jego okolicach. Dlatego w Porto i okolicach znajdziesz wiele sklepów flagowych i outletów fabrycznych. ''Portuense'' znają się na rzemiośle i cenią jakość niezależnie od tego, czym jest odzież, obuwie i wyroby skórzane, samochody, biżuteria, meble i tak dalej. Marki są liczne i obejmują zarówno rozpoznawalne na całym świecie, jak Cavalinho, Charles, Claus Porto, Lanidor i Parfois, jak i te ściśle lokalne, zapewniające wyjątkowy wybór na każdą kieszeń. Pomimo atrakcyjnych walorów estetycznych wiele tańszych produktów może nie być produkowanych w Portugalii.

=== Sklepy specjalistyczne ===
* {{Znacznik|'''Centro Comercial Bombarda (CCB)'''|41.1496 |-8.6203 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.ccbombarda.pt/ Centro Comercial Bombarda (CCB)]''', Rua de Miguel Bombarda 285, info@ccbombarda.pt. Pon.–pt. 11:00–19:00, sob. 11:00–20:00, niedz. nieczynne. To nie jest typowe centrum handlowe. Obiekt jest znacznie mniejszy i mieści sklepy oferujące artykuły związane ze sztuką oraz modą. Warto tu poszukać portugalskiego wzornictwa, kosmetyków ekologicznych czy współczesnej biżuterii, a następnie udać się do galerii znajdujących się przy tej samej ulicy. 
* {{Znacznik|'''Aguas Furtadas'''|41.1462 |-8.6122 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.aguasfurtadas.com/ Aguas Furtadas]''', Rua do Almada 13, ☏ +351 223 216 002, info@aguasfurtadas.com. Szukasz unikalnych przedmiotów lub oryginalnego portugalskiego wzornictwa? To idealne miejsce. Od minimalistycznego koguta z Barcelos po kolorową ceramikę – wielu z tych wyrobów nie znajdziesz nigdzie indziej.

=== Ulice handlowe ===
Wybierz się na spacer po '''Mercado do Bolhão''' – miejscu, gdzie znajdziesz targ spożywczy i sklepy z rękodziełem – oraz po pobliskiej ulicy {{Znacznik|'''Rua Santa Catarina'''|41.1490511|-8.6060568|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Santa Catarina''' (którą gorąco polecamy, choćby tylko na przechadzkę). Ulica Cedofeita to kolejna tętniąca życiem arteria handlowa; podobnie jest w przypadku ulicy Boavista.

=== Centra handlowe ===
Jeśli chodzi o zakupy, w Porto i na przedmieściach znajduje się wiele centrów handlowych, w tym {{Znacznik|'''Norte Shopping'''|41.1800354|-8.6544171|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Norte Shopping''', {{Znacznik|'''Arrábida Shopping'''|41.1406207|-8.6366321|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Arrábida Shopping''', {{Znacznik|'''Parque Nascente'''|41.1747464|-8.5656621|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Parque Nascente''', {{Znacznik|'''Gaia Shopping'''|41.1186755|-8.6209798|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Gaia Shopping''' i {{Znacznik|'''Mar Shopping'''|41.2088862|-8.6870432|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Mar Shopping''' (największe zakupy grupowe IKEA w Europie). Oprócz tego masz także mniej zaludnione sklepy, które są mniejsze, ale wciąż świetne (Shopping Cidade do Porto, Via Catarina itp.).

* {{Znacznik|'''ViaCatarina Shopping'''|41.1491 |-8.6052 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.viacatarina.pt/ ViaCatarina Shopping]''', Rua de Santa Catarina 312–350, ☏ +351 22 207 56 09, info@adm.viacatarina.pt. pon.–pt. 10:00–20:00, sob. niedziela i święta 09:00–17:00. Średniej wielkości centrum handlowe mieszczące się w budynku pomiędzy Via Santa Catarina i Rua de Fernandes Tomas, wykorzystując różnicę wzniesień między nimi w celu uzyskania spektakularnych rezultatów. Wewnątrz znajdziesz nieco przyziemny wybór sieci handlowych i food court wypełniony lokalnymi fast-foodami. 
* {{Znacznik|'''Shopping Cidade do Porto'''|41.1550 |-8.6292 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://shoppingcidadedoporto.com/ Shopping Cidade do Porto]''', Rua Gonçalo Sampaio 350, ☏ +351 226 006 585, bemvindo@shoppingcidadedoporto.com. pon.–pt. 06:30–22:30, sob. niedziela i święta 08:00–22:30. Eleganckie centrum handlowe z ekskluzywnym pozorem i przestronnym atrium, ale ograniczonym wyborem sklepów w porównaniu do większych.

== Gastronomia ==
[[Plik:Francesinha01 (407798020).jpg|thumb|Francesinha]]
W Porto znajdują się jedne z najlepszych restauracji w [[Portugalia|Portugalii]].

Mówi się, że jeśli lubisz dobrze zjeść, powinieneś udać się do Porto – to miejsce, w którym serwuje się doskonałe jedzenie, zarówno pod względem jakości, jak i wielkości porcji (nawet mieszkańcy [[Lizbona|Lizbony]] przyznają, że to w Porto jada się najlepiej).

Najlepsze restauracje w mieście mieszczą się głównie w dzielnicy '''[[Matosinhos]]''', w pobliżu plaży i '''Porto de Leixões'''. Warto jednak uważać na ceny: wiele przeciętnych lokali narzuca wysokie stawki tylko ze względu na wystrój, bywanie tam modnego towarzystwa lub jedno i drugie. Żądają wygórowanych kwot za jedzenie, które nie wyróżnia się jakością ani sposobem podania na tle innych miejsc, a porcje bywają skromne – dlatego warto najpierw rozejrzeć się i ocenić sytuację. Dojazd tam niebieską linią metra (linia [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]]) zajmuje około 30 minut. W '''Ribeirinha''', z widokiem na rzekę Duero i [[Vila Nova de Gaia]], działa wiele świetnie prowadzonych, niedrogich i kameralnych restauracji rodzinnych. Panuje w nich wspaniała atmosfera, obsługa jest przyjazna, a jedzenie i trunki – wyśmienite. Czasami, z powodu ograniczonej przestrzeni, trzeba dzielić stolik z nieznajomymi – bywają to miejscowi lub turyści – co nadaje całemu doświadczeniu kosmopolityczny i ciekawy charakter. Również na starym mieście bez trudu znajdziesz niedrogie lub przystępne cenowo lokale, odwiedzane głównie przez mieszkańców, serwujące zarówno lunche, jak i kolacje; chętnie goszczą one obcokrajowców, a personel często jest dumny z możliwości ich przyjęcia. Aby w takich miejscach w pełni cieszyć się sytym i dobrze przygotowanym posiłkiem, najlepiej zdać się na sugestie kelnera i wybrać zestaw ''Pratos do dia'' (danie dnia). Zazwyczaj obejmuje on trzy dania: do wyboru dwie lub trzy zupy, danie główne (z pieczywem), wino domowe, deser oraz ''bica'' (espresso) na koniec – a wszystko to w cenie 7–10 euro za osobę. Jeśli wciąż czujesz głód, dobrym sposobem jest pochwalenie zupy i uprzejme zapytanie o dokładkę. Właśnie dlatego miejscowi często zostawiają zupę na koniec posiłku. Jeśli posiłek naprawdę Ci smakował, okaż uznanie szefowi kuchni i obsłudze – dla pracowników to zawsze powód do dumy, że mogli dobrze obsłużyć gościa.

Nastaw się na solidne porcje; jeśli masz okazję, spróbuj ''Tripas à moda do Porto'', czyli dania z flaków. Mieszkańcy Porto zyskały nawet przydomek ''tripeiros'' (zjadacze flaków) właśnie dzięki tej potrawie. W tradycyjnych lokalach oferujących zestawy obiadowe zupę często podaje się na końcu, choć obecnie większość kelnerów pyta o kolejność dań; nie zdziw się jednak, widząc kogoś, kto zaczyna od deseru, a kończy na przystawkach (''couvert'') – takie sytuacje się zdarzają. Koniecznie spróbuj też ''bacalhau'' (solonego dorsza) – w dowolnej postaci; istnieje bowiem setki przepisów na tę rybę!

Nie zapomnij o tradycyjnej kanapce na ciepło zwanej '''''Francesinha''''', co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „małą Francuzkę”. Porto to właściwie jedyne miejsce na świecie, gdzie można ją dostać (choć w innych miastach północnej Portugalii bywają dostępne jej wersje niższej jakości). W gruncie rzeczy to tost z kilkoma warstwami mięsa w środku (wołowina, wieprzowina, szynka...), pokryty serem i pikantnym sosem; opcjonalnie całość może być zwieńczona frytkami. Co najważniejsze, do tego dania pije się piwo, a nie wino.

W lipcu w [[Matosinhos]] – do którego łatwo dojechać autobusem lub metrem – odbywa się festiwal rybny. Świeżo złowione ryby są grillowane tego samego dnia na stanowiskach ustawionych wprost na ulicy, zaledwie kilka przecznic od głównej plaży. Wybierasz rybę (wyłącznie w całości), a kucharze przygotowują ją na miejscu; to nie jest wytworna restauracja, ale w towarzystwie miejscowych jesz tam najlepszą rybę w życiu! Spróbuj dorady (''dourada'') – jest wyśmienita.

W Porto znajdziesz mnóstwo piekarni (''Pão Quente'') i cukierni (''Pastelarias''). Oprócz sprzedaży pysznych (i niedrogich) wypieków, lokale te często oferują kącik kawiarniany, gdzie serwuje się różne rodzaje kawy (np. ''Pingo'', ''Meia de Leite'') oraz kanapki (jak ''Tosta Mista'', czyli tost z szynką i serem). W przeciwieństwie do innych kawiarni położonych nad rzeką, lokale te nie oferują malowniczego widoku na Porto (taka lokalizacja jest kosztowna, a ostatecznie to klient musiałby za to zapłacić). Zamiast tego przyciągają turystów dobrym jedzeniem w bardzo niskich cenach.

Większość mieszkańców pije czarną kawę (espresso), jednak w niemal wszystkich kawiarniach dostępne są również typowe napoje na bazie espresso.

W Porto znajduje się co najmniej jedna restauracja w pełni wegetariańska – Paladar da Alma (Rua de Santo Ildefonso 293/5) – a także inne lokale oferujące dania wegetariańskie obok potraw mięsnych, na przykład Capa Verde (Rua da Nossa Senhora de Fátima). Weganie mogą być zmuszeni do zamawiania dań przygotowywanych specjalnie dla nich, nawet w restauracjach wegetariańskich.

=== Oszczędnie ===
==== Centrum miasta ====
W okolicy znajduje się kilka niedrogich restauracji.
* {{Znacznik|'''Café Piolho / Âncora d' Ouro'''|41.1469 |-8.6166 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Café Piolho / Âncora d' Ouro''' (Złota Kotwica), Praça de Parada Leitão 45 (''między parkiem Cordoaria a Praça dos Leões''). Trzecia najstarsza kawiarnia w Porto, powszechnie znana jako „O Piolho” (Wesz). Kawiarnia wychodzi na ulicę naprzeciwko wydziału Universidade do Porto i od XIX wieku była miejscem spotkań studentów. Ściany zdobią tablice podarowane przez absolwentów kierunków medycznych od początku XX wieku. W okresie faszystowskim (1926-1974) było to regularne miejsce spotkań „niepożądanych” (z punktu widzenia reżimu) i w związku z tym było regularnie obserwowane przez tajną policję. Pewnego razu dokonano nalotu na nią GNR (Guarda Nacional Republicana), która ma w pobliżu placówkę, i wtargnęli swoimi końmi do samej kawiarni. Nie jest pewne, czy obecny bałagan w tym miejscu wynika z tej czy nowszej działalności. Obsługa jest gburowata, miejsce wcale nie jest wyszukane, ale zazwyczaj jest wypełnione po brzegi studentami. Jest też całkiem tani. 
* {{Znacznik|'''Taberna Folias de Baco'''|41.1452211 |-8.6137131 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://tabernafoliasdebaco.com/ Taberna Folias de Baco]''', Rua dos Caldeireiros 136. Mała przytulna portugalska restauracja z miłą atmosferą. Możesz popijać niesamowite wino, jedząc pyszne, autentyczne jedzenie. Menedżer jest bardzo przyjazny i pomocny. 
* {{Znacznik|'''Laurear'''|41.1473333 |-8.6125721 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Laurear''', Rua da Fábrica 18. Autentyczne, wspaniałe portugalskie jedzenie. Małe i przytulne miejsce z bardzo miłą obsługą. Jest raczej mały, trzeba mieć szczęście, żeby wieczorem dostać stolik. 
* {{Znacznik|'''Trinkas Petisqueira Lounge'''|41.1472719 |-8.6151809 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063547784193# Trinkas Petisqueira Lounge]''', Praça de Gomes Teixeira 26. Bardzo dobra kuchnia, prosta, domowa i staranna. Urocza mała restauracja, idealna do siedzenia na poboczu drogi i oglądania świata.
* {{Znacznik|'''Taxca'''|41.1489927 |-8.6129460 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/taxca/ Taxca]''', Rua da Picaria 26. Typowa portugalska tawerna, z doskonałej jakości produktami gastronomicznymi, atmosfera jest fantastyczna, typowa dla tawerny, bez obsługi stołowej, wiszące szynki od razu zaostrzają apetyt. Jedno z najlepszych miejsc na przekąskę dań kuchni portugalskiej. Najlepsze bifany w Porto, owsianka sarrabulho, dobrze przyozdobiona mięsem. Przestrzeń jest bardzo spokojna, a personel bardzo przyjazny. 
* {{Znacznik|'''Churrasqueira Brasil'''|41.1449979 |-8.6152711 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Churrasqueira Brasil''', Campo dos Mártires da Pátria 136. Nie daj się zwieść wyglądowi zewnętrznemu. To miejsce to ukryty klejnot. Świetne domowe jedzenie i uwaga. Bardzo fajne miejsce na zjedzenie dania dnia.

==== Bolhão ====
* {{Znacznik|'''Casa Das Tortas'''|41.1467248 |-8.6052189 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Casa Das Tortas''', R. de Passos Manuel 181. Świetna, autentyczna kuchnia portugalska i domowe wypieki. Bardzo dobre miejsce na spróbowanie typowych potraw. Najlepsza francesinha w Porto. 
* {{Znacznik|'''Taberna do Doutor'''|41.1509425 |-8.6060587 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taberna do Doutor''', R. da Firmeza 489. Fantastyczna francesinha i znakomite sardynki. Przyjazna i troskliwa obsługa. 
* {{Znacznik|'''A Loja dos Pastéis de Chaves'''|41.1510078 |-8.6058150 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''A Loja dos Pastéis de Chaves''', R. da Firmeza 476. Uroczy lokal tuż przy głównej ulicy handlowej. Prawdziwe jedzenie, odpowiednie również dla wegetarian. Przyjemna, luźna atmosfera. Bardzo bogate menu z szerokim wyborem dań. 
* {{Znacznik|'''Estrela do Oriente'''|41.1492386 |-8.6034339 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Estrela do Oriente''', Rua de Fernandes Tomás 405. Znakomite, domowe jedzenie wysokiej jakości i rodzinna atmosfera. Dobry grillowany łosoś i pyszne sardynki. 
* {{Znacznik|'''Murça No Porto'''|41.1472138 |-8.6038697 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/people/Mur%C3%A7a-no-Porto/100054587642619/ Murça No Porto]''', Rua da Alegria 44. Mała, tradycyjna restauracja w stylu Porto – jedno z niewielu miejsc, które zachowało swój autentyczny charakter. Można tu poczuć się jak przy domowym stole. Często bywają tu miejscowi.
* {{Znacznik|'''Mr.Pizza'''|41.1467109 |-8.6032404 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.mrpizza.pt/ Mr.Pizza]''', R. de Santo Ildefonso N.233. Pizzeria typu street food na szybki posiłek. Duże pizze na cienkim cieście. Miła obsługa.

=== Umiarkowanie ===
Przy ulicy Rua da Reboleira znajduje się kilka kameralnych restauracji oferujących świetne jedzenie i obsługę oraz wspaniałe widoki na rzekę. To miejsca położone z dala od tłumów turystów oblegających Cais da Estiva.

* {{Znacznik|'''Casa Da Foz'''|41.1500 |-8.6742 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.casadafoz.pt/ Casa Da Foz]''', Rua Padre Luís Cabral, 4150-461 Porto. Znakomita włoska restauracja. Szeroki wybór dań. Lokal jest bardzo mały, dlatego warto wcześniej zadzwonić i zarezerwować stolik. 
* {{Znacznik|'''Varanda Da Barra'''|41.1483 |-8.6581 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Varanda Da Barra''', Rua Paulo Gama 470, 4150-589 Porto. Świetna restauracja serwująca tradycyjne dania kuchni portugalskiej, włoskiej oraz międzynarodowej. Ładny widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Maus Hábitos'''|41.14667 |-8.605811 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/restaurant/ Maus Hábitos]''', Rua de Passos Manuel 178 (''4. piętro starego parkingu wielopoziomowego naprzeciwko Porto Coliseum''). Pon.–pt. 12:00–15:00. W ciągu dnia restauracja wegetariańska, wieczorami – centrum kultury młodzieżowej. Menu zmienia się co tydzień; cena zestawu to 9 € (7,50 € bez deseru). 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/restaurantegaleriadeparis Galeria de Paris Restaurante Bar]''', 56 Rua Galeria de Paris.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''O Comercial'''|41.1408 |-8.615 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://ocomercial.com/ O Comercial]''', Palácio da Bolsa, Rua Ferreira Borges (''São Bento [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 918 838 649, info@ocomercial.com. pon. 19:30–22:30, wt.–sob. 12:30–14:30 i 19:30–22:30, niedz. nieczynne. Elegancka atmosfera w Palácio da Bolsa (Pałacu Giełdy). Duże okna wychodzą na rzekę Douro. Podają dania kuchni portugalskiej z nowoczesnymi technikami i składnikami. 19–70 euro. 
* {{Znacznik|'''Euskalduna Studio'''|41.1474 |-8.6009 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.euskaldunastudio.pt/ Euskalduna Studio]''', Rua de Santo Ildefonso 404 ('''Campo 24 de Agosto [[Plik:Metro do Porto linha A.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha B.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha C.svg|20px]] [[Plik:Metro do Porto linha F.svg|20px]]''), ☏ +351 935 335 301, reservas@euskaldunastudio.pt. pon.–sob. 19:00–23:00, nieczynne niedz. Obsługa jest zgodna ze stylem stołu szefa kuchni/menu degustacyjnego i obejmuje „10 chwil i kilka niespodzianek”. 105–170 euro. 
* {{Znacznik|'''MUU Steakhouse'''|41.1476 |-8.6122 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.muusteakhouse.com/ MUU Steakhouse]''', Rua do Almada 149A (''Aliados [[Plik:Metro do Porto linha D.svg|20px]]''), ☏ +351 914 784 032, info@muusteakhouse.com. 19:00–23:30. Ta steakhouse oferuje również dania rybne i dania wegańskie. 50–100 euro. 
* {{Znacznik|'''Pedro Lemos'''|41.1477 |-8.6283 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pedro Lemos''', Rua do Padre Luis Cabral 974, Foz do Douro, ☏ +351 22 011 5986, info@pedrolemos.net. Pon.–pt. 19:00–23:00, sob. 12:30–15:00 i 19:00–23:00. Restauracja wyróżniona gwiazdką Michelin, mieszcząca się w starym kamiennym budynku z pięknym tarasem na dachu. Kuchnia nowoczesna serwowana w formie menu degustacyjnego. 50–135 R$. 
* {{Znacznik|'''Galeria de Paris Restaurante Bar'''|41.1471 |-8.6143 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.antiqvvm.pt/pt/ Antiqvvm]''', Rua de Entre-Quintas 220, ☏ +351 22 600 0445, antiqvvm@gmail.com. Wt.–sob. 12:30–23:00; nieczynne w niedziele i poniedziałki. Restauracja z gwiazdką Michelin, położona w samym sercu miejskiego parku, z widokiem na rzekę. Menu degustacyjne lub dania à la carte. 45–170 R$.

== Życie nocne ==
[[Plik:Port_wine.jpg|thumb|240px|Kieliszek porto]]
Porto to oczywiście ojczyzna '''wina porto'''; w okolicach miasta znajduje się wiele winiarni, w których jest ono wytwarzane. Ściśle rzecz biorąc, mianem porto można określać jedynie wino wyprodukowane z winogron uprawianych w dolinie rzeki Douro, które zostało wytworzone i zabutelkowane w Porto. Porto występuje w wielu odmianach, przy czym najdroższą z nich jest ''vintage port''.

Główne skupiska barów rozciągają się od placu Praça de Ceuta na północy, przez okolice dworca, aż po dzielnicę Ribeira położoną bardziej na południe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Solar Vinho do Porto'''|41.1479 |-8.6280 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Solar Vinho do Porto''', ☏ +351 226094749, solarporto@ivp.pt. Rua de Entre-Quintas 220. Willa oferująca degustację porto i wspaniały widok na rzekę Douro. Lokal czynny od poniedziałku do soboty w godzinach 14:00–00:00. To idealne miejsce, by usiąść w wygodnym fotelu lub w ogrodzie i delektować się kilkoma kieliszkami wybornego porto. Do trunku można również zamówić sery.

=== Kluby taneczne ===
Kluby taneczne tutaj zawsze zaczynają się bardzo (bardzo) późno, około 01:00-02:00, a kończą w godzinach 06:00-07:30. Masz fajny wybór do wyboru. Większość klubów zlokalizowana jest w regionie przemysłowym oraz w ekskluzywnej dzielnicy Foz.

* {{Znacznik|'''Industria'''|41.1592 |-8.6834 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/IndustriaClub/ Industria]''', Avenida do Brasil 843, Foz. „Lokalni bohaterowie i międzynarodowe supergwiazdy” – działa od 1987 roku. Jest czynna do około 06:00. 
* {{Znacznik|'''Discoteca Via Rápida'''|41.1738 |-8.6493 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/discotecaviarapida Discoteca Via Rápida]''', R. Manuel Pinto de Azevedo 567, ☏ +351 910 088 920, viarapida.geral@gmail.com. czw.–sob. 23:50–06:00. Popularna dyskoteka w dzielnicy przemysłowej. Klub nocny jest otwarty w piątki i soboty i zawsze jest zatłoczony. Klub gra najnowsze hity taneczne, a publiczność liczy 20 osób. 
* {{Znacznik|'''Passos Manuel'''|41.1468 |-8.6056 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/passosmanuelporto/ Passos Manuel]''', R. de Passos Manuel 137, ☏ +351 22 205 8351, geral.passosmanuel@gmail.com. Klub taneczny/bar chętnie odwiedzany przez artystów, z różnorodną, ​​ale gustowną selekcją muzyki i ciepłym wystrojem. 
* {{Znacznik|'''Plano B'''|41.1465 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/planobclub Plano B]''', R. de Cândido dos Reis 30. W pobliżu Torre dos Clérigos znajduje się popularna galeria sztuki i bar zlokalizowane w historycznym centrum Porto. 
* {{Znacznik|'''Clube Mau Mau'''|41.1466 |-8.6306 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Clube Mau Mau''', Rua do Outeiro 4, ☏ +351 22 457 8912. W regionie Foz jest to popularny klub nocny oferujący różne style muzyczne, od house przez pop po R&amp;B. 

W Porto jest kilka klubów i barów LGBT. Scena późnej nocy.

=== Bary i puby ===
* {{Znacznik|'''Ryan's Irish Pub'''|41.1414 |-8.6139 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/ryansirishpubporto/ Ryan's Irish Pub]''', Rua do Infante D. Henrique 18, ☏ +351 963 041 615, ryansirishporto@gmail.com. Lokal w dzielnicy Ribeira; panuje tu przyjemna, kameralna atmosfera, a obsługa jest przyjazna. To zawsze dobre miejsce na rozpoczęcie wieczoru. 
* {{Znacznik|'''Prioridade Bar'''|41.1409 |-8.6113 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Prioridade Bar''', R. da Lada 76–78. To jeden z najtańszych barów w dzielnicy Ribeira. Jest to prawdopodobnie jedyne przyzwoite miejsce w całej tej okolicy (a może i w całym mieście), gdzie można dostać duże piwo za zaledwie kilka euro. Serwują tu również mocne alkohole i koktajle w bardzo niskich cenach. Jeśli planujesz wyjście na miasto, warto wpaść tu na kilka drinków przed udaniem się do klubu; ceny w klubach bywają bowiem astronomicznie wysokie i może się okazać, że zabraknie ci pieniędzy na taksówkę do domu, hotelu czy hostelu. Lokal jest dość trudny do znalezienia, ponieważ ukryto go w nieco ustronnym (choć przyjemnym) miejscu, w pobliżu mostu Ludwika I (Ponte de Dom Luís I). Warto zapytać miejscowych – na pewno będą wiedzieli, gdzie to jest.
* '''Dzielnica Ribeira'''. Okolica ta pełna jest barów i pubów, w których można miło spędzić czas, podziwiając wspaniałe widoki, zanim ruszy się do większych klubów w innych częściach miasta. Większość barów znajduje się stosunkowo blisko siebie, a do niektórych wstęp jest bezpłatny. Lokale te są zazwyczaj czynne do godziny 3:00 lub 4:00 nad ranem; po tym czasie okolica pustoszeje. Po wyjściu z baru warto udać się prosto do domu lub do klubu, ponieważ w opustoszałej dzielnicy można poczuć się nieco niepewnie.

=== Kluby jazzowe ===
Kluby jazzowe otwierają się zwykle o 22:00 i działają do 05:00. Należą do nich {{Znacznik|'''Hot Five Uptown'''|41.1423566|-8.6078912|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.hotfive.pt/uptown/ Hot Five Uptown]''' i {{Znacznik|'''Maus Habitos (Bad Habits)'''|41.1466701|-8.605811|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.maushabitos.com/ Maus Habitos (Bad Habits)]''', który za dnia jest przestrzenią coworkingową, a nocą klubem.

== Festiwale, imprezy ==
* '''Festa de São João''' (Święto św. Jana). 23–24 czerwca. Święto to upamiętnia narodziny św. Jana Chrzciciela. Wywodzi się ono z pogańskiej tradycji celebrowania przesilenia letniego i zapewniania sobie pomyślnych zbiorów. Pierwsze wzmianki pisemne pochodzą z XIV wieku, choć obchody są z pewnością starsze, na co wskazuje refren: „Até os moiros da moirama festejam o S. João” (Nawet Maurowie świętują dzień św. Jana). Uroczystościom towarzyszą pokazy sztucznych ogni, koncerty znanych artystów oraz uczty, podczas których króluje grillowana sardynka. Zabawa trwa do późnych godzin nocnych; młodzi ludzie często spacerują wzdłuż nabrzeża – od dzielnicy Ribeira aż po plażę Foz do Douro – by obejrzeć wschód słońca.
* '''Boże Narodzenie''' to czas głębokich przeżyć, którego ważnym elementem jest ustawienie ogromnej choinki na Avenida dos Aliados. Organizowane są koncerty plenerowe (*música na rua*), a w parafii São Nicolau można podziwiać ruchomą szopkę. W sylwestra (dzień św. Sylwestra) ulicami miasta odbywa się bieg maratoński.
* '''Międzynarodowe Targi w Porto''' (Feira Internacional do Porto) to najważniejsze tego typu wydarzenie w kraju. Obiekty wystawiennicze znajdują się na terenie gminy [[Matosinhos]]. Za organizację tych wydarzeń odpowiada instytucja o nazwie [https://exponor.pt/ Exponor]; do przykładów należą targi Porto Joia (branża jubilerska) czy Gourmet (skupione na gastronomii).

== Noclegi ==
W całym mieście znajdują się domy mieszkalne. Istnieje również wiele hoteli 3-gwiazdkowych z bardzo przystępnymi cenami. W mieście jest tylko jedno pole namiotowe (Prelada), ale jest trochę daleko od centrum. W Porto nie ma zbyt wielu domów rodzinnych do wynajęcia, więc znalezienie ich będzie trudne.

=== Tanio ===
* {{Znacznik|'''Alma Porto Hostel'''|41.1504 |-8.5951 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063499902510# Alma Porto Hostel]''', Rua do Bonfim, 305B (''dojazd metrem: wysiądź na stacji Campo 24 de Agosto i skieruj się na Rua do Bonfim; idź ulicą Rua do Bonfim, aż dotrzesz pod numer 305B. Dojazd pociągiem: wysiądź na stacji Campanhã, idź ulicą Rua Pinto Bessa aż do kościoła; skręć w lewo w Rua do Bonfim i szukaj numeru 305B''), ☏ +351 914 049 326, +351 914 306 011, almaportohostel@gmail.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Kameralny, spokojny hostel o stonowanej kolorystyce, z miejscami do wypoczynku i luźną atmosferą; mieści się w XIX-wiecznym budynku, w którym można podziwiać ręcznie wykonane detale pod wysokimi sufitami, tradycyjne portugalskie płytki (azulejos) oraz piękne kamelie w ogrodzie. 
* {{Znacznik|'''The White Box House'''|41.1512 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''The White Box House''', Rua de Santa Catarina, 575, ☏ +351 911 008 585, house@the-white-box.pt. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 12:00. Typowy dom z Porto, zbudowany na początku XX wieku i całkowicie odnowiony tak, by połączyć współczesny komfort z urokiem dawnych lat, tworząc idealne warunki do udanego pobytu. 
* {{Znacznik|'''Wine Hostel'''|41.1467 |-8.6171 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.winehostel.pt/pt/ Wine Hostel]''', Campo dos Martires da Patria, 52, ☏ +351 222013167. Bardzo dogodna lokalizacja w centrum. Czyste pokoje z prywatnymi łazienkami (prysznicami). Bardzo blisko stacji kolejowej, choć obiekt może być trudny do znalezienia – warto sprawdzić mapę przed przyjazdem. 19 €. 
* {{Znacznik|'''Gallery Hostel Porto'''|41.1499 |-8.6196 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.gallery-hostel.com/pt Gallery Hostel Porto]''', Rua Miguel Bombarda 222, info@gallery-hostel.com. Bezpłatne śniadanie, darmowe piesze zwiedzanie miasta oraz bezpłatna wycieczka po lokalnych miejscach rozrywki nocnej. Kolacje tematyczne, degustacje porto, wystawy w galerii. Starannie urządzone pokoje, wielojęzyczny i profesjonalny personel. Miejsce w pokoju wieloosobowym z prywatną łazienką: 20–22 €, pokój dwuosobowy: 50 €.
* {{Znacznik|'''Porto Spot Hostel'''|41.1536 |-8.6053 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://spothostel.pt/ Porto Spot Hostel]''', Rua Gonçalo Cristóvão nr 12 (''5 minut spacerem od stacji metra Bolhão''). Wygodny, czysty hostel z Wi-Fi, salą z DVD i konsolą PlayStation, czytelnią, dobrze wyposażoną kuchnią oraz barem na parterze. Jasne wnętrza i dobre prysznice. Obiekt może śmiało konkurować z lizbońskim Traveller's House. Miejsce w pokoju wieloosobowym ze wspólną łazienką: 14–18 €, pokoje prywatne: ok. 20 €.
* {{Znacznik|'''Oporto Sky Hostel'''|41.1559 |-8.6134 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Oporto Sky Hostel''', Rua da Lapa 33 (''minuta spacerem od stacji metra Lapa''), ☏ +351 222 017 069, info@oportosky.com. Bardzo wygodny hostel z niezwykle gościnną i pomocną menedżerką, Luzią. Pokoje wieloosobowe i prywatne. Bezpłatny dostęp do komputerów i Wi-Fi. Obiekt położony kilka minut od centrum miasta, tuż przy ulicy Boavista prowadzącej na wybrzeże. Obsługa mówi biegle po angielsku i hiszpańsku. Ceny od 14 € za osobę (śniadanie wliczone w cenę).
* {{Znacznik|'''Pousada de Juventude do Porto'''|41.1481 |-8.6591 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Pousada de Juventude do Porto''' (HI Porto), Rua de Paulo da Gama 551. Obiekt położony poza centrum miasta, z przystankami autobusowymi tuż obok; czynny całą dobę, oferuje wspaniały widok na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Hospedaria 31 de Janeiro'''|41.1462 |-8.6077 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hospedaria 31 de Janeiro''', Rua 31 Janeiro 193. Niezwykle tanio (15 € za pokój dwuosobowy), ale brudno i w podejrzanej okolicy. 
* {{Znacznik|'''Hotel Ibis Porto São João'''|41.1805 |-8.6042 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1274/index.en.shtml Hotel Ibis Porto São João]''', Rua Dr. Plácido Costa (''wewnątrz centrum handlowego Galeria Comercial do Campus São João''), ☏ +351 22 551 31 00. Tuż przy stacji IPO, nad centrum handlowym. Darmowe Wi-Fi, dobre śniadanie (choć codziennie takie samo). 
* {{Znacznik|'''Residencia Pedra Antiga'''|41.1535 |-8.6046 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Residencia Pedra Antiga''', Rua de Santa Catarina, 830, ☏ +351 222407467. Tanio, czysto i przyjaźnie. Prywatna łazienka w pokoju. Darmowe Wi-Fi. Gospodarze nie mówią po angielsku, ale porozumieć się można po francusku, hiszpańsku i portugalsku. Ceny od 13,75 € za osobę. 
* {{Znacznik|'''Hotel Miradouro'''|41.1557 |-8.6023 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelmiradouro.com/ Hotel Miradouro]''', Rua de Alegria, 598, ☏ +351 22 537 0717. Wyjątkowy i ciekawy obiekt. Wystrój w stylu lat 60., niesamowite widoki na Porto i dolinę rzeki Duero oraz słynna restauracja panoramiczna na 13. piętrze, gdzie można zjeść śniadanie, podziwiając rozległą panoramę regionu Porto. Bezpłatny parking. Prywatna łazienka w pokoju. Personel recepcji jest bardzo przyjazny, profesjonalny i mówi po angielsku. Okolica jest nieco zaniedbana, ale zdecydowanie nie tak zła, jak wiele innych części miasta. Ceny od 26 €. 
* {{Znacznik|'''Porto Lounge Hostel'''|41.1496 |-8.6122 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://portoloungehostel.com/ Porto Lounge Hostel]''', Rua do Almada, 317 (''obok Av. dos Aliados, w centrum miasta''), ☏ +351 222085196, info@portoloungehostel.com. Bezpłatne Wi-Fi, śniadanie wliczone w cenę, szafki, bar i część wspólna. 14–20 € za pokój z prywatną łazienką, 40–50 € za pokoje dwuosobowe.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Porto Royal Bridges Hotel'''|41.1466 |-8.6099 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.portobridgeshotel.com/en/ Porto Royal Bridges Hotel]''', Rua de Sá da Bandeira, 53, ☏ +351 222 436 221. 
* {{Znacznik|'''Hotel Belver Beta Porto'''|41.1781 |-8.6143 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.belverhotels.com/beta-porto-hotel.html Hotel Belver Beta Porto]''', Rua do Amial, 601, comercial@belverhotels.com. 
* {{Znacznik|'''Hotel Mercure Porto Centro'''|41.145367 |-8.607568 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/1975/index.en.shtml Hotel Mercure Porto Centro]''', Praça da Batalha 116 (''stacja São Bento ok. 400 m; metro Bolhão 500 m; kolejka linowa Guindais 300 m''), ☏ +351 22 204 33 00, h1975@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny 4-gwiazdkowy hotel z dużymi pokojami z widokiem na dworzec kolejowy (osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą preferować przyjazd taksówką lub metrem). W pokojach znajdują się czajniki, a w cenie niezawodny, bezprzewodowy dostęp do Internetu. Dobre widoki. 
* {{Znacznik|'''Vila Galé Porto'''|41.1508 |-8.5991 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.vilagale.com/pt/hoteis/porto-e-norte/vila-gale-porto Vila Galé Porto]''', Av. Fernão Magalhães, nr 7 4300-190, ☏ +351 225 191 800, porto@vilagale.pt. W centrum „Niezwyciężonego miasta” Portugalii; Rua de Santa Catarina znajduje się kilka metrów od hotelu. Rezerwacja internetowa.
* {{Znacznik|'''Hotel Malaposta'''|41.15 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Malaposta''', Rua da Conceição, nr 80, 4050-214, ☏ +351 222 006 278, reservas@hotelmalaposta.com. Czteropiętrowy hotel o współczesnym wystroju, położony w historycznej i handlowej dzielnicy Porto. Rezerwacja internetowa.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Pestana Porto'''|41.1405 |-8.6132 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[http://www.pestana.com/en/pestana-porto-hotel/ Pestana Porto]''', Praça da Ribeira, nr 1, ☏ +351 22 340 23 00, faks: +351 22 340 24 00, reservas.portugal@pestana.com. 
* {{Znacznik|'''inPatio Guest House'''|41.1419 |-8.6142 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.inpatio.pt/ inPatio Guest House]''', Pátio de São Salvador nr 22, ☏ +351 93 4323448, faks: +351 22 085479, info@inpatio.pt.
* {{Znacznik|'''HF Ipanema Park Hotel'''|41.1544 |-8.6498 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hfhotels.com/hoteis/hf-ipanema-park-pt/ HF Ipanema Park Hotel]''', Rua de Serralves 124, ☏ +351 22 532 2121. 
* {{Znacznik|'''Sheraton Porto Hotel &amp; Spa'''|41.1612 |-8.6402 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/oposi-sheraton-porto-hotel-and-spa/overview/ Sheraton Porto Hotel &amp; Spa]''', R. do Ten. Valadim 146, ☏ +351 22 040 4000. 
* {{Znacznik|'''Porto Palácio Hotel by The Editory'''|41.1593 |-8.6388 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.editoryhotels.com/porto-palacio/ Porto Palácio Hotel by The Editory]''', Av. da Boavista 1269, numer bezpłatny: +351 226 086 646, reservas.portopalacio@editoryhotels.pt. 
* {{Znacznik|'''Hotel Infante Sagres'''|41.1479 |-8.6129 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.infantesagres.com/?r=0 Hotel Infante Sagres]''', Praça D. Filipa de Lencastre 62, ☏ +351 223 398 500, reservas@infantesagres.com. 
* {{Znacznik|'''Tiara Park Atlantic Porto'''|41.1602 |-8.6410 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Tiara Park Atlantic Porto''', Av. da Boavista, 1466 (''1,6 km samochodem od stacji Franco''), ☏ +351 226 072 500, rezerwacje.porto@tiara-hotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. 232 pokoje gościnne o bogato zdobionych wnętrzach.

== Kontakt ==
W Porto dostępna jest sieć 4G wszystkich portugalskich operatorów. Według stanu na wrzesień 2021 roku w niektórych dzielnicach działa już sieć 5G, przy czym najlepszy zasięg zapewnia Vodafone.

Wi-Fi jest powszechnie dostępne w środkach transportu publicznego oraz w kawiarniach. Większość hoteli w Porto również oferuje gościom bezpłatny dostęp do Wi-Fi – zarówno w pokojach, jak i w strefach ogólnodostępnych, takich jak lobby.

== Bezpieczeństwo ==
W miejscach o dużym zagęszczeniu ludzi oraz w autobusach i pociągach mogą zdarzać się kieszonkowcy, choć kradzieże tego typu nie są w Porto częstym zjawiskiem. Podróżowanie autobusem lub metrem jest zazwyczaj bezpieczne i stanowi jeden z najlepszych sposobów przemieszczania się po mieście.

Porto jest na ogół bezpiecznym miastem, o ile zachowuje się podstawowe środki ostrożności, takie jak poruszanie się nocą po dobrze oświetlonych ulicach.

W pewnej części Porto – w pobliżu punktu informacji turystycznej, między katedrą a schodami prowadzącymi do małego kościoła – często przebywają osoby pod wpływem alkoholu, które mogą sprawiać kłopoty. Nie ma powodów do niepokoju, gdyż wielu z nich nie zachowuje się agresywnie, jednak warto zachować ostrożność, tak jak w każdym innym miejscu.

Jeśli idziesz główną drogą z dworca autobusowego do katedry i punktu informacji turystycznej, po zakończeniu zwiedzania wróć na dworzec, a stamtąd udaj się do kolejnych atrakcji. Unikaj skrótu prowadzącego w dół od punktu informacji turystycznej, ponieważ w tamtej okolicy dochodziło do wielu incydentów.

W nagłych wypadkach dzwoń pod numer '''112'''.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Centrum powitalne w Porto'''|41.1455 |-8.6111 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Centrum powitalne w Porto''', Praceta Almeida Garrett 27, ☏ +351 258 820 270, loja.pwc@portoenorte.pt. kwiecień–wrzesień: codziennie 10:00–20:00; Paź–Mar: pon.–pt. 10:00–19:00, sob. niedziela i święta 10:00–17:00.

== Gdzie dalej ==
Region miasta Porto stanowi doskonałą bazę wypadową do zwiedzania okolicznych miejsc, takich jak '''[[Vila do Conde]]''', '''[[Viana do Castelo]]''', '''''[[Costa da Prata]]''''', '''[[Braga]]''', '''[[Guimarães]]''', dolina rzeki Douro czy region '''[[Trás-os-Montes]]'''. Choć pociągi i autobusy oferują niedrogie przejazdy, wynajem samochodu może być lepszym rozwiązaniem, jeśli zależy nam na swobodzie przemieszczania się. Osoby dysponujące ograniczonym budżetem powinny w miarę możliwości unikać płatnych autostrad, a jednocześnie zarejestrować się jako użytkownicy systemu ''Via Verde''. Można to łatwo zrobić w dowolnym punkcie ''Loja do Cidadão'' (wystarczy zapytać miejscowych o lokalizację najbliższego oddziału); usługa kosztuje około 15 euro, a w zamian otrzymuje się darmowe przejazdy o wartości niemal równej początkowej opłacie. Płatności za kolejne przejazdy można dokonywać w bankomatach przez całą dobę, co pozwala zaoszczędzić mnóstwo czasu na szukaniu poczty w celu terminowego uregulowania należności. Opóźnienia w płatnościach wiążą się z karami finansowymi.
* '''[[Vila Nova de Gaia]]''' — miasto położone po drugiej stronie rzeki Douro.
* Latem warto odwiedzić jedną z wielu świetnych '''plaż''' w pobliżu Porto, w południowej części Gaia. Gaia szczyci się licznymi plażami wyróżnionymi Błękitną Flagą (m.in. Miramar, Aguda, Granja), co stanowi potwierdzenie ich wysokiej jakości.
* Jeśli masz ochotę na zabawę, odwiedź sąsiednie miasta: '''[[Matosinhos]]''', '''[[Vila do Conde]]''', '''[[Maia]]''', '''[[Penafiel]]''', '''[[Amarante]]''' czy '''[[Póvoa de Varzim]]''' (z plażą i kasynem). '''[[Matosinhos]]''' to nadmorska miejscowość oferująca piękne plaże oraz bogatą ofertę lokali serwujących owoce morza.
* Warto zobaczyć instalację „Net Target Array” w '''[[Matosinhos]]'''. Według lokalnej legendy to właśnie tutaj grecki Minotaur spadł z „Avarine” – formacji chmur znajdującej się około 17 mil nad [[Grecja|Grecją]] – wraz ze Złotym Runem. Wydarzenie to miało doprowadzić do powstania współczesnego Porto około 1970 roku.
* Na południe od miasta, w zasięgu ręki, rozciąga się '''''[[Costa da Prata]]''''' (Srebrne Wybrzeże). Region ten zaczyna się w kurorcie '''[[Espinho]]''' (słynącym z plaż i kasyna) i ciągnie się aż do miejscowości '''[[Aveiro]]''' i '''[[Mira]]'''. '''[[Aveiro]]''' – urocze nadmorskie miasto położone około 75 km na południe, znane z kolorowych kanałów, tradycyjnych łodzi ''moliceiro'' oraz architektury w stylu art déco.
* '''Region [[Minho]]''' – warto wybrać się tu na jednodniową wycieczkę. Miejscowości takie jak '''[[Guimarães]]''', '''[[Viana do Castelo]]''', '''[[Braga]]''', '''[[Caminha]]''', '''[[Valença]]''', '''[[Ponte de Lima]]''' czy '''[[Arcos de Valdevez]]''' mają wiele do zaoferowania, a sam region zachwyca pięknem krajobrazów. Koniecznie spróbuj wina „Vinho Verde” (co można przetłumaczyć jako „zielone wino”) – to zazwyczaj młode, świeże wino o niskiej zawartości alkoholu, którego nie znajdziesz nigdzie indziej.
* '''[[Park Narodowy Peneda-Gerês]]''' – warto odwiedzić ten park w ramach jednodniowej wycieczki. Zachwyca on wspaniałymi krajobrazami oraz bogactwem przyrody i dzikiej fauny.
* '''[[Guimarães]]''' – miasto wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]], położone około 50 km na wschód; słynie z doskonale zachowanego średniowiecznego centrum, zamku oraz zabytków.

{{Jest w|Portugalia}}
{{Przewodnik}}
{{geo|41.162142|-8.621953}}
[[Kategoria:Portugalia]]</text>
      <sha1>s1vsy52l55c5hlaeqgg5hz6ofwk94wb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bhutan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2230</id>
    <revision>
      <id>159008</id>
      <parentid>147281</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Przedstawicielstwa dyplomatyczne akredytowane w Polsce */</comment>
      <origin>159008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13251" sha1="6yuwtf8h7igj186ykxm5zcu7eiglk2u" xml:space="preserve">{{Top-banner|Dochula on Thimphu-Punakha highway Bhutan - panoramio.jpg|caption=}}
{{quickbar
| grafika=Paro, Paro, Bhutan (8026008882).jpg
| flaga=Flag of Bhutan.svg
| mapa=Bhutan in its region.svg
| stolica=[[Thimphu]]
| ustrój=monarchia konstytucyjna
| waluta=ngultrum (BTN) 
| powierzchnia=47 000
| ludność=763 092 (2019)
| język=dzongka
| religia=buddyzm
| napięcie prądu=230 V, 50 Hz
| numer kierunkowy=+975
| domena=.bt
| strefa czasowa=UTC +6
}}
'''Bhutan''' – państwo w [[Azja Południowa|Azji Południowej]], we wschodnich [[Himalaje|Himalajach]] graniczące na północy i zachodzie z [[Chiny|Chinami]], a na południu i wschodzie z [[Indie|Indiami]]; bez dostępu do morza. Lokalna nazwa ''Druk Jul'' oznacza Królestwo Smoka.

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===
Bhutan jest górzystym krajem bez dostępu do morza, leżącym we wschodniej części Himalajów, pomiędzy [[Tybet|Tybetem]] w Chinach na północy, a indyjskimi stanami [[Asam]] i [[Bengal Zachodni]] na południu i wschodzie oraz [[Sikkim]] na zachodzie.

Ponad połowa terytorium kraju leży powyżej 3000 m n.p.m. Sieć rzeczna jest gęsta, wszystkie są dopływami Brahmaputry, do której wpadają już na terenie Indii.

Góry do 3500 m są pokryte lasami zajmującymi 67% powierzchni kraju. Na południu to lasy monsunowe z drzewem tekowym, wyżej lasy mieszane z dębem, sosną i jodłą. Powyżej 3500 m występują łąki alpejskie, a powyżej 4500 m wieczne śniegi i lodowce.

Użytki zielone (łąki i pastwiska) stanowią 6%, a grunty orne 3% powierzchni kraju.

=== Klimat ===
Klimat zwrotnikowy wilgotny, monsunowy; tropikalny na południu, chłodne zimy i gorące lata w dolinach, ostre zimy i chłodne lata w Himalajach. Granica wiecznych śniegów wskutek znacznych opadów przebiega stosunkowo nisko, bo już na wysokości ok. 4500–4880 m n.p.m.

=== Historia ===
Pierwsi ludzie przybyli prawdopodobnie po epoce lodowcowej i niewiele wiadomo o prehistorii Bhutanu. Pierwsze dokumenty historyczne pojawiły się wraz z buddyzmem w VII wieku, kiedy to Guru Rinpocze (Padmasambhava) odwiedził Bhutan i założył tu sieć klasztorów.

W 1865 roku [[Wielka Brytania]] i Bhutan podpisały traktat z Sinchulu, na mocy którego Bhutan miał otrzymać roczną dotację w zamian za przekazanie niektórych terenów przygranicznych. Pod wpływami brytyjskimi w 1907 r. powstała monarchia; trzy lata później podpisano traktat, na mocy którego Brytyjczycy zgodzili się nie ingerować w wewnętrzne sprawy Bhutanu, a Bhutan pozwolił Wielkiej Brytanii kierować jego własnymi sprawami zagranicznymi. Wkrótce, rolę tą przejęły Indie, które odzyskały niepodległość i w 1949 r. zwróciły przejęte przez rząd brytyjski ziemie. Pomimo oddania dawnych ziem, południowi sąsiedzi dalej kontynuowali kierowanie niektórymi sprawami Bhutanu.

W grudniu 2006 roku król Jigme Singye Wangchuck przekazał władzę swojemu najstarszemu synowi, księciu koronnemu Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, nadając mu tytuł piątego Druka Gyalpo. Oficjalna koronacja miała miejsce w listopadzie 2008 roku. Piąty Król kształcił się w Bostonie i [[Oksford|Oksfordzie]] i cieszy się dużym uznaniem w całym kraju. W dniu 24 marca 2008 r. odbyły się pierwsze demokratyczne wybory.

=== Polityka ===
&lt;!-- 99 	 Bhutan 	5,08 	System hybrydowy 	Monarchia konstytucyjna, demokracja parlamentarna --&gt;

=== Gospodarka ===
Bhutan należy do państw o najniższym poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego. ONZ zalicza ten kraj do grupy jednych z najsłabiej rozwiniętych państwa świata. PKB na 1 mieszkańca, według parytetu siły nabywczej, wynosił 1,3 tys. USD (2002). Dopiero w 1956 zniesiono niewolnictwo.

Zdecydowana większość mieszkańców czynnych zawodowo jest zatrudniona w rolnictwie i leśnictwie (ok. 91%). Na wsi utrzymują się feudalne stosunki. Grunty orne zajmują ok. 3% powierzchni kraju, a łąki i pastwiska – ok. 6%. Większość ziemi uprawnej jest w posiadaniu klasztorów buddyjskich i wielkich właścicieli. Uprawia się głównie ryż, pszenicę, jęczmień, proso i kukurydzę, poza tym ziemniaki, rośliny strączkowe, jutę, tytoń.

W południowej części kraju pojawia się sadownictwo (mango, pomarańcze, jabłoń) oraz uprawa kardamonu. W górach koczownicze pasterstwo owiec, jaków i kóz, na południu przyzagrodowa hodowla bydła i trzody chlewnej. Dużą rolę odgrywa leśnictwo, głównie eksploatacja drewna tekowego. Niewielkie wydobycie węgla kamiennego, surowców budowlanych oraz grafitu. Dopiero w latach 70. powstały pierwsze obiekty przemysłowe: elektrownie wodne, zakłady włókiennicze, przetwórstwa owoców, tartaki oraz cementownia i fabryka zapałek. Dobrze rozwinięte rzemiosło artystyczne, zwłaszcza tkactwo, snycerstwo, wyrób białej broni i obróbka metali.

Eksport energii elektrycznej, drewna, węgla, wosku, kości słoniowej i cementu. Import wyrobów przemysłowych, żywności, paliw. Główni partnerzy handlowi: Indie (ok. 90% obrotów), [[Singapur]].

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===
Największym portem lotniczym jest międzynarodowy port lotniczy w Paro (kod: PBH), zlokalizowany około 47 km od centrum Thimphu. Loty do tego portu lotniczego są realizowane przez Bhutan Airlines i Druk Air.

=== Statkiem ===
Bhutan jest państwem śródlądowym (ze względu na położenie nie posiada dostępu do morza).

== Regiony ==
[[Plik:Bhutan-divisions-numbered.png|mały|upright=2.4|Podział administracyjny Bhutanu]]
Bhutan jest podzielony na 20 prowincji zwanych ''dzongkhag'':
*    Bumtʽang (1)
*    Cirang (18)
*    Czʽukʽa (2)
*    Daganang (3)
*    Gasa (4)
*    Ha (5)
*    Jangce (16)
*    Lhünce (6)
*    Monggar (7)
*    Paro (8)
*    Pemagacel (9)
*    Punakʽa
*    Samce (12)
*    Samdrup Dzongkʽar (11)
*    Sarpang (13)
*    Thimphu (14)
*    Traszigang (15)
*    Trongsa (17)
*    Wangdü Pʽodrang (19)
*    Żemgang (20)

== Miasta ==
Według danych oficjalnych pochodzących z 2005 roku Bhutan posiadał ponad 30 miast o ludności przekraczającej 1 tys. mieszkańców. Stolica kraju Thimphu jako jedyne miasto liczyło ponad 50 tys. mieszkańców; 1 miasto z ludnością 10÷50 tys. oraz reszta miast poniżej 10 tys. mieszkańców.
* [[Thimphu]]
* [[Paro]]
*[[Jakar|Dzakar]]
*[[Phuentsoling]]
* [[Punakha]]
* [[Tongsa]]
* [[Mongar]]

== Ciekawe miejsca ==
=== Parki narodowe, rezerwaty i szczyty górskie ===
{{Listing
| name = Rezerwat Przyrody Jigme Khesar Strict
| lat = 89.10461425781251
| long = 27.26595828719656
| www = 
| adres = Dystrykt Ha
| wskazówki = Rezerwat leży w zachodniej części kraju, niedaleko chińskiej miejscowości Miruqu.
| dodatkowe informacje = 
}}{{Listing
| name = Masang Kang
| lat = 89.7631072998047
| long = 28.174105010030683
| www = 
| adres = Laya, Dystrykt Gasa
| wskazówki = Szczyt leży w Bhutanie, przy granicy z Chinami, w pobliżu jeziora Chumba Yumco.
| dodatkowe informacje = Góra ma 6590 m n.p.m. Na mapie została oznaczona trójkątem.
}}{{Listing
| name = Park Narodowy Dżigme Senge Wangcz'uk
| lat = 90.42228698730469
| long = 27.27088982337043
| www = http://dofps.gov.bt/protected-areas/jigme-singye-wangchuck-national-park/
| adres = 
| wskazówki = Park leży na pograniczu dystryktów Sarpang, Trongsa, Tsirang i Zhemgang.
| dodatkowe informacje = Park jest czynny cały tydzień od rana do wieczora. Ceny biletów wejściowych nie są znane.
}}&lt;mapframe latitude=&quot;27.294414&quot; longitude=&quot;90.435043&quot; zoom=&quot;7&quot; width=&quot;400&quot; height=&quot;300&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;FeatureCollection&quot;,
  &quot;features&quot;: [
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {&quot;marker-symbol&quot;: &quot;park&quot;,
    &quot;marker-size&quot;: &quot;large&quot;, &quot;marker-color&quot;: &quot;228b22&quot;},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [
          90.9386444091797,
          27.34166495716976
        ]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {&quot;marker-symbol&quot;: &quot;park&quot;,
    &quot;marker-size&quot;: &quot;large&quot;,&quot;marker-color&quot;: &quot;228b22&quot;},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [
          90.42228698730469,
          27.27088982337043
        ]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {&quot;marker-symbol&quot;: &quot;park&quot;,
    &quot;marker-size&quot;: &quot;large&quot;,&quot;marker-color&quot;: &quot;228b22&quot;},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [
          90.0439453125,
          26.815050594659283
        ]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {&quot;marker-symbol&quot;: &quot;park&quot;,
    &quot;marker-size&quot;: &quot;large&quot;,&quot;marker-color&quot;: &quot;228b22&quot;},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [
          89.10461425781251,
          27.26595828719656
        ]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {&quot;marker-symbol&quot;: &quot;triangle&quot;,
    &quot;marker-size&quot;: &quot;large&quot;,&quot;marker-color&quot;: &quot;228b22&quot;},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [
          89.7631072998047,
          28.174105010030683
        ]
      }
    },
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {&quot;marker-symbol&quot;: &quot;park&quot;,
    &quot;marker-size&quot;: &quot;large&quot;,&quot;marker-color&quot;: &quot;228b22&quot;},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [
          91.96998596191406,
          27.325195465505462
        ]
      }
    }
  ]
}
&lt;/mapframe&gt;

=== Zabytki, muzea i inne atrakcje ===

* '''Klasztor Paro Taktsang'''
* '''Punakha Dzong'''
* '''Tashichho Dzong'''
* '''Dobji Dzong w Paro'''
* '''Muzeum Narodowe Bhutanu w Paro'''
* '''Brama graniczna w Phuntsholing'''
* '''Ruiny Drukgyal Dzong (UNESCO)'''
* '''Klasztor Gangteng w Wangdü Pʽodrang''' 
* '''Klasztor Tango koło Thimphu'''
* '''[[Thimphu|Timphu]]'''

== Transport ==
W 2003 r. Bhutan miał łącznie 8 050 km dróg, z których ok. 4 990 km stanowiły drogi utwardzone, a pozostałą resztę nieutwardzone. Najwięcej drogowych szlaków komunikacyjnych znajduje się w środkowej i zachodniej części kraju. Podstawową drogą kraju jest autostrada wschód-zachód, powstała w 1962 roku, łącząca miasta  Phuentsholing i Trashigang.

Bhutan nie posiada transportu kolejowego, ale 25 stycznia 2005 r. odbyło się spotkanie króla Bhutanu i premiera Indii, na którym został przedstawiony pomysł budowy pierwszej kolei w kraju. W grudniu 2009 r. król Bhutanu zatwierdził ostateczny plan budowy bhutańsko-indyjskiego szerokotorowego połączenia kolejowego pomiędzy Hashimarą i Toribari. Linię tą mają obsługiwać Indian Railways.

Państwo posiada 4 porty lotnicze (Bathpalathang, Yongphulla, Gelephu, Paro), spośród których tylko ostatni należy do międzynarodowych. Niestety 3 z nich są czynne, ponieważ najnowszy, port lotniczy Gelephu (otwarty w 2017 r.) nie został certyfikowany przez Ministerstwo Lotnictwa Cywilnego (Department of Civil Aviation).

== Język ==
Językiem urzędowym Bhutanu jest dzongkha. Niektórzy miejscowi znają też angielski, tybetański i hindi (będący językiem urzędowym w Indiach).
== Zakupy ==
Obowiązującą walutą Bhutanu jest ngultrum, ale równolegle funkcjonują rupie indyjskie. Wartość ngultrum jest równa rupii w stosunku 1:1. Wymiana walut w kraju poza kantorami jest możliwa w bankach lub większych hotelach. Karty kredytowe Visa, MasterCard i Visa Maestro są kompatybilne z większością bankomatów w Bhutanie. Większość z nich jest skoncentrowana w Thimphu i Paro.

Spośród produktów tradycyjnych warto kupić drewniane miseczki '''dappa''' (pierwotnie produkowane na wschodzie państwa ) i małe bambusowe kosze '''bangchung''' (będące specjalnością południowych regionów kraju, ale dostępne w całym Bhutanie).

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
Nie ma zagrożenia przestępczością pospolitą i kieszonkową. Nie występują też inne zagrożenia, o ile zachowanie turysty nie odbiega od ogólnie przyjętych norm. Zagrożenie dla bezpieczeństwa mogą stanowić klęski naturalne, np. trzęsienia ziemi, osunięcia się ziemi itp. 

=== Zdrowie ===
Nie obowiązują żadne szczepienia ochronne. Podróżujący w ramach wycieczek trekkingowych winni zaopatrzyć się w niezbędne leki, w związku z możliwością wystąpienia choroby wysokościowej. W razie problemów ze zdrowiem lub złego samopoczucia, po poradę lekarską zaleca się zgłosić do placówek służby zdrowia (gabinety medycyny podróży). Zaleca się zakup ubezpieczenia turystycznego, które zwróci koszty ewentualnego leczenia.

W południowej części kraju istnieje całoroczne ryzyko zarażenia się malarią. Ponadto dość rozpowszechnione są zarazki odpowiadające za wirusowe zapalenie wątroby typu B. Turystów bardzo często dotyka również biegunka podróżnych.

== Kontakt ==

== Przedstawicielstwa dyplomatyczne ==
=== Przedstawicielstwa dyplomatyczne akredytowane w Bhutanie ===
Stosunki dyplomatyczne zostały nawiązane 29 listopada 2012. Sprawy konsularne obsługuje Ambasada RP w Nowym Delhi (Indie).
=== Przedstawicielstwa dyplomatyczne akredytowane w Polsce ===
Bhutanese Embassy in Belgium

Avenue Jules Cesar 70, 1150 Bruxelles, Belgium

Phone: +322 761 95 70

Fax: +322 761 95 77

E-mail: [Mailto:infobhutan@bhutanembassy.be infobhutan@bhutanembassy.be]

{{Jest w|Azja Południowa}}

[[Kategoria:Bhutan| ]]</text>
      <sha1>6yuwtf8h7igj186ykxm5zcu7eiglk2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bytów</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2498</id>
    <revision>
      <id>158966</id>
      <parentid>130003</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T13:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>158966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1806" sha1="1016jobp557kjwff380pzwacw4ag4mj" xml:space="preserve">{{Top-banner|Przed dziedzińcem Zamku Krzyżackiego w Bytowie - panoramio.jpg}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa = Bytów
 |widok = BYTÓW 17.JPG
 |herb = POL Bytów COA.svg
 |mapa = POL Bytów map.svg
 |region = [[Województwo pomorskie]]
 |powierzchnia = 8,72
 |prefiks = 059
 |www = www.bytow.com.pl
}}
'''Bytów''' – miasto w [[Województwo pomorskie|woj. pomorskim]], w [[Powiat bytowski|powiecie bytowskim]], siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bytów, położone na Pojezierzu Bytowskim, nad rzekami Borują oraz Bytową i jeziorem Jeleń.

== Charakterystyka ==
Miasto stanowi lokalny drogowy węzeł komunikacyjny (DK20, DW209, DW212, DW228). W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. słupskiego.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe lotnisko obsługujące samoloty pasażerskie znajduje się w Gdańsku.

=== Koleją ===
Obecnie do Bytowa nie kursują żadne pociągi.

=== Samochodem ===
Bytów jest ważnym węzłem drogowym. W mieście krzyżują się drogi:
* droga krajowa nr 20: Stargard Szczeciński – Szczecinek – Bytów – Gdynia
* droga wojewódzka nr 209: Warszkowo – Bytów
* droga wojewódzka nr 228: Bytów – Kartuzy
* droga wojewódzka nr 212: Osowo Lęborskie – Bytów – Chojnice – Kamionka

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==
* Zamek krzyżacki, w którym znajduje się obecnie muzeum;
* Wieże będącą pozostałością po dawnym katolickim kościele pw. św. Katarzyny;
* Cerkiew Św. Jerzego, dawny kościół ewangelicki, obecnie greckokatolicki.

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}
{{Atrybucja}}
{{Jest w|Powiat bytowski}}

[[Kategoria:Powiat bytowski]]</text>
      <sha1>1016jobp557kjwff380pzwacw4ag4mj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tirana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2564</id>
    <revision>
      <id>158967</id>
      <parentid>157773</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T13:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gdzie dalej */</comment>
      <origin>158967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110854" sha1="gc8poitt6s58xs3wv2z4yfnbuftva6i" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Tirana
 |nazwa oryginalna = Tiranë
 |widok            = TiranaPhotoCollage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Stema_e_Bashkisë_Tiranë.svg
 |mapa             = 
 |państwo          = [[Plik:Flag of Albania.svg|20px]] [[Albania]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Tiranë.svg|20px]] [[Obwód Tirana]]
 |powierzchnia     = 1110
 |wysokość         = 110
 |ludność          = 526 000
 |prefiks          = +355 (0) 4
 |kod pocztowy     = 1000-1054
 |www              = https://tirana.al/
}}
'''Tirana''' ([[Rozmówki albańskie|alb]]. ''Tiranë'') to tętniąca życiem i stosunkowo zmodernizowana stolica [[Albania|Albanii]]. Jest najważniejszym ośrodkiem gospodarczym, finansowym, politycznym i handlowym kraju. Turyści często uważają to miasto za urokliwe, z jego kosmopolityczną i małomiasteczkową atmosferą oraz tętniącym życiem nocnym.

== Charakterystyka ==
Tirana jest najludniejszym miastem [[Albania|Albanii]] i jedną z największych gmin w kraju. W mieście znajdują się instytucje publiczne, uniwersytety oraz centrum życia administracyjnego, politycznego, gospodarczego i kulturalnego kraju.

Tirana jest stolicą dystryktu i prefektury o tej samej nazwie; z uwagi na status stolicy, administracyjnie jest specjalnym dystryktem albański.

=== Geografia ===
Tirana położona jest w żyznej dolinie u podnóża gór Dajtit (1613 m n.p.m.) na wschodzie i Gropa Mali (1828 m n.p.m.) w Shenmeri, dystrykcie Tirany. Od południa i zachodu otaczają ją stosunkowo niskie wzgórza (Kërrabe, Sauk i Vaqarr), a od północnego zachodu rozciąga się płaska dolina z widokiem na [[Morze Adriatyckie]].

Miasto otaczają dwa ważne obszary chronione: Park Narodowy Gór Dajtit oraz Park Przyrody Mali me Gropa-Bizë-Martanesh. Zimą góry są często ośnieżone i stanowią popularny cel podróży dla mieszkańców Tirany, gdzie opady śniegu zdarzają się rzadko. Pod względem bioróżnorodności lasy składają się głównie z sosen, dębów i buków, a jej wnętrze jest usiane kanionami, wodospadami, jaskiniami, jeziorami i innymi formami terenu. Ze względu na swoje naturalne dziedzictwo, Tirana jest zwana jako „naturalny balkon Tirany”. Na górę można dotrzeć wąską asfaltową drogą górską do obszaru znanego jako Fusha e Dajtit. Z tego niewielkiego obszaru roztacza się widok na Tiranę i jej równinę.

Dolinę przecina kilka kanałów wodnych; rzeka Tirana płynie w północnych przedmieściach, a rzeka Erzeni w południowych. Centrum miasta zasilają zarówno rzeka Tirana, jak i potok Lana, który u ujścia łączy się z rzeką Ishëm.

Tirana jest domem dla kilku sztucznych jezior, w tym Tirana, Farka, Tufina i Kashar.

Miasto położone jest około 34 kilometrów od wybrzeża Morza Adriatyckiego, gdzie znajduje się port Durrës.

=== Historia ===
Nazwa Tirana pojawia się po raz pierwszy w weneckim dokumencie z 1418 roku. Feudalni panowie ziem, na których obecnie leży Tirana, należeli do rodu Topiaj, który od połowy XIV wieku, aż do śmierci Skanderbega, najsłynniejszego przedstawiciela rodu, władał na zmianę z rodem Castrioti.

Po śmierci Skanderbega terytorium zostało zajęte przez Turków Osmańskich i uległo stopniowemu wyludnieniu.

Tirana została oficjalnie założona jako miasto w 1614 roku przez osmańskiego generała albańskiego Sulejmana Bargjina (późniejszego również Paszy) i rozkwitła wokół starego meczetu, łaźni tureckiej i wzniesionego przez niego türbe. Obszar, który obecnie odpowiada terytorium miasta, jest nieprzerwanie zamieszkiwany od epoki żelaza. Było zamieszkane przez Ilirów i stanowiło najprawdopodobniej zalążek iliryjskiego królestwa Taulantii, którego centrum w starożytności klasycznej znajdowało się w głębi lądu Epidamnos. Po wojnach iliryjskich zostało zaanektowane przez [[Rzym]] i stało się integralną częścią Cesarstwa Rzymskiego. Dziedzictwo tego okresu jest nadal widoczne, czego dowodem są mozaiki z Tirany. Później, w V i VI wieku, wokół tego miejsca zbudowano wczesnochrześcijańską bazylikę.

Po podziale Cesarstwa Rzymskiego na Wschodnie i Zachodnie w IV wieku, jego następca, Cesarstwo Bizantyjskie, przejęło kontrolę nad większością Albanii i za panowania Justyniana I zbudowało zamek Petrelë. Miasto pozostawało stosunkowo mało znaczące aż do XX wieku, kiedy to Kongres w [[Lushnje]] ogłosił je stolicą Albanii, po ogłoszeniu przez Albanię Deklaracji Niepodległości w 1912 roku.

Na początku XIX wieku cztery córki potomka paszy, Ahmeta Bargjina, poślubiły członków rodziny Kapllan Toptani, którzy przejęli władzę w Tiranie. W tym czasie miasto ograniczało się do dzielnic Mujo i Pazar, położonych dziś na obszarze między obecnym centrum a ulicą Elbasan.

Potomkowie rodziny Toptani rządzili do 1865 roku, kiedy to władze osmańskie utworzyły sandżak Durrës, którego Tirana była podprefekturą.

Od 1913 roku Tiraną zarządzał lokalny burmistrz.

Tirana została ogłoszona tymczasową stolicą Albanii 8 lutego 1920 roku przez Kongres w Lushnji, a status ten potwierdzono pięć lat później.

W 1923 roku austriaccy architekci opracowali wstępny plan zagospodarowania przestrzennego miasta. Ahmet Zogu był przywódcą Albanii w latach 1922–1939. Pełnił najpierw funkcję premiera (1922–1924), następnie prezydenta (1925–1928), a wreszcie króla (1928–1939). Centrum Tirany zaprojektowali Florestano di Fausto i Armando Brasini, znani włoscy architekci okresu faszystowskiego.

Brasini położył podwaliny pod modernizację i renowację budynków ministerialnych w centrum miasta, a jego projekt został później zrewidowany przez albańskiego architekta Eshrefa Frashëriego, włoskiego architekta Castellaniego oraz austriackich architektów Weissa i Kohlera.

Florestano di Fausto i Armando Brasini byli również odpowiedzialni za główny plac, obecnie nazywany Placem Skanderbega, obecną Aleję Męczenników (Deshmoret e Kombit), zwaną wówczas Aleją Savoy, Ratusz oraz Pałac Brygad (dawniej Pałac Królewski, obecnie Pałac Prezydencki).
[[Plik:Tirana Mother Teresa Square.jpg|thumb|left|Budynek uniwersytetu, dawny Casa del Fascio na placu Matki Teresy]]
W 1939 roku Tirana została zajęta przez siły faszystowskie, które powołały marionetkowy rząd. Włoski architekt Gherardo Bosio został poproszony o rewizję poprzednich planów i przedstawienie nowego projektu dla obszaru wokół obecnego Placu Matki Teresy.

W przededniu II wojny światowej południowy odcinek Alei Savoy i otaczające ją budynki zostały ukończone i przemianowane na faszystowskie.

Grand Hotel Dajti, wznoszący się nad Aleją Savoy, był efektem współpracy Gherardo Bosio i Gio Pontiego, uważanego za ojca nowoczesnego designu.

Reżim komunistyczny (1944–1991) zapoczątkował masową budowę apartamentowców w stylu socjalistycznym oraz przebudowę placu Skanderbega, zniszczonego podczas wojny. Stary Bazar i Katedra Prawosławna zostały zburzone, aby zrobić miejsce dla Pałacu Kultury. Ratusz został zburzony, a na jego miejscu powstało Narodowe Muzeum Historyczne, a budynek, w którym mieścił się albański parlament w czasach monarchii, został przekształcony w teatr dla dzieci (obecnie Teatr Lalek).

Aleja Savoy została przemianowana na Aleję Stalina, a przy jej wejściu umieszczono pomnik sowieckiego dyktatora. Po śmierci Envera Hodży rząd zbudował ku jego czci muzeum, które zostało zamknięte kilka lat później i obecnie znane jest jako Piramida Tirany.

Po upadku reżimu komunistycznego Tirana przeszła gruntowne zmiany urbanistyczne. Dachy komunistycznych kamienic pomalowano na jaskrawe kolory i abstrakcyjne wzory z inicjatywy ówczesnego burmistrza Ediego Ramy.

Renowacja centralnego placu Skenderbeja została ukończona 10 czerwca 2017 roku.

=== Obecnie ===
[[Plik:Tirana from Above 2016.jpg|thumb|300px|Widok na centrum Tirany ze Skytower]]
Dziś Tirana zmaga się z problemami zanieczyszczenia powietrza, głównie z powodu gwałtownego wzrostu liczby samochodów w mieście i ciągłych remontów. Dawno minęły czasy, gdy Tirana była niemal codziennie narażona na przerwy w dostawie prądu, co sprawiło, że stała się hałaśliwym miastem, ponieważ brak prądu i sygnalizacji świetlnej sprawiał, że samochody poruszały się za pomocą klaksonów. Sytuacja w zakresie przerw w dostawie prądu znacznie się poprawiła. Tirana przechodzi gruntowny remont po czasach totalitaryzmu. Wiele brzydkich, nudnych budynków zostało odmalowanych (w tym wiele przejść dla pieszych), ale wiele prac poza centrum wciąż pozostaje do wykonania. [[Rozmówki angielskie|Angielski]] jest drugim językiem wielu młodych mieszkańców, a wielu starszych mówi po [[Rozmówki włoskie|włosku]].

Głównym obszarem biznesowym i rozrywkowym (nieprzypadkowo) stał się „Blok” (Blloku), obszar, w którym w przeszłości mieszkali pod ścisłą ochroną przywódcy komunistyczni. Tirana to młode i tętniące życiem miasto liczące 528 000 mieszkańców (2024), tętniące nieustającą energią. Miasto było Europejską Stolicą Młodzieży w 2022 roku. Mieszkańcy chętnie spędzają czas w licznych kawiarniach i głównych parkach. Popularnym miejscem wypoczynku jest wjazd kolejką linową na górę Dajti, skąd można podziwiać panoramę miasta z góry.

Albańczycy są bardzo gościnni wobec obcokrajowców, mimo że media często niesprawiedliwie przedstawiają ich jako złodziei i gangsterów. Tirana jest bardzo przystępna dla osób lubiących przygody. Przestępczość rzadko, jeśli w ogóle, jest skierowana przeciwko obcokrajowcom, a ceny są bardzo niskie jak na standardy regionalne. Najgorsze, co można sobie wyobrazić, to nieobliczalny styl jazdy Albańczyków.

== Orientacja ==
'''Plac Szeszi Skënderbega''' (''Sheshi Skënderbeg'') to centralny plac Tirany. Przestronny (pięć hektarów) był miejscem parad i pochodów w czasach komunizmu. Swoją obecną nazwę przyjął w 1968 roku, kiedy wzniesiono tam Pomnik Skanderbega, brązowy posąg konny autorstwa rzeźbiarza Odhise Paskali.

Od placu rozchodzą się główne aleje, z których najważniejsza to '''Aleja Męczenników Narodu''' (''Bulevardi Dëshmorët e Kombit''), biegnąca prosto na południe i kończąca się na placu Matki Teresy, w pobliżu rozległego parku w Tiranie. Nad rzeką Laną Aleja Męczenników odchodzi na zachód od dzielnicy Blloku, najbardziej turystycznej dzielnicy Tirany.

'''Bulwar Zog I''' to północne przedłużenie poprzedniej alei. Kończy się w pobliżu dawnego dworca kolejowego.

=== Dzielnice ===
[[Plik:Tirana Minibashkitë.svg|thumb|left|11 gmin Tirany]]
Tirana jest podzielona na 11 jednostek miejskich (''Njësitë bashkiake''), które obejmują kilka dzielnic, z których wybór przedstawiono poniżej.

Centrum miasta odpowiada 10. gminie. Trzy najstarsze dzielnice w centrum to Mujos i Pazari, położone wzdłuż ulicy Elbasan, na południowym brzegu rzeki Lany, oraz Brraka, położona na wschód od alei Zog I, wokół współczesnej ulicy Haxhi Hysen Dalliu. Za czasów Imperium Osmańskiego, a następnie Włoch, Brraka była domem dla społeczności Egipcjan, którzy wraz z nadejściem reżimu komunistycznego zostali przeniesieni do obozu koncentracyjnego, a następnie straceni.

==== Północne przedmieścia ====
* {{Znacznik|'''Bathore'''|41.374156 |19.786239|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bathore''' — Bathore to coś więcej niż dzielnica, to slumsy, położone na wschód od autostrady [[Plik:SH1-AL.svg|30px]] do [[Szkodra|Szkodry]]. Powstało natychmiast po upadku komunizmu, w wyniku napływu ludności z albańskiej wsi.

==== Przedmieścia wschodnie ====
* {{Znacznik|'''Ali Demi'''|41.327481|19.835150 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ali Demi''' (1. gmina) — Ali Demi nosi imię bohatera II wojny światowej. W tej dzielnicy mieści się Bractwo Bektaszytów, prywatny szpital Continentale, główna siedziba policji, kilka szkół i obiektów sportowych.
* {{Znacznik|'''Fresku'''|41.345419 |19.856231|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fresku''' to dzielnica otaczająca restaurację o tej samej nazwie, znane miejsce, w którym warto się zatrzymać, jeśli planujesz połączyć przejazd kolejką linową na górę Dajiti z wizytą w muzeum Bunk'Art 1. Autobusy Porcelani zatrzymują się przed muzeum, a dolna stacja kolejki linowej znajduje się około 5 minut spacerem od muzeum.

==== Południowe przedmieścia =====
* {{Znacznik|'''Blloku'''|41.320673 |19.817327|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Blloku''' — To najbardziej turystyczna dzielnica Nowej Tirany, wchodząca w skład 5. gminy. Wyróżnia się licznymi kawiarniami, barami, restauracjami i wieloma innymi atrakcjami. Swoją nazwę (Blok) zawdzięcza temu, że w czasach komunizmu była to dzielnica mieszkaniowa zarezerwowana dla przywódców Partii Pracy pod przewodnictwem Envera Hodży, a wstęp do niej był zabroniony zwykłym mieszkańcom. Jeszcze w 1991 roku dzielnica składała się wyłącznie z willi z ogrodami. Dziś jest to gęsto zaludniony obszar, gdzie wyrastają wysokie budynki, a wille komunistycznych przywódców zostały częściowo przekształcone w lokale użytkowe, w tym dawna rezydencję samego Envera Hodży.
:Edi Rama, były burmistrz Tirany, próbował uczynić tę dzielnicę dostępną wyłącznie dla pieszych, przynajmniej latem, ale jego inicjatywa się nie powiodła. Dziś Blloku roi się od samochodów. 
* {{Znacznik|'''Qyteti Studenti'''|41.320256|19.834295|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Qyteti Studenti''' (2. gmina) – nazwa oznacza miasto studenckie i znajduje się po wschodniej stronie ulicy Elbasan. W okolicy znajdują się akademiki, ale ze względu na ich degradację studenci z większymi środkami finansowymi wolą wynajmować prywatne mieszkania w innych częściach Tirany.

==== Przedmieścia zachodnie ====
* {{Znacznik|'''21 Dhjetori'''|41.327054 |19.807716 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''21 Dhjetori''' (7. gmina) — Ta dzielnica położona na zachód od centrum miasta, charakteryzuje się dużym natężeniem ruchu na ulicach. Znajduje się tu kilka ambasad (brytyjska, bułgarska, chińska, francuska, grecka i niemiecka), wszystkie ustawione wzdłuż ulicy Rruga Skenderbej. Nazwa dzielnicy oznacza 21 grudnia i nawiązuje do urodzin Stalina, obchodzonych w Albanii na początku powojennej ery. Jej główną atrakcją jest mozaika tirańska z III wieku n.e.
* {{Znacznik|'''Selitë'''|41.315295 |19.792916|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Selitë''' (5. gmina) — Dzielnica składająca się głównie z domów jednorodzinnych, jest bardzo popularna i dość droga dla mieszkańców. Selitë to dzielnica wyłącznie mieszkaniowa, pozbawiona usług, ale łatwo do niej dojechać samochodem dzięki zewnętrznej obwodnicy, która graniczy z nią od wschodu. {{Znacznik|'''Kodra e Diellit'''|41.306751 |19.798061|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Kodra e Diellit''' (Wzgórze Słońca) 1 i 2 to dwie z najdroższych prywatnych rezydencji w Tiranie, choć domy stoją nieco zbyt blisko siebie.
* {{Znacznik|'''Yzberisht'''|41.325338 |19.774038|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Yzberisht''' (6. gmina) — Pierwotnie dzielnica fabryczna, Yzberisht nabrała później charakteru mieszkalnego i dziś składa się z wielopiętrowych budynków, zamieszkiwanych głównie przez młode pary z klasy średniej. W okolicy otwarto liczne bary i restauracje, w tym hotel.
* {{Znacznik|'''Kombinat'''|41.313879 |19.766742|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Kombinat''' (6. gmina) — Położony na południowy zachód od Yzberisht, Kombinat był również dzielnicą przemysłową w czasach komunizmu, a obecnie jest siedzibą Coca-Cola Albania. Od 2010 roku został częściowo przekształcony w dzielnicę mieszkaniową i może zostać poddany dalszej przebudowie. Jego sercem jest plac Garibaldiego, gdzie zatrzymują się autobusy z centrum miasta. Sąsiednia dzielnica Sharrës jest domem dla największego publicznego cmentarza w Tiranie, gdzie w 1991 roku przeniesiono ciało Envera Hodży z Narodowego Sanktuarium Męczenników (Pomnika Matki Albanii).
* {{Znacznik|'''Lapraka'''|41.341655 |19.788055|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Lapraka''' lub Laprakë (11. Gmina) — bardzo duża dzielnica mieszkaniowa, łatwo dostępna z centrum, w tym autobusem z węzła ''Sheshi Shqiponja'' (Plac Orła). Znajduje się tu Szpital Uniwersytecki (''Spitali Universitar i Traumes''), targ z używanymi rzeczami, „Hysni Gërbolli” i nowy dworzec autobusowy. Na wschód od Lapraki znajdują się {{Znacznik|'''Don Bosko'''|41.338786 |19.803219|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''dzielnica Don Bosko''' i {{Znacznik|'''Vision Plus'''|41.337301 |19.804021|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vision Plus''' (nazwa pochodzi od kanału telewizyjnego działającego w tym rejonie). Obie dzielnice charakteryzują się szeregiem nowoczesnych, wielopiętrowych budynków, w których mieszka klasa średnia. Vision Plus ma również dużą koncentrację restauracji i lokali rozrywkowych.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Tirana|41.414722|19.720556|typ=transport|treść=}}'''[[Port lotniczy Tirana|Międzynarodowy Port Lotniczy im. Nënë Teresy w Tiranie]]''' – (Międzynarodowy Port Lotniczy im. Nënë Teresy w Rinas, {{IATA|TIA}}), Airport Rd Rinas (''17 km od centrum miasta''). Główne lotnisko [[Albania|Albanii]] z licznymi połączeniami do całej Europy oraz kilkoma połączeniami do [[Azja|Azji]] i [[Bliski Wschód|Bliskiego Wschodu]].

Autobusy łączą lotnisko z Tiraną, [[Durrës]], [[Szkodra|Szkodrą]] i [[Fier]].

Od marca 2025 roku na lotnisku akceptowane są mobilne karty pokładowe, np. aplikacje linii lotniczych, portfele i zapisane pliki PDF. Jeśli linia lotnicza zapewnia elektroniczną kartę pokładową, nie ma już potrzeby zamawiania jej w wersji drukowanej.

=== Samochodem ===
Od zachodu, jadąc z [[Durrës]], do Tirany można dojechać autostradą [[Plik:SH2-AL.svg|30px]]. [[Plik:SH4-AL.svg|30px]] z południa ([[Grecja]], [[Gjirokastra]], [[Fier]]) i [[Plik:SH1-AL.svg|30px]] z północy ([[Czarnogóra]], [[Szkodra]]) łączą się z [[Plik:SH2-AL.svg|30px]]. [[Plik:SH3-AL.svg|30px]] (obecnie częściowo modernizowana do autostrady) prowadzi na wschód z Tirany do [[Elbasan]]u, [[Jezioro Ochrydzkie|Jeziora Ochrydzkiego]] i granicy z [[Macedonia Północna|Macedonią]]. Główne drogi w Tiranie są generalnie w dobrym stanie, jednak o każdej porze dnia należy spodziewać się dużego natężenia ruchu.

=== Autobusem ===
Autobusy i ''furgony'' (minibusy) to zazwyczaj najlepszy środek transportu po Albanii, ale ich stan techniczny pozostawia wiele do życzenia. Istnieje niewiele firm autobusowych; wiele z nich obsługiwanych jest przez indywidualnych kierowców. Linie autobusowe mają rozkłady jazdy, a kierowcy powinni odjeżdżać o wyznaczonej porze, ale czasami autobusy odjeżdżają wcześniej lub później, w zależności od zapełnienia. Dlatego należy przybyć odpowiednio wcześnie.

Mapy Google zawierają informacje o większości połączeń i rozkładach jazdy autobusów międzymiastowych, co pozwala na dość dokładne planowanie podróży. Można również skorzystać z planera podróży na '''[https://www.etransport.al/ oficjalnej stronie internetowej]'''. Nie należy jednak polegać na ostatnim autobusie, zwłaszcza w przypadku bardziej oddalonych miejsc, takich jak [[Saranda]]. Odwołania autobusów nie są rzadkością. Wcześniej dobrą stroną do sprawdzenia aktualnych rozkładów jazdy autobusów była strona '''[https://about.gjirafa.com/ gjirafa.com]''' — ceny są orientacyjne.

Tirana ma dwa główne terminale, w zależności od tego, skąd odjeżdżają lub przyjeżdżają autobusy:

{{Znacznik|Północny Dworzec Autobusowy|41.344655 |19.77671 |typ=transport|treść=}}'''Północny Dworzec Autobusowy''', wiadukt Kamza (Kthesa e Kamzes) na terenie przyszłego Terminalu Multimodalnego w Tiranie, w pobliżu Casa Italia. Terminal ten obsługuje większość kierunków na północy i południu kraju, zwłaszcza wzdłuż wybrzeża, w tym [[Durrës]].
:'''Dojazd i wyjazd:''' Wsiądź do autobusu linii Kamëz z przystanku Teatri za operą (autobus nr 62/72?) w pobliżu przystanku autobusu lotniskowego lub do dowolnego autobusu linii 5/5A/5E z głównego przystanku Muzeu Kombetar na północny zachód od placu Skanderbega. Niektóre autobusy bez oznaczeń również kursują do terminala – wystarczy zapytać.
:Aby wrócić z dworca autobusowego do centrum miasta, zignoruj ​​naganiaczy taksówek i podążaj za innymi taksówkarzami, wyjdź z dworca, przejdź przez ulicę, a następnie przejdź 100 metrów w prawo do przystanku długich autobusów miejskich jadących do miasta. 

Poniżej podajemy godziny odjazdów z Tirany z tego terminalu (stan na październik 2021). Częstotliwość kursów powrotnych będzie podobna, ale godziny będą inne.

Połączenia w kierunku północnym (lewa strona terminalu):
:{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! Peron !! Destynacja !! Godziny &amp;nbsp; 
|-
| 1 || [[Laç]] || 05:30; 06:00; 06:30; 07:00; 07:30; 08:00; 08:30; 09:00; 09:30; 10:00; 10:30; 11:00; 11:30; 12:00; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:30; 16:00; 16:30; 17:00; 17:30; 18:00; 18:30; 19:00
|-
| 2 || [[Szkodra]] || 05:00; 06:00; 06:30; 07:00; 07:30; 08:00; 08:30; 09:00; 09:30; 10:00; 10:30; 11:00; 11:30; 12:00; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:30; 16:00; 16:30; 17:00; 17:30; 18:00
|-
| 3 || [[Peshkopi]] || 05:00; 05:30; 06:00; 06:30; 07:00; 07:30; 08:00; 08:30; 09:00; 10:00; 10:40; 11:20; 12:30; 12:40; 13:20; 14:00; 14:40; 15:20; 16:00; 16:40
|-
| 4 || [[Fushë Krujë (Kamza)]] || 05:00; 05:30; 06:00; 06:30; 07:00; 07:30; 08:30; 09:00; 09:30; 10:00; 10:30; 11:00; 11:30; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:30; 16:30; 17:00; 17:30; 18:00
|-
| 5 || [[Burrel]] || 06:00; 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 13:00; 14:00; 15:00; 16:00; 17:00
|-
| 6 || [[Kukës]] || 06:00; 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 13:00; 14:00; 15:00; 16:00; 17:00; 18:00; 19:00
|-
| 7a || [[Bajram Curri]] (Qafa&amp;nbsp;E&amp;nbsp;Malit) || 08:00; 10:00; 10:30; 11:00
|-
| 7b || [[Bajram Curri]] (Koman) || 05:00; 10:30
|-
| 8 || [[Fushë Krujë (Rinas)]] || 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 13:00; 14:00; 17:00
|-
| 9 || [[Lezhë]] || 06:00; 06:20; 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 12:30; 13:00; 14:00; 15:00; 16:00; 17:00; 18:00; 19:00
|-
| 10 || [[Rrëshen]] || 06:00; 07:30; 09:00; 10:30; 11:00; 12:00; 13:00; 14:00; 15:00; 16:00; 17:00; 18:00
|-
| 11 || [[Bajram Curri]] (Kosowo) || 05:30; 06:00; 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 14:00; 14:30; 15:30
|-
| 12 || [[Bulqizë]] || 06:00; 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:30; 13:30; 14:30; 16:00; 17:00
|-
| 13 || [[Kruja]] || 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 13:30; 14:00; 15:00; 16:00; 17:00; 18:00
|-
| 14 || [[Pukë]] || 05:00; 06:00; 07:00; 10:00; 11:00; 11:45; 13:00; 14:00; 16:00
|-
| 15 || [[Fushë Arrëz]] || 05:00; 05:30; 06:00; 07:40; 08:10; 12:00; 14:00
|-
| 16 || [[Krumë]] || 06:30; 07:30; 08:30; 09:30; 12:30; 14:30; 16:00; 17:00
|-
| 17 || [[Vau Dejës]] || 07:00; 10:00; 17:00
|-
| 18 || [[Koplik]] || 06:30; 07:15; 12:00; 13:00
|-
| 19 || [[Klos]] || 05:30; 08:00; 12:00; 14:00
|}

Połączenia w kierunku południowym (prawa strona terminala):
:{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! Peron !! Destynacja !! Godzina &amp;nbsp; 
|-
| 1 || [[Kavajë]] || 07:00; 08:30; 10:00; 12:00; 13:30; 14:00; 15:00; 17:00
|-
| 2 || [[Durrës]] || 06:00; 06:30; 07:00; 07:30; 08:00; 08:30; 08:45; 09:00; 09:20; 09:40; 10:10; 10:30; 10:50; 11:10; 11:30; 11:50; 12:10; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:15; 15:30; 16:00; 16:20; 16:40; 17:00; 17:20; 17:40; 18:00; 18:30; 19:00; 19:30; 19:45; 20:00; 20:30; 21:00; 21:15
|-
| 3 || [[Rrogozhinë]] || 06:30; 07:30; 08:30; 09:30; 10:30; 12:00; 13:00; 14:00; 15:00; 17:00
|-
| 4 || [[Manëz]] || 09:00; 11:00; 13:00; 15:00
|-
| 5 || [[Himarë]] || 05:30; 07:30; 08:30; 12:30; 13:00; 18:00
|-
| 6 || [[Shijaku]] || 07:00; 10:00; 11:00; 12:00; 12:45; 13:30; 14:15; 15:00; 15:45; 16:30; 17:15; 18:00
|-
| 7 || [[Divjakë]] || 06:00; 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:30; 13:10; 14:45
|-
| 8 || [[Sukth]] || 06:20; 07:00; 07:30; 08:00; 08:30; 09:30; 10:30; 11:30; 12:30; 13:00; 14:00; 15:30; 16:30; 18:30; 20:30
|-
| 9 || [[Fier]] || 05:00; 05:30; 05:55; 06:20; 06:45; 07:10; 07:35; 08:00; 08:25; 08:50; 09:15; 09:40; 10:05; 10:30; 11:00; 11:30; 12:00; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:30; 16:00; 16:30; 17:00; 17:30; 18:00; 18:30; 19:30
|-
| 10 || [[Berat]] || 05:40; 06:30; 07:15; 07:45; 08:15; 08:50; 09:20; 09:50; 10:20; 11:00; 11 :30; 12:00; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:30; 16:00; 16:30; 17:00; 17:30
|-
| 11 || [[Gjirokastra]] || 05:00; 06:45; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 13:00; 14:30; 15:30; 17:30; 18:30; 20:30
|-
| 12 || [[Lushnje]] || 05:40; 06:10; 06:40; 07:10; 07:40; 08:10; 08:40; 09:10; 09:40; 10:10; 10:45; 11:30; 12:00; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:45; 15:30; 16:15
|-
| 13 || [[Wlora]] || 05:00; 05:30; 05:55; 06:20; 06:45; 07:10; 07:35; 08:00; 08:25; 08:50; 09:15; 09:40; 1 0:05; 10:30; 11:00; 11:30; 12:00; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:30; 16:00; 16:30; 17:00; 17:30
|-
| 14 || [[Saranda]] / [[Bregdet]] || 06:15; 21:00
|-
| 15 || [[Memaliaj]] || 07:15; 08:15; 14:00; 15:00; 16:45; 17:45
|-
| 16 || [[Përmet]] || 05:30; 06:30; 07:30; 08:15; 09:00; 11:30; 12:30; 14:00; 15:30; 17:00
|-
| 17 || [[Ballsh]] || 06:15; 07:45; 12:00; 13:00; 14:00; 15:00; 16:00
|-
| 18 || [[Libohovë]] || 05:45; 13:00
|-
| 18 || [[Këlcyrë]] || 12:00; 15:05
|-
| 19 || [[Kuçovë]] || 06:45; 09:00; 10:45; 11:45; 12:45; 13:45; 14:30; 15:15; 16:15; 17:15
|-
| 20 || [[Saranda]] || 05:30; 07:30; 08:30; 09:45; 12:30; 14:15; 16:00; 22:00
|-
| 21 || [[Patos]] || 04:45; 07:45; 10:40; 11:00; 11:40; 12:40; 13:40; 14:00; 14:40; 15:40
|-
| 21 || [[Selenicë]] || 12:15; 14:15
|-
| 22 || [[Tepelenë]] || 07:00; 11:00; 13:00; 14:00
|-
| 23 || [[Delvinë]] || 07:30; 10:30; 13:00; 14:50
|-
| 24 || [[Dropull]] || 04:30; 07:00; 13:45; 18:00
|-
| 25 || [[Fratar]] || 14:30; 16:00
|-
| 26 || [[Peqin]] || 06:45; 13:00
|-
| 26 || [[Konispol]] || 11:00
|-
| 27 || [[Poliçan]] || 07:05; 10:35; 12:15; 14:00
|-
| 28 || [[Orikum]] || 10:00
|-
| 28 || [[Roskovec]] || 12:15; 14:15; 15:15
|-
| 29 || [[Cërrik]] || 13:50
|-
| 30 || [[Skrapar]] || 06:00; 11:10; 13:00; 14:30; 16:10
|}

{{Znacznik|Dworzec autobusowy wschodni|41.284449 |19.856254 |typ=transport|treść=}}'''[https://tlatirana.com/ Dworzec autobusowy wschodni]''' (Tirana East Gate / TEG), Rruga Nacionale Tirana-Elbasan (''przy centrum handlowym TEG (Tirana East Gate); autobusy linii 2/8A z placu Skanderbega''). Dworzec ten obsługuje większość połączeń w głąb kraju, zwłaszcza na południe i w pobliżu [[Jezioro Ochrydzkie|Jeziora Ochrydzkiego]]. 

Połączenia południowo-wschodnie:
:{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! Peron !! Destynacja !! Godziny &amp;nbsp; 
|-
| 1 || [[Elbasan]] (różne firmy) || 05:45–19:45 (co godzinę), 09:30, 12:30, 16:00, 20:00 &amp; 06:00, 06:30, 07:00, 07:30, 08:00, 08:30, 08:45, 09:00, 13:00, 13:30, 14:00, 14:15, 14:30, 15:00, 15:15, 15:30, 16:00, 19:45, 20:00, 20:30, 21:00, 21:30
|-
| 1 || [[Belsh]] || 13:00
|-
| 1 || [[Cërrik]] || 13:00
|-
| 1 || [[Gramsh]] || 07:00, 09:00, 13:00, 15:00
|-
| 2 || [[Librazhd]] || 12:15, 14:00, 16:00
|-
| 3 || [[Përrenjas]] || 13:00, 14:00
|-
| 4 || [[Pogradec]] || 06:30, 08:30, 09:30, 12:30, 13:30, 14:30, 15:30
|-
| 5 || [[Korcza]] || 05:45, 06:30, 07:15, 08:00, 08:45, 09:30, 10:15, 11:00, 11:45, 12:30, 13:15, 14:00, 14:45, 15:30, 16:15, 17:00
|-
| 5 || [[Ersekë]] || 06:00, 10:00, 14:30
|-
| 5 || [[Leskovik]] || 13:00
|-
| 6 || [[Bilisht]] || 06:30, 07:00, 11:30, 14:30
|}
[[Plik:International Schedule Tirana.jpg|thumb|Międzynarodowy rozkład jazdy autobusów z Tirany (stan na 2022)]]
* '''[https://tlatirana.com/linjat-nderkombetare/ Kosovo and International Lines]''' (''część Wschodniego Dworca Autobusowego / TEG''). Obsługuje połączenia do [[Kosowo|Kosowa]] i innych miejsc, w tym na [[Bałkany|Bałkanach]], we [[Włochy|Włoszech]] i [[Grecja|Grecji]]. 
:Rozkład jazdy autobusów (do) na październik 2021 r. obejmuje:
** [[Saloniki]] – 04:00 (Liko &amp; Kosta Tours), 05:00, 08:30 (Alpar, Alvavel), 07:00 (Start Travel, dni nieparzyste) ... 40 EUR
** [[Skopje]] – 08:00, 09:00, 13:00, 19:00, 21:00 (Dajani Tours), 08:00, 09:00, 19:00, 21:00 (Start Travel), 08:00, 19:00 (Drita/Deva Tours), 09:00, 21:00 (Hak Bus, najtańsze) ... 15-20 EUR
Sprawdź również stronę internetową dworca, aby uzyskać bardziej wiarygodny rozkład jazdy połączeń międzynarodowych.

==== Międzynarodowa ====
Do Tirany można dojechać autobusem z innych miast w Albanii i z zagranicy. Autobusy kursują codziennie z [[Turcja|Turcji]], [[Serbia|Serbii]], [[Macedonia Północna|Macedonii Północnej]], [[Ateny|Aten]] ([[Grecja]]) oraz kilka razy dziennie do [[Prisztina|Prisztiny]] w [[Kosowo|Kosowie]] (10 EUR, 4,5 godz.). Rozkład jazdy często się zmienia, dlatego należy sprawdzić aktualne informacje w miejscu wyjazdu.

Z [[Macedonia Północna|Macedonii Północnej]] autobusy odjeżdżają ze [[Skopje]], [[Ochryda|Ochrydy]] i [[Struga|Strugi]]. Dokładne godziny odjazdów z dworca autobusowego w [[Skopje]] to 9:00 i 21:00 (stan na październik 2021), 600 dinarów.

Z [[Czarnogóra|Czarnogóry]] należy dojechać autobusem lub taksówką do [[Ulcinj]], a następnie autobusem lub taksówką do [[Szkodra|Szkodry]] w Albanii, przekraczając granicę w [[Muriqan]]. Autobusy odjeżdżają z [[Szkodra|Szkodry]] do Tirany regularnie.

Z [[Kotor]]u do Tirany autobusy odjeżdżają codziennie o godz. 08:00, a latem co drugi dzień o 10:40 (przez [[Budva|Budvę]], [[Podgorica|Podgaricę]], [[Szkodra|Szkodrę]], ale bez przesiadki).

=== Taksówką ===
Aby obliczyć i zarezerwować przejazd, możesz skorzystać z '''[https://merrtaxi.com/ kalkulatora podróży taksówką]''' MerrTaxi Tirana, największej korporacji taksówkarskiej w Albanii, działającej 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu w stolicy i zawsze korzystającej z taksometrów. Aby zamówić taksówkę, skorzystaj z krajowego bezpłatnego numeru telefonu ☏ 0800 5555 (tylko w Albanii) lub międzynarodowego numeru telefonu ☏ +355 67400 6610.

Hotel może również zorganizować taksówkę do granicy, ale zazwyczaj jest to droższe. Na przykład taksówka z Tirany do granicy z [[Macedonia Północna|Macedonią]], na dystansie 110 km (70 mil), zajmie 2,5 godziny i kosztuje około 9000 leków w '''MerrTaxi Tirana'''. Taksówka z Macedonii z taksometrem z granicy do [[Struga|Strugi]] kosztuje 10 euro, a do [[Ochryda|Ochrydy]] około 16 euro (1000 denarów), ale możesz ją kupić taniej, jeśli się potargujesz. Podróż do [[Struga|Strugi]] zajmuje 15 minut, a do Ochrydy 25 minut (lipiec 2018). Kontrola paszportowa zajmie około 30 minut.

Inną alternatywą jest aplikacja mobilna. [https://speedtaxi.al/ Speed ​​Taxi], [https://patoko.com/blog/taxi-price-calculator/ Patoko], [https://clust.al/en/ Clust] i [https://vrapon.al/en/taxi VrapOn Taxi Albania] to aplikacje podobne do Ubera.

=== Statkiem ===
Tirana nie jest portem, więc bezpośrednio takiej możliwości nie ma. Jednak, szczególnie jeśli podróżuje się z Włoch, można wziąć pod uwagę [[Durrës]], dokąd dopływają statki z [[Bari]], [[Triest]]u i [[Ankona|Ankony]]. 

=== Pociągiem ===
Obecnie w Tiranie i okolicach nie ma połączeń kolejowych. Stary dworzec Tirana został zburzony, aby zrobić miejsce dla nowej dzielnicy miejskiej – na pamiątkę umieszczono tam starą lokomotywę parową. Nie wiadomo, czy i kiedy planowana stacja w dzielnicy Laprakë zostanie otwarta. W przeszłości pociągi do [[Durrës]] kursowały ze {{Znacznik|Stacja Kashar|41.401333 |19.648694 |typ=transport|treść=}}'''stacji Kashar''' (odnowionej w 2015 roku, 7,5 km od miasta, do której można dojechać autobusem). Budowa nowej linii przez lotnisko planowana jest również na lata 30. XXI wieku.

Więcej informacji można znaleźć we wpisie dotyczącym [[Albania|Albanii]].

== Komunikacja ==
[[Plik:Tirana’s colorful crossings (zebras) 07 08 59 412000.jpeg|thumb|Kolorowe przejścia dla pieszych w Tiranie (zebry)]]
{{mapa|41.3281|19.8193|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro}}
W Tiranie nie ma metra. Jeśli nie dysponujesz własnym transportem, możesz poruszać się po mieście pieszo, autobusami i taksówkami.

=== Pieszo ===
Centrum miasta jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Spacerowanie to satysfakcjonujące doświadczenie, ale należy pamiętać, że nie ma tu ciągłości pod względem szerokości chodników, materiałów budowlanych ani ich stanu. Chodniki często kończą się gwałtownie, mają duże dziury lub są bardzo wąskie. Uważaj podczas chodzenia, bo możesz skręcić kostkę lub wpaść do dziury. Nazwy ulic mogą się zmieniać, więc mieszkańcy rzadko je znają. Zaleca się naukę nawigacji po punktach orientacyjnych, a nie po adresach czy nazwach ulic. Orientację można uzyskać, korzystając z rzeki Lana i ulicy „Dëshmorët e Kombit”, która dzieli centralną część Tirany na cztery części. Na skrzyżowaniu rzeki Lana i Dëshmorët e Kombit łatwo rozpoznać „Piramidę” i „Taiwan Center”.

=== Autobusem ===
Transport publiczny w Tiranie obejmuje szereg linii autobusowych między miastami. Pojedynczy przejazd kosztuje 40 leków, a od 2023 roku dostępne są tylko bilety jednorazowe, sprzedawane w autobusie przez konduktora. Autobusy oznaczone jako ''Zielona Linia – Unaze'' kursują obwodnicą i poruszają się po pętli wokół centrum miasta. Nie wszystkie autobusy ''Zielonej Linii'' kursują jednak na ''Unaze''. Istnieją również linie obsługujące podmiejskie centra handlowe.

Od kwietnia 2024 roku wszystkie połączenia i rozkłady jazdy autobusów miejskich są dostępne w Mapach Google z dość wiarygodnym rozkładem jazdy. Autobusy podmiejskie mają zostać uwzględnione również do końca 2024 roku.

Również [https://www.openstreetmap.org/relation/8324455#map=14/41.34506/19.79364 OpenStreetMap], z którego korzysta ten przewodnik turystyczny i wiele aplikacji mobilnych, takich jak OsmAnd czy Mapy.cz, udostępnia dostępne trasy, ale mogą być nieaktualne.

Ponadto linie autobusowe są dostępne na stronie internetowej miasta. Przydatną aplikacją internetową i na Androida, która wcześniej informowała o transporcie publicznym w Tiranie, takich jak linie, wskazówki dojazdu, rozkłady jazdy i ceny, był GetJar.

=== Rowerem ===
Na niektórych głównych ulicach znajdują się połączone pasy dla autobusów i rowerów. Jazda rowerem po ulicy może być jednak dość niebezpieczna, ponieważ pasy są wąskie lub zajęte przez zaparkowane pojazdy (kierowcy samochodów stali się jednak ostrożniejsi w ostatnich latach). Pasy rowerowe znajdują się jednak wyłącznie na placu Skanderbega, bulwarze Deshmoret e Kombit oraz na chodnikach wzdłuż rzeki Lana i ulicy Kavaja.

Jeśli chodzi o zakup '''sprzętu rowerowego lub naprawę''', Rruga Qemal Stafa to nieoficjalna „ulica rowerowa” Tirany, z wieloma małymi, niedrogimi sklepami rowerowymi.

Kilka biur podróży oferuje wycieczki rowerowe po mieście, które stanowią interaktywny sposób dla zagranicznych turystów na zwiedzanie głównych atrakcji Tirany.

'''[https://albaniaturism.com/st_tour/tirana-bike-tour/ Tirana Bike Tour]''' to codzienna wycieczka rowerowa, która rozpoczyna się o 9:00 i 17:00 na placu Skanderbega. Wycieczki trwają zazwyczaj od 3 do 4 godzin. Cena waha się od 25 do 30 euro za osobę. Przejażdżki prowadzą lokalni, doświadczeni przewodnicy mówiący po angielsku. Telefon: +355677309886.

=== Taksówką ===
Przejazd przez miasto powinien kosztować 400–800 leków. Oficjalne taksówki mają w pojeździe listę z cenami przejazdów. Opłata za przejazd zaczyna się od 300 leków.

Zawsze możesz zażądać użycia taksometru lub negocjować cenę przed wejściem. Czasami taksówkarze mogą nawet udzielić zniżki na taksometr, tylko po to, żebyś wziął tę taksówkę zamiast następnej. Zachowaj jednak ostrożność, aby nie zapłacić za dużo lub nie wydać reszty – rachunek na 5000 leków może być zaproszeniem do oszustwa.

=== Samochodem ===
Parkowanie stanowi poważny problem. Jazda samochodem w Tiranie oferuje wyjątkowe wrażenia dla tych, którzy są gotowi się odważyć. Agresywna jazda i wykorzystywanie okazji pomoże Ci poruszać się w normalnym tempie. Kierowcy nieśmiali i bierni powinni unikać jazdy w Tiranie, ponieważ prawdopodobnie będą sfrustrowani.

W mieście nadal brakuje znaków drogowych z instrukcjami (na przykład jak wyjechać z miasta). W razie problemów po prostu pytaj ludzi (nie pokazuj im mapy, ponieważ Albańczycy nie są przyzwyczajeni do widoku map, a nawet policjanci nie wiedzą, jak się z nią obchodzić). Pamiętaj też, że słowo „car” brzmi identycznie jak albańskie słowo „penis”, więc nie zdziw się, jeśli ktoś będzie się na Ciebie gapił, gdy je wymówisz. „Auto” lub albańskie „makina” to odpowiednie zamienniki.

Wypożyczalnie samochodów w Albanii oferują międzynarodowe firmy, takie jak Hertz, Avis i Europcar, i można je zarezerwować online. Lokalne firmy często oferują jednak niższe ceny, na przykład Eagle Rent, Noshi Rent-a-Car i Albarent – ​​niektóre z nich mają stronę internetową, na której można dokonać rezerwacji. Przed podjęciem decyzji najlepiej zawsze sprawdzić ich oceny w Mapach Google.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Et'hem Bey Mosque inner walls.jpg|thumb|Ściany wewnętrzne meczetu Ethem Beja]]
=== Obiekty sakralne ===
* {{zobacz
| name=Meczet Ethem Beja | alt=Xhamia e Et'hem Beut | url= | adres=Plac Skanderbega | lat=41.327806| long=19.819361| wskazówki=Centrum
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 8:00-22:00 (lato), 8:00-19:00 (zima). Budowa tego meczetu trwała około 28 lat i zakończyła się w 1821 roku. Jest uważany za jeden z najpiękniejszych meczetów w Albanii, z bardzo interesującymi dekoracjami i dziełami sztuki. Ponownie otwarty w 2021 roku po gruntownej renowacji.
}}
* {{zobacz
| name=Meczet Kokonozit | alt=Xhamia e Kokonozit | url= | adres=Rruga Thimi Mitko | lat=41.3301| long=19.825| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Ukończony w 1750 roku za czasów panowania Imperium Osmańskiego i jeden z niewielu, które przetrwały rządy komunistyczne w nienaruszonym stanie. W tym czasie budynek pełnił funkcję magazynu i sklepu tytoniowego, a w 1991 roku przywrócono mu pierwotne przeznaczenie.
}}
* {{zobacz
| name=Katedra katolicka św. Pawła | alt=Kisha Katedralja e Shën Palit | url= | adres=Bulevardi Zhan D'Ark | lat=41.324722| long=19.821389| wskazówki=naprzeciwko ETC i Piramidy
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Nowoczesna katedra zachwyca fascynującymi malowidłami ściennymi na oknach.
}}
* {{zobacz
| name=Katedra prawosławna Zmartwychwstania Chrystusa | alt=Katedralja Ortodokse e Ringjalljes se Krishtit, Katedralja &quot;Ngjallja e Krishtit&quot; ne Tirane | url= | adres=Rruga Ibrahim Rugova | lat=41.326469| long=19.817369| wskazówki=na zachód od placu Skanderbega, w pobliżu Ministerstwa Obrony
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Ta katedra charakteryzuje się fascynującą architekturą i bogatą ikonografią wnętrza. Kościół przykryty jest kopułą o wysokości 23 metrów.
}}
[[Plik:Tirana’s architectural interpolation and urban design.jpg|thumb|Grobowiec Kapllana Paszy z nowoczesnym budynkiem obok]]
* {{zobacz
| name=Grobowiec Kapllana Paszy | alt=Tyrbja e Kapllan Pashës | url= | adres=Rruga 28 Nëntori | lat=41.327778| long=19.821667| wskazówki=200 m na wschód
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w 1820 roku, pierwotnie obok meczetu zniszczonego podczas II wojny światowej. Kapllan Pasza, osmański władca Tirany, został tu pochowany, ale jego szczątki przeniesiono później do [[Stambuł]]u.
}}
* {{zobacz
| name=Sheh Dyrri Tekke | alt=Teqja e Sheh Dyrrit | url= | adres=Rruga e Barrikadave | lat=41.332591| long=19.819255| wskazówki=300 m na północny wschód
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=To ''teqe'' (teqe lub cemevi to turecki dom spotkań, w którym odbywają się nabożeństwa) w Tiranie. Dawniej był to również dom lokalnego szejka. Jest wpisany na listę zabytków kultury Albanii, jednak jest własnością prywatną i prawdopodobnie można go zobaczyć tylko z zewnątrz.
}}
* {{zobacz
| name=Meczet Garbarzy | alt=Xhamia e Tabakëve | url= | adres=Rruga Shyqyri Ishmi | lat=41.326667| long=19.828056| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w XVII wieku w części miasta, w której mieszkali garbarze. Został w dużej mierze zniszczony przez strajk piorunowy w 1927 roku, ale szybko odbudowany. W czasach komunistycznych pełnił funkcję magazynu, a w 1990 roku został odnowiony i ponownie otwarty, a także wzniesiono nowy minaret. W pobliżu znajduje się również most zwany Mostem Garbarzy (''Ura e Tabakëve'').
}}
=== Muzea ===
[[Plik:Galeria e Arteve.jpg|thumb|Narodowa Galeria Sztuki z pawilonem w kształcie chmur na zewnątrz (po prawej na tym zdjęciu)]]
* {{zobacz
| name=[https://www.mhk.gov.al/ Muzeum Historii Narodowej] | alt=Muzeu Historik Kombëtar | url= | adres=Sheshi Skenderbej | lat=41.329306| long=19.817194| wskazówki=północno-zachodnia krawędź placu
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 09:00-19:00. Największe muzeum w Albanii posiada wiele skarbów archeologicznych kraju oraz replikę potężnego miecza Skanderbega (jak go trzymał, jeździł konno i walczył w tym samym czasie, pozostaje zagadką). Oświetlenie może być słabe, ale znakomita kolekcja jest niemal w całości sygnowana w języku angielskim i prowadzi zwiedzających chronologicznie od starożytnej Ilirii do czasów postkomunistycznych. Kolekcja posągów, mozaik i kolumn z czasów greckich i rzymskich zapiera dech w piersiach. 500 leków. Od 15 marca 2024 muzeum jest zamknięte z powodu remontu do 15 marca 2028.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.gka.al/ Narodowa Galeria Sztuki] | alt=Galeria Kombetare e Arteve | url= | adres=Bulevardi Deshmoret e Kombit | lat=41.32546| long=19.820205| wskazówki=
| tollfree=+355 4 223 3975 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zamknięte z powodu remontu. Ta piękna przestrzeń, śledząca stosunkowo krótką historię malarstwa albańskiego od początku XIX wieku do dziś, oferuje również wystawy czasowe. Interesująca kolekcja obejmuje obrazy z XIX wieku przedstawiające sceny z codziennego życia Albańczyków, a także obrazy o znacznie bardziej politycznym wydźwięku, w tym prawdziwie wspaniałe przykłady albańskiego socrealizmu. Parterowa część galerii przeznaczona jest na wystawy czasowe o znacznie bardziej nowoczesnym i ambitnym charakterze. 200 leków.
}}
* {{zobacz
| name=Narodowe Muzeum Archeologiczne | alt=Muzeu Arkeologjik Nacional | url= | adres=Sheshi Nënë Tereza | lat=41.318286| long=19.8219| wskazówki=dwa bloki na zachód od stadionu Qemal Stafa
| tollfree=+355 4 222 6541. | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=10:00-14:30. Prezentowane są starożytne artefakty z czasów iliryjskich, rzymskich i helleńskich: wspaniałe mozaiki, rzymskie posągi i ilustrowane mapy. Kolekcja jest obszerna i miejscami imponująca, ale w języku albańskim jest niewiele opisów, a po angielsku nie ma ich wcale (nie oferuje się też wycieczek po angielsku), więc możesz czuć się nieco zagubiony, chyba że to Twoja specjalność. Planowany jest generalny remont, ale jak zauważył jeden z pracowników, muzeum czekało na niego od 1985 roku – więc nie wstrzymuj oddechu. 300 leków.
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Nauk Przyrodniczych Albanii | alt=Muzeu i Shkencave Natyrore | url= | adres=Rruga e Kavajës | lat=41.327| long=19.8057| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=W muzeum można obejrzeć faunę i skład geologiczny Albanii.
}}
* {{zobacz
| name=Mozaika Tirany | alt=Mozaiku i Tiranes | url= | adres=Blloku pallateve Partizani, Lagja nr. 9 - Rruga Sandër Prosi | lat=41.33005| long=19.804222| wskazówki=1.3 km W
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mozaikę odkryto podczas wykopalisk prowadzonych na terenie kompleksu mieszkalnego. Różne artefakty wskazują na istnienie w tym rejonie wioski tysiące lat temu. To jedyne stanowisko archeologiczne w Tiranie. Od października 2023 roku, co najmniej od czerwca 2023 roku, trwa tam remont, więc nie wstrzymujcie się z tym.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bunkart.al/ Bunk'Art] | alt= | url= | adres=Rruga Fadil Deliu | lat=41.351686| long=19.860733| wskazówki=
| tollfree=+355 67 207 2905 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Śr.-Niedz. 09:00-16:00. Ta fantastyczna przebudowa ogromnego bunkra z czasów zimnej wojny na obrzeżach Tirany na muzeum historii i sztuki współczesnej jest bez wątpienia atrakcją Tirany. Bunkier, o powierzchni prawie 3000 m², rozłożony na kilku piętrach pod ziemią, został zbudowany w latach 70. XX wieku dla albańskiej elity politycznej i przez większość swojego istnienia pozostawał tajemnicą. Teraz prezentuje wystawy łączące współczesną historię Albanii z dziełami sztuki współczesnej. 700 leków.
}}
[[Plik:Tiranë, Albania January 2023 - BUNK'ART 2 museum 02.jpg|thumb|Wewnątrz Bunk'Art 2]]
* {{zobacz
| name=[https://bunkart.al/2/home Bunk'Art 2] | alt= | url= | adres=Rr Sermedin Toptani | lat=41.326944| long=19.819444| wskazówki=
| tollfree=+355 67 207 2905 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=09:00-21:00. Mniejszy kuzyn głównego Bunk'art, to muzeum, mieszczące się w komunistycznym bunkrze i podziemnym systemie tuneli pod Ministerstwem Spraw Wewnętrznych, koncentruje się na roli policji i służb bezpieczeństwa w Albanii w burzliwym XX wieku. Choć sam bunkier może nie być szczególnie interesujący, historia o reżimie dyktatorskim i wewnętrznych siłach bezpieczeństwa walczących z dysydentami została bardzo dobrze zrealizowana i stanowi fascynującą podróż za policyjne linie. 700 leków.
}}
* {{zobacz
| name=[https://muzeugjethi.gov.al/ Dom z liści] | alt= | url= | adres=Rr Ibrahim Rugova | lat=41.326594| long=19.816486| wskazówki=
| tollfree=+355 4 222 2612 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=09:00-19:00. Ten okazały, stary budynek z lat 30. XX wieku początkowo pełnił funkcję pierwszego albańskiego szpitala położniczego, ale w ciągu kilku lat jego rola przesunęła się z tworzenia nowych żyć na ich odbieranie, ponieważ szpital przekształcono w ośrodek przesłuchań i nadzoru (czytaj: dom tortur). Pozostał nim aż do upadku reżimu komunistycznego. Dziś Dom Liści to muzeum poświęcone nadzorowi i przesłuchaniom w Albanii. 700 Leke.
}}
* {{zobacz
| name=[http://qendrazeta.com/ Centrum Sztuki Współczesnej ZETA] | alt= | url= | adres=Hekla Center, Abdyl Frashëri Street, 7, P31, A/4, drugie piegtro | lat=41.31891 | long=19.81747| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pon.-pt. 11:00-18:00, sob. 11:00-14:00. ZETA, jako przestrzeń wystawiennicza non-profit, powstała w 2007 roku. Zajmując powierzchnię 150 m² na drugim piętrze budynku mieszkalno-usługowego przy ulicy Abdyl Frashëri 7 w dzielnicy Blloku w Tiranie (zona Libri Universitar: pomiędzy winiarnią Santa Margherita a sklepem LC Waikiki), ZETA funkcjonuje jako autonomiczne miejsce kultury dla współczesnych sztuk wizualnych, w tym malarstwa, rzeźby, fotografii, wideo, instalacji, dźwięku i performansu. Oprócz wystaw, ZETA organizuje również programy edukacyjne, warsztaty i wydarzenia dyskursywne, we współpracy z lokalnymi i międzynarodowymi partnerami. Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bankofalbania.org/Museum_and_education/About_the_Museum_of_the_Bank_of_Albania/Book_a_visit_at_the_Museum/ Muzeum Banku Albanii] | alt= | url= | adres=Plac Skanderbega 1 | lat=41.327697| long=19.816797| wskazówki=w siedzibie banku centralnego na głównym placu
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wt Śr Czw 09:00-15:00. Muzeum zajmuje dwa piętra, z których każde jest pomyślane jako niezależna przestrzeń. Na pierwszym piętrze prezentowana jest bogata kolekcja numizmatyczna Banku Albanii od starożytności do dnia dzisiejszego. Drugie piętro muzeum prezentuje historię instytucji banku centralnego w Albanii, jego rolę w utrzymaniu stabilności cen i zapewnieniu stabilności finansowej kraju, a także jego funkcje konstytucyjne. Zwiedzający mogą dowiedzieć się więcej o wszystkich aspektach pieniądza i gospodarki, a także lepiej zrozumieć funkcję Banku Centralnego. Wejście do budynku od ulicy Ibrahima Rugova. Aby wejść do Muzeum Banku Albanii, należy zarezerwować wizytę online i okazać dokument tożsamości. Wstęp bezpłatny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://kryegjyshataboterorebektashiane.org/en/home-2/ Muzeum Bektaszyzmu] | alt= | url= | adres=Rruga Bajo Topulli | lat=41.33138 | long=19.85008 | wskazówki=w Odeonie (Wielkiej Świątyni) w światowej siedzibie Bektashi
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 09:00–19:00. Muzeum prezentuje, poprzez dokumenty, zdjęcia i oryginalne eksponaty, historię bektaszizmu (islamskiego ruchu sufistycznego) na skalę światową, a w szczególności albańskiego bektaszyzmu. Muzeum jest zorganizowane w 12 stoiskach z 12 gablotami, prezentującymi 12 imamów. Bardzo ważnym punktem jest aspekt poświęcony tolerancji religijnej i harmonii, które przyczyniły się i wnoszą znaczący wkład do Światowego Biskupstwa Bektaszytów. Częścią Muzeum Bektaszytów są trzy strefy: Komin – Kawa, Aszurja i Pielgrzymka. Ważnym miejscem jest ścisły związek bektaszyzmu w Albanii z Albańskim Odrodzeniem Narodowym. Oprócz działalności duchownych patriotycznych, specjalne stoisko poświęcone jest braciom Frasheri, gdzie wyróżniony jest wkład Naima Frasheri.
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Historyczne Sił Zbrojnych | alt= | url= | adres=Rruga Odhise Paskali | lat=41.3417 | long=19.8383 | wskazówki=w siedzibie Dowództwa Doktryny i Szkolenia (dawnej Szkoły Zjednoczonej)
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pon.-pt. 08:30 - 16:00. W tym muzeum znajduje się ponad tysiąc obiektów, od średniowiecza do XIX wieku, zdobionych złotem i srebrem, szereg gablot z karabinami różnego typu, średniowiecznymi, renesansowymi, mieczami Skanderbega, Ali Paszy Tepeleny, samolotami, śmigłowcami, czołgami, czterema sylwetami, artylerią naziemną, bronią przeciwlotniczą różnych kalibrów, a także pojazdami transportowymi różnego typu. Dwa główne pawilony to: pawilon z epoki historycznej 1470-1945 i pawilon z lat 1945-1990. Na drugim piętrze znajduje się część mundurów używanych na przestrzeni lat przez Siły Zbrojne, aż po najnowsze mundury. Pierwszy pawilon, oprócz wartości historycznych, jest również świadectwem albańskiego rzemiosła w tym regionie. Zwiedzający krajowi muszą okazać dowód tożsamości. Goście zagraniczni muszą wysłać 3–4 dni przed planowaną wizytą prośbę pocztą elektroniczną i przesłać skan dowodu osobistego lub paszportu.
}}
* {{zobacz
| name=Studio House &quot;Kadare&quot; | alt= | url= | adres=Rruga e Dibrës 25 | lat=41.33046 | long=19.82017 | wskazówki=na trzecim piętrze pałacu przy ulicy Dibra
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=1 maja–15 października: wt.–sob. 9:00–19:00, nd. 10:00–17:00; 15 października–1 maja: wt.–sob. 10:00–17:00, nd. 10:00–15:00. Ten apartament był rezydencją i miejscem pracy Kadare, ważnego pisarza, w latach 1974–1989. Zaprojektował go architekt Maks Velo w 1972 roku, a w 2015 roku został uznany za zabytek kultury kategorii II. Ten modernistyczny i kubistyczny budynek nazywano wówczas „pałacem z sześcianów” i reprezentuje on aspiracje albańskiej architektury do podążania za duchem czasu, a w szczególności za Zachodem. Kadare Studio House ma na celu pogłębienie zrozumienia historii Albanii w okresie dyktatury. Wystawa prezentuje oryginalne dokumenty, przedmioty, książki i meble. Cena biletu dla dorosłych: 500 leków, cena biletu rodzinnego (dwie lub więcej osób): 250 leków, cena biletu dla studentów: 80 leków.
}}
=== Miejsca charakterystyczne ===
[[Plik:Tirana Castle, Albania 2019 02.jpg|thumb|Zamek w Tiranie]]
[[Plik:Pyramid of Tirana October 2023.jpg|thumb|Piramida]]
* {{zobacz
| name=Twierdza Justyniana (pozostałości zamku w Tiranie) | alt=Kalaja e Justinianit, Kalaja e Tiranës | url= | adres=Shëtitorja Murat Toptani | lat=41.326389| long=19.821944| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Historia tego zamku sięga czasów sprzed 1300 roku i jest pozostałością z czasów bizantyjskich. Twierdza była miejscem, gdzie krzyżowały się główne drogi wschód-zachód i północ-południe, stanowiąc serce Tirany. Prawie wszystko, co pozostało z twierdzy na powierzchni, to sześciometrowy mur z czasów Imperium Osmańskiego, porośnięty winoroślą. W XXI wieku odkryto fundamenty murów i włączono je do deptaka Murat Toptani, a w pobliżu albańskiego parlamentu odsłonięto mozaikę upamiętniającą 100. rocznicę niepodległości Albanii. W grudniu 2018 roku w zamku w Tiranie otwarto nowy, tradycyjny bazar z licznymi sklepami z tradycyjnym rękodziełem i restauracjami serwującymi tradycyjne dania.
}}
* {{zobacz
| name=Ulica Busha | alt=Rruga Presidenti George W. Bush | url= | adres= | lat=41.3268 | long=19.8242 | wskazówki=naprzeciwko budynku Parlamentu i ulicy Murat Toptani – wsiądź do autobusu jadącego do przystanku „Rruga e Elbasanit”, a następnie przejdź przez most
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Ulicę nazwano na cześć prezydenta USA George'a W. Busha na cześć jego wizyty w tym kraju w 2007 roku.
}}
* {{zobacz
| name=Piramida | alt= | url= | adres=B.Desmoret e Combit/B. Bajram Curri | lat=41.323022| long=19.821567| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=W ciągu dnia. Całkowicie odnowiona i ponownie otwarta w maju 2023 roku, piramida została zbudowana w 1987 roku według projektu córki Envera Hodży i przekształcona w muzeum poświęcone jej ojcu. W 2007 roku prezydent USA George W. Bush wygłosił przed nią przemówienie. Był to najdroższy budynek wzniesiony w czasach komunizmu, ale do 2017 roku stał pusty i zaniedbany przez pewien czas, a groziła mu rozbiórka. Zamiast tego został uratowany i odbudowany. Teraz można wejść po schodach na jej szczyt i podziwiać piękny widok na miasto.
}}
* {{zobacz
| name=Blloku lub Ish-Blloku | alt= | url= | adres=Głównie Rr. Ismail Qemali i pobliskie ulice. Granice od zachodu Rruga Sami Frashëri, z północny Bulevardi Bajram Curri, ze wschodu Bulevardi Desmoret e Combit, z południa Rruga Lek Dukagjini | lat=41.320833| long=19.816389| wskazówki=weź autobus oznaczony „Tirana e Re”; wysiądź na stacji o tej samej nazwie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wśród bloków mieszkalnych można znaleźć niektóre z najmodniejszych kawiarni, sklepów i restauracji w Tiranie. Tutaj znajduje się również '''willa byłego dyktatora, Envera Hodży'''. W czasach komunizmu obszar ten był zarezerwowany wyłącznie dla urzędników państwowych i nie miał wstępu dla zwykłych ludzi. Został otwarty dla publiczności w 1991 roku i od tego czasu stał się miejscem numer jeden dla młodzieży Tirany. W nocy obszar ten jest pełen ludzi, szczególnie w weekendy, kiedy większość klubów nocnych jest pełna. Ulice, zwłaszcza letnimi popołudniami, są pełne mieszkańców Tirany i drogich samochodów krążących po okolicy. Z Block można dostać się prawie wszędzie w mniej niż 10-15 minut. Jeśli masz ochotę na kawę lub relaks przy paradzie modnych i eleganckich ludzi, ten blok to idealne miejsce dla Ciebie. W bloku kupisz modne ubrania i francuskie przysmaki. Możesz też skorzystać z taksówek.
}}
* {{zobacz
| name=Most Garbarzy | alt=Ura e Tabakëve | url= | adres=Rruga George W. Bush i róg Bulevardi Zhan D'Ark corner | lat=41.32642| long=19.826052| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=To kamienna kładka z okresu osmańskiego z XVIII wieku. Most był niegdyś częścią drogi Shëngjergj, która łączyła Tiranę ze wschodnimi wyżynami. Droga Shëngjergj zaopatrywała miasto w produkty rolne i zwierzęta gospodarskie. Most przechodził przez strumień Lanë i przylegał do obszaru rzeźników i pracowników przemysłu skórzanego. Rzeka Lanë została zmieniona w latach 30. XX wieku, a most został zaniedbany. W latach 90. XX wieku most został przywrócony do dawnej świetności i obecnie służy wyłącznie pieszym. Most Garbarzy składa się z głównego łuku, na którym most wznosi się w tylnym kształcie. Ten łuk ma lekką rozpiętość 8 m i jest zbudowany z dwóch rzędów bocznych łuków o grubości 1 metra. Wysokość od wody wynosiła 3,5 m. Nawierzchnia mostu o szerokości 2,5 m została zbudowana z kamieni rzecznych i ułożona bez widocznego porządku. Po obu stronach głównego łuku znajdują się dwa łuki w kształcie segmentów kołowych z niewielką przestrzenią.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bksh.al/ Biblioteka Narodowa Albanii] | alt=Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë | url= | adres=Sheshi Skënderbej | lat=41.328333| long=19.819722| wskazówki=
| tollfree=+355 422 23843 | fax=+355 422 23843
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pon.-pt. 08:00-20:00, sob.-nd. 08:00-14:00. Biblioteka posiada ponad milion książek i słynie ze swoich starożytnych zbiorów.
}}
[[Plik:Et'hem Bey Mosque &amp; Clock tower.jpg|thumb|Meczet Ethem Beja i wieża zegarowa]]
* {{zobacz
| name=Wieża Zegarowa | alt=Kulla e Sahatit | url= | adres=Plac Skanderbega | lat=41.327717| long=19.819647| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Sob.-Pn. Śr. 09:00-13:00, 16:00-18:00. Ta wieża stała się symbolem Tirany. Jest to jedna z najstarszych budowli w Tiranie, wzniesiona w latach 20. XIX wieku. Nie zapomnij odwiedzić pobliskiego '''Muzeum Wież Zegarowych Albanii''', w którym można obejrzeć wieże zegarowe z całej Albanii oraz tradycyjne stroje z regionu Tirany. Schody mają 90 spiralnych stopni. Ma 35 m wysokości i była wówczas najwyższym budynkiem w Tiranie. 10 leków.
}}
* {{zobacz
| name=Tradycyjny dom Sali Shijaku | alt=Shtëpia Sali Shijaku | url= | adres=Rr. Vildan Luarasi | lat=41.33613| long=19.81994| wskazówki=Kilka przecznic na wschód od stacji kolejowej
| tollfree=+355 422 61458 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=09:00-17:00. W tym dobrze zachowanym tradycyjnym domu należącym do malarza Sali Shijaku można obejrzeć wystawy sztuki, tradycyjne wyposażenie domu i restaurację.
}}
* {{zobacz
| name=Ogród zoologiczny w Tiranie | alt=Kopshti Zoologjik Tiranë | url= | adres=Rruga Liqeni i Thate | lat=41.307806| long=19.809389| wskazówki=SW 1.6 km
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=09:00-18:00. Wizyta w tym zoo to niezwykłe doświadczenie; zwierząt jest niewiele, ale można je zobaczyć z bardzo bliska. W pobliżu znajduje się {{Znacznik|Ogród Botaniczny|41.3098813|19.8056919|typ=natura}}'''Ogród Botaniczny''', w którym można podziwiać najwspanialszą faunę Albanii. 50 leków
}}
* {{zobacz
| name=Cmentarz Męczenników | alt=Varrezat e Dëshmorëve të Kombit | url= | adres=Rruga Dr Shefqet Ndroqi | lat=41.30899| long=19.8405| wskazówki=SE 2km
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=To cmentarz, na którym pochowano szczątki 900 partyzantów walczących o Tiranę. Znajduje się tu również 12-metrowy pomnik Matki Albanii (Monumenti Nëna Shqipëri) wzniesiony w 1972 roku. Hodża został tu pochowany w 1985 roku, ale ekshumowano go w 1992 roku i przeniesiono na drugą stronę miasta.
}}
* {{zobacz
| name=Zamek Petrela | alt=Kalaja e Petrelës | url= | adres=Rruga Petreles | lat=41.255| long=19.854| wskazówki=15 km na południe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=11:00–23:00? To jeden z najlepiej zachowanych zamków w Albanii. Jest znany jako starożytna osada licząca 2000 lat, którą dowodziła księżniczka Mamica, siostra bohatera narodowego Skanderbega. Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=Zamek Preze | alt=Kalaja e Prezës | url= | adres=Fushë Prezë | lat=41.431| long=19.672| wskazówki=22 km na północny zachód
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Ten XV-wieczny zamek znajduje się na malowniczych wzgórzach wioski Preze na zachód od lotniska Rinas.
}}
* {{zobacz
| name=Ruiny zamku Dajti | alt=Kalaja e Dajtit | url= | adres=SH47 | lat=41.353611| long=19.922222| wskazówki=z Dajt Xhori, 1,5 km na południe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stanowisko archeologiczne obejmujące pozostałości rzymskiej fortyfikacji (zbudowanej na miejscu starszego zamku iliryjskiego) na zboczu góry Dajti.
}}
* {{zobacz
| name=Ruiny zamku Ndroqi| alt=Kalaja e Ndroqi | url= | adres=Çoçaj, Varosh | lat=41.2456 | long=19.6546| wskazówki=~20 km na zachód od Tirany – na północ od drogi SH56
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zamek położony jest na wzgórzu w kształcie piramidy. Do zamku prowadzi brukowane przejście.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
[[Plik:Tirana square.jpg|thumb|Plac Skanderbega w centrum Tirany]]
'''Wybierz się na wieczorny spacer''' głównymi ulicami lub do jednego z licznych parków i usiądź przy kawie lub drinku. Weź udział w tętniącym życiem nocnym życiu, odwiedzając jeden z licznych klubów. Jeśli jesteś odważny i żądny przygód, spróbuj niecodziennego doświadczenia jazdy po ulicach miasta, wynajmując samochód lub wypożycz rower w wypożyczalni. Możesz również przejechać się po mieście limuzyną lub wybrać się na malownicze przedmieścia na południe lub północny wschód/zachód od Tirany.

* Bezpłatny spacer rozpoczynający się codziennie o 10:00 (10:00 i 18:00 w okresie letnim) przed Operą Tirańską to dobry początek odkrywania miasta i dowiedzenia się więcej o jego historii, sztuce i życiu codziennym.

'''Poniżej znajdziesz kilka sugestii dotyczących wypraw:'''
* {{Znacznik|Ulica Murata Toptaniego|41.3264155|19.8194346 |typ=atrakcja}}'''Ulica Murata Toptaniego'''. Ulica Murata Toptaniego to ulica wyłącznie dla pieszych, położona na wschód od Parku Rinia, zbudowana z kamienia w pobliżu murów '''Zamku Tirańskiego'''. Znajdują się tu tradycyjne domy, kawiarnie i lokalny park. 
* {{Znacznik|Sheshi Skënderbej|41.32207 |19.82016 |typ=atrakcja}}'''Sheshi Skënderbej''' (Plac Skanderbega). Centrum Tirany. Na placu stoi pomnik albańskiego bohatera Skanderbega z flagą albańską na boku. Renowacje sprawiły, że plac jest przyjazny dla pieszych i komunikacji miejskiej. Budynki rządowe o włoskiej architekturze i niektóre z poniższych obiektów znajdują się tuż przy tym placu. 
* {{Znacznik|Spacer Bulwarem Dëshmorët e Kombit|50.0675|14.471667|typ=atrakcja}}'''Spacer Bulwarem Dëshmorët e Kombit''' (Bulwar Męczenników Narodu). Panoramiczny bulwar zbudowany przez Włochów w latach 30. XX wieku, podobny do Pól Elizejskich, rozciągający się na południe od placu Skanderbega. Bulwar charakteryzuje się faszystowską, komunistyczną i nowoczesną architekturą budynków rządowych, centrów biznesowych i hoteli. Znajduje się tu wiele lokalnych parków. Ulica ta biegnie od południowego krańca placu Skanderbega, przez rzekę Lanę, do placu Matki Teresy. Chodniki i przejścia dla pieszych na tej ulicy są szersze i bardziej przyjazne dla pieszych niż większość w mieście. Idąc na południe, budynek Politechniki Tirańskiej pięknie wpisuje się w centrum ulicy. Jest przyjemnie w nocy, gdy wszystkie budynki, w tym budynek Politechniki, są oświetlone (a szczególnie przyjemnie w grudniu i na początku stycznia, gdy drzewa i budynki wzdłuż ulicy są udekorowane światłami na święta). Ulica mija kilka charakterystycznych miejsc w Tiranie, w tym Park Rinia, Piramidę, Hotel Rogner, Biuro Prezydenta i Pałac Kongresów (centrum wydarzeń).
* {{Znacznik|Kompleks Tajwan|41.3247 |19.8174 |typ=atrakcja}}'''Kompleks Tajwan''' (Kompleksi Tajvani), Parku Rinia, Rruga Ibrahim Rugova, ☏ +355-4-225-1175. Całodobowo, 7 dni w tygodniu. To piękne miejsce w sercu Tirany. Znajdują się tam restauracje, kasyna, bary, klub itp. Otacza je ogromna, oświetlona fontanna z lśniącym mostem prowadzącym do restauracji. To idealne miejsce dla osób w każdym wieku. Dzieci mogą delektować się lodami gourmet i mrożonymi europejskimi napojami bezalkoholowymi, a dorośli i młodzież mogą korzystać z atrakcji kasyn. To doskonała atrakcja turystyczna, a w okolicy można spotkać wielu albańskich celebrytów. 
* {{Znacznik|Plac Matki Teresy|41.31788 |19.82126 |typ=atrakcja}}'''Plac Matki Teresy'''. Położony po południowej stronie bulwaru Deshmoret e Kombit, plac ten charakteryzuje się typową faszystowską architekturą. Wśród budynków znajdują się Uniwersytet Tirański, Instytut Archeologiczny, Akademia Sztuk Pięknych i Stadion Narodowy. 
* {{Znacznik|Wielki Park wzdłuż Sztucznego Jeziora|41.3139 |19.8239 |typ=natura}}'''Wielki Park wzdłuż Sztucznego Jeziora''' (Parku i Madh) (południowa część miasta). Ludzie urządzają pikniki i dobrze się bawią, a naturalne piękno pozwala na to dzięki ogromnym drzewom, otwartym przestrzeniom i otaczającym je górom. Sztuczne jezioro znajduje się pośrodku parku. Jest popularne wśród mieszkańców i turystów jako miejsce spacerów i lunchu lub kawy w jednej z restauracji lub kawiarni. Rośnie tam ponad 120 gatunków roślin. W pobliżu znajduje się popularny kompleks basenowy.
* {{Znacznik|Ali Demi Skate Park|41.32732 |19.83609 |typ=atrakcja}}'''Ali Demi Skate Park''' (''kieruj się na północny wschód ulicą Bulevardi-Bajram-Curri, a następnie skręć w prawo w Ruga-Ali-Demi; powinieneś przejechać około 800 m tą drogą; skatepark będzie bezpośrednio po prawej stronie; znajduje się obok parku z fontanną pośrodku i kawiarnią z drabinkami, jest tam wiele zielonych ramp''). Ali Demi Skate Park to świetne miejsce na rodzinny wypad, ponieważ po jednej ze stron znajduje się ładny park, są tam targi i piękna kawiarnia z placem zabaw dla małych dzieci z typowymi huśtawkami i ławkami oraz boiskami do piłki nożnej z tyłu. Skate Park jest pełen ludzi na rowerach, rolkach i deskorolkach. Skate Park jest bardzo dobry dla początkujących, rampy są betonowe (na rampach jest coping). Rampy są bardzo różnorodne — są małe i duże. Prawie wszystkie rampy mają kształt płaskowyżu, co sprzyja zjeżdżaniu w powietrzu. Jest tu wiele miejsc do wykonywania ollie i 180-stopniowych offów, a także inne miejsca do grindowania, jeśli jesteś doświadczonym skateboardzistą. Skatepark znajduje się nieco poniżej reszty parku, więc nie powinieneś tam jeździć w deszczu, ponieważ zalewa go woda. Wzdłuż boków skateparku znajdują się quarter pipe'y. Ten skatepark to świetna zabawa dla skaterów, rowerzystów i rolkarzy.
pipes along the sides of the skate park. This skate park is very fun for skaters, bikers, and rollerskaters. }}
[[Plik:Tirana from Dajt.jpg|thumb|Widok z kolejki linowej]]
* {{Znacznik|Park Narodowy Góry Dajti i Kolejka Linowa|41.365833 |19.925556 |typ=natura}}'''[https://dajtiekspres.com/ Park Narodowy Góry Dajti i Kolejka Linowa]''', SH47, Rruga Mali Dajti, Fushe Dajt (''25 km na wschód''), ☏ +355 672084471. Śr.–Pn. 09:00–18/19:00. To najłatwiej dostępna góra w kraju, którą odwiedza wielu mieszkańców, aby uciec od miejskiego zgiełku i zjeść lunch z pieczonej jagnięciny z rożna. Dajti Express, austriacka kolejka linowa, wjeżdża malowniczą trasą (prawie) na szczyt (1611 m), pokonując 15 minut. Odwiedź nowe Centrum Informacji Turystycznej w pobliżu wież radiowo-telewizyjnych w Fushe Dajt, otwarte w 2019 roku.
:Z centrum (po drugiej stronie ulicy od przystanku autobusowego Luna Airport Bus) można dojechać do Dajti Express niebieską linią autobusową (11, kierunek ''Porcelani''). Z przystanku Bunk'Art 1 spacer zajmuje 5–10 minut. Alternatywnie można wsiąść do autobusu (linie ''Porcelani'' lub ''Kinostudio'') i dojechać do przystanku ''IKV'', a następnie skorzystać z minibusa wahadłowego do Dajti Ekspres. (Szczegółowe informacje na ten temat można znaleźć na stronie [https://dajtiekspres.com/getting-here/ dajtiekspres.com]).
:Można również wybrać się na '''pieszą wędrówkę''' (w górę) i podziwiać krajobrazy, w jedną stronę około 2–3 godzin. Należy wysiąść z autobusu Porcelani (11) jeden przystanek przed Porcelani w Thesani (około 2–3 przystanki przed Bunk'Art). Tam znajduje się początek szlaku turystycznego prowadzącego do górnej stacji kolejki linowej, a nawet dalej do Dajti. Koszt przejazdu to 700/1400 leków (kolejka linowa w jedną stronę/powrót). Park Narodowy Dajti w Wikipedii Park Narodowy Dajti (Q1968784) w Wikidanych OSM (aktualizacja sierpień 2023 | edycja)
* {{Znacznik|Kanion i most Brar|41.3969 |19.8697 |typ=natura}}'''Kanion i most Brar''' (albański: Ura e Brarit), wioska Brar (''kieruj się ulicą Myslym Keta, na północny wschód od Tirany, w Parku Narodowym Góry Dajti''). Panoramiczny kanion i most osmański zaledwie kilka kroków od stolicy. Spektakularne widoki na okoliczne góry i Tiranę. Jaskinia i piękny wodospad znajdują się w pobliżu wioski Shengjergj. 
* {{Znacznik|Południowy wschód od Tirany|41.2669 |19.8710 |typ=atrakcja}}'''Południowy wschód od Tirany''' (Ogród Tirany (Bahcja e Tiranes)), Rruga e Elbasanit ([[Plik:SH3-AL.svg|30px]]) Berzhite, Farka (''na południowy wschód od Tirany wzdłuż drogi [[Plik:SH3-AL.svg|30px]]''). W zielonych obszarach Tirany, Berzhite, Petrela i Farke wzdłuż drogi Rruga e Elbasanit i [[Plik:SH3-AL.svg|30px]], znajduje się wiele małych kurortów i restauracji. W jednej z miejscowości znajduje się strzelnica, skromny klub golfowy i stadnina koni, a w innych tradycyjna kuchnia, drewniane wille i baseny. W okolicy znajduje się kilka strzeżonych osiedli z luksusowymi willami i udogodnieniami. Dodatkowo można odwiedzić Park Sztucznego Jeziora Farka w Farce, skąd roztacza się wspaniały widok na pasmo górskie Tirana. Edytuj wskazówki OSM
* {{Znacznik|Dajti Mini Golf|41.36815 |19.90545 |typ=atrakcja}}'''Dajti Mini Golf''' (''obok górnej stacji kolejki linowej; widoczne po prawej stronie podczas wjazdu kolejką''), ☏ +355 67 208 4471, info@dajtiekspres.com. 09:00-18:00. Przyjemne pole do minigolfa, podobne do tego, które można znaleźć w USA. Jest to pierwsze 18-dołkowe pole do minigolfa w Albanii. Odpowiednie dla graczy w każdym wieku, bez konieczności wcześniejszego doświadczenia. Z licznymi przeszkodami na drodze, celem gry jest wbicie piłki do dołka przy jak najmniejszej liczbie uderzeń. Pole jest wyposażone w oświetlenie, co pozwala graczom kontynuować grę po zachodzie słońca. Do pola najłatwiej dotrzeć kolejką linową Dajti Ekspres, która znajduje się około 2 km od centrum Tirany. Podróż kolejką linową na szczyt góry Dajti trwa około 15 minut. Dzieci w wieku 2-4 lat: 2 €, dzieci w wieku 5-11 lat: 7 €, dorośli w wieku 12+: 10 €, rodzina 4-osobowa (2 osoby dorosłe i 2 dzieci): 28 €, bilety łączone ze zniżką można kupić również na dolnej stacji.

=== Sport ===
[[Plik:Nach der Renovierung (September 2016).jpg|thumb|right|Stadiumi Selman Stermasi]]
* '''Piłka nożna''' – Miasto ma dwie drużyny grające w kategorii Superiore, najwyższej klasie rozgrywkowej. [https://kftirana.al/ KF Tirana] gra na {{Znacznik|Stadion Selmana Stërmasiego|41.319|19.811|typ=atrakcja}}'''stadionie Selmana Stërmasiego''' o pojemności 9500, położonym w południowo-zachodniej części centrum miasta. [https://partizani.al/sq/ FK Parizani] gra na {{Znacznik|Arena Kombëtare|41.318417|19.823806|typ=atrakcja}}'''Arenie Kombëtare''' o pojemności 22 500. Stadion ten, znany również jako Air Albania, gości domowe mecze reprezentacji. Znajduje się w południowo-wschodnim narożniku centrum miasta, w kierunku Grand Park.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
=== Pieniądze ===
W mieście jest mnóstwo '''bankomatów''' akceptujących karty Cirrus/Maestro i Visa. Pobierają one opłatę 500–1400 leków (abi, UnionBank vs. otpbank) za wypłatę kartą zagraniczną.

'''ProCredit Bank''' przy ''Bulevardi Zogu I'' na północ od Skanderbeg wypłaca euro, pobierając za to opłatę 5 euro.

W mieście jest mnóstwo '''kantorów wymiany walut'''. Te na {{Znacznik|'''Rogu ulic Çamëria i Ibrahim Rugova'''|41.32751|19.81612|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''rogu ulic Çamëria i Ibrahim Rugova''' wymieniają również nietypowe waluty, takie jak BAM – wystarczy zapytać pracowników kantoru lub udać się bezpośrednio do kantoru.

=== Rynki ===
[[Plik:0691 July 2017 in Tirana.jpg|thumb|Owoce przed sklepem]]
Lokalne targowiska na świeżym powietrzu znajdują się w większości dzielnic miasta, a warzywa i owoce często sprzedawane są tuż za rogiem. Prawdziwe targi, na których sprzedaje się najróżniejsze rzeczy, są zazwyczaj bardziej zatłoczone przed południem i otwarte do późna, choć stragany z warzywami i owocami stanowią wyjątek. Poniżej znajdują się większe targi w Tiranie:

* {{Znacznik|'''Targ Centralny'''|41.33022 |19.82429 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Targ Centralny''' (Pazari i ri / Nowy Targ), Sheshi Avni Rustemi. Codziennie wczesnym rankiem. Raczej turystyczne, więc ceny są zawyżone. Można tam kupić świeże owoce i warzywa, orzechy, fasolę, produkty z pchlego targu, a także tradycyjne przybory kuchenne. 
* {{Znacznik|'''Tregu Dinamo'''|41.34149 |19.82435 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://gjirafa.biz/tregudinamo-1 Tregu Dinamo]''', ☏ +355 42253798, info@dinamo-sha.com. Codziennie 08:00–15:00. Miejscowi chętnie robią tu zakupy. Targ zajmuje powierzchnię 60 000 m² i oferuje żywność, zioła, herbatę, kosmetyki, ubrania, artykuły kuchenne, sprzęt, zabawki, porcelanę, rzeczy używane (w tym okazjonalną kolekcję pianek) i tak dalej. Niewiele jest tu turystycznych pamiątek. 
* {{Znacznik|'''Targ Owoców i Warzyw'''|41.32555 |19.82858 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Targ Owoców i Warzyw''' (Tregu i Fruta-Perimeve). Pn–Nd 08:00–19:00. Lokalne produkty i ceny. W pobliżu znajduje się również wiele straganów i sklepów o podobnym asortymencie, zwłaszcza wzdłuż Vath Koreshi (gdzie znajdują się również rzeźnicy). 
* '''Neranxi''' (Targ Organiczny/Zero Waste) (''Kilka sklepów rozsianych po Tiranie''). Codziennie 09:00–20:00. Oferuje produkty azjatyckie (mleko kokosowe itp.) oraz wiele produktów, które można kupić na kilogramy – orzechy, ryż, komosę ryżową, owies, płatki zbożowe, rumianek, fasolę, zioła, herbaty itp. Choć trochę drogo.
[[Plik:Olive stall at Sheshi Avni Rustemi 2.jpg|thumb|Ktoś chętny na oliwki?]] 
* {{Znacznik|'''Wielki Bazar'''|41.33932 |19.81473 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Wielki Bazar''', Skender Kosturi (''niedostępny od strony „Nowego Bulwaru”''). Codziennie 7:00-15:00. Owoce, warzywa, książki, porcelana, używane rzeczy, sprzęt kuchenny, ubrania, buty itp. Większy niż Rynek Centralny, mało turystyczny, ale trochę oddalony od głównych szlaków. 
* {{Znacznik|'''Dzielnica rowerowa'''|41.33034 |19.82212 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Dzielnica rowerowa''', Qemal Stafa. Liczne sklepy sprzedające używane i tanie rowery (niektóre z pewnością kradzione) oraz oferujące naprawy. 
* {{Znacznik|'''Dzielnica meblowa'''|41.33053 |19.82270 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Dzielnica meblowa''', Qemal Stafa. Tuż obok sklepu z rowerami znajduje się kilka sklepów z używanymi meblami. Choć ich wybór jest nieco ograniczony. 
* {{Znacznik|'''Telefony komórkowe i elektronika'''|41.32707 |19.81489 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Telefony komórkowe i elektronika''', Çamëria. Sklepy z telefonami komórkowymi można znaleźć w całym mieście, ale wielu mieszkańców udaje się tam, aby kupić telefony lub elektronikę, zwłaszcza używaną. 
* {{Znacznik|'''Sprzęt AGD'''|41.32761 |19.81391 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Sprzęt AGD''', Shyqyri Bërxolli. Liczne małe sklepy sprzedające nowe i tanie sprzęty AGD, głównie z Chin. 
* {{Znacznik|'''Dzielnica z używanymi rzeczami'''|41.32751|19.80719 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Dzielnica z używanymi rzeczami''' (''wzdłuż Jordan Misja, skoncentrowana na jej północnym krańcu, gdzie przechodzi w Rruga Riglata''). Narzędzia, ubrania, elektronika, antyki, sprzęt AGD itp. Prawdopodobnie dobrze byłoby, gdybyś mówił po albańsku i dokładnie powiedział, czego szukasz, w przeciwnym razie będziesz musiał przekopywać się przez sterty rupieci lub w ogóle nic nie znajdziesz. 
** {{Znacznik|'''Pchli targ'''|41.34799 |19.80825 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Pchli targ'''. To z pewnością prawdziwy pchli targ, choć jego styl może odstraszyć większość osób spoza Albanii. Wszystko wygląda na brudne i jest rozrzucone po całym terenie. Niemniej jednak można tu znaleźć dobre okazje i sprawne rzeczy; możesz mieć nawet więcej szczęścia niż w innych sklepach w dzielnicy. 
** {{Znacznik|'''Naprawa komputerów Meti'''|41.347906 |19.80709 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Naprawa komputerów Meti'''. Naprawa i używane części komputerowe. 
** {{Znacznik|'''Wyprzedaż garażowa'''|41.347401 |19.807148 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Wyprzedaż garażowa'''. Prawdopodobnie największy sklep z używanymi rzeczami. Sprzęt AGD, narzędzia, kable itp.
* {{Znacznik|'''Tymczasowe targowiska z owocami i warzywami'''|41.32691 |19.82360 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Tymczasowe targowiska z owocami i warzywami'''. Wydaje się, że istnieją targi sponsorowane przez miasto, które pojawiają się od czasu do czasu. Jednak nie ma dokładnego rozkładu jazdy. W pobliżu Hemingway Bar znajduje się {{Znacznik|'''Kolejne tymczasowe targowisko'''|41.3294352|19.8121408|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''kolejne tymczasowe targowisko'''.

=== Sklepy ===
* {{Znacznik|'''Księgarnia Adrion International]'''|41.32847 |19.81923|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.adrionltd.com/ Księgarnia Adrion International]''', Pałac Kultury, Plac Skanderbega (''w centrum''), ☏ +355 4 223 5242. 08:30-21:30. Czasopisma i gazety z całego świata. Dostępne książki w języku angielskim. 
* {{Znacznik|'''Kioski''''|41.3332 |19.8192|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Kioski''' (pamiątki), Rr. Barrikadave i Rr. Durresit (''na północ od Placu Sulejmana Paszy i naprzeciwko Centrum Informacji Turystycznej''). 
* {{Znacznik|'''Natyral &amp; Organik'''|41.319500|19.816485|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Natyral &amp; Organik''', Rr. Vaso Pasha 3 Tiranë, ☏ +355 69 209 9047. Pn.-pt. 09:00-21:00, Sob. Niedz. 09:00-14:00, 17:30-21:00. Sklep współpracuje bezpośrednio z producentami i sprzedaje lokalną ekologiczną oliwę z oliwek, raki, wino, miód i suszone zioła.

==== Centra handlowe ====
[[Plik:Tiranë, Albania January 2023 - Toptani Qendra tregtare shopping center Food Seating.jpg|thumb|Restauracja w centrum handlowym Toptani]]
* {{Znacznik|'''Citypark Albania'''|41.3676 |19.6877|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Citypark Albania''', autostrada Tirana-Durrës, km 8 (''tuż za zjazdem na lotnisko''), ☏ +355 4 2376424. Duże centrum handlowe z około 180 sklepami, hipermarketem Mercator, strefą gastronomiczną i lodowiskiem.
* {{Znacznik|'''Dom towarowy Coin'''|41.31999 |19.82312 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Dom towarowy Coin''' (Rr. Papa Gjon Pali II) (''Centrum Biznesowe ABA''). 
* {{Znacznik|'''Galeria Mall'''|41.33095 |19.82051 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Galeria Mall''' (Galeria Lounge), Blv. Bajram Curri (''Europejskie Centrum Handlu, za Piramidą''), ☏ +355 4 2254100. Codziennie 09:00-20:00. Ponad 50 sklepów, barów i kawiarni. 
* {{Znacznik|'''Kristal Shopping Center'''|41.31417 |19.80248 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://kristalcenter.com/en/kristal-en/ Kristal Shopping Center]''', Rr. Frang Bardhi, ☏ +355 4 4801028, info@kristalcenter.com. 09:00-21:00. Znajduje się tam supermarket Conad i kompleks kinowy. 
* {{Znacznik|'''Centrum handlowe QTU'''|41.3549 |19.7496 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Centrum handlowe QTU''' (Qendra Tregtare Univers), autostrada Tirana-Durrës, km 6 (6,8 km NW), ☏ +355 4 380100. Znajduje się tam supermarket i sklep z elektroniką. 
* {{Znacznik|'''Tirana East Gate'''|41.2831 |19.8572 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.teg.al/ Tirana East Gate]''' (TEG), autostrada Tiranë – Elbasan, km 0, ☏ +355 4 2395000. 
* {{Znacznik|'''Centrum handlowe Toptani'''|41.32708 |19.82263 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://toptani.com.al/en/ Centrum handlowe Toptani]''', Rr. Abdi Toptani, ☏ +355 4 4 4540999, info@toptani.com.al. Eleganckie centrum handlowe w centrum miasta.

== Gastronomia ==
Jedzenie jest generalnie niedrogie, nawet w bardziej ekskluzywnych lokalach. Wpływy włoskie są wszechobecne, a większość lokali oferuje pizzę i/lub makarony, a także bardziej wyszukane dania. Dobrą zasadą jest, że najdroższe lub najbardziej eleganckie miejsca rzadko są najlepsze, szczególnie w Blloku. Do godnych uwagi dań, które odzwierciedlają lokalną kuchnię, należą ''fërgesë'' (pieczone warzywa z serem) i ''tavë dheu'' (fërgesë z dodatkiem wątróbki).

[[Plik:Tiranë, Albania 5 January 2023 - Tribeca and bicycle.jpg|thumb|Restauracje przy ulicy]]
=== Oszczędnie ===
Małe sklepiki i przydrożni sprzedawcy w całym mieście oferują takie potrawy jak ''sufllaqe'', ''doner'' i ''gjiro'' za 200–300 leków. Spróbuj też lokalnego specjału pochodzącego z Turcji, ''byreka'' (50–80 leków), który trudno nazwać haut cuisine, ale jest niedrogi.

Wiele lokalnych i niedrogich restauracji, przypominających kantyny, serwuje pyszne dania regionalne na lunch lub przez cały dzień. Polecamy:

* {{Znacznik|'''Flower's'''|41.3297118 |19.8119260 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Flower's'' (''obok Hemmingway''). Menu dnia i à la carte. Darmowa woda i chleb, do których przywykli miejscowi. Muzaka, kremowy bakłażan… daje poczucie spróbowania czegoś więcej niż zwykle. 200–300 leków. 
* {{Znacznik|'''Gjelltore Dibra'''|41.3287793 |19.8244719 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Gjelltore Dibra''' (''w pobliżu Nowego Bazaru''). Codziennie od 7:00 do 22:00. Lokalne dania i centralna lokalizacja.
* {{Znacznik|'''Tasty'''|41.32361 |19.80393 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Tasty''', Rruga Muhamet Gjollesha (''przy pierwszej zachodniej obwodnicy''). Autentyczna i prosta restauracja przypominająca kantynę, z dużym wyborem niedrogich, autentycznych dań albańskich. 200–350 leków. 
* {{Znacznik|'''Te Dhuri'''|41.3204482 |19.8294082 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Te Dhuri''' (Gatime Familjare). Dostępne jest tylko codzienne menu lunchowe, brak dań à la carte. Proste, ale pyszne. Wydaje się jednak, że znajomość albańskiego może być potrzebna, aby zakomunikować swoje potrzeby. 200–300 leków. 
* {{Znacznik|'''Vjosa'''|41.3255463 |19.8299855 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Vjosa''' (''w pobliżu dzielnicy studenckiej''). Codziennie 7:00–22:00. Serwuje wszystkie standardowe dania albańskie: Supe Pule, Tashqebab, Tave Dheu, Salate Fshati, Fergese itp. 200–400 leków. 
Poza tym w całym mieście znajduje się wiele barów szybkiej obsługi z dużą ilością mięsa:

* {{Znacznik|'''Mr. Chicken'''|41.31892 |19.81687 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mr. Chicken''', Rr. Abdyl Frashëri (''w Blloku''). 09:00–24:00. Dobry smak albańskiego fast foodu. Świeży kurczak z rożna. 
* {{Znacznik|'''Gjiro Kamara, restauracja fast food'''|41.31952 |19.81963|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Gjiro Kamara, restauracja fast food''', Rr. Abdyl Frashëri (''w Blloku, obok Ambasady Słowenii''), ☏ +355 4 225 6513. Dobry smak albańskiego fast foodu. 
* {{Znacznik|'''Restauracja Marion'''|41.3218 |19.8346|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/MarionRestaurant Restauracja Marion]''' (Mensa Marion), Rruga Pjeter Budi, kampus studencki Uniwersytetu w Tiranie (''1 km na wschód''), ☏ +355 66 2083399. 08:00-23:00. Niedroga restauracja samoobsługowa na kampusie centralnym. Bardzo popularna wśród studentów. Poniżej 10 USD za posiłek.
* {{Znacznik|'''Qofte Tradita Met Kodra'''|41.3301242 |19.8246631 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/MetKodraPazariiRi/?locale=sq_AL Qofte Tradita Met Kodra]''' (Te Met Kodra), Rruga Shemsi Haka. Mały grill na Sheshi Avni rustemi z ''qoftas'' (kotletami schabowymi). 
* {{Znacznik|'''Tek Zgara Tirones 2'''|41.326991 |19.807424|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Tek Zgara Tirones 2''', Rruga e Kavajës (''od placu Skanderberg idź dziesięć minut na zachód ulicą Rruga e Kavajës. Restauracja będzie po prawej stronie''), ☏ +355 69 948 4792. Codziennie 09:00-23:30. Dobra tradycyjna kuchnia albańska z dużymi porcjami. Dania główne 200-700 leków (maj 2018).
* {{Znacznik|'''Birrari Ke Tori'''|41.322418 |19.815403 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Birrari Ke Tori''', Rruga Vaso Pasha. Proste, tradycyjne dania albańskie, głównie dania mięsne w menu. Restauracja znajduje się praktycznie w piwnicy, więc łatwo ją przegapić. 300-700 leków.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Oda'''|41.33154 |19.82461 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Oda''', ☏ +355 4 2249541. Południe-do późna. Ta restauracja w tradycyjnym tirańskim domu serwuje pyszne dania kuchni tradycyjnej. Warto zauważyć, że jest to oryginalna restauracja — Oda Garden (znana również jako ODS) na południe od Pazari to ta, która została wrogo przejęta. 500–1000 leków. 
* {{Znacznik|'''Restauracja King House'''|41.32791 |19.81614|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja King House''', Rruga Deshmoret e 4 Shkurtit (''przy Banku Albanii''), ☏ +355 4 2255559. Połączenie doskonałej kuchni albańskiej i włoskiej. Zawsze bardzo popularna wśród ekspatów i mieszkańców.
* {{Znacznik|'''Restauracja Yamato'''|41.32007 |19.81453 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/yamato.tirana Restauracja Yamato]''' (''Blloku''). Bardziej formalna restauracja niż inne lokale w Blloku, przyjazna dzieciom Yamato oferuje szeroki wybór dań kuchni japońskiej przygotowywanych przez filipińskiego szefa kuchni. 
* {{Znacznik|'''Era'''|41.32007 |19.81453 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://era.al/ Era]''', Rruga Ismail Qemali, app 13/2, ☏ +355 42243845, erablloku@era.al. Restauracja Biloku serwująca dania kuchni albańskiej i włoskiej. Do wyboru są faszerowane bakłażany i pilaw z kurczakiem i orzeszkami pinii. 
* {{Znacznik|'''Spaghetti Western'''|41.32123 |19.81502 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spaghetti Western''', rr. Pjeter Bogdani 13 (''w dzielnicy Blloku''), ☏ +355 68 207 2000. 08:00-23:30. Restauracja z obsługą kelnerską i na miejscu. Dobre makarony, wyśmienite steki. Często oferują jasne piwo z nalewaka – miły smak domu dla niektórych amerykańskich podniebień. Zabawny, kiczowaty wystrój nawiązujący do włoskiego kina western, jak sugeruje nazwa lokalu. 1000–3000 leków. 
* {{Znacznik|'''Chinese Garden'''|41.326350 |19.825350 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Chinese Garden''', Rr. George W. Bush, nr 1 (''przy krótkim deptaku między mostem garbarzy a parkiem Fan Noli''), ☏ +355 69 798 8808. 11:00-23:00. Chińska restauracja z obsługą kelnerską i obsługą na miejscu, serwująca zachodnie wersje kuchni chińskiej, choć czasami można tu spotkać chińskich dyplomatów, biznesmenów i turystów. Dobre jedzenie, duże porcje dań głównych, makaronu i ryżu. Na piętrze budynku. W cieplejszych miesiącach dostępne są posiłki na świeżym powietrzu. Około 1000 leków. 
* {{Znacznik|'''Sofra e Ariut'''|41.3141 |19.8334|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://sofraeariut.com/ Sofra e Ariut]''', Nd. 54 H.1 Njësia Bashkiake Nr. 1, Rruga e Elbasanit, (''w obrębie Wielkiego Parku w Tiranie''), ☏ +355 4 2372904. Restauracja specjalizuje się w tradycyjnej kuchni albańskiej, a jej wnętrza są udekorowane tradycyjnymi ornamentami.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Juvenilja Castelo'''|41.3169 |19.8232|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.juvenilja.com/ Juvenilja Castelo]''', Sheshi Italia (''w pobliżu hotelu Sheraton, w Big Park''), ☏ +355 68 2022802. Czynne całą dobę. Serwuje głównie dania kuchni włoskiej i albańskiej. Restauracja pięciogwiazdkowa. 1000 leków. 
* {{Znacznik|'''Otium'''|41.32180 |19.81384 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100032361926926# Otium]''', Rr Brigada e Vlll, ☏ +355 4 222 3570. Pon.-sob. 12:00-23:30, niedz. 12:00-17:30. Wśród kwitnących roślin można znaleźć przykłady kuchni galijskiej, w tym sezonowe owoce morza i inne dania. 
* {{Znacznik|'''Mullixhiu'''|41.3134001 |19.8166501 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.mullixhiu.al/ Mullixhiu]''', ul. Lazgush Poradeci, ☏ +355 69 666 0444. Ta restauracja w dzielnicy Biloku jest częścią albańskiego ruchu slow food, w którym teatr kulinarny i prezentacja potraw są częścią doświadczenia. Menu degustacyjne z wieloma daniami: 2500–3000 leków.

== Życie nocne ==
* {{Znacznik|'''Hotspot Tirana'''|41.33383 |19.82494 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.instagram.com/hotspot_tirana/ Hotspot Tirana]''', ☏ +355688321066. Przestrzeń coworkingowa, galeria, a czasem klub z otwartymi i przyjaznymi ludźmi. Zupełnie inne niż albańskie miejsce.

=== Kawiarnie ===
* {{Znacznik|'''Nektar Bookcafe'''|41.32868 |19.81289 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Nektar Bookcafe'''. Podobno można tu znaleźć jeden z najlepszych salepów w Albanii. 170 leków.

=== Bary ===
'''Blloku''' jest głównym miejscem nocnego życia w mieście.

==== Oszczędnie ====
* {{Znacznik|'''My Way'''|41.32107 |19.81432 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''My Way'''. Młodzi mieszkańcy i niektórzy obcokrajowcy często odwiedzają to przytulne miejsce. Peja 250 leków. 
* {{Znacznik|'''Old House Bar'''|41.32196 |19.81473 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Old House Bar'''. Kelner nie jest szczególnie pomocny i serwuje tylko piwo i koktajle, bez raki. Ale tłum i samo miejsce są warte odwiedzenia. Piwo 300 leków.
* {{Znacznik|'''My House'''|41.33394 |19.81608 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''My House''' (Stoa). W środku trochę dymu, ale bardzo lokalnie. Piwo 450 leków. 
* {{Znacznik|'''Miqtë e Muzikës Live'''|41.3286708 |19.8133709 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Miqtë e Muzikës Live'''. Tętniące życiem miejsce z muzyką na żywo (jazz, regionalna) i serdecznym gospodarzem. Niektórzy uważają to miejsce za pułapkę na turystów, więc lepiej zapytać o ceny wcześniej.

==== Umiarkowanie ====
[[Plik:Sky Tower Tirana 2021.jpg|thumb|Sky tower]]
* {{Znacznik|'''Hemingway'''|41.329609 |19.812341 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://hemingway.al/ Hemingway]''', Rruga Kont Urani. Od 18:00. Koktajl bar z jazzem, bluesem, reggae itp. Serwują tam również niedrogie lokalne piwo, ale się nim nie reklamują. Obsługa nie należy jednak do najszybszych. Koktajle: od 700 leków. 
* {{Znacznik|'''Komiteti Kafe Muzeum'''|41.32344 |19.82267 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/komiteti.kafemuzeum/ Komiteti Kafe Muzeum]''', Rruga Fatmir Haxhiu. Stylizowane na muzeum kawiarni, to małe, artystyczne miejsce przypomina pchli targ. Każdy wolny centymetr jest wypełniony pamiątkami z czasów komunizmu, narzędziami rolniczymi (te widły wiszące przy barze to chyba ostrzeżenie), japońskimi wachlarzami, starymi zegarami i tak dalej. To z pewnością niezapomniane miejsce na kawę lub jeden z 25 rodzajów raki. Raki 200 leków. 
* {{Znacznik|'''Radio'''|41.320194|19.814968 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://radiobar.al/ Radio]''', Rruga Ismail Qemali. Od 10:00. Nazwa pochodzi od kolekcji zabytkowych radioodbiorników, abażurów z lat 50. XX wieku, a nawet kolekcji książek propagandowych z czasów komunizmu, które można czytać przy koktajlu. Przyciąga młode i dobrze odżywione osoby. 
* {{Znacznik|'''Sky Tower Rotating Bar'''|41.32240 |19.81797|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Sky Tower Rotating Bar''', Rr. Ibrahim Rugova (''w Sky Hotel''). Bar w obrotowej wieży. Obrót jest nieco szarpany i może powodować lekką chorobę morską.

=== Kluby ===
'''Converse''', '''Charls''', {{Znacznik|'''Steel Wings'''|41.3213093|19.8101357|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Steel Wings''' (klub motocyklowy), '''Unit''', '''Mos Fli''' to kluby w Blloku, które chętnie odwiedzają zagorzali fani hard rocka i metalu.

* {{Znacznik|'''Tunel'''|41.32853 |19.82029 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Tunel'''. Przyzwoity bar i klub, czasami z międzynarodowymi DJ-ami. Latem na dachu, zimą w piwnicy. Nie grają dłużej niż do 2:00 lub 3:00. Piwo 400 leków.

== Imprezy ==
* Obchody Dnia Lata w połowie marca i Dnia Niepodległości 28 listopada.
* '''Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Tiranie''' (Tirana Film Fest). Ten coroczny festiwal filmowy, odbywający się pod koniec listopada i na początku grudnia, prezentuje twórczość artystów pochodzenia albańskiego. 
* '''[https://www.rallyalbania.org/ Rally Albania]''', Plac Matki Teresy, ☏ +355 4 2231 586. Wydarzenie obejmuje międzynarodowy konkurs na trudnych albańskich drogach wiejskich.

== Noclegi ==
=== Oszczędnie ===
* {{Znacznik|'''Star Hotel'''|41.32998 |19.81956 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Star Hotel''', Rruga e Dibrës, 73 (''z placu Skanderbega przejdź obok hotelu Tirana International, zajmie to minutę''), ☏ +355 42231950, +355 696415459, starhotel2012@hotmail.com. Czyste, bezpieczne, prywatne pokoje z prywatną łazienką i prysznicem, zadbane, przyjazne, personel mówi po angielsku. Pokój dwuosobowy/z dwoma pojedynczymi łóżkami: 30 EUR [2013].
* {{Znacznik|'''Hotel Victoria'''|41.34111 |19.83088 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://hotelvictoria.al/ Hotel Victoria]''', Rr. Dibrës Nd. 331 H. 1 (''2 km na południe''), ☏ +355-42-361-591, faks: +355-42-361-594, info@hotelvictoria.al. Rodzinny hotel w nowej dzielnicy mieszkalnej, oferujący ciszę i świeże powietrze. Pokój jednoosobowy 22 EUR, pokój dwuosobowy z dwoma pojedynczymi łóżkami 34 EUR, pokój trzyosobowy 44 EUR, pokój czteroosobowy 54 EUR. 
* {{Znacznik|'''Tirana Backpackers Hostel'''|41.32854 |19.80998 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.tiranahostel.com/ Tirana Backpackers Hostel]''', Rruga Elbasanit 85/Rruga e Bogdanëve (''0,5 km na zachód od placu Skanderberg''). Niewielki hostel, z zaledwie 25 łóżkami, w pięknej willi z 1940 roku. Pokoje wieloosobowe są przestronne i dobrze oświetlone, z ogrodem. Można wypożyczyć rowery na wycieczki po mieście. 8-27 EUR.
* {{Znacznik|'''Hotel Verzaci'''|41.42445 |19.71207 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Verzaci''', Rinas, SH60 (''15 km na północ''), ☏ +355-68-202-5542. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Hotel znajduje się dziesięć minut spacerem od terminala lotniska w Tiranie, co jest bardzo dogodne zarówno dla osób wcześnie wylatujących, jak i przylatujących późno. Chociaż istnieją hotele jeszcze bliżej lotniska, ten hotel oferuje bardzo dobry stosunek jakości do ceny. 25 EUR (pokój jednoosobowy).
* {{Znacznik|'''Jolly City Centre Hotel'''|41.32928 |19.82545 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Jolly City Centre Hotel''', Avni Rustemi, ☏ +355-4-225-0630, info@jollyhotel.al. Niewielki hotel w centrum Tirany z całodobową recepcją i przyjazną obsługą. Skromne śniadanie w formie bufetu jest wliczone w cenę. W przypadku przylotu samolotem należy wsiąść do autobusu lotniskowego Rinas Ekspress (250 leków), który kończy trasę za Operą, 500 m od hotelu. 23 EUR (pokój jednoosobowy). 
* {{Znacznik|'''Trip'n'Hostel'''|41.33193 |19.82566|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://tripnhostel.com/ Trip'n'Hostel]''', Rr Musa Maci (''przy małej bocznej uliczce''), ☏ +355 6830 48905, tripnhostel@gmail.com. Ten hostel mieści się w starannie zaprojektowanym, samodzielnym domu z zielonym ogrodem na tyłach, barem ze starymi płytami, kuchnią i salonem chilloutowym przypominającym piwnicę na dole. Pokoje wieloosobowe wyposażone są w ręcznie robione meble, zasłony między łóżkami zapewniające prywatność i zamykane na klucz szuflady, a na dachu znajduje się taras z hamakami. 10–30 EUR. 
* {{Znacznik|'''Milingona City Center Hostel'''|41.3305 |19.829028 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.milingonahostel.com/ Milingona City Center Hostel]''', Rruga Vehbi Agolli 5 (''tuż za główną drogą Rruga Hoxha Tahsin''), ☏ +355 69 207 0076, milingonahostel@gmail.com. Wymeldowanie: 11:00. Niedrogi hostel niedaleko centrum miasta. Miejsca do siedzenia na zewnątrz w kolorowym, prowizorycznym ogrodzie to prawdziwa przyjemność. Po terenie zewnętrznym przechadza się kilka kotów domowych. Recepcja jest czynna całą dobę, ale za późne zameldowanie pobierana jest opłata. 15 euro.

=== Umiarkowanie ===
[[Plik:Tirana 31.jpg|thumb|Dzielnica Blloku z wieloma hotelami]]
* {{Znacznik|'''Hotel Baron'''|41.29945 |19.84985 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://hotelbaron.al/ Hotel Baron]''', Rruga e Elbasanit 274 (''w pobliżu pomnika Matki Albanii, stadionu Qemala Stafy i Uniwersytetu w Tiranie''), ☏ +355-4-246-7649, info@hotelbaron.al. Zaplecze konferencyjne obejmuje sale konferencyjne, salę balową i bankietową. Pokój jednoosobowy: 35 EUR; pokój dwuosobowy z dwoma pojedynczymi łóżkami: 50 EUR; pokój trzyosobowy: 55 EUR; pokój czteroosobowy: 65 EUR.. Trasa OSM (aktualizacja: sierpień 2019 | edycja)
* {{Znacznik|'''Hotel City Tirana'''|41.32217 |19.82427 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel City Tirana''', Rruga Ismail Qemali, Nr 8/1, ☏ +355 4 2247799, faks: +355 4 2247799, info@hotelcitytirana.com. Hotel rodzinny z doskonałą obsługą. Od kwietnia 2024 r. „tymczasowo zamknięty”. Pokój jednoosobowy: 34-50 EUR; pokój dwuosobowy: 75 EUR. 
* {{Znacznik|'''Hotel Meg Klaus'''|41.33053 |19.81238 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Meg Klaus''', Rruga Fortuzi 75 (''w dziedzińcu, ulica odchodząca od Rr.Mine Peza''), ☏ +355 4 2239214, faks: +355 4 2259236. 11 pokoi. Telewizor, klimatyzacja i łazienka działały bez zarzutu. Brak restauracji (i śniadania wliczonego w cenę), ale bar hotelowy. Niektórzy pracownicy mieli problemy z mówieniem po angielsku. Pokój jednoosobowy: 30 EUR, dwuosobowy: 40 EUR. 
* {{Znacznik|'''Bed and Breakfast Tirana Smile'''|41.32936 |19.80980 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Bed and Breakfast Tirana Smile''', Rruga Bogdani, ☏ +355 684061561. Osiem pokoi. Każdy z nich ma duże miejsce do pracy i wygodne łóżka (choć łazienki są małe). Do dyspozycji Gości jest wspólny salon z sofami, książkami i dużym stołem, gdzie serwowane jest śniadanie. 42 EUR. 
* {{Znacznik|'''Green House'''|41.32314 |19.82366 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Green House''', Rruga Jul Variboba 6, ☏ +355 692057599. Hotel z 10 pokojami. Niektóre pokoje posiadają balkony, wszystkie wyposażone są w niskie łóżka, dywany z długim włosiem, minibary i eleganckie meble. Na dole znajduje się duża restauracja z tarasem, gdzie goście codziennie rano jedzą śniadanie.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Hotel Airport Tirana'''|41.41647 |19.71258 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Airport Tirana''', Rinas Tirana International Airport im. Matki Teresy (''w pobliżu lotniska Rinas (Tirana)''), ☏ +355 48300190, faks: +355 4 48300191, hotelairportirana@live.com. Wspaniały hotel z wszelkimi nowoczesnymi udogodnieniami. Pokój jednoosobowy 8850 leków; pokój dwuosobowy 11800 leków. Edytuj wskazówki dojazdu OSM
* {{Znacznik|'''Hotel Brilant Antik'''|41.32728 |19.82519 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://hotelbrilant.com/ Hotel Brilant Antik]''', Rr. Jeronim De Rada, No. 78 (''po drugiej stronie Parlamentu''), ☏ +355 4 2251166, info@hotelbrilant.com. Doskonałe pokoje i pomocny personel. 70 €, śniadanie wliczone w cenę. 
* {{Znacznik|'''Hotel Grand'''|41.32045 |19.81670 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://grandhoteltirana.com/ Hotel Grand]''', Rr. Ismail Qemali 11 (''blisko centrum''), ☏ +355 696095399. Mały hotel o standardzie 3 gwiazdek. Pokój jednoosobowy 120 €; podwójne 160 €.
* {{Znacznik|'''Hotel Mondial'''|41.3268 |19.8027 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelmondial.al/ Hotel Mondial]''', Rruga Muhamet Gjollesha, ☏ +355 682004642, info@hotelmondial.al. Prestiżowy hotel czterogwiazdkowy. 28 pokoi. Również bar i restauracja. 
* {{Znacznik|'''Hotel Theranda'''|41.32158 |19.81192 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.facebook.com/HotelTheranda/?_rdr Hotel Theranda]''', Rr. Andon Zako Cajupi, Villa 6 i 7 (''dwie minuty od centrum, dzielnica Blloku''), ☏ +355 4 2273766, faks: +355 42 273689. Hotel butikowy. Pojedynczy od 70 do 100 euro; pokój dwuosobowy/podwójny: od 90 do 130 euro. 
* {{Znacznik|'''Rogner Hotel Europapark'''|41.32086 |19.82163 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotel-europapark.com/ Rogner Hotel Europapark]''', Bulevardi Deshmoret e Kombit, ☏ +355 42235035, info.tirana@rogner.com. Ten nowoczesny hotel, należący do sieci hoteli Rogner, mieści się w miejscu, w którym przed upadkiem planowano wybudować siedzibę partii komunistycznej. Bardzo luksusowy. Piękne ogrody i zawsze lodowaty basen zewnętrzny. Komfort godny pięciu gwiazdek. Bezpieczeństwo jest bezkonkurencyjne. Pokoje jednoosobowe: od 152 do 176 euro + podatek; pokoje dwuosobowe/z dwoma pojedynczymi łóżkami: od 170 do 201 euro + podatek. 
* {{Znacznik|'''Tirana International Hotel'''|41.32976 |19.81861 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.tiranainternational.com/ Tirana International Hotel]''', Sheshi Skënderbej 8 (''przy placu Skanderberg''), ☏ +355 42234185, hotel@tiranainternational.com. Położony w centrum, hotel ten został wybudowany w czasach komunizmu i zmienił właściciela. Planowane są drastyczne zmiany w jego wyglądzie, ale pozostaje on jednym z głównych i najlepszych hoteli w Albanii. Jeśli masz czas, zjedz lunch na zadaszonym balkonie restauracji – jedzenie i obsługa są doskonałe. Weekend: pokój jednoosobowy: 60 euro, pokój dwuosobowy: 70 euro; w dni powszednie: pokój jednoosobowy: 112 euro, pokój dwuosobowy: 124-142 euro. 
* {{Znacznik|'''Xheko Imperial Hotel Tirana'''|41.31802 |19.81862 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.xheko-imperial.com/ Xheko Imperial Hotel Tirana]''', Rr. Deshmoret e 4 Shkurtit, ☏ +355 4 225 9574. Mały hotel w dzielnicy Bllok. 48 luksusowych pokoi, wyposażonych we wszystkie nowoczesne udogodnienia. Restauracja serwująca tradycyjną kuchnię albańską.

== Kontakt ==
* {{Znacznik|'''Główny Urząd Pocztowy i Centrum Telefoniczne'''|41.32709 |19.81589 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Główny Urząd Pocztowy i Centrum Telefoniczne''', Sheshi Cameria. Pon.-pt. 08:00-20:00. Edytuj wskazówki OSM
* '''[https://postashqiptare.al/tarifat-postare/ Posta Shqiptare - Sherbimi Postare]''' (Poczta Albańska - Usługi Pocztowe), ☏ +355 68 204 4727, asistence@postashqiptare.al. Godziny otwarcia różnią się w zależności od lokalizacji; wszystkie placówki są nieczynne w niedziele. Listy i pocztówki można wysyłać w dowolnym urzędzie pocztowym. Jednakże... 1) nie wszystkie urzędy pocztowe mają żółte skrzynki pocztowe do nadawania przesyłek poza godzinami pracy. 2) Usługi pocztowe nie są w żadnym wypadku głównym źródłem dochodu poczty, więc agenci w okienku mogą być zaskoczeni, gdy poprosisz o kupno znaczków lub wysłanie listu. Odebranie zapasu znaczków lub umożliwienie obsługi agentów, którzy potrafią to zrobić, może zająć im kilka minut. Sprawdź cennik na stronie internetowej. Od stycznia 2021 r. standardowe stawki za przesyłki listowe (do 20 gramów) wynoszą: krajowe = 40 leków; kraje graniczące z Albanią = 90 leków; reszta Europy = 130 leków; Azja i Afryka = 140 leków; Ameryka = 150 leków.

== Bezpieczeństwo ==
[[Plik:City of Tirana,Albania in 2020.02.jpg|thumb|Ruch samochodowy i piesi o zmierzchu]]
Powinieneś zachować pewne środki ostrożności podczas poruszania się po mieście. Główna rada to po prostu patrzeć pod nogi. Choć wiele części miasta jest utrzymanych w dobrym stanie, wciąż zdarzają się dziury i zniszczone fragmenty ulic. Samochody również wydają się jeździć bardziej brawurowo niż w większości europejskich miast i często zakładają pierwszeństwo przejazdu, dlatego przy przechodzeniu przez jezdnię trzeba zachować szczególną ostrożność. Nawet zielone światło nie zawsze gwarantuje bezpieczeństwo! Spróbuj obserwować, kiedy ulicę przechodzą miejscowi, i przechodź razem z nimi.

== Zdrowie ==
=== Szpitale ===
* '''ABC Family Health Centre'''. Pon.-pt. 8:00-16:00. Lekarze anglojęzyczni. Prowadzone przez baptystów. Konsultacja: 20 USD. 
* '''Klinika IRMA''', Rruga Dora D'Istria, Pall Triss, Kati 3 (duża, wielospecjalistyczna klinika prowadzona przez lekarzy w centrum miasta, niedaleko Bllok), ☏ +355 4 2243000. Pon.-sob. 9:00-18:00. Lekarze anglojęzyczni, francusko- i włoskojęzyczni. Konsultacja: 20 USD.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro informacji turystycznej'''|41.33036 |19.81699 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.visit-tirana.com/ Biuro informacji turystycznej]''', Rruga Ded Gjo Luli 4/Rruga Vorpsi (''na północ od placu Skanderbega (za Narodowym Muzeum Historycznym)''), infotourism@tirana.gov.al. czynne od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-19:00 (stan na 2022 rok). Anglojęzyczny personel jest bardzo pomocny i chętnie udostępni mapy miasta i transportu publicznego oraz wskazówki dojazdu do hosteli i hoteli. Dostępne są również bezpłatne egzemplarze przewodnika „Tirana in your Pocket”, który zawiera niezbędne informacje o rozkładach jazdy autobusów i furgon.

=== Ambasady ===
* [[Plik:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] '''Chiny''', ul. Skenderbeja 57, ☏ +355 4 223 2385, faks: +355 4 223 3159, chinaemb_al@mfa.gov.cn. Pn.-pt. 09:00-16:30. 
* [[Plik:Flag of Czech Republic.svg|20px]] '''Czechy''', ul. Skenderbega 10, ☏ +355-4-2234-004, faks: +355-4-2232-159. 
* [[Plik:Flag of Egypt.svg|20px]] '''Egipt''', ul. Iskandara Beka 1, ☏ +355-4-223-3022, faks: +355-4-223-2295, egyemb@albaniaonline.net. 09:00–16:00. 
* [[Plik:Flag of Greece.svg|20px]] '''Grecja''', Rruga Frederik Shiroka, nr 3, ☏ +355-4-227-4668, faks: +355-4-223-4290, gremb.tir@mfa.gr. 
* [[Plik:Flag of Iran.svg|20px]] '''Iran''', Rruga Mustafa Matohiti, nr 20, ☏ +355-4-225-5038, faks: +355-4-223-0409. 
* [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] '''Włochy''', Papa Gjon Pali II, nr 2, ☏ +355-4-227-5900, faks: +355-4-225-0921, segreteriaambasciata.tirana@esteri.it. 
* [[Plik:Flag of North Macedonia.svg|20px]] '''Macedonia Północna''', Rruga e Kavajës, nr. 116, ☏ +355-4-223-0909, faks: +355-4-223-2514, tirana@mfa.gov.mk. 
* [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] '''Polska''', Rruga e Bogdaneve, ☏ +355-4-223-4190, faks: +355-4-223-3364. 
* [[Plik:Flag of Romania.svg|20px]] '''Rumunia''', Rruga Pandeli Evangjeli 15, ☏ +355 4 230 31 34, tirana@mae.ro. 
* [[Plik:Flag of Russia.svg|20px]] '''Rosja''', 2 Donika Kastrioti Str., ☏ +355-4-225-6040, faks: +355-4-225-6046. 
* [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] '''Wielka Brytania''', Rruga Skenderbeg 12, ☏ +355-4-223-4973, faks: +355-4-224-7697, british.embassytirana@fco.gov.uk. 
* [[Plik:Flag of the United States.svg|20px]] '''Stany Zjednoczone Ameryki''', Rruga e Elbasanit, nr 103, ☏ +355-4-224-7285, faks: +355-4-223-2222.

== Gdzie dalej ==
* '''Zall-Bastar '''– idealne miejsce na piesze wędrówki w pobliżu jeziora Bovilla i szybki sprint w pobliżu wioski Perkola. Autobus odjeżdża z przystanku ''Myslym Keta'' w północno-wschodniej części miasta, do którego można dojechać linią L7 lub L15. Do Zall-Bastar można dojechać około 100 lekami.
* '''[[Szkodra]]''' – czwarte co do wielkości miasto w Albanii, blisko granicy z Czarnogórą.
* '''[[Góry Północnoalbańskie]]'''
* '''[[Gjirokastra]]''' – słynie z morwowej raki.
* '''[[Berat]]''' – miasto tysiąca okien ze starą turecką zabudową i twierdzą.
* '''[[Saranda]]''' – prom na '''[[Korfu]]'''.
* '''[[Përmet]]''' – interesujące miasto z popularnymi źródłami termalnymi w pobliżu.
* '''[[Kruja]]''' – fascynujące historyczne miasto niedaleko Tirany.
Istnieje również wiele bezpośrednich połączeń z '''pobliskimi krajami''', takimi jak '''[[Prizren]]''', '''[[Prisztina]]''', '''[[Skopje]]''', '''[[Ateny]]''' i '''[[Podgorica]]'''.

{{przewodnik}}
{{Jest w|Albania}}
{{geo|41.3237|19.8203}}
[[Kategoria:Albania]]</text>
      <sha1>gc8poitt6s58xs3wv2z4yfnbuftva6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158968</id>
      <parentid>158967</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T13:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oszczędnie */</comment>
      <origin>158968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110855" sha1="7b7hjrnalylbq8vs6dy3rfg9n3cjq48" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Tirana
 |nazwa oryginalna = Tiranë
 |widok            = TiranaPhotoCollage.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Stema_e_Bashkisë_Tiranë.svg
 |mapa             = 
 |państwo          = [[Plik:Flag of Albania.svg|20px]] [[Albania]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Tiranë.svg|20px]] [[Obwód Tirana]]
 |powierzchnia     = 1110
 |wysokość         = 110
 |ludność          = 526 000
 |prefiks          = +355 (0) 4
 |kod pocztowy     = 1000-1054
 |www              = https://tirana.al/
}}
'''Tirana''' ([[Rozmówki albańskie|alb]]. ''Tiranë'') to tętniąca życiem i stosunkowo zmodernizowana stolica [[Albania|Albanii]]. Jest najważniejszym ośrodkiem gospodarczym, finansowym, politycznym i handlowym kraju. Turyści często uważają to miasto za urokliwe, z jego kosmopolityczną i małomiasteczkową atmosferą oraz tętniącym życiem nocnym.

== Charakterystyka ==
Tirana jest najludniejszym miastem [[Albania|Albanii]] i jedną z największych gmin w kraju. W mieście znajdują się instytucje publiczne, uniwersytety oraz centrum życia administracyjnego, politycznego, gospodarczego i kulturalnego kraju.

Tirana jest stolicą dystryktu i prefektury o tej samej nazwie; z uwagi na status stolicy, administracyjnie jest specjalnym dystryktem albański.

=== Geografia ===
Tirana położona jest w żyznej dolinie u podnóża gór Dajtit (1613 m n.p.m.) na wschodzie i Gropa Mali (1828 m n.p.m.) w Shenmeri, dystrykcie Tirany. Od południa i zachodu otaczają ją stosunkowo niskie wzgórza (Kërrabe, Sauk i Vaqarr), a od północnego zachodu rozciąga się płaska dolina z widokiem na [[Morze Adriatyckie]].

Miasto otaczają dwa ważne obszary chronione: Park Narodowy Gór Dajtit oraz Park Przyrody Mali me Gropa-Bizë-Martanesh. Zimą góry są często ośnieżone i stanowią popularny cel podróży dla mieszkańców Tirany, gdzie opady śniegu zdarzają się rzadko. Pod względem bioróżnorodności lasy składają się głównie z sosen, dębów i buków, a jej wnętrze jest usiane kanionami, wodospadami, jaskiniami, jeziorami i innymi formami terenu. Ze względu na swoje naturalne dziedzictwo, Tirana jest zwana jako „naturalny balkon Tirany”. Na górę można dotrzeć wąską asfaltową drogą górską do obszaru znanego jako Fusha e Dajtit. Z tego niewielkiego obszaru roztacza się widok na Tiranę i jej równinę.

Dolinę przecina kilka kanałów wodnych; rzeka Tirana płynie w północnych przedmieściach, a rzeka Erzeni w południowych. Centrum miasta zasilają zarówno rzeka Tirana, jak i potok Lana, który u ujścia łączy się z rzeką Ishëm.

Tirana jest domem dla kilku sztucznych jezior, w tym Tirana, Farka, Tufina i Kashar.

Miasto położone jest około 34 kilometrów od wybrzeża Morza Adriatyckiego, gdzie znajduje się port Durrës.

=== Historia ===
Nazwa Tirana pojawia się po raz pierwszy w weneckim dokumencie z 1418 roku. Feudalni panowie ziem, na których obecnie leży Tirana, należeli do rodu Topiaj, który od połowy XIV wieku, aż do śmierci Skanderbega, najsłynniejszego przedstawiciela rodu, władał na zmianę z rodem Castrioti.

Po śmierci Skanderbega terytorium zostało zajęte przez Turków Osmańskich i uległo stopniowemu wyludnieniu.

Tirana została oficjalnie założona jako miasto w 1614 roku przez osmańskiego generała albańskiego Sulejmana Bargjina (późniejszego również Paszy) i rozkwitła wokół starego meczetu, łaźni tureckiej i wzniesionego przez niego türbe. Obszar, który obecnie odpowiada terytorium miasta, jest nieprzerwanie zamieszkiwany od epoki żelaza. Było zamieszkane przez Ilirów i stanowiło najprawdopodobniej zalążek iliryjskiego królestwa Taulantii, którego centrum w starożytności klasycznej znajdowało się w głębi lądu Epidamnos. Po wojnach iliryjskich zostało zaanektowane przez [[Rzym]] i stało się integralną częścią Cesarstwa Rzymskiego. Dziedzictwo tego okresu jest nadal widoczne, czego dowodem są mozaiki z Tirany. Później, w V i VI wieku, wokół tego miejsca zbudowano wczesnochrześcijańską bazylikę.

Po podziale Cesarstwa Rzymskiego na Wschodnie i Zachodnie w IV wieku, jego następca, Cesarstwo Bizantyjskie, przejęło kontrolę nad większością Albanii i za panowania Justyniana I zbudowało zamek Petrelë. Miasto pozostawało stosunkowo mało znaczące aż do XX wieku, kiedy to Kongres w [[Lushnje]] ogłosił je stolicą Albanii, po ogłoszeniu przez Albanię Deklaracji Niepodległości w 1912 roku.

Na początku XIX wieku cztery córki potomka paszy, Ahmeta Bargjina, poślubiły członków rodziny Kapllan Toptani, którzy przejęli władzę w Tiranie. W tym czasie miasto ograniczało się do dzielnic Mujo i Pazar, położonych dziś na obszarze między obecnym centrum a ulicą Elbasan.

Potomkowie rodziny Toptani rządzili do 1865 roku, kiedy to władze osmańskie utworzyły sandżak Durrës, którego Tirana była podprefekturą.

Od 1913 roku Tiraną zarządzał lokalny burmistrz.

Tirana została ogłoszona tymczasową stolicą Albanii 8 lutego 1920 roku przez Kongres w Lushnji, a status ten potwierdzono pięć lat później.

W 1923 roku austriaccy architekci opracowali wstępny plan zagospodarowania przestrzennego miasta. Ahmet Zogu był przywódcą Albanii w latach 1922–1939. Pełnił najpierw funkcję premiera (1922–1924), następnie prezydenta (1925–1928), a wreszcie króla (1928–1939). Centrum Tirany zaprojektowali Florestano di Fausto i Armando Brasini, znani włoscy architekci okresu faszystowskiego.

Brasini położył podwaliny pod modernizację i renowację budynków ministerialnych w centrum miasta, a jego projekt został później zrewidowany przez albańskiego architekta Eshrefa Frashëriego, włoskiego architekta Castellaniego oraz austriackich architektów Weissa i Kohlera.

Florestano di Fausto i Armando Brasini byli również odpowiedzialni za główny plac, obecnie nazywany Placem Skanderbega, obecną Aleję Męczenników (Deshmoret e Kombit), zwaną wówczas Aleją Savoy, Ratusz oraz Pałac Brygad (dawniej Pałac Królewski, obecnie Pałac Prezydencki).
[[Plik:Tirana Mother Teresa Square.jpg|thumb|left|Budynek uniwersytetu, dawny Casa del Fascio na placu Matki Teresy]]
W 1939 roku Tirana została zajęta przez siły faszystowskie, które powołały marionetkowy rząd. Włoski architekt Gherardo Bosio został poproszony o rewizję poprzednich planów i przedstawienie nowego projektu dla obszaru wokół obecnego Placu Matki Teresy.

W przededniu II wojny światowej południowy odcinek Alei Savoy i otaczające ją budynki zostały ukończone i przemianowane na faszystowskie.

Grand Hotel Dajti, wznoszący się nad Aleją Savoy, był efektem współpracy Gherardo Bosio i Gio Pontiego, uważanego za ojca nowoczesnego designu.

Reżim komunistyczny (1944–1991) zapoczątkował masową budowę apartamentowców w stylu socjalistycznym oraz przebudowę placu Skanderbega, zniszczonego podczas wojny. Stary Bazar i Katedra Prawosławna zostały zburzone, aby zrobić miejsce dla Pałacu Kultury. Ratusz został zburzony, a na jego miejscu powstało Narodowe Muzeum Historyczne, a budynek, w którym mieścił się albański parlament w czasach monarchii, został przekształcony w teatr dla dzieci (obecnie Teatr Lalek).

Aleja Savoy została przemianowana na Aleję Stalina, a przy jej wejściu umieszczono pomnik sowieckiego dyktatora. Po śmierci Envera Hodży rząd zbudował ku jego czci muzeum, które zostało zamknięte kilka lat później i obecnie znane jest jako Piramida Tirany.

Po upadku reżimu komunistycznego Tirana przeszła gruntowne zmiany urbanistyczne. Dachy komunistycznych kamienic pomalowano na jaskrawe kolory i abstrakcyjne wzory z inicjatywy ówczesnego burmistrza Ediego Ramy.

Renowacja centralnego placu Skenderbeja została ukończona 10 czerwca 2017 roku.

=== Obecnie ===
[[Plik:Tirana from Above 2016.jpg|thumb|300px|Widok na centrum Tirany ze Skytower]]
Dziś Tirana zmaga się z problemami zanieczyszczenia powietrza, głównie z powodu gwałtownego wzrostu liczby samochodów w mieście i ciągłych remontów. Dawno minęły czasy, gdy Tirana była niemal codziennie narażona na przerwy w dostawie prądu, co sprawiło, że stała się hałaśliwym miastem, ponieważ brak prądu i sygnalizacji świetlnej sprawiał, że samochody poruszały się za pomocą klaksonów. Sytuacja w zakresie przerw w dostawie prądu znacznie się poprawiła. Tirana przechodzi gruntowny remont po czasach totalitaryzmu. Wiele brzydkich, nudnych budynków zostało odmalowanych (w tym wiele przejść dla pieszych), ale wiele prac poza centrum wciąż pozostaje do wykonania. [[Rozmówki angielskie|Angielski]] jest drugim językiem wielu młodych mieszkańców, a wielu starszych mówi po [[Rozmówki włoskie|włosku]].

Głównym obszarem biznesowym i rozrywkowym (nieprzypadkowo) stał się „Blok” (Blloku), obszar, w którym w przeszłości mieszkali pod ścisłą ochroną przywódcy komunistyczni. Tirana to młode i tętniące życiem miasto liczące 528 000 mieszkańców (2024), tętniące nieustającą energią. Miasto było Europejską Stolicą Młodzieży w 2022 roku. Mieszkańcy chętnie spędzają czas w licznych kawiarniach i głównych parkach. Popularnym miejscem wypoczynku jest wjazd kolejką linową na górę Dajti, skąd można podziwiać panoramę miasta z góry.

Albańczycy są bardzo gościnni wobec obcokrajowców, mimo że media często niesprawiedliwie przedstawiają ich jako złodziei i gangsterów. Tirana jest bardzo przystępna dla osób lubiących przygody. Przestępczość rzadko, jeśli w ogóle, jest skierowana przeciwko obcokrajowcom, a ceny są bardzo niskie jak na standardy regionalne. Najgorsze, co można sobie wyobrazić, to nieobliczalny styl jazdy Albańczyków.

== Orientacja ==
'''Plac Szeszi Skënderbega''' (''Sheshi Skënderbeg'') to centralny plac Tirany. Przestronny (pięć hektarów) był miejscem parad i pochodów w czasach komunizmu. Swoją obecną nazwę przyjął w 1968 roku, kiedy wzniesiono tam Pomnik Skanderbega, brązowy posąg konny autorstwa rzeźbiarza Odhise Paskali.

Od placu rozchodzą się główne aleje, z których najważniejsza to '''Aleja Męczenników Narodu''' (''Bulevardi Dëshmorët e Kombit''), biegnąca prosto na południe i kończąca się na placu Matki Teresy, w pobliżu rozległego parku w Tiranie. Nad rzeką Laną Aleja Męczenników odchodzi na zachód od dzielnicy Blloku, najbardziej turystycznej dzielnicy Tirany.

'''Bulwar Zog I''' to północne przedłużenie poprzedniej alei. Kończy się w pobliżu dawnego dworca kolejowego.

=== Dzielnice ===
[[Plik:Tirana Minibashkitë.svg|thumb|left|11 gmin Tirany]]
Tirana jest podzielona na 11 jednostek miejskich (''Njësitë bashkiake''), które obejmują kilka dzielnic, z których wybór przedstawiono poniżej.

Centrum miasta odpowiada 10. gminie. Trzy najstarsze dzielnice w centrum to Mujos i Pazari, położone wzdłuż ulicy Elbasan, na południowym brzegu rzeki Lany, oraz Brraka, położona na wschód od alei Zog I, wokół współczesnej ulicy Haxhi Hysen Dalliu. Za czasów Imperium Osmańskiego, a następnie Włoch, Brraka była domem dla społeczności Egipcjan, którzy wraz z nadejściem reżimu komunistycznego zostali przeniesieni do obozu koncentracyjnego, a następnie straceni.

==== Północne przedmieścia ====
* {{Znacznik|'''Bathore'''|41.374156 |19.786239|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Bathore''' — Bathore to coś więcej niż dzielnica, to slumsy, położone na wschód od autostrady [[Plik:SH1-AL.svg|30px]] do [[Szkodra|Szkodry]]. Powstało natychmiast po upadku komunizmu, w wyniku napływu ludności z albańskiej wsi.

==== Przedmieścia wschodnie ====
* {{Znacznik|'''Ali Demi'''|41.327481|19.835150 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Ali Demi''' (1. gmina) — Ali Demi nosi imię bohatera II wojny światowej. W tej dzielnicy mieści się Bractwo Bektaszytów, prywatny szpital Continentale, główna siedziba policji, kilka szkół i obiektów sportowych.
* {{Znacznik|'''Fresku'''|41.345419 |19.856231|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Fresku''' to dzielnica otaczająca restaurację o tej samej nazwie, znane miejsce, w którym warto się zatrzymać, jeśli planujesz połączyć przejazd kolejką linową na górę Dajiti z wizytą w muzeum Bunk'Art 1. Autobusy Porcelani zatrzymują się przed muzeum, a dolna stacja kolejki linowej znajduje się około 5 minut spacerem od muzeum.

==== Południowe przedmieścia =====
* {{Znacznik|'''Blloku'''|41.320673 |19.817327|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Blloku''' — To najbardziej turystyczna dzielnica Nowej Tirany, wchodząca w skład 5. gminy. Wyróżnia się licznymi kawiarniami, barami, restauracjami i wieloma innymi atrakcjami. Swoją nazwę (Blok) zawdzięcza temu, że w czasach komunizmu była to dzielnica mieszkaniowa zarezerwowana dla przywódców Partii Pracy pod przewodnictwem Envera Hodży, a wstęp do niej był zabroniony zwykłym mieszkańcom. Jeszcze w 1991 roku dzielnica składała się wyłącznie z willi z ogrodami. Dziś jest to gęsto zaludniony obszar, gdzie wyrastają wysokie budynki, a wille komunistycznych przywódców zostały częściowo przekształcone w lokale użytkowe, w tym dawna rezydencję samego Envera Hodży.
:Edi Rama, były burmistrz Tirany, próbował uczynić tę dzielnicę dostępną wyłącznie dla pieszych, przynajmniej latem, ale jego inicjatywa się nie powiodła. Dziś Blloku roi się od samochodów. 
* {{Znacznik|'''Qyteti Studenti'''|41.320256|19.834295|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Qyteti Studenti''' (2. gmina) – nazwa oznacza miasto studenckie i znajduje się po wschodniej stronie ulicy Elbasan. W okolicy znajdują się akademiki, ale ze względu na ich degradację studenci z większymi środkami finansowymi wolą wynajmować prywatne mieszkania w innych częściach Tirany.

==== Przedmieścia zachodnie ====
* {{Znacznik|'''21 Dhjetori'''|41.327054 |19.807716 |typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''21 Dhjetori''' (7. gmina) — Ta dzielnica położona na zachód od centrum miasta, charakteryzuje się dużym natężeniem ruchu na ulicach. Znajduje się tu kilka ambasad (brytyjska, bułgarska, chińska, francuska, grecka i niemiecka), wszystkie ustawione wzdłuż ulicy Rruga Skenderbej. Nazwa dzielnicy oznacza 21 grudnia i nawiązuje do urodzin Stalina, obchodzonych w Albanii na początku powojennej ery. Jej główną atrakcją jest mozaika tirańska z III wieku n.e.
* {{Znacznik|'''Selitë'''|41.315295 |19.792916|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Selitë''' (5. gmina) — Dzielnica składająca się głównie z domów jednorodzinnych, jest bardzo popularna i dość droga dla mieszkańców. Selitë to dzielnica wyłącznie mieszkaniowa, pozbawiona usług, ale łatwo do niej dojechać samochodem dzięki zewnętrznej obwodnicy, która graniczy z nią od wschodu. {{Znacznik|'''Kodra e Diellit'''|41.306751 |19.798061|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Kodra e Diellit''' (Wzgórze Słońca) 1 i 2 to dwie z najdroższych prywatnych rezydencji w Tiranie, choć domy stoją nieco zbyt blisko siebie.
* {{Znacznik|'''Yzberisht'''|41.325338 |19.774038|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Yzberisht''' (6. gmina) — Pierwotnie dzielnica fabryczna, Yzberisht nabrała później charakteru mieszkalnego i dziś składa się z wielopiętrowych budynków, zamieszkiwanych głównie przez młode pary z klasy średniej. W okolicy otwarto liczne bary i restauracje, w tym hotel.
* {{Znacznik|'''Kombinat'''|41.313879 |19.766742|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Kombinat''' (6. gmina) — Położony na południowy zachód od Yzberisht, Kombinat był również dzielnicą przemysłową w czasach komunizmu, a obecnie jest siedzibą Coca-Cola Albania. Od 2010 roku został częściowo przekształcony w dzielnicę mieszkaniową i może zostać poddany dalszej przebudowie. Jego sercem jest plac Garibaldiego, gdzie zatrzymują się autobusy z centrum miasta. Sąsiednia dzielnica Sharrës jest domem dla największego publicznego cmentarza w Tiranie, gdzie w 1991 roku przeniesiono ciało Envera Hodży z Narodowego Sanktuarium Męczenników (Pomnika Matki Albanii).
* {{Znacznik|'''Lapraka'''|41.341655 |19.788055|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Lapraka''' lub Laprakë (11. Gmina) — bardzo duża dzielnica mieszkaniowa, łatwo dostępna z centrum, w tym autobusem z węzła ''Sheshi Shqiponja'' (Plac Orła). Znajduje się tu Szpital Uniwersytecki (''Spitali Universitar i Traumes''), targ z używanymi rzeczami, „Hysni Gërbolli” i nowy dworzec autobusowy. Na wschód od Lapraki znajdują się {{Znacznik|'''Don Bosko'''|41.338786 |19.803219|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''dzielnica Don Bosko''' i {{Znacznik|'''Vision Plus'''|41.337301 |19.804021|typ=obszar|url=|kolor=98FB98|treść=}}'''Vision Plus''' (nazwa pochodzi od kanału telewizyjnego działającego w tym rejonie). Obie dzielnice charakteryzują się szeregiem nowoczesnych, wielopiętrowych budynków, w których mieszka klasa średnia. Vision Plus ma również dużą koncentrację restauracji i lokali rozrywkowych.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Tirana|41.414722|19.720556|typ=transport|treść=}}'''[[Port lotniczy Tirana|Międzynarodowy Port Lotniczy im. Nënë Teresy w Tiranie]]''' – (Międzynarodowy Port Lotniczy im. Nënë Teresy w Rinas, {{IATA|TIA}}), Airport Rd Rinas (''17 km od centrum miasta''). Główne lotnisko [[Albania|Albanii]] z licznymi połączeniami do całej Europy oraz kilkoma połączeniami do [[Azja|Azji]] i [[Bliski Wschód|Bliskiego Wschodu]].

Autobusy łączą lotnisko z Tiraną, [[Durrës]], [[Szkodra|Szkodrą]] i [[Fier]].

Od marca 2025 roku na lotnisku akceptowane są mobilne karty pokładowe, np. aplikacje linii lotniczych, portfele i zapisane pliki PDF. Jeśli linia lotnicza zapewnia elektroniczną kartę pokładową, nie ma już potrzeby zamawiania jej w wersji drukowanej.

=== Samochodem ===
Od zachodu, jadąc z [[Durrës]], do Tirany można dojechać autostradą [[Plik:SH2-AL.svg|30px]]. [[Plik:SH4-AL.svg|30px]] z południa ([[Grecja]], [[Gjirokastra]], [[Fier]]) i [[Plik:SH1-AL.svg|30px]] z północy ([[Czarnogóra]], [[Szkodra]]) łączą się z [[Plik:SH2-AL.svg|30px]]. [[Plik:SH3-AL.svg|30px]] (obecnie częściowo modernizowana do autostrady) prowadzi na wschód z Tirany do [[Elbasan]]u, [[Jezioro Ochrydzkie|Jeziora Ochrydzkiego]] i granicy z [[Macedonia Północna|Macedonią]]. Główne drogi w Tiranie są generalnie w dobrym stanie, jednak o każdej porze dnia należy spodziewać się dużego natężenia ruchu.

=== Autobusem ===
Autobusy i ''furgony'' (minibusy) to zazwyczaj najlepszy środek transportu po Albanii, ale ich stan techniczny pozostawia wiele do życzenia. Istnieje niewiele firm autobusowych; wiele z nich obsługiwanych jest przez indywidualnych kierowców. Linie autobusowe mają rozkłady jazdy, a kierowcy powinni odjeżdżać o wyznaczonej porze, ale czasami autobusy odjeżdżają wcześniej lub później, w zależności od zapełnienia. Dlatego należy przybyć odpowiednio wcześnie.

Mapy Google zawierają informacje o większości połączeń i rozkładach jazdy autobusów międzymiastowych, co pozwala na dość dokładne planowanie podróży. Można również skorzystać z planera podróży na '''[https://www.etransport.al/ oficjalnej stronie internetowej]'''. Nie należy jednak polegać na ostatnim autobusie, zwłaszcza w przypadku bardziej oddalonych miejsc, takich jak [[Saranda]]. Odwołania autobusów nie są rzadkością. Wcześniej dobrą stroną do sprawdzenia aktualnych rozkładów jazdy autobusów była strona '''[https://about.gjirafa.com/ gjirafa.com]''' — ceny są orientacyjne.

Tirana ma dwa główne terminale, w zależności od tego, skąd odjeżdżają lub przyjeżdżają autobusy:

{{Znacznik|Północny Dworzec Autobusowy|41.344655 |19.77671 |typ=transport|treść=}}'''Północny Dworzec Autobusowy''', wiadukt Kamza (Kthesa e Kamzes) na terenie przyszłego Terminalu Multimodalnego w Tiranie, w pobliżu Casa Italia. Terminal ten obsługuje większość kierunków na północy i południu kraju, zwłaszcza wzdłuż wybrzeża, w tym [[Durrës]].
:'''Dojazd i wyjazd:''' Wsiądź do autobusu linii Kamëz z przystanku Teatri za operą (autobus nr 62/72?) w pobliżu przystanku autobusu lotniskowego lub do dowolnego autobusu linii 5/5A/5E z głównego przystanku Muzeu Kombetar na północny zachód od placu Skanderbega. Niektóre autobusy bez oznaczeń również kursują do terminala – wystarczy zapytać.
:Aby wrócić z dworca autobusowego do centrum miasta, zignoruj ​​naganiaczy taksówek i podążaj za innymi taksówkarzami, wyjdź z dworca, przejdź przez ulicę, a następnie przejdź 100 metrów w prawo do przystanku długich autobusów miejskich jadących do miasta. 

Poniżej podajemy godziny odjazdów z Tirany z tego terminalu (stan na październik 2021). Częstotliwość kursów powrotnych będzie podobna, ale godziny będą inne.

Połączenia w kierunku północnym (lewa strona terminalu):
:{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! Peron !! Destynacja !! Godziny &amp;nbsp; 
|-
| 1 || [[Laç]] || 05:30; 06:00; 06:30; 07:00; 07:30; 08:00; 08:30; 09:00; 09:30; 10:00; 10:30; 11:00; 11:30; 12:00; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:30; 16:00; 16:30; 17:00; 17:30; 18:00; 18:30; 19:00
|-
| 2 || [[Szkodra]] || 05:00; 06:00; 06:30; 07:00; 07:30; 08:00; 08:30; 09:00; 09:30; 10:00; 10:30; 11:00; 11:30; 12:00; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:30; 16:00; 16:30; 17:00; 17:30; 18:00
|-
| 3 || [[Peshkopi]] || 05:00; 05:30; 06:00; 06:30; 07:00; 07:30; 08:00; 08:30; 09:00; 10:00; 10:40; 11:20; 12:30; 12:40; 13:20; 14:00; 14:40; 15:20; 16:00; 16:40
|-
| 4 || [[Fushë Krujë (Kamza)]] || 05:00; 05:30; 06:00; 06:30; 07:00; 07:30; 08:30; 09:00; 09:30; 10:00; 10:30; 11:00; 11:30; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:30; 16:30; 17:00; 17:30; 18:00
|-
| 5 || [[Burrel]] || 06:00; 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 13:00; 14:00; 15:00; 16:00; 17:00
|-
| 6 || [[Kukës]] || 06:00; 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 13:00; 14:00; 15:00; 16:00; 17:00; 18:00; 19:00
|-
| 7a || [[Bajram Curri]] (Qafa&amp;nbsp;E&amp;nbsp;Malit) || 08:00; 10:00; 10:30; 11:00
|-
| 7b || [[Bajram Curri]] (Koman) || 05:00; 10:30
|-
| 8 || [[Fushë Krujë (Rinas)]] || 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 13:00; 14:00; 17:00
|-
| 9 || [[Lezhë]] || 06:00; 06:20; 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 12:30; 13:00; 14:00; 15:00; 16:00; 17:00; 18:00; 19:00
|-
| 10 || [[Rrëshen]] || 06:00; 07:30; 09:00; 10:30; 11:00; 12:00; 13:00; 14:00; 15:00; 16:00; 17:00; 18:00
|-
| 11 || [[Bajram Curri]] (Kosowo) || 05:30; 06:00; 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 14:00; 14:30; 15:30
|-
| 12 || [[Bulqizë]] || 06:00; 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:30; 13:30; 14:30; 16:00; 17:00
|-
| 13 || [[Kruja]] || 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 13:30; 14:00; 15:00; 16:00; 17:00; 18:00
|-
| 14 || [[Pukë]] || 05:00; 06:00; 07:00; 10:00; 11:00; 11:45; 13:00; 14:00; 16:00
|-
| 15 || [[Fushë Arrëz]] || 05:00; 05:30; 06:00; 07:40; 08:10; 12:00; 14:00
|-
| 16 || [[Krumë]] || 06:30; 07:30; 08:30; 09:30; 12:30; 14:30; 16:00; 17:00
|-
| 17 || [[Vau Dejës]] || 07:00; 10:00; 17:00
|-
| 18 || [[Koplik]] || 06:30; 07:15; 12:00; 13:00
|-
| 19 || [[Klos]] || 05:30; 08:00; 12:00; 14:00
|}

Połączenia w kierunku południowym (prawa strona terminala):
:{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! Peron !! Destynacja !! Godzina &amp;nbsp; 
|-
| 1 || [[Kavajë]] || 07:00; 08:30; 10:00; 12:00; 13:30; 14:00; 15:00; 17:00
|-
| 2 || [[Durrës]] || 06:00; 06:30; 07:00; 07:30; 08:00; 08:30; 08:45; 09:00; 09:20; 09:40; 10:10; 10:30; 10:50; 11:10; 11:30; 11:50; 12:10; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:15; 15:30; 16:00; 16:20; 16:40; 17:00; 17:20; 17:40; 18:00; 18:30; 19:00; 19:30; 19:45; 20:00; 20:30; 21:00; 21:15
|-
| 3 || [[Rrogozhinë]] || 06:30; 07:30; 08:30; 09:30; 10:30; 12:00; 13:00; 14:00; 15:00; 17:00
|-
| 4 || [[Manëz]] || 09:00; 11:00; 13:00; 15:00
|-
| 5 || [[Himarë]] || 05:30; 07:30; 08:30; 12:30; 13:00; 18:00
|-
| 6 || [[Shijaku]] || 07:00; 10:00; 11:00; 12:00; 12:45; 13:30; 14:15; 15:00; 15:45; 16:30; 17:15; 18:00
|-
| 7 || [[Divjakë]] || 06:00; 07:00; 08:00; 09:00; 10:00; 11:30; 13:10; 14:45
|-
| 8 || [[Sukth]] || 06:20; 07:00; 07:30; 08:00; 08:30; 09:30; 10:30; 11:30; 12:30; 13:00; 14:00; 15:30; 16:30; 18:30; 20:30
|-
| 9 || [[Fier]] || 05:00; 05:30; 05:55; 06:20; 06:45; 07:10; 07:35; 08:00; 08:25; 08:50; 09:15; 09:40; 10:05; 10:30; 11:00; 11:30; 12:00; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:30; 16:00; 16:30; 17:00; 17:30; 18:00; 18:30; 19:30
|-
| 10 || [[Berat]] || 05:40; 06:30; 07:15; 07:45; 08:15; 08:50; 09:20; 09:50; 10:20; 11:00; 11 :30; 12:00; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:30; 16:00; 16:30; 17:00; 17:30
|-
| 11 || [[Gjirokastra]] || 05:00; 06:45; 08:00; 09:00; 10:00; 11:00; 12:00; 13:00; 14:30; 15:30; 17:30; 18:30; 20:30
|-
| 12 || [[Lushnje]] || 05:40; 06:10; 06:40; 07:10; 07:40; 08:10; 08:40; 09:10; 09:40; 10:10; 10:45; 11:30; 12:00; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:45; 15:30; 16:15
|-
| 13 || [[Wlora]] || 05:00; 05:30; 05:55; 06:20; 06:45; 07:10; 07:35; 08:00; 08:25; 08:50; 09:15; 09:40; 1 0:05; 10:30; 11:00; 11:30; 12:00; 12:30; 13:00; 13:30; 14:00; 14:30; 15:00; 15:30; 16:00; 16:30; 17:00; 17:30
|-
| 14 || [[Saranda]] / [[Bregdet]] || 06:15; 21:00
|-
| 15 || [[Memaliaj]] || 07:15; 08:15; 14:00; 15:00; 16:45; 17:45
|-
| 16 || [[Përmet]] || 05:30; 06:30; 07:30; 08:15; 09:00; 11:30; 12:30; 14:00; 15:30; 17:00
|-
| 17 || [[Ballsh]] || 06:15; 07:45; 12:00; 13:00; 14:00; 15:00; 16:00
|-
| 18 || [[Libohovë]] || 05:45; 13:00
|-
| 18 || [[Këlcyrë]] || 12:00; 15:05
|-
| 19 || [[Kuçovë]] || 06:45; 09:00; 10:45; 11:45; 12:45; 13:45; 14:30; 15:15; 16:15; 17:15
|-
| 20 || [[Saranda]] || 05:30; 07:30; 08:30; 09:45; 12:30; 14:15; 16:00; 22:00
|-
| 21 || [[Patos]] || 04:45; 07:45; 10:40; 11:00; 11:40; 12:40; 13:40; 14:00; 14:40; 15:40
|-
| 21 || [[Selenicë]] || 12:15; 14:15
|-
| 22 || [[Tepelenë]] || 07:00; 11:00; 13:00; 14:00
|-
| 23 || [[Delvinë]] || 07:30; 10:30; 13:00; 14:50
|-
| 24 || [[Dropull]] || 04:30; 07:00; 13:45; 18:00
|-
| 25 || [[Fratar]] || 14:30; 16:00
|-
| 26 || [[Peqin]] || 06:45; 13:00
|-
| 26 || [[Konispol]] || 11:00
|-
| 27 || [[Poliçan]] || 07:05; 10:35; 12:15; 14:00
|-
| 28 || [[Orikum]] || 10:00
|-
| 28 || [[Roskovec]] || 12:15; 14:15; 15:15
|-
| 29 || [[Cërrik]] || 13:50
|-
| 30 || [[Skrapar]] || 06:00; 11:10; 13:00; 14:30; 16:10
|}

{{Znacznik|Dworzec autobusowy wschodni|41.284449 |19.856254 |typ=transport|treść=}}'''[https://tlatirana.com/ Dworzec autobusowy wschodni]''' (Tirana East Gate / TEG), Rruga Nacionale Tirana-Elbasan (''przy centrum handlowym TEG (Tirana East Gate); autobusy linii 2/8A z placu Skanderbega''). Dworzec ten obsługuje większość połączeń w głąb kraju, zwłaszcza na południe i w pobliżu [[Jezioro Ochrydzkie|Jeziora Ochrydzkiego]]. 

Połączenia południowo-wschodnie:
:{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
! Peron !! Destynacja !! Godziny &amp;nbsp; 
|-
| 1 || [[Elbasan]] (różne firmy) || 05:45–19:45 (co godzinę), 09:30, 12:30, 16:00, 20:00 &amp; 06:00, 06:30, 07:00, 07:30, 08:00, 08:30, 08:45, 09:00, 13:00, 13:30, 14:00, 14:15, 14:30, 15:00, 15:15, 15:30, 16:00, 19:45, 20:00, 20:30, 21:00, 21:30
|-
| 1 || [[Belsh]] || 13:00
|-
| 1 || [[Cërrik]] || 13:00
|-
| 1 || [[Gramsh]] || 07:00, 09:00, 13:00, 15:00
|-
| 2 || [[Librazhd]] || 12:15, 14:00, 16:00
|-
| 3 || [[Përrenjas]] || 13:00, 14:00
|-
| 4 || [[Pogradec]] || 06:30, 08:30, 09:30, 12:30, 13:30, 14:30, 15:30
|-
| 5 || [[Korcza]] || 05:45, 06:30, 07:15, 08:00, 08:45, 09:30, 10:15, 11:00, 11:45, 12:30, 13:15, 14:00, 14:45, 15:30, 16:15, 17:00
|-
| 5 || [[Ersekë]] || 06:00, 10:00, 14:30
|-
| 5 || [[Leskovik]] || 13:00
|-
| 6 || [[Bilisht]] || 06:30, 07:00, 11:30, 14:30
|}
[[Plik:International Schedule Tirana.jpg|thumb|Międzynarodowy rozkład jazdy autobusów z Tirany (stan na 2022)]]
* '''[https://tlatirana.com/linjat-nderkombetare/ Kosovo and International Lines]''' (''część Wschodniego Dworca Autobusowego / TEG''). Obsługuje połączenia do [[Kosowo|Kosowa]] i innych miejsc, w tym na [[Bałkany|Bałkanach]], we [[Włochy|Włoszech]] i [[Grecja|Grecji]]. 
:Rozkład jazdy autobusów (do) na październik 2021 r. obejmuje:
** [[Saloniki]] – 04:00 (Liko &amp; Kosta Tours), 05:00, 08:30 (Alpar, Alvavel), 07:00 (Start Travel, dni nieparzyste) ... 40 EUR
** [[Skopje]] – 08:00, 09:00, 13:00, 19:00, 21:00 (Dajani Tours), 08:00, 09:00, 19:00, 21:00 (Start Travel), 08:00, 19:00 (Drita/Deva Tours), 09:00, 21:00 (Hak Bus, najtańsze) ... 15-20 EUR
Sprawdź również stronę internetową dworca, aby uzyskać bardziej wiarygodny rozkład jazdy połączeń międzynarodowych.

==== Międzynarodowa ====
Do Tirany można dojechać autobusem z innych miast w Albanii i z zagranicy. Autobusy kursują codziennie z [[Turcja|Turcji]], [[Serbia|Serbii]], [[Macedonia Północna|Macedonii Północnej]], [[Ateny|Aten]] ([[Grecja]]) oraz kilka razy dziennie do [[Prisztina|Prisztiny]] w [[Kosowo|Kosowie]] (10 EUR, 4,5 godz.). Rozkład jazdy często się zmienia, dlatego należy sprawdzić aktualne informacje w miejscu wyjazdu.

Z [[Macedonia Północna|Macedonii Północnej]] autobusy odjeżdżają ze [[Skopje]], [[Ochryda|Ochrydy]] i [[Struga|Strugi]]. Dokładne godziny odjazdów z dworca autobusowego w [[Skopje]] to 9:00 i 21:00 (stan na październik 2021), 600 dinarów.

Z [[Czarnogóra|Czarnogóry]] należy dojechać autobusem lub taksówką do [[Ulcinj]], a następnie autobusem lub taksówką do [[Szkodra|Szkodry]] w Albanii, przekraczając granicę w [[Muriqan]]. Autobusy odjeżdżają z [[Szkodra|Szkodry]] do Tirany regularnie.

Z [[Kotor]]u do Tirany autobusy odjeżdżają codziennie o godz. 08:00, a latem co drugi dzień o 10:40 (przez [[Budva|Budvę]], [[Podgorica|Podgaricę]], [[Szkodra|Szkodrę]], ale bez przesiadki).

=== Taksówką ===
Aby obliczyć i zarezerwować przejazd, możesz skorzystać z '''[https://merrtaxi.com/ kalkulatora podróży taksówką]''' MerrTaxi Tirana, największej korporacji taksówkarskiej w Albanii, działającej 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu w stolicy i zawsze korzystającej z taksometrów. Aby zamówić taksówkę, skorzystaj z krajowego bezpłatnego numeru telefonu ☏ 0800 5555 (tylko w Albanii) lub międzynarodowego numeru telefonu ☏ +355 67400 6610.

Hotel może również zorganizować taksówkę do granicy, ale zazwyczaj jest to droższe. Na przykład taksówka z Tirany do granicy z [[Macedonia Północna|Macedonią]], na dystansie 110 km (70 mil), zajmie 2,5 godziny i kosztuje około 9000 leków w '''MerrTaxi Tirana'''. Taksówka z Macedonii z taksometrem z granicy do [[Struga|Strugi]] kosztuje 10 euro, a do [[Ochryda|Ochrydy]] około 16 euro (1000 denarów), ale możesz ją kupić taniej, jeśli się potargujesz. Podróż do [[Struga|Strugi]] zajmuje 15 minut, a do Ochrydy 25 minut (lipiec 2018). Kontrola paszportowa zajmie około 30 minut.

Inną alternatywą jest aplikacja mobilna. [https://speedtaxi.al/ Speed ​​Taxi], [https://patoko.com/blog/taxi-price-calculator/ Patoko], [https://clust.al/en/ Clust] i [https://vrapon.al/en/taxi VrapOn Taxi Albania] to aplikacje podobne do Ubera.

=== Statkiem ===
Tirana nie jest portem, więc bezpośrednio takiej możliwości nie ma. Jednak, szczególnie jeśli podróżuje się z Włoch, można wziąć pod uwagę [[Durrës]], dokąd dopływają statki z [[Bari]], [[Triest]]u i [[Ankona|Ankony]]. 

=== Pociągiem ===
Obecnie w Tiranie i okolicach nie ma połączeń kolejowych. Stary dworzec Tirana został zburzony, aby zrobić miejsce dla nowej dzielnicy miejskiej – na pamiątkę umieszczono tam starą lokomotywę parową. Nie wiadomo, czy i kiedy planowana stacja w dzielnicy Laprakë zostanie otwarta. W przeszłości pociągi do [[Durrës]] kursowały ze {{Znacznik|Stacja Kashar|41.401333 |19.648694 |typ=transport|treść=}}'''stacji Kashar''' (odnowionej w 2015 roku, 7,5 km od miasta, do której można dojechać autobusem). Budowa nowej linii przez lotnisko planowana jest również na lata 30. XXI wieku.

Więcej informacji można znaleźć we wpisie dotyczącym [[Albania|Albanii]].

== Komunikacja ==
[[Plik:Tirana’s colorful crossings (zebras) 07 08 59 412000.jpeg|thumb|Kolorowe przejścia dla pieszych w Tiranie (zebry)]]
{{mapa|41.3281|19.8193|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro}}
W Tiranie nie ma metra. Jeśli nie dysponujesz własnym transportem, możesz poruszać się po mieście pieszo, autobusami i taksówkami.

=== Pieszo ===
Centrum miasta jest na tyle małe, że można je zwiedzać pieszo. Spacerowanie to satysfakcjonujące doświadczenie, ale należy pamiętać, że nie ma tu ciągłości pod względem szerokości chodników, materiałów budowlanych ani ich stanu. Chodniki często kończą się gwałtownie, mają duże dziury lub są bardzo wąskie. Uważaj podczas chodzenia, bo możesz skręcić kostkę lub wpaść do dziury. Nazwy ulic mogą się zmieniać, więc mieszkańcy rzadko je znają. Zaleca się naukę nawigacji po punktach orientacyjnych, a nie po adresach czy nazwach ulic. Orientację można uzyskać, korzystając z rzeki Lana i ulicy „Dëshmorët e Kombit”, która dzieli centralną część Tirany na cztery części. Na skrzyżowaniu rzeki Lana i Dëshmorët e Kombit łatwo rozpoznać „Piramidę” i „Taiwan Center”.

=== Autobusem ===
Transport publiczny w Tiranie obejmuje szereg linii autobusowych między miastami. Pojedynczy przejazd kosztuje 40 leków, a od 2023 roku dostępne są tylko bilety jednorazowe, sprzedawane w autobusie przez konduktora. Autobusy oznaczone jako ''Zielona Linia – Unaze'' kursują obwodnicą i poruszają się po pętli wokół centrum miasta. Nie wszystkie autobusy ''Zielonej Linii'' kursują jednak na ''Unaze''. Istnieją również linie obsługujące podmiejskie centra handlowe.

Od kwietnia 2024 roku wszystkie połączenia i rozkłady jazdy autobusów miejskich są dostępne w Mapach Google z dość wiarygodnym rozkładem jazdy. Autobusy podmiejskie mają zostać uwzględnione również do końca 2024 roku.

Również [https://www.openstreetmap.org/relation/8324455#map=14/41.34506/19.79364 OpenStreetMap], z którego korzysta ten przewodnik turystyczny i wiele aplikacji mobilnych, takich jak OsmAnd czy Mapy.cz, udostępnia dostępne trasy, ale mogą być nieaktualne.

Ponadto linie autobusowe są dostępne na stronie internetowej miasta. Przydatną aplikacją internetową i na Androida, która wcześniej informowała o transporcie publicznym w Tiranie, takich jak linie, wskazówki dojazdu, rozkłady jazdy i ceny, był GetJar.

=== Rowerem ===
Na niektórych głównych ulicach znajdują się połączone pasy dla autobusów i rowerów. Jazda rowerem po ulicy może być jednak dość niebezpieczna, ponieważ pasy są wąskie lub zajęte przez zaparkowane pojazdy (kierowcy samochodów stali się jednak ostrożniejsi w ostatnich latach). Pasy rowerowe znajdują się jednak wyłącznie na placu Skanderbega, bulwarze Deshmoret e Kombit oraz na chodnikach wzdłuż rzeki Lana i ulicy Kavaja.

Jeśli chodzi o zakup '''sprzętu rowerowego lub naprawę''', Rruga Qemal Stafa to nieoficjalna „ulica rowerowa” Tirany, z wieloma małymi, niedrogimi sklepami rowerowymi.

Kilka biur podróży oferuje wycieczki rowerowe po mieście, które stanowią interaktywny sposób dla zagranicznych turystów na zwiedzanie głównych atrakcji Tirany.

'''[https://albaniaturism.com/st_tour/tirana-bike-tour/ Tirana Bike Tour]''' to codzienna wycieczka rowerowa, która rozpoczyna się o 9:00 i 17:00 na placu Skanderbega. Wycieczki trwają zazwyczaj od 3 do 4 godzin. Cena waha się od 25 do 30 euro za osobę. Przejażdżki prowadzą lokalni, doświadczeni przewodnicy mówiący po angielsku. Telefon: +355677309886.

=== Taksówką ===
Przejazd przez miasto powinien kosztować 400–800 leków. Oficjalne taksówki mają w pojeździe listę z cenami przejazdów. Opłata za przejazd zaczyna się od 300 leków.

Zawsze możesz zażądać użycia taksometru lub negocjować cenę przed wejściem. Czasami taksówkarze mogą nawet udzielić zniżki na taksometr, tylko po to, żebyś wziął tę taksówkę zamiast następnej. Zachowaj jednak ostrożność, aby nie zapłacić za dużo lub nie wydać reszty – rachunek na 5000 leków może być zaproszeniem do oszustwa.

=== Samochodem ===
Parkowanie stanowi poważny problem. Jazda samochodem w Tiranie oferuje wyjątkowe wrażenia dla tych, którzy są gotowi się odważyć. Agresywna jazda i wykorzystywanie okazji pomoże Ci poruszać się w normalnym tempie. Kierowcy nieśmiali i bierni powinni unikać jazdy w Tiranie, ponieważ prawdopodobnie będą sfrustrowani.

W mieście nadal brakuje znaków drogowych z instrukcjami (na przykład jak wyjechać z miasta). W razie problemów po prostu pytaj ludzi (nie pokazuj im mapy, ponieważ Albańczycy nie są przyzwyczajeni do widoku map, a nawet policjanci nie wiedzą, jak się z nią obchodzić). Pamiętaj też, że słowo „car” brzmi identycznie jak albańskie słowo „penis”, więc nie zdziw się, jeśli ktoś będzie się na Ciebie gapił, gdy je wymówisz. „Auto” lub albańskie „makina” to odpowiednie zamienniki.

Wypożyczalnie samochodów w Albanii oferują międzynarodowe firmy, takie jak Hertz, Avis i Europcar, i można je zarezerwować online. Lokalne firmy często oferują jednak niższe ceny, na przykład Eagle Rent, Noshi Rent-a-Car i Albarent – ​​niektóre z nich mają stronę internetową, na której można dokonać rezerwacji. Przed podjęciem decyzji najlepiej zawsze sprawdzić ich oceny w Mapach Google.

== Warto zobaczyć ==
[[Plik:Et'hem Bey Mosque inner walls.jpg|thumb|Ściany wewnętrzne meczetu Ethem Beja]]
=== Obiekty sakralne ===
* {{zobacz
| name=Meczet Ethem Beja | alt=Xhamia e Et'hem Beut | url= | adres=Plac Skanderbega | lat=41.327806| long=19.819361| wskazówki=Centrum
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 8:00-22:00 (lato), 8:00-19:00 (zima). Budowa tego meczetu trwała około 28 lat i zakończyła się w 1821 roku. Jest uważany za jeden z najpiękniejszych meczetów w Albanii, z bardzo interesującymi dekoracjami i dziełami sztuki. Ponownie otwarty w 2021 roku po gruntownej renowacji.
}}
* {{zobacz
| name=Meczet Kokonozit | alt=Xhamia e Kokonozit | url= | adres=Rruga Thimi Mitko | lat=41.3301| long=19.825| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Ukończony w 1750 roku za czasów panowania Imperium Osmańskiego i jeden z niewielu, które przetrwały rządy komunistyczne w nienaruszonym stanie. W tym czasie budynek pełnił funkcję magazynu i sklepu tytoniowego, a w 1991 roku przywrócono mu pierwotne przeznaczenie.
}}
* {{zobacz
| name=Katedra katolicka św. Pawła | alt=Kisha Katedralja e Shën Palit | url= | adres=Bulevardi Zhan D'Ark | lat=41.324722| long=19.821389| wskazówki=naprzeciwko ETC i Piramidy
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Nowoczesna katedra zachwyca fascynującymi malowidłami ściennymi na oknach.
}}
* {{zobacz
| name=Katedra prawosławna Zmartwychwstania Chrystusa | alt=Katedralja Ortodokse e Ringjalljes se Krishtit, Katedralja &quot;Ngjallja e Krishtit&quot; ne Tirane | url= | adres=Rruga Ibrahim Rugova | lat=41.326469| long=19.817369| wskazówki=na zachód od placu Skanderbega, w pobliżu Ministerstwa Obrony
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Ta katedra charakteryzuje się fascynującą architekturą i bogatą ikonografią wnętrza. Kościół przykryty jest kopułą o wysokości 23 metrów.
}}
[[Plik:Tirana’s architectural interpolation and urban design.jpg|thumb|Grobowiec Kapllana Paszy z nowoczesnym budynkiem obok]]
* {{zobacz
| name=Grobowiec Kapllana Paszy | alt=Tyrbja e Kapllan Pashës | url= | adres=Rruga 28 Nëntori | lat=41.327778| long=19.821667| wskazówki=200 m na wschód
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w 1820 roku, pierwotnie obok meczetu zniszczonego podczas II wojny światowej. Kapllan Pasza, osmański władca Tirany, został tu pochowany, ale jego szczątki przeniesiono później do [[Stambuł]]u.
}}
* {{zobacz
| name=Sheh Dyrri Tekke | alt=Teqja e Sheh Dyrrit | url= | adres=Rruga e Barrikadave | lat=41.332591| long=19.819255| wskazówki=300 m na północny wschód
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=To ''teqe'' (teqe lub cemevi to turecki dom spotkań, w którym odbywają się nabożeństwa) w Tiranie. Dawniej był to również dom lokalnego szejka. Jest wpisany na listę zabytków kultury Albanii, jednak jest własnością prywatną i prawdopodobnie można go zobaczyć tylko z zewnątrz.
}}
* {{zobacz
| name=Meczet Garbarzy | alt=Xhamia e Tabakëve | url= | adres=Rruga Shyqyri Ishmi | lat=41.326667| long=19.828056| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w XVII wieku w części miasta, w której mieszkali garbarze. Został w dużej mierze zniszczony przez strajk piorunowy w 1927 roku, ale szybko odbudowany. W czasach komunistycznych pełnił funkcję magazynu, a w 1990 roku został odnowiony i ponownie otwarty, a także wzniesiono nowy minaret. W pobliżu znajduje się również most zwany Mostem Garbarzy (''Ura e Tabakëve'').
}}
=== Muzea ===
[[Plik:Galeria e Arteve.jpg|thumb|Narodowa Galeria Sztuki z pawilonem w kształcie chmur na zewnątrz (po prawej na tym zdjęciu)]]
* {{zobacz
| name=[https://www.mhk.gov.al/ Muzeum Historii Narodowej] | alt=Muzeu Historik Kombëtar | url= | adres=Sheshi Skenderbej | lat=41.329306| long=19.817194| wskazówki=północno-zachodnia krawędź placu
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 09:00-19:00. Największe muzeum w Albanii posiada wiele skarbów archeologicznych kraju oraz replikę potężnego miecza Skanderbega (jak go trzymał, jeździł konno i walczył w tym samym czasie, pozostaje zagadką). Oświetlenie może być słabe, ale znakomita kolekcja jest niemal w całości sygnowana w języku angielskim i prowadzi zwiedzających chronologicznie od starożytnej Ilirii do czasów postkomunistycznych. Kolekcja posągów, mozaik i kolumn z czasów greckich i rzymskich zapiera dech w piersiach. 500 leków. Od 15 marca 2024 muzeum jest zamknięte z powodu remontu do 15 marca 2028.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.gka.al/ Narodowa Galeria Sztuki] | alt=Galeria Kombetare e Arteve | url= | adres=Bulevardi Deshmoret e Kombit | lat=41.32546| long=19.820205| wskazówki=
| tollfree=+355 4 223 3975 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zamknięte z powodu remontu. Ta piękna przestrzeń, śledząca stosunkowo krótką historię malarstwa albańskiego od początku XIX wieku do dziś, oferuje również wystawy czasowe. Interesująca kolekcja obejmuje obrazy z XIX wieku przedstawiające sceny z codziennego życia Albańczyków, a także obrazy o znacznie bardziej politycznym wydźwięku, w tym prawdziwie wspaniałe przykłady albańskiego socrealizmu. Parterowa część galerii przeznaczona jest na wystawy czasowe o znacznie bardziej nowoczesnym i ambitnym charakterze. 200 leków.
}}
* {{zobacz
| name=Narodowe Muzeum Archeologiczne | alt=Muzeu Arkeologjik Nacional | url= | adres=Sheshi Nënë Tereza | lat=41.318286| long=19.8219| wskazówki=dwa bloki na zachód od stadionu Qemal Stafa
| tollfree=+355 4 222 6541. | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=10:00-14:30. Prezentowane są starożytne artefakty z czasów iliryjskich, rzymskich i helleńskich: wspaniałe mozaiki, rzymskie posągi i ilustrowane mapy. Kolekcja jest obszerna i miejscami imponująca, ale w języku albańskim jest niewiele opisów, a po angielsku nie ma ich wcale (nie oferuje się też wycieczek po angielsku), więc możesz czuć się nieco zagubiony, chyba że to Twoja specjalność. Planowany jest generalny remont, ale jak zauważył jeden z pracowników, muzeum czekało na niego od 1985 roku – więc nie wstrzymuj oddechu. 300 leków.
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Nauk Przyrodniczych Albanii | alt=Muzeu i Shkencave Natyrore | url= | adres=Rruga e Kavajës | lat=41.327| long=19.8057| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=W muzeum można obejrzeć faunę i skład geologiczny Albanii.
}}
* {{zobacz
| name=Mozaika Tirany | alt=Mozaiku i Tiranes | url= | adres=Blloku pallateve Partizani, Lagja nr. 9 - Rruga Sandër Prosi | lat=41.33005| long=19.804222| wskazówki=1.3 km W
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mozaikę odkryto podczas wykopalisk prowadzonych na terenie kompleksu mieszkalnego. Różne artefakty wskazują na istnienie w tym rejonie wioski tysiące lat temu. To jedyne stanowisko archeologiczne w Tiranie. Od października 2023 roku, co najmniej od czerwca 2023 roku, trwa tam remont, więc nie wstrzymujcie się z tym.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bunkart.al/ Bunk'Art] | alt= | url= | adres=Rruga Fadil Deliu | lat=41.351686| long=19.860733| wskazówki=
| tollfree=+355 67 207 2905 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Śr.-Niedz. 09:00-16:00. Ta fantastyczna przebudowa ogromnego bunkra z czasów zimnej wojny na obrzeżach Tirany na muzeum historii i sztuki współczesnej jest bez wątpienia atrakcją Tirany. Bunkier, o powierzchni prawie 3000 m², rozłożony na kilku piętrach pod ziemią, został zbudowany w latach 70. XX wieku dla albańskiej elity politycznej i przez większość swojego istnienia pozostawał tajemnicą. Teraz prezentuje wystawy łączące współczesną historię Albanii z dziełami sztuki współczesnej. 700 leków.
}}
[[Plik:Tiranë, Albania January 2023 - BUNK'ART 2 museum 02.jpg|thumb|Wewnątrz Bunk'Art 2]]
* {{zobacz
| name=[https://bunkart.al/2/home Bunk'Art 2] | alt= | url= | adres=Rr Sermedin Toptani | lat=41.326944| long=19.819444| wskazówki=
| tollfree=+355 67 207 2905 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=09:00-21:00. Mniejszy kuzyn głównego Bunk'art, to muzeum, mieszczące się w komunistycznym bunkrze i podziemnym systemie tuneli pod Ministerstwem Spraw Wewnętrznych, koncentruje się na roli policji i służb bezpieczeństwa w Albanii w burzliwym XX wieku. Choć sam bunkier może nie być szczególnie interesujący, historia o reżimie dyktatorskim i wewnętrznych siłach bezpieczeństwa walczących z dysydentami została bardzo dobrze zrealizowana i stanowi fascynującą podróż za policyjne linie. 700 leków.
}}
* {{zobacz
| name=[https://muzeugjethi.gov.al/ Dom z liści] | alt= | url= | adres=Rr Ibrahim Rugova | lat=41.326594| long=19.816486| wskazówki=
| tollfree=+355 4 222 2612 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=09:00-19:00. Ten okazały, stary budynek z lat 30. XX wieku początkowo pełnił funkcję pierwszego albańskiego szpitala położniczego, ale w ciągu kilku lat jego rola przesunęła się z tworzenia nowych żyć na ich odbieranie, ponieważ szpital przekształcono w ośrodek przesłuchań i nadzoru (czytaj: dom tortur). Pozostał nim aż do upadku reżimu komunistycznego. Dziś Dom Liści to muzeum poświęcone nadzorowi i przesłuchaniom w Albanii. 700 Leke.
}}
* {{zobacz
| name=[http://qendrazeta.com/ Centrum Sztuki Współczesnej ZETA] | alt= | url= | adres=Hekla Center, Abdyl Frashëri Street, 7, P31, A/4, drugie piegtro | lat=41.31891 | long=19.81747| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pon.-pt. 11:00-18:00, sob. 11:00-14:00. ZETA, jako przestrzeń wystawiennicza non-profit, powstała w 2007 roku. Zajmując powierzchnię 150 m² na drugim piętrze budynku mieszkalno-usługowego przy ulicy Abdyl Frashëri 7 w dzielnicy Blloku w Tiranie (zona Libri Universitar: pomiędzy winiarnią Santa Margherita a sklepem LC Waikiki), ZETA funkcjonuje jako autonomiczne miejsce kultury dla współczesnych sztuk wizualnych, w tym malarstwa, rzeźby, fotografii, wideo, instalacji, dźwięku i performansu. Oprócz wystaw, ZETA organizuje również programy edukacyjne, warsztaty i wydarzenia dyskursywne, we współpracy z lokalnymi i międzynarodowymi partnerami. Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bankofalbania.org/Museum_and_education/About_the_Museum_of_the_Bank_of_Albania/Book_a_visit_at_the_Museum/ Muzeum Banku Albanii] | alt= | url= | adres=Plac Skanderbega 1 | lat=41.327697| long=19.816797| wskazówki=w siedzibie banku centralnego na głównym placu
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wt Śr Czw 09:00-15:00. Muzeum zajmuje dwa piętra, z których każde jest pomyślane jako niezależna przestrzeń. Na pierwszym piętrze prezentowana jest bogata kolekcja numizmatyczna Banku Albanii od starożytności do dnia dzisiejszego. Drugie piętro muzeum prezentuje historię instytucji banku centralnego w Albanii, jego rolę w utrzymaniu stabilności cen i zapewnieniu stabilności finansowej kraju, a także jego funkcje konstytucyjne. Zwiedzający mogą dowiedzieć się więcej o wszystkich aspektach pieniądza i gospodarki, a także lepiej zrozumieć funkcję Banku Centralnego. Wejście do budynku od ulicy Ibrahima Rugova. Aby wejść do Muzeum Banku Albanii, należy zarezerwować wizytę online i okazać dokument tożsamości. Wstęp bezpłatny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://kryegjyshataboterorebektashiane.org/en/home-2/ Muzeum Bektaszyzmu] | alt= | url= | adres=Rruga Bajo Topulli | lat=41.33138 | long=19.85008 | wskazówki=w Odeonie (Wielkiej Świątyni) w światowej siedzibie Bektashi
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 09:00–19:00. Muzeum prezentuje, poprzez dokumenty, zdjęcia i oryginalne eksponaty, historię bektaszizmu (islamskiego ruchu sufistycznego) na skalę światową, a w szczególności albańskiego bektaszyzmu. Muzeum jest zorganizowane w 12 stoiskach z 12 gablotami, prezentującymi 12 imamów. Bardzo ważnym punktem jest aspekt poświęcony tolerancji religijnej i harmonii, które przyczyniły się i wnoszą znaczący wkład do Światowego Biskupstwa Bektaszytów. Częścią Muzeum Bektaszytów są trzy strefy: Komin – Kawa, Aszurja i Pielgrzymka. Ważnym miejscem jest ścisły związek bektaszyzmu w Albanii z Albańskim Odrodzeniem Narodowym. Oprócz działalności duchownych patriotycznych, specjalne stoisko poświęcone jest braciom Frasheri, gdzie wyróżniony jest wkład Naima Frasheri.
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Historyczne Sił Zbrojnych | alt= | url= | adres=Rruga Odhise Paskali | lat=41.3417 | long=19.8383 | wskazówki=w siedzibie Dowództwa Doktryny i Szkolenia (dawnej Szkoły Zjednoczonej)
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pon.-pt. 08:30 - 16:00. W tym muzeum znajduje się ponad tysiąc obiektów, od średniowiecza do XIX wieku, zdobionych złotem i srebrem, szereg gablot z karabinami różnego typu, średniowiecznymi, renesansowymi, mieczami Skanderbega, Ali Paszy Tepeleny, samolotami, śmigłowcami, czołgami, czterema sylwetami, artylerią naziemną, bronią przeciwlotniczą różnych kalibrów, a także pojazdami transportowymi różnego typu. Dwa główne pawilony to: pawilon z epoki historycznej 1470-1945 i pawilon z lat 1945-1990. Na drugim piętrze znajduje się część mundurów używanych na przestrzeni lat przez Siły Zbrojne, aż po najnowsze mundury. Pierwszy pawilon, oprócz wartości historycznych, jest również świadectwem albańskiego rzemiosła w tym regionie. Zwiedzający krajowi muszą okazać dowód tożsamości. Goście zagraniczni muszą wysłać 3–4 dni przed planowaną wizytą prośbę pocztą elektroniczną i przesłać skan dowodu osobistego lub paszportu.
}}
* {{zobacz
| name=Studio House &quot;Kadare&quot; | alt= | url= | adres=Rruga e Dibrës 25 | lat=41.33046 | long=19.82017 | wskazówki=na trzecim piętrze pałacu przy ulicy Dibra
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=1 maja–15 października: wt.–sob. 9:00–19:00, nd. 10:00–17:00; 15 października–1 maja: wt.–sob. 10:00–17:00, nd. 10:00–15:00. Ten apartament był rezydencją i miejscem pracy Kadare, ważnego pisarza, w latach 1974–1989. Zaprojektował go architekt Maks Velo w 1972 roku, a w 2015 roku został uznany za zabytek kultury kategorii II. Ten modernistyczny i kubistyczny budynek nazywano wówczas „pałacem z sześcianów” i reprezentuje on aspiracje albańskiej architektury do podążania za duchem czasu, a w szczególności za Zachodem. Kadare Studio House ma na celu pogłębienie zrozumienia historii Albanii w okresie dyktatury. Wystawa prezentuje oryginalne dokumenty, przedmioty, książki i meble. Cena biletu dla dorosłych: 500 leków, cena biletu rodzinnego (dwie lub więcej osób): 250 leków, cena biletu dla studentów: 80 leków.
}}
=== Miejsca charakterystyczne ===
[[Plik:Tirana Castle, Albania 2019 02.jpg|thumb|Zamek w Tiranie]]
[[Plik:Pyramid of Tirana October 2023.jpg|thumb|Piramida]]
* {{zobacz
| name=Twierdza Justyniana (pozostałości zamku w Tiranie) | alt=Kalaja e Justinianit, Kalaja e Tiranës | url= | adres=Shëtitorja Murat Toptani | lat=41.326389| long=19.821944| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Historia tego zamku sięga czasów sprzed 1300 roku i jest pozostałością z czasów bizantyjskich. Twierdza była miejscem, gdzie krzyżowały się główne drogi wschód-zachód i północ-południe, stanowiąc serce Tirany. Prawie wszystko, co pozostało z twierdzy na powierzchni, to sześciometrowy mur z czasów Imperium Osmańskiego, porośnięty winoroślą. W XXI wieku odkryto fundamenty murów i włączono je do deptaka Murat Toptani, a w pobliżu albańskiego parlamentu odsłonięto mozaikę upamiętniającą 100. rocznicę niepodległości Albanii. W grudniu 2018 roku w zamku w Tiranie otwarto nowy, tradycyjny bazar z licznymi sklepami z tradycyjnym rękodziełem i restauracjami serwującymi tradycyjne dania.
}}
* {{zobacz
| name=Ulica Busha | alt=Rruga Presidenti George W. Bush | url= | adres= | lat=41.3268 | long=19.8242 | wskazówki=naprzeciwko budynku Parlamentu i ulicy Murat Toptani – wsiądź do autobusu jadącego do przystanku „Rruga e Elbasanit”, a następnie przejdź przez most
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Ulicę nazwano na cześć prezydenta USA George'a W. Busha na cześć jego wizyty w tym kraju w 2007 roku.
}}
* {{zobacz
| name=Piramida | alt= | url= | adres=B.Desmoret e Combit/B. Bajram Curri | lat=41.323022| long=19.821567| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=W ciągu dnia. Całkowicie odnowiona i ponownie otwarta w maju 2023 roku, piramida została zbudowana w 1987 roku według projektu córki Envera Hodży i przekształcona w muzeum poświęcone jej ojcu. W 2007 roku prezydent USA George W. Bush wygłosił przed nią przemówienie. Był to najdroższy budynek wzniesiony w czasach komunizmu, ale do 2017 roku stał pusty i zaniedbany przez pewien czas, a groziła mu rozbiórka. Zamiast tego został uratowany i odbudowany. Teraz można wejść po schodach na jej szczyt i podziwiać piękny widok na miasto.
}}
* {{zobacz
| name=Blloku lub Ish-Blloku | alt= | url= | adres=Głównie Rr. Ismail Qemali i pobliskie ulice. Granice od zachodu Rruga Sami Frashëri, z północny Bulevardi Bajram Curri, ze wschodu Bulevardi Desmoret e Combit, z południa Rruga Lek Dukagjini | lat=41.320833| long=19.816389| wskazówki=weź autobus oznaczony „Tirana e Re”; wysiądź na stacji o tej samej nazwie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wśród bloków mieszkalnych można znaleźć niektóre z najmodniejszych kawiarni, sklepów i restauracji w Tiranie. Tutaj znajduje się również '''willa byłego dyktatora, Envera Hodży'''. W czasach komunizmu obszar ten był zarezerwowany wyłącznie dla urzędników państwowych i nie miał wstępu dla zwykłych ludzi. Został otwarty dla publiczności w 1991 roku i od tego czasu stał się miejscem numer jeden dla młodzieży Tirany. W nocy obszar ten jest pełen ludzi, szczególnie w weekendy, kiedy większość klubów nocnych jest pełna. Ulice, zwłaszcza letnimi popołudniami, są pełne mieszkańców Tirany i drogich samochodów krążących po okolicy. Z Block można dostać się prawie wszędzie w mniej niż 10-15 minut. Jeśli masz ochotę na kawę lub relaks przy paradzie modnych i eleganckich ludzi, ten blok to idealne miejsce dla Ciebie. W bloku kupisz modne ubrania i francuskie przysmaki. Możesz też skorzystać z taksówek.
}}
* {{zobacz
| name=Most Garbarzy | alt=Ura e Tabakëve | url= | adres=Rruga George W. Bush i róg Bulevardi Zhan D'Ark corner | lat=41.32642| long=19.826052| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=To kamienna kładka z okresu osmańskiego z XVIII wieku. Most był niegdyś częścią drogi Shëngjergj, która łączyła Tiranę ze wschodnimi wyżynami. Droga Shëngjergj zaopatrywała miasto w produkty rolne i zwierzęta gospodarskie. Most przechodził przez strumień Lanë i przylegał do obszaru rzeźników i pracowników przemysłu skórzanego. Rzeka Lanë została zmieniona w latach 30. XX wieku, a most został zaniedbany. W latach 90. XX wieku most został przywrócony do dawnej świetności i obecnie służy wyłącznie pieszym. Most Garbarzy składa się z głównego łuku, na którym most wznosi się w tylnym kształcie. Ten łuk ma lekką rozpiętość 8 m i jest zbudowany z dwóch rzędów bocznych łuków o grubości 1 metra. Wysokość od wody wynosiła 3,5 m. Nawierzchnia mostu o szerokości 2,5 m została zbudowana z kamieni rzecznych i ułożona bez widocznego porządku. Po obu stronach głównego łuku znajdują się dwa łuki w kształcie segmentów kołowych z niewielką przestrzenią.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.bksh.al/ Biblioteka Narodowa Albanii] | alt=Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë | url= | adres=Sheshi Skënderbej | lat=41.328333| long=19.819722| wskazówki=
| tollfree=+355 422 23843 | fax=+355 422 23843
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pon.-pt. 08:00-20:00, sob.-nd. 08:00-14:00. Biblioteka posiada ponad milion książek i słynie ze swoich starożytnych zbiorów.
}}
[[Plik:Et'hem Bey Mosque &amp; Clock tower.jpg|thumb|Meczet Ethem Beja i wieża zegarowa]]
* {{zobacz
| name=Wieża Zegarowa | alt=Kulla e Sahatit | url= | adres=Plac Skanderbega | lat=41.327717| long=19.819647| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Sob.-Pn. Śr. 09:00-13:00, 16:00-18:00. Ta wieża stała się symbolem Tirany. Jest to jedna z najstarszych budowli w Tiranie, wzniesiona w latach 20. XIX wieku. Nie zapomnij odwiedzić pobliskiego '''Muzeum Wież Zegarowych Albanii''', w którym można obejrzeć wieże zegarowe z całej Albanii oraz tradycyjne stroje z regionu Tirany. Schody mają 90 spiralnych stopni. Ma 35 m wysokości i była wówczas najwyższym budynkiem w Tiranie. 10 leków.
}}
* {{zobacz
| name=Tradycyjny dom Sali Shijaku | alt=Shtëpia Sali Shijaku | url= | adres=Rr. Vildan Luarasi | lat=41.33613| long=19.81994| wskazówki=Kilka przecznic na wschód od stacji kolejowej
| tollfree=+355 422 61458 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=09:00-17:00. W tym dobrze zachowanym tradycyjnym domu należącym do malarza Sali Shijaku można obejrzeć wystawy sztuki, tradycyjne wyposażenie domu i restaurację.
}}
* {{zobacz
| name=Ogród zoologiczny w Tiranie | alt=Kopshti Zoologjik Tiranë | url= | adres=Rruga Liqeni i Thate | lat=41.307806| long=19.809389| wskazówki=SW 1.6 km
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=09:00-18:00. Wizyta w tym zoo to niezwykłe doświadczenie; zwierząt jest niewiele, ale można je zobaczyć z bardzo bliska. W pobliżu znajduje się {{Znacznik|Ogród Botaniczny|41.3098813|19.8056919|typ=natura}}'''Ogród Botaniczny''', w którym można podziwiać najwspanialszą faunę Albanii. 50 leków
}}
* {{zobacz
| name=Cmentarz Męczenników | alt=Varrezat e Dëshmorëve të Kombit | url= | adres=Rruga Dr Shefqet Ndroqi | lat=41.30899| long=19.8405| wskazówki=SE 2km
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=To cmentarz, na którym pochowano szczątki 900 partyzantów walczących o Tiranę. Znajduje się tu również 12-metrowy pomnik Matki Albanii (Monumenti Nëna Shqipëri) wzniesiony w 1972 roku. Hodża został tu pochowany w 1985 roku, ale ekshumowano go w 1992 roku i przeniesiono na drugą stronę miasta.
}}
* {{zobacz
| name=Zamek Petrela | alt=Kalaja e Petrelës | url= | adres=Rruga Petreles | lat=41.255| long=19.854| wskazówki=15 km na południe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=11:00–23:00? To jeden z najlepiej zachowanych zamków w Albanii. Jest znany jako starożytna osada licząca 2000 lat, którą dowodziła księżniczka Mamica, siostra bohatera narodowego Skanderbega. Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=Zamek Preze | alt=Kalaja e Prezës | url= | adres=Fushë Prezë | lat=41.431| long=19.672| wskazówki=22 km na północny zachód
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Ten XV-wieczny zamek znajduje się na malowniczych wzgórzach wioski Preze na zachód od lotniska Rinas.
}}
* {{zobacz
| name=Ruiny zamku Dajti | alt=Kalaja e Dajtit | url= | adres=SH47 | lat=41.353611| long=19.922222| wskazówki=z Dajt Xhori, 1,5 km na południe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stanowisko archeologiczne obejmujące pozostałości rzymskiej fortyfikacji (zbudowanej na miejscu starszego zamku iliryjskiego) na zboczu góry Dajti.
}}
* {{zobacz
| name=Ruiny zamku Ndroqi| alt=Kalaja e Ndroqi | url= | adres=Çoçaj, Varosh | lat=41.2456 | long=19.6546| wskazówki=~20 km na zachód od Tirany – na północ od drogi SH56
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zamek położony jest na wzgórzu w kształcie piramidy. Do zamku prowadzi brukowane przejście.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
[[Plik:Tirana square.jpg|thumb|Plac Skanderbega w centrum Tirany]]
'''Wybierz się na wieczorny spacer''' głównymi ulicami lub do jednego z licznych parków i usiądź przy kawie lub drinku. Weź udział w tętniącym życiem nocnym życiu, odwiedzając jeden z licznych klubów. Jeśli jesteś odważny i żądny przygód, spróbuj niecodziennego doświadczenia jazdy po ulicach miasta, wynajmując samochód lub wypożycz rower w wypożyczalni. Możesz również przejechać się po mieście limuzyną lub wybrać się na malownicze przedmieścia na południe lub północny wschód/zachód od Tirany.

* Bezpłatny spacer rozpoczynający się codziennie o 10:00 (10:00 i 18:00 w okresie letnim) przed Operą Tirańską to dobry początek odkrywania miasta i dowiedzenia się więcej o jego historii, sztuce i życiu codziennym.

'''Poniżej znajdziesz kilka sugestii dotyczących wypraw:'''
* {{Znacznik|Ulica Murata Toptaniego|41.3264155|19.8194346 |typ=atrakcja}}'''Ulica Murata Toptaniego'''. Ulica Murata Toptaniego to ulica wyłącznie dla pieszych, położona na wschód od Parku Rinia, zbudowana z kamienia w pobliżu murów '''Zamku Tirańskiego'''. Znajdują się tu tradycyjne domy, kawiarnie i lokalny park. 
* {{Znacznik|Sheshi Skënderbej|41.32207 |19.82016 |typ=atrakcja}}'''Sheshi Skënderbej''' (Plac Skanderbega). Centrum Tirany. Na placu stoi pomnik albańskiego bohatera Skanderbega z flagą albańską na boku. Renowacje sprawiły, że plac jest przyjazny dla pieszych i komunikacji miejskiej. Budynki rządowe o włoskiej architekturze i niektóre z poniższych obiektów znajdują się tuż przy tym placu. 
* {{Znacznik|Spacer Bulwarem Dëshmorët e Kombit|50.0675|14.471667|typ=atrakcja}}'''Spacer Bulwarem Dëshmorët e Kombit''' (Bulwar Męczenników Narodu). Panoramiczny bulwar zbudowany przez Włochów w latach 30. XX wieku, podobny do Pól Elizejskich, rozciągający się na południe od placu Skanderbega. Bulwar charakteryzuje się faszystowską, komunistyczną i nowoczesną architekturą budynków rządowych, centrów biznesowych i hoteli. Znajduje się tu wiele lokalnych parków. Ulica ta biegnie od południowego krańca placu Skanderbega, przez rzekę Lanę, do placu Matki Teresy. Chodniki i przejścia dla pieszych na tej ulicy są szersze i bardziej przyjazne dla pieszych niż większość w mieście. Idąc na południe, budynek Politechniki Tirańskiej pięknie wpisuje się w centrum ulicy. Jest przyjemnie w nocy, gdy wszystkie budynki, w tym budynek Politechniki, są oświetlone (a szczególnie przyjemnie w grudniu i na początku stycznia, gdy drzewa i budynki wzdłuż ulicy są udekorowane światłami na święta). Ulica mija kilka charakterystycznych miejsc w Tiranie, w tym Park Rinia, Piramidę, Hotel Rogner, Biuro Prezydenta i Pałac Kongresów (centrum wydarzeń).
* {{Znacznik|Kompleks Tajwan|41.3247 |19.8174 |typ=atrakcja}}'''Kompleks Tajwan''' (Kompleksi Tajvani), Parku Rinia, Rruga Ibrahim Rugova, ☏ +355-4-225-1175. Całodobowo, 7 dni w tygodniu. To piękne miejsce w sercu Tirany. Znajdują się tam restauracje, kasyna, bary, klub itp. Otacza je ogromna, oświetlona fontanna z lśniącym mostem prowadzącym do restauracji. To idealne miejsce dla osób w każdym wieku. Dzieci mogą delektować się lodami gourmet i mrożonymi europejskimi napojami bezalkoholowymi, a dorośli i młodzież mogą korzystać z atrakcji kasyn. To doskonała atrakcja turystyczna, a w okolicy można spotkać wielu albańskich celebrytów. 
* {{Znacznik|Plac Matki Teresy|41.31788 |19.82126 |typ=atrakcja}}'''Plac Matki Teresy'''. Położony po południowej stronie bulwaru Deshmoret e Kombit, plac ten charakteryzuje się typową faszystowską architekturą. Wśród budynków znajdują się Uniwersytet Tirański, Instytut Archeologiczny, Akademia Sztuk Pięknych i Stadion Narodowy. 
* {{Znacznik|Wielki Park wzdłuż Sztucznego Jeziora|41.3139 |19.8239 |typ=natura}}'''Wielki Park wzdłuż Sztucznego Jeziora''' (Parku i Madh) (południowa część miasta). Ludzie urządzają pikniki i dobrze się bawią, a naturalne piękno pozwala na to dzięki ogromnym drzewom, otwartym przestrzeniom i otaczającym je górom. Sztuczne jezioro znajduje się pośrodku parku. Jest popularne wśród mieszkańców i turystów jako miejsce spacerów i lunchu lub kawy w jednej z restauracji lub kawiarni. Rośnie tam ponad 120 gatunków roślin. W pobliżu znajduje się popularny kompleks basenowy.
* {{Znacznik|Ali Demi Skate Park|41.32732 |19.83609 |typ=atrakcja}}'''Ali Demi Skate Park''' (''kieruj się na północny wschód ulicą Bulevardi-Bajram-Curri, a następnie skręć w prawo w Ruga-Ali-Demi; powinieneś przejechać około 800 m tą drogą; skatepark będzie bezpośrednio po prawej stronie; znajduje się obok parku z fontanną pośrodku i kawiarnią z drabinkami, jest tam wiele zielonych ramp''). Ali Demi Skate Park to świetne miejsce na rodzinny wypad, ponieważ po jednej ze stron znajduje się ładny park, są tam targi i piękna kawiarnia z placem zabaw dla małych dzieci z typowymi huśtawkami i ławkami oraz boiskami do piłki nożnej z tyłu. Skate Park jest pełen ludzi na rowerach, rolkach i deskorolkach. Skate Park jest bardzo dobry dla początkujących, rampy są betonowe (na rampach jest coping). Rampy są bardzo różnorodne — są małe i duże. Prawie wszystkie rampy mają kształt płaskowyżu, co sprzyja zjeżdżaniu w powietrzu. Jest tu wiele miejsc do wykonywania ollie i 180-stopniowych offów, a także inne miejsca do grindowania, jeśli jesteś doświadczonym skateboardzistą. Skatepark znajduje się nieco poniżej reszty parku, więc nie powinieneś tam jeździć w deszczu, ponieważ zalewa go woda. Wzdłuż boków skateparku znajdują się quarter pipe'y. Ten skatepark to świetna zabawa dla skaterów, rowerzystów i rolkarzy.
pipes along the sides of the skate park. This skate park is very fun for skaters, bikers, and rollerskaters. }}
[[Plik:Tirana from Dajt.jpg|thumb|Widok z kolejki linowej]]
* {{Znacznik|Park Narodowy Góry Dajti i Kolejka Linowa|41.365833 |19.925556 |typ=natura}}'''[https://dajtiekspres.com/ Park Narodowy Góry Dajti i Kolejka Linowa]''', SH47, Rruga Mali Dajti, Fushe Dajt (''25 km na wschód''), ☏ +355 672084471. Śr.–Pn. 09:00–18/19:00. To najłatwiej dostępna góra w kraju, którą odwiedza wielu mieszkańców, aby uciec od miejskiego zgiełku i zjeść lunch z pieczonej jagnięciny z rożna. Dajti Express, austriacka kolejka linowa, wjeżdża malowniczą trasą (prawie) na szczyt (1611 m), pokonując 15 minut. Odwiedź nowe Centrum Informacji Turystycznej w pobliżu wież radiowo-telewizyjnych w Fushe Dajt, otwarte w 2019 roku.
:Z centrum (po drugiej stronie ulicy od przystanku autobusowego Luna Airport Bus) można dojechać do Dajti Express niebieską linią autobusową (11, kierunek ''Porcelani''). Z przystanku Bunk'Art 1 spacer zajmuje 5–10 minut. Alternatywnie można wsiąść do autobusu (linie ''Porcelani'' lub ''Kinostudio'') i dojechać do przystanku ''IKV'', a następnie skorzystać z minibusa wahadłowego do Dajti Ekspres. (Szczegółowe informacje na ten temat można znaleźć na stronie [https://dajtiekspres.com/getting-here/ dajtiekspres.com]).
:Można również wybrać się na '''pieszą wędrówkę''' (w górę) i podziwiać krajobrazy, w jedną stronę około 2–3 godzin. Należy wysiąść z autobusu Porcelani (11) jeden przystanek przed Porcelani w Thesani (około 2–3 przystanki przed Bunk'Art). Tam znajduje się początek szlaku turystycznego prowadzącego do górnej stacji kolejki linowej, a nawet dalej do Dajti. Koszt przejazdu to 700/1400 leków (kolejka linowa w jedną stronę/powrót). Park Narodowy Dajti w Wikipedii Park Narodowy Dajti (Q1968784) w Wikidanych OSM (aktualizacja sierpień 2023 | edycja)
* {{Znacznik|Kanion i most Brar|41.3969 |19.8697 |typ=natura}}'''Kanion i most Brar''' (albański: Ura e Brarit), wioska Brar (''kieruj się ulicą Myslym Keta, na północny wschód od Tirany, w Parku Narodowym Góry Dajti''). Panoramiczny kanion i most osmański zaledwie kilka kroków od stolicy. Spektakularne widoki na okoliczne góry i Tiranę. Jaskinia i piękny wodospad znajdują się w pobliżu wioski Shengjergj. 
* {{Znacznik|Południowy wschód od Tirany|41.2669 |19.8710 |typ=atrakcja}}'''Południowy wschód od Tirany''' (Ogród Tirany (Bahcja e Tiranes)), Rruga e Elbasanit ([[Plik:SH3-AL.svg|30px]]) Berzhite, Farka (''na południowy wschód od Tirany wzdłuż drogi [[Plik:SH3-AL.svg|30px]]''). W zielonych obszarach Tirany, Berzhite, Petrela i Farke wzdłuż drogi Rruga e Elbasanit i [[Plik:SH3-AL.svg|30px]], znajduje się wiele małych kurortów i restauracji. W jednej z miejscowości znajduje się strzelnica, skromny klub golfowy i stadnina koni, a w innych tradycyjna kuchnia, drewniane wille i baseny. W okolicy znajduje się kilka strzeżonych osiedli z luksusowymi willami i udogodnieniami. Dodatkowo można odwiedzić Park Sztucznego Jeziora Farka w Farce, skąd roztacza się wspaniały widok na pasmo górskie Tirana. Edytuj wskazówki OSM
* {{Znacznik|Dajti Mini Golf|41.36815 |19.90545 |typ=atrakcja}}'''Dajti Mini Golf''' (''obok górnej stacji kolejki linowej; widoczne po prawej stronie podczas wjazdu kolejką''), ☏ +355 67 208 4471, info@dajtiekspres.com. 09:00-18:00. Przyjemne pole do minigolfa, podobne do tego, które można znaleźć w USA. Jest to pierwsze 18-dołkowe pole do minigolfa w Albanii. Odpowiednie dla graczy w każdym wieku, bez konieczności wcześniejszego doświadczenia. Z licznymi przeszkodami na drodze, celem gry jest wbicie piłki do dołka przy jak najmniejszej liczbie uderzeń. Pole jest wyposażone w oświetlenie, co pozwala graczom kontynuować grę po zachodzie słońca. Do pola najłatwiej dotrzeć kolejką linową Dajti Ekspres, która znajduje się około 2 km od centrum Tirany. Podróż kolejką linową na szczyt góry Dajti trwa około 15 minut. Dzieci w wieku 2-4 lat: 2 €, dzieci w wieku 5-11 lat: 7 €, dorośli w wieku 12+: 10 €, rodzina 4-osobowa (2 osoby dorosłe i 2 dzieci): 28 €, bilety łączone ze zniżką można kupić również na dolnej stacji.

=== Sport ===
[[Plik:Nach der Renovierung (September 2016).jpg|thumb|right|Stadiumi Selman Stermasi]]
* '''Piłka nożna''' – Miasto ma dwie drużyny grające w kategorii Superiore, najwyższej klasie rozgrywkowej. [https://kftirana.al/ KF Tirana] gra na {{Znacznik|Stadion Selmana Stërmasiego|41.319|19.811|typ=atrakcja}}'''stadionie Selmana Stërmasiego''' o pojemności 9500, położonym w południowo-zachodniej części centrum miasta. [https://partizani.al/sq/ FK Parizani] gra na {{Znacznik|Arena Kombëtare|41.318417|19.823806|typ=atrakcja}}'''Arenie Kombëtare''' o pojemności 22 500. Stadion ten, znany również jako Air Albania, gości domowe mecze reprezentacji. Znajduje się w południowo-wschodnim narożniku centrum miasta, w kierunku Grand Park.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
=== Pieniądze ===
W mieście jest mnóstwo '''bankomatów''' akceptujących karty Cirrus/Maestro i Visa. Pobierają one opłatę 500–1400 leków (abi, UnionBank vs. otpbank) za wypłatę kartą zagraniczną.

'''ProCredit Bank''' przy ''Bulevardi Zogu I'' na północ od Skanderbeg wypłaca euro, pobierając za to opłatę 5 euro.

W mieście jest mnóstwo '''kantorów wymiany walut'''. Te na {{Znacznik|'''Rogu ulic Çamëria i Ibrahim Rugova'''|41.32751|19.81612|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''rogu ulic Çamëria i Ibrahim Rugova''' wymieniają również nietypowe waluty, takie jak BAM – wystarczy zapytać pracowników kantoru lub udać się bezpośrednio do kantoru.

=== Rynki ===
[[Plik:0691 July 2017 in Tirana.jpg|thumb|Owoce przed sklepem]]
Lokalne targowiska na świeżym powietrzu znajdują się w większości dzielnic miasta, a warzywa i owoce często sprzedawane są tuż za rogiem. Prawdziwe targi, na których sprzedaje się najróżniejsze rzeczy, są zazwyczaj bardziej zatłoczone przed południem i otwarte do późna, choć stragany z warzywami i owocami stanowią wyjątek. Poniżej znajdują się większe targi w Tiranie:

* {{Znacznik|'''Targ Centralny'''|41.33022 |19.82429 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Targ Centralny''' (Pazari i ri / Nowy Targ), Sheshi Avni Rustemi. Codziennie wczesnym rankiem. Raczej turystyczne, więc ceny są zawyżone. Można tam kupić świeże owoce i warzywa, orzechy, fasolę, produkty z pchlego targu, a także tradycyjne przybory kuchenne. 
* {{Znacznik|'''Tregu Dinamo'''|41.34149 |19.82435 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://gjirafa.biz/tregudinamo-1 Tregu Dinamo]''', ☏ +355 42253798, info@dinamo-sha.com. Codziennie 08:00–15:00. Miejscowi chętnie robią tu zakupy. Targ zajmuje powierzchnię 60 000 m² i oferuje żywność, zioła, herbatę, kosmetyki, ubrania, artykuły kuchenne, sprzęt, zabawki, porcelanę, rzeczy używane (w tym okazjonalną kolekcję pianek) i tak dalej. Niewiele jest tu turystycznych pamiątek. 
* {{Znacznik|'''Targ Owoców i Warzyw'''|41.32555 |19.82858 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Targ Owoców i Warzyw''' (Tregu i Fruta-Perimeve). Pn–Nd 08:00–19:00. Lokalne produkty i ceny. W pobliżu znajduje się również wiele straganów i sklepów o podobnym asortymencie, zwłaszcza wzdłuż Vath Koreshi (gdzie znajdują się również rzeźnicy). 
* '''Neranxi''' (Targ Organiczny/Zero Waste) (''Kilka sklepów rozsianych po Tiranie''). Codziennie 09:00–20:00. Oferuje produkty azjatyckie (mleko kokosowe itp.) oraz wiele produktów, które można kupić na kilogramy – orzechy, ryż, komosę ryżową, owies, płatki zbożowe, rumianek, fasolę, zioła, herbaty itp. Choć trochę drogo.
[[Plik:Olive stall at Sheshi Avni Rustemi 2.jpg|thumb|Ktoś chętny na oliwki?]] 
* {{Znacznik|'''Wielki Bazar'''|41.33932 |19.81473 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Wielki Bazar''', Skender Kosturi (''niedostępny od strony „Nowego Bulwaru”''). Codziennie 7:00-15:00. Owoce, warzywa, książki, porcelana, używane rzeczy, sprzęt kuchenny, ubrania, buty itp. Większy niż Rynek Centralny, mało turystyczny, ale trochę oddalony od głównych szlaków. 
* {{Znacznik|'''Dzielnica rowerowa'''|41.33034 |19.82212 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Dzielnica rowerowa''', Qemal Stafa. Liczne sklepy sprzedające używane i tanie rowery (niektóre z pewnością kradzione) oraz oferujące naprawy. 
* {{Znacznik|'''Dzielnica meblowa'''|41.33053 |19.82270 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Dzielnica meblowa''', Qemal Stafa. Tuż obok sklepu z rowerami znajduje się kilka sklepów z używanymi meblami. Choć ich wybór jest nieco ograniczony. 
* {{Znacznik|'''Telefony komórkowe i elektronika'''|41.32707 |19.81489 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Telefony komórkowe i elektronika''', Çamëria. Sklepy z telefonami komórkowymi można znaleźć w całym mieście, ale wielu mieszkańców udaje się tam, aby kupić telefony lub elektronikę, zwłaszcza używaną. 
* {{Znacznik|'''Sprzęt AGD'''|41.32761 |19.81391 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Sprzęt AGD''', Shyqyri Bërxolli. Liczne małe sklepy sprzedające nowe i tanie sprzęty AGD, głównie z Chin. 
* {{Znacznik|'''Dzielnica z używanymi rzeczami'''|41.32751|19.80719 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Dzielnica z używanymi rzeczami''' (''wzdłuż Jordan Misja, skoncentrowana na jej północnym krańcu, gdzie przechodzi w Rruga Riglata''). Narzędzia, ubrania, elektronika, antyki, sprzęt AGD itp. Prawdopodobnie dobrze byłoby, gdybyś mówił po albańsku i dokładnie powiedział, czego szukasz, w przeciwnym razie będziesz musiał przekopywać się przez sterty rupieci lub w ogóle nic nie znajdziesz. 
** {{Znacznik|'''Pchli targ'''|41.34799 |19.80825 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Pchli targ'''. To z pewnością prawdziwy pchli targ, choć jego styl może odstraszyć większość osób spoza Albanii. Wszystko wygląda na brudne i jest rozrzucone po całym terenie. Niemniej jednak można tu znaleźć dobre okazje i sprawne rzeczy; możesz mieć nawet więcej szczęścia niż w innych sklepach w dzielnicy. 
** {{Znacznik|'''Naprawa komputerów Meti'''|41.347906 |19.80709 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Naprawa komputerów Meti'''. Naprawa i używane części komputerowe. 
** {{Znacznik|'''Wyprzedaż garażowa'''|41.347401 |19.807148 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Wyprzedaż garażowa'''. Prawdopodobnie największy sklep z używanymi rzeczami. Sprzęt AGD, narzędzia, kable itp.
* {{Znacznik|'''Tymczasowe targowiska z owocami i warzywami'''|41.32691 |19.82360 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Tymczasowe targowiska z owocami i warzywami'''. Wydaje się, że istnieją targi sponsorowane przez miasto, które pojawiają się od czasu do czasu. Jednak nie ma dokładnego rozkładu jazdy. W pobliżu Hemingway Bar znajduje się {{Znacznik|'''Kolejne tymczasowe targowisko'''|41.3294352|19.8121408|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''kolejne tymczasowe targowisko'''.

=== Sklepy ===
* {{Znacznik|'''Księgarnia Adrion International]'''|41.32847 |19.81923|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.adrionltd.com/ Księgarnia Adrion International]''', Pałac Kultury, Plac Skanderbega (''w centrum''), ☏ +355 4 223 5242. 08:30-21:30. Czasopisma i gazety z całego świata. Dostępne książki w języku angielskim. 
* {{Znacznik|'''Kioski''''|41.3332 |19.8192|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Kioski''' (pamiątki), Rr. Barrikadave i Rr. Durresit (''na północ od Placu Sulejmana Paszy i naprzeciwko Centrum Informacji Turystycznej''). 
* {{Znacznik|'''Natyral &amp; Organik'''|41.319500|19.816485|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Natyral &amp; Organik''', Rr. Vaso Pasha 3 Tiranë, ☏ +355 69 209 9047. Pn.-pt. 09:00-21:00, Sob. Niedz. 09:00-14:00, 17:30-21:00. Sklep współpracuje bezpośrednio z producentami i sprzedaje lokalną ekologiczną oliwę z oliwek, raki, wino, miód i suszone zioła.

==== Centra handlowe ====
[[Plik:Tiranë, Albania January 2023 - Toptani Qendra tregtare shopping center Food Seating.jpg|thumb|Restauracja w centrum handlowym Toptani]]
* {{Znacznik|'''Citypark Albania'''|41.3676 |19.6877|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Citypark Albania''', autostrada Tirana-Durrës, km 8 (''tuż za zjazdem na lotnisko''), ☏ +355 4 2376424. Duże centrum handlowe z około 180 sklepami, hipermarketem Mercator, strefą gastronomiczną i lodowiskiem.
* {{Znacznik|'''Dom towarowy Coin'''|41.31999 |19.82312 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Dom towarowy Coin''' (Rr. Papa Gjon Pali II) (''Centrum Biznesowe ABA''). 
* {{Znacznik|'''Galeria Mall'''|41.33095 |19.82051 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Galeria Mall''' (Galeria Lounge), Blv. Bajram Curri (''Europejskie Centrum Handlu, za Piramidą''), ☏ +355 4 2254100. Codziennie 09:00-20:00. Ponad 50 sklepów, barów i kawiarni. 
* {{Znacznik|'''Kristal Shopping Center'''|41.31417 |19.80248 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://kristalcenter.com/en/kristal-en/ Kristal Shopping Center]''', Rr. Frang Bardhi, ☏ +355 4 4801028, info@kristalcenter.com. 09:00-21:00. Znajduje się tam supermarket Conad i kompleks kinowy. 
* {{Znacznik|'''Centrum handlowe QTU'''|41.3549 |19.7496 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Centrum handlowe QTU''' (Qendra Tregtare Univers), autostrada Tirana-Durrës, km 6 (6,8 km NW), ☏ +355 4 380100. Znajduje się tam supermarket i sklep z elektroniką. 
* {{Znacznik|'''Tirana East Gate'''|41.2831 |19.8572 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.teg.al/ Tirana East Gate]''' (TEG), autostrada Tiranë – Elbasan, km 0, ☏ +355 4 2395000. 
* {{Znacznik|'''Centrum handlowe Toptani'''|41.32708 |19.82263 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://toptani.com.al/en/ Centrum handlowe Toptani]''', Rr. Abdi Toptani, ☏ +355 4 4 4540999, info@toptani.com.al. Eleganckie centrum handlowe w centrum miasta.

== Gastronomia ==
Jedzenie jest generalnie niedrogie, nawet w bardziej ekskluzywnych lokalach. Wpływy włoskie są wszechobecne, a większość lokali oferuje pizzę i/lub makarony, a także bardziej wyszukane dania. Dobrą zasadą jest, że najdroższe lub najbardziej eleganckie miejsca rzadko są najlepsze, szczególnie w Blloku. Do godnych uwagi dań, które odzwierciedlają lokalną kuchnię, należą ''fërgesë'' (pieczone warzywa z serem) i ''tavë dheu'' (fërgesë z dodatkiem wątróbki).

[[Plik:Tiranë, Albania 5 January 2023 - Tribeca and bicycle.jpg|thumb|Restauracje przy ulicy]]
=== Oszczędnie ===
Małe sklepiki i przydrożni sprzedawcy w całym mieście oferują takie potrawy jak ''sufllaqe'', ''doner'' i ''gjiro'' za 200–300 leków. Spróbuj też lokalnego specjału pochodzącego z Turcji, ''byreka'' (50–80 leków), który trudno nazwać haut cuisine, ale jest niedrogi.

Wiele lokalnych i niedrogich restauracji, przypominających kantyny, serwuje pyszne dania regionalne na lunch lub przez cały dzień. Polecamy:

* {{Znacznik|'''Flower's'''|41.3297118 |19.8119260 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Flower's''' (''obok Hemmingway''). Menu dnia i à la carte. Darmowa woda i chleb, do których przywykli miejscowi. Muzaka, kremowy bakłażan… daje poczucie spróbowania czegoś więcej niż zwykle. 200–300 leków. 
* {{Znacznik|'''Gjelltore Dibra'''|41.3287793 |19.8244719 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Gjelltore Dibra''' (''w pobliżu Nowego Bazaru''). Codziennie od 7:00 do 22:00. Lokalne dania i centralna lokalizacja.
* {{Znacznik|'''Tasty'''|41.32361 |19.80393 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Tasty''', Rruga Muhamet Gjollesha (''przy pierwszej zachodniej obwodnicy''). Autentyczna i prosta restauracja przypominająca kantynę, z dużym wyborem niedrogich, autentycznych dań albańskich. 200–350 leków. 
* {{Znacznik|'''Te Dhuri'''|41.3204482 |19.8294082 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Te Dhuri''' (Gatime Familjare). Dostępne jest tylko codzienne menu lunchowe, brak dań à la carte. Proste, ale pyszne. Wydaje się jednak, że znajomość albańskiego może być potrzebna, aby zakomunikować swoje potrzeby. 200–300 leków. 
* {{Znacznik|'''Vjosa'''|41.3255463 |19.8299855 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Vjosa''' (''w pobliżu dzielnicy studenckiej''). Codziennie 7:00–22:00. Serwuje wszystkie standardowe dania albańskie: Supe Pule, Tashqebab, Tave Dheu, Salate Fshati, Fergese itp. 200–400 leków. 
Poza tym w całym mieście znajduje się wiele barów szybkiej obsługi z dużą ilością mięsa:

* {{Znacznik|'''Mr. Chicken'''|41.31892 |19.81687 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mr. Chicken''', Rr. Abdyl Frashëri (''w Blloku''). 09:00–24:00. Dobry smak albańskiego fast foodu. Świeży kurczak z rożna. 
* {{Znacznik|'''Gjiro Kamara, restauracja fast food'''|41.31952 |19.81963|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Gjiro Kamara, restauracja fast food''', Rr. Abdyl Frashëri (''w Blloku, obok Ambasady Słowenii''), ☏ +355 4 225 6513. Dobry smak albańskiego fast foodu. 
* {{Znacznik|'''Restauracja Marion'''|41.3218 |19.8346|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/MarionRestaurant Restauracja Marion]''' (Mensa Marion), Rruga Pjeter Budi, kampus studencki Uniwersytetu w Tiranie (''1 km na wschód''), ☏ +355 66 2083399. 08:00-23:00. Niedroga restauracja samoobsługowa na kampusie centralnym. Bardzo popularna wśród studentów. Poniżej 10 USD za posiłek.
* {{Znacznik|'''Qofte Tradita Met Kodra'''|41.3301242 |19.8246631 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/MetKodraPazariiRi/?locale=sq_AL Qofte Tradita Met Kodra]''' (Te Met Kodra), Rruga Shemsi Haka. Mały grill na Sheshi Avni rustemi z ''qoftas'' (kotletami schabowymi). 
* {{Znacznik|'''Tek Zgara Tirones 2'''|41.326991 |19.807424|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Tek Zgara Tirones 2''', Rruga e Kavajës (''od placu Skanderberg idź dziesięć minut na zachód ulicą Rruga e Kavajës. Restauracja będzie po prawej stronie''), ☏ +355 69 948 4792. Codziennie 09:00-23:30. Dobra tradycyjna kuchnia albańska z dużymi porcjami. Dania główne 200-700 leków (maj 2018).
* {{Znacznik|'''Birrari Ke Tori'''|41.322418 |19.815403 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Birrari Ke Tori''', Rruga Vaso Pasha. Proste, tradycyjne dania albańskie, głównie dania mięsne w menu. Restauracja znajduje się praktycznie w piwnicy, więc łatwo ją przegapić. 300-700 leków.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Oda'''|41.33154 |19.82461 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Oda''', ☏ +355 4 2249541. Południe-do późna. Ta restauracja w tradycyjnym tirańskim domu serwuje pyszne dania kuchni tradycyjnej. Warto zauważyć, że jest to oryginalna restauracja — Oda Garden (znana również jako ODS) na południe od Pazari to ta, która została wrogo przejęta. 500–1000 leków. 
* {{Znacznik|'''Restauracja King House'''|41.32791 |19.81614|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja King House''', Rruga Deshmoret e 4 Shkurtit (''przy Banku Albanii''), ☏ +355 4 2255559. Połączenie doskonałej kuchni albańskiej i włoskiej. Zawsze bardzo popularna wśród ekspatów i mieszkańców.
* {{Znacznik|'''Restauracja Yamato'''|41.32007 |19.81453 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/yamato.tirana Restauracja Yamato]''' (''Blloku''). Bardziej formalna restauracja niż inne lokale w Blloku, przyjazna dzieciom Yamato oferuje szeroki wybór dań kuchni japońskiej przygotowywanych przez filipińskiego szefa kuchni. 
* {{Znacznik|'''Era'''|41.32007 |19.81453 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://era.al/ Era]''', Rruga Ismail Qemali, app 13/2, ☏ +355 42243845, erablloku@era.al. Restauracja Biloku serwująca dania kuchni albańskiej i włoskiej. Do wyboru są faszerowane bakłażany i pilaw z kurczakiem i orzeszkami pinii. 
* {{Znacznik|'''Spaghetti Western'''|41.32123 |19.81502 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spaghetti Western''', rr. Pjeter Bogdani 13 (''w dzielnicy Blloku''), ☏ +355 68 207 2000. 08:00-23:30. Restauracja z obsługą kelnerską i na miejscu. Dobre makarony, wyśmienite steki. Często oferują jasne piwo z nalewaka – miły smak domu dla niektórych amerykańskich podniebień. Zabawny, kiczowaty wystrój nawiązujący do włoskiego kina western, jak sugeruje nazwa lokalu. 1000–3000 leków. 
* {{Znacznik|'''Chinese Garden'''|41.326350 |19.825350 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Chinese Garden''', Rr. George W. Bush, nr 1 (''przy krótkim deptaku między mostem garbarzy a parkiem Fan Noli''), ☏ +355 69 798 8808. 11:00-23:00. Chińska restauracja z obsługą kelnerską i obsługą na miejscu, serwująca zachodnie wersje kuchni chińskiej, choć czasami można tu spotkać chińskich dyplomatów, biznesmenów i turystów. Dobre jedzenie, duże porcje dań głównych, makaronu i ryżu. Na piętrze budynku. W cieplejszych miesiącach dostępne są posiłki na świeżym powietrzu. Około 1000 leków. 
* {{Znacznik|'''Sofra e Ariut'''|41.3141 |19.8334|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://sofraeariut.com/ Sofra e Ariut]''', Nd. 54 H.1 Njësia Bashkiake Nr. 1, Rruga e Elbasanit, (''w obrębie Wielkiego Parku w Tiranie''), ☏ +355 4 2372904. Restauracja specjalizuje się w tradycyjnej kuchni albańskiej, a jej wnętrza są udekorowane tradycyjnymi ornamentami.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Juvenilja Castelo'''|41.3169 |19.8232|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.juvenilja.com/ Juvenilja Castelo]''', Sheshi Italia (''w pobliżu hotelu Sheraton, w Big Park''), ☏ +355 68 2022802. Czynne całą dobę. Serwuje głównie dania kuchni włoskiej i albańskiej. Restauracja pięciogwiazdkowa. 1000 leków. 
* {{Znacznik|'''Otium'''|41.32180 |19.81384 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100032361926926# Otium]''', Rr Brigada e Vlll, ☏ +355 4 222 3570. Pon.-sob. 12:00-23:30, niedz. 12:00-17:30. Wśród kwitnących roślin można znaleźć przykłady kuchni galijskiej, w tym sezonowe owoce morza i inne dania. 
* {{Znacznik|'''Mullixhiu'''|41.3134001 |19.8166501 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.mullixhiu.al/ Mullixhiu]''', ul. Lazgush Poradeci, ☏ +355 69 666 0444. Ta restauracja w dzielnicy Biloku jest częścią albańskiego ruchu slow food, w którym teatr kulinarny i prezentacja potraw są częścią doświadczenia. Menu degustacyjne z wieloma daniami: 2500–3000 leków.

== Życie nocne ==
* {{Znacznik|'''Hotspot Tirana'''|41.33383 |19.82494 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.instagram.com/hotspot_tirana/ Hotspot Tirana]''', ☏ +355688321066. Przestrzeń coworkingowa, galeria, a czasem klub z otwartymi i przyjaznymi ludźmi. Zupełnie inne niż albańskie miejsce.

=== Kawiarnie ===
* {{Znacznik|'''Nektar Bookcafe'''|41.32868 |19.81289 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Nektar Bookcafe'''. Podobno można tu znaleźć jeden z najlepszych salepów w Albanii. 170 leków.

=== Bary ===
'''Blloku''' jest głównym miejscem nocnego życia w mieście.

==== Oszczędnie ====
* {{Znacznik|'''My Way'''|41.32107 |19.81432 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''My Way'''. Młodzi mieszkańcy i niektórzy obcokrajowcy często odwiedzają to przytulne miejsce. Peja 250 leków. 
* {{Znacznik|'''Old House Bar'''|41.32196 |19.81473 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Old House Bar'''. Kelner nie jest szczególnie pomocny i serwuje tylko piwo i koktajle, bez raki. Ale tłum i samo miejsce są warte odwiedzenia. Piwo 300 leków.
* {{Znacznik|'''My House'''|41.33394 |19.81608 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''My House''' (Stoa). W środku trochę dymu, ale bardzo lokalnie. Piwo 450 leków. 
* {{Znacznik|'''Miqtë e Muzikës Live'''|41.3286708 |19.8133709 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Miqtë e Muzikës Live'''. Tętniące życiem miejsce z muzyką na żywo (jazz, regionalna) i serdecznym gospodarzem. Niektórzy uważają to miejsce za pułapkę na turystów, więc lepiej zapytać o ceny wcześniej.

==== Umiarkowanie ====
[[Plik:Sky Tower Tirana 2021.jpg|thumb|Sky tower]]
* {{Znacznik|'''Hemingway'''|41.329609 |19.812341 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://hemingway.al/ Hemingway]''', Rruga Kont Urani. Od 18:00. Koktajl bar z jazzem, bluesem, reggae itp. Serwują tam również niedrogie lokalne piwo, ale się nim nie reklamują. Obsługa nie należy jednak do najszybszych. Koktajle: od 700 leków. 
* {{Znacznik|'''Komiteti Kafe Muzeum'''|41.32344 |19.82267 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/komiteti.kafemuzeum/ Komiteti Kafe Muzeum]''', Rruga Fatmir Haxhiu. Stylizowane na muzeum kawiarni, to małe, artystyczne miejsce przypomina pchli targ. Każdy wolny centymetr jest wypełniony pamiątkami z czasów komunizmu, narzędziami rolniczymi (te widły wiszące przy barze to chyba ostrzeżenie), japońskimi wachlarzami, starymi zegarami i tak dalej. To z pewnością niezapomniane miejsce na kawę lub jeden z 25 rodzajów raki. Raki 200 leków. 
* {{Znacznik|'''Radio'''|41.320194|19.814968 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://radiobar.al/ Radio]''', Rruga Ismail Qemali. Od 10:00. Nazwa pochodzi od kolekcji zabytkowych radioodbiorników, abażurów z lat 50. XX wieku, a nawet kolekcji książek propagandowych z czasów komunizmu, które można czytać przy koktajlu. Przyciąga młode i dobrze odżywione osoby. 
* {{Znacznik|'''Sky Tower Rotating Bar'''|41.32240 |19.81797|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Sky Tower Rotating Bar''', Rr. Ibrahim Rugova (''w Sky Hotel''). Bar w obrotowej wieży. Obrót jest nieco szarpany i może powodować lekką chorobę morską.

=== Kluby ===
'''Converse''', '''Charls''', {{Znacznik|'''Steel Wings'''|41.3213093|19.8101357|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Steel Wings''' (klub motocyklowy), '''Unit''', '''Mos Fli''' to kluby w Blloku, które chętnie odwiedzają zagorzali fani hard rocka i metalu.

* {{Znacznik|'''Tunel'''|41.32853 |19.82029 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Tunel'''. Przyzwoity bar i klub, czasami z międzynarodowymi DJ-ami. Latem na dachu, zimą w piwnicy. Nie grają dłużej niż do 2:00 lub 3:00. Piwo 400 leków.

== Imprezy ==
* Obchody Dnia Lata w połowie marca i Dnia Niepodległości 28 listopada.
* '''Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Tiranie''' (Tirana Film Fest). Ten coroczny festiwal filmowy, odbywający się pod koniec listopada i na początku grudnia, prezentuje twórczość artystów pochodzenia albańskiego. 
* '''[https://www.rallyalbania.org/ Rally Albania]''', Plac Matki Teresy, ☏ +355 4 2231 586. Wydarzenie obejmuje międzynarodowy konkurs na trudnych albańskich drogach wiejskich.

== Noclegi ==
=== Oszczędnie ===
* {{Znacznik|'''Star Hotel'''|41.32998 |19.81956 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Star Hotel''', Rruga e Dibrës, 73 (''z placu Skanderbega przejdź obok hotelu Tirana International, zajmie to minutę''), ☏ +355 42231950, +355 696415459, starhotel2012@hotmail.com. Czyste, bezpieczne, prywatne pokoje z prywatną łazienką i prysznicem, zadbane, przyjazne, personel mówi po angielsku. Pokój dwuosobowy/z dwoma pojedynczymi łóżkami: 30 EUR [2013].
* {{Znacznik|'''Hotel Victoria'''|41.34111 |19.83088 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://hotelvictoria.al/ Hotel Victoria]''', Rr. Dibrës Nd. 331 H. 1 (''2 km na południe''), ☏ +355-42-361-591, faks: +355-42-361-594, info@hotelvictoria.al. Rodzinny hotel w nowej dzielnicy mieszkalnej, oferujący ciszę i świeże powietrze. Pokój jednoosobowy 22 EUR, pokój dwuosobowy z dwoma pojedynczymi łóżkami 34 EUR, pokój trzyosobowy 44 EUR, pokój czteroosobowy 54 EUR. 
* {{Znacznik|'''Tirana Backpackers Hostel'''|41.32854 |19.80998 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.tiranahostel.com/ Tirana Backpackers Hostel]''', Rruga Elbasanit 85/Rruga e Bogdanëve (''0,5 km na zachód od placu Skanderberg''). Niewielki hostel, z zaledwie 25 łóżkami, w pięknej willi z 1940 roku. Pokoje wieloosobowe są przestronne i dobrze oświetlone, z ogrodem. Można wypożyczyć rowery na wycieczki po mieście. 8-27 EUR.
* {{Znacznik|'''Hotel Verzaci'''|41.42445 |19.71207 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Verzaci''', Rinas, SH60 (''15 km na północ''), ☏ +355-68-202-5542. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Hotel znajduje się dziesięć minut spacerem od terminala lotniska w Tiranie, co jest bardzo dogodne zarówno dla osób wcześnie wylatujących, jak i przylatujących późno. Chociaż istnieją hotele jeszcze bliżej lotniska, ten hotel oferuje bardzo dobry stosunek jakości do ceny. 25 EUR (pokój jednoosobowy).
* {{Znacznik|'''Jolly City Centre Hotel'''|41.32928 |19.82545 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Jolly City Centre Hotel''', Avni Rustemi, ☏ +355-4-225-0630, info@jollyhotel.al. Niewielki hotel w centrum Tirany z całodobową recepcją i przyjazną obsługą. Skromne śniadanie w formie bufetu jest wliczone w cenę. W przypadku przylotu samolotem należy wsiąść do autobusu lotniskowego Rinas Ekspress (250 leków), który kończy trasę za Operą, 500 m od hotelu. 23 EUR (pokój jednoosobowy). 
* {{Znacznik|'''Trip'n'Hostel'''|41.33193 |19.82566|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://tripnhostel.com/ Trip'n'Hostel]''', Rr Musa Maci (''przy małej bocznej uliczce''), ☏ +355 6830 48905, tripnhostel@gmail.com. Ten hostel mieści się w starannie zaprojektowanym, samodzielnym domu z zielonym ogrodem na tyłach, barem ze starymi płytami, kuchnią i salonem chilloutowym przypominającym piwnicę na dole. Pokoje wieloosobowe wyposażone są w ręcznie robione meble, zasłony między łóżkami zapewniające prywatność i zamykane na klucz szuflady, a na dachu znajduje się taras z hamakami. 10–30 EUR. 
* {{Znacznik|'''Milingona City Center Hostel'''|41.3305 |19.829028 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.milingonahostel.com/ Milingona City Center Hostel]''', Rruga Vehbi Agolli 5 (''tuż za główną drogą Rruga Hoxha Tahsin''), ☏ +355 69 207 0076, milingonahostel@gmail.com. Wymeldowanie: 11:00. Niedrogi hostel niedaleko centrum miasta. Miejsca do siedzenia na zewnątrz w kolorowym, prowizorycznym ogrodzie to prawdziwa przyjemność. Po terenie zewnętrznym przechadza się kilka kotów domowych. Recepcja jest czynna całą dobę, ale za późne zameldowanie pobierana jest opłata. 15 euro.

=== Umiarkowanie ===
[[Plik:Tirana 31.jpg|thumb|Dzielnica Blloku z wieloma hotelami]]
* {{Znacznik|'''Hotel Baron'''|41.29945 |19.84985 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://hotelbaron.al/ Hotel Baron]''', Rruga e Elbasanit 274 (''w pobliżu pomnika Matki Albanii, stadionu Qemala Stafy i Uniwersytetu w Tiranie''), ☏ +355-4-246-7649, info@hotelbaron.al. Zaplecze konferencyjne obejmuje sale konferencyjne, salę balową i bankietową. Pokój jednoosobowy: 35 EUR; pokój dwuosobowy z dwoma pojedynczymi łóżkami: 50 EUR; pokój trzyosobowy: 55 EUR; pokój czteroosobowy: 65 EUR.. Trasa OSM (aktualizacja: sierpień 2019 | edycja)
* {{Znacznik|'''Hotel City Tirana'''|41.32217 |19.82427 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel City Tirana''', Rruga Ismail Qemali, Nr 8/1, ☏ +355 4 2247799, faks: +355 4 2247799, info@hotelcitytirana.com. Hotel rodzinny z doskonałą obsługą. Od kwietnia 2024 r. „tymczasowo zamknięty”. Pokój jednoosobowy: 34-50 EUR; pokój dwuosobowy: 75 EUR. 
* {{Znacznik|'''Hotel Meg Klaus'''|41.33053 |19.81238 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Meg Klaus''', Rruga Fortuzi 75 (''w dziedzińcu, ulica odchodząca od Rr.Mine Peza''), ☏ +355 4 2239214, faks: +355 4 2259236. 11 pokoi. Telewizor, klimatyzacja i łazienka działały bez zarzutu. Brak restauracji (i śniadania wliczonego w cenę), ale bar hotelowy. Niektórzy pracownicy mieli problemy z mówieniem po angielsku. Pokój jednoosobowy: 30 EUR, dwuosobowy: 40 EUR. 
* {{Znacznik|'''Bed and Breakfast Tirana Smile'''|41.32936 |19.80980 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Bed and Breakfast Tirana Smile''', Rruga Bogdani, ☏ +355 684061561. Osiem pokoi. Każdy z nich ma duże miejsce do pracy i wygodne łóżka (choć łazienki są małe). Do dyspozycji Gości jest wspólny salon z sofami, książkami i dużym stołem, gdzie serwowane jest śniadanie. 42 EUR. 
* {{Znacznik|'''Green House'''|41.32314 |19.82366 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Green House''', Rruga Jul Variboba 6, ☏ +355 692057599. Hotel z 10 pokojami. Niektóre pokoje posiadają balkony, wszystkie wyposażone są w niskie łóżka, dywany z długim włosiem, minibary i eleganckie meble. Na dole znajduje się duża restauracja z tarasem, gdzie goście codziennie rano jedzą śniadanie.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Hotel Airport Tirana'''|41.41647 |19.71258 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Airport Tirana''', Rinas Tirana International Airport im. Matki Teresy (''w pobliżu lotniska Rinas (Tirana)''), ☏ +355 48300190, faks: +355 4 48300191, hotelairportirana@live.com. Wspaniały hotel z wszelkimi nowoczesnymi udogodnieniami. Pokój jednoosobowy 8850 leków; pokój dwuosobowy 11800 leków. Edytuj wskazówki dojazdu OSM
* {{Znacznik|'''Hotel Brilant Antik'''|41.32728 |19.82519 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://hotelbrilant.com/ Hotel Brilant Antik]''', Rr. Jeronim De Rada, No. 78 (''po drugiej stronie Parlamentu''), ☏ +355 4 2251166, info@hotelbrilant.com. Doskonałe pokoje i pomocny personel. 70 €, śniadanie wliczone w cenę. 
* {{Znacznik|'''Hotel Grand'''|41.32045 |19.81670 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://grandhoteltirana.com/ Hotel Grand]''', Rr. Ismail Qemali 11 (''blisko centrum''), ☏ +355 696095399. Mały hotel o standardzie 3 gwiazdek. Pokój jednoosobowy 120 €; podwójne 160 €.
* {{Znacznik|'''Hotel Mondial'''|41.3268 |19.8027 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelmondial.al/ Hotel Mondial]''', Rruga Muhamet Gjollesha, ☏ +355 682004642, info@hotelmondial.al. Prestiżowy hotel czterogwiazdkowy. 28 pokoi. Również bar i restauracja. 
* {{Znacznik|'''Hotel Theranda'''|41.32158 |19.81192 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.facebook.com/HotelTheranda/?_rdr Hotel Theranda]''', Rr. Andon Zako Cajupi, Villa 6 i 7 (''dwie minuty od centrum, dzielnica Blloku''), ☏ +355 4 2273766, faks: +355 42 273689. Hotel butikowy. Pojedynczy od 70 do 100 euro; pokój dwuosobowy/podwójny: od 90 do 130 euro. 
* {{Znacznik|'''Rogner Hotel Europapark'''|41.32086 |19.82163 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotel-europapark.com/ Rogner Hotel Europapark]''', Bulevardi Deshmoret e Kombit, ☏ +355 42235035, info.tirana@rogner.com. Ten nowoczesny hotel, należący do sieci hoteli Rogner, mieści się w miejscu, w którym przed upadkiem planowano wybudować siedzibę partii komunistycznej. Bardzo luksusowy. Piękne ogrody i zawsze lodowaty basen zewnętrzny. Komfort godny pięciu gwiazdek. Bezpieczeństwo jest bezkonkurencyjne. Pokoje jednoosobowe: od 152 do 176 euro + podatek; pokoje dwuosobowe/z dwoma pojedynczymi łóżkami: od 170 do 201 euro + podatek. 
* {{Znacznik|'''Tirana International Hotel'''|41.32976 |19.81861 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.tiranainternational.com/ Tirana International Hotel]''', Sheshi Skënderbej 8 (''przy placu Skanderberg''), ☏ +355 42234185, hotel@tiranainternational.com. Położony w centrum, hotel ten został wybudowany w czasach komunizmu i zmienił właściciela. Planowane są drastyczne zmiany w jego wyglądzie, ale pozostaje on jednym z głównych i najlepszych hoteli w Albanii. Jeśli masz czas, zjedz lunch na zadaszonym balkonie restauracji – jedzenie i obsługa są doskonałe. Weekend: pokój jednoosobowy: 60 euro, pokój dwuosobowy: 70 euro; w dni powszednie: pokój jednoosobowy: 112 euro, pokój dwuosobowy: 124-142 euro. 
* {{Znacznik|'''Xheko Imperial Hotel Tirana'''|41.31802 |19.81862 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.xheko-imperial.com/ Xheko Imperial Hotel Tirana]''', Rr. Deshmoret e 4 Shkurtit, ☏ +355 4 225 9574. Mały hotel w dzielnicy Bllok. 48 luksusowych pokoi, wyposażonych we wszystkie nowoczesne udogodnienia. Restauracja serwująca tradycyjną kuchnię albańską.

== Kontakt ==
* {{Znacznik|'''Główny Urząd Pocztowy i Centrum Telefoniczne'''|41.32709 |19.81589 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''Główny Urząd Pocztowy i Centrum Telefoniczne''', Sheshi Cameria. Pon.-pt. 08:00-20:00. Edytuj wskazówki OSM
* '''[https://postashqiptare.al/tarifat-postare/ Posta Shqiptare - Sherbimi Postare]''' (Poczta Albańska - Usługi Pocztowe), ☏ +355 68 204 4727, asistence@postashqiptare.al. Godziny otwarcia różnią się w zależności od lokalizacji; wszystkie placówki są nieczynne w niedziele. Listy i pocztówki można wysyłać w dowolnym urzędzie pocztowym. Jednakże... 1) nie wszystkie urzędy pocztowe mają żółte skrzynki pocztowe do nadawania przesyłek poza godzinami pracy. 2) Usługi pocztowe nie są w żadnym wypadku głównym źródłem dochodu poczty, więc agenci w okienku mogą być zaskoczeni, gdy poprosisz o kupno znaczków lub wysłanie listu. Odebranie zapasu znaczków lub umożliwienie obsługi agentów, którzy potrafią to zrobić, może zająć im kilka minut. Sprawdź cennik na stronie internetowej. Od stycznia 2021 r. standardowe stawki za przesyłki listowe (do 20 gramów) wynoszą: krajowe = 40 leków; kraje graniczące z Albanią = 90 leków; reszta Europy = 130 leków; Azja i Afryka = 140 leków; Ameryka = 150 leków.

== Bezpieczeństwo ==
[[Plik:City of Tirana,Albania in 2020.02.jpg|thumb|Ruch samochodowy i piesi o zmierzchu]]
Powinieneś zachować pewne środki ostrożności podczas poruszania się po mieście. Główna rada to po prostu patrzeć pod nogi. Choć wiele części miasta jest utrzymanych w dobrym stanie, wciąż zdarzają się dziury i zniszczone fragmenty ulic. Samochody również wydają się jeździć bardziej brawurowo niż w większości europejskich miast i często zakładają pierwszeństwo przejazdu, dlatego przy przechodzeniu przez jezdnię trzeba zachować szczególną ostrożność. Nawet zielone światło nie zawsze gwarantuje bezpieczeństwo! Spróbuj obserwować, kiedy ulicę przechodzą miejscowi, i przechodź razem z nimi.

== Zdrowie ==
=== Szpitale ===
* '''ABC Family Health Centre'''. Pon.-pt. 8:00-16:00. Lekarze anglojęzyczni. Prowadzone przez baptystów. Konsultacja: 20 USD. 
* '''Klinika IRMA''', Rruga Dora D'Istria, Pall Triss, Kati 3 (duża, wielospecjalistyczna klinika prowadzona przez lekarzy w centrum miasta, niedaleko Bllok), ☏ +355 4 2243000. Pon.-sob. 9:00-18:00. Lekarze anglojęzyczni, francusko- i włoskojęzyczni. Konsultacja: 20 USD.

== Informacje turystyczne ==
* {{Znacznik|'''Biuro informacji turystycznej'''|41.33036 |19.81699 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.visit-tirana.com/ Biuro informacji turystycznej]''', Rruga Ded Gjo Luli 4/Rruga Vorpsi (''na północ od placu Skanderbega (za Narodowym Muzeum Historycznym)''), infotourism@tirana.gov.al. czynne od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-19:00 (stan na 2022 rok). Anglojęzyczny personel jest bardzo pomocny i chętnie udostępni mapy miasta i transportu publicznego oraz wskazówki dojazdu do hosteli i hoteli. Dostępne są również bezpłatne egzemplarze przewodnika „Tirana in your Pocket”, który zawiera niezbędne informacje o rozkładach jazdy autobusów i furgon.

=== Ambasady ===
* [[Plik:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] '''Chiny''', ul. Skenderbeja 57, ☏ +355 4 223 2385, faks: +355 4 223 3159, chinaemb_al@mfa.gov.cn. Pn.-pt. 09:00-16:30. 
* [[Plik:Flag of Czech Republic.svg|20px]] '''Czechy''', ul. Skenderbega 10, ☏ +355-4-2234-004, faks: +355-4-2232-159. 
* [[Plik:Flag of Egypt.svg|20px]] '''Egipt''', ul. Iskandara Beka 1, ☏ +355-4-223-3022, faks: +355-4-223-2295, egyemb@albaniaonline.net. 09:00–16:00. 
* [[Plik:Flag of Greece.svg|20px]] '''Grecja''', Rruga Frederik Shiroka, nr 3, ☏ +355-4-227-4668, faks: +355-4-223-4290, gremb.tir@mfa.gr. 
* [[Plik:Flag of Iran.svg|20px]] '''Iran''', Rruga Mustafa Matohiti, nr 20, ☏ +355-4-225-5038, faks: +355-4-223-0409. 
* [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] '''Włochy''', Papa Gjon Pali II, nr 2, ☏ +355-4-227-5900, faks: +355-4-225-0921, segreteriaambasciata.tirana@esteri.it. 
* [[Plik:Flag of North Macedonia.svg|20px]] '''Macedonia Północna''', Rruga e Kavajës, nr. 116, ☏ +355-4-223-0909, faks: +355-4-223-2514, tirana@mfa.gov.mk. 
* [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] '''Polska''', Rruga e Bogdaneve, ☏ +355-4-223-4190, faks: +355-4-223-3364. 
* [[Plik:Flag of Romania.svg|20px]] '''Rumunia''', Rruga Pandeli Evangjeli 15, ☏ +355 4 230 31 34, tirana@mae.ro. 
* [[Plik:Flag of Russia.svg|20px]] '''Rosja''', 2 Donika Kastrioti Str., ☏ +355-4-225-6040, faks: +355-4-225-6046. 
* [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] '''Wielka Brytania''', Rruga Skenderbeg 12, ☏ +355-4-223-4973, faks: +355-4-224-7697, british.embassytirana@fco.gov.uk. 
* [[Plik:Flag of the United States.svg|20px]] '''Stany Zjednoczone Ameryki''', Rruga e Elbasanit, nr 103, ☏ +355-4-224-7285, faks: +355-4-223-2222.

== Gdzie dalej ==
* '''Zall-Bastar '''– idealne miejsce na piesze wędrówki w pobliżu jeziora Bovilla i szybki sprint w pobliżu wioski Perkola. Autobus odjeżdża z przystanku ''Myslym Keta'' w północno-wschodniej części miasta, do którego można dojechać linią L7 lub L15. Do Zall-Bastar można dojechać około 100 lekami.
* '''[[Szkodra]]''' – czwarte co do wielkości miasto w Albanii, blisko granicy z Czarnogórą.
* '''[[Góry Północnoalbańskie]]'''
* '''[[Gjirokastra]]''' – słynie z morwowej raki.
* '''[[Berat]]''' – miasto tysiąca okien ze starą turecką zabudową i twierdzą.
* '''[[Saranda]]''' – prom na '''[[Korfu]]'''.
* '''[[Përmet]]''' – interesujące miasto z popularnymi źródłami termalnymi w pobliżu.
* '''[[Kruja]]''' – fascynujące historyczne miasto niedaleko Tirany.
Istnieje również wiele bezpośrednich połączeń z '''pobliskimi krajami''', takimi jak '''[[Prizren]]''', '''[[Prisztina]]''', '''[[Skopje]]''', '''[[Ateny]]''' i '''[[Podgorica]]'''.

{{przewodnik}}
{{Jest w|Albania}}
{{geo|41.3237|19.8203}}
[[Kategoria:Albania]]</text>
      <sha1>7b7hjrnalylbq8vs6dy3rfg9n3cjq48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uttar Pradesh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3091</id>
    <revision>
      <id>159003</id>
      <parentid>97048</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kontakt */</comment>
      <origin>159003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1337" sha1="saa6g9d2537xzi4xvzqon7uygbo7axh" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{quickbar
| grafika=
| flaga=
| mapa= Uttar Pradesh locator map.svg
| stolica=[[Lucknow]]
| ustrój=
| waluta=rupia indyjska
| powierzchnia=238 566
| ludność=190 491 000
| język=hindi, urdu
| religia=
| napięcie prądu=230
| numer kierunkowy=
| domena= http://www.up.gov.in/
| strefa czasowa=
}}

'''Uttar Pradesh''' – jeden ze stanów [[Indie|Indii]], położony w ich północnej części, na żyznych terenach Niziny Gangesu. Stan został utworzony 2 lutego 1950 roku.

== Charakterystyka ==
Jego stolicą jest [[Lucknow]], a największym miastem, centrum przemysłowym i finansowym – [[Kanpur]]. Najwyższy sąd stanowy znajduje się w Allahabadzie. To największy stan Indii pod względem liczby ludności (190 mln, z 2008 r.), piąty pod względem obszaru (243 286 km²).

=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==
* [[Lucknow]]
* [[Kanpur]]
* [[Waranasi]]
* [[Allahabad]]
* [[Agra]]
* [[Bareli]]
* [[Merath]]
* [[Gorakhpur]]
* [[Fajzabad (Indie)|Fajzabad]]
* [[Rampur]]

== Ciekawe miejsca ==

== Komunikacja ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

{{Zarys}}

{{Jest w|Północne Indie}}

[[Kategoria:Indie]]</text>
      <sha1>saa6g9d2537xzi4xvzqon7uygbo7axh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Świdwin (gmina wiejska)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3593</id>
    <revision>
      <id>158969</id>
      <parentid>82852</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T18:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>158969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1258" sha1="naz5q4583cvbwl7h1tf9puezv87vsvg" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Informacje podstawowe miasto
|nazwa=Gmina Świdwin
|widok=Panorama Świdwina.jpg
|herb=POL gmina Świdwin COA.svg
|mapa=Świdwin gm.png
|region=powiat świdwiński
|powierzchnia=247,34
|lud=6.165
|prefiks=94
|www=http://www.swidwin.gmina.pl/
}}
'''Gmina Świdwin''' – gmina wiejska położona jest w środkowej części powiatu świdwińskiego.

Siedzibą gminy jest miasto [[Świdwin]], które nie wchodzi w skład gminy, jest osobną gminą miejską.

Gmina stanowi 22,6% powierzchni powiatu.

== Położenie ==
Sąsiednie gminy:
* [[Świdwin]] (miejska), gmina Brzeżno, gmina Połczyn-Zdrój, gmina Rąbino i gmina Sławoborze (powiat świdwiński)
* gmina Ostrowice (powiat drawski)
* gmina Łobez i gmina Resko (powiat łobeski)
Do 31 XII 1998 r. wchodziła w skład województwo koszalińskie.

== Charakterystyka ==

== Dojazd ==
=== Samolotem ===

=== Koleją ===

=== Samochodem ===

=== Statkiem ===

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Nocleg ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Jest w|Województwo zachodniopomorskie}}

[[Kategoria:Powiat świdwiński]]</text>
      <sha1>naz5q4583cvbwl7h1tf9puezv87vsvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dyskusja MediaWiki:Common.js</title>
    <ns>9</ns>
    <id>4417</id>
    <revision>
      <id>158993</id>
      <parentid>51209</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Specjalna:Błędy składniowe|LintErrors]]: drobne poprawki</comment>
      <origin>158993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1772" sha1="hu15ws7fhh0qdjphwxr7ijnn3ye2vbr" xml:space="preserve">== Give search results even when page doesn't exist ==

&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Wdsearch script screenshot.png|thumb|280px|Screenshot of the [//en.wikipedia.org/w/index.php?search=Earth&amp;fulltext=1&amp;limit=3 Earth test search], with this script adding links to Wikidata, Reasonator, Commons, and Wikipedia.]]
Hello, I propose to enable the tool created by Magnus Manske (creator of MediaWiki) to provide results from other languages and Commons (via Wikidata) when a page doesn't exist here: links are added to [[Special:Search]] and [[MediaWiki:noarticletext|noarticletext]]. This helps to encourage translation and to make readers use your wiki more, because they can be sure to find something even if it's not local (rather than searching directly on the biggest wiki). The Italian and Polish Wikipedias, among others already enabled it by default.&lt;br&gt;
Examples: [https://it.wikipedia.org/w/index.php?search=Richard+II&amp;title=Speciale%3ARicerca] [https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciale%3ARicerca&amp;profile=default&amp;search=Grace+Albee&amp;fulltext=Search] [https://it.wikipedia.org/wiki/Salticoididae]. More information: [http://magnusmanske.de/wordpress/?p=108 Magnus blog].&lt;br&gt;
How to: just add the following line at the end of Common.js.
&lt;pre&gt;
// Results from Wikidata
// [[File:Wdsearch_script_screenshot.png]]
if ( mw.config.get( 'wgCanonicalSpecialPageName' ) === 'Search' ||  ( mw.config.get( 'wgArticleId' ) === 0 &amp;&amp; mw.config.get( 'wgCanonicalSpecialPageName' ) === false ) ) {
	importScriptURI(&quot;//en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Wdsearch.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
}
--[[m:User:Nemo_bis|Nemo]] ~~~~~ ([[w:en:MediaWiki talk:Wdsearch.js|comments, translations and last instructions]])
&lt;/pre&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- EdwardsBot 0661 --&gt;</text>
      <sha1>hu15ws7fhh0qdjphwxr7ijnn3ye2vbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablon:Zasada Wikipodróży</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5162</id>
    <revision>
      <id>158995</id>
      <parentid>65311</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Specjalna:Błędy składniowe|LintErrors]]: drobne poprawki</comment>
      <origin>158995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="608" sha1="eboluc5nggc6s5ajtoi9rrfse7wri4p" xml:space="preserve">{{ombox
| grafika = [[Plik:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|35px]]
| tekst = '''Ta strona opisuje [[Wikipodróże:Zasady|zasadę]] Wikipodróży.''' Jest powszechnie uznawana za standard, który wszyscy uczestnicy projektu powinni zachowywać. [[Wikipodróże:Śmiało edytuj|Śmiało edytuj]] tę stronę, ale najpierw upewnij się, że Twoje zmiany odzwierciedlają [[Wikipodróże:Konsensus|konsensus]]. {{#ifexist:{{TALKPAGENAME}}|W przypadku wątpliwości przejdź na [[{{TALKPAGENAME}}|stronę dyskusji]].}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kategoria:Zasady Wikipodróży| ]]
[[Kategoria:Szablony informacyjne]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eboluc5nggc6s5ajtoi9rrfse7wri4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moduł:Wikidane/opis</title>
    <ns>828</ns>
    <id>5537</id>
    <revision>
      <id>158991</id>
      <parentid>154899</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Specjalna:Błędy składniowe|LintErrors]]: drobne poprawki</comment>
      <origin>158991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6918" sha1="mg3hm0t55h43l15mb2hz9jtjhpzw6ba" xml:space="preserve">Moduł do odczytywania i prezentowania wartości cech z wikidanych powiązanych z bieżącym artykułem.

== &lt;code&gt;P&lt;/code&gt; ==
Funkcja do odczytu i prezentacji wartości cechy.

=== parametry ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width = &quot;100%&quot;
! style=&quot;width: 8em;&quot; | Pole
! Do czego służy?
! Jak wypełnić?
|-
| 1
| Numer cechy
| Np. &lt;code&gt;94&lt;/code&gt; (herb) lub &lt;code&gt;395&lt;/code&gt; (tablice rejestracyjne).
|-
| id
| Opcjonalny identyfikator danych z Wikidanych. Domyślnie odczytywane są cechy z danych powiązanych z bieżącą stroną.
| Np. &lt;code&gt;Q42&lt;/code&gt;.
|-
| separator
| Separator wartości, gdy dostępna jest więcej niż jedna (zbiór):
; &lt;code&gt;i&lt;/code&gt; : przecinek oraz spójnik ''i'' przed ostatnią wartością
; &lt;code&gt;lub&lt;/code&gt; : przecinek oraz spójnik ''lub'' przed ostatnią wartością
; &lt;code&gt;''inny''&lt;/code&gt; : jawnie podany ''inny'' separator
; ''brak'' : przecinek (wartość domyślna)
| Np. &lt;code&gt;lub&lt;/code&gt; aby wyświetlić więcej niż jedną datę urodzin.
|-
| &lt;span id=&quot;P linkuj&quot;&gt;&lt;/span&gt;linkuj
| Wartość logiczna do sterowania generowaniem linków:
; &lt;code&gt;tak&lt;/code&gt; : generuj link zawsze (jeśli możliwy)
; &lt;code&gt;nie&lt;/code&gt; : generuj tylko opis
; ''brak'' : generuj w zależności od typu, tj. ''tak'' dla artykułów i koordynat, ''nie'' dla dat
| Np. &lt;code&gt;tak&lt;/code&gt; dla daty urodzin lub śmierci
|-
| procesor
| Wtyczka do formatowania wartości.
| Pełna nazwa modułu, który w jest odpowiedzialny za formatowanie zawartości cechy.
|-
| bez wartości
| Treść wartości specjalnej oznaczająca brak danej cechy.
| Zaleca się podawanie odpowiedniej treści, gdyż zależy ona silnie od kontekstu cechy. Domyślna treść ''bez wartości'' raczej nie oddaje jasno informacji i dlatego artykuły, które korzystają z domyślnego tekstu umieszczane są w kategorii technicznej [[:Kategoria:Cecha bez wartości]]. 
|-
| ile
| Maksymalna liczba wartości do odczytania.
| Cecha może zawierać więcej niż jedną wartość oraz domyślnie zwracane są wszystkie najlepsze wyniki. Tym polem można ten zbiór dodatkowo ograniczyć. Pole musi mieć wartość nie mniejszą niż 1.
|-
| P518
| Filtr kwalifikatora „[[:d:Property:P518|{{#invoke:Wikidane|label|P518}}]]”.
| Lista akceptowanych wartości ''Qnnn''. Dopuszczalne są też wartości specjalne ''novalue'', ''somevalue'' i ''missing''. Elementy należy oddzielać znakiem odstępu.
|-
| P625
| Filtr kwalifikatora „[[:d:Property:P625|{{#invoke:Wikidane|label|P625}}]]”.
| Wartość &lt;code&gt;globe&lt;/code&gt; oznacza, że wymagana jest obecność kwalifikatora z jakimikolwiek współrzędnymi.
|}

== &lt;code&gt;T&lt;/code&gt; ==
Funkcja do sprawdzenia obecności cechy.

=== parametry ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width = &quot;100%&quot;
! style=&quot;width: 8em;&quot; | Pole
! Do czego służy?
! Jak wypełnić?
|-
| 1
| Numer cechy
| Np. &lt;code&gt;94&lt;/code&gt; (herb) lub &lt;code&gt;395&lt;/code&gt; (tablice rejestracyjne).
|-
| id
| Opcjonalny identyfikator danych z Wikidanych. Domyślnie odczytywane są cechy z danych powiązanych z bieżącą stroną.
| Np. &lt;code&gt;Q42&lt;/code&gt;.
|-
| P518
| Filtr kwalifikatora „[[:d:Property:P518|{{#invoke:Wikidane|label|P518}}]]”.
| Lista akceptowanych wartości ''Qnnn''. Dopuszczalne są też wartości specjalne ''novalue'', ''somevalue'' i ''missing''. Elementy należy oddzielać znakiem odstępu.
|-
| P625
| Filtr kwalifikatora „[[:d:Property:P625|{{#invoke:Wikidane|label|P625}}]]”.
| Wartość &lt;code&gt;globe&lt;/code&gt; oznacza, że wymagana jest obecność kwalifikatora z jakimikolwiek współrzędnymi.
|}

== &lt;code&gt;etykieta&lt;/code&gt; ==
Funkcja do nazwy elementu (domyślnie z bieżącej strony). Jeśli nazwa nie istnieje to zwracana jest nazwa strony bez prefiksów.

=== parametry ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width = &quot;100%&quot;
! Pole
! Do czego służy?
|-
| 1..''N''
| Kod języka, w którym nazwę chcemy uzyskać. Jeśli podane jest więcej kodów niż jeden (w kolejnych parametrach) to zwracana jest pierwsza znaleziona nazwa. Brak parametrów oznacza domyślnie wybór nazwy w języku polskim.
|-
| id
| Opcjonalny identyfikator danych z Wikidanych. Domyślnie odczytywane są cechy z danych powiązanych z bieżącą stroną.
|}

== &lt;code&gt;id&lt;/code&gt; ==
Funkcja do odczytu identyfikatora strony na wikidanych.

=== parametry ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width = &quot;100%&quot;
! Pole
! Do czego służy?
|-
| 1
| Opcjonalny tytuł strony (domyślnie brana jest strona bieżąca).
|}

== &lt;code&gt;label&lt;/code&gt; ==
Funkcja do odczytu nazwy elementu w Wikidanych.

=== parametry ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width = &quot;100%&quot;
! Pole
! Do czego służy?
|-
| 1
| Identyfikator elementu w Wikidanych. Identyfikator musi się zaczynać na ''P'' lub ''Q'', po których następuje ciąg cyfr dziesiętnych.
|}

== &lt;code&gt;page&lt;/code&gt; ==
Funkcja do odczytu nazwy strony na Wikipedii.

=== parametry ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width = &quot;100%&quot;
! Pole
! Do czego służy?
|-
| 1
| Identyfikator elementu w Wikidanych. Identyfikator musi się zaczynać na ''P'' lub ''Q'', po których następuje ciąg cyfr dziesiętnych.
|}

== &lt;code&gt;V&lt;/code&gt; i &lt;code&gt;Dump&lt;/code&gt; ==
Funkcje techniczne do odczytu dowolnej gałęzi lub liścia z drzewa danych. &lt;code&gt;V&lt;/code&gt; zwraca wartość liścia, jeśli istnieje. &lt;code&gt;Dump&lt;/code&gt; robi zrzut diagnostyczny wybranej gałęzi.

=== parametry ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width = &quot;100%&quot;
! Pole
! Do czego służy?
|-
| 1..''N''
| Nazwa lub indeks coraz bardziej zagnieżdżonej gałęzi danych. Interesujące identyfikatory dla pierwszego poziomu to:
* &lt;tt&gt;id&lt;/tt&gt; z identyfikatorem Qid
* &lt;tt&gt;claims&lt;/tt&gt; ze zbiorem cech
* &lt;tt&gt;labels&lt;/tt&gt; ze zbiorem etykiet w różnych językach
* &lt;tt&gt;sitelinks&lt;/tt&gt; z interwiki i „medalami”
* &lt;tt&gt;bestclaims&lt;/tt&gt; ze zbiorem odfiltrowanych cech, który można zawęzić parametrami opisanymi w funkcji &lt;tt&gt;P&lt;/tt&gt;
|-
| id
| Opcjonalny identyfikator danych z Wikidanych. Domyślnie odczytywane są cechy z danych powiązanych z bieżącą stroną.
|}

=== przykłady ===
* {{m|Wikidane|V|sitelinks|plwikivoyage|title}} – tytuł strony w [[voy:Strona główna|Wikipodróżach]]
* {{m|Wikidane|V|sitelinks|commonswiki|title}} – tytuł strony w [[commons:Strona główna|repozytorium multimediów]]
* {{m|Wikidane|V|bestclaims|P18|1|mainsnak|datavalue|value}} – nazwa pierwszego pliku z ilustracją w [[commons:Strona główna|repozytorium multimediów]]
* {{m|Wikidane|V|bestclaims|P625|1|mainsnak|datavalue|value|latitude}} – szerokość geograficzna z pierwszych dostępnych współrzędnych
* {{m|Wikidane|V|bestclaims|P159|P625{{=}}globe|1|qualifiers|P625|1|datavalue|value|latitude}} – szerokość geograficzna z pierwszych dostępnych współrzędnych podanych jako kwalifikator dla siedziby przedsiębiorstwa

=== uwagi ===
* Wywołanie &lt;tt&gt;Dump&lt;/tt&gt; jest sygnalizowane w kategorii [[:Kategoria:Wywołanie funkcji diagnostycznej 'Dump' z modułu Wikidanych]], która normalnie powinna być pusta.

{{Z WP PL|wersja=&lt;includeonly&gt;50603763&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;53048902&lt;/noinclude&gt;}}</text>
      <sha1>mg3hm0t55h43l15mb2hz9jtjhpzw6ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hariana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7839</id>
    <revision>
      <id>159002</id>
      <parentid>80040</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Linki zewnętrzne */</comment>
      <origin>159002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1104" sha1="ic018p2v3y0s73wrg58tpxbkodmk843" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{quickbar
| grafika= YamunaRiver.jpg
| flaga=
| mapa=Haryana_in_India_(disputed_hatched).svg
| stolica=[[Czandigarh]]
| ustrój=
| waluta=
| powierzchnia=44 212
| ludność=25 353 000
| język=hindi, pendżabski
| religia=
| napięcie prądu=230
| numer kierunkowy=
| domena=
| strefa czasowa=
}}

'''Hariana''' – stan w północnych [[Indie|Indiach]]. Sąsiaduje ze stanami: Pendżab na północnym zachodzie, [[Himachal Pradesh]] na północy i [[Radżastan]]em na południowym zachodzie. Rzeka Jamuna stanowi wschodnią granicę ze stanami [[Uttarakhand]] i [[Uttar Pradesh]].

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==
* [[Czandigarh]]
* [[Hisar]]
* [[Rohtak]]
* [[Karnal]]
* [[Sonipat]]
* [[Sirsa]]

== Ciekawe miejsca ==

== Komunikacja ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

== Linki zewnętrzne ==

{{Zarys}}
{{Jest w|Północne Indie}}

[[Kategoria:Indie]]</text>
      <sha1>ic018p2v3y0s73wrg58tpxbkodmk843</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pendżab (Indie)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8214</id>
    <revision>
      <id>159001</id>
      <parentid>97056</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Linki zewnętrzne */</comment>
      <origin>159001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1732" sha1="l1gnvwruhvz1zavf75lldkyykk43knl" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{quickbar
| grafika=Village Mirzapur, district SAs Nagar, Mohali , Punjab, India.JPG
| flaga=
| mapa=Punjab_in_India_(disputed_hatched).svg
| stolica=[[Czandigarh]]
| ustrój=
| waluta=
| powierzchnia=50 362
| ludność=27 700 000
| język=hindi, pendżabski
| religia=
| napięcie prądu=230
| numer kierunkowy=
| domena=
| strefa czasowa=
}}

'''Pendżab''' – stan w [[Indie|Indiach]], stanowiący część większej krainy geograficznej – Pendżabu. Sąsiaduje z pakistańską prowincją [[Pendżab (Pakistan)|Pendżab]] na zachodzie, z [[Dżammu i Kaszmir|Dżammu i Kaszmirem]] na północy, [[Himachal Pradesh]] na północnym wschodzie, z [[Hariana|Harianą]] na południu i południowym wschodzie, z terytorium związkowym [[Czandigarh]] na południowym wschodzie i z [[Radżastan]]em na południowym zachodzie.

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===
Stan Pendżab dzieli się na następujące okręgi:

    Amritsar
    Barnala
    Bhathinda
    Faridkot
    Fatehgarh Sahib
    Firozpur
    Gurdaspur
    Hoshiarpur
    Dżalandhar
    Kapurthala
    Ludhijana
    Mansa
    Moga
    Muktsar
    Nawan Shehar
    Patiala
    Rupnagar
    Sangrur
    SAS Nagar
    Tarn Taran
=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==
* [[Amritsar]]
* [[Ludhijana]]
* [[Patiala]]
* [[Sirsa]]
* [[Moga]]
* [[Sirsa]]
* [[Dźalandhar]]
* [[Hoshiarpur]]
* [[Phagwara]]
* [[Batala]]

== Ciekawe miejsca ==

== Komunikacja ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

== Linki zewnętrzne ==

{{Zarys}}
{{Jest w|Północne Indie}}

[[Kategoria:Indie]]</text>
      <sha1>l1gnvwruhvz1zavf75lldkyykk43knl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Czandigarh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8274</id>
    <revision>
      <id>159004</id>
      <parentid>130095</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wyjazd */</comment>
      <origin>159004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1041" sha1="hv6n1ct19i1a8sc7hg8gt88is3bk5dp" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Czandigarh
|widok=Palace_of_Assembly_Chandigarh_2006.jpg
|herb=
|mapa=IndiaCndgh.png
|region=
|powierzchnia=114
|lud=1 055 000
|prefiks=+91 172
|www=http://chandigarh.nic.in/
}}
'''Czandigarh''' – miasto leżące w północnych [[Indie|Indiach]], posiadające prawa terytorium związkowego i będące jednocześnie stolicą dwóch sąsiadujących z nim stanów, [[Pendżab (Indie)|Pendżabu]] i [[Hariana]]. Terytorium obejmuje wyłącznie miasto Czandigarh w jego granicach administracyjnych.

==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===
Znajduje się tu porty lotniczy.

===Koleją===
Znajduje się tu stacja kolejowa.

===Samochodem=== 
Czandigarh jest dużym węzłem drogowym.

===Autobusem===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Północne Indie}}
{{Zarys}}

[[Kategoria:Indie]]</text>
      <sha1>hv6n1ct19i1a8sc7hg8gt88is3bk5dp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uttarakhand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8882</id>
    <revision>
      <id>159000</id>
      <parentid>75096</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>159000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1030" sha1="jlkd818xq4fkxq62veht61oasu6w1tv" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{quickbar
| grafika=Jageshwar_main.JPG
| flaga=
| mapa=Uttarakhand_in_India_(disputed_hatched).svg
| stolica=[[Dehradun]]
| ustrój=
| waluta=rupia
| powierzchnia=53 566
| ludność=8 500 000
| język=hindi
| religia=hinduizm, chrześcijaństwo, islam
| napięcie prądu=230
| numer kierunkowy=
| domena=
| strefa czasowa=UTC +5:30
}}

'''Uttarakhand''' – jeden ze stanów [[Indie|Indii]], położony w ich północnej części. Stolicą stanu, a zarazem największym miastem jest ]]Dehradun]]. Stan został utworzony 9 listopada 2000 roku.

== Charakterystyka ==

=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==
* [[Dehradun]]
* [[Haridwar]]
* [[Nainital]]
* [[Almora]]
* [[Chamoli]]

== Ciekawe miejsca ==

== Transport ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

{{Zarys}}
{{Jest w|Północne Indie}}

[[Kategoria:Indie]]</text>
      <sha1>jlkd818xq4fkxq62veht61oasu6w1tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Transport publiczny w Londynie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19345</id>
    <revision>
      <id>158965</id>
      <parentid>158908</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T12:52:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Z wózkiem inwalidzkim */</comment>
      <origin>158965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38905" sha1="qsstvxo72le769977gavf9t1h312083" xml:space="preserve">{{top-banner}}
Jest to przewodnik po transporcie publicznym w Londynie, ze szczególnym naciskiem na optymalizację kosztów.

== Korzystanie z tego przewodnika ==
Większość użytkowników skorzysta z sekcji Definicje i „Dla turystów”; mieszkańcy lub osoby odwiedzające [[Londyn]] na dłużej powinni również przeczytać ostatnią sekcję. Niniejszy przewodnik został napisany w taki sposób, aby zapewnić przegląd systemu transportu publicznego w [[Londyn]]ie, ale jednocześnie skupić się na optymalizacji kosztów. Oznacza to, że koncentrujemy się na tym, jak podróżni i mieszkańcy mogą zaoszczędzić pieniądze na podróżach, które w mieście takim jak [[Londyn]], gdzie transport bywa dość drogi, mogą być znaczne. System taryfowy jest również dość skomplikowany i zawiły, nawet dla mieszkańców, dlatego staramy się go uprościć również w tym artykule.

Ceny biletów wymienione w tym artykule mogą ulec zmianie; w związku z tym staramy się ograniczać ich liczbę do minimum. Ceny przejazdów można znaleźć na stronach internetowych TfL lub National Rail.

Niektóre zaawansowane techniki nie zostały omówione w tym artykule, szczególnie te, które mogą być przydatne lub mieć zastosowanie poza Londynem – zapoznaj się z tą stroną. Na przykład nie omawiamy użyteczności Eurorail, koncentrując się na tym, jak można z niego korzystać w Londynie.

== Definicje ==
=== Karta Oyster ===
[[Plik:TfL_Oyster_Card.jpg|thumb|Karta Oyster]]
To plastikowa karta wielokrotnego doładowania, której można używać do podróżowania po [[Londyn]]ie – obejmuje to metro, autobusy oraz większość połączeń kolejowych National Rail w granicach miasta (i na pobliskich przedmieściach). Wyjątkiem jest linia Elizabeth Line na odcinku od Iver do [[Reading]], gdzie karty te nie są honorowane.

=== TfL ===
[[Plik:Transport-for-London-Logo.svg|thumb|Logo TfL]]
Transport for London (TfL) to organ publiczny odpowiedzialny za większość londyńskiego systemu transportowego. Obejmuje on między innymi:

* metro (znane również jako ''Tube''), w tym także kolej DLR (Docklands Light Railway), która na potrzeby niniejszego artykułu jest traktowana jako część londyńskiego metra;
* London Overground oraz Elizabeth Line (choć często utożsamia się je z metrem, w rzeczywistości stanowią odrębne systemy, co zostanie wyjaśnione w dalszej części artykułu);
* autobusy (ściślej mówiąc, TfL ''zarządza'' przewozami i ustala m.in. wysokość opłat, podczas gdy faktyczną obsługę tras prowadzą prywatne firmy);
* oraz system kart Oyster (opisany powyżej).

=== National Rail ===
[[Plik:National Rail and Underground.png|thumb|Logo londyńskiego metra oraz logo „podwójnej strzałki” sieci National Rail. Niektóre stacje w Londynie są obsługiwane zarówno przez metro, jak i przez pociągi National Rail (na przykład stacja Barking).]]
Jest to sieć kolejowa w [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]], obecna głównie w [[Londyn]]ie. Należy zauważyć, że ''National Rail'' to po prostu nazwa handlowa, która łączy niezliczoną ilość firm, z których każda świadczy własne usługi kolejowe. W [[Londyn]]ie są to koleje Southern, South Western Railway, Southeastern i Thameslink. Bilet kolejowy na dowolne miejsce w [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] możesz zarezerwować u dowolnego przewoźnika kolejowego. Biorąc pod uwagę wpływ TfL w [[Londyn]]ie, wiele programów TfL współpracuje z pociągami National Rail w [[Londyn]]ie, co wyjaśnimy później.

Zauważyliśmy powyżej, że London Overground i Elizabeth Line różnią się od londyńskiego metra. Kluczowa różnica polega na tym, że te dwa połączenia są również częścią National Rail, co oznacza, że ​​programy kolei krajowych, które nie obowiązują w londyńskim metrze (takie jak Britrail, który wyjaśnimy później), obowiązują w tych dwóch usługach.

=== Zbliżeniowo ===
Metoda ta polega na płatności zbliżeniowej kartą kredytową lub debetową bądź przy użyciu usług takich jak Apple Pay, Google Pay czy Fitbit Pay. Można z niej korzystać w przypadku wszystkich usług transportowych na terenie [[Londyn]]u oraz wybranych połączeń kolejowych w jego okolicach. Płatności zbliżeniowe mogą być akceptowane również przez innych przewoźników autobusowych, jednak kwestia ta wykracza poza zakres niniejszego artykułu.

Głównym problemem jest to, że płatności zbliżeniowe nie uwzględniają systemów zniżkowych, takich jak karty zniżkowe na przejazdy kolejowe (tzw. *railcards*, które omówimy w dalszej części); w takich przypadkach konieczne jest zakupienie biletu papierowego lub korzystanie z karty Oyster, o ile jest to dozwolone.

=== Bilet papierowy ===
[[Plik:London Underground Travelcard.jpg|thumb|Bilet okresowy („Travelcard”) w formie papierowej]]
Oczywiste jest, że jest to zwykły bilet na papierze.

=== System strefowy ===
[[File:London_Underground_Overground_DLR_Crossrail_map_zone.svg|border|frameless|888x888px]]

System ''strefowy'' to szereg regionów, które decydują, ile zapłacisz za przejazd, jeśli korzystasz z usług londyńskiego metra lub kolei krajowej. ''Ogólnie'' rzecz biorąc, mamy

* Strefa 1, która powszechnie odnosi się do tak zwanego centrum [[Londyn]]u
* Strefy 2–6 – poza centrum [[Londyn]]u, ale ogólnie w samym [[Londyn]]ie. Wyższe strefy zwykle tworzą obrzeża [[Londyn]]u.
* Strefy 7 - 9 - zazwyczaj poza [[Londyn]]em
* Strefy 10–16 (oznaczone jako A–F, choć oficjalnie nie są jako takie wymienione) – dla przypadków specjalistycznych, takich jak [[Port lotniczy Londyn-Gatwick|lotnisko Gatwick]], [[Watford]] Junction i Shenfield. Chociaż te strefy akceptują Oyster i płatności zbliżeniowe, kosztują więcej. Stacje te są oficjalnie określane na mapach metra jako „obowiązują taryfy specjalne” ze względu na koszty.
* Niektóre stacje (takie jak [[Luton]]) akceptują płatności zbliżeniowe, ale nie Oyster; stacje takie są generalnie poza zakresem tego artykułu.
Jeśli podróżujesz korzystając z Oyster lub bezdotykowo, zasadniczo będziesz podróżować ze Strefy x do Strefy y i zostaniesz obciążony odpowiednią opłatą za przejazd pomiędzy tymi strefami. Koszt przejazdu między dwiema konkretnymi stacjami można znaleźć na stronie https://tfl.gov.uk/fares/find-fares/tube-and-rail-fares/single-fare-finder. W całym artykule odniesiemy się do tej strony.

=== Godziny szczytu i poza szczytem ===
Jak sama nazwa wskazuje, zależy to od tego, kiedy wejdziesz do systemu transportowego (i, co najważniejsze, ''nie'' wyjdziesz). Jeśli wejdziesz w strefie taryfowej „szczytowej”, czyli zazwyczaj, zapłacisz wyższą cenę

* 6:30–9:30 i 16:00–19:00, tylko w dni powszednie (z wyłączeniem świąt państwowych), jeśli korzystasz z usług Oyster w usługach TfL lub National Rail
* w dowolnej chwili przed godziną 9:30, w przeciwnym razie tylko w dni powszednie
Ulga polega na tym, że jeśli w godzinach szczytu ''wieczornego'' udasz się do stacji w Strefie 1 (nie z niej), podróż będzie traktowana jako poza szczytem. Dzieje się tak dlatego, że większość ludzi będzie w tym czasie podróżować w przeciwnym kierunku.

Również oddział London Overground [[Watford]] Junction - Euston ma nieco inną politykę w godzinach szczytu i poza szczytem. W szczególności Twoja podróż odbywa się poza szczytem, ​​jeśli podróż w ramach „szczytowej” podróży przebiega w „złym” kierunku. Jeśli jedziesz z Watford Junction (lub stacji pośredniej) do Euston, będzie to wieczorem (i rano w przeciwnym kierunku).

=== Zwieńczenie ===
Oznacza to, że jeśli opłacasz przejazdy tą samą kartą Oyster lub kartą zbliżeniową, łączny koszt podróży w ciągu dnia lub tygodnia zostanie ograniczony do określonej górnej granicy, a kolejne przejazdy będą bezpłatne (z wyjątkiem sytuacji, w których mechanizm ten nie ma zastosowania, np. w przypadku pociągów Heathrow Express). Wysokość tego limitu zależy od stref, przez które podróżujesz (patrz wyżej). W przypadku korzystania wyłącznie z autobusów obowiązuje odrębny, niższy limit.

=== Karty kolejowe ===
[[Plik:16-25 Railcard online November 2008.jpg|thumb|Przykład karty zniżkowej na przejazdy kolejowe. Karty te można również uzyskać w formie cyfrowej za pośrednictwem aplikacji na smartfona.]]
To program sieci National Rail oferujący zniżki na przejazdy kolejowe dla określonych grup osób.

* W [[Londyn]]ie karta „16-25 Railcard” (oraz „26-30 Railcard”) zapewnia 33% zniżki na przejazdy poza godzinami szczytu (również w przypadku korzystania z systemu Oyster). Karta „[https://www.senior-railcard.co.uk/help/faqs/ Senior Railcard]” działa na tej samej zasadzie w przypadku osób w wieku 60 lat i starszych.
* Karta „[https://www.network-railcard.co.uk/ Network Railcard]” jest mniej korzystnym rozwiązaniem, ponieważ nie tylko nie działa w systemie Oyster, ale ma również ograniczenia terytorialne na terenie Londynu. Jeśli jednak planujesz wiele podróży w tym regionie i nie kwalifikujesz się do innych kart zniżkowych, może ona stanowić rozsądny wybór.
* Karty „Family &amp; Friends Railcard” oraz „Two Together Railcard” sprawdzają się tylko w swoich dedykowanych zastosowaniach (pierwsza z nich wymaga obecności co najmniej jednego dziecka, a druga zakłada, że ​​obie wskazane na karcie osoby podróżują razem). Choć można dzięki nim uzyskać zniżkę na papierowy bilet okresowy (jako część dłuższej podróży), w innych sytuacjach w Londynie są one bezużyteczne i nie działają w systemie Oyster.
* Karta „[https://www.railcard.co.uk/disabled-persons-railcard/ Disabled Persons Railcard]” jest jedną z najlepszych opcji, gdyż zapewnia 33% zniżki na przejazdy z Oyster przez cały dzień (co istotne, również w godzinach szczytu). Kryteria jej uzyskania są jednak dość restrykcyjne.
Istnieją również inne, lokalne karty zniżkowe ([https://www.nationalrail.co.uk/railcards/regional-railcards/ szczegóły tutaj]), jednak wykraczają one poza zakres tego artykułu.

Warto zauważyć, że w przypadku większości kart zniżkowych obowiązuje dolny limit opłaty za przejazdy w porannym szczycie komunikacyjnym; oznacza to, że korzystając z karty w tym czasie, trzeba zapłacić minimalną stawkę (wynoszącą około 12 funtów). Wyjątek stanowi karta „Disabled Persons Railcard” (dla której taki limit w ogóle nie istnieje) oraz karta „16-25 Railcard” w miesiącach lipiec i sierpień; ograniczenie to nie dotyczy również biletów kupowanych z wyprzedzeniem (tzw. *advance tickets*). Karta „Senior Railcard” nie jest w tym czasie honorowana.

Jeśli posiadasz uprawniającą do zniżki kartę kolejową, musisz poprosić personel stacji TfL o przypisanie tej zniżki do swojej karty Oyster. Zniżka ta będzie obowiązywać tak długo, jak ważna pozostaje karta kolejowa. Zazwyczaj turyści nie powinni kupować karty zniżkowej na przejazdy kolejowe (tzw. *railcard*), chyba że ich głównym celem jest podróżowanie po Londynie (i to przez co najmniej miesiąc), planują tylko jedną lub dwie kosztowne podróże pociągiem albo zamierzają korzystać z lokalnych biletów sieciowych typu *rover* lub *ranger* (więcej informacji w artykule [[Koleją po Wielkiej Brytanii]]); osoby takie powinny raczej zapoznać się z zamieszczonymi poniżej informacjami na temat ofert Eurorail i Britrail.

== Dla turysty ==
=== Dotarcie do Londynu ===
A więc dotarłeś do [[Londyn]]u. Na razie założymy, że dotarłeś do [[Port lotniczy Londyn-Heathrow|Heathrow]]; szczegółowe informacje dotyczące pozostałych lotnisk zostaną podane w dalszej części.&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;Cztery różne sposoby na dotarcie do centrum Londynu. Który z nich wybrać?&quot;&gt;
File:332002 at Paddington ABU.jpg|Heathrow Express – nie bierz tego, jeśli nie masz biletu z wyprzedzeniem.
File:Heathrow Terminal 4 railway stn 14th June 2022 16.jpg|Elizabeth Line – nie tania – ale korzysta z nakładek
File:Heathrow Terminal 5 platform 6 look east 1973 stock.JPG|Linia Piccadilly – najtańsza opcja kolei (chyba, że ​​skorzystasz z cappingu).
File:Carousel Buses 809 on Route A30, Heathrow Central (13020945444).jpg|Autobus – zdecydowanie najtańsza opcja, ale powolna.
&lt;/gallery&gt;Istnieją trzy popularne sposoby dotarcia do centrum [[Londyn]]u z [[Port lotniczy Londyn-Heathrow|lotniska Heathrow]]:

* Heathrow Express: połączenie bezpośrednie (bez przystanków po drodze) z Heathrow na stację Paddington; czas przejazdu wynosi 15 minut.
* Elizabeth Line: połączenie z ''przystankami'' pośrednimi, prowadzące z Heathrow na stację Paddington (skąd można przesiąść się na pociągi do [[Reading]]) oraz do Abbey Wood i Shenfield.
* Piccadilly Line: najwolniejsza z trzech opcji; podróż z Heathrow na Leicester Square zajmuje około 50 minut. Linia ta biegnie aż do stacji Cockfosters w północno-wschodnim Londynie.
Z Heathrow można również dojechać autobusem TfL. Która z tych opcji będzie zatem najlepsza pod kątem kosztów?

* Heathrow Express jest zazwyczaj zbyt drogi. Elizabeth Line oferuje podobne połączenie co Heathrow Express, ale w znacznie niższej cenie; ponadto przejazdy tą linią wliczają się do dziennego limitu opłat (tzw. *daily cap*) dla stref 1–6 (czego nie obejmuje Heathrow Express, więc za kolejne przejazdy metrem tego dnia trzeba by płacić osobno). Wyjątkiem jest sytuacja, w której posiada się bilet kupiony z wyprzedzeniem – choć są one stosunkowo tanie, zachowują ważność tylko w konkretnym dniu i nie podlegają zasadom naliczania limitów opłat.
* Elizabeth Line nie należy do tanich środków transportu. Jednakże przejazdy tą linią wliczają się do dziennego limitu opłat dla stref 1–6, co czyni ją opłacalnym wyborem, jeśli planujesz intensywne podróżowanie danego dnia (tj. wykonanie kilku oddzielnych przejazdów) – po osiągnięciu limitu nie ponosisz już dodatkowych kosztów. Kluczowe jest tu pojęcie „oddzielnych” przejazdów: płaci się za podróż z punktu A do punktu B, a przesiadki między pociągami są bezpłatne (zasada ta nie dotyczy Heathrow Express).
* Jeśli planujesz tylko jeden lub dwa oddzielne przejazdy metrem w ciągu dnia, najlepszym wyborem będzie Piccadilly Line, która jest znacznie tańsza od pozostałych opcji.
* Jeśli czas nie gra roli, warto wybrać autobus (więcej informacji w sekcji ''Autobusy'' poniżej).

=== Dopłata National Rail ===
Dotarłeś już do Londynu i postanawiasz przenocować w okolicach Clapham Junction (w końcu to długa podróż!). Następnego dnia chcesz udać się do South Kensington (by na przykład odwiedzić tamtejsze muzeum). Jak tam dotrzeć? Google Maps prawdopodobnie zaproponuje jedną z poniższych opcji:

* Bezpośredni autobus do South Kensington (linia 345 lub 49) – to sensowne rozwiązanie, ale przyjrzymy się mu później.
* Pociąg przewoźnika Southern do stacji London Victoria, a następnie przejazd linią District lub Circle w kierunku zachodnim do South Kensington.
* Pociąg South Western Railway do stacji London Waterloo, a następnie – korzystając z dowolnego wariantu trasy – przejazd metrem do stacji South Kensington.
* Pociąg London Overground do stacji West Brompton, a następnie linia District do South Kensington.
Na pierwszy rzut oka, biorąc pod uwagę system strefowy, te trzy opcje wydają się podobne: jedziesz pociągiem ze strefy 2 do strefy 1. Jednak większość osób prawdopodobnie nie zauważy, że w rzeczywistości tak nie jest, i przepłaci za przejazd. Według narzędzia TfL do sprawdzania cen biletów (stan na styczeń 2023):
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Koszty według opcji
!Opcja
!Szczyt
!Poza szczytem
|-
|2 lub 3
|5
|4.4
|-
|4
|3.2
|2.6
|}

Zauważ, że różnica w cenie pojedynczego przejazdu wynosi 1,80 funta! O co więc chodzi? Odpowiedź na to pytanie wymagałaby omówienia dość złożonego zagadnienia, które prawdopodobnie wprawiłoby przeciętnego turystę w zakłopotanie. Wyjaśnienie w stylu „wytłumacz mi to tak, jakbym miał 5 lat” wyglądałoby mniej więcej tak:

&lt;blockquote&gt;
Podróżując po Londynie, zawsze – o ile to możliwe – wybieraj usługi TfL. Obejmuje to metro (Tube), a także kolej naziemną (Overground) oraz linię Elizabeth, chyba że planujesz tego dnia odbyć wiele przejazdów.&lt;/blockquote&gt;Bardziej szczegółowe wyjaśnienie znajduje się poniżej:
&lt;blockquote&gt;

Podczas podróży z wykorzystaniem usług National Rail lub TfL zostaniesz przypisany do jednej z trzech grup: wyłącznie TfL, wyłącznie National Rail lub opcji mieszanej (trasy łączonej) – przy czym średnie ceny w tych grupach rosną w podanej kolejności.

Wybierając opcję 2 lub 3, odbywasz podróż ''mieszaną'', obejmującą zarówno przejazdy usługami spoza sieci TfL (w tym przypadku Southern lub South Western Railway), jak i usługami TfL (tutaj: londyńskim metrem). Powoduje to przejście na wyższy próg cenowy – koszt jest wyższy niż w przypadku podróży wyłącznie usługami TfL (co miałoby miejsce przy opcji 4, ponieważ London Overground, mimo że stanowi część systemu National Rail, jest usługą zarządzaną przez TfL).

Oczywiście, jeśli podróżujesz na tyle często, by osiągnąć limit opłat (tzw. *cap*) dla danego dnia lub tygodnia, powyższe kwestie tracą znaczenie; wysokość limitu nie zależy bowiem od sposobu podróżowania (z wyjątkiem przejazdów autobusami). &lt;/blockquote&gt;

=== Autobusy ===
[[Plik:Go_Ahead_London_Bus_route_68.jpg|thumb|Autobus TfL w Londynie]]
Podróżowanie autobusami po Londynie może być tanim sposobem na przemieszczanie się po mieście:

* Nie obowiązuje tu podział na godziny szczytu i poza szczytem – cena przejazdu jest taka sama przez cały dzień. Pojedynczy bilet jest zazwyczaj tańszy niż najtańszy bilet na metro (z pewnymi wyjątkami, jeśli korzystasz ze zniżki typu Railcard i podróżujesz poza pierwszą strefą).
* W przypadku autobusów (i tramwajów) nie obowiązuje system strefowy – opłata jest stała niezależnie od punktu początkowego i docelowego podróży.
* Wiele autobusów kursuje w nocy – jest ich znacznie więcej niż pociągów metra czy kolei krajowej (National Rail).
* System uwzględnia mechanizm limitu opłat (tzw. *capping*): jeśli osiągniesz już dzienny limit kosztów, za kolejne przejazdy autobusami nie płacisz.
* Jeśli korzystasz wyłącznie z autobusów, obowiązuje oddzielny, niższy limit dzienny (odpowiednik kosztu trzech pojedynczych przejazdów) oraz limit tygodniowy.
* Przesiadki między autobusami w ciągu 62 minut są wliczone w cenę pojedynczego biletu.
* Jeśli na karcie Oyster brakuje środków, nadal możesz wsiąść do autobusu (co spowoduje powstanie ujemnego salda na karcie). Konieczne będzie jednak doładowanie karty przed jej ponownym użyciem – nawet w przypadku przesiadki.
Głównym problemem, z jakim mogą zetknąć się pasażerowie, jest ''prędkość''. Autobusy poruszają się wolno, zwłaszcza w Londynie; niektóre z nich (szczególnie w pierwszej strefie i w godzinach szczytu) osiągają średnią prędkość wynoszącą zaledwie 10 km/h. Szybciej dotrzesz do celu, korzystając z kolei lub metra. Z drugiej strony, wolne tempo jazdy sprawia, że ​​niektóre trasy autobusowe świetnie nadają się do zwiedzania miasta.

Uwaga – zwłaszcza poza Londynem (gdzie również kursują niektóre autobusy TfL) można napotkać pojazdy nieobsługiwane przez TfL. Powyższe zasady ich nie dotyczą, ponieważ funkcjonują one w ramach całkowicie odrębnych systemów.

=== Z dziećmi ===
* Dzieci poniżej 5. roku życia: podróżują bezpłatnie – zasada ta obowiązuje we wszystkich środkach transportu kolejowego w Wielkiej Brytanii.
* Dzieci w wieku od 5 do 10 lat (włącznie): zawsze podróżują bezpłatnie autobusami i tramwajami oraz w towarzystwie osoby dorosłej. Podróżując samodzielnie, mogą korzystać z bezpłatnych przejazdów metrem (London Underground) oraz wybranymi pociągami National Rail, jeśli posiadają kartę „5–10 Zip Oyster” (o którą mogą ubiegać się również osoby niebędące rezydentami Wielkiej Brytanii) – [https://tfl.gov.uk/fares/free-and-discounted-travel/5-10-zip-oyster-photocard szczegóły na tej stronie].
* Dzieci w wieku od 11 do 15 lat: na zwykłej karcie Oyster lub karcie Oyster dla odwiedzających (Visitor Oyster card) można aktywować – na określony czas (ok. dwóch tygodni) – zniżkę 50% w systemie PAYG (płatność za przejazd, z uwzględnieniem obowiązujących limitów dziennych opłat); jest to rozwiązanie przydatne dla rodzin odwiedzających Londyn. Zniżkę może aktywować pracownik stacji metra. Warto pamiętać, że obejmuje ona zarówno metro, jak i autobusy. Alternatywą jest wyrobienie karty „[https://tfl.gov.uk/fares/free-and-discounted-travel/11-15-zip-oyster-photocard 11–15 Zip Oyster]”. Ponadto dzieci poniżej 16. roku życia podróżują [heathrowexpress.com/ticket-fares#/ bezpłatnie] pociągiem Heathrow Express, jeśli towarzyszą im pasażerowie płacący za bilet (dotyczy to również pierwszej klasy) lub jeśli posiadają dowód wylotu/przylotu z/na lotnisko Heathrow w tym samym dniu.
* Osoby w wieku 16–18 lat: traktowane są jak dorośli. Mogą jednak korzystać z karty „[https://tfl.gov.uk/fares/free-and-discounted-travel/16-plus-zip-oyster-photocard 16+ Zip Oyster]”, uprawniającej do 50% zniżki na przejazdy metrem i autobusami.
Należy pamiętać, że karty Zip Oyster trzeba zamawiać z wyprzedzeniem i są one ''zazwyczaj'' przeznaczone dla rezydentów Wielkiej Brytanii; jeśli więc jako turysta planujesz z nich skorzystać, musisz złożyć wniosek odpowiednio wcześnie. Pobierana jest również opłata za wydanie karty, jednak oszczędności powinny szybko ją zrekompensować (chyba że podróżujesz tylko na jeden lub dwa dni).

=== Korzystanie z biletów papierowych ===
Plakaty TfL zniechęcają do korzystania z papierowych biletów w [[Londyn]]ie – i słusznie. Ceny ustalono tak, że zakup biletu papierowego jest zazwyczaj znacznie droższy niż korzystanie z karty Oyster lub płatności zbliżeniowej (warto zauważyć, że bilety papierowe w ogóle nie obowiązują w autobusach i tramwajach). Dotyczy to również dzieci (w ich przypadku lepiej skorzystać ze ''zniżki Young Child'' opisanej powyżej). Podobnie nie warto kupować papierowego biletu okresowego (Travelcard). Istnieje jednak kilka sytuacji, w których warto skorzystać z biletu papierowego:

* Jeśli chcesz zwiedzać londyńskie metro dla przyjemności lub podziwiać architekturę stacji. W przypadku wejścia do systemu z kartą Oyster lub płatnością zbliżeniową obowiązuje limit czasu na zakończenie podróży i opuszczenie stacji; jego przekroczenie skutkuje naliczeniem dodatkowej opłaty. Choć opłatę tę można odzyskać, kontaktując się z TfL, konieczność wielokrotnego załatwiania tej sprawy bywa uciążliwa – dlatego lepszym rozwiązaniem może być zakup papierowego biletu dziennego (Day Travelcard), który uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wskazanych stref przez cały dzień.
* Jeśli spełnione są wszystkie poniższe warunki: posiadasz kartę zniżkową kolejową (Railcard) oferującą zniżkę wyłącznie poza godzinami szczytu (np. 16-25 Railcard), chcesz podróżować w godzinach '''wieczornego''' szczytu, '''''planujesz podróż łączoną (TfL i National Rail)''''' ''i'' nie przewidujesz osiągnięcia limitu dziennych wydatków (tzw. *daily cap*). Wynika to z faktu, że National Rail definiuje godziny szczytu wyłącznie jako czas przed godziną 9:30. Oznacza to, że korzystając z karty Oyster lub płatności zbliżeniowej w godzinach 16:00–19:00, zapłacisz stawkę obowiązującą w szczycie. Natomiast w przypadku biletu papierowego przejazd ten jest traktowany jako odbyty poza szczytem, ​​dzięki czemu naliczana jest zniżka 33% wynikająca z posiadania karty Railcard (warto zauważyć, że w przeciwieństwie do systemu Oyster, zwykły papierowy bilet National Rail nie przewiduje oddzielnej zniżki poza szczytem), co obniża koszt w porównaniu do standardowej stawki TfL w godzinach szczytu bez zniżki. W niektórych przypadkach – w zależności od rodzaju karty Railcard – podobne rozwiązanie może sprawdzić się również w porannym szczycie (ponieważ większość kart Railcard narzuca w innych sytuacjach minimalną cenę biletu). * Jeśli planujesz odbyć tylko jeden przejazd środkami transportu TfL (lub podróżować tylko przez jeden dzień) i nie możesz skorzystać z płatności zbliżeniowych (np. ze względu na koszt 7 funtów za kartę Oyster).
A co w przypadku podróży poza Londyn? Sprawa się komplikuje, zwłaszcza jeśli korzystasz ze zniżki typu „railcard”. Posłużmy się przykładem: załóżmy, że chcesz pojechać ze stacji Paddington do [[Reading]]. Masz kilka opcji:

* Możesz skorzystać z płatności zbliżeniowej. Kosztuje to 26 funtów w godzinach szczytu (według definicji TfL) i 11,6 funta poza szczytem.
* Możesz kupić bilet National Rail na przejazd poza szczytem za 22,6 funta (jest on ważny w czasie wieczornego szczytu TfL, ale nie porannego). Bilet na przejazd w godzinach szczytu kosztuje 27,6 funta.
Na pierwszy rzut oka płatność zbliżeniowa ''wydaje'' się dobrym wyborem. Co jednak, jeśli posiadasz kartę zniżkową (railcard) uprawniającą np. do 30% zniżki? Wówczas koszt spada do odpowiednio 14,90 funta (poza szczytem) i 18,20 funta (w szczycie) – płatność zbliżeniowa jest tańsza w przypadku taryfy poza szczytem TfL, ale droższa w porównaniu z biletem na szczyt. Pamiętaj, że przy płatności zbliżeniowej nie można skorzystać ze zniżki railcard.

A co w przypadku podróży ''w obie'' strony?

* Jeśli korzystasz z płatności zbliżeniowej, koszt podróży w obie strony to po prostu dwukrotność ceny pojedynczego przejazdu, czyli odpowiednio 23,20 funta i 52 funty.
* Jeśli ''nie'' masz karty zniżkowej i chcesz wrócić tego samego dnia, koszty wynoszą 26,70 funta (poza szczytem) i 52,10 funta (w szczycie). Zauważ, że w przypadku biletu poza szczytem droga powrotna jest praktycznie darmowa, jednak płatność zbliżeniowa i tak wypada korzystniej niż bilet papierowy.
* Jeśli ''nie'' masz karty zniżkowej i chcesz wrócić innego dnia (w ciągu miesiąca), koszt poza szczytem wynosi 32 funty. Tutaj również płatność zbliżeniowa wygrywa z biletem papierowym.
* Jeśli jednak posiadasz kartę zniżkową, koszt biletu powrotnego poza szczytem spada do 14,95 funta. To rozwiązanie jest korzystniejsze niż płatność zbliżeniowa.
Warto dodać, że przy ''wielu'' przejazdach w ciągu tygodnia w przypadku płatności zbliżeniowej obowiązuje mechanizm limitowania kosztów (tzw. capping), czego nie oferuje bilet papierowy.
 
W skrócie:

* Płatności zbliżeniowe są często korzystniejszym rozwiązaniem, jednak przed zakupem warto porównać koszty z ceną biletu papierowego – zwłaszcza jeśli posiadasz kartę zniżkową (railcard) lub planujesz podróż w godzinach ''wieczornego'' szczytu.
* Londyński system taryfowy bywa dość złożony i niejasny dla osób niezaznajomionych z tematem, dlatego omówienie wszystkich jego szczegółów i niuansów nie jest możliwe.

=== Eurorail i Britrail ===
Jest to program dostępny ''wyłącznie'' dla mieszkańców spoza [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]], w ramach którego mogą otrzymać bilety kolejowe ze znaczną zniżką. W tej sekcji omówiono, w jaki sposób można z nich korzystać w Londynie; pełne omówienie tych dwóch schematów wykracza poza zakres tego artykułu.

Jeśli posiadasz bilet Eurorail/Britrail (lub Rovers/Rangers), który jest ważny na terenie [[Anglia|Anglii]], możesz

* '''nie można''' z niego korzystać w londyńskim metrze
* '''nie można''' go używać w londyńskich autobusach ani tramwajach
* '''można''' z niego korzystać w londyńskiej kolei naziemnej
* '''można''' z niego korzystać na linii Elizabeth Line
* '''można''' z niego korzystać na lotniskach Heathrow i Gatwick Express (które, jak zauważyliśmy, są bardzo kosztowne w stosunku do oferty); z Heathrow Express nie można jednak korzystać w przypadku osób podróżujących Rangerem/Roverem.
* '''można''' go używać w dowolnej innej usłudze kolei krajowej (takiej jak Thameslink)
Należy w szczególności zwrócić uwagę na pokrywanie się usług TfL i kolei krajowych. Linie London Overground i Elizabeth Lines są częścią TfL, ale są także częścią systemu kolei krajowych. Oznacza to, że programy będące częścią TfL (takie jak capping i Oyster) i National Rail (takie jak Eurorail) obowiązują w obu przypadkach, co oznacza, że ​​w przypadku tych dwóch usług można korzystać z biletów Eurorail/Britrail. Może to spowodować zamieszanie wśród pracowników TfL niezaznajomionych z tym schematem, dlatego może być konieczne delikatne przedstawienie im tego schematu.

Ponadto: niektóre bilety Eurorail/Britrail są ''elastyczne'', co oznacza, że ​​przed skorzystaniem z nich należy aktywować bilet dzienny. Korzystanie z tego programu nie jest dobrym pomysłem, chyba że planujesz podróż poza Londyn (lub nie możesz skorzystać z niego w żaden inny sposób), ponieważ ograniczenie prawie zawsze będzie tańsze.

Jeśli planujesz korzystać z tego schematu w połączeniu z Oyster lub bezdotykowo, musisz dotknąć przed użyciem karnetu.

Należy pamiętać, że rezerwacje zazwyczaj nie są dostępne (lub wymagane) na pociągi w [[Londyn]]ie.

=== Korzystanie z innych lotnisk ===
[[Plik:Gatwick_Express_387210_,_Clapham_Junction_24.3.18.jpg|thumb|Nie warto]]
[[Plik:Class_377,_Milton_Keynes.jpg|thumb|Tak jest lepiej.]]
* [[Port lotniczy Londyn-Gatwick|Gatwick]]: Gatwick Express jest dość drogi i właściwie niepotrzebny. Skorzystaj ze zwykłych pociągów Southern, które jadą do Victorii (w centrum [[Londyn]]u). Możesz zrobić tzw. open-jaw w East Croydon (czyli wysiąść z pociągu, przejść przez bramki/validator i ponownie wejść do systemu innym pociągiem), żeby znacznie obniżyć koszt. Może to być jednak kłopotliwe, jeśli masz bagaż.
* [[Port lotniczy Londyn-Stansted|Stansted]]: należy kupić bilet zwykły (papierowy); ani zbliżeniowy, ani Oyster nie będą działać.
* [[Port lotniczy Londyn-Luton|Luton]]: musisz albo kupić bilet papierowy, albo skorzystać z płatności zbliżeniowej.

=== Pierwsza klasa ===
[[Plik:377401_First_Class_Interior.jpg|left|thumb|Zdejmij płótno z napisem „First Class”, a otrzymasz klasę Standard.]]
Pierwsza klasa National Rail w [[Londyn]]ie jest bezużyteczna; nie przejmuj się. Płacisz za (głównie) kawałek materiału. Tak naprawdę istnieje kilka sposobów korzystania z „pierwszej klasy” bez dodatkowych opłat:

* Jeśli konduktor ogłosi, że pociąg jest „odtajniony” (zwykle gdy pociąg jest zatłoczony)
* W pociągach Thameslink „pierwsza klasa” znajdująca się z tyłu pociągu jest automatycznie odtajniana. Cytując ze strony internetowej: „Jeśli dostępna jest pierwsza klasa, można ją znaleźć na samym przodzie pociągu. Przedział pierwszej klasy z tyłu pociągów Thameslink jest zawsze odtajniony”.
Należy pamiętać, że karty Oyster lub karty zbliżeniowe umożliwiają podróżowanie wyłącznie klasą standardową.

=== Opóźnienia i strajki ===
Jest mało prawdopodobne, aby osoba podróżująca na terenie [[Londyn]]u doświadczyła opóźnienia na tyle, aby kwalifikować się do (częściowego) zwrotu kosztów biletu. Gdyby jednak tak się stało, odpowiednią dokumentację można znaleźć na stronach https://tfl.gov.uk/fares/refunds-and-replacements/tube-and-dlr-delays i https://www.nationalrail.co.uk/121354.aspx. Główna różnica polega na tym, co kwalifikuje się do zwrotu pieniędzy (lub spłaty opóźnienia) – przy czym TfL jest znacznie bardziej rygorystyczny, ponieważ nie bierze pod uwagę takich rzeczy, jak „jeden poniżej” (osoba pod pociągiem) czy pogoda – podczas gdy Koleje Krajowe to uwzględniają (wszystko z wyjątkiem planowanych zamknięć).

Strajki będą prawdopodobnie częstsze.

* W przypadku TfL w zasadzie nic nie można zrobić, gdyż TfL nie daje żadnych ustępstw w oparciu o strajk. Nie możesz w ogóle ubiegać się o zwrot pieniędzy, a jeśli będziesz musiał skorzystać z alternatywnego transportu, będziesz musiał sam za to zapłacić.
* W przypadku National Rail (z wyjątkiem londyńskiej kolei naziemnej i Elizabeth Line) przewoźnicy kolejowi zazwyczaj oferują bezpłatną zmianę daty lub pełny zwrot kosztów biletu. Mogą również pozwolić Ci na korzystanie z biletu w usługach TfL (metro, autobus itp.) bez dodatkowych opłat – sprawdź jednak wcześniej dokumentację, ponieważ nie zawsze tak jest – i musisz użyć „biletu papierowego”. Jeśli posiadasz bilet miesięczny lub dłuższy (lub bilet flexi), zamiast tego możesz ubiegać się o zwrot kosztów dziennej podróży bez konieczności podróżowania. Robiąc to, powinieneś zazwyczaj złożyć wniosek o zwrot pieniędzy na maksymalny możliwy czas (zwykle jest to ponad 120 minut).
* Sprawa osób posiadających bilety Interrail lub Britrail wydaje się [https://community.interrail.com/interrail-passes-41/eurail-pass-in-uk-during-strikes-8980 raczej niejasna]; w pierwszej kolejności skontaktuj się z Interrail.

=== Z wózkiem inwalidzkim ===
Najważniejszą rzeczą, na którą należy zwrócić uwagę, jest to, że „to nie jest twój problem”. Jeśli nie możesz skorzystać z usług kolei krajowej lub TfL (tylko około 40% stacji metra jest dostępnych dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich), po prostu skontaktuj się z pracownikiem – to on ma się tobą opiekować. Mogą pomóc Ci zaplanować podróż przy użyciu innych środków transportu (takich jak autobusy, które są bezstopniowe) lub zapewnić taksówkę na ''ich'' koszt (TfL lub kolej krajowa). Nie powinieneś płacić za taksówkę (ani więcej niż ktokolwiek inny), aby dostać się do miejsca docelowego. Dotyczy to również sytuacji, gdy dźwig jest z jakiegokolwiek powodu nieczynny. Cytując ze [https://tfl.gov.uk/transport-accessibility/wheelchair-access-and-avoiding-stairs strony internetowej TfL],

&lt;blockquote&gt;
Jeśli przyjedziesz na stację metra, linii Elizabeth lub kolei naziemnej, a winda będzie niedostępna, personel pomoże Ci zaplanować alternatywną podróż do miejsca docelowego. Jeśli nie ma rozsądnej alternatywnej trasy, zarezerwujemy dla Ciebie taksówkę (na nasz koszt), która zabierze Cię do miejsca docelowego lub innej stacji bez schodów, skąd będziesz mógł kontynuować podróż.
&lt;/blockquote&gt;

== Dla osób przebywających dłużej lub mieszkańców ===
=== Omijanie strefy 1 ===
[[Plik:Route-Validator-Oystercard-Reader-London.jpg|thumb|Różowy kasownik biletów]]
Jeśli korzystasz z metra lub National Rail, przejazd przez Strefę 1 w ''jakikolwiek'' sposób wiąże się ze znacznie wyższymi kosztami (obejmuje to wjazd, wyjazd lub przejazd). Ostatni z trzech nie jest oczywisty i może powodować pewne zamieszanie.

Co dokładnie oznacza ''przejazd''? Oznacza to, że podczas podróży w ogóle nie możesz przebiegać przez stację w Strefie 1. A biorąc pod uwagę, że istnieje wiele sposobów przedostania się z jednej stacji na drugą, jak to egzekwują? Za pomocą różowych walidatorów tras (patrz po prawej). Ogólnie rzecz biorąc, jeśli z Twojego punktu początkowego do miejsca docelowego istnieje wiele tras, system TfL pobierze opłatę za Strefę 1, chyba że po drodze dotkniesz różowego przycisku sprawdzania trasy, potwierdzając dokładnie obraną trasę. Wyszukiwarka taryf TfL to dobry sposób na ustalenie, czy należy (i ''gdzie'') skorzystać z różowego modułu sprawdzania tras w przypadku podróży spoza Strefy 1.

Czy są wyjątki od tej reguły? Rzadki. Ale jest co najmniej jeden:

* (Clapham Junction – Shepherd's Bush) do Highbury i Islington (i dalej): to działa, ponieważ domyślna trasa przebiega przez Willesden Junction, ale nielogiczne byłoby zmuszanie ludzi do wysiadania i korzystania z walidatora, biorąc pod uwagę, że nie byłoby przesiadki! Rozwiązaniem byłoby udanie się aż do West Brompton; nie dotykaj tam różowego walidatora trasy. Następnie wsiądź do pociągu linii District do stacji Victoria, a następnie linią Victoria dojedź do Highbury i Islington. Może to skutkować znaczną oszczędnością czasu, biorąc pod uwagę częstotliwość (i szybkość) pociągów linii Victoria przejeżdżających przez Strefę 1. Nie można jednak używać Shepherd's Bush jako punktu przesiadkowego, ponieważ wiąże się to z formalnym opuszczeniem stacji (aby wjechać na linię centralną). Kensington Olympia jest akceptowalną alternatywą, pociągi District Line kursują rzadko poza weekendami, a pociągi zazwyczaj nie jadą bezpośrednio do Victorii (co zmusza cię do przesiadki w Earl's Court). Jeśli jedziesz poza Highbury i Islington (linią Victoria), przed powrotem musisz wysiąść i skorzystać z różowego kasownika trasy po stronie stacji London Overground.
* Połączenie z Clapham do Highbury i Islington można również pokonać pętlą w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara (tj. jadąc przez Surrey Quays) pomimo przejazdu przez stację w Strefie 1; działa to, ponieważ system nie może rozróżnić tych dwóch kierunków. Nie zapewnia to jednak zauważalnego określenia czasu. Nie działa to w przypadku innych stacji wzdłuż tej pętli.
Kolejną rzeczą wartą odnotowania jest rozważenie, czy możesz wykluczyć Strefę 1 z podróży, spacerując nieco dłużej. Załóżmy, że chcesz pojechać gdzieś w South Kensington (czyli na stację w Strefie 1). Zamiast korzystać z tej stacji (lub stacji Gloucester Road), rozważ pobliskie stacje, które nie należą wyłącznie do Strefy 1 – w tym przypadku będą to Notting Hill Gate i Earl's Court (obie znajdują się w Strefie 1 i 2 – co wystarczy, ponieważ w takich przypadkach system taryf wybierze tę, która będzie dla Ciebie lepsza). Odległość do przejścia zwykle nie jest dużo większa (do 1–1,5 km więcej niż najbliższy odpowiednik w Strefie 1), a w ten sposób można uzyskać znaczne oszczędności, szczególnie jeśli trzeba jechać tą trasą do pracy (nie wspominając, że jest to dobre ćwiczenie). Oczywiście, jeśli jesteś w miejscu takim jak Holborn, byłoby to trudniejsze do zarządzania i nie byłoby tego warte.

{{zarys}}

[[Kategoria:Londyn]]</text>
      <sha1>qsstvxo72le769977gavf9t1h312083</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kannus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19397</id>
    <revision>
      <id>158989</id>
      <timestamp>2026-09-29T11:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>nowy</comment>
      <origin>158989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="887" sha1="cpk5al8wi6y9dnjigmj1nhbwx8bngtf" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa = Kannus
 |widok = Kannus_railway_station.JPG
 |herb = Kannus.vaakuna.svg
 |mapa = Kannus_sijainti_Suomi.svg
 |region = [[Ostrobotnia Środkowa]]
 |powierzchnia = 470,65
 |lud = 5200
 |prefiks = 
 |www = https://kannus.fi/
}}
'''Kannus ''' – gmina w [[Finlandia|Finlandii]], położona w zachodniej części kraju, należąca do regionu [[Ostrobotnia Środkowa]] i podregionu Kokkola.

== Charakterystyka ==

== Dojazd ==
=== Samolotem ===

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Kannus jest ważnym węzłem drogowym. 

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Jest w|Ostrobotnia Północna}}

[[Kategoria:Finlandia]]</text>
      <sha1>cpk5al8wi6y9dnjigmj1nhbwx8bngtf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zunyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19398</id>
    <revision>
      <id>158992</id>
      <timestamp>2026-09-29T11:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>nowy</comment>
      <origin>158992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="7mzug0rmptpd9oxn0clwrrb296f5iyw" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Zunyi
|widok=Zunyi.JPG
|herb=
|mapa=Location_of_Zunyi_Prefecture_within_Guizhou_(China).png
|region=[[Kuejczou]]
|powierzchnia=30 762
|lud=2 360 500
|prefiks=0852
|www=
}}
'''Zunyi''' – miasto o statusie prefektury miejskiej w południowych [[Chiny|Chinach]], w prowincji [[Kuejczou]].

==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===

===Koleją===
Znajduje się tu stacja kolejowa.

===Samochodem=== 
Zunyi jest dużym węzłem drogowym.

===Autobusem===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Kuejczou}}
{{Zarys}}

[[Kategoria:Chiny]]</text>
      <sha1>7mzug0rmptpd9oxn0clwrrb296f5iyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Łapy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19399</id>
    <revision>
      <id>158994</id>
      <timestamp>2026-09-29T11:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>nowy</comment>
      <origin>158994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="936" sha1="nslbmglvnh821vskffu2pt2rmu0gufd" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Miasto infobox
 |nazwa        = Łapy
 |widok        = Poland_Łapy.jpg
 |herb         = POL_Łapy_COA.svg
 |mapa         = 
 |państwo      = [[Polska]]
 |region       = [[Województwo podlaskie]]
 |powierzchnia = 12,14
 |prefiks      = (+48) 85
 |www          = 
}}
'''Łapy''' – miasto w [[Województwo podlaskie|województwie podlaskim]] w [[Powiat białostocki|powiecie białostockim]], siedziba gminy miejsko-wiejskiej Łapy. Położone na Nizinie Północnopodlaskiej nad rzeką Narew.

== Charakterystyka ==

== Dojazd ==
=== Samolotem ===

=== Koleją ===

=== Samochodem ===

=== Autokarem ===

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne==

== Gdzie dalej ==

{{Jest w|Powiat białostocki}}

[[Kategoria:Województwo podlaskie]]</text>
      <sha1>nslbmglvnh821vskffu2pt2rmu0gufd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Północne Indie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19400</id>
    <revision>
      <id>158996</id>
      <timestamp>2026-09-29T11:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>Utworzono nową stronę „{{Top-banner}} '''Północne Indie''' to najbardziej zaludniona i najczęściej odwiedzana część kraju. Składa się głównie z [[Himalaje|Himalajów]] i [[Równiny (Indie)|Równin]].  == Regiony == {{mapa|szerokość=350|wysokość=350|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}} Poniższe regiony są ogólnie uważane za części północnych Indii, ale nie m…”</comment>
      <origin>158996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1803" sha1="1x379rriyc6oz1rxybkmh1tr2y4vbtz" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
'''Północne Indie''' to najbardziej zaludniona i najczęściej odwiedzana część kraju. Składa się głównie z [[Himalaje|Himalajów]] i [[Równiny (Indie)|Równin]].

== Regiony ==
{{mapa|szerokość=350|wysokość=350|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Poniższe regiony są ogólnie uważane za części północnych Indii, ale nie ma uniwersalnej definicji. Większość definicji obejmuje [[Himalaje Północne]] i [[Delhi]], a według niektórych wszystkie [[Równiny (Indie)|Równiny]]. Również wszystko na północ od południowych Indii może być również objęte pewnymi anegdotycznymi definicjami.
{{Lista regionów
| mapa regionów = 
| rozmiar mapy = 
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = [[Himalaje Północne]]
| kolor regionu 1 = #d5b66b
| elementy regionu 1 = [[Dżammu i Kaszmir]], [[Ladakh]], [[Himachal Pradesh]], [[Uttarakhand]]
| opis regionu 1 = 

| nazwa regionu 2 = [[Równiny (Indie)|Równiny]]
| kolor regionu 2 = #d5dc76
| elementy regionu 2 = [[Pendżab (Indie)|Pendżab]], [[Hariana]], [[Uttar Pradesh]], [[Czandigarh]], [[Delhi]]
| opis regionu 2 = 
}}
Niektóre definicje Północy obejmują – w różnym zakresie – całość lub części Indii Zachodnich, Środkowych i/lub Wschodnich.

== Język ==
'''[[Rozmówki hindi|Hindi]]''' jest lingua franca północnych Indii i wielu obcokrajowców w tym regionie rozumie język hindi w pewnym stopniu. Poza tym w regionie tym występuje wiele języków indoaryjskich wywodzących się z sanskrytu, w tym kaszmirski, pendżabski, a w szerszych definicjach północnych Indii, bengalski, gudżarati, konkani, marathi, oria, maithili i sindhi.

{{Jest w|Indie}}

[[Kategoria:Indie]]
{{zarys}}</text>
      <sha1>1x379rriyc6oz1rxybkmh1tr2y4vbtz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>158997</id>
      <parentid>158996</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T11:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Regiony */</comment>
      <origin>158997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1622" sha1="ncjzpbp5wfc731hyqo4sonlm5wwv4gs" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
'''Północne Indie''' to najbardziej zaludniona i najczęściej odwiedzana część kraju. Składa się głównie z [[Himalaje|Himalajów]] i [[Równiny (Indie)|Równin]].

== Regiony ==
Poniższe regiony są ogólnie uważane za części północnych Indii, ale nie ma uniwersalnej definicji. Większość definicji obejmuje [[Himalaje Północne]] i [[Delhi]], a według niektórych wszystkie [[Równiny (Indie)|Równiny]]. Również wszystko na północ od południowych Indii może być również objęte pewnymi anegdotycznymi definicjami.
{{Lista regionów
| mapa regionów = 
| rozmiar mapy = 
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = [[Himalaje Północne]]
| kolor regionu 1 = #d5b66b
| elementy regionu 1 = [[Dżammu i Kaszmir]], [[Ladakh]], [[Himachal Pradesh]], [[Uttarakhand]]
| opis regionu 1 = 

| nazwa regionu 2 = [[Równiny (Indie)|Równiny]]
| kolor regionu 2 = #d5dc76
| elementy regionu 2 = [[Pendżab (Indie)|Pendżab]], [[Hariana]], [[Uttar Pradesh]], [[Czandigarh]], [[Delhi]]
| opis regionu 2 = 
}}
Niektóre definicje Północy obejmują – w różnym zakresie – całość lub części Indii Zachodnich, Środkowych i/lub Wschodnich.

== Język ==
'''[[Rozmówki hindi|Hindi]]''' jest lingua franca północnych Indii i wielu obcokrajowców w tym regionie rozumie język hindi w pewnym stopniu. Poza tym w regionie tym występuje wiele języków indoaryjskich wywodzących się z sanskrytu, w tym kaszmirski, pendżabski, a w szerszych definicjach północnych Indii, bengalski, gudżarati, konkani, marathi, oria, maithili i sindhi.

{{Jest w|Indie}}

[[Kategoria:Indie]]
{{zarys}}</text>
      <sha1>ncjzpbp5wfc731hyqo4sonlm5wwv4gs</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>