Ambon

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipodróże</sitename>
    <dbname>plwikivoyage</dbname>
    <base>https://pl.wikivoyage.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalna</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dyskusja</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Użytkownik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dyskusja użytkownika</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipodróże</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dyskusja Wikipodróży</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Plik</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dyskusja pliku</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dyskusja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dyskusja szablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dyskusja pomocy</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dyskusja kategorii</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ambon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>248</id>
    <revision>
      <id>159067</id>
      <parentid>78842</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>159067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="829" sha1="dlfxi72hxik3zt8melj1cc1y5lhsjqc" xml:space="preserve">{{top-banner|Ambon banner.jpg}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Ambon
|widok=
|herb=
|mapa=
|region=[[Indonezja]]
|powierzchnia=377
|lud=428 585
|prefiks=0911
|www=www.ambon.go.id/
}}
'''Ambon''' - miasto i port we wschodniej [[Indonezja|Indonezji]], na wyspie Ambon; ośrodek administracyjny prowincji Moluki.


==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===
Znajduje się tu port lotniczy.

===Koleją===
Brak połączeń kolejowych.

===Samochodem=== 
Ambon jest dużym węzłem drogowym. 

===Autobusem===

===Statkiem===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Indonezja}}
{{Zarys}}


{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Indonezja]]</text>
      <sha1>dlfxi72hxik3zt8melj1cc1y5lhsjqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szablon:User admin</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1594</id>
    <revision>
      <id>159106</id>
      <parentid>112912</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T11:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Zabezpieczył stronę „[[Szablon:User admin]]”: Szablon ważny/występujący na wielu stronach ([Edytowanie=Dozwolone tylko dla użytkowników automatycznie zatwierdzonych] (na czas nieokreślony))</comment>
      <origin>112912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1110" sha1="irjz6g469dex7qgle5q4q1q8baajlbd" xml:space="preserve">{{userbox|tło1=#cccccc|tło2=#eeeeee|[[Plik:Wikivoyage sysop.svg|40px|mop]]|rozmiar2=9|{{GENDER:{{BASEPAGENAME}}|Ten użytkownik jest jednym z&amp;nbsp;'''[[Wikipodróże:Administratorzy|administratorów]]'''|Ta użytkowniczka jest jedną z&amp;nbsp;'''[[Wikipodróże:Administratorzy|administratorek]]'''|{{#switch:{{{płeć|{{{1|}}}}}}|m=Ten użytkownik jest jednym z&amp;nbsp;'''[[Wikipodróże:Administratorzy|administratorów]]'''|k=Ta użytkowniczka jest jedną z&amp;nbsp;'''[[Wikipodróże:Administratorzy|administratorek]]'''|Ten użytkownik jest jednym z&amp;nbsp;'''[[Wikipodróże:Administratorzy|administratorów]]'''}}}} [[Wikipodróże:O Wikipodróżach|Wikipodróży]] {{#if:{{{2|}}}||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;([{{fullurl:Specjalna:Użytkownicy/sysop|limit=1&amp;username={{urlencode:{{{username|{{BASEPAGENAME}}}}}}}}} &lt;span style=&quot;color:#5871C6;&quot;&gt;sprawdź&lt;/span&gt;])&lt;/span&gt;}} i&amp;nbsp;jest {{GENDER:{{BASEPAGENAME}}|gotów|gotowa|{{#switch:{{{płeć|{{{1|}}}}}}|m=gotów|k=gotowa|gotów}}}} udzielić wszelkiej [[Pomoc:Spis treści|pomocy]].|kategoria1=admin}}&lt;noinclude&gt;[[Kategoria:Userboksy|{{PAGENAME}}]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>irjz6g469dex7qgle5q4q1q8baajlbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nysa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1869</id>
    <revision>
      <id>159074</id>
      <parentid>103421</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>159074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14527" sha1="k4tbtmvij8nz3u2717uvvenvzstvyf9" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Nysa
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Collage_of_views_of_Nysa_2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = POL_Nysa_COA.svg
 |mapa             = POL Nysa map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polska]]
 |region           = [[Plik:POL_województwo_opolskie_flag.svg|20px]] [[Województwo opolskie]]
 |powierzchnia     = 27,51
 |wysokość         = 195
 |ludność          = 40 700
 |prefiks          = +48 77
 |kod pocztowy     = 48-300 do 48-304
 |www              = https://www.nysa.eu/
}}
'''[https://www.nysa.eu/ Nysa]''' (niem. ''Neisse'', czes. ''Nisa'') jest jednym z większych miast [[Województwo opolskie|województwa opolskiego]]. Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa. Leży w dolinie Nysy Kłodzkiej u stóp Sudetów Wschodnich. Bardzo urokliwe i pełne zabytków, jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku Opolskim, posiada bogatą historię, tradycję i kulturę z licznymi pamiątkami z czasów swojej świetności.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
W latach świetności było również nazywane „Śląskim Rzymem” (''Roma Silesia''), nazwa ta wzięła swój początek od czasów, w których w Nysie mieli swoją siedzibę biskupi wrocławscy. Przez prawie 500 lat była stolicą biskupiego Księstwa Nyskiego, później prawie 200 lat znajdowała się pod panowaniem pruskim. Miasto przechodziło kilkakrotnie wojny, oblężenia oraz splądrowania, straszliwe zarazy, a także okres fanatyzmu religijnego (Wielka Inkwizycja). W roku 1946 tuż po II Wojnie Światowej miasto przyjęło nazwę NYSA, która pozostała do dnia dzisiejszego.

Początkowo była to osada słowiańska, lokowana na prawie flamandzkim. W 1223 roku Nysie zostały nadane prawa miejskie. Dzięki umiejscowieniu miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych Nysa zawdzięcza swój początek i rozkwit już w wiekach średnich. Jan Długosz przypisuje jej założenie Bolesławowi Krzywoustemu.

W XIII wieku sprowadzono do Nysy dwa zakony: zakon rycerski bożogrobców oraz Franciszkanów. W tym samym stuleciu miasto przeżyło kilka tragedii wojennych: w 1241 roku najazd Mongołów, w 1249 roku wojny między Henrykiem III, a Bolesławem Rogatką oraz walki w 1284 roku między księciem Henrykiem IV, a biskupem wrocławskim Tomaszem II.
W 1268 roku Nysa uzyskuje prawo bicia własnej monety.

Do 1810 roku była stolicą księstwa biskupiego (rezydencja biskupów wrocławskich). W tym czasie miasto stało się nie tylko ośrodkiem handlowym, ale i kościelnym.
W roku 1740 wybuchają wojny austriacko-pruskie, w wyniku, których Nysa wraz ze Śląskiem przechodzi w 1742 roku pod panowanie pruskie. Właśnie wtedy miasto zostało rozbudowane w potężną twierdzę, której fragmenty zachowały się do dziś i są zaliczane do największych w Polsce.

W 1945 roku podczas II wojny światowej miasto zostało zbombardowane i zniszczone w 80% wskutek oblężenia przez Armię Czerwoną i próbami odbicia przez armię niemiecką. Nysa była jednym z najbardziej zniszczonych miast II Wojny Światowej.

=== Inne informacje ===

* '''''Urząd Miasta''''' znajduje się przy ul. Kolejowej 1, tel. 77-408-05-00.

Burmistrzem miasta jest Kordian Kolbiarz.

Współrzędne geograficzne: 50°28′17,9'' N 17°20′2,8'' E

* [http://mapy.pomocnik.com/zdjecia-satelitarne-miast/?city=Nysa&amp;lat=50.467&amp;lon=17.333/ Zdjęcie satelitarne miasta]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/plan-miasta/ Szczegółowy plan miasta]
* [http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Nysa.html/ Serwis turystyczny poświęcony miastom Polski zawiera m.in. plan miasta, opis miasta, rozkłady jazdy, zdjęcia, noclegi itp.]
&lt;br /&gt;

* '''''Punkt Informacji Turystycznej Bastion św. Jadwigi''''' ul. Piastowska 19, tel. 77 4334971, www.informacja-turystyczna.nysa.pl

== Dojazd ==
=== Autobusem ===
* [http://www.pksnysa.pl/rozklad.htm/ Rozkład jazdy PKS]

=== Pociągiem ===
Połączenia kolejowe z Nysą zapewnia PKP oraz spółka Polregio, pociągi kursują w kierunku Opola, Brzegu, Kluczborka, Gliwic, Głuchołaz, Wrocławia, Kłodzka i Kędzierzyna-Koźle [http://rozklad-pkp.pl]. 
[[Plik:Nysa-BudynekWagi PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Dom Wagi Miejskiej]]

== Transport ==
Nysa jest miastem stosunkowo niewielkim, ale rozkład jazdy komunikacji miejskiej na pewno przyda się nie jednemu podróżnikowi
* [http://bip.nysa.tensoft.pl/index.php?gid=600/ Rozkład jazdy MZK]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dane kontaktowe MZK
|-
| Ul. Piłsudskiego 59
|-
| 48-303 Nysa
|-
| tel. 77-433 01 71
|-
| [[Mailto:mzk mzk_nysa@op.pl]]
|}

== Warto zobaczyć ==
Rynek wraz z położonym na nim renesansowym '''Domem Wagi Miejskiej''' (powstał w 1604 roku), jest symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W latach międzywojennych mieściły się tu waga i wzorzec miary łokcia. Pamiątką po tych czasach jest wmurowana w elewację południową kula armatnia. Obecnie znajduje się tu Biblioteka Miejska oraz czytelnia naukowa.

[[Plik:Nysa Piekna Studnia.jpg|thumb|upright|Piękna Studnia wg projektu Wilhelma Hellewega]]
[[Plik:FontannaTrytona PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Fontanna Trytona]]
'''Fontanna Trytona''' powstała w latach 1700-1701. Barkowa fontanna jest nieodłącznym elementem pejzażu miasta, wzorowana na rzymskiej fontannie G.L Berniniego.

Barokowa '''Piękna Studnia''' została zbudowana w 1686 roku i nakryta misterną metalową czaszą. Studnia została zbudowana przez Wilhelma Hellewega i jest najlepszym dowodem na to, że nyscy rzemieślnicy byli jednymi z najlepszych.

'''Pałac biskupów wrocławskich''' zbudowany w stylu barokowym. Pałac powstał na przełomie XVII i XVIII wieku. Budowę rozpoczął Karol Habsburg. W 1810 roku pałac był siedzibą Sądu Grodzkiego. Został spalony podczas II Wojny Światowej. Po wojnie został odbudowany, a obecnie mieści się w nim nyskie muzeum.

'''Wieża Bramy Wrocławskiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, stanowiła część obwarowań miejskich. Jest jedną z 4 zabytkowych bram (Wrocławska, Ziębicka, Celna, Bracka), z których zachowały się tylko Ziębicka i Wrocławska. Obecnie Wieża jest dostępna do zwiedzania dla turystów.
[[Plik:Wieża Ziębicka w Nysie.jpg|alt=|lewo|mały|Wieża Bramy Ziębickiej]]
'''Wieża Bramy Ziębickiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, w renesansie częściowo przebudowana. We wnęce nad wejściem znajduje się rzeźba „Lwa ziębickiego”. Obecnie wieża jest niedostępna do zwiedzania dla turystów.

'''Bazylika Mniejsza''' to największa i najważniejsza nyska świątynia, pod wezwaniem św. Jakuba i św. Agnieszki. Pod względem kubatury jest jedną z najpotężniejszych gotyckich świątyń w Polsce. Jej dach o powierzchni 4 tys.m², pokryty dachówką typu mnich i mniszka, zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W kościele pochowanych jest ośmiu biskupów wrocławskich i jest to największy na Śląsku zbiór nagrobków biskupich po katedrze wrocławskiej. W 2009 r. kościół otrzymał tytuł honorowy bazyliki mniejszej od papieża Benedykta XVI, a prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii.

'''Dzwonnica''' znajduje się przy kościele św. Jakuba i św. Agnieszki. Budowę rozpoczęto w 1474 roku, lecz nigdy nie ukończono. Wieża jest zbudowana w stylu gotyckim. Dach wieży dzwonniczej wraz z dzwonami spłonął podczas II Wojny Światowej i nigdy nie został odbudowany. W wieży znajduje się [[w:Skarbiec św. Jakuba|galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej]], m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Na zachodniej ścianie wmurowano płytę kamienną z datą 1512 r.

'''Kościół św. Piotra i św. Pawła''' powstał w latach 1720-1727. Zbudowano go w stylu barokowym. Do kościoła przylega budynek klasztorny. Od 1190 roku był siedzibą Strażników Bożego Grobu. W 1810 roku władze pruskie urządziły w nim szpital, a w 1945 roku klasztor przekazano kościołowi. Obecnie znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego.

'''Kościół św. Jakuba i św. Agnieszki''' powstał w latach 1424-1430. Zbudowany w stylu gotyckim. Kościół został zbudowany na pozostałościach romańsko-gotyckiej bazyliki. Wyposażony w ołtarz główny i kilka ołtarzy pobocznych wykonanych w stylu barokowym. W 1945 roku kościół zniszczył pożar. Dzięki żmudnej pracy został odbudowany w 1966 roku.

'''Carolinum''' dawny zespół kolegium gimnazjalnego jezuitów (1722-1725). Jest jednym z członów zabudowań Rynku Solnego. Nauki pobierał tu król Polski [[w:Michał Korybut Wiśniowiecki|Michał Korybut Wiśniowiecki]]. Obecnie znajduje się tu I Liceum Ogólnokształcące w Nysie.[[Plik:Bastion św. Jadwigi.jpg|alt=|mały|300x300px|Bastion św. Jadwigi]]
'''Dom Komendanta''' to barokowa budowla mieszkalna, która powstała w I połowie XVIII wieku. Od 1743 roku siedziba pruskiego komendanta twierdzy. W 1915 roku urządzono w nim muzeum. Po wojnie został odbudowany, a od 1981 roku jest siedzibą Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie.

'''Dwór Biskupi''' – po pierwszej wojnie śląskiej Nysa znalazła się w rękach pruskich. Zaistniałą wtedy konieczność stworzenia siedziby dowództwa garnizonu Twierdzy Nysa, na którą wybrano barokowy budynek przy dzisiejszej ul. Grodzkiej. Funkcję tę pełnił, aż do drugiej połowy XIX w. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, tworząc w ten sposób najstarsze na Górnym Śląsku muzeum. W 1916 roku muzeum przejęło cały budynek.

'''Twierdza Nysa''' – W 1740 roku rozpoczęły się wojny śląskie, w wyniku których Śląsk na przeszło 200 lat przeszedł pod panowanie pruskie. Jako miasto przygraniczne Nysa zostaje zamieniona w twierdzę. Nabiera charakteru garnizonowego i opasana zostaje systemem fortyfikacji.
* [http://www.twierdzanysa.com/ Witryna przedstawiająca pozostałości fortyfikacji]

== Rekreacja ==
=== Jezioro Nyskie ===
[[w:Jezioro Nyskie|Jezioro Nyskie]] – zbiornik retencyjny zbudowany na [[:w:Nysa_Kłodzka| Nysie Kłodzkiej]] w 1971 roku.
[[Plik:Nysa poland lake.jpg|thumb|350px|Panorama jeziora nyskiego]]

Nad zachodnim, piaszczystym brzegiem Jeziora Nyskiego znajdują się ośrodki rekreacyjne, pierwszym od zapory jest Ośrodek Rekreacja &quot;AKWA Marina&quot; . Można tu wynająć domek kempingowy, pokoje gościnne, rozstawić namiot i ustawić przyczepę. Do dyspozycji turystów są:
* strzeżone kąpieliska,
* kort tenisowy,
* boiska sportowe,
* parkingi,
* baza gastronomiczna,
* wypożyczalnia sprzętu pływającego i sportowego (łodzie żaglowe, motorowe, wiosłowe, kajaki, pontony, rowerki wodne itp.)

Wstęp na teren Ośrodka:

'''''Wejście w godz. 7.00-18.00'''''
*&lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 4,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 3,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 5 zł
'''''Wejście w godz. 18.00-22.00'''''

* &lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 2,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 1,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 2,5 zł

{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|+ Jezioro Nyskie w liczbach
|-
| Powierzchnia || 2040 ha
|-
| Długość || ok. 2,3 km
|-
| Szerokość || ok. 2 km
|-
| Pojemność || ok. 113,6 mln m³
|}
=== Parki ===
Wszystkie dane dotyczące Parku Miejskiego w Nysie, oraz informacje dotyczące tras spacerowych znajdują się na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Nysie]

== Gastronomia ==
=== Restauracje, pizzerie ===
* '''Pizzeria „Grześ”''' ul. Wrocławska 15; tel. 77-409-34-080
*'''Restauracja Fryderyk''' u. Szopena 12; tel. 77 421 04 26
* '''Pizzeria „Lucia”''' ul. Sudecka 11; tel. 77-433-00-63
* '''Restauracja Trąba''' [http://www.karczma.nysa.com.pl/] ul. Prudnicka; tel. 77-433-98-74
* '''Pizzeria „Redos”''' ul. Wyspiańskiego 1a; tel. 77-433-49-72
* '''„Bistro Madame”''' ul. Rynek 26; tel: 77-433-48-80
* '''„Alibaba”''' ul. Wyzwolenia tel: 77-433-51-61
* '''Fratelli Sossi''', ul. Piastowska 19, tel. 730225599
* '''Bar Popularny''', ul. Rynek 23, tel. 77 4484904
* '''Restauracja Kasia''', ul. Mickiewicza 25, tel 602498380
* '''Restauracja Tiffany''', ul. Wrocławska 17, tel. 77 4355577

=== Puby ===
* '''„Alaska”''' ul. Sudecka; tel. 77-433-71-24
* '''„Pod Zielonym Kogutem”''' ul. Prudnicka 12; tel. [[Tel:696-560-733|696-560-733]]                
* '''„C’Estlavie” Winiarnia'''; ul. Bielawska 5a; tel. 77-435-21-11

=== Kawiarnie ===
* '''„Bombonierka”''' Rynek, ul. Celna 14a; 48-300 Nysa; tel: 77-433-02-30

== Rozrywka ==
==== Kina ====
* '''&quot;Kino Cinema N3D&quot;'''&lt;span&gt;, al. Lompy 3; 48-300 Nysa, &lt;/span&gt;&lt;abbr title=&quot;telefon&quot;&gt;☎&lt;/abbr&gt; &lt;span&gt;77-433-39-52. Repertuar kina można znaleźć na stronie &lt;/span&gt;www.kino.nysa.pl&lt;span&gt;.&lt;/span&gt; 

== Noclegi ==
=== Hotele ===
* '''Hotel Fryderyk''' - Nysa, ul. Szopena 12; hotel@fryderyk.nysa.pl  tel. 77 4210426
*'''Hotel Piast''' [http://www.hotel-piast.com.pl/]- Nysa, ul. Krzywoustego 14; tel. 77 4334086
* '''Hotel Europejski''' [http://www.europejskihotel.pl]- Nysa, ul. Otmuchowska 21k, tel. 77 4334404
* '''Willa Navigator''' [http://www.villanavigator.pl]- Nysa, ul. Wyspiańskiego 11, tel. 77 4334170
* '''Motelik Lux''' [http://www.motelik-lux.com]- Nysa, ul. Grodkowska 13a, tel. 77 4339918

* '''Centrum biznesowo-hotelowe Confero''' ul. Piłsudskiego; 40 48-300 Nysa; tel: 77 4333058
* '''Motel Tank''' ul. Grodkowska 9; 48-300 Nysa, tel. 668 235 286 
* '''Court Park''', Aleja Lompy, tel. 77 4338888

=== Domki letniskowe ===
Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka [http://www.blekitnazatoka.com]

== Linki zewnętrzne ==
* [https://nysa.eu/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.nasza.nysa.pl/ Nasza Nysa]
* [http://www.muzeum.nysa.pl/ Muzeum nyskie]
* [http://www.powiat.nysa.pl/ Strona powiatu]
* [http://www.bazylika-nysa.pl/ Katedra nyska]
* [http://dolnyslask.org/jeziora/obiekty/rzekanysaklodzka/ Nysa Kłodzka]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/wirtualny-spacer/ Interaktywny spacer po Nysie]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uyAggR7qO8I Widok z drona]

== Źródła książkowe ==
* „Nysa wczoraj i dziś” – Oficyna Wydawnicza KASTRA Nysa, Urząd Miasta i Gminy w Nysie
* „Nysa” – Tekst” Sp. z o.o.
* &quot;Twierdza Nysa - wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2020
* &quot;Przewodnik Miejski Szlak Turystyczny w Nysie&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2018

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Powiat nyski}}

[[Kategoria:Powiat nyski]]</text>
      <sha1>k4tbtmvij8nz3u2717uvvenvzstvyf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159075</id>
      <parentid>159074</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dojazd */</comment>
      <origin>159075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15970" sha1="hr4cztl8exp79gmvyqznmpxfgjjemt3" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Nysa
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Collage_of_views_of_Nysa_2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = POL_Nysa_COA.svg
 |mapa             = POL Nysa map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polska]]
 |region           = [[Plik:POL_województwo_opolskie_flag.svg|20px]] [[Województwo opolskie]]
 |powierzchnia     = 27,51
 |wysokość         = 195
 |ludność          = 40 700
 |prefiks          = +48 77
 |kod pocztowy     = 48-300 do 48-304
 |www              = https://www.nysa.eu/
}}
'''[https://www.nysa.eu/ Nysa]''' (niem. ''Neisse'', czes. ''Nisa'') jest jednym z większych miast [[Województwo opolskie|województwa opolskiego]]. Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa. Leży w dolinie Nysy Kłodzkiej u stóp Sudetów Wschodnich. Bardzo urokliwe i pełne zabytków, jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku Opolskim, posiada bogatą historię, tradycję i kulturę z licznymi pamiątkami z czasów swojej świetności.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
W latach świetności było również nazywane „Śląskim Rzymem” (''Roma Silesia''), nazwa ta wzięła swój początek od czasów, w których w Nysie mieli swoją siedzibę biskupi wrocławscy. Przez prawie 500 lat była stolicą biskupiego Księstwa Nyskiego, później prawie 200 lat znajdowała się pod panowaniem pruskim. Miasto przechodziło kilkakrotnie wojny, oblężenia oraz splądrowania, straszliwe zarazy, a także okres fanatyzmu religijnego (Wielka Inkwizycja). W roku 1946 tuż po II Wojnie Światowej miasto przyjęło nazwę NYSA, która pozostała do dnia dzisiejszego.

Początkowo była to osada słowiańska, lokowana na prawie flamandzkim. W 1223 roku Nysie zostały nadane prawa miejskie. Dzięki umiejscowieniu miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych Nysa zawdzięcza swój początek i rozkwit już w wiekach średnich. Jan Długosz przypisuje jej założenie Bolesławowi Krzywoustemu.

W XIII wieku sprowadzono do Nysy dwa zakony: zakon rycerski bożogrobców oraz Franciszkanów. W tym samym stuleciu miasto przeżyło kilka tragedii wojennych: w 1241 roku najazd Mongołów, w 1249 roku wojny między Henrykiem III, a Bolesławem Rogatką oraz walki w 1284 roku między księciem Henrykiem IV, a biskupem wrocławskim Tomaszem II.
W 1268 roku Nysa uzyskuje prawo bicia własnej monety.

Do 1810 roku była stolicą księstwa biskupiego (rezydencja biskupów wrocławskich). W tym czasie miasto stało się nie tylko ośrodkiem handlowym, ale i kościelnym.
W roku 1740 wybuchają wojny austriacko-pruskie, w wyniku, których Nysa wraz ze Śląskiem przechodzi w 1742 roku pod panowanie pruskie. Właśnie wtedy miasto zostało rozbudowane w potężną twierdzę, której fragmenty zachowały się do dziś i są zaliczane do największych w Polsce.

W 1945 roku podczas II wojny światowej miasto zostało zbombardowane i zniszczone w 80% wskutek oblężenia przez Armię Czerwoną i próbami odbicia przez armię niemiecką. Nysa była jednym z najbardziej zniszczonych miast II Wojny Światowej.

=== Inne informacje ===

* '''''Urząd Miasta''''' znajduje się przy ul. Kolejowej 1, tel. 77-408-05-00.

Burmistrzem miasta jest Kordian Kolbiarz.

Współrzędne geograficzne: 50°28′17,9'' N 17°20′2,8'' E

* [http://mapy.pomocnik.com/zdjecia-satelitarne-miast/?city=Nysa&amp;lat=50.467&amp;lon=17.333/ Zdjęcie satelitarne miasta]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/plan-miasta/ Szczegółowy plan miasta]
* [http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Nysa.html/ Serwis turystyczny poświęcony miastom Polski zawiera m.in. plan miasta, opis miasta, rozkłady jazdy, zdjęcia, noclegi itp.]
&lt;br /&gt;

* '''''Punkt Informacji Turystycznej Bastion św. Jadwigi''''' ul. Piastowska 19, tel. 77 4334971, www.informacja-turystyczna.nysa.pl

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe lotnisko to {{Znacznik|Port lotniczy Wrocław|51.109444|16.880278|typ=transport}}'''międzynarodowy port lotniczy we Wrocławiu''' ({{IATA|WRO}}. Kolejne to {{Znacznik|Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|50.474167|19.08|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|międzynarodowy port lotniczy w Katowicach]]''' ({{IATA|KTW}}).\

=== Pociągiem ===
Połączenia kolejowe z Nysą zapewnia PKP oraz spółka Polregio, pociągi kursują w kierunku [[Opole|Opola]], [[Brzeg]]u, [[Kluczbork]]a, [[Gliwice|Gliwic]], [[Głuchołazy|Głuchołaz]], [[Wrocław]]ia, [[Kłodzko|Kłodzka]] i [[Kędzierzyn-Koźle|Kędzierzyna-Koźle]] [http://rozklad-pkp.pl]. {{Znacznik|Stacja kolejowa Nysa|50.4776594|17.341505|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Nysa''' znajduje się dość blisko centrum.

=== Samochodem ===
Obwodnicą Nysy przebiegają drogi krajowe:

* [[Plik:DK46-PL.svg|25px]] [[Kłodzko]] – Nysa – [[Opole]] – [[Lubliniec]] – [[Częstochowa]] – [[Szczekociny]]; zapewniając łączność na zachód i północ oraz łączność z autostradą [[Plik:A4-PL.svg|25px]]
* [[Plik:DK41-PL.svg|25px]] Nysa – [[Prudnik]] – granica z [[Czechy|Czechami]] w Trzebinie; zapewniając łączność na wschód
Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

* [[Plik:DW411-PL.svg|25px]] [[Głuchołazy]] – Nysa
* [[Plik:DW407-PL.svg|25px]] [[Korfantów]] – Nysa
* [[Plik:DW489-PL.svg|25px]] Głębinów (rondo obwodnicy) – Nysa – Niwnica (rondo obwodnicy)

=== Autobusem ===
[https://www.pksnysa.pl/ Autobusy PKS Nysa] korzystają z {{Znacznik|Dworzec autobusowy|50.477413|17.3409903|typ=transport}}'''dworca autobusowego''' (''centrum przesiadkowe'') przy stacji kolejowej na trasy z [[Prudnik]]a i [[Opole|Opola]].
 
[[Plik:Nysa-BudynekWagi PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Dom Wagi Miejskiej]]

== Transport ==
Nysa jest miastem stosunkowo niewielkim, ale rozkład jazdy komunikacji miejskiej na pewno przyda się nie jednemu podróżnikowi
* [http://bip.nysa.tensoft.pl/index.php?gid=600/ Rozkład jazdy MZK]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dane kontaktowe MZK
|-
| Ul. Piłsudskiego 59
|-
| 48-303 Nysa
|-
| tel. 77-433 01 71
|-
| [[Mailto:mzk mzk_nysa@op.pl]]
|}

== Warto zobaczyć ==
Rynek wraz z położonym na nim renesansowym '''Domem Wagi Miejskiej''' (powstał w 1604 roku), jest symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W latach międzywojennych mieściły się tu waga i wzorzec miary łokcia. Pamiątką po tych czasach jest wmurowana w elewację południową kula armatnia. Obecnie znajduje się tu Biblioteka Miejska oraz czytelnia naukowa.

[[Plik:Nysa Piekna Studnia.jpg|thumb|upright|Piękna Studnia wg projektu Wilhelma Hellewega]]
[[Plik:FontannaTrytona PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Fontanna Trytona]]
'''Fontanna Trytona''' powstała w latach 1700-1701. Barkowa fontanna jest nieodłącznym elementem pejzażu miasta, wzorowana na rzymskiej fontannie G.L Berniniego.

Barokowa '''Piękna Studnia''' została zbudowana w 1686 roku i nakryta misterną metalową czaszą. Studnia została zbudowana przez Wilhelma Hellewega i jest najlepszym dowodem na to, że nyscy rzemieślnicy byli jednymi z najlepszych.

'''Pałac biskupów wrocławskich''' zbudowany w stylu barokowym. Pałac powstał na przełomie XVII i XVIII wieku. Budowę rozpoczął Karol Habsburg. W 1810 roku pałac był siedzibą Sądu Grodzkiego. Został spalony podczas II Wojny Światowej. Po wojnie został odbudowany, a obecnie mieści się w nim nyskie muzeum.

'''Wieża Bramy Wrocławskiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, stanowiła część obwarowań miejskich. Jest jedną z 4 zabytkowych bram (Wrocławska, Ziębicka, Celna, Bracka), z których zachowały się tylko Ziębicka i Wrocławska. Obecnie Wieża jest dostępna do zwiedzania dla turystów.
[[Plik:Wieża Ziębicka w Nysie.jpg|alt=|lewo|mały|Wieża Bramy Ziębickiej]]
'''Wieża Bramy Ziębickiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, w renesansie częściowo przebudowana. We wnęce nad wejściem znajduje się rzeźba „Lwa ziębickiego”. Obecnie wieża jest niedostępna do zwiedzania dla turystów.

'''Bazylika Mniejsza''' to największa i najważniejsza nyska świątynia, pod wezwaniem św. Jakuba i św. Agnieszki. Pod względem kubatury jest jedną z najpotężniejszych gotyckich świątyń w Polsce. Jej dach o powierzchni 4 tys.m², pokryty dachówką typu mnich i mniszka, zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W kościele pochowanych jest ośmiu biskupów wrocławskich i jest to największy na Śląsku zbiór nagrobków biskupich po katedrze wrocławskiej. W 2009 r. kościół otrzymał tytuł honorowy bazyliki mniejszej od papieża Benedykta XVI, a prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii.

'''Dzwonnica''' znajduje się przy kościele św. Jakuba i św. Agnieszki. Budowę rozpoczęto w 1474 roku, lecz nigdy nie ukończono. Wieża jest zbudowana w stylu gotyckim. Dach wieży dzwonniczej wraz z dzwonami spłonął podczas II Wojny Światowej i nigdy nie został odbudowany. W wieży znajduje się [[w:Skarbiec św. Jakuba|galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej]], m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Na zachodniej ścianie wmurowano płytę kamienną z datą 1512 r.

'''Kościół św. Piotra i św. Pawła''' powstał w latach 1720-1727. Zbudowano go w stylu barokowym. Do kościoła przylega budynek klasztorny. Od 1190 roku był siedzibą Strażników Bożego Grobu. W 1810 roku władze pruskie urządziły w nim szpital, a w 1945 roku klasztor przekazano kościołowi. Obecnie znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego.

'''Kościół św. Jakuba i św. Agnieszki''' powstał w latach 1424-1430. Zbudowany w stylu gotyckim. Kościół został zbudowany na pozostałościach romańsko-gotyckiej bazyliki. Wyposażony w ołtarz główny i kilka ołtarzy pobocznych wykonanych w stylu barokowym. W 1945 roku kościół zniszczył pożar. Dzięki żmudnej pracy został odbudowany w 1966 roku.

'''Carolinum''' dawny zespół kolegium gimnazjalnego jezuitów (1722-1725). Jest jednym z członów zabudowań Rynku Solnego. Nauki pobierał tu król Polski [[w:Michał Korybut Wiśniowiecki|Michał Korybut Wiśniowiecki]]. Obecnie znajduje się tu I Liceum Ogólnokształcące w Nysie.[[Plik:Bastion św. Jadwigi.jpg|alt=|mały|300x300px|Bastion św. Jadwigi]]
'''Dom Komendanta''' to barokowa budowla mieszkalna, która powstała w I połowie XVIII wieku. Od 1743 roku siedziba pruskiego komendanta twierdzy. W 1915 roku urządzono w nim muzeum. Po wojnie został odbudowany, a od 1981 roku jest siedzibą Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie.

'''Dwór Biskupi''' – po pierwszej wojnie śląskiej Nysa znalazła się w rękach pruskich. Zaistniałą wtedy konieczność stworzenia siedziby dowództwa garnizonu Twierdzy Nysa, na którą wybrano barokowy budynek przy dzisiejszej ul. Grodzkiej. Funkcję tę pełnił, aż do drugiej połowy XIX w. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, tworząc w ten sposób najstarsze na Górnym Śląsku muzeum. W 1916 roku muzeum przejęło cały budynek.

'''Twierdza Nysa''' – W 1740 roku rozpoczęły się wojny śląskie, w wyniku których Śląsk na przeszło 200 lat przeszedł pod panowanie pruskie. Jako miasto przygraniczne Nysa zostaje zamieniona w twierdzę. Nabiera charakteru garnizonowego i opasana zostaje systemem fortyfikacji.
* [http://www.twierdzanysa.com/ Witryna przedstawiająca pozostałości fortyfikacji]

== Rekreacja ==
=== Jezioro Nyskie ===
[[w:Jezioro Nyskie|Jezioro Nyskie]] – zbiornik retencyjny zbudowany na [[:w:Nysa_Kłodzka| Nysie Kłodzkiej]] w 1971 roku.
[[Plik:Nysa poland lake.jpg|thumb|350px|Panorama jeziora nyskiego]]

Nad zachodnim, piaszczystym brzegiem Jeziora Nyskiego znajdują się ośrodki rekreacyjne, pierwszym od zapory jest Ośrodek Rekreacja &quot;AKWA Marina&quot; . Można tu wynająć domek kempingowy, pokoje gościnne, rozstawić namiot i ustawić przyczepę. Do dyspozycji turystów są:
* strzeżone kąpieliska,
* kort tenisowy,
* boiska sportowe,
* parkingi,
* baza gastronomiczna,
* wypożyczalnia sprzętu pływającego i sportowego (łodzie żaglowe, motorowe, wiosłowe, kajaki, pontony, rowerki wodne itp.)

Wstęp na teren Ośrodka:

'''''Wejście w godz. 7.00-18.00'''''
*&lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 4,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 3,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 5 zł
'''''Wejście w godz. 18.00-22.00'''''

* &lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 2,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 1,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 2,5 zł

{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|+ Jezioro Nyskie w liczbach
|-
| Powierzchnia || 2040 ha
|-
| Długość || ok. 2,3 km
|-
| Szerokość || ok. 2 km
|-
| Pojemność || ok. 113,6 mln m³
|}
=== Parki ===
Wszystkie dane dotyczące Parku Miejskiego w Nysie, oraz informacje dotyczące tras spacerowych znajdują się na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Nysie]

== Gastronomia ==
=== Restauracje, pizzerie ===
* '''Pizzeria „Grześ”''' ul. Wrocławska 15; tel. 77-409-34-080
*'''Restauracja Fryderyk''' u. Szopena 12; tel. 77 421 04 26
* '''Pizzeria „Lucia”''' ul. Sudecka 11; tel. 77-433-00-63
* '''Restauracja Trąba''' [http://www.karczma.nysa.com.pl/] ul. Prudnicka; tel. 77-433-98-74
* '''Pizzeria „Redos”''' ul. Wyspiańskiego 1a; tel. 77-433-49-72
* '''„Bistro Madame”''' ul. Rynek 26; tel: 77-433-48-80
* '''„Alibaba”''' ul. Wyzwolenia tel: 77-433-51-61
* '''Fratelli Sossi''', ul. Piastowska 19, tel. 730225599
* '''Bar Popularny''', ul. Rynek 23, tel. 77 4484904
* '''Restauracja Kasia''', ul. Mickiewicza 25, tel 602498380
* '''Restauracja Tiffany''', ul. Wrocławska 17, tel. 77 4355577

=== Puby ===
* '''„Alaska”''' ul. Sudecka; tel. 77-433-71-24
* '''„Pod Zielonym Kogutem”''' ul. Prudnicka 12; tel. [[Tel:696-560-733|696-560-733]]                
* '''„C’Estlavie” Winiarnia'''; ul. Bielawska 5a; tel. 77-435-21-11

=== Kawiarnie ===
* '''„Bombonierka”''' Rynek, ul. Celna 14a; 48-300 Nysa; tel: 77-433-02-30

== Rozrywka ==
==== Kina ====
* '''&quot;Kino Cinema N3D&quot;'''&lt;span&gt;, al. Lompy 3; 48-300 Nysa, &lt;/span&gt;&lt;abbr title=&quot;telefon&quot;&gt;☎&lt;/abbr&gt; &lt;span&gt;77-433-39-52. Repertuar kina można znaleźć na stronie &lt;/span&gt;www.kino.nysa.pl&lt;span&gt;.&lt;/span&gt; 

== Noclegi ==
=== Hotele ===
* '''Hotel Fryderyk''' - Nysa, ul. Szopena 12; hotel@fryderyk.nysa.pl  tel. 77 4210426
*'''Hotel Piast''' [http://www.hotel-piast.com.pl/]- Nysa, ul. Krzywoustego 14; tel. 77 4334086
* '''Hotel Europejski''' [http://www.europejskihotel.pl]- Nysa, ul. Otmuchowska 21k, tel. 77 4334404
* '''Willa Navigator''' [http://www.villanavigator.pl]- Nysa, ul. Wyspiańskiego 11, tel. 77 4334170
* '''Motelik Lux''' [http://www.motelik-lux.com]- Nysa, ul. Grodkowska 13a, tel. 77 4339918

* '''Centrum biznesowo-hotelowe Confero''' ul. Piłsudskiego; 40 48-300 Nysa; tel: 77 4333058
* '''Motel Tank''' ul. Grodkowska 9; 48-300 Nysa, tel. 668 235 286 
* '''Court Park''', Aleja Lompy, tel. 77 4338888

=== Domki letniskowe ===
Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka [http://www.blekitnazatoka.com]

== Linki zewnętrzne ==
* [https://nysa.eu/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.nasza.nysa.pl/ Nasza Nysa]
* [http://www.muzeum.nysa.pl/ Muzeum nyskie]
* [http://www.powiat.nysa.pl/ Strona powiatu]
* [http://www.bazylika-nysa.pl/ Katedra nyska]
* [http://dolnyslask.org/jeziora/obiekty/rzekanysaklodzka/ Nysa Kłodzka]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/wirtualny-spacer/ Interaktywny spacer po Nysie]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uyAggR7qO8I Widok z drona]

== Źródła książkowe ==
* „Nysa wczoraj i dziś” – Oficyna Wydawnicza KASTRA Nysa, Urząd Miasta i Gminy w Nysie
* „Nysa” – Tekst” Sp. z o.o.
* &quot;Twierdza Nysa - wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2020
* &quot;Przewodnik Miejski Szlak Turystyczny w Nysie&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2018

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Powiat nyski}}

[[Kategoria:Powiat nyski]]</text>
      <sha1>hr4cztl8exp79gmvyqznmpxfgjjemt3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159076</id>
      <parentid>159075</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Transport */</comment>
      <origin>159076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16142" sha1="409dksh6c8f2k3lijmkckq6dsfhtlgz" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Nysa
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Collage_of_views_of_Nysa_2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = POL_Nysa_COA.svg
 |mapa             = POL Nysa map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polska]]
 |region           = [[Plik:POL_województwo_opolskie_flag.svg|20px]] [[Województwo opolskie]]
 |powierzchnia     = 27,51
 |wysokość         = 195
 |ludność          = 40 700
 |prefiks          = +48 77
 |kod pocztowy     = 48-300 do 48-304
 |www              = https://www.nysa.eu/
}}
'''[https://www.nysa.eu/ Nysa]''' (niem. ''Neisse'', czes. ''Nisa'') jest jednym z większych miast [[Województwo opolskie|województwa opolskiego]]. Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa. Leży w dolinie Nysy Kłodzkiej u stóp Sudetów Wschodnich. Bardzo urokliwe i pełne zabytków, jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku Opolskim, posiada bogatą historię, tradycję i kulturę z licznymi pamiątkami z czasów swojej świetności.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
W latach świetności było również nazywane „Śląskim Rzymem” (''Roma Silesia''), nazwa ta wzięła swój początek od czasów, w których w Nysie mieli swoją siedzibę biskupi wrocławscy. Przez prawie 500 lat była stolicą biskupiego Księstwa Nyskiego, później prawie 200 lat znajdowała się pod panowaniem pruskim. Miasto przechodziło kilkakrotnie wojny, oblężenia oraz splądrowania, straszliwe zarazy, a także okres fanatyzmu religijnego (Wielka Inkwizycja). W roku 1946 tuż po II Wojnie Światowej miasto przyjęło nazwę NYSA, która pozostała do dnia dzisiejszego.

Początkowo była to osada słowiańska, lokowana na prawie flamandzkim. W 1223 roku Nysie zostały nadane prawa miejskie. Dzięki umiejscowieniu miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych Nysa zawdzięcza swój początek i rozkwit już w wiekach średnich. Jan Długosz przypisuje jej założenie Bolesławowi Krzywoustemu.

W XIII wieku sprowadzono do Nysy dwa zakony: zakon rycerski bożogrobców oraz Franciszkanów. W tym samym stuleciu miasto przeżyło kilka tragedii wojennych: w 1241 roku najazd Mongołów, w 1249 roku wojny między Henrykiem III, a Bolesławem Rogatką oraz walki w 1284 roku między księciem Henrykiem IV, a biskupem wrocławskim Tomaszem II.
W 1268 roku Nysa uzyskuje prawo bicia własnej monety.

Do 1810 roku była stolicą księstwa biskupiego (rezydencja biskupów wrocławskich). W tym czasie miasto stało się nie tylko ośrodkiem handlowym, ale i kościelnym.
W roku 1740 wybuchają wojny austriacko-pruskie, w wyniku, których Nysa wraz ze Śląskiem przechodzi w 1742 roku pod panowanie pruskie. Właśnie wtedy miasto zostało rozbudowane w potężną twierdzę, której fragmenty zachowały się do dziś i są zaliczane do największych w Polsce.

W 1945 roku podczas II wojny światowej miasto zostało zbombardowane i zniszczone w 80% wskutek oblężenia przez Armię Czerwoną i próbami odbicia przez armię niemiecką. Nysa była jednym z najbardziej zniszczonych miast II Wojny Światowej.

=== Inne informacje ===

* '''''Urząd Miasta''''' znajduje się przy ul. Kolejowej 1, tel. 77-408-05-00.

Burmistrzem miasta jest Kordian Kolbiarz.

Współrzędne geograficzne: 50°28′17,9'' N 17°20′2,8'' E

* [http://mapy.pomocnik.com/zdjecia-satelitarne-miast/?city=Nysa&amp;lat=50.467&amp;lon=17.333/ Zdjęcie satelitarne miasta]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/plan-miasta/ Szczegółowy plan miasta]
* [http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Nysa.html/ Serwis turystyczny poświęcony miastom Polski zawiera m.in. plan miasta, opis miasta, rozkłady jazdy, zdjęcia, noclegi itp.]
&lt;br /&gt;

* '''''Punkt Informacji Turystycznej Bastion św. Jadwigi''''' ul. Piastowska 19, tel. 77 4334971, www.informacja-turystyczna.nysa.pl

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe lotnisko to {{Znacznik|Port lotniczy Wrocław|51.109444|16.880278|typ=transport}}'''międzynarodowy port lotniczy we Wrocławiu''' ({{IATA|WRO}}. Kolejne to {{Znacznik|Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|50.474167|19.08|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|międzynarodowy port lotniczy w Katowicach]]''' ({{IATA|KTW}}).\

=== Pociągiem ===
Połączenia kolejowe z Nysą zapewnia PKP oraz spółka Polregio, pociągi kursują w kierunku [[Opole|Opola]], [[Brzeg]]u, [[Kluczbork]]a, [[Gliwice|Gliwic]], [[Głuchołazy|Głuchołaz]], [[Wrocław]]ia, [[Kłodzko|Kłodzka]] i [[Kędzierzyn-Koźle|Kędzierzyna-Koźle]] [http://rozklad-pkp.pl]. {{Znacznik|Stacja kolejowa Nysa|50.4776594|17.341505|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Nysa''' znajduje się dość blisko centrum.

=== Samochodem ===
Obwodnicą Nysy przebiegają drogi krajowe:

* [[Plik:DK46-PL.svg|25px]] [[Kłodzko]] – Nysa – [[Opole]] – [[Lubliniec]] – [[Częstochowa]] – [[Szczekociny]]; zapewniając łączność na zachód i północ oraz łączność z autostradą [[Plik:A4-PL.svg|25px]]
* [[Plik:DK41-PL.svg|25px]] Nysa – [[Prudnik]] – granica z [[Czechy|Czechami]] w Trzebinie; zapewniając łączność na wschód
Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

* [[Plik:DW411-PL.svg|25px]] [[Głuchołazy]] – Nysa
* [[Plik:DW407-PL.svg|25px]] [[Korfantów]] – Nysa
* [[Plik:DW489-PL.svg|25px]] Głębinów (rondo obwodnicy) – Nysa – Niwnica (rondo obwodnicy)

=== Autobusem ===
[https://www.pksnysa.pl/ Autobusy PKS Nysa] korzystają z {{Znacznik|Dworzec autobusowy|50.477413|17.3409903|typ=transport}}'''dworca autobusowego''' (''centrum przesiadkowe'') przy stacji kolejowej na trasy z [[Prudnik]]a i [[Opole|Opola]].
 
[[Plik:Nysa-BudynekWagi PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Dom Wagi Miejskiej]]

== Komunikacja ==
{{mapa|50.471667|17.334167|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Nysa jest miastem stosunkowo niewielkim, ale rozkład jazdy komunikacji miejskiej na pewno przyda się nie jednemu podróżnikowi
* [http://bip.nysa.tensoft.pl/index.php?gid=600/ Rozkład jazdy MZK]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dane kontaktowe MZK
|-
| Ul. Piłsudskiego 59
|-
| 48-303 Nysa
|-
| tel. 77-433 01 71
|-
| [[Mailto:mzk mzk_nysa@op.pl]]
|}

== Warto zobaczyć ==
Rynek wraz z położonym na nim renesansowym '''Domem Wagi Miejskiej''' (powstał w 1604 roku), jest symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W latach międzywojennych mieściły się tu waga i wzorzec miary łokcia. Pamiątką po tych czasach jest wmurowana w elewację południową kula armatnia. Obecnie znajduje się tu Biblioteka Miejska oraz czytelnia naukowa.

[[Plik:Nysa Piekna Studnia.jpg|thumb|upright|Piękna Studnia wg projektu Wilhelma Hellewega]]
[[Plik:FontannaTrytona PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Fontanna Trytona]]
'''Fontanna Trytona''' powstała w latach 1700-1701. Barkowa fontanna jest nieodłącznym elementem pejzażu miasta, wzorowana na rzymskiej fontannie G.L Berniniego.

Barokowa '''Piękna Studnia''' została zbudowana w 1686 roku i nakryta misterną metalową czaszą. Studnia została zbudowana przez Wilhelma Hellewega i jest najlepszym dowodem na to, że nyscy rzemieślnicy byli jednymi z najlepszych.

'''Pałac biskupów wrocławskich''' zbudowany w stylu barokowym. Pałac powstał na przełomie XVII i XVIII wieku. Budowę rozpoczął Karol Habsburg. W 1810 roku pałac był siedzibą Sądu Grodzkiego. Został spalony podczas II Wojny Światowej. Po wojnie został odbudowany, a obecnie mieści się w nim nyskie muzeum.

'''Wieża Bramy Wrocławskiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, stanowiła część obwarowań miejskich. Jest jedną z 4 zabytkowych bram (Wrocławska, Ziębicka, Celna, Bracka), z których zachowały się tylko Ziębicka i Wrocławska. Obecnie Wieża jest dostępna do zwiedzania dla turystów.
[[Plik:Wieża Ziębicka w Nysie.jpg|alt=|lewo|mały|Wieża Bramy Ziębickiej]]
'''Wieża Bramy Ziębickiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, w renesansie częściowo przebudowana. We wnęce nad wejściem znajduje się rzeźba „Lwa ziębickiego”. Obecnie wieża jest niedostępna do zwiedzania dla turystów.

'''Bazylika Mniejsza''' to największa i najważniejsza nyska świątynia, pod wezwaniem św. Jakuba i św. Agnieszki. Pod względem kubatury jest jedną z najpotężniejszych gotyckich świątyń w Polsce. Jej dach o powierzchni 4 tys.m², pokryty dachówką typu mnich i mniszka, zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W kościele pochowanych jest ośmiu biskupów wrocławskich i jest to największy na Śląsku zbiór nagrobków biskupich po katedrze wrocławskiej. W 2009 r. kościół otrzymał tytuł honorowy bazyliki mniejszej od papieża Benedykta XVI, a prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii.

'''Dzwonnica''' znajduje się przy kościele św. Jakuba i św. Agnieszki. Budowę rozpoczęto w 1474 roku, lecz nigdy nie ukończono. Wieża jest zbudowana w stylu gotyckim. Dach wieży dzwonniczej wraz z dzwonami spłonął podczas II Wojny Światowej i nigdy nie został odbudowany. W wieży znajduje się [[w:Skarbiec św. Jakuba|galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej]], m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Na zachodniej ścianie wmurowano płytę kamienną z datą 1512 r.

'''Kościół św. Piotra i św. Pawła''' powstał w latach 1720-1727. Zbudowano go w stylu barokowym. Do kościoła przylega budynek klasztorny. Od 1190 roku był siedzibą Strażników Bożego Grobu. W 1810 roku władze pruskie urządziły w nim szpital, a w 1945 roku klasztor przekazano kościołowi. Obecnie znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego.

'''Kościół św. Jakuba i św. Agnieszki''' powstał w latach 1424-1430. Zbudowany w stylu gotyckim. Kościół został zbudowany na pozostałościach romańsko-gotyckiej bazyliki. Wyposażony w ołtarz główny i kilka ołtarzy pobocznych wykonanych w stylu barokowym. W 1945 roku kościół zniszczył pożar. Dzięki żmudnej pracy został odbudowany w 1966 roku.

'''Carolinum''' dawny zespół kolegium gimnazjalnego jezuitów (1722-1725). Jest jednym z członów zabudowań Rynku Solnego. Nauki pobierał tu król Polski [[w:Michał Korybut Wiśniowiecki|Michał Korybut Wiśniowiecki]]. Obecnie znajduje się tu I Liceum Ogólnokształcące w Nysie.[[Plik:Bastion św. Jadwigi.jpg|alt=|mały|300x300px|Bastion św. Jadwigi]]
'''Dom Komendanta''' to barokowa budowla mieszkalna, która powstała w I połowie XVIII wieku. Od 1743 roku siedziba pruskiego komendanta twierdzy. W 1915 roku urządzono w nim muzeum. Po wojnie został odbudowany, a od 1981 roku jest siedzibą Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie.

'''Dwór Biskupi''' – po pierwszej wojnie śląskiej Nysa znalazła się w rękach pruskich. Zaistniałą wtedy konieczność stworzenia siedziby dowództwa garnizonu Twierdzy Nysa, na którą wybrano barokowy budynek przy dzisiejszej ul. Grodzkiej. Funkcję tę pełnił, aż do drugiej połowy XIX w. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, tworząc w ten sposób najstarsze na Górnym Śląsku muzeum. W 1916 roku muzeum przejęło cały budynek.

'''Twierdza Nysa''' – W 1740 roku rozpoczęły się wojny śląskie, w wyniku których Śląsk na przeszło 200 lat przeszedł pod panowanie pruskie. Jako miasto przygraniczne Nysa zostaje zamieniona w twierdzę. Nabiera charakteru garnizonowego i opasana zostaje systemem fortyfikacji.
* [http://www.twierdzanysa.com/ Witryna przedstawiająca pozostałości fortyfikacji]

== Rekreacja ==
=== Jezioro Nyskie ===
[[w:Jezioro Nyskie|Jezioro Nyskie]] – zbiornik retencyjny zbudowany na [[:w:Nysa_Kłodzka| Nysie Kłodzkiej]] w 1971 roku.
[[Plik:Nysa poland lake.jpg|thumb|350px|Panorama jeziora nyskiego]]

Nad zachodnim, piaszczystym brzegiem Jeziora Nyskiego znajdują się ośrodki rekreacyjne, pierwszym od zapory jest Ośrodek Rekreacja &quot;AKWA Marina&quot; . Można tu wynająć domek kempingowy, pokoje gościnne, rozstawić namiot i ustawić przyczepę. Do dyspozycji turystów są:
* strzeżone kąpieliska,
* kort tenisowy,
* boiska sportowe,
* parkingi,
* baza gastronomiczna,
* wypożyczalnia sprzętu pływającego i sportowego (łodzie żaglowe, motorowe, wiosłowe, kajaki, pontony, rowerki wodne itp.)

Wstęp na teren Ośrodka:

'''''Wejście w godz. 7.00-18.00'''''
*&lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 4,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 3,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 5 zł
'''''Wejście w godz. 18.00-22.00'''''

* &lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 2,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 1,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 2,5 zł

{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|+ Jezioro Nyskie w liczbach
|-
| Powierzchnia || 2040 ha
|-
| Długość || ok. 2,3 km
|-
| Szerokość || ok. 2 km
|-
| Pojemność || ok. 113,6 mln m³
|}
=== Parki ===
Wszystkie dane dotyczące Parku Miejskiego w Nysie, oraz informacje dotyczące tras spacerowych znajdują się na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Nysie]

== Gastronomia ==
=== Restauracje, pizzerie ===
* '''Pizzeria „Grześ”''' ul. Wrocławska 15; tel. 77-409-34-080
*'''Restauracja Fryderyk''' u. Szopena 12; tel. 77 421 04 26
* '''Pizzeria „Lucia”''' ul. Sudecka 11; tel. 77-433-00-63
* '''Restauracja Trąba''' [http://www.karczma.nysa.com.pl/] ul. Prudnicka; tel. 77-433-98-74
* '''Pizzeria „Redos”''' ul. Wyspiańskiego 1a; tel. 77-433-49-72
* '''„Bistro Madame”''' ul. Rynek 26; tel: 77-433-48-80
* '''„Alibaba”''' ul. Wyzwolenia tel: 77-433-51-61
* '''Fratelli Sossi''', ul. Piastowska 19, tel. 730225599
* '''Bar Popularny''', ul. Rynek 23, tel. 77 4484904
* '''Restauracja Kasia''', ul. Mickiewicza 25, tel 602498380
* '''Restauracja Tiffany''', ul. Wrocławska 17, tel. 77 4355577

=== Puby ===
* '''„Alaska”''' ul. Sudecka; tel. 77-433-71-24
* '''„Pod Zielonym Kogutem”''' ul. Prudnicka 12; tel. [[Tel:696-560-733|696-560-733]]                
* '''„C’Estlavie” Winiarnia'''; ul. Bielawska 5a; tel. 77-435-21-11

=== Kawiarnie ===
* '''„Bombonierka”''' Rynek, ul. Celna 14a; 48-300 Nysa; tel: 77-433-02-30

== Rozrywka ==
==== Kina ====
* '''&quot;Kino Cinema N3D&quot;'''&lt;span&gt;, al. Lompy 3; 48-300 Nysa, &lt;/span&gt;&lt;abbr title=&quot;telefon&quot;&gt;☎&lt;/abbr&gt; &lt;span&gt;77-433-39-52. Repertuar kina można znaleźć na stronie &lt;/span&gt;www.kino.nysa.pl&lt;span&gt;.&lt;/span&gt; 

== Noclegi ==
=== Hotele ===
* '''Hotel Fryderyk''' - Nysa, ul. Szopena 12; hotel@fryderyk.nysa.pl  tel. 77 4210426
*'''Hotel Piast''' [http://www.hotel-piast.com.pl/]- Nysa, ul. Krzywoustego 14; tel. 77 4334086
* '''Hotel Europejski''' [http://www.europejskihotel.pl]- Nysa, ul. Otmuchowska 21k, tel. 77 4334404
* '''Willa Navigator''' [http://www.villanavigator.pl]- Nysa, ul. Wyspiańskiego 11, tel. 77 4334170
* '''Motelik Lux''' [http://www.motelik-lux.com]- Nysa, ul. Grodkowska 13a, tel. 77 4339918

* '''Centrum biznesowo-hotelowe Confero''' ul. Piłsudskiego; 40 48-300 Nysa; tel: 77 4333058
* '''Motel Tank''' ul. Grodkowska 9; 48-300 Nysa, tel. 668 235 286 
* '''Court Park''', Aleja Lompy, tel. 77 4338888

=== Domki letniskowe ===
Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka [http://www.blekitnazatoka.com]

== Linki zewnętrzne ==
* [https://nysa.eu/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.nasza.nysa.pl/ Nasza Nysa]
* [http://www.muzeum.nysa.pl/ Muzeum nyskie]
* [http://www.powiat.nysa.pl/ Strona powiatu]
* [http://www.bazylika-nysa.pl/ Katedra nyska]
* [http://dolnyslask.org/jeziora/obiekty/rzekanysaklodzka/ Nysa Kłodzka]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/wirtualny-spacer/ Interaktywny spacer po Nysie]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uyAggR7qO8I Widok z drona]

== Źródła książkowe ==
* „Nysa wczoraj i dziś” – Oficyna Wydawnicza KASTRA Nysa, Urząd Miasta i Gminy w Nysie
* „Nysa” – Tekst” Sp. z o.o.
* &quot;Twierdza Nysa - wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2020
* &quot;Przewodnik Miejski Szlak Turystyczny w Nysie&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2018

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Powiat nyski}}

[[Kategoria:Powiat nyski]]</text>
      <sha1>409dksh6c8f2k3lijmkckq6dsfhtlgz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159077</id>
      <parentid>159076</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Komunikacja */</comment>
      <origin>159077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16150" sha1="nqkczrquf575zpajem9gsul3k7949gc" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Nysa
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Collage_of_views_of_Nysa_2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = POL_Nysa_COA.svg
 |mapa             = POL Nysa map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polska]]
 |region           = [[Plik:POL_województwo_opolskie_flag.svg|20px]] [[Województwo opolskie]]
 |powierzchnia     = 27,51
 |wysokość         = 195
 |ludność          = 40 700
 |prefiks          = +48 77
 |kod pocztowy     = 48-300 do 48-304
 |www              = https://www.nysa.eu/
}}
'''[https://www.nysa.eu/ Nysa]''' (niem. ''Neisse'', czes. ''Nisa'') jest jednym z większych miast [[Województwo opolskie|województwa opolskiego]]. Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa. Leży w dolinie Nysy Kłodzkiej u stóp Sudetów Wschodnich. Bardzo urokliwe i pełne zabytków, jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku Opolskim, posiada bogatą historię, tradycję i kulturę z licznymi pamiątkami z czasów swojej świetności.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
W latach świetności było również nazywane „Śląskim Rzymem” (''Roma Silesia''), nazwa ta wzięła swój początek od czasów, w których w Nysie mieli swoją siedzibę biskupi wrocławscy. Przez prawie 500 lat była stolicą biskupiego Księstwa Nyskiego, później prawie 200 lat znajdowała się pod panowaniem pruskim. Miasto przechodziło kilkakrotnie wojny, oblężenia oraz splądrowania, straszliwe zarazy, a także okres fanatyzmu religijnego (Wielka Inkwizycja). W roku 1946 tuż po II Wojnie Światowej miasto przyjęło nazwę NYSA, która pozostała do dnia dzisiejszego.

Początkowo była to osada słowiańska, lokowana na prawie flamandzkim. W 1223 roku Nysie zostały nadane prawa miejskie. Dzięki umiejscowieniu miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych Nysa zawdzięcza swój początek i rozkwit już w wiekach średnich. Jan Długosz przypisuje jej założenie Bolesławowi Krzywoustemu.

W XIII wieku sprowadzono do Nysy dwa zakony: zakon rycerski bożogrobców oraz Franciszkanów. W tym samym stuleciu miasto przeżyło kilka tragedii wojennych: w 1241 roku najazd Mongołów, w 1249 roku wojny między Henrykiem III, a Bolesławem Rogatką oraz walki w 1284 roku między księciem Henrykiem IV, a biskupem wrocławskim Tomaszem II.
W 1268 roku Nysa uzyskuje prawo bicia własnej monety.

Do 1810 roku była stolicą księstwa biskupiego (rezydencja biskupów wrocławskich). W tym czasie miasto stało się nie tylko ośrodkiem handlowym, ale i kościelnym.
W roku 1740 wybuchają wojny austriacko-pruskie, w wyniku, których Nysa wraz ze Śląskiem przechodzi w 1742 roku pod panowanie pruskie. Właśnie wtedy miasto zostało rozbudowane w potężną twierdzę, której fragmenty zachowały się do dziś i są zaliczane do największych w Polsce.

W 1945 roku podczas II wojny światowej miasto zostało zbombardowane i zniszczone w 80% wskutek oblężenia przez Armię Czerwoną i próbami odbicia przez armię niemiecką. Nysa była jednym z najbardziej zniszczonych miast II Wojny Światowej.

=== Inne informacje ===

* '''''Urząd Miasta''''' znajduje się przy ul. Kolejowej 1, tel. 77-408-05-00.

Burmistrzem miasta jest Kordian Kolbiarz.

Współrzędne geograficzne: 50°28′17,9'' N 17°20′2,8'' E

* [http://mapy.pomocnik.com/zdjecia-satelitarne-miast/?city=Nysa&amp;lat=50.467&amp;lon=17.333/ Zdjęcie satelitarne miasta]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/plan-miasta/ Szczegółowy plan miasta]
* [http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Nysa.html/ Serwis turystyczny poświęcony miastom Polski zawiera m.in. plan miasta, opis miasta, rozkłady jazdy, zdjęcia, noclegi itp.]
&lt;br /&gt;

* '''''Punkt Informacji Turystycznej Bastion św. Jadwigi''''' ul. Piastowska 19, tel. 77 4334971, www.informacja-turystyczna.nysa.pl

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe lotnisko to {{Znacznik|Port lotniczy Wrocław|51.109444|16.880278|typ=transport}}'''międzynarodowy port lotniczy we Wrocławiu''' ({{IATA|WRO}}. Kolejne to {{Znacznik|Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|50.474167|19.08|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|międzynarodowy port lotniczy w Katowicach]]''' ({{IATA|KTW}}).\

=== Pociągiem ===
Połączenia kolejowe z Nysą zapewnia PKP oraz spółka Polregio, pociągi kursują w kierunku [[Opole|Opola]], [[Brzeg]]u, [[Kluczbork]]a, [[Gliwice|Gliwic]], [[Głuchołazy|Głuchołaz]], [[Wrocław]]ia, [[Kłodzko|Kłodzka]] i [[Kędzierzyn-Koźle|Kędzierzyna-Koźle]] [http://rozklad-pkp.pl]. {{Znacznik|Stacja kolejowa Nysa|50.4776594|17.341505|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Nysa''' znajduje się dość blisko centrum.

=== Samochodem ===
Obwodnicą Nysy przebiegają drogi krajowe:

* [[Plik:DK46-PL.svg|25px]] [[Kłodzko]] – Nysa – [[Opole]] – [[Lubliniec]] – [[Częstochowa]] – [[Szczekociny]]; zapewniając łączność na zachód i północ oraz łączność z autostradą [[Plik:A4-PL.svg|25px]]
* [[Plik:DK41-PL.svg|25px]] Nysa – [[Prudnik]] – granica z [[Czechy|Czechami]] w Trzebinie; zapewniając łączność na wschód
Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

* [[Plik:DW411-PL.svg|25px]] [[Głuchołazy]] – Nysa
* [[Plik:DW407-PL.svg|25px]] [[Korfantów]] – Nysa
* [[Plik:DW489-PL.svg|25px]] Głębinów (rondo obwodnicy) – Nysa – Niwnica (rondo obwodnicy)

=== Autobusem ===
[https://www.pksnysa.pl/ Autobusy PKS Nysa] korzystają z {{Znacznik|Dworzec autobusowy|50.477413|17.3409903|typ=transport}}'''dworca autobusowego''' (''centrum przesiadkowe'') przy stacji kolejowej na trasy z [[Prudnik]]a i [[Opole|Opola]].
 
[[Plik:Nysa-BudynekWagi PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Dom Wagi Miejskiej]]

== Komunikacja ==
{{mapa|50.471667|17.334167|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Nysa jest miastem stosunkowo niewielkim, ale rozkład jazdy komunikacji miejskiej na pewno przyda się nie jednemu podróżnikowi
* [http://bip.nysa.tensoft.pl/index.php?gid=600/ Rozkład jazdy MZK]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dane kontaktowe MZK
|-
| Ul. Piłsudskiego 59
|-
| 48-303 Nysa
|-
| tel. 77-433 01 71
|-
| [[Mailto:mzk mzk_nysa@op.pl]]
|}

== Warto zobaczyć ==
Rynek wraz z położonym na nim renesansowym '''Domem Wagi Miejskiej''' (powstał w 1604 roku), jest symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W latach międzywojennych mieściły się tu waga i wzorzec miary łokcia. Pamiątką po tych czasach jest wmurowana w elewację południową kula armatnia. Obecnie znajduje się tu Biblioteka Miejska oraz czytelnia naukowa.

[[Plik:Nysa Piekna Studnia.jpg|thumb|upright|Piękna Studnia wg projektu Wilhelma Hellewega]]
[[Plik:FontannaTrytona PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Fontanna Trytona]]
'''Fontanna Trytona''' powstała w latach 1700-1701. Barkowa fontanna jest nieodłącznym elementem pejzażu miasta, wzorowana na rzymskiej fontannie G.L Berniniego.

Barokowa '''Piękna Studnia''' została zbudowana w 1686 roku i nakryta misterną metalową czaszą. Studnia została zbudowana przez Wilhelma Hellewega i jest najlepszym dowodem na to, że nyscy rzemieślnicy byli jednymi z najlepszych.

'''Pałac biskupów wrocławskich''' zbudowany w stylu barokowym. Pałac powstał na przełomie XVII i XVIII wieku. Budowę rozpoczął Karol Habsburg. W 1810 roku pałac był siedzibą Sądu Grodzkiego. Został spalony podczas II Wojny Światowej. Po wojnie został odbudowany, a obecnie mieści się w nim nyskie muzeum.

'''Wieża Bramy Wrocławskiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, stanowiła część obwarowań miejskich. Jest jedną z 4 zabytkowych bram (Wrocławska, Ziębicka, Celna, Bracka), z których zachowały się tylko Ziębicka i Wrocławska. Obecnie Wieża jest dostępna do zwiedzania dla turystów.
[[Plik:Wieża Ziębicka w Nysie.jpg|alt=|lewo|mały|Wieża Bramy Ziębickiej]]
'''Wieża Bramy Ziębickiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, w renesansie częściowo przebudowana. We wnęce nad wejściem znajduje się rzeźba „Lwa ziębickiego”. Obecnie wieża jest niedostępna do zwiedzania dla turystów.

'''Bazylika Mniejsza''' to największa i najważniejsza nyska świątynia, pod wezwaniem św. Jakuba i św. Agnieszki. Pod względem kubatury jest jedną z najpotężniejszych gotyckich świątyń w Polsce. Jej dach o powierzchni 4 tys.m², pokryty dachówką typu mnich i mniszka, zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W kościele pochowanych jest ośmiu biskupów wrocławskich i jest to największy na Śląsku zbiór nagrobków biskupich po katedrze wrocławskiej. W 2009 r. kościół otrzymał tytuł honorowy bazyliki mniejszej od papieża Benedykta XVI, a prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii.

'''Dzwonnica''' znajduje się przy kościele św. Jakuba i św. Agnieszki. Budowę rozpoczęto w 1474 roku, lecz nigdy nie ukończono. Wieża jest zbudowana w stylu gotyckim. Dach wieży dzwonniczej wraz z dzwonami spłonął podczas II Wojny Światowej i nigdy nie został odbudowany. W wieży znajduje się [[w:Skarbiec św. Jakuba|galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej]], m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Na zachodniej ścianie wmurowano płytę kamienną z datą 1512 r.

'''Kościół św. Piotra i św. Pawła''' powstał w latach 1720-1727. Zbudowano go w stylu barokowym. Do kościoła przylega budynek klasztorny. Od 1190 roku był siedzibą Strażników Bożego Grobu. W 1810 roku władze pruskie urządziły w nim szpital, a w 1945 roku klasztor przekazano kościołowi. Obecnie znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego.

'''Kościół św. Jakuba i św. Agnieszki''' powstał w latach 1424-1430. Zbudowany w stylu gotyckim. Kościół został zbudowany na pozostałościach romańsko-gotyckiej bazyliki. Wyposażony w ołtarz główny i kilka ołtarzy pobocznych wykonanych w stylu barokowym. W 1945 roku kościół zniszczył pożar. Dzięki żmudnej pracy został odbudowany w 1966 roku.

'''Carolinum''' dawny zespół kolegium gimnazjalnego jezuitów (1722-1725). Jest jednym z członów zabudowań Rynku Solnego. Nauki pobierał tu król Polski [[w:Michał Korybut Wiśniowiecki|Michał Korybut Wiśniowiecki]]. Obecnie znajduje się tu I Liceum Ogólnokształcące w Nysie.[[Plik:Bastion św. Jadwigi.jpg|alt=|mały|300x300px|Bastion św. Jadwigi]]
'''Dom Komendanta''' to barokowa budowla mieszkalna, która powstała w I połowie XVIII wieku. Od 1743 roku siedziba pruskiego komendanta twierdzy. W 1915 roku urządzono w nim muzeum. Po wojnie został odbudowany, a od 1981 roku jest siedzibą Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie.

'''Dwór Biskupi''' – po pierwszej wojnie śląskiej Nysa znalazła się w rękach pruskich. Zaistniałą wtedy konieczność stworzenia siedziby dowództwa garnizonu Twierdzy Nysa, na którą wybrano barokowy budynek przy dzisiejszej ul. Grodzkiej. Funkcję tę pełnił, aż do drugiej połowy XIX w. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, tworząc w ten sposób najstarsze na Górnym Śląsku muzeum. W 1916 roku muzeum przejęło cały budynek.

'''Twierdza Nysa''' – W 1740 roku rozpoczęły się wojny śląskie, w wyniku których Śląsk na przeszło 200 lat przeszedł pod panowanie pruskie. Jako miasto przygraniczne Nysa zostaje zamieniona w twierdzę. Nabiera charakteru garnizonowego i opasana zostaje systemem fortyfikacji.
* [http://www.twierdzanysa.com/ Witryna przedstawiająca pozostałości fortyfikacji]

== Rekreacja ==
=== Jezioro Nyskie ===
[[w:Jezioro Nyskie|Jezioro Nyskie]] – zbiornik retencyjny zbudowany na [[:w:Nysa_Kłodzka| Nysie Kłodzkiej]] w 1971 roku.
[[Plik:Nysa poland lake.jpg|thumb|350px|Panorama jeziora nyskiego]]

Nad zachodnim, piaszczystym brzegiem Jeziora Nyskiego znajdują się ośrodki rekreacyjne, pierwszym od zapory jest Ośrodek Rekreacja &quot;AKWA Marina&quot; . Można tu wynająć domek kempingowy, pokoje gościnne, rozstawić namiot i ustawić przyczepę. Do dyspozycji turystów są:
* strzeżone kąpieliska,
* kort tenisowy,
* boiska sportowe,
* parkingi,
* baza gastronomiczna,
* wypożyczalnia sprzętu pływającego i sportowego (łodzie żaglowe, motorowe, wiosłowe, kajaki, pontony, rowerki wodne itp.)

Wstęp na teren Ośrodka:

'''''Wejście w godz. 7.00-18.00'''''
*&lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 4,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 3,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 5 zł
'''''Wejście w godz. 18.00-22.00'''''

* &lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 2,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 1,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 2,5 zł

{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|+ Jezioro Nyskie w liczbach
|-
| Powierzchnia || 2040 ha
|-
| Długość || ok. 2,3 km
|-
| Szerokość || ok. 2 km
|-
| Pojemność || ok. 113,6 mln m³
|}
=== Parki ===
Wszystkie dane dotyczące Parku Miejskiego w Nysie, oraz informacje dotyczące tras spacerowych znajdują się na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Nysie]

== Gastronomia ==
=== Restauracje, pizzerie ===
* '''Pizzeria „Grześ”''' ul. Wrocławska 15; tel. 77-409-34-080
*'''Restauracja Fryderyk''' u. Szopena 12; tel. 77 421 04 26
* '''Pizzeria „Lucia”''' ul. Sudecka 11; tel. 77-433-00-63
* '''Restauracja Trąba''' [http://www.karczma.nysa.com.pl/] ul. Prudnicka; tel. 77-433-98-74
* '''Pizzeria „Redos”''' ul. Wyspiańskiego 1a; tel. 77-433-49-72
* '''„Bistro Madame”''' ul. Rynek 26; tel: 77-433-48-80
* '''„Alibaba”''' ul. Wyzwolenia tel: 77-433-51-61
* '''Fratelli Sossi''', ul. Piastowska 19, tel. 730225599
* '''Bar Popularny''', ul. Rynek 23, tel. 77 4484904
* '''Restauracja Kasia''', ul. Mickiewicza 25, tel 602498380
* '''Restauracja Tiffany''', ul. Wrocławska 17, tel. 77 4355577

=== Puby ===
* '''„Alaska”''' ul. Sudecka; tel. 77-433-71-24
* '''„Pod Zielonym Kogutem”''' ul. Prudnicka 12; tel. [[Tel:696-560-733|696-560-733]]                
* '''„C’Estlavie” Winiarnia'''; ul. Bielawska 5a; tel. 77-435-21-11

=== Kawiarnie ===
* '''„Bombonierka”''' Rynek, ul. Celna 14a; 48-300 Nysa; tel: 77-433-02-30

== Rozrywka ==
==== Kina ====
* '''&quot;Kino Cinema N3D&quot;'''&lt;span&gt;, al. Lompy 3; 48-300 Nysa, &lt;/span&gt;&lt;abbr title=&quot;telefon&quot;&gt;☎&lt;/abbr&gt; &lt;span&gt;77-433-39-52. Repertuar kina można znaleźć na stronie &lt;/span&gt;www.kino.nysa.pl&lt;span&gt;.&lt;/span&gt; 

== Noclegi ==
=== Hotele ===
* '''Hotel Fryderyk''' - Nysa, ul. Szopena 12; hotel@fryderyk.nysa.pl  tel. 77 4210426
*'''Hotel Piast''' [http://www.hotel-piast.com.pl/]- Nysa, ul. Krzywoustego 14; tel. 77 4334086
* '''Hotel Europejski''' [http://www.europejskihotel.pl]- Nysa, ul. Otmuchowska 21k, tel. 77 4334404
* '''Willa Navigator''' [http://www.villanavigator.pl]- Nysa, ul. Wyspiańskiego 11, tel. 77 4334170
* '''Motelik Lux''' [http://www.motelik-lux.com]- Nysa, ul. Grodkowska 13a, tel. 77 4339918

* '''Centrum biznesowo-hotelowe Confero''' ul. Piłsudskiego; 40 48-300 Nysa; tel: 77 4333058
* '''Motel Tank''' ul. Grodkowska 9; 48-300 Nysa, tel. 668 235 286 
* '''Court Park''', Aleja Lompy, tel. 77 4338888

=== Domki letniskowe ===
Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka [http://www.blekitnazatoka.com]

== Linki zewnętrzne ==
* [https://nysa.eu/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.nasza.nysa.pl/ Nasza Nysa]
* [http://www.muzeum.nysa.pl/ Muzeum nyskie]
* [http://www.powiat.nysa.pl/ Strona powiatu]
* [http://www.bazylika-nysa.pl/ Katedra nyska]
* [http://dolnyslask.org/jeziora/obiekty/rzekanysaklodzka/ Nysa Kłodzka]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/wirtualny-spacer/ Interaktywny spacer po Nysie]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uyAggR7qO8I Widok z drona]

== Źródła książkowe ==
* „Nysa wczoraj i dziś” – Oficyna Wydawnicza KASTRA Nysa, Urząd Miasta i Gminy w Nysie
* „Nysa” – Tekst” Sp. z o.o.
* &quot;Twierdza Nysa - wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2020
* &quot;Przewodnik Miejski Szlak Turystyczny w Nysie&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2018

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Powiat nyski}}

[[Kategoria:Powiat nyski]]</text>
      <sha1>nqkczrquf575zpajem9gsul3k7949gc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159078</id>
      <parentid>159077</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Warto zobaczyć */</comment>
      <origin>159078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16605" sha1="94bs8bbfww0zqyt8zbcskhaix5faiac" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Nysa
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Collage_of_views_of_Nysa_2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = POL_Nysa_COA.svg
 |mapa             = POL Nysa map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polska]]
 |region           = [[Plik:POL_województwo_opolskie_flag.svg|20px]] [[Województwo opolskie]]
 |powierzchnia     = 27,51
 |wysokość         = 195
 |ludność          = 40 700
 |prefiks          = +48 77
 |kod pocztowy     = 48-300 do 48-304
 |www              = https://www.nysa.eu/
}}
'''[https://www.nysa.eu/ Nysa]''' (niem. ''Neisse'', czes. ''Nisa'') jest jednym z większych miast [[Województwo opolskie|województwa opolskiego]]. Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa. Leży w dolinie Nysy Kłodzkiej u stóp Sudetów Wschodnich. Bardzo urokliwe i pełne zabytków, jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku Opolskim, posiada bogatą historię, tradycję i kulturę z licznymi pamiątkami z czasów swojej świetności.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
W latach świetności było również nazywane „Śląskim Rzymem” (''Roma Silesia''), nazwa ta wzięła swój początek od czasów, w których w Nysie mieli swoją siedzibę biskupi wrocławscy. Przez prawie 500 lat była stolicą biskupiego Księstwa Nyskiego, później prawie 200 lat znajdowała się pod panowaniem pruskim. Miasto przechodziło kilkakrotnie wojny, oblężenia oraz splądrowania, straszliwe zarazy, a także okres fanatyzmu religijnego (Wielka Inkwizycja). W roku 1946 tuż po II Wojnie Światowej miasto przyjęło nazwę NYSA, która pozostała do dnia dzisiejszego.

Początkowo była to osada słowiańska, lokowana na prawie flamandzkim. W 1223 roku Nysie zostały nadane prawa miejskie. Dzięki umiejscowieniu miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych Nysa zawdzięcza swój początek i rozkwit już w wiekach średnich. Jan Długosz przypisuje jej założenie Bolesławowi Krzywoustemu.

W XIII wieku sprowadzono do Nysy dwa zakony: zakon rycerski bożogrobców oraz Franciszkanów. W tym samym stuleciu miasto przeżyło kilka tragedii wojennych: w 1241 roku najazd Mongołów, w 1249 roku wojny między Henrykiem III, a Bolesławem Rogatką oraz walki w 1284 roku między księciem Henrykiem IV, a biskupem wrocławskim Tomaszem II.
W 1268 roku Nysa uzyskuje prawo bicia własnej monety.

Do 1810 roku była stolicą księstwa biskupiego (rezydencja biskupów wrocławskich). W tym czasie miasto stało się nie tylko ośrodkiem handlowym, ale i kościelnym.
W roku 1740 wybuchają wojny austriacko-pruskie, w wyniku, których Nysa wraz ze Śląskiem przechodzi w 1742 roku pod panowanie pruskie. Właśnie wtedy miasto zostało rozbudowane w potężną twierdzę, której fragmenty zachowały się do dziś i są zaliczane do największych w Polsce.

W 1945 roku podczas II wojny światowej miasto zostało zbombardowane i zniszczone w 80% wskutek oblężenia przez Armię Czerwoną i próbami odbicia przez armię niemiecką. Nysa była jednym z najbardziej zniszczonych miast II Wojny Światowej.

=== Inne informacje ===

* '''''Urząd Miasta''''' znajduje się przy ul. Kolejowej 1, tel. 77-408-05-00.

Burmistrzem miasta jest Kordian Kolbiarz.

Współrzędne geograficzne: 50°28′17,9'' N 17°20′2,8'' E

* [http://mapy.pomocnik.com/zdjecia-satelitarne-miast/?city=Nysa&amp;lat=50.467&amp;lon=17.333/ Zdjęcie satelitarne miasta]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/plan-miasta/ Szczegółowy plan miasta]
* [http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Nysa.html/ Serwis turystyczny poświęcony miastom Polski zawiera m.in. plan miasta, opis miasta, rozkłady jazdy, zdjęcia, noclegi itp.]
&lt;br /&gt;

* '''''Punkt Informacji Turystycznej Bastion św. Jadwigi''''' ul. Piastowska 19, tel. 77 4334971, www.informacja-turystyczna.nysa.pl

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe lotnisko to {{Znacznik|Port lotniczy Wrocław|51.109444|16.880278|typ=transport}}'''międzynarodowy port lotniczy we Wrocławiu''' ({{IATA|WRO}}. Kolejne to {{Znacznik|Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|50.474167|19.08|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|międzynarodowy port lotniczy w Katowicach]]''' ({{IATA|KTW}}).\

=== Pociągiem ===
Połączenia kolejowe z Nysą zapewnia PKP oraz spółka Polregio, pociągi kursują w kierunku [[Opole|Opola]], [[Brzeg]]u, [[Kluczbork]]a, [[Gliwice|Gliwic]], [[Głuchołazy|Głuchołaz]], [[Wrocław]]ia, [[Kłodzko|Kłodzka]] i [[Kędzierzyn-Koźle|Kędzierzyna-Koźle]] [http://rozklad-pkp.pl]. {{Znacznik|Stacja kolejowa Nysa|50.4776594|17.341505|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Nysa''' znajduje się dość blisko centrum.

=== Samochodem ===
Obwodnicą Nysy przebiegają drogi krajowe:

* [[Plik:DK46-PL.svg|25px]] [[Kłodzko]] – Nysa – [[Opole]] – [[Lubliniec]] – [[Częstochowa]] – [[Szczekociny]]; zapewniając łączność na zachód i północ oraz łączność z autostradą [[Plik:A4-PL.svg|25px]]
* [[Plik:DK41-PL.svg|25px]] Nysa – [[Prudnik]] – granica z [[Czechy|Czechami]] w Trzebinie; zapewniając łączność na wschód
Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

* [[Plik:DW411-PL.svg|25px]] [[Głuchołazy]] – Nysa
* [[Plik:DW407-PL.svg|25px]] [[Korfantów]] – Nysa
* [[Plik:DW489-PL.svg|25px]] Głębinów (rondo obwodnicy) – Nysa – Niwnica (rondo obwodnicy)

=== Autobusem ===
[https://www.pksnysa.pl/ Autobusy PKS Nysa] korzystają z {{Znacznik|Dworzec autobusowy|50.477413|17.3409903|typ=transport}}'''dworca autobusowego''' (''centrum przesiadkowe'') przy stacji kolejowej na trasy z [[Prudnik]]a i [[Opole|Opola]].
 
[[Plik:Nysa-BudynekWagi PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Dom Wagi Miejskiej]]

== Komunikacja ==
{{mapa|50.471667|17.334167|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Nysa jest miastem stosunkowo niewielkim, ale rozkład jazdy komunikacji miejskiej na pewno przyda się nie jednemu podróżnikowi
* [http://bip.nysa.tensoft.pl/index.php?gid=600/ Rozkład jazdy MZK]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dane kontaktowe MZK
|-
| Ul. Piłsudskiego 59
|-
| 48-303 Nysa
|-
| tel. 77-433 01 71
|-
| [[Mailto:mzk mzk_nysa@op.pl]]
|}

== Warto zobaczyć ==
{{Znacznik|Rynek|50.473611|17.332778|typ=zabytek}}'''Rynek''' wraz z położonym na nim renesansowym {{Znacznik|Dom Wagi Miejskiej|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Domem Wagi Miejskiej''' (powstał w 1604 roku), jest symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W latach międzywojennych mieściły się tu waga i wzorzec miary łokcia. Pamiątką po tych czasach jest wmurowana w elewację południową kula armatnia. Obecnie znajduje się tu Biblioteka Miejska oraz czytelnia naukowa.

[[Plik:Nysa Piekna Studnia.jpg|thumb|upright|Piękna Studnia wg projektu Wilhelma Hellewega]]
[[Plik:FontannaTrytona PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Fontanna Trytona]]
{{Znacznik|Fontanna Trytona|50.472482|17.332672|typ=zabytek}}'''Fontanna Trytona''' powstała w latach 1700-1701. Barkowa fontanna jest nieodłącznym elementem pejzażu miasta, wzorowana na rzymskiej fontannie G.L Berniniego.

Barokowa {{Znacznik|Piękna Studnia|50.475139|17.333917|typ=zabytek}}'''Piękna Studnia''' została zbudowana w 1686 roku i nakryta misterną metalową czaszą. Studnia została zbudowana przez Wilhelma Hellewega i jest najlepszym dowodem na to, że nyscy rzemieślnicy byli jednymi z najlepszych.

{{Znacznik|Pałac biskupów wrocławskich|50.472458|17.336676|typ=zabytek}}'''Pałac biskupów wrocławskich''' zbudowany w stylu barokowym. Pałac powstał na przełomie XVII i XVIII wieku. Budowę rozpoczął Karol Habsburg. W 1810 roku pałac był siedzibą Sądu Grodzkiego. Został spalony podczas II Wojny Światowej. Po wojnie został odbudowany, a obecnie mieści się w nim nyskie muzeum.

{{Znacznik|Wieża Bramy Wrocławskiej|50.47676|17.334909|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Wrocławskiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, stanowiła część obwarowań miejskich. Jest jedną z 4 zabytkowych bram (Wrocławska, Ziębicka, Celna, Bracka), z których zachowały się tylko Ziębicka i Wrocławska. Obecnie Wieża jest dostępna do zwiedzania dla turystów.
[[Plik:Wieża Ziębicka w Nysie.jpg|alt=|lewo|mały|Wieża Bramy Ziębickiej]]
{{Znacznik|Wieża Bramy Ziębickiej|50.474408|17.330778|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Ziębickiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, w renesansie częściowo przebudowana. We wnęce nad wejściem znajduje się rzeźba „Lwa ziębickiego”. Obecnie wieża jest niedostępna do zwiedzania dla turystów.

{{Znacznik|Bazylika Mniejsza|50.474722|17.334444|typ=zabytek}}'''Bazylika Mniejsza''' to największa i najważniejsza nyska świątynia, pod wezwaniem św. Jakuba i św. Agnieszki. Pod względem kubatury jest jedną z najpotężniejszych gotyckich świątyń w Polsce. Jej dach o powierzchni 4 tys.m², pokryty dachówką typu mnich i mniszka, zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W kościele pochowanych jest ośmiu biskupów wrocławskich i jest to największy na Śląsku zbiór nagrobków biskupich po katedrze wrocławskiej. W 2009 r. kościół otrzymał tytuł honorowy bazyliki mniejszej od papieża Benedykta XVI, a prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii.

{{Znacznik|Dzwonnica|50.4746385|17.3340591|typ=zabytek}}'''Dzwonnica''' znajduje się przy kościele św. Jakuba i św. Agnieszki. Budowę rozpoczęto w 1474 roku, lecz nigdy nie ukończono. Wieża jest zbudowana w stylu gotyckim. Dach wieży dzwonniczej wraz z dzwonami spłonął podczas II Wojny Światowej i nigdy nie został odbudowany. W wieży znajduje się [[w:Skarbiec św. Jakuba|galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej]], m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Na zachodniej ścianie wmurowano płytę kamienną z datą 1512 r.

{{Znacznik|Kościół św. Piotra i św. Pawła|50.472139|17.331903|typ=zabytek}}'''Kościół św. Piotra i św. Pawła''' powstał w latach 1720-1727. Zbudowano go w stylu barokowym. Do kościoła przylega budynek klasztorny. Od 1190 roku był siedzibą Strażników Bożego Grobu. W 1810 roku władze pruskie urządziły w nim szpital, a w 1945 roku klasztor przekazano kościołowi. Obecnie znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego.

{{Znacznik|Carolinum|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Carolinum''' dawny zespół kolegium gimnazjalnego jezuitów (1722-1725). Jest jednym z członów zabudowań Rynku Solnego. Nauki pobierał tu król Polski [[w:Michał Korybut Wiśniowiecki|Michał Korybut Wiśniowiecki]]. Obecnie znajduje się tu I Liceum Ogólnokształcące w Nysie.[[Plik:Bastion św. Jadwigi.jpg|alt=|mały|300x300px|Bastion św. Jadwigi]]
{{Znacznik|Dom Komendanta|50.474167|17.338056|typ=zabytek}}'''Dom Komendanta''' to barokowa budowla mieszkalna, która powstała w I połowie XVIII wieku. Od 1743 roku siedziba pruskiego komendanta twierdzy. W 1915 roku urządzono w nim muzeum. Po wojnie został odbudowany, a od 1981 roku jest siedzibą Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie.

'''Dwór Biskupi''' – po pierwszej wojnie śląskiej Nysa znalazła się w rękach pruskich. Zaistniałą wtedy konieczność stworzenia siedziby dowództwa garnizonu Twierdzy Nysa, na którą wybrano barokowy budynek przy dzisiejszej ul. Grodzkiej. Funkcję tę pełnił, aż do drugiej połowy XIX w. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, tworząc w ten sposób najstarsze na Górnym Śląsku muzeum. W 1916 roku muzeum przejęło cały budynek.

{{Znacznik|Twierdza Nysa|50.465617|17.3213189|typ=zabytek}}'''Twierdza Nysa''' – W 1740 roku rozpoczęły się wojny śląskie, w wyniku których Śląsk na przeszło 200 lat przeszedł pod panowanie pruskie. Jako miasto przygraniczne Nysa zostaje zamieniona w twierdzę. Nabiera charakteru garnizonowego i opasana zostaje systemem fortyfikacji.
* [http://www.twierdzanysa.com/ Witryna przedstawiająca pozostałości fortyfikacji]

== Rekreacja ==
=== Jezioro Nyskie ===
[[w:Jezioro Nyskie|Jezioro Nyskie]] – zbiornik retencyjny zbudowany na [[:w:Nysa_Kłodzka| Nysie Kłodzkiej]] w 1971 roku.
[[Plik:Nysa poland lake.jpg|thumb|350px|Panorama jeziora nyskiego]]

Nad zachodnim, piaszczystym brzegiem Jeziora Nyskiego znajdują się ośrodki rekreacyjne, pierwszym od zapory jest Ośrodek Rekreacja &quot;AKWA Marina&quot; . Można tu wynająć domek kempingowy, pokoje gościnne, rozstawić namiot i ustawić przyczepę. Do dyspozycji turystów są:
* strzeżone kąpieliska,
* kort tenisowy,
* boiska sportowe,
* parkingi,
* baza gastronomiczna,
* wypożyczalnia sprzętu pływającego i sportowego (łodzie żaglowe, motorowe, wiosłowe, kajaki, pontony, rowerki wodne itp.)

Wstęp na teren Ośrodka:

'''''Wejście w godz. 7.00-18.00'''''
*&lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 4,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 3,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 5 zł
'''''Wejście w godz. 18.00-22.00'''''

* &lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 2,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 1,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 2,5 zł

{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|+ Jezioro Nyskie w liczbach
|-
| Powierzchnia || 2040 ha
|-
| Długość || ok. 2,3 km
|-
| Szerokość || ok. 2 km
|-
| Pojemność || ok. 113,6 mln m³
|}
=== Parki ===
Wszystkie dane dotyczące Parku Miejskiego w Nysie, oraz informacje dotyczące tras spacerowych znajdują się na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Nysie]

== Gastronomia ==
=== Restauracje, pizzerie ===
* '''Pizzeria „Grześ”''' ul. Wrocławska 15; tel. 77-409-34-080
*'''Restauracja Fryderyk''' u. Szopena 12; tel. 77 421 04 26
* '''Pizzeria „Lucia”''' ul. Sudecka 11; tel. 77-433-00-63
* '''Restauracja Trąba''' [http://www.karczma.nysa.com.pl/] ul. Prudnicka; tel. 77-433-98-74
* '''Pizzeria „Redos”''' ul. Wyspiańskiego 1a; tel. 77-433-49-72
* '''„Bistro Madame”''' ul. Rynek 26; tel: 77-433-48-80
* '''„Alibaba”''' ul. Wyzwolenia tel: 77-433-51-61
* '''Fratelli Sossi''', ul. Piastowska 19, tel. 730225599
* '''Bar Popularny''', ul. Rynek 23, tel. 77 4484904
* '''Restauracja Kasia''', ul. Mickiewicza 25, tel 602498380
* '''Restauracja Tiffany''', ul. Wrocławska 17, tel. 77 4355577

=== Puby ===
* '''„Alaska”''' ul. Sudecka; tel. 77-433-71-24
* '''„Pod Zielonym Kogutem”''' ul. Prudnicka 12; tel. [[Tel:696-560-733|696-560-733]]                
* '''„C’Estlavie” Winiarnia'''; ul. Bielawska 5a; tel. 77-435-21-11

=== Kawiarnie ===
* '''„Bombonierka”''' Rynek, ul. Celna 14a; 48-300 Nysa; tel: 77-433-02-30

== Rozrywka ==
==== Kina ====
* '''&quot;Kino Cinema N3D&quot;'''&lt;span&gt;, al. Lompy 3; 48-300 Nysa, &lt;/span&gt;&lt;abbr title=&quot;telefon&quot;&gt;☎&lt;/abbr&gt; &lt;span&gt;77-433-39-52. Repertuar kina można znaleźć na stronie &lt;/span&gt;www.kino.nysa.pl&lt;span&gt;.&lt;/span&gt; 

== Noclegi ==
=== Hotele ===
* '''Hotel Fryderyk''' - Nysa, ul. Szopena 12; hotel@fryderyk.nysa.pl  tel. 77 4210426
*'''Hotel Piast''' [http://www.hotel-piast.com.pl/]- Nysa, ul. Krzywoustego 14; tel. 77 4334086
* '''Hotel Europejski''' [http://www.europejskihotel.pl]- Nysa, ul. Otmuchowska 21k, tel. 77 4334404
* '''Willa Navigator''' [http://www.villanavigator.pl]- Nysa, ul. Wyspiańskiego 11, tel. 77 4334170
* '''Motelik Lux''' [http://www.motelik-lux.com]- Nysa, ul. Grodkowska 13a, tel. 77 4339918

* '''Centrum biznesowo-hotelowe Confero''' ul. Piłsudskiego; 40 48-300 Nysa; tel: 77 4333058
* '''Motel Tank''' ul. Grodkowska 9; 48-300 Nysa, tel. 668 235 286 
* '''Court Park''', Aleja Lompy, tel. 77 4338888

=== Domki letniskowe ===
Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka [http://www.blekitnazatoka.com]

== Linki zewnętrzne ==
* [https://nysa.eu/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.nasza.nysa.pl/ Nasza Nysa]
* [http://www.muzeum.nysa.pl/ Muzeum nyskie]
* [http://www.powiat.nysa.pl/ Strona powiatu]
* [http://www.bazylika-nysa.pl/ Katedra nyska]
* [http://dolnyslask.org/jeziora/obiekty/rzekanysaklodzka/ Nysa Kłodzka]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/wirtualny-spacer/ Interaktywny spacer po Nysie]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uyAggR7qO8I Widok z drona]

== Źródła książkowe ==
* „Nysa wczoraj i dziś” – Oficyna Wydawnicza KASTRA Nysa, Urząd Miasta i Gminy w Nysie
* „Nysa” – Tekst” Sp. z o.o.
* &quot;Twierdza Nysa - wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2020
* &quot;Przewodnik Miejski Szlak Turystyczny w Nysie&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2018

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Powiat nyski}}

[[Kategoria:Powiat nyski]]</text>
      <sha1>94bs8bbfww0zqyt8zbcskhaix5faiac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159079</id>
      <parentid>159078</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rekreacja */</comment>
      <origin>159079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16727" sha1="hqeyu3gk93uhn59owbeow7sbi583ffw" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Nysa
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Collage_of_views_of_Nysa_2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = POL_Nysa_COA.svg
 |mapa             = POL Nysa map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polska]]
 |region           = [[Plik:POL_województwo_opolskie_flag.svg|20px]] [[Województwo opolskie]]
 |powierzchnia     = 27,51
 |wysokość         = 195
 |ludność          = 40 700
 |prefiks          = +48 77
 |kod pocztowy     = 48-300 do 48-304
 |www              = https://www.nysa.eu/
}}
'''[https://www.nysa.eu/ Nysa]''' (niem. ''Neisse'', czes. ''Nisa'') jest jednym z większych miast [[Województwo opolskie|województwa opolskiego]]. Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa. Leży w dolinie Nysy Kłodzkiej u stóp Sudetów Wschodnich. Bardzo urokliwe i pełne zabytków, jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku Opolskim, posiada bogatą historię, tradycję i kulturę z licznymi pamiątkami z czasów swojej świetności.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
W latach świetności było również nazywane „Śląskim Rzymem” (''Roma Silesia''), nazwa ta wzięła swój początek od czasów, w których w Nysie mieli swoją siedzibę biskupi wrocławscy. Przez prawie 500 lat była stolicą biskupiego Księstwa Nyskiego, później prawie 200 lat znajdowała się pod panowaniem pruskim. Miasto przechodziło kilkakrotnie wojny, oblężenia oraz splądrowania, straszliwe zarazy, a także okres fanatyzmu religijnego (Wielka Inkwizycja). W roku 1946 tuż po II Wojnie Światowej miasto przyjęło nazwę NYSA, która pozostała do dnia dzisiejszego.

Początkowo była to osada słowiańska, lokowana na prawie flamandzkim. W 1223 roku Nysie zostały nadane prawa miejskie. Dzięki umiejscowieniu miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych Nysa zawdzięcza swój początek i rozkwit już w wiekach średnich. Jan Długosz przypisuje jej założenie Bolesławowi Krzywoustemu.

W XIII wieku sprowadzono do Nysy dwa zakony: zakon rycerski bożogrobców oraz Franciszkanów. W tym samym stuleciu miasto przeżyło kilka tragedii wojennych: w 1241 roku najazd Mongołów, w 1249 roku wojny między Henrykiem III, a Bolesławem Rogatką oraz walki w 1284 roku między księciem Henrykiem IV, a biskupem wrocławskim Tomaszem II.
W 1268 roku Nysa uzyskuje prawo bicia własnej monety.

Do 1810 roku była stolicą księstwa biskupiego (rezydencja biskupów wrocławskich). W tym czasie miasto stało się nie tylko ośrodkiem handlowym, ale i kościelnym.
W roku 1740 wybuchają wojny austriacko-pruskie, w wyniku, których Nysa wraz ze Śląskiem przechodzi w 1742 roku pod panowanie pruskie. Właśnie wtedy miasto zostało rozbudowane w potężną twierdzę, której fragmenty zachowały się do dziś i są zaliczane do największych w Polsce.

W 1945 roku podczas II wojny światowej miasto zostało zbombardowane i zniszczone w 80% wskutek oblężenia przez Armię Czerwoną i próbami odbicia przez armię niemiecką. Nysa była jednym z najbardziej zniszczonych miast II Wojny Światowej.

=== Inne informacje ===

* '''''Urząd Miasta''''' znajduje się przy ul. Kolejowej 1, tel. 77-408-05-00.

Burmistrzem miasta jest Kordian Kolbiarz.

Współrzędne geograficzne: 50°28′17,9'' N 17°20′2,8'' E

* [http://mapy.pomocnik.com/zdjecia-satelitarne-miast/?city=Nysa&amp;lat=50.467&amp;lon=17.333/ Zdjęcie satelitarne miasta]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/plan-miasta/ Szczegółowy plan miasta]
* [http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Nysa.html/ Serwis turystyczny poświęcony miastom Polski zawiera m.in. plan miasta, opis miasta, rozkłady jazdy, zdjęcia, noclegi itp.]
&lt;br /&gt;

* '''''Punkt Informacji Turystycznej Bastion św. Jadwigi''''' ul. Piastowska 19, tel. 77 4334971, www.informacja-turystyczna.nysa.pl

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe lotnisko to {{Znacznik|Port lotniczy Wrocław|51.109444|16.880278|typ=transport}}'''międzynarodowy port lotniczy we Wrocławiu''' ({{IATA|WRO}}. Kolejne to {{Znacznik|Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|50.474167|19.08|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|międzynarodowy port lotniczy w Katowicach]]''' ({{IATA|KTW}}).\

=== Pociągiem ===
Połączenia kolejowe z Nysą zapewnia PKP oraz spółka Polregio, pociągi kursują w kierunku [[Opole|Opola]], [[Brzeg]]u, [[Kluczbork]]a, [[Gliwice|Gliwic]], [[Głuchołazy|Głuchołaz]], [[Wrocław]]ia, [[Kłodzko|Kłodzka]] i [[Kędzierzyn-Koźle|Kędzierzyna-Koźle]] [http://rozklad-pkp.pl]. {{Znacznik|Stacja kolejowa Nysa|50.4776594|17.341505|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Nysa''' znajduje się dość blisko centrum.

=== Samochodem ===
Obwodnicą Nysy przebiegają drogi krajowe:

* [[Plik:DK46-PL.svg|25px]] [[Kłodzko]] – Nysa – [[Opole]] – [[Lubliniec]] – [[Częstochowa]] – [[Szczekociny]]; zapewniając łączność na zachód i północ oraz łączność z autostradą [[Plik:A4-PL.svg|25px]]
* [[Plik:DK41-PL.svg|25px]] Nysa – [[Prudnik]] – granica z [[Czechy|Czechami]] w Trzebinie; zapewniając łączność na wschód
Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

* [[Plik:DW411-PL.svg|25px]] [[Głuchołazy]] – Nysa
* [[Plik:DW407-PL.svg|25px]] [[Korfantów]] – Nysa
* [[Plik:DW489-PL.svg|25px]] Głębinów (rondo obwodnicy) – Nysa – Niwnica (rondo obwodnicy)

=== Autobusem ===
[https://www.pksnysa.pl/ Autobusy PKS Nysa] korzystają z {{Znacznik|Dworzec autobusowy|50.477413|17.3409903|typ=transport}}'''dworca autobusowego''' (''centrum przesiadkowe'') przy stacji kolejowej na trasy z [[Prudnik]]a i [[Opole|Opola]].
 
[[Plik:Nysa-BudynekWagi PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Dom Wagi Miejskiej]]

== Komunikacja ==
{{mapa|50.471667|17.334167|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Nysa jest miastem stosunkowo niewielkim, ale rozkład jazdy komunikacji miejskiej na pewno przyda się nie jednemu podróżnikowi
* [http://bip.nysa.tensoft.pl/index.php?gid=600/ Rozkład jazdy MZK]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dane kontaktowe MZK
|-
| Ul. Piłsudskiego 59
|-
| 48-303 Nysa
|-
| tel. 77-433 01 71
|-
| [[Mailto:mzk mzk_nysa@op.pl]]
|}

== Warto zobaczyć ==
{{Znacznik|Rynek|50.473611|17.332778|typ=zabytek}}'''Rynek''' wraz z położonym na nim renesansowym {{Znacznik|Dom Wagi Miejskiej|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Domem Wagi Miejskiej''' (powstał w 1604 roku), jest symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W latach międzywojennych mieściły się tu waga i wzorzec miary łokcia. Pamiątką po tych czasach jest wmurowana w elewację południową kula armatnia. Obecnie znajduje się tu Biblioteka Miejska oraz czytelnia naukowa.

[[Plik:Nysa Piekna Studnia.jpg|thumb|upright|Piękna Studnia wg projektu Wilhelma Hellewega]]
[[Plik:FontannaTrytona PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Fontanna Trytona]]
{{Znacznik|Fontanna Trytona|50.472482|17.332672|typ=zabytek}}'''Fontanna Trytona''' powstała w latach 1700-1701. Barkowa fontanna jest nieodłącznym elementem pejzażu miasta, wzorowana na rzymskiej fontannie G.L Berniniego.

Barokowa {{Znacznik|Piękna Studnia|50.475139|17.333917|typ=zabytek}}'''Piękna Studnia''' została zbudowana w 1686 roku i nakryta misterną metalową czaszą. Studnia została zbudowana przez Wilhelma Hellewega i jest najlepszym dowodem na to, że nyscy rzemieślnicy byli jednymi z najlepszych.

{{Znacznik|Pałac biskupów wrocławskich|50.472458|17.336676|typ=zabytek}}'''Pałac biskupów wrocławskich''' zbudowany w stylu barokowym. Pałac powstał na przełomie XVII i XVIII wieku. Budowę rozpoczął Karol Habsburg. W 1810 roku pałac był siedzibą Sądu Grodzkiego. Został spalony podczas II Wojny Światowej. Po wojnie został odbudowany, a obecnie mieści się w nim nyskie muzeum.

{{Znacznik|Wieża Bramy Wrocławskiej|50.47676|17.334909|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Wrocławskiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, stanowiła część obwarowań miejskich. Jest jedną z 4 zabytkowych bram (Wrocławska, Ziębicka, Celna, Bracka), z których zachowały się tylko Ziębicka i Wrocławska. Obecnie Wieża jest dostępna do zwiedzania dla turystów.
[[Plik:Wieża Ziębicka w Nysie.jpg|alt=|lewo|mały|Wieża Bramy Ziębickiej]]
{{Znacznik|Wieża Bramy Ziębickiej|50.474408|17.330778|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Ziębickiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, w renesansie częściowo przebudowana. We wnęce nad wejściem znajduje się rzeźba „Lwa ziębickiego”. Obecnie wieża jest niedostępna do zwiedzania dla turystów.

{{Znacznik|Bazylika Mniejsza|50.474722|17.334444|typ=zabytek}}'''Bazylika Mniejsza''' to największa i najważniejsza nyska świątynia, pod wezwaniem św. Jakuba i św. Agnieszki. Pod względem kubatury jest jedną z najpotężniejszych gotyckich świątyń w Polsce. Jej dach o powierzchni 4 tys.m², pokryty dachówką typu mnich i mniszka, zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W kościele pochowanych jest ośmiu biskupów wrocławskich i jest to największy na Śląsku zbiór nagrobków biskupich po katedrze wrocławskiej. W 2009 r. kościół otrzymał tytuł honorowy bazyliki mniejszej od papieża Benedykta XVI, a prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii.

{{Znacznik|Dzwonnica|50.4746385|17.3340591|typ=zabytek}}'''Dzwonnica''' znajduje się przy kościele św. Jakuba i św. Agnieszki. Budowę rozpoczęto w 1474 roku, lecz nigdy nie ukończono. Wieża jest zbudowana w stylu gotyckim. Dach wieży dzwonniczej wraz z dzwonami spłonął podczas II Wojny Światowej i nigdy nie został odbudowany. W wieży znajduje się [[w:Skarbiec św. Jakuba|galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej]], m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Na zachodniej ścianie wmurowano płytę kamienną z datą 1512 r.

{{Znacznik|Kościół św. Piotra i św. Pawła|50.472139|17.331903|typ=zabytek}}'''Kościół św. Piotra i św. Pawła''' powstał w latach 1720-1727. Zbudowano go w stylu barokowym. Do kościoła przylega budynek klasztorny. Od 1190 roku był siedzibą Strażników Bożego Grobu. W 1810 roku władze pruskie urządziły w nim szpital, a w 1945 roku klasztor przekazano kościołowi. Obecnie znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego.

{{Znacznik|Carolinum|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Carolinum''' dawny zespół kolegium gimnazjalnego jezuitów (1722-1725). Jest jednym z członów zabudowań Rynku Solnego. Nauki pobierał tu król Polski [[w:Michał Korybut Wiśniowiecki|Michał Korybut Wiśniowiecki]]. Obecnie znajduje się tu I Liceum Ogólnokształcące w Nysie.[[Plik:Bastion św. Jadwigi.jpg|alt=|mały|300x300px|Bastion św. Jadwigi]]
{{Znacznik|Dom Komendanta|50.474167|17.338056|typ=zabytek}}'''Dom Komendanta''' to barokowa budowla mieszkalna, która powstała w I połowie XVIII wieku. Od 1743 roku siedziba pruskiego komendanta twierdzy. W 1915 roku urządzono w nim muzeum. Po wojnie został odbudowany, a od 1981 roku jest siedzibą Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie.

'''Dwór Biskupi''' – po pierwszej wojnie śląskiej Nysa znalazła się w rękach pruskich. Zaistniałą wtedy konieczność stworzenia siedziby dowództwa garnizonu Twierdzy Nysa, na którą wybrano barokowy budynek przy dzisiejszej ul. Grodzkiej. Funkcję tę pełnił, aż do drugiej połowy XIX w. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, tworząc w ten sposób najstarsze na Górnym Śląsku muzeum. W 1916 roku muzeum przejęło cały budynek.

{{Znacznik|Twierdza Nysa|50.465617|17.3213189|typ=zabytek}}'''Twierdza Nysa''' – W 1740 roku rozpoczęły się wojny śląskie, w wyniku których Śląsk na przeszło 200 lat przeszedł pod panowanie pruskie. Jako miasto przygraniczne Nysa zostaje zamieniona w twierdzę. Nabiera charakteru garnizonowego i opasana zostaje systemem fortyfikacji.
* [http://www.twierdzanysa.com/ Witryna przedstawiająca pozostałości fortyfikacji]

== Rekreacja ==
=== Jezioro Nyskie ===
{{Znacznik|Jezioro Nyskie|50.4575|17.280833|typ=natura}}'''[[w:Jezioro Nyskie|Jezioro Nyskie]]''' – zbiornik retencyjny zbudowany na [[:w:Nysa_Kłodzka| Nysie Kłodzkiej]] w 1971 roku.
[[Plik:Nysa poland lake.jpg|thumb|350px|Panorama jeziora nyskiego]]

Nad zachodnim, piaszczystym brzegiem Jeziora Nyskiego znajdują się ośrodki rekreacyjne, pierwszym od zapory jest Ośrodek Rekreacja &quot;AKWA Marina&quot; . Można tu wynająć domek kempingowy, pokoje gościnne, rozstawić namiot i ustawić przyczepę. Do dyspozycji turystów są:
* strzeżone kąpieliska,
* kort tenisowy,
* boiska sportowe,
* parkingi,
* baza gastronomiczna,
* wypożyczalnia sprzętu pływającego i sportowego (łodzie żaglowe, motorowe, wiosłowe, kajaki, pontony, rowerki wodne itp.)

Wstęp na teren Ośrodka:

'''''Wejście w godz. 7.00-18.00'''''
*&lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 4,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 3,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 5 zł
'''''Wejście w godz. 18.00-22.00'''''

* &lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 2,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 1,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 2,5 zł

{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|+ Jezioro Nyskie w liczbach
|-
| Powierzchnia || 2040 ha
|-
| Długość || ok. 2,3 km
|-
| Szerokość || ok. 2 km
|-
| Pojemność || ok. 113,6 mln m³
|}
=== Parki ===
Wszystkie dane dotyczące {{Znacznik|Park Miejski|50.46946|17.32314|typ=natura}}'''Parku Miejskiego w Nysie''', oraz informacje dotyczące tras spacerowych znajdują się na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Nysie]

== Gastronomia ==
=== Restauracje, pizzerie ===
* '''Pizzeria „Grześ”''' ul. Wrocławska 15; tel. 77-409-34-080
*'''Restauracja Fryderyk''' u. Szopena 12; tel. 77 421 04 26
* '''Pizzeria „Lucia”''' ul. Sudecka 11; tel. 77-433-00-63
* '''Restauracja Trąba''' [http://www.karczma.nysa.com.pl/] ul. Prudnicka; tel. 77-433-98-74
* '''Pizzeria „Redos”''' ul. Wyspiańskiego 1a; tel. 77-433-49-72
* '''„Bistro Madame”''' ul. Rynek 26; tel: 77-433-48-80
* '''„Alibaba”''' ul. Wyzwolenia tel: 77-433-51-61
* '''Fratelli Sossi''', ul. Piastowska 19, tel. 730225599
* '''Bar Popularny''', ul. Rynek 23, tel. 77 4484904
* '''Restauracja Kasia''', ul. Mickiewicza 25, tel 602498380
* '''Restauracja Tiffany''', ul. Wrocławska 17, tel. 77 4355577

=== Puby ===
* '''„Alaska”''' ul. Sudecka; tel. 77-433-71-24
* '''„Pod Zielonym Kogutem”''' ul. Prudnicka 12; tel. [[Tel:696-560-733|696-560-733]]                
* '''„C’Estlavie” Winiarnia'''; ul. Bielawska 5a; tel. 77-435-21-11

=== Kawiarnie ===
* '''„Bombonierka”''' Rynek, ul. Celna 14a; 48-300 Nysa; tel: 77-433-02-30

== Rozrywka ==
==== Kina ====
* '''&quot;Kino Cinema N3D&quot;'''&lt;span&gt;, al. Lompy 3; 48-300 Nysa, &lt;/span&gt;&lt;abbr title=&quot;telefon&quot;&gt;☎&lt;/abbr&gt; &lt;span&gt;77-433-39-52. Repertuar kina można znaleźć na stronie &lt;/span&gt;www.kino.nysa.pl&lt;span&gt;.&lt;/span&gt; 

== Noclegi ==
=== Hotele ===
* '''Hotel Fryderyk''' - Nysa, ul. Szopena 12; hotel@fryderyk.nysa.pl  tel. 77 4210426
*'''Hotel Piast''' [http://www.hotel-piast.com.pl/]- Nysa, ul. Krzywoustego 14; tel. 77 4334086
* '''Hotel Europejski''' [http://www.europejskihotel.pl]- Nysa, ul. Otmuchowska 21k, tel. 77 4334404
* '''Willa Navigator''' [http://www.villanavigator.pl]- Nysa, ul. Wyspiańskiego 11, tel. 77 4334170
* '''Motelik Lux''' [http://www.motelik-lux.com]- Nysa, ul. Grodkowska 13a, tel. 77 4339918

* '''Centrum biznesowo-hotelowe Confero''' ul. Piłsudskiego; 40 48-300 Nysa; tel: 77 4333058
* '''Motel Tank''' ul. Grodkowska 9; 48-300 Nysa, tel. 668 235 286 
* '''Court Park''', Aleja Lompy, tel. 77 4338888

=== Domki letniskowe ===
Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka [http://www.blekitnazatoka.com]

== Linki zewnętrzne ==
* [https://nysa.eu/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.nasza.nysa.pl/ Nasza Nysa]
* [http://www.muzeum.nysa.pl/ Muzeum nyskie]
* [http://www.powiat.nysa.pl/ Strona powiatu]
* [http://www.bazylika-nysa.pl/ Katedra nyska]
* [http://dolnyslask.org/jeziora/obiekty/rzekanysaklodzka/ Nysa Kłodzka]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/wirtualny-spacer/ Interaktywny spacer po Nysie]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uyAggR7qO8I Widok z drona]

== Źródła książkowe ==
* „Nysa wczoraj i dziś” – Oficyna Wydawnicza KASTRA Nysa, Urząd Miasta i Gminy w Nysie
* „Nysa” – Tekst” Sp. z o.o.
* &quot;Twierdza Nysa - wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2020
* &quot;Przewodnik Miejski Szlak Turystyczny w Nysie&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2018

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Powiat nyski}}

[[Kategoria:Powiat nyski]]</text>
      <sha1>hqeyu3gk93uhn59owbeow7sbi583ffw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159080</id>
      <parentid>159079</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gastronomia */</comment>
      <origin>159080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17779" sha1="5fgd57k5oi6q5y2fv1wedt75olzko13" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Nysa
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Collage_of_views_of_Nysa_2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = POL_Nysa_COA.svg
 |mapa             = POL Nysa map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polska]]
 |region           = [[Plik:POL_województwo_opolskie_flag.svg|20px]] [[Województwo opolskie]]
 |powierzchnia     = 27,51
 |wysokość         = 195
 |ludność          = 40 700
 |prefiks          = +48 77
 |kod pocztowy     = 48-300 do 48-304
 |www              = https://www.nysa.eu/
}}
'''[https://www.nysa.eu/ Nysa]''' (niem. ''Neisse'', czes. ''Nisa'') jest jednym z większych miast [[Województwo opolskie|województwa opolskiego]]. Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa. Leży w dolinie Nysy Kłodzkiej u stóp Sudetów Wschodnich. Bardzo urokliwe i pełne zabytków, jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku Opolskim, posiada bogatą historię, tradycję i kulturę z licznymi pamiątkami z czasów swojej świetności.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
W latach świetności było również nazywane „Śląskim Rzymem” (''Roma Silesia''), nazwa ta wzięła swój początek od czasów, w których w Nysie mieli swoją siedzibę biskupi wrocławscy. Przez prawie 500 lat była stolicą biskupiego Księstwa Nyskiego, później prawie 200 lat znajdowała się pod panowaniem pruskim. Miasto przechodziło kilkakrotnie wojny, oblężenia oraz splądrowania, straszliwe zarazy, a także okres fanatyzmu religijnego (Wielka Inkwizycja). W roku 1946 tuż po II Wojnie Światowej miasto przyjęło nazwę NYSA, która pozostała do dnia dzisiejszego.

Początkowo była to osada słowiańska, lokowana na prawie flamandzkim. W 1223 roku Nysie zostały nadane prawa miejskie. Dzięki umiejscowieniu miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych Nysa zawdzięcza swój początek i rozkwit już w wiekach średnich. Jan Długosz przypisuje jej założenie Bolesławowi Krzywoustemu.

W XIII wieku sprowadzono do Nysy dwa zakony: zakon rycerski bożogrobców oraz Franciszkanów. W tym samym stuleciu miasto przeżyło kilka tragedii wojennych: w 1241 roku najazd Mongołów, w 1249 roku wojny między Henrykiem III, a Bolesławem Rogatką oraz walki w 1284 roku między księciem Henrykiem IV, a biskupem wrocławskim Tomaszem II.
W 1268 roku Nysa uzyskuje prawo bicia własnej monety.

Do 1810 roku była stolicą księstwa biskupiego (rezydencja biskupów wrocławskich). W tym czasie miasto stało się nie tylko ośrodkiem handlowym, ale i kościelnym.
W roku 1740 wybuchają wojny austriacko-pruskie, w wyniku, których Nysa wraz ze Śląskiem przechodzi w 1742 roku pod panowanie pruskie. Właśnie wtedy miasto zostało rozbudowane w potężną twierdzę, której fragmenty zachowały się do dziś i są zaliczane do największych w Polsce.

W 1945 roku podczas II wojny światowej miasto zostało zbombardowane i zniszczone w 80% wskutek oblężenia przez Armię Czerwoną i próbami odbicia przez armię niemiecką. Nysa była jednym z najbardziej zniszczonych miast II Wojny Światowej.

=== Inne informacje ===

* '''''Urząd Miasta''''' znajduje się przy ul. Kolejowej 1, tel. 77-408-05-00.

Burmistrzem miasta jest Kordian Kolbiarz.

Współrzędne geograficzne: 50°28′17,9'' N 17°20′2,8'' E

* [http://mapy.pomocnik.com/zdjecia-satelitarne-miast/?city=Nysa&amp;lat=50.467&amp;lon=17.333/ Zdjęcie satelitarne miasta]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/plan-miasta/ Szczegółowy plan miasta]
* [http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Nysa.html/ Serwis turystyczny poświęcony miastom Polski zawiera m.in. plan miasta, opis miasta, rozkłady jazdy, zdjęcia, noclegi itp.]
&lt;br /&gt;

* '''''Punkt Informacji Turystycznej Bastion św. Jadwigi''''' ul. Piastowska 19, tel. 77 4334971, www.informacja-turystyczna.nysa.pl

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe lotnisko to {{Znacznik|Port lotniczy Wrocław|51.109444|16.880278|typ=transport}}'''międzynarodowy port lotniczy we Wrocławiu''' ({{IATA|WRO}}. Kolejne to {{Znacznik|Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|50.474167|19.08|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|międzynarodowy port lotniczy w Katowicach]]''' ({{IATA|KTW}}).\

=== Pociągiem ===
Połączenia kolejowe z Nysą zapewnia PKP oraz spółka Polregio, pociągi kursują w kierunku [[Opole|Opola]], [[Brzeg]]u, [[Kluczbork]]a, [[Gliwice|Gliwic]], [[Głuchołazy|Głuchołaz]], [[Wrocław]]ia, [[Kłodzko|Kłodzka]] i [[Kędzierzyn-Koźle|Kędzierzyna-Koźle]] [http://rozklad-pkp.pl]. {{Znacznik|Stacja kolejowa Nysa|50.4776594|17.341505|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Nysa''' znajduje się dość blisko centrum.

=== Samochodem ===
Obwodnicą Nysy przebiegają drogi krajowe:

* [[Plik:DK46-PL.svg|25px]] [[Kłodzko]] – Nysa – [[Opole]] – [[Lubliniec]] – [[Częstochowa]] – [[Szczekociny]]; zapewniając łączność na zachód i północ oraz łączność z autostradą [[Plik:A4-PL.svg|25px]]
* [[Plik:DK41-PL.svg|25px]] Nysa – [[Prudnik]] – granica z [[Czechy|Czechami]] w Trzebinie; zapewniając łączność na wschód
Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

* [[Plik:DW411-PL.svg|25px]] [[Głuchołazy]] – Nysa
* [[Plik:DW407-PL.svg|25px]] [[Korfantów]] – Nysa
* [[Plik:DW489-PL.svg|25px]] Głębinów (rondo obwodnicy) – Nysa – Niwnica (rondo obwodnicy)

=== Autobusem ===
[https://www.pksnysa.pl/ Autobusy PKS Nysa] korzystają z {{Znacznik|Dworzec autobusowy|50.477413|17.3409903|typ=transport}}'''dworca autobusowego''' (''centrum przesiadkowe'') przy stacji kolejowej na trasy z [[Prudnik]]a i [[Opole|Opola]].
 
[[Plik:Nysa-BudynekWagi PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Dom Wagi Miejskiej]]

== Komunikacja ==
{{mapa|50.471667|17.334167|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Nysa jest miastem stosunkowo niewielkim, ale rozkład jazdy komunikacji miejskiej na pewno przyda się nie jednemu podróżnikowi
* [http://bip.nysa.tensoft.pl/index.php?gid=600/ Rozkład jazdy MZK]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dane kontaktowe MZK
|-
| Ul. Piłsudskiego 59
|-
| 48-303 Nysa
|-
| tel. 77-433 01 71
|-
| [[Mailto:mzk mzk_nysa@op.pl]]
|}

== Warto zobaczyć ==
{{Znacznik|Rynek|50.473611|17.332778|typ=zabytek}}'''Rynek''' wraz z położonym na nim renesansowym {{Znacznik|Dom Wagi Miejskiej|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Domem Wagi Miejskiej''' (powstał w 1604 roku), jest symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W latach międzywojennych mieściły się tu waga i wzorzec miary łokcia. Pamiątką po tych czasach jest wmurowana w elewację południową kula armatnia. Obecnie znajduje się tu Biblioteka Miejska oraz czytelnia naukowa.

[[Plik:Nysa Piekna Studnia.jpg|thumb|upright|Piękna Studnia wg projektu Wilhelma Hellewega]]
[[Plik:FontannaTrytona PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Fontanna Trytona]]
{{Znacznik|Fontanna Trytona|50.472482|17.332672|typ=zabytek}}'''Fontanna Trytona''' powstała w latach 1700-1701. Barkowa fontanna jest nieodłącznym elementem pejzażu miasta, wzorowana na rzymskiej fontannie G.L Berniniego.

Barokowa {{Znacznik|Piękna Studnia|50.475139|17.333917|typ=zabytek}}'''Piękna Studnia''' została zbudowana w 1686 roku i nakryta misterną metalową czaszą. Studnia została zbudowana przez Wilhelma Hellewega i jest najlepszym dowodem na to, że nyscy rzemieślnicy byli jednymi z najlepszych.

{{Znacznik|Pałac biskupów wrocławskich|50.472458|17.336676|typ=zabytek}}'''Pałac biskupów wrocławskich''' zbudowany w stylu barokowym. Pałac powstał na przełomie XVII i XVIII wieku. Budowę rozpoczął Karol Habsburg. W 1810 roku pałac był siedzibą Sądu Grodzkiego. Został spalony podczas II Wojny Światowej. Po wojnie został odbudowany, a obecnie mieści się w nim nyskie muzeum.

{{Znacznik|Wieża Bramy Wrocławskiej|50.47676|17.334909|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Wrocławskiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, stanowiła część obwarowań miejskich. Jest jedną z 4 zabytkowych bram (Wrocławska, Ziębicka, Celna, Bracka), z których zachowały się tylko Ziębicka i Wrocławska. Obecnie Wieża jest dostępna do zwiedzania dla turystów.
[[Plik:Wieża Ziębicka w Nysie.jpg|alt=|lewo|mały|Wieża Bramy Ziębickiej]]
{{Znacznik|Wieża Bramy Ziębickiej|50.474408|17.330778|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Ziębickiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, w renesansie częściowo przebudowana. We wnęce nad wejściem znajduje się rzeźba „Lwa ziębickiego”. Obecnie wieża jest niedostępna do zwiedzania dla turystów.

{{Znacznik|Bazylika Mniejsza|50.474722|17.334444|typ=zabytek}}'''Bazylika Mniejsza''' to największa i najważniejsza nyska świątynia, pod wezwaniem św. Jakuba i św. Agnieszki. Pod względem kubatury jest jedną z najpotężniejszych gotyckich świątyń w Polsce. Jej dach o powierzchni 4 tys.m², pokryty dachówką typu mnich i mniszka, zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W kościele pochowanych jest ośmiu biskupów wrocławskich i jest to największy na Śląsku zbiór nagrobków biskupich po katedrze wrocławskiej. W 2009 r. kościół otrzymał tytuł honorowy bazyliki mniejszej od papieża Benedykta XVI, a prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii.

{{Znacznik|Dzwonnica|50.4746385|17.3340591|typ=zabytek}}'''Dzwonnica''' znajduje się przy kościele św. Jakuba i św. Agnieszki. Budowę rozpoczęto w 1474 roku, lecz nigdy nie ukończono. Wieża jest zbudowana w stylu gotyckim. Dach wieży dzwonniczej wraz z dzwonami spłonął podczas II Wojny Światowej i nigdy nie został odbudowany. W wieży znajduje się [[w:Skarbiec św. Jakuba|galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej]], m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Na zachodniej ścianie wmurowano płytę kamienną z datą 1512 r.

{{Znacznik|Kościół św. Piotra i św. Pawła|50.472139|17.331903|typ=zabytek}}'''Kościół św. Piotra i św. Pawła''' powstał w latach 1720-1727. Zbudowano go w stylu barokowym. Do kościoła przylega budynek klasztorny. Od 1190 roku był siedzibą Strażników Bożego Grobu. W 1810 roku władze pruskie urządziły w nim szpital, a w 1945 roku klasztor przekazano kościołowi. Obecnie znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego.

{{Znacznik|Carolinum|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Carolinum''' dawny zespół kolegium gimnazjalnego jezuitów (1722-1725). Jest jednym z członów zabudowań Rynku Solnego. Nauki pobierał tu król Polski [[w:Michał Korybut Wiśniowiecki|Michał Korybut Wiśniowiecki]]. Obecnie znajduje się tu I Liceum Ogólnokształcące w Nysie.[[Plik:Bastion św. Jadwigi.jpg|alt=|mały|300x300px|Bastion św. Jadwigi]]
{{Znacznik|Dom Komendanta|50.474167|17.338056|typ=zabytek}}'''Dom Komendanta''' to barokowa budowla mieszkalna, która powstała w I połowie XVIII wieku. Od 1743 roku siedziba pruskiego komendanta twierdzy. W 1915 roku urządzono w nim muzeum. Po wojnie został odbudowany, a od 1981 roku jest siedzibą Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie.

'''Dwór Biskupi''' – po pierwszej wojnie śląskiej Nysa znalazła się w rękach pruskich. Zaistniałą wtedy konieczność stworzenia siedziby dowództwa garnizonu Twierdzy Nysa, na którą wybrano barokowy budynek przy dzisiejszej ul. Grodzkiej. Funkcję tę pełnił, aż do drugiej połowy XIX w. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, tworząc w ten sposób najstarsze na Górnym Śląsku muzeum. W 1916 roku muzeum przejęło cały budynek.

{{Znacznik|Twierdza Nysa|50.465617|17.3213189|typ=zabytek}}'''Twierdza Nysa''' – W 1740 roku rozpoczęły się wojny śląskie, w wyniku których Śląsk na przeszło 200 lat przeszedł pod panowanie pruskie. Jako miasto przygraniczne Nysa zostaje zamieniona w twierdzę. Nabiera charakteru garnizonowego i opasana zostaje systemem fortyfikacji.
* [http://www.twierdzanysa.com/ Witryna przedstawiająca pozostałości fortyfikacji]

== Rekreacja ==
=== Jezioro Nyskie ===
{{Znacznik|Jezioro Nyskie|50.4575|17.280833|typ=natura}}'''[[w:Jezioro Nyskie|Jezioro Nyskie]]''' – zbiornik retencyjny zbudowany na [[:w:Nysa_Kłodzka| Nysie Kłodzkiej]] w 1971 roku.
[[Plik:Nysa poland lake.jpg|thumb|350px|Panorama jeziora nyskiego]]

Nad zachodnim, piaszczystym brzegiem Jeziora Nyskiego znajdują się ośrodki rekreacyjne, pierwszym od zapory jest Ośrodek Rekreacja &quot;AKWA Marina&quot; . Można tu wynająć domek kempingowy, pokoje gościnne, rozstawić namiot i ustawić przyczepę. Do dyspozycji turystów są:
* strzeżone kąpieliska,
* kort tenisowy,
* boiska sportowe,
* parkingi,
* baza gastronomiczna,
* wypożyczalnia sprzętu pływającego i sportowego (łodzie żaglowe, motorowe, wiosłowe, kajaki, pontony, rowerki wodne itp.)

Wstęp na teren Ośrodka:

'''''Wejście w godz. 7.00-18.00'''''
*&lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 4,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 3,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 5 zł
'''''Wejście w godz. 18.00-22.00'''''

* &lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 2,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 1,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 2,5 zł

{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|+ Jezioro Nyskie w liczbach
|-
| Powierzchnia || 2040 ha
|-
| Długość || ok. 2,3 km
|-
| Szerokość || ok. 2 km
|-
| Pojemność || ok. 113,6 mln m³
|}
=== Parki ===
Wszystkie dane dotyczące {{Znacznik|Park Miejski|50.46946|17.32314|typ=natura}}'''Parku Miejskiego w Nysie''', oraz informacje dotyczące tras spacerowych znajdują się na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Nysie]

== Gastronomia ==
=== Restauracje, pizzerie ===
* {{Znacznik|'''Pizzeria Grześ'''|50.4700057|17.3388633|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Grześ”''' ul. Wrocławska 15; tel. 77-409-34-080
* {{Znacznik|'''Restauracja Fryderyk'''|50.4733693|17.3303765|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Fryderyk''' u. Szopena 12; tel. 77 421 04 26
* {{Znacznik|'''Pizzeria Lucia'''|50.4639344|17.3369137|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Lucia”''' ul. Sudecka 11; tel. 77-433-00-63
* {{Znacznik|'''Restauracja Trąba'''|50.4705303|17.3368428|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Trąba''' [http://www.karczma.nysa.com.pl/] ul. Prudnicka; tel. 77-433-98-74
* {{Znacznik|'''Pizzeria Redos'''|50.4752981|17.3269004|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Redos”''' ul. Wyspiańskiego 1a; tel. 77-433-49-72
* {{Znacznik|'''Bistro Madame'''|50.4729882|17.3322085|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''„Bistro Madame”''' ul. Rynek 26; tel: 77-433-48-80
* '''„Alibaba”''' ul. Wyzwolenia tel: 77-433-51-61
* {{Znacznik|'''Fratelli Sossi'''|50.4730119|17.3381981|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Fratelli Sossi''', ul. Piastowska 19, tel. 730225599
* {{Znacznik|'''Bar Popularny'''|50.4727373|17.3325728|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Bar Popularny''', ul. Rynek 23, tel. 77 4484904
* '''Restauracja Kasia''', ul. Mickiewicza 25, tel 602498380
* {Znacznik|'''Restauracja Tiffany'''|50.4764692|17.3346886|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Tiffany''', ul. Wrocławska 17, tel. 77 4355577

=== Puby ===
* '''„Alaska”''' ul. Sudecka; tel. 77-433-71-24
* {{Znacznik|'''Pod Zielonym Kogutem'''|50.4694792|17.3371309|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''„Pod Zielonym Kogutem”''' ul. Prudnicka 12; tel. [[Tel:696-560-733|696-560-733]]                
* '''„C’Estlavie” Winiarnia'''; ul. Bielawska 5a; tel. 77-435-21-11

=== Kawiarnie ===
* {{Znacznik|'''Bombonierka'''|50.4735811|17.3331082|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''„Bombonierka”''' Rynek, ul. Celna 14a; 48-300 Nysa; tel: 77-433-02-30

== Rozrywka ==
==== Kina ====
* '''&quot;Kino Cinema N3D&quot;'''&lt;span&gt;, al. Lompy 3; 48-300 Nysa, &lt;/span&gt;&lt;abbr title=&quot;telefon&quot;&gt;☎&lt;/abbr&gt; &lt;span&gt;77-433-39-52. Repertuar kina można znaleźć na stronie &lt;/span&gt;www.kino.nysa.pl&lt;span&gt;.&lt;/span&gt; 

== Noclegi ==
=== Hotele ===
* '''Hotel Fryderyk''' - Nysa, ul. Szopena 12; hotel@fryderyk.nysa.pl  tel. 77 4210426
*'''Hotel Piast''' [http://www.hotel-piast.com.pl/]- Nysa, ul. Krzywoustego 14; tel. 77 4334086
* '''Hotel Europejski''' [http://www.europejskihotel.pl]- Nysa, ul. Otmuchowska 21k, tel. 77 4334404
* '''Willa Navigator''' [http://www.villanavigator.pl]- Nysa, ul. Wyspiańskiego 11, tel. 77 4334170
* '''Motelik Lux''' [http://www.motelik-lux.com]- Nysa, ul. Grodkowska 13a, tel. 77 4339918

* '''Centrum biznesowo-hotelowe Confero''' ul. Piłsudskiego; 40 48-300 Nysa; tel: 77 4333058
* '''Motel Tank''' ul. Grodkowska 9; 48-300 Nysa, tel. 668 235 286 
* '''Court Park''', Aleja Lompy, tel. 77 4338888

=== Domki letniskowe ===
Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka [http://www.blekitnazatoka.com]

== Linki zewnętrzne ==
* [https://nysa.eu/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.nasza.nysa.pl/ Nasza Nysa]
* [http://www.muzeum.nysa.pl/ Muzeum nyskie]
* [http://www.powiat.nysa.pl/ Strona powiatu]
* [http://www.bazylika-nysa.pl/ Katedra nyska]
* [http://dolnyslask.org/jeziora/obiekty/rzekanysaklodzka/ Nysa Kłodzka]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/wirtualny-spacer/ Interaktywny spacer po Nysie]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uyAggR7qO8I Widok z drona]

== Źródła książkowe ==
* „Nysa wczoraj i dziś” – Oficyna Wydawnicza KASTRA Nysa, Urząd Miasta i Gminy w Nysie
* „Nysa” – Tekst” Sp. z o.o.
* &quot;Twierdza Nysa - wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2020
* &quot;Przewodnik Miejski Szlak Turystyczny w Nysie&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2018

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Powiat nyski}}

[[Kategoria:Powiat nyski]]</text>
      <sha1>5fgd57k5oi6q5y2fv1wedt75olzko13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159081</id>
      <parentid>159080</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gastronomia */</comment>
      <origin>159081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17780" sha1="dlgltn0n2zps8ccsfgi52u3hd4pic1p" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Nysa
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Collage_of_views_of_Nysa_2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = POL_Nysa_COA.svg
 |mapa             = POL Nysa map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polska]]
 |region           = [[Plik:POL_województwo_opolskie_flag.svg|20px]] [[Województwo opolskie]]
 |powierzchnia     = 27,51
 |wysokość         = 195
 |ludność          = 40 700
 |prefiks          = +48 77
 |kod pocztowy     = 48-300 do 48-304
 |www              = https://www.nysa.eu/
}}
'''[https://www.nysa.eu/ Nysa]''' (niem. ''Neisse'', czes. ''Nisa'') jest jednym z większych miast [[Województwo opolskie|województwa opolskiego]]. Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa. Leży w dolinie Nysy Kłodzkiej u stóp Sudetów Wschodnich. Bardzo urokliwe i pełne zabytków, jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku Opolskim, posiada bogatą historię, tradycję i kulturę z licznymi pamiątkami z czasów swojej świetności.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
W latach świetności było również nazywane „Śląskim Rzymem” (''Roma Silesia''), nazwa ta wzięła swój początek od czasów, w których w Nysie mieli swoją siedzibę biskupi wrocławscy. Przez prawie 500 lat była stolicą biskupiego Księstwa Nyskiego, później prawie 200 lat znajdowała się pod panowaniem pruskim. Miasto przechodziło kilkakrotnie wojny, oblężenia oraz splądrowania, straszliwe zarazy, a także okres fanatyzmu religijnego (Wielka Inkwizycja). W roku 1946 tuż po II Wojnie Światowej miasto przyjęło nazwę NYSA, która pozostała do dnia dzisiejszego.

Początkowo była to osada słowiańska, lokowana na prawie flamandzkim. W 1223 roku Nysie zostały nadane prawa miejskie. Dzięki umiejscowieniu miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych Nysa zawdzięcza swój początek i rozkwit już w wiekach średnich. Jan Długosz przypisuje jej założenie Bolesławowi Krzywoustemu.

W XIII wieku sprowadzono do Nysy dwa zakony: zakon rycerski bożogrobców oraz Franciszkanów. W tym samym stuleciu miasto przeżyło kilka tragedii wojennych: w 1241 roku najazd Mongołów, w 1249 roku wojny między Henrykiem III, a Bolesławem Rogatką oraz walki w 1284 roku między księciem Henrykiem IV, a biskupem wrocławskim Tomaszem II.
W 1268 roku Nysa uzyskuje prawo bicia własnej monety.

Do 1810 roku była stolicą księstwa biskupiego (rezydencja biskupów wrocławskich). W tym czasie miasto stało się nie tylko ośrodkiem handlowym, ale i kościelnym.
W roku 1740 wybuchają wojny austriacko-pruskie, w wyniku, których Nysa wraz ze Śląskiem przechodzi w 1742 roku pod panowanie pruskie. Właśnie wtedy miasto zostało rozbudowane w potężną twierdzę, której fragmenty zachowały się do dziś i są zaliczane do największych w Polsce.

W 1945 roku podczas II wojny światowej miasto zostało zbombardowane i zniszczone w 80% wskutek oblężenia przez Armię Czerwoną i próbami odbicia przez armię niemiecką. Nysa była jednym z najbardziej zniszczonych miast II Wojny Światowej.

=== Inne informacje ===

* '''''Urząd Miasta''''' znajduje się przy ul. Kolejowej 1, tel. 77-408-05-00.

Burmistrzem miasta jest Kordian Kolbiarz.

Współrzędne geograficzne: 50°28′17,9'' N 17°20′2,8'' E

* [http://mapy.pomocnik.com/zdjecia-satelitarne-miast/?city=Nysa&amp;lat=50.467&amp;lon=17.333/ Zdjęcie satelitarne miasta]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/plan-miasta/ Szczegółowy plan miasta]
* [http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Nysa.html/ Serwis turystyczny poświęcony miastom Polski zawiera m.in. plan miasta, opis miasta, rozkłady jazdy, zdjęcia, noclegi itp.]
&lt;br /&gt;

* '''''Punkt Informacji Turystycznej Bastion św. Jadwigi''''' ul. Piastowska 19, tel. 77 4334971, www.informacja-turystyczna.nysa.pl

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe lotnisko to {{Znacznik|Port lotniczy Wrocław|51.109444|16.880278|typ=transport}}'''międzynarodowy port lotniczy we Wrocławiu''' ({{IATA|WRO}}. Kolejne to {{Znacznik|Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|50.474167|19.08|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|międzynarodowy port lotniczy w Katowicach]]''' ({{IATA|KTW}}).\

=== Pociągiem ===
Połączenia kolejowe z Nysą zapewnia PKP oraz spółka Polregio, pociągi kursują w kierunku [[Opole|Opola]], [[Brzeg]]u, [[Kluczbork]]a, [[Gliwice|Gliwic]], [[Głuchołazy|Głuchołaz]], [[Wrocław]]ia, [[Kłodzko|Kłodzka]] i [[Kędzierzyn-Koźle|Kędzierzyna-Koźle]] [http://rozklad-pkp.pl]. {{Znacznik|Stacja kolejowa Nysa|50.4776594|17.341505|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Nysa''' znajduje się dość blisko centrum.

=== Samochodem ===
Obwodnicą Nysy przebiegają drogi krajowe:

* [[Plik:DK46-PL.svg|25px]] [[Kłodzko]] – Nysa – [[Opole]] – [[Lubliniec]] – [[Częstochowa]] – [[Szczekociny]]; zapewniając łączność na zachód i północ oraz łączność z autostradą [[Plik:A4-PL.svg|25px]]
* [[Plik:DK41-PL.svg|25px]] Nysa – [[Prudnik]] – granica z [[Czechy|Czechami]] w Trzebinie; zapewniając łączność na wschód
Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

* [[Plik:DW411-PL.svg|25px]] [[Głuchołazy]] – Nysa
* [[Plik:DW407-PL.svg|25px]] [[Korfantów]] – Nysa
* [[Plik:DW489-PL.svg|25px]] Głębinów (rondo obwodnicy) – Nysa – Niwnica (rondo obwodnicy)

=== Autobusem ===
[https://www.pksnysa.pl/ Autobusy PKS Nysa] korzystają z {{Znacznik|Dworzec autobusowy|50.477413|17.3409903|typ=transport}}'''dworca autobusowego''' (''centrum przesiadkowe'') przy stacji kolejowej na trasy z [[Prudnik]]a i [[Opole|Opola]].
 
[[Plik:Nysa-BudynekWagi PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Dom Wagi Miejskiej]]

== Komunikacja ==
{{mapa|50.471667|17.334167|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Nysa jest miastem stosunkowo niewielkim, ale rozkład jazdy komunikacji miejskiej na pewno przyda się nie jednemu podróżnikowi
* [http://bip.nysa.tensoft.pl/index.php?gid=600/ Rozkład jazdy MZK]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dane kontaktowe MZK
|-
| Ul. Piłsudskiego 59
|-
| 48-303 Nysa
|-
| tel. 77-433 01 71
|-
| [[Mailto:mzk mzk_nysa@op.pl]]
|}

== Warto zobaczyć ==
{{Znacznik|Rynek|50.473611|17.332778|typ=zabytek}}'''Rynek''' wraz z położonym na nim renesansowym {{Znacznik|Dom Wagi Miejskiej|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Domem Wagi Miejskiej''' (powstał w 1604 roku), jest symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W latach międzywojennych mieściły się tu waga i wzorzec miary łokcia. Pamiątką po tych czasach jest wmurowana w elewację południową kula armatnia. Obecnie znajduje się tu Biblioteka Miejska oraz czytelnia naukowa.

[[Plik:Nysa Piekna Studnia.jpg|thumb|upright|Piękna Studnia wg projektu Wilhelma Hellewega]]
[[Plik:FontannaTrytona PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Fontanna Trytona]]
{{Znacznik|Fontanna Trytona|50.472482|17.332672|typ=zabytek}}'''Fontanna Trytona''' powstała w latach 1700-1701. Barkowa fontanna jest nieodłącznym elementem pejzażu miasta, wzorowana na rzymskiej fontannie G.L Berniniego.

Barokowa {{Znacznik|Piękna Studnia|50.475139|17.333917|typ=zabytek}}'''Piękna Studnia''' została zbudowana w 1686 roku i nakryta misterną metalową czaszą. Studnia została zbudowana przez Wilhelma Hellewega i jest najlepszym dowodem na to, że nyscy rzemieślnicy byli jednymi z najlepszych.

{{Znacznik|Pałac biskupów wrocławskich|50.472458|17.336676|typ=zabytek}}'''Pałac biskupów wrocławskich''' zbudowany w stylu barokowym. Pałac powstał na przełomie XVII i XVIII wieku. Budowę rozpoczął Karol Habsburg. W 1810 roku pałac był siedzibą Sądu Grodzkiego. Został spalony podczas II Wojny Światowej. Po wojnie został odbudowany, a obecnie mieści się w nim nyskie muzeum.

{{Znacznik|Wieża Bramy Wrocławskiej|50.47676|17.334909|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Wrocławskiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, stanowiła część obwarowań miejskich. Jest jedną z 4 zabytkowych bram (Wrocławska, Ziębicka, Celna, Bracka), z których zachowały się tylko Ziębicka i Wrocławska. Obecnie Wieża jest dostępna do zwiedzania dla turystów.
[[Plik:Wieża Ziębicka w Nysie.jpg|alt=|lewo|mały|Wieża Bramy Ziębickiej]]
{{Znacznik|Wieża Bramy Ziębickiej|50.474408|17.330778|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Ziębickiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, w renesansie częściowo przebudowana. We wnęce nad wejściem znajduje się rzeźba „Lwa ziębickiego”. Obecnie wieża jest niedostępna do zwiedzania dla turystów.

{{Znacznik|Bazylika Mniejsza|50.474722|17.334444|typ=zabytek}}'''Bazylika Mniejsza''' to największa i najważniejsza nyska świątynia, pod wezwaniem św. Jakuba i św. Agnieszki. Pod względem kubatury jest jedną z najpotężniejszych gotyckich świątyń w Polsce. Jej dach o powierzchni 4 tys.m², pokryty dachówką typu mnich i mniszka, zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W kościele pochowanych jest ośmiu biskupów wrocławskich i jest to największy na Śląsku zbiór nagrobków biskupich po katedrze wrocławskiej. W 2009 r. kościół otrzymał tytuł honorowy bazyliki mniejszej od papieża Benedykta XVI, a prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii.

{{Znacznik|Dzwonnica|50.4746385|17.3340591|typ=zabytek}}'''Dzwonnica''' znajduje się przy kościele św. Jakuba i św. Agnieszki. Budowę rozpoczęto w 1474 roku, lecz nigdy nie ukończono. Wieża jest zbudowana w stylu gotyckim. Dach wieży dzwonniczej wraz z dzwonami spłonął podczas II Wojny Światowej i nigdy nie został odbudowany. W wieży znajduje się [[w:Skarbiec św. Jakuba|galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej]], m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Na zachodniej ścianie wmurowano płytę kamienną z datą 1512 r.

{{Znacznik|Kościół św. Piotra i św. Pawła|50.472139|17.331903|typ=zabytek}}'''Kościół św. Piotra i św. Pawła''' powstał w latach 1720-1727. Zbudowano go w stylu barokowym. Do kościoła przylega budynek klasztorny. Od 1190 roku był siedzibą Strażników Bożego Grobu. W 1810 roku władze pruskie urządziły w nim szpital, a w 1945 roku klasztor przekazano kościołowi. Obecnie znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego.

{{Znacznik|Carolinum|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Carolinum''' dawny zespół kolegium gimnazjalnego jezuitów (1722-1725). Jest jednym z członów zabudowań Rynku Solnego. Nauki pobierał tu król Polski [[w:Michał Korybut Wiśniowiecki|Michał Korybut Wiśniowiecki]]. Obecnie znajduje się tu I Liceum Ogólnokształcące w Nysie.[[Plik:Bastion św. Jadwigi.jpg|alt=|mały|300x300px|Bastion św. Jadwigi]]
{{Znacznik|Dom Komendanta|50.474167|17.338056|typ=zabytek}}'''Dom Komendanta''' to barokowa budowla mieszkalna, która powstała w I połowie XVIII wieku. Od 1743 roku siedziba pruskiego komendanta twierdzy. W 1915 roku urządzono w nim muzeum. Po wojnie został odbudowany, a od 1981 roku jest siedzibą Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie.

'''Dwór Biskupi''' – po pierwszej wojnie śląskiej Nysa znalazła się w rękach pruskich. Zaistniałą wtedy konieczność stworzenia siedziby dowództwa garnizonu Twierdzy Nysa, na którą wybrano barokowy budynek przy dzisiejszej ul. Grodzkiej. Funkcję tę pełnił, aż do drugiej połowy XIX w. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, tworząc w ten sposób najstarsze na Górnym Śląsku muzeum. W 1916 roku muzeum przejęło cały budynek.

{{Znacznik|Twierdza Nysa|50.465617|17.3213189|typ=zabytek}}'''Twierdza Nysa''' – W 1740 roku rozpoczęły się wojny śląskie, w wyniku których Śląsk na przeszło 200 lat przeszedł pod panowanie pruskie. Jako miasto przygraniczne Nysa zostaje zamieniona w twierdzę. Nabiera charakteru garnizonowego i opasana zostaje systemem fortyfikacji.
* [http://www.twierdzanysa.com/ Witryna przedstawiająca pozostałości fortyfikacji]

== Rekreacja ==
=== Jezioro Nyskie ===
{{Znacznik|Jezioro Nyskie|50.4575|17.280833|typ=natura}}'''[[w:Jezioro Nyskie|Jezioro Nyskie]]''' – zbiornik retencyjny zbudowany na [[:w:Nysa_Kłodzka| Nysie Kłodzkiej]] w 1971 roku.
[[Plik:Nysa poland lake.jpg|thumb|350px|Panorama jeziora nyskiego]]

Nad zachodnim, piaszczystym brzegiem Jeziora Nyskiego znajdują się ośrodki rekreacyjne, pierwszym od zapory jest Ośrodek Rekreacja &quot;AKWA Marina&quot; . Można tu wynająć domek kempingowy, pokoje gościnne, rozstawić namiot i ustawić przyczepę. Do dyspozycji turystów są:
* strzeżone kąpieliska,
* kort tenisowy,
* boiska sportowe,
* parkingi,
* baza gastronomiczna,
* wypożyczalnia sprzętu pływającego i sportowego (łodzie żaglowe, motorowe, wiosłowe, kajaki, pontony, rowerki wodne itp.)

Wstęp na teren Ośrodka:

'''''Wejście w godz. 7.00-18.00'''''
*&lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 4,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 3,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 5 zł
'''''Wejście w godz. 18.00-22.00'''''

* &lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 2,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 1,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 2,5 zł

{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|+ Jezioro Nyskie w liczbach
|-
| Powierzchnia || 2040 ha
|-
| Długość || ok. 2,3 km
|-
| Szerokość || ok. 2 km
|-
| Pojemność || ok. 113,6 mln m³
|}
=== Parki ===
Wszystkie dane dotyczące {{Znacznik|Park Miejski|50.46946|17.32314|typ=natura}}'''Parku Miejskiego w Nysie''', oraz informacje dotyczące tras spacerowych znajdują się na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Nysie]

== Gastronomia ==
=== Restauracje, pizzerie ===
* {{Znacznik|'''Pizzeria Grześ'''|50.4700057|17.3388633|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Grześ”''' ul. Wrocławska 15; tel. 77-409-34-080
* {{Znacznik|'''Restauracja Fryderyk'''|50.4733693|17.3303765|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Fryderyk''' u. Szopena 12; tel. 77 421 04 26
* {{Znacznik|'''Pizzeria Lucia'''|50.4639344|17.3369137|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Lucia”''' ul. Sudecka 11; tel. 77-433-00-63
* {{Znacznik|'''Restauracja Trąba'''|50.4705303|17.3368428|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Trąba''' [http://www.karczma.nysa.com.pl/] ul. Prudnicka; tel. 77-433-98-74
* {{Znacznik|'''Pizzeria Redos'''|50.4752981|17.3269004|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Redos”''' ul. Wyspiańskiego 1a; tel. 77-433-49-72
* {{Znacznik|'''Bistro Madame'''|50.4729882|17.3322085|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''„Bistro Madame”''' ul. Rynek 26; tel: 77-433-48-80
* '''„Alibaba”''' ul. Wyzwolenia tel: 77-433-51-61
* {{Znacznik|'''Fratelli Sossi'''|50.4730119|17.3381981|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Fratelli Sossi''', ul. Piastowska 19, tel. 730225599
* {{Znacznik|'''Bar Popularny'''|50.4727373|17.3325728|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Bar Popularny''', ul. Rynek 23, tel. 77 4484904
* '''Restauracja Kasia''', ul. Mickiewicza 25, tel 602498380
* {{Znacznik|'''Restauracja Tiffany'''|50.4764692|17.3346886|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Tiffany''', ul. Wrocławska 17, tel. 77 4355577

=== Puby ===
* '''„Alaska”''' ul. Sudecka; tel. 77-433-71-24
* {{Znacznik|'''Pod Zielonym Kogutem'''|50.4694792|17.3371309|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''„Pod Zielonym Kogutem”''' ul. Prudnicka 12; tel. [[Tel:696-560-733|696-560-733]]                
* '''„C’Estlavie” Winiarnia'''; ul. Bielawska 5a; tel. 77-435-21-11

=== Kawiarnie ===
* {{Znacznik|'''Bombonierka'''|50.4735811|17.3331082|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''„Bombonierka”''' Rynek, ul. Celna 14a; 48-300 Nysa; tel: 77-433-02-30

== Rozrywka ==
==== Kina ====
* '''&quot;Kino Cinema N3D&quot;'''&lt;span&gt;, al. Lompy 3; 48-300 Nysa, &lt;/span&gt;&lt;abbr title=&quot;telefon&quot;&gt;☎&lt;/abbr&gt; &lt;span&gt;77-433-39-52. Repertuar kina można znaleźć na stronie &lt;/span&gt;www.kino.nysa.pl&lt;span&gt;.&lt;/span&gt; 

== Noclegi ==
=== Hotele ===
* '''Hotel Fryderyk''' - Nysa, ul. Szopena 12; hotel@fryderyk.nysa.pl  tel. 77 4210426
*'''Hotel Piast''' [http://www.hotel-piast.com.pl/]- Nysa, ul. Krzywoustego 14; tel. 77 4334086
* '''Hotel Europejski''' [http://www.europejskihotel.pl]- Nysa, ul. Otmuchowska 21k, tel. 77 4334404
* '''Willa Navigator''' [http://www.villanavigator.pl]- Nysa, ul. Wyspiańskiego 11, tel. 77 4334170
* '''Motelik Lux''' [http://www.motelik-lux.com]- Nysa, ul. Grodkowska 13a, tel. 77 4339918

* '''Centrum biznesowo-hotelowe Confero''' ul. Piłsudskiego; 40 48-300 Nysa; tel: 77 4333058
* '''Motel Tank''' ul. Grodkowska 9; 48-300 Nysa, tel. 668 235 286 
* '''Court Park''', Aleja Lompy, tel. 77 4338888

=== Domki letniskowe ===
Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka [http://www.blekitnazatoka.com]

== Linki zewnętrzne ==
* [https://nysa.eu/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.nasza.nysa.pl/ Nasza Nysa]
* [http://www.muzeum.nysa.pl/ Muzeum nyskie]
* [http://www.powiat.nysa.pl/ Strona powiatu]
* [http://www.bazylika-nysa.pl/ Katedra nyska]
* [http://dolnyslask.org/jeziora/obiekty/rzekanysaklodzka/ Nysa Kłodzka]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/wirtualny-spacer/ Interaktywny spacer po Nysie]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uyAggR7qO8I Widok z drona]

== Źródła książkowe ==
* „Nysa wczoraj i dziś” – Oficyna Wydawnicza KASTRA Nysa, Urząd Miasta i Gminy w Nysie
* „Nysa” – Tekst” Sp. z o.o.
* &quot;Twierdza Nysa - wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2020
* &quot;Przewodnik Miejski Szlak Turystyczny w Nysie&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2018

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Powiat nyski}}

[[Kategoria:Powiat nyski]]</text>
      <sha1>dlgltn0n2zps8ccsfgi52u3hd4pic1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159082</id>
      <parentid>159081</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Noclegi */</comment>
      <origin>159082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18568" sha1="e1z17damfh7t3dagmgc32lk84jsz8vu" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Nysa
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Collage_of_views_of_Nysa_2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = POL_Nysa_COA.svg
 |mapa             = POL Nysa map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polska]]
 |region           = [[Plik:POL_województwo_opolskie_flag.svg|20px]] [[Województwo opolskie]]
 |powierzchnia     = 27,51
 |wysokość         = 195
 |ludność          = 40 700
 |prefiks          = +48 77
 |kod pocztowy     = 48-300 do 48-304
 |www              = https://www.nysa.eu/
}}
'''[https://www.nysa.eu/ Nysa]''' (niem. ''Neisse'', czes. ''Nisa'') jest jednym z większych miast [[Województwo opolskie|województwa opolskiego]]. Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa. Leży w dolinie Nysy Kłodzkiej u stóp Sudetów Wschodnich. Bardzo urokliwe i pełne zabytków, jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku Opolskim, posiada bogatą historię, tradycję i kulturę z licznymi pamiątkami z czasów swojej świetności.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
W latach świetności było również nazywane „Śląskim Rzymem” (''Roma Silesia''), nazwa ta wzięła swój początek od czasów, w których w Nysie mieli swoją siedzibę biskupi wrocławscy. Przez prawie 500 lat była stolicą biskupiego Księstwa Nyskiego, później prawie 200 lat znajdowała się pod panowaniem pruskim. Miasto przechodziło kilkakrotnie wojny, oblężenia oraz splądrowania, straszliwe zarazy, a także okres fanatyzmu religijnego (Wielka Inkwizycja). W roku 1946 tuż po II Wojnie Światowej miasto przyjęło nazwę NYSA, która pozostała do dnia dzisiejszego.

Początkowo była to osada słowiańska, lokowana na prawie flamandzkim. W 1223 roku Nysie zostały nadane prawa miejskie. Dzięki umiejscowieniu miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych Nysa zawdzięcza swój początek i rozkwit już w wiekach średnich. Jan Długosz przypisuje jej założenie Bolesławowi Krzywoustemu.

W XIII wieku sprowadzono do Nysy dwa zakony: zakon rycerski bożogrobców oraz Franciszkanów. W tym samym stuleciu miasto przeżyło kilka tragedii wojennych: w 1241 roku najazd Mongołów, w 1249 roku wojny między Henrykiem III, a Bolesławem Rogatką oraz walki w 1284 roku między księciem Henrykiem IV, a biskupem wrocławskim Tomaszem II.
W 1268 roku Nysa uzyskuje prawo bicia własnej monety.

Do 1810 roku była stolicą księstwa biskupiego (rezydencja biskupów wrocławskich). W tym czasie miasto stało się nie tylko ośrodkiem handlowym, ale i kościelnym.
W roku 1740 wybuchają wojny austriacko-pruskie, w wyniku, których Nysa wraz ze Śląskiem przechodzi w 1742 roku pod panowanie pruskie. Właśnie wtedy miasto zostało rozbudowane w potężną twierdzę, której fragmenty zachowały się do dziś i są zaliczane do największych w Polsce.

W 1945 roku podczas II wojny światowej miasto zostało zbombardowane i zniszczone w 80% wskutek oblężenia przez Armię Czerwoną i próbami odbicia przez armię niemiecką. Nysa była jednym z najbardziej zniszczonych miast II Wojny Światowej.

=== Inne informacje ===

* '''''Urząd Miasta''''' znajduje się przy ul. Kolejowej 1, tel. 77-408-05-00.

Burmistrzem miasta jest Kordian Kolbiarz.

Współrzędne geograficzne: 50°28′17,9'' N 17°20′2,8'' E

* [http://mapy.pomocnik.com/zdjecia-satelitarne-miast/?city=Nysa&amp;lat=50.467&amp;lon=17.333/ Zdjęcie satelitarne miasta]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/plan-miasta/ Szczegółowy plan miasta]
* [http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Nysa.html/ Serwis turystyczny poświęcony miastom Polski zawiera m.in. plan miasta, opis miasta, rozkłady jazdy, zdjęcia, noclegi itp.]
&lt;br /&gt;

* '''''Punkt Informacji Turystycznej Bastion św. Jadwigi''''' ul. Piastowska 19, tel. 77 4334971, www.informacja-turystyczna.nysa.pl

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe lotnisko to {{Znacznik|Port lotniczy Wrocław|51.109444|16.880278|typ=transport}}'''międzynarodowy port lotniczy we Wrocławiu''' ({{IATA|WRO}}. Kolejne to {{Znacznik|Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|50.474167|19.08|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|międzynarodowy port lotniczy w Katowicach]]''' ({{IATA|KTW}}).\

=== Pociągiem ===
Połączenia kolejowe z Nysą zapewnia PKP oraz spółka Polregio, pociągi kursują w kierunku [[Opole|Opola]], [[Brzeg]]u, [[Kluczbork]]a, [[Gliwice|Gliwic]], [[Głuchołazy|Głuchołaz]], [[Wrocław]]ia, [[Kłodzko|Kłodzka]] i [[Kędzierzyn-Koźle|Kędzierzyna-Koźle]] [http://rozklad-pkp.pl]. {{Znacznik|Stacja kolejowa Nysa|50.4776594|17.341505|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Nysa''' znajduje się dość blisko centrum.

=== Samochodem ===
Obwodnicą Nysy przebiegają drogi krajowe:

* [[Plik:DK46-PL.svg|25px]] [[Kłodzko]] – Nysa – [[Opole]] – [[Lubliniec]] – [[Częstochowa]] – [[Szczekociny]]; zapewniając łączność na zachód i północ oraz łączność z autostradą [[Plik:A4-PL.svg|25px]]
* [[Plik:DK41-PL.svg|25px]] Nysa – [[Prudnik]] – granica z [[Czechy|Czechami]] w Trzebinie; zapewniając łączność na wschód
Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

* [[Plik:DW411-PL.svg|25px]] [[Głuchołazy]] – Nysa
* [[Plik:DW407-PL.svg|25px]] [[Korfantów]] – Nysa
* [[Plik:DW489-PL.svg|25px]] Głębinów (rondo obwodnicy) – Nysa – Niwnica (rondo obwodnicy)

=== Autobusem ===
[https://www.pksnysa.pl/ Autobusy PKS Nysa] korzystają z {{Znacznik|Dworzec autobusowy|50.477413|17.3409903|typ=transport}}'''dworca autobusowego''' (''centrum przesiadkowe'') przy stacji kolejowej na trasy z [[Prudnik]]a i [[Opole|Opola]].
 
[[Plik:Nysa-BudynekWagi PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Dom Wagi Miejskiej]]

== Komunikacja ==
{{mapa|50.471667|17.334167|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Nysa jest miastem stosunkowo niewielkim, ale rozkład jazdy komunikacji miejskiej na pewno przyda się nie jednemu podróżnikowi
* [http://bip.nysa.tensoft.pl/index.php?gid=600/ Rozkład jazdy MZK]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dane kontaktowe MZK
|-
| Ul. Piłsudskiego 59
|-
| 48-303 Nysa
|-
| tel. 77-433 01 71
|-
| [[Mailto:mzk mzk_nysa@op.pl]]
|}

== Warto zobaczyć ==
{{Znacznik|Rynek|50.473611|17.332778|typ=zabytek}}'''Rynek''' wraz z położonym na nim renesansowym {{Znacznik|Dom Wagi Miejskiej|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Domem Wagi Miejskiej''' (powstał w 1604 roku), jest symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W latach międzywojennych mieściły się tu waga i wzorzec miary łokcia. Pamiątką po tych czasach jest wmurowana w elewację południową kula armatnia. Obecnie znajduje się tu Biblioteka Miejska oraz czytelnia naukowa.

[[Plik:Nysa Piekna Studnia.jpg|thumb|upright|Piękna Studnia wg projektu Wilhelma Hellewega]]
[[Plik:FontannaTrytona PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Fontanna Trytona]]
{{Znacznik|Fontanna Trytona|50.472482|17.332672|typ=zabytek}}'''Fontanna Trytona''' powstała w latach 1700-1701. Barkowa fontanna jest nieodłącznym elementem pejzażu miasta, wzorowana na rzymskiej fontannie G.L Berniniego.

Barokowa {{Znacznik|Piękna Studnia|50.475139|17.333917|typ=zabytek}}'''Piękna Studnia''' została zbudowana w 1686 roku i nakryta misterną metalową czaszą. Studnia została zbudowana przez Wilhelma Hellewega i jest najlepszym dowodem na to, że nyscy rzemieślnicy byli jednymi z najlepszych.

{{Znacznik|Pałac biskupów wrocławskich|50.472458|17.336676|typ=zabytek}}'''Pałac biskupów wrocławskich''' zbudowany w stylu barokowym. Pałac powstał na przełomie XVII i XVIII wieku. Budowę rozpoczął Karol Habsburg. W 1810 roku pałac był siedzibą Sądu Grodzkiego. Został spalony podczas II Wojny Światowej. Po wojnie został odbudowany, a obecnie mieści się w nim nyskie muzeum.

{{Znacznik|Wieża Bramy Wrocławskiej|50.47676|17.334909|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Wrocławskiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, stanowiła część obwarowań miejskich. Jest jedną z 4 zabytkowych bram (Wrocławska, Ziębicka, Celna, Bracka), z których zachowały się tylko Ziębicka i Wrocławska. Obecnie Wieża jest dostępna do zwiedzania dla turystów.
[[Plik:Wieża Ziębicka w Nysie.jpg|alt=|lewo|mały|Wieża Bramy Ziębickiej]]
{{Znacznik|Wieża Bramy Ziębickiej|50.474408|17.330778|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Ziębickiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, w renesansie częściowo przebudowana. We wnęce nad wejściem znajduje się rzeźba „Lwa ziębickiego”. Obecnie wieża jest niedostępna do zwiedzania dla turystów.

{{Znacznik|Bazylika Mniejsza|50.474722|17.334444|typ=zabytek}}'''Bazylika Mniejsza''' to największa i najważniejsza nyska świątynia, pod wezwaniem św. Jakuba i św. Agnieszki. Pod względem kubatury jest jedną z najpotężniejszych gotyckich świątyń w Polsce. Jej dach o powierzchni 4 tys.m², pokryty dachówką typu mnich i mniszka, zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W kościele pochowanych jest ośmiu biskupów wrocławskich i jest to największy na Śląsku zbiór nagrobków biskupich po katedrze wrocławskiej. W 2009 r. kościół otrzymał tytuł honorowy bazyliki mniejszej od papieża Benedykta XVI, a prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii.

{{Znacznik|Dzwonnica|50.4746385|17.3340591|typ=zabytek}}'''Dzwonnica''' znajduje się przy kościele św. Jakuba i św. Agnieszki. Budowę rozpoczęto w 1474 roku, lecz nigdy nie ukończono. Wieża jest zbudowana w stylu gotyckim. Dach wieży dzwonniczej wraz z dzwonami spłonął podczas II Wojny Światowej i nigdy nie został odbudowany. W wieży znajduje się [[w:Skarbiec św. Jakuba|galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej]], m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Na zachodniej ścianie wmurowano płytę kamienną z datą 1512 r.

{{Znacznik|Kościół św. Piotra i św. Pawła|50.472139|17.331903|typ=zabytek}}'''Kościół św. Piotra i św. Pawła''' powstał w latach 1720-1727. Zbudowano go w stylu barokowym. Do kościoła przylega budynek klasztorny. Od 1190 roku był siedzibą Strażników Bożego Grobu. W 1810 roku władze pruskie urządziły w nim szpital, a w 1945 roku klasztor przekazano kościołowi. Obecnie znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego.

{{Znacznik|Carolinum|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Carolinum''' dawny zespół kolegium gimnazjalnego jezuitów (1722-1725). Jest jednym z członów zabudowań Rynku Solnego. Nauki pobierał tu król Polski [[w:Michał Korybut Wiśniowiecki|Michał Korybut Wiśniowiecki]]. Obecnie znajduje się tu I Liceum Ogólnokształcące w Nysie.[[Plik:Bastion św. Jadwigi.jpg|alt=|mały|300x300px|Bastion św. Jadwigi]]
{{Znacznik|Dom Komendanta|50.474167|17.338056|typ=zabytek}}'''Dom Komendanta''' to barokowa budowla mieszkalna, która powstała w I połowie XVIII wieku. Od 1743 roku siedziba pruskiego komendanta twierdzy. W 1915 roku urządzono w nim muzeum. Po wojnie został odbudowany, a od 1981 roku jest siedzibą Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie.

'''Dwór Biskupi''' – po pierwszej wojnie śląskiej Nysa znalazła się w rękach pruskich. Zaistniałą wtedy konieczność stworzenia siedziby dowództwa garnizonu Twierdzy Nysa, na którą wybrano barokowy budynek przy dzisiejszej ul. Grodzkiej. Funkcję tę pełnił, aż do drugiej połowy XIX w. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, tworząc w ten sposób najstarsze na Górnym Śląsku muzeum. W 1916 roku muzeum przejęło cały budynek.

{{Znacznik|Twierdza Nysa|50.465617|17.3213189|typ=zabytek}}'''Twierdza Nysa''' – W 1740 roku rozpoczęły się wojny śląskie, w wyniku których Śląsk na przeszło 200 lat przeszedł pod panowanie pruskie. Jako miasto przygraniczne Nysa zostaje zamieniona w twierdzę. Nabiera charakteru garnizonowego i opasana zostaje systemem fortyfikacji.
* [http://www.twierdzanysa.com/ Witryna przedstawiająca pozostałości fortyfikacji]

== Rekreacja ==
=== Jezioro Nyskie ===
{{Znacznik|Jezioro Nyskie|50.4575|17.280833|typ=natura}}'''[[w:Jezioro Nyskie|Jezioro Nyskie]]''' – zbiornik retencyjny zbudowany na [[:w:Nysa_Kłodzka| Nysie Kłodzkiej]] w 1971 roku.
[[Plik:Nysa poland lake.jpg|thumb|350px|Panorama jeziora nyskiego]]

Nad zachodnim, piaszczystym brzegiem Jeziora Nyskiego znajdują się ośrodki rekreacyjne, pierwszym od zapory jest Ośrodek Rekreacja &quot;AKWA Marina&quot; . Można tu wynająć domek kempingowy, pokoje gościnne, rozstawić namiot i ustawić przyczepę. Do dyspozycji turystów są:
* strzeżone kąpieliska,
* kort tenisowy,
* boiska sportowe,
* parkingi,
* baza gastronomiczna,
* wypożyczalnia sprzętu pływającego i sportowego (łodzie żaglowe, motorowe, wiosłowe, kajaki, pontony, rowerki wodne itp.)

Wstęp na teren Ośrodka:

'''''Wejście w godz. 7.00-18.00'''''
*&lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 4,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 3,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 5 zł
'''''Wejście w godz. 18.00-22.00'''''

* &lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 2,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 1,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 2,5 zł

{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|+ Jezioro Nyskie w liczbach
|-
| Powierzchnia || 2040 ha
|-
| Długość || ok. 2,3 km
|-
| Szerokość || ok. 2 km
|-
| Pojemność || ok. 113,6 mln m³
|}
=== Parki ===
Wszystkie dane dotyczące {{Znacznik|Park Miejski|50.46946|17.32314|typ=natura}}'''Parku Miejskiego w Nysie''', oraz informacje dotyczące tras spacerowych znajdują się na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Nysie]

== Gastronomia ==
=== Restauracje, pizzerie ===
* {{Znacznik|'''Pizzeria Grześ'''|50.4700057|17.3388633|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Grześ”''' ul. Wrocławska 15; tel. 77-409-34-080
* {{Znacznik|'''Restauracja Fryderyk'''|50.4733693|17.3303765|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Fryderyk''' u. Szopena 12; tel. 77 421 04 26
* {{Znacznik|'''Pizzeria Lucia'''|50.4639344|17.3369137|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Lucia”''' ul. Sudecka 11; tel. 77-433-00-63
* {{Znacznik|'''Restauracja Trąba'''|50.4705303|17.3368428|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Trąba''' [http://www.karczma.nysa.com.pl/] ul. Prudnicka; tel. 77-433-98-74
* {{Znacznik|'''Pizzeria Redos'''|50.4752981|17.3269004|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Redos”''' ul. Wyspiańskiego 1a; tel. 77-433-49-72
* {{Znacznik|'''Bistro Madame'''|50.4729882|17.3322085|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''„Bistro Madame”''' ul. Rynek 26; tel: 77-433-48-80
* '''„Alibaba”''' ul. Wyzwolenia tel: 77-433-51-61
* {{Znacznik|'''Fratelli Sossi'''|50.4730119|17.3381981|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Fratelli Sossi''', ul. Piastowska 19, tel. 730225599
* {{Znacznik|'''Bar Popularny'''|50.4727373|17.3325728|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Bar Popularny''', ul. Rynek 23, tel. 77 4484904
* '''Restauracja Kasia''', ul. Mickiewicza 25, tel 602498380
* {{Znacznik|'''Restauracja Tiffany'''|50.4764692|17.3346886|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Tiffany''', ul. Wrocławska 17, tel. 77 4355577

=== Puby ===
* '''„Alaska”''' ul. Sudecka; tel. 77-433-71-24
* {{Znacznik|'''Pod Zielonym Kogutem'''|50.4694792|17.3371309|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''„Pod Zielonym Kogutem”''' ul. Prudnicka 12; tel. [[Tel:696-560-733|696-560-733]]                
* '''„C’Estlavie” Winiarnia'''; ul. Bielawska 5a; tel. 77-435-21-11

=== Kawiarnie ===
* {{Znacznik|'''Bombonierka'''|50.4735811|17.3331082|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''„Bombonierka”''' Rynek, ul. Celna 14a; 48-300 Nysa; tel: 77-433-02-30

== Rozrywka ==
==== Kina ====
* '''&quot;Kino Cinema N3D&quot;'''&lt;span&gt;, al. Lompy 3; 48-300 Nysa, &lt;/span&gt;&lt;abbr title=&quot;telefon&quot;&gt;☎&lt;/abbr&gt; &lt;span&gt;77-433-39-52. Repertuar kina można znaleźć na stronie &lt;/span&gt;www.kino.nysa.pl&lt;span&gt;.&lt;/span&gt; 

== Noclegi ==
=== Hotele ===
* {{Znacznik|'''Hotel Fryderyk'''|50.4733677|17.3304993|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Fryderyk''' - Nysa, ul. Szopena 12; hotel@fryderyk.nysa.pl  tel. 77 4210426
* {{Znacznik|'''Hotel Piast'''|50.4745636|17.3312118|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Piast''' [http://www.hotel-piast.com.pl/]- Nysa, ul. Krzywoustego 14; tel. 77 4334086
* {{Znacznik|'''Hotel Europejski'''|50.4783697|17.2901064|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Europejski''' [http://www.europejskihotel.pl]- Nysa, ul. Otmuchowska 21k, tel. 77 4334404
* {{Znacznik|'''Willa Navigator'''|50.4743945|17.3247389|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Willa Navigator''' [http://www.villanavigator.pl]- Nysa, ul. Wyspiańskiego 11, tel. 77 4334170
* {{Znacznik|'''Motelik Lux'''|50.4856013|17.3409885|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Motelik Lux''' [http://www.motelik-lux.com]- Nysa, ul. Grodkowska 13a, tel. 77 4339918
* {{Znacznik|'''Centrum biznesowo-hotelowe Confero'''|50.4607513|17.3476705|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Centrum biznesowo-hotelowe Confero''' ul. Piłsudskiego; 40 48-300 Nysa; tel: 77 4333058
* '''Motel Tank''' ul. Grodkowska 9; 48-300 Nysa, tel. 668 235 286 
* {{Znacznik|'''Court Park'''|50.4735413|17.3386589|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Court Park''', Aleja Lompy, tel. 77 4338888

=== Domki letniskowe ===
* {{Znacznik|'''Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka'''|50.46488|17.2593038|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka''' [http://www.blekitnazatoka.com]

== Linki zewnętrzne ==
* [https://nysa.eu/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.nasza.nysa.pl/ Nasza Nysa]
* [http://www.muzeum.nysa.pl/ Muzeum nyskie]
* [http://www.powiat.nysa.pl/ Strona powiatu]
* [http://www.bazylika-nysa.pl/ Katedra nyska]
* [http://dolnyslask.org/jeziora/obiekty/rzekanysaklodzka/ Nysa Kłodzka]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/wirtualny-spacer/ Interaktywny spacer po Nysie]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uyAggR7qO8I Widok z drona]

== Źródła książkowe ==
* „Nysa wczoraj i dziś” – Oficyna Wydawnicza KASTRA Nysa, Urząd Miasta i Gminy w Nysie
* „Nysa” – Tekst” Sp. z o.o.
* &quot;Twierdza Nysa - wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2020
* &quot;Przewodnik Miejski Szlak Turystyczny w Nysie&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2018

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Powiat nyski}}

[[Kategoria:Powiat nyski]]</text>
      <sha1>e1z17damfh7t3dagmgc32lk84jsz8vu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159083</id>
      <parentid>159082</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gastronomia */</comment>
      <origin>159083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18703" sha1="noqjzpjuqw8o02isv3psqjfyu84n68q" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Nysa
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Collage_of_views_of_Nysa_2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = POL_Nysa_COA.svg
 |mapa             = POL Nysa map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polska]]
 |region           = [[Plik:POL_województwo_opolskie_flag.svg|20px]] [[Województwo opolskie]]
 |powierzchnia     = 27,51
 |wysokość         = 195
 |ludność          = 40 700
 |prefiks          = +48 77
 |kod pocztowy     = 48-300 do 48-304
 |www              = https://www.nysa.eu/
}}
'''[https://www.nysa.eu/ Nysa]''' (niem. ''Neisse'', czes. ''Nisa'') jest jednym z większych miast [[Województwo opolskie|województwa opolskiego]]. Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa. Leży w dolinie Nysy Kłodzkiej u stóp Sudetów Wschodnich. Bardzo urokliwe i pełne zabytków, jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku Opolskim, posiada bogatą historię, tradycję i kulturę z licznymi pamiątkami z czasów swojej świetności.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
W latach świetności było również nazywane „Śląskim Rzymem” (''Roma Silesia''), nazwa ta wzięła swój początek od czasów, w których w Nysie mieli swoją siedzibę biskupi wrocławscy. Przez prawie 500 lat była stolicą biskupiego Księstwa Nyskiego, później prawie 200 lat znajdowała się pod panowaniem pruskim. Miasto przechodziło kilkakrotnie wojny, oblężenia oraz splądrowania, straszliwe zarazy, a także okres fanatyzmu religijnego (Wielka Inkwizycja). W roku 1946 tuż po II Wojnie Światowej miasto przyjęło nazwę NYSA, która pozostała do dnia dzisiejszego.

Początkowo była to osada słowiańska, lokowana na prawie flamandzkim. W 1223 roku Nysie zostały nadane prawa miejskie. Dzięki umiejscowieniu miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych Nysa zawdzięcza swój początek i rozkwit już w wiekach średnich. Jan Długosz przypisuje jej założenie Bolesławowi Krzywoustemu.

W XIII wieku sprowadzono do Nysy dwa zakony: zakon rycerski bożogrobców oraz Franciszkanów. W tym samym stuleciu miasto przeżyło kilka tragedii wojennych: w 1241 roku najazd Mongołów, w 1249 roku wojny między Henrykiem III, a Bolesławem Rogatką oraz walki w 1284 roku między księciem Henrykiem IV, a biskupem wrocławskim Tomaszem II.
W 1268 roku Nysa uzyskuje prawo bicia własnej monety.

Do 1810 roku była stolicą księstwa biskupiego (rezydencja biskupów wrocławskich). W tym czasie miasto stało się nie tylko ośrodkiem handlowym, ale i kościelnym.
W roku 1740 wybuchają wojny austriacko-pruskie, w wyniku, których Nysa wraz ze Śląskiem przechodzi w 1742 roku pod panowanie pruskie. Właśnie wtedy miasto zostało rozbudowane w potężną twierdzę, której fragmenty zachowały się do dziś i są zaliczane do największych w Polsce.

W 1945 roku podczas II wojny światowej miasto zostało zbombardowane i zniszczone w 80% wskutek oblężenia przez Armię Czerwoną i próbami odbicia przez armię niemiecką. Nysa była jednym z najbardziej zniszczonych miast II Wojny Światowej.

=== Inne informacje ===

* '''''Urząd Miasta''''' znajduje się przy ul. Kolejowej 1, tel. 77-408-05-00.

Burmistrzem miasta jest Kordian Kolbiarz.

Współrzędne geograficzne: 50°28′17,9'' N 17°20′2,8'' E

* [http://mapy.pomocnik.com/zdjecia-satelitarne-miast/?city=Nysa&amp;lat=50.467&amp;lon=17.333/ Zdjęcie satelitarne miasta]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/plan-miasta/ Szczegółowy plan miasta]
* [http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Nysa.html/ Serwis turystyczny poświęcony miastom Polski zawiera m.in. plan miasta, opis miasta, rozkłady jazdy, zdjęcia, noclegi itp.]
&lt;br /&gt;

* '''''Punkt Informacji Turystycznej Bastion św. Jadwigi''''' ul. Piastowska 19, tel. 77 4334971, www.informacja-turystyczna.nysa.pl

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe lotnisko to {{Znacznik|Port lotniczy Wrocław|51.109444|16.880278|typ=transport}}'''międzynarodowy port lotniczy we Wrocławiu''' ({{IATA|WRO}}. Kolejne to {{Znacznik|Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|50.474167|19.08|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|międzynarodowy port lotniczy w Katowicach]]''' ({{IATA|KTW}}).\

=== Pociągiem ===
Połączenia kolejowe z Nysą zapewnia PKP oraz spółka Polregio, pociągi kursują w kierunku [[Opole|Opola]], [[Brzeg]]u, [[Kluczbork]]a, [[Gliwice|Gliwic]], [[Głuchołazy|Głuchołaz]], [[Wrocław]]ia, [[Kłodzko|Kłodzka]] i [[Kędzierzyn-Koźle|Kędzierzyna-Koźle]] [http://rozklad-pkp.pl]. {{Znacznik|Stacja kolejowa Nysa|50.4776594|17.341505|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Nysa''' znajduje się dość blisko centrum.

=== Samochodem ===
Obwodnicą Nysy przebiegają drogi krajowe:

* [[Plik:DK46-PL.svg|25px]] [[Kłodzko]] – Nysa – [[Opole]] – [[Lubliniec]] – [[Częstochowa]] – [[Szczekociny]]; zapewniając łączność na zachód i północ oraz łączność z autostradą [[Plik:A4-PL.svg|25px]]
* [[Plik:DK41-PL.svg|25px]] Nysa – [[Prudnik]] – granica z [[Czechy|Czechami]] w Trzebinie; zapewniając łączność na wschód
Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

* [[Plik:DW411-PL.svg|25px]] [[Głuchołazy]] – Nysa
* [[Plik:DW407-PL.svg|25px]] [[Korfantów]] – Nysa
* [[Plik:DW489-PL.svg|25px]] Głębinów (rondo obwodnicy) – Nysa – Niwnica (rondo obwodnicy)

=== Autobusem ===
[https://www.pksnysa.pl/ Autobusy PKS Nysa] korzystają z {{Znacznik|Dworzec autobusowy|50.477413|17.3409903|typ=transport}}'''dworca autobusowego''' (''centrum przesiadkowe'') przy stacji kolejowej na trasy z [[Prudnik]]a i [[Opole|Opola]].
 
[[Plik:Nysa-BudynekWagi PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Dom Wagi Miejskiej]]

== Komunikacja ==
{{mapa|50.471667|17.334167|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Nysa jest miastem stosunkowo niewielkim, ale rozkład jazdy komunikacji miejskiej na pewno przyda się nie jednemu podróżnikowi
* [http://bip.nysa.tensoft.pl/index.php?gid=600/ Rozkład jazdy MZK]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dane kontaktowe MZK
|-
| Ul. Piłsudskiego 59
|-
| 48-303 Nysa
|-
| tel. 77-433 01 71
|-
| [[Mailto:mzk mzk_nysa@op.pl]]
|}

== Warto zobaczyć ==
{{Znacznik|Rynek|50.473611|17.332778|typ=zabytek}}'''Rynek''' wraz z położonym na nim renesansowym {{Znacznik|Dom Wagi Miejskiej|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Domem Wagi Miejskiej''' (powstał w 1604 roku), jest symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W latach międzywojennych mieściły się tu waga i wzorzec miary łokcia. Pamiątką po tych czasach jest wmurowana w elewację południową kula armatnia. Obecnie znajduje się tu Biblioteka Miejska oraz czytelnia naukowa.

[[Plik:Nysa Piekna Studnia.jpg|thumb|upright|Piękna Studnia wg projektu Wilhelma Hellewega]]
[[Plik:FontannaTrytona PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Fontanna Trytona]]
{{Znacznik|Fontanna Trytona|50.472482|17.332672|typ=zabytek}}'''Fontanna Trytona''' powstała w latach 1700-1701. Barkowa fontanna jest nieodłącznym elementem pejzażu miasta, wzorowana na rzymskiej fontannie G.L Berniniego.

Barokowa {{Znacznik|Piękna Studnia|50.475139|17.333917|typ=zabytek}}'''Piękna Studnia''' została zbudowana w 1686 roku i nakryta misterną metalową czaszą. Studnia została zbudowana przez Wilhelma Hellewega i jest najlepszym dowodem na to, że nyscy rzemieślnicy byli jednymi z najlepszych.

{{Znacznik|Pałac biskupów wrocławskich|50.472458|17.336676|typ=zabytek}}'''Pałac biskupów wrocławskich''' zbudowany w stylu barokowym. Pałac powstał na przełomie XVII i XVIII wieku. Budowę rozpoczął Karol Habsburg. W 1810 roku pałac był siedzibą Sądu Grodzkiego. Został spalony podczas II Wojny Światowej. Po wojnie został odbudowany, a obecnie mieści się w nim nyskie muzeum.

{{Znacznik|Wieża Bramy Wrocławskiej|50.47676|17.334909|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Wrocławskiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, stanowiła część obwarowań miejskich. Jest jedną z 4 zabytkowych bram (Wrocławska, Ziębicka, Celna, Bracka), z których zachowały się tylko Ziębicka i Wrocławska. Obecnie Wieża jest dostępna do zwiedzania dla turystów.
[[Plik:Wieża Ziębicka w Nysie.jpg|alt=|lewo|mały|Wieża Bramy Ziębickiej]]
{{Znacznik|Wieża Bramy Ziębickiej|50.474408|17.330778|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Ziębickiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, w renesansie częściowo przebudowana. We wnęce nad wejściem znajduje się rzeźba „Lwa ziębickiego”. Obecnie wieża jest niedostępna do zwiedzania dla turystów.

{{Znacznik|Bazylika Mniejsza|50.474722|17.334444|typ=zabytek}}'''Bazylika Mniejsza''' to największa i najważniejsza nyska świątynia, pod wezwaniem św. Jakuba i św. Agnieszki. Pod względem kubatury jest jedną z najpotężniejszych gotyckich świątyń w Polsce. Jej dach o powierzchni 4 tys.m², pokryty dachówką typu mnich i mniszka, zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W kościele pochowanych jest ośmiu biskupów wrocławskich i jest to największy na Śląsku zbiór nagrobków biskupich po katedrze wrocławskiej. W 2009 r. kościół otrzymał tytuł honorowy bazyliki mniejszej od papieża Benedykta XVI, a prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii.

{{Znacznik|Dzwonnica|50.4746385|17.3340591|typ=zabytek}}'''Dzwonnica''' znajduje się przy kościele św. Jakuba i św. Agnieszki. Budowę rozpoczęto w 1474 roku, lecz nigdy nie ukończono. Wieża jest zbudowana w stylu gotyckim. Dach wieży dzwonniczej wraz z dzwonami spłonął podczas II Wojny Światowej i nigdy nie został odbudowany. W wieży znajduje się [[w:Skarbiec św. Jakuba|galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej]], m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Na zachodniej ścianie wmurowano płytę kamienną z datą 1512 r.

{{Znacznik|Kościół św. Piotra i św. Pawła|50.472139|17.331903|typ=zabytek}}'''Kościół św. Piotra i św. Pawła''' powstał w latach 1720-1727. Zbudowano go w stylu barokowym. Do kościoła przylega budynek klasztorny. Od 1190 roku był siedzibą Strażników Bożego Grobu. W 1810 roku władze pruskie urządziły w nim szpital, a w 1945 roku klasztor przekazano kościołowi. Obecnie znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego.

{{Znacznik|Carolinum|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Carolinum''' dawny zespół kolegium gimnazjalnego jezuitów (1722-1725). Jest jednym z członów zabudowań Rynku Solnego. Nauki pobierał tu król Polski [[w:Michał Korybut Wiśniowiecki|Michał Korybut Wiśniowiecki]]. Obecnie znajduje się tu I Liceum Ogólnokształcące w Nysie.[[Plik:Bastion św. Jadwigi.jpg|alt=|mały|300x300px|Bastion św. Jadwigi]]
{{Znacznik|Dom Komendanta|50.474167|17.338056|typ=zabytek}}'''Dom Komendanta''' to barokowa budowla mieszkalna, która powstała w I połowie XVIII wieku. Od 1743 roku siedziba pruskiego komendanta twierdzy. W 1915 roku urządzono w nim muzeum. Po wojnie został odbudowany, a od 1981 roku jest siedzibą Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie.

'''Dwór Biskupi''' – po pierwszej wojnie śląskiej Nysa znalazła się w rękach pruskich. Zaistniałą wtedy konieczność stworzenia siedziby dowództwa garnizonu Twierdzy Nysa, na którą wybrano barokowy budynek przy dzisiejszej ul. Grodzkiej. Funkcję tę pełnił, aż do drugiej połowy XIX w. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, tworząc w ten sposób najstarsze na Górnym Śląsku muzeum. W 1916 roku muzeum przejęło cały budynek.

{{Znacznik|Twierdza Nysa|50.465617|17.3213189|typ=zabytek}}'''Twierdza Nysa''' – W 1740 roku rozpoczęły się wojny śląskie, w wyniku których Śląsk na przeszło 200 lat przeszedł pod panowanie pruskie. Jako miasto przygraniczne Nysa zostaje zamieniona w twierdzę. Nabiera charakteru garnizonowego i opasana zostaje systemem fortyfikacji.
* [http://www.twierdzanysa.com/ Witryna przedstawiająca pozostałości fortyfikacji]

== Rekreacja ==
=== Jezioro Nyskie ===
{{Znacznik|Jezioro Nyskie|50.4575|17.280833|typ=natura}}'''[[w:Jezioro Nyskie|Jezioro Nyskie]]''' – zbiornik retencyjny zbudowany na [[:w:Nysa_Kłodzka| Nysie Kłodzkiej]] w 1971 roku.
[[Plik:Nysa poland lake.jpg|thumb|350px|Panorama jeziora nyskiego]]

Nad zachodnim, piaszczystym brzegiem Jeziora Nyskiego znajdują się ośrodki rekreacyjne, pierwszym od zapory jest Ośrodek Rekreacja &quot;AKWA Marina&quot; . Można tu wynająć domek kempingowy, pokoje gościnne, rozstawić namiot i ustawić przyczepę. Do dyspozycji turystów są:
* strzeżone kąpieliska,
* kort tenisowy,
* boiska sportowe,
* parkingi,
* baza gastronomiczna,
* wypożyczalnia sprzętu pływającego i sportowego (łodzie żaglowe, motorowe, wiosłowe, kajaki, pontony, rowerki wodne itp.)

Wstęp na teren Ośrodka:

'''''Wejście w godz. 7.00-18.00'''''
*&lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 4,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 3,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 5 zł
'''''Wejście w godz. 18.00-22.00'''''

* &lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 2,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 1,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 2,5 zł

{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|+ Jezioro Nyskie w liczbach
|-
| Powierzchnia || 2040 ha
|-
| Długość || ok. 2,3 km
|-
| Szerokość || ok. 2 km
|-
| Pojemność || ok. 113,6 mln m³
|}
=== Parki ===
Wszystkie dane dotyczące {{Znacznik|Park Miejski|50.46946|17.32314|typ=natura}}'''Parku Miejskiego w Nysie''', oraz informacje dotyczące tras spacerowych znajdują się na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Nysie]

== Gastronomia ==
Ze względu na liczne lasy i górskie rzeki kuchnia regionalna specjalizuje się w świeżych owocach leśnych, dziczyźnie i rybach.

=== Restauracje, pizzerie ===
* {{Znacznik|'''Pizzeria Grześ'''|50.4700057|17.3388633|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Grześ”''' ul. Wrocławska 15; tel. 77-409-34-080
* {{Znacznik|'''Restauracja Fryderyk'''|50.4733693|17.3303765|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Fryderyk''' u. Szopena 12; tel. 77 421 04 26
* {{Znacznik|'''Pizzeria Lucia'''|50.4639344|17.3369137|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Lucia”''' ul. Sudecka 11; tel. 77-433-00-63
* {{Znacznik|'''Restauracja Trąba'''|50.4705303|17.3368428|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Trąba''' [http://www.karczma.nysa.com.pl/] ul. Prudnicka; tel. 77-433-98-74
* {{Znacznik|'''Pizzeria Redos'''|50.4752981|17.3269004|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Redos”''' ul. Wyspiańskiego 1a; tel. 77-433-49-72
* {{Znacznik|'''Bistro Madame'''|50.4729882|17.3322085|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''„Bistro Madame”''' ul. Rynek 26; tel: 77-433-48-80
* '''„Alibaba”''' ul. Wyzwolenia tel: 77-433-51-61
* {{Znacznik|'''Fratelli Sossi'''|50.4730119|17.3381981|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Fratelli Sossi''', ul. Piastowska 19, tel. 730225599
* {{Znacznik|'''Bar Popularny'''|50.4727373|17.3325728|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Bar Popularny''', ul. Rynek 23, tel. 77 4484904
* '''Restauracja Kasia''', ul. Mickiewicza 25, tel 602498380
* {{Znacznik|'''Restauracja Tiffany'''|50.4764692|17.3346886|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Tiffany''', ul. Wrocławska 17, tel. 77 4355577

=== Puby ===
* '''„Alaska”''' ul. Sudecka; tel. 77-433-71-24
* {{Znacznik|'''Pod Zielonym Kogutem'''|50.4694792|17.3371309|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''„Pod Zielonym Kogutem”''' ul. Prudnicka 12; tel. [[Tel:696-560-733|696-560-733]]                
* '''„C’Estlavie” Winiarnia'''; ul. Bielawska 5a; tel. 77-435-21-11

=== Kawiarnie ===
* {{Znacznik|'''Bombonierka'''|50.4735811|17.3331082|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''„Bombonierka”''' Rynek, ul. Celna 14a; 48-300 Nysa; tel: 77-433-02-30

== Rozrywka ==
==== Kina ====
* '''&quot;Kino Cinema N3D&quot;'''&lt;span&gt;, al. Lompy 3; 48-300 Nysa, &lt;/span&gt;&lt;abbr title=&quot;telefon&quot;&gt;☎&lt;/abbr&gt; &lt;span&gt;77-433-39-52. Repertuar kina można znaleźć na stronie &lt;/span&gt;www.kino.nysa.pl&lt;span&gt;.&lt;/span&gt; 

== Noclegi ==
=== Hotele ===
* {{Znacznik|'''Hotel Fryderyk'''|50.4733677|17.3304993|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Fryderyk''' - Nysa, ul. Szopena 12; hotel@fryderyk.nysa.pl  tel. 77 4210426
* {{Znacznik|'''Hotel Piast'''|50.4745636|17.3312118|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Piast''' [http://www.hotel-piast.com.pl/]- Nysa, ul. Krzywoustego 14; tel. 77 4334086
* {{Znacznik|'''Hotel Europejski'''|50.4783697|17.2901064|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Europejski''' [http://www.europejskihotel.pl]- Nysa, ul. Otmuchowska 21k, tel. 77 4334404
* {{Znacznik|'''Willa Navigator'''|50.4743945|17.3247389|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Willa Navigator''' [http://www.villanavigator.pl]- Nysa, ul. Wyspiańskiego 11, tel. 77 4334170
* {{Znacznik|'''Motelik Lux'''|50.4856013|17.3409885|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Motelik Lux''' [http://www.motelik-lux.com]- Nysa, ul. Grodkowska 13a, tel. 77 4339918
* {{Znacznik|'''Centrum biznesowo-hotelowe Confero'''|50.4607513|17.3476705|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Centrum biznesowo-hotelowe Confero''' ul. Piłsudskiego; 40 48-300 Nysa; tel: 77 4333058
* '''Motel Tank''' ul. Grodkowska 9; 48-300 Nysa, tel. 668 235 286 
* {{Znacznik|'''Court Park'''|50.4735413|17.3386589|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Court Park''', Aleja Lompy, tel. 77 4338888

=== Domki letniskowe ===
* {{Znacznik|'''Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka'''|50.46488|17.2593038|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka''' [http://www.blekitnazatoka.com]

== Linki zewnętrzne ==
* [https://nysa.eu/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.nasza.nysa.pl/ Nasza Nysa]
* [http://www.muzeum.nysa.pl/ Muzeum nyskie]
* [http://www.powiat.nysa.pl/ Strona powiatu]
* [http://www.bazylika-nysa.pl/ Katedra nyska]
* [http://dolnyslask.org/jeziora/obiekty/rzekanysaklodzka/ Nysa Kłodzka]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/wirtualny-spacer/ Interaktywny spacer po Nysie]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uyAggR7qO8I Widok z drona]

== Źródła książkowe ==
* „Nysa wczoraj i dziś” – Oficyna Wydawnicza KASTRA Nysa, Urząd Miasta i Gminy w Nysie
* „Nysa” – Tekst” Sp. z o.o.
* &quot;Twierdza Nysa - wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2020
* &quot;Przewodnik Miejski Szlak Turystyczny w Nysie&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2018

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Powiat nyski}}

[[Kategoria:Powiat nyski]]</text>
      <sha1>noqjzpjuqw8o02isv3psqjfyu84n68q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159084</id>
      <parentid>159083</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Domki letniskowe */</comment>
      <origin>159084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18927" sha1="mmicg8pxwr0i51sqew16g82gjn793r0" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Nysa
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Collage_of_views_of_Nysa_2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = POL_Nysa_COA.svg
 |mapa             = POL Nysa map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polska]]
 |region           = [[Plik:POL_województwo_opolskie_flag.svg|20px]] [[Województwo opolskie]]
 |powierzchnia     = 27,51
 |wysokość         = 195
 |ludność          = 40 700
 |prefiks          = +48 77
 |kod pocztowy     = 48-300 do 48-304
 |www              = https://www.nysa.eu/
}}
'''[https://www.nysa.eu/ Nysa]''' (niem. ''Neisse'', czes. ''Nisa'') jest jednym z większych miast [[Województwo opolskie|województwa opolskiego]]. Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa. Leży w dolinie Nysy Kłodzkiej u stóp Sudetów Wschodnich. Bardzo urokliwe i pełne zabytków, jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku Opolskim, posiada bogatą historię, tradycję i kulturę z licznymi pamiątkami z czasów swojej świetności.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
W latach świetności było również nazywane „Śląskim Rzymem” (''Roma Silesia''), nazwa ta wzięła swój początek od czasów, w których w Nysie mieli swoją siedzibę biskupi wrocławscy. Przez prawie 500 lat była stolicą biskupiego Księstwa Nyskiego, później prawie 200 lat znajdowała się pod panowaniem pruskim. Miasto przechodziło kilkakrotnie wojny, oblężenia oraz splądrowania, straszliwe zarazy, a także okres fanatyzmu religijnego (Wielka Inkwizycja). W roku 1946 tuż po II Wojnie Światowej miasto przyjęło nazwę NYSA, która pozostała do dnia dzisiejszego.

Początkowo była to osada słowiańska, lokowana na prawie flamandzkim. W 1223 roku Nysie zostały nadane prawa miejskie. Dzięki umiejscowieniu miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych Nysa zawdzięcza swój początek i rozkwit już w wiekach średnich. Jan Długosz przypisuje jej założenie Bolesławowi Krzywoustemu.

W XIII wieku sprowadzono do Nysy dwa zakony: zakon rycerski bożogrobców oraz Franciszkanów. W tym samym stuleciu miasto przeżyło kilka tragedii wojennych: w 1241 roku najazd Mongołów, w 1249 roku wojny między Henrykiem III, a Bolesławem Rogatką oraz walki w 1284 roku między księciem Henrykiem IV, a biskupem wrocławskim Tomaszem II.
W 1268 roku Nysa uzyskuje prawo bicia własnej monety.

Do 1810 roku była stolicą księstwa biskupiego (rezydencja biskupów wrocławskich). W tym czasie miasto stało się nie tylko ośrodkiem handlowym, ale i kościelnym.
W roku 1740 wybuchają wojny austriacko-pruskie, w wyniku, których Nysa wraz ze Śląskiem przechodzi w 1742 roku pod panowanie pruskie. Właśnie wtedy miasto zostało rozbudowane w potężną twierdzę, której fragmenty zachowały się do dziś i są zaliczane do największych w Polsce.

W 1945 roku podczas II wojny światowej miasto zostało zbombardowane i zniszczone w 80% wskutek oblężenia przez Armię Czerwoną i próbami odbicia przez armię niemiecką. Nysa była jednym z najbardziej zniszczonych miast II Wojny Światowej.

=== Inne informacje ===

* '''''Urząd Miasta''''' znajduje się przy ul. Kolejowej 1, tel. 77-408-05-00.

Burmistrzem miasta jest Kordian Kolbiarz.

Współrzędne geograficzne: 50°28′17,9'' N 17°20′2,8'' E

* [http://mapy.pomocnik.com/zdjecia-satelitarne-miast/?city=Nysa&amp;lat=50.467&amp;lon=17.333/ Zdjęcie satelitarne miasta]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/plan-miasta/ Szczegółowy plan miasta]
* [http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Nysa.html/ Serwis turystyczny poświęcony miastom Polski zawiera m.in. plan miasta, opis miasta, rozkłady jazdy, zdjęcia, noclegi itp.]
&lt;br /&gt;

* '''''Punkt Informacji Turystycznej Bastion św. Jadwigi''''' ul. Piastowska 19, tel. 77 4334971, www.informacja-turystyczna.nysa.pl

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe lotnisko to {{Znacznik|Port lotniczy Wrocław|51.109444|16.880278|typ=transport}}'''międzynarodowy port lotniczy we Wrocławiu''' ({{IATA|WRO}}. Kolejne to {{Znacznik|Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|50.474167|19.08|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|międzynarodowy port lotniczy w Katowicach]]''' ({{IATA|KTW}}).\

=== Pociągiem ===
Połączenia kolejowe z Nysą zapewnia PKP oraz spółka Polregio, pociągi kursują w kierunku [[Opole|Opola]], [[Brzeg]]u, [[Kluczbork]]a, [[Gliwice|Gliwic]], [[Głuchołazy|Głuchołaz]], [[Wrocław]]ia, [[Kłodzko|Kłodzka]] i [[Kędzierzyn-Koźle|Kędzierzyna-Koźle]] [http://rozklad-pkp.pl]. {{Znacznik|Stacja kolejowa Nysa|50.4776594|17.341505|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Nysa''' znajduje się dość blisko centrum.

=== Samochodem ===
Obwodnicą Nysy przebiegają drogi krajowe:

* [[Plik:DK46-PL.svg|25px]] [[Kłodzko]] – Nysa – [[Opole]] – [[Lubliniec]] – [[Częstochowa]] – [[Szczekociny]]; zapewniając łączność na zachód i północ oraz łączność z autostradą [[Plik:A4-PL.svg|25px]]
* [[Plik:DK41-PL.svg|25px]] Nysa – [[Prudnik]] – granica z [[Czechy|Czechami]] w Trzebinie; zapewniając łączność na wschód
Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

* [[Plik:DW411-PL.svg|25px]] [[Głuchołazy]] – Nysa
* [[Plik:DW407-PL.svg|25px]] [[Korfantów]] – Nysa
* [[Plik:DW489-PL.svg|25px]] Głębinów (rondo obwodnicy) – Nysa – Niwnica (rondo obwodnicy)

=== Autobusem ===
[https://www.pksnysa.pl/ Autobusy PKS Nysa] korzystają z {{Znacznik|Dworzec autobusowy|50.477413|17.3409903|typ=transport}}'''dworca autobusowego''' (''centrum przesiadkowe'') przy stacji kolejowej na trasy z [[Prudnik]]a i [[Opole|Opola]].
 
[[Plik:Nysa-BudynekWagi PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Dom Wagi Miejskiej]]

== Komunikacja ==
{{mapa|50.471667|17.334167|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Nysa jest miastem stosunkowo niewielkim, ale rozkład jazdy komunikacji miejskiej na pewno przyda się nie jednemu podróżnikowi
* [http://bip.nysa.tensoft.pl/index.php?gid=600/ Rozkład jazdy MZK]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dane kontaktowe MZK
|-
| Ul. Piłsudskiego 59
|-
| 48-303 Nysa
|-
| tel. 77-433 01 71
|-
| [[Mailto:mzk mzk_nysa@op.pl]]
|}

== Warto zobaczyć ==
{{Znacznik|Rynek|50.473611|17.332778|typ=zabytek}}'''Rynek''' wraz z położonym na nim renesansowym {{Znacznik|Dom Wagi Miejskiej|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Domem Wagi Miejskiej''' (powstał w 1604 roku), jest symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W latach międzywojennych mieściły się tu waga i wzorzec miary łokcia. Pamiątką po tych czasach jest wmurowana w elewację południową kula armatnia. Obecnie znajduje się tu Biblioteka Miejska oraz czytelnia naukowa.

[[Plik:Nysa Piekna Studnia.jpg|thumb|upright|Piękna Studnia wg projektu Wilhelma Hellewega]]
[[Plik:FontannaTrytona PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Fontanna Trytona]]
{{Znacznik|Fontanna Trytona|50.472482|17.332672|typ=zabytek}}'''Fontanna Trytona''' powstała w latach 1700-1701. Barkowa fontanna jest nieodłącznym elementem pejzażu miasta, wzorowana na rzymskiej fontannie G.L Berniniego.

Barokowa {{Znacznik|Piękna Studnia|50.475139|17.333917|typ=zabytek}}'''Piękna Studnia''' została zbudowana w 1686 roku i nakryta misterną metalową czaszą. Studnia została zbudowana przez Wilhelma Hellewega i jest najlepszym dowodem na to, że nyscy rzemieślnicy byli jednymi z najlepszych.

{{Znacznik|Pałac biskupów wrocławskich|50.472458|17.336676|typ=zabytek}}'''Pałac biskupów wrocławskich''' zbudowany w stylu barokowym. Pałac powstał na przełomie XVII i XVIII wieku. Budowę rozpoczął Karol Habsburg. W 1810 roku pałac był siedzibą Sądu Grodzkiego. Został spalony podczas II Wojny Światowej. Po wojnie został odbudowany, a obecnie mieści się w nim nyskie muzeum.

{{Znacznik|Wieża Bramy Wrocławskiej|50.47676|17.334909|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Wrocławskiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, stanowiła część obwarowań miejskich. Jest jedną z 4 zabytkowych bram (Wrocławska, Ziębicka, Celna, Bracka), z których zachowały się tylko Ziębicka i Wrocławska. Obecnie Wieża jest dostępna do zwiedzania dla turystów.
[[Plik:Wieża Ziębicka w Nysie.jpg|alt=|lewo|mały|Wieża Bramy Ziębickiej]]
{{Znacznik|Wieża Bramy Ziębickiej|50.474408|17.330778|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Ziębickiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, w renesansie częściowo przebudowana. We wnęce nad wejściem znajduje się rzeźba „Lwa ziębickiego”. Obecnie wieża jest niedostępna do zwiedzania dla turystów.

{{Znacznik|Bazylika Mniejsza|50.474722|17.334444|typ=zabytek}}'''Bazylika Mniejsza''' to największa i najważniejsza nyska świątynia, pod wezwaniem św. Jakuba i św. Agnieszki. Pod względem kubatury jest jedną z najpotężniejszych gotyckich świątyń w Polsce. Jej dach o powierzchni 4 tys.m², pokryty dachówką typu mnich i mniszka, zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W kościele pochowanych jest ośmiu biskupów wrocławskich i jest to największy na Śląsku zbiór nagrobków biskupich po katedrze wrocławskiej. W 2009 r. kościół otrzymał tytuł honorowy bazyliki mniejszej od papieża Benedykta XVI, a prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii.

{{Znacznik|Dzwonnica|50.4746385|17.3340591|typ=zabytek}}'''Dzwonnica''' znajduje się przy kościele św. Jakuba i św. Agnieszki. Budowę rozpoczęto w 1474 roku, lecz nigdy nie ukończono. Wieża jest zbudowana w stylu gotyckim. Dach wieży dzwonniczej wraz z dzwonami spłonął podczas II Wojny Światowej i nigdy nie został odbudowany. W wieży znajduje się [[w:Skarbiec św. Jakuba|galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej]], m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Na zachodniej ścianie wmurowano płytę kamienną z datą 1512 r.

{{Znacznik|Kościół św. Piotra i św. Pawła|50.472139|17.331903|typ=zabytek}}'''Kościół św. Piotra i św. Pawła''' powstał w latach 1720-1727. Zbudowano go w stylu barokowym. Do kościoła przylega budynek klasztorny. Od 1190 roku był siedzibą Strażników Bożego Grobu. W 1810 roku władze pruskie urządziły w nim szpital, a w 1945 roku klasztor przekazano kościołowi. Obecnie znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego.

{{Znacznik|Carolinum|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Carolinum''' dawny zespół kolegium gimnazjalnego jezuitów (1722-1725). Jest jednym z członów zabudowań Rynku Solnego. Nauki pobierał tu król Polski [[w:Michał Korybut Wiśniowiecki|Michał Korybut Wiśniowiecki]]. Obecnie znajduje się tu I Liceum Ogólnokształcące w Nysie.[[Plik:Bastion św. Jadwigi.jpg|alt=|mały|300x300px|Bastion św. Jadwigi]]
{{Znacznik|Dom Komendanta|50.474167|17.338056|typ=zabytek}}'''Dom Komendanta''' to barokowa budowla mieszkalna, która powstała w I połowie XVIII wieku. Od 1743 roku siedziba pruskiego komendanta twierdzy. W 1915 roku urządzono w nim muzeum. Po wojnie został odbudowany, a od 1981 roku jest siedzibą Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie.

'''Dwór Biskupi''' – po pierwszej wojnie śląskiej Nysa znalazła się w rękach pruskich. Zaistniałą wtedy konieczność stworzenia siedziby dowództwa garnizonu Twierdzy Nysa, na którą wybrano barokowy budynek przy dzisiejszej ul. Grodzkiej. Funkcję tę pełnił, aż do drugiej połowy XIX w. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, tworząc w ten sposób najstarsze na Górnym Śląsku muzeum. W 1916 roku muzeum przejęło cały budynek.

{{Znacznik|Twierdza Nysa|50.465617|17.3213189|typ=zabytek}}'''Twierdza Nysa''' – W 1740 roku rozpoczęły się wojny śląskie, w wyniku których Śląsk na przeszło 200 lat przeszedł pod panowanie pruskie. Jako miasto przygraniczne Nysa zostaje zamieniona w twierdzę. Nabiera charakteru garnizonowego i opasana zostaje systemem fortyfikacji.
* [http://www.twierdzanysa.com/ Witryna przedstawiająca pozostałości fortyfikacji]

== Rekreacja ==
=== Jezioro Nyskie ===
{{Znacznik|Jezioro Nyskie|50.4575|17.280833|typ=natura}}'''[[w:Jezioro Nyskie|Jezioro Nyskie]]''' – zbiornik retencyjny zbudowany na [[:w:Nysa_Kłodzka| Nysie Kłodzkiej]] w 1971 roku.
[[Plik:Nysa poland lake.jpg|thumb|350px|Panorama jeziora nyskiego]]

Nad zachodnim, piaszczystym brzegiem Jeziora Nyskiego znajdują się ośrodki rekreacyjne, pierwszym od zapory jest Ośrodek Rekreacja &quot;AKWA Marina&quot; . Można tu wynająć domek kempingowy, pokoje gościnne, rozstawić namiot i ustawić przyczepę. Do dyspozycji turystów są:
* strzeżone kąpieliska,
* kort tenisowy,
* boiska sportowe,
* parkingi,
* baza gastronomiczna,
* wypożyczalnia sprzętu pływającego i sportowego (łodzie żaglowe, motorowe, wiosłowe, kajaki, pontony, rowerki wodne itp.)

Wstęp na teren Ośrodka:

'''''Wejście w godz. 7.00-18.00'''''
*&lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 4,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 3,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 5 zł
'''''Wejście w godz. 18.00-22.00'''''

* &lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 2,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 1,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 2,5 zł

{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|+ Jezioro Nyskie w liczbach
|-
| Powierzchnia || 2040 ha
|-
| Długość || ok. 2,3 km
|-
| Szerokość || ok. 2 km
|-
| Pojemność || ok. 113,6 mln m³
|}
=== Parki ===
Wszystkie dane dotyczące {{Znacznik|Park Miejski|50.46946|17.32314|typ=natura}}'''Parku Miejskiego w Nysie''', oraz informacje dotyczące tras spacerowych znajdują się na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Nysie]

== Gastronomia ==
Ze względu na liczne lasy i górskie rzeki kuchnia regionalna specjalizuje się w świeżych owocach leśnych, dziczyźnie i rybach.

=== Restauracje, pizzerie ===
* {{Znacznik|'''Pizzeria Grześ'''|50.4700057|17.3388633|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Grześ”''' ul. Wrocławska 15; tel. 77-409-34-080
* {{Znacznik|'''Restauracja Fryderyk'''|50.4733693|17.3303765|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Fryderyk''' u. Szopena 12; tel. 77 421 04 26
* {{Znacznik|'''Pizzeria Lucia'''|50.4639344|17.3369137|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Lucia”''' ul. Sudecka 11; tel. 77-433-00-63
* {{Znacznik|'''Restauracja Trąba'''|50.4705303|17.3368428|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Trąba''' [http://www.karczma.nysa.com.pl/] ul. Prudnicka; tel. 77-433-98-74
* {{Znacznik|'''Pizzeria Redos'''|50.4752981|17.3269004|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Redos”''' ul. Wyspiańskiego 1a; tel. 77-433-49-72
* {{Znacznik|'''Bistro Madame'''|50.4729882|17.3322085|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''„Bistro Madame”''' ul. Rynek 26; tel: 77-433-48-80
* '''„Alibaba”''' ul. Wyzwolenia tel: 77-433-51-61
* {{Znacznik|'''Fratelli Sossi'''|50.4730119|17.3381981|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Fratelli Sossi''', ul. Piastowska 19, tel. 730225599
* {{Znacznik|'''Bar Popularny'''|50.4727373|17.3325728|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Bar Popularny''', ul. Rynek 23, tel. 77 4484904
* '''Restauracja Kasia''', ul. Mickiewicza 25, tel 602498380
* {{Znacznik|'''Restauracja Tiffany'''|50.4764692|17.3346886|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Tiffany''', ul. Wrocławska 17, tel. 77 4355577

=== Puby ===
* '''„Alaska”''' ul. Sudecka; tel. 77-433-71-24
* {{Znacznik|'''Pod Zielonym Kogutem'''|50.4694792|17.3371309|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''„Pod Zielonym Kogutem”''' ul. Prudnicka 12; tel. [[Tel:696-560-733|696-560-733]]                
* '''„C’Estlavie” Winiarnia'''; ul. Bielawska 5a; tel. 77-435-21-11

=== Kawiarnie ===
* {{Znacznik|'''Bombonierka'''|50.4735811|17.3331082|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''„Bombonierka”''' Rynek, ul. Celna 14a; 48-300 Nysa; tel: 77-433-02-30

== Rozrywka ==
==== Kina ====
* '''&quot;Kino Cinema N3D&quot;'''&lt;span&gt;, al. Lompy 3; 48-300 Nysa, &lt;/span&gt;&lt;abbr title=&quot;telefon&quot;&gt;☎&lt;/abbr&gt; &lt;span&gt;77-433-39-52. Repertuar kina można znaleźć na stronie &lt;/span&gt;www.kino.nysa.pl&lt;span&gt;.&lt;/span&gt; 

== Noclegi ==
=== Hotele ===
* {{Znacznik|'''Hotel Fryderyk'''|50.4733677|17.3304993|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Fryderyk''' - Nysa, ul. Szopena 12; hotel@fryderyk.nysa.pl  tel. 77 4210426
* {{Znacznik|'''Hotel Piast'''|50.4745636|17.3312118|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Piast''' [http://www.hotel-piast.com.pl/]- Nysa, ul. Krzywoustego 14; tel. 77 4334086
* {{Znacznik|'''Hotel Europejski'''|50.4783697|17.2901064|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Europejski''' [http://www.europejskihotel.pl]- Nysa, ul. Otmuchowska 21k, tel. 77 4334404
* {{Znacznik|'''Willa Navigator'''|50.4743945|17.3247389|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Willa Navigator''' [http://www.villanavigator.pl]- Nysa, ul. Wyspiańskiego 11, tel. 77 4334170
* {{Znacznik|'''Motelik Lux'''|50.4856013|17.3409885|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Motelik Lux''' [http://www.motelik-lux.com]- Nysa, ul. Grodkowska 13a, tel. 77 4339918
* {{Znacznik|'''Centrum biznesowo-hotelowe Confero'''|50.4607513|17.3476705|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Centrum biznesowo-hotelowe Confero''' ul. Piłsudskiego; 40 48-300 Nysa; tel: 77 4333058
* '''Motel Tank''' ul. Grodkowska 9; 48-300 Nysa, tel. 668 235 286 
* {{Znacznik|'''Court Park'''|50.4735413|17.3386589|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Court Park''', Aleja Lompy, tel. 77 4338888

=== Domki letniskowe ===
* {{Znacznik|'''Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka'''|50.46488|17.2593038|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka''' [http://www.blekitnazatoka.com]

== Gdzie dalej ==
* Wycieczki w okoliczne góry
* '''[[Paczków]]'''
* '''[[Złoty Stok]]'''
* '''[[Bardo]]'''
* '''[[Lądek-Zdrój]]'''
* '''[[Prudnik]]'''
* '''[[Otmuchów]]'''
* '''[[Głuchołazy]]'''
* '''[[Moszna]]'''

== Linki zewnętrzne ==
* [https://nysa.eu/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.nasza.nysa.pl/ Nasza Nysa]
* [http://www.muzeum.nysa.pl/ Muzeum nyskie]
* [http://www.powiat.nysa.pl/ Strona powiatu]
* [http://www.bazylika-nysa.pl/ Katedra nyska]
* [http://dolnyslask.org/jeziora/obiekty/rzekanysaklodzka/ Nysa Kłodzka]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/wirtualny-spacer/ Interaktywny spacer po Nysie]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uyAggR7qO8I Widok z drona]

== Źródła książkowe ==
* „Nysa wczoraj i dziś” – Oficyna Wydawnicza KASTRA Nysa, Urząd Miasta i Gminy w Nysie
* „Nysa” – Tekst” Sp. z o.o.
* &quot;Twierdza Nysa - wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2020
* &quot;Przewodnik Miejski Szlak Turystyczny w Nysie&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2018

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Powiat nyski}}

[[Kategoria:Powiat nyski]]</text>
      <sha1>mmicg8pxwr0i51sqew16g82gjn793r0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159085</id>
      <parentid>159084</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Źródła książkowe */</comment>
      <origin>159085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18947" sha1="q16gtxmlrnzyixumxk5wtsdcgvqp4d2" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Nysa
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Collage_of_views_of_Nysa_2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = POL_Nysa_COA.svg
 |mapa             = POL Nysa map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polska]]
 |region           = [[Plik:POL_województwo_opolskie_flag.svg|20px]] [[Województwo opolskie]]
 |powierzchnia     = 27,51
 |wysokość         = 195
 |ludność          = 40 700
 |prefiks          = +48 77
 |kod pocztowy     = 48-300 do 48-304
 |www              = https://www.nysa.eu/
}}
'''[https://www.nysa.eu/ Nysa]''' (niem. ''Neisse'', czes. ''Nisa'') jest jednym z większych miast [[Województwo opolskie|województwa opolskiego]]. Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa. Leży w dolinie Nysy Kłodzkiej u stóp Sudetów Wschodnich. Bardzo urokliwe i pełne zabytków, jedno z najpiękniejszych miast na Śląsku Opolskim, posiada bogatą historię, tradycję i kulturę z licznymi pamiątkami z czasów swojej świetności.

== Charakterystyka ==
=== Historia ===
W latach świetności było również nazywane „Śląskim Rzymem” (''Roma Silesia''), nazwa ta wzięła swój początek od czasów, w których w Nysie mieli swoją siedzibę biskupi wrocławscy. Przez prawie 500 lat była stolicą biskupiego Księstwa Nyskiego, później prawie 200 lat znajdowała się pod panowaniem pruskim. Miasto przechodziło kilkakrotnie wojny, oblężenia oraz splądrowania, straszliwe zarazy, a także okres fanatyzmu religijnego (Wielka Inkwizycja). W roku 1946 tuż po II Wojnie Światowej miasto przyjęło nazwę NYSA, która pozostała do dnia dzisiejszego.

Początkowo była to osada słowiańska, lokowana na prawie flamandzkim. W 1223 roku Nysie zostały nadane prawa miejskie. Dzięki umiejscowieniu miasta na skrzyżowaniu szlaków handlowych Nysa zawdzięcza swój początek i rozkwit już w wiekach średnich. Jan Długosz przypisuje jej założenie Bolesławowi Krzywoustemu.

W XIII wieku sprowadzono do Nysy dwa zakony: zakon rycerski bożogrobców oraz Franciszkanów. W tym samym stuleciu miasto przeżyło kilka tragedii wojennych: w 1241 roku najazd Mongołów, w 1249 roku wojny między Henrykiem III, a Bolesławem Rogatką oraz walki w 1284 roku między księciem Henrykiem IV, a biskupem wrocławskim Tomaszem II.
W 1268 roku Nysa uzyskuje prawo bicia własnej monety.

Do 1810 roku była stolicą księstwa biskupiego (rezydencja biskupów wrocławskich). W tym czasie miasto stało się nie tylko ośrodkiem handlowym, ale i kościelnym.
W roku 1740 wybuchają wojny austriacko-pruskie, w wyniku, których Nysa wraz ze Śląskiem przechodzi w 1742 roku pod panowanie pruskie. Właśnie wtedy miasto zostało rozbudowane w potężną twierdzę, której fragmenty zachowały się do dziś i są zaliczane do największych w Polsce.

W 1945 roku podczas II wojny światowej miasto zostało zbombardowane i zniszczone w 80% wskutek oblężenia przez Armię Czerwoną i próbami odbicia przez armię niemiecką. Nysa była jednym z najbardziej zniszczonych miast II Wojny Światowej.

=== Inne informacje ===

* '''''Urząd Miasta''''' znajduje się przy ul. Kolejowej 1, tel. 77-408-05-00.

Burmistrzem miasta jest Kordian Kolbiarz.

Współrzędne geograficzne: 50°28′17,9'' N 17°20′2,8'' E

* [http://mapy.pomocnik.com/zdjecia-satelitarne-miast/?city=Nysa&amp;lat=50.467&amp;lon=17.333/ Zdjęcie satelitarne miasta]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/plan-miasta/ Szczegółowy plan miasta]
* [http://www.odleglosci.pl/mapa,polski,Nysa.html/ Serwis turystyczny poświęcony miastom Polski zawiera m.in. plan miasta, opis miasta, rozkłady jazdy, zdjęcia, noclegi itp.]
&lt;br /&gt;

* '''''Punkt Informacji Turystycznej Bastion św. Jadwigi''''' ul. Piastowska 19, tel. 77 4334971, www.informacja-turystyczna.nysa.pl

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Najbliższe lotnisko to {{Znacznik|Port lotniczy Wrocław|51.109444|16.880278|typ=transport}}'''międzynarodowy port lotniczy we Wrocławiu''' ({{IATA|WRO}}. Kolejne to {{Znacznik|Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|50.474167|19.08|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Katowice-Pyrzowice|międzynarodowy port lotniczy w Katowicach]]''' ({{IATA|KTW}}).\

=== Pociągiem ===
Połączenia kolejowe z Nysą zapewnia PKP oraz spółka Polregio, pociągi kursują w kierunku [[Opole|Opola]], [[Brzeg]]u, [[Kluczbork]]a, [[Gliwice|Gliwic]], [[Głuchołazy|Głuchołaz]], [[Wrocław]]ia, [[Kłodzko|Kłodzka]] i [[Kędzierzyn-Koźle|Kędzierzyna-Koźle]] [http://rozklad-pkp.pl]. {{Znacznik|Stacja kolejowa Nysa|50.4776594|17.341505|typ=transport}}'''Stacja kolejowa Nysa''' znajduje się dość blisko centrum.

=== Samochodem ===
Obwodnicą Nysy przebiegają drogi krajowe:

* [[Plik:DK46-PL.svg|25px]] [[Kłodzko]] – Nysa – [[Opole]] – [[Lubliniec]] – [[Częstochowa]] – [[Szczekociny]]; zapewniając łączność na zachód i północ oraz łączność z autostradą [[Plik:A4-PL.svg|25px]]
* [[Plik:DK41-PL.svg|25px]] Nysa – [[Prudnik]] – granica z [[Czechy|Czechami]] w Trzebinie; zapewniając łączność na wschód
Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

* [[Plik:DW411-PL.svg|25px]] [[Głuchołazy]] – Nysa
* [[Plik:DW407-PL.svg|25px]] [[Korfantów]] – Nysa
* [[Plik:DW489-PL.svg|25px]] Głębinów (rondo obwodnicy) – Nysa – Niwnica (rondo obwodnicy)

=== Autobusem ===
[https://www.pksnysa.pl/ Autobusy PKS Nysa] korzystają z {{Znacznik|Dworzec autobusowy|50.477413|17.3409903|typ=transport}}'''dworca autobusowego''' (''centrum przesiadkowe'') przy stacji kolejowej na trasy z [[Prudnik]]a i [[Opole|Opola]].
 
[[Plik:Nysa-BudynekWagi PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Dom Wagi Miejskiej]]

== Komunikacja ==
{{mapa|50.471667|17.334167|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Nysa jest miastem stosunkowo niewielkim, ale rozkład jazdy komunikacji miejskiej na pewno przyda się nie jednemu podróżnikowi
* [http://bip.nysa.tensoft.pl/index.php?gid=600/ Rozkład jazdy MZK]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Dane kontaktowe MZK
|-
| Ul. Piłsudskiego 59
|-
| 48-303 Nysa
|-
| tel. 77-433 01 71
|-
| [[Mailto:mzk mzk_nysa@op.pl]]
|}

== Warto zobaczyć ==
{{Znacznik|Rynek|50.473611|17.332778|typ=zabytek}}'''Rynek''' wraz z położonym na nim renesansowym {{Znacznik|Dom Wagi Miejskiej|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Domem Wagi Miejskiej''' (powstał w 1604 roku), jest symbolem kwitnącego w Nysie handlu. W latach międzywojennych mieściły się tu waga i wzorzec miary łokcia. Pamiątką po tych czasach jest wmurowana w elewację południową kula armatnia. Obecnie znajduje się tu Biblioteka Miejska oraz czytelnia naukowa.

[[Plik:Nysa Piekna Studnia.jpg|thumb|upright|Piękna Studnia wg projektu Wilhelma Hellewega]]
[[Plik:FontannaTrytona PiotrFuz 1280.jpg|thumb|Fontanna Trytona]]
{{Znacznik|Fontanna Trytona|50.472482|17.332672|typ=zabytek}}'''Fontanna Trytona''' powstała w latach 1700-1701. Barkowa fontanna jest nieodłącznym elementem pejzażu miasta, wzorowana na rzymskiej fontannie G.L Berniniego.

Barokowa {{Znacznik|Piękna Studnia|50.475139|17.333917|typ=zabytek}}'''Piękna Studnia''' została zbudowana w 1686 roku i nakryta misterną metalową czaszą. Studnia została zbudowana przez Wilhelma Hellewega i jest najlepszym dowodem na to, że nyscy rzemieślnicy byli jednymi z najlepszych.

{{Znacznik|Pałac biskupów wrocławskich|50.472458|17.336676|typ=zabytek}}'''Pałac biskupów wrocławskich''' zbudowany w stylu barokowym. Pałac powstał na przełomie XVII i XVIII wieku. Budowę rozpoczął Karol Habsburg. W 1810 roku pałac był siedzibą Sądu Grodzkiego. Został spalony podczas II Wojny Światowej. Po wojnie został odbudowany, a obecnie mieści się w nim nyskie muzeum.

{{Znacznik|Wieża Bramy Wrocławskiej|50.47676|17.334909|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Wrocławskiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, stanowiła część obwarowań miejskich. Jest jedną z 4 zabytkowych bram (Wrocławska, Ziębicka, Celna, Bracka), z których zachowały się tylko Ziębicka i Wrocławska. Obecnie Wieża jest dostępna do zwiedzania dla turystów.
[[Plik:Wieża Ziębicka w Nysie.jpg|alt=|lewo|mały|Wieża Bramy Ziębickiej]]
{{Znacznik|Wieża Bramy Ziębickiej|50.474408|17.330778|typ=zabytek}}'''Wieża Bramy Ziębickiej''' została wzniesiona w połowie XIV wieku, w renesansie częściowo przebudowana. We wnęce nad wejściem znajduje się rzeźba „Lwa ziębickiego”. Obecnie wieża jest niedostępna do zwiedzania dla turystów.

{{Znacznik|Bazylika Mniejsza|50.474722|17.334444|typ=zabytek}}'''Bazylika Mniejsza''' to największa i najważniejsza nyska świątynia, pod wezwaniem św. Jakuba i św. Agnieszki. Pod względem kubatury jest jedną z najpotężniejszych gotyckich świątyń w Polsce. Jej dach o powierzchni 4 tys.m², pokryty dachówką typu mnich i mniszka, zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W kościele pochowanych jest ośmiu biskupów wrocławskich i jest to największy na Śląsku zbiór nagrobków biskupich po katedrze wrocławskiej. W 2009 r. kościół otrzymał tytuł honorowy bazyliki mniejszej od papieża Benedykta XVI, a prezydent Polski nadał mu tytuł Pomnika Historii.

{{Znacznik|Dzwonnica|50.4746385|17.3340591|typ=zabytek}}'''Dzwonnica''' znajduje się przy kościele św. Jakuba i św. Agnieszki. Budowę rozpoczęto w 1474 roku, lecz nigdy nie ukończono. Wieża jest zbudowana w stylu gotyckim. Dach wieży dzwonniczej wraz z dzwonami spłonął podczas II Wojny Światowej i nigdy nie został odbudowany. W wieży znajduje się [[w:Skarbiec św. Jakuba|galeria wystawiennicza dzieł sztuki sakralnej]], m.in. naczyń liturgicznych, rzeźb, lichtarzy, będących od stuleci w posiadaniu parafii św. Jakuba w Nysie. Na zachodniej ścianie wmurowano płytę kamienną z datą 1512 r.

{{Znacznik|Kościół św. Piotra i św. Pawła|50.472139|17.331903|typ=zabytek}}'''Kościół św. Piotra i św. Pawła''' powstał w latach 1720-1727. Zbudowano go w stylu barokowym. Do kościoła przylega budynek klasztorny. Od 1190 roku był siedzibą Strażników Bożego Grobu. W 1810 roku władze pruskie urządziły w nim szpital, a w 1945 roku klasztor przekazano kościołowi. Obecnie znajduje się tam Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego.

{{Znacznik|Carolinum|50.474072|17.333347|typ=zabytek}}'''Carolinum''' dawny zespół kolegium gimnazjalnego jezuitów (1722-1725). Jest jednym z członów zabudowań Rynku Solnego. Nauki pobierał tu król Polski [[w:Michał Korybut Wiśniowiecki|Michał Korybut Wiśniowiecki]]. Obecnie znajduje się tu I Liceum Ogólnokształcące w Nysie.[[Plik:Bastion św. Jadwigi.jpg|alt=|mały|300x300px|Bastion św. Jadwigi]]
{{Znacznik|Dom Komendanta|50.474167|17.338056|typ=zabytek}}'''Dom Komendanta''' to barokowa budowla mieszkalna, która powstała w I połowie XVIII wieku. Od 1743 roku siedziba pruskiego komendanta twierdzy. W 1915 roku urządzono w nim muzeum. Po wojnie został odbudowany, a od 1981 roku jest siedzibą Zespołu Szkół i Placówek Artystycznych w Nysie.

'''Dwór Biskupi''' – po pierwszej wojnie śląskiej Nysa znalazła się w rękach pruskich. Zaistniałą wtedy konieczność stworzenia siedziby dowództwa garnizonu Twierdzy Nysa, na którą wybrano barokowy budynek przy dzisiejszej ul. Grodzkiej. Funkcję tę pełnił, aż do drugiej połowy XIX w. Później stał się własnością magistratu nyskiego. W 1897 roku w czterech pomieszczeniach na parterze otwarto ekspozycję zabytków, tworząc w ten sposób najstarsze na Górnym Śląsku muzeum. W 1916 roku muzeum przejęło cały budynek.

{{Znacznik|Twierdza Nysa|50.465617|17.3213189|typ=zabytek}}'''Twierdza Nysa''' – W 1740 roku rozpoczęły się wojny śląskie, w wyniku których Śląsk na przeszło 200 lat przeszedł pod panowanie pruskie. Jako miasto przygraniczne Nysa zostaje zamieniona w twierdzę. Nabiera charakteru garnizonowego i opasana zostaje systemem fortyfikacji.
* [http://www.twierdzanysa.com/ Witryna przedstawiająca pozostałości fortyfikacji]

== Rekreacja ==
=== Jezioro Nyskie ===
{{Znacznik|Jezioro Nyskie|50.4575|17.280833|typ=natura}}'''[[w:Jezioro Nyskie|Jezioro Nyskie]]''' – zbiornik retencyjny zbudowany na [[:w:Nysa_Kłodzka| Nysie Kłodzkiej]] w 1971 roku.
[[Plik:Nysa poland lake.jpg|thumb|350px|Panorama jeziora nyskiego]]

Nad zachodnim, piaszczystym brzegiem Jeziora Nyskiego znajdują się ośrodki rekreacyjne, pierwszym od zapory jest Ośrodek Rekreacja &quot;AKWA Marina&quot; . Można tu wynająć domek kempingowy, pokoje gościnne, rozstawić namiot i ustawić przyczepę. Do dyspozycji turystów są:
* strzeżone kąpieliska,
* kort tenisowy,
* boiska sportowe,
* parkingi,
* baza gastronomiczna,
* wypożyczalnia sprzętu pływającego i sportowego (łodzie żaglowe, motorowe, wiosłowe, kajaki, pontony, rowerki wodne itp.)

Wstęp na teren Ośrodka:

'''''Wejście w godz. 7.00-18.00'''''
*&lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 4,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 3,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 5 zł
'''''Wejście w godz. 18.00-22.00'''''

* &lt;b&gt;Normalny&lt;/b&gt; – 2,00 zł
*&lt;b&gt;Ulgowy&lt;/b&gt; – 1,00 zł
* '''Rodzinny''' - od 4 osób - 2,5 zł

{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;white&quot;
|+ Jezioro Nyskie w liczbach
|-
| Powierzchnia || 2040 ha
|-
| Długość || ok. 2,3 km
|-
| Szerokość || ok. 2 km
|-
| Pojemność || ok. 113,6 mln m³
|}
=== Parki ===
Wszystkie dane dotyczące {{Znacznik|Park Miejski|50.46946|17.32314|typ=natura}}'''Parku Miejskiego w Nysie''', oraz informacje dotyczące tras spacerowych znajdują się na stronie [https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_miejski_w_Nysie]

== Gastronomia ==
Ze względu na liczne lasy i górskie rzeki kuchnia regionalna specjalizuje się w świeżych owocach leśnych, dziczyźnie i rybach.

=== Restauracje, pizzerie ===
* {{Znacznik|'''Pizzeria Grześ'''|50.4700057|17.3388633|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Grześ”''' ul. Wrocławska 15; tel. 77-409-34-080
* {{Znacznik|'''Restauracja Fryderyk'''|50.4733693|17.3303765|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Fryderyk''' u. Szopena 12; tel. 77 421 04 26
* {{Znacznik|'''Pizzeria Lucia'''|50.4639344|17.3369137|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Lucia”''' ul. Sudecka 11; tel. 77-433-00-63
* {{Znacznik|'''Restauracja Trąba'''|50.4705303|17.3368428|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Trąba''' [http://www.karczma.nysa.com.pl/] ul. Prudnicka; tel. 77-433-98-74
* {{Znacznik|'''Pizzeria Redos'''|50.4752981|17.3269004|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pizzeria „Redos”''' ul. Wyspiańskiego 1a; tel. 77-433-49-72
* {{Znacznik|'''Bistro Madame'''|50.4729882|17.3322085|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''„Bistro Madame”''' ul. Rynek 26; tel: 77-433-48-80
* '''„Alibaba”''' ul. Wyzwolenia tel: 77-433-51-61
* {{Znacznik|'''Fratelli Sossi'''|50.4730119|17.3381981|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Fratelli Sossi''', ul. Piastowska 19, tel. 730225599
* {{Znacznik|'''Bar Popularny'''|50.4727373|17.3325728|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Bar Popularny''', ul. Rynek 23, tel. 77 4484904
* '''Restauracja Kasia''', ul. Mickiewicza 25, tel 602498380
* {{Znacznik|'''Restauracja Tiffany'''|50.4764692|17.3346886|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Tiffany''', ul. Wrocławska 17, tel. 77 4355577

=== Puby ===
* '''„Alaska”''' ul. Sudecka; tel. 77-433-71-24
* {{Znacznik|'''Pod Zielonym Kogutem'''|50.4694792|17.3371309|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''„Pod Zielonym Kogutem”''' ul. Prudnicka 12; tel. [[Tel:696-560-733|696-560-733]]                
* '''„C’Estlavie” Winiarnia'''; ul. Bielawska 5a; tel. 77-435-21-11

=== Kawiarnie ===
* {{Znacznik|'''Bombonierka'''|50.4735811|17.3331082|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''„Bombonierka”''' Rynek, ul. Celna 14a; 48-300 Nysa; tel: 77-433-02-30

== Rozrywka ==
==== Kina ====
* '''&quot;Kino Cinema N3D&quot;'''&lt;span&gt;, al. Lompy 3; 48-300 Nysa, &lt;/span&gt;&lt;abbr title=&quot;telefon&quot;&gt;☎&lt;/abbr&gt; &lt;span&gt;77-433-39-52. Repertuar kina można znaleźć na stronie &lt;/span&gt;www.kino.nysa.pl&lt;span&gt;.&lt;/span&gt; 

== Noclegi ==
=== Hotele ===
* {{Znacznik|'''Hotel Fryderyk'''|50.4733677|17.3304993|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Fryderyk''' - Nysa, ul. Szopena 12; hotel@fryderyk.nysa.pl  tel. 77 4210426
* {{Znacznik|'''Hotel Piast'''|50.4745636|17.3312118|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Piast''' [http://www.hotel-piast.com.pl/]- Nysa, ul. Krzywoustego 14; tel. 77 4334086
* {{Znacznik|'''Hotel Europejski'''|50.4783697|17.2901064|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Europejski''' [http://www.europejskihotel.pl]- Nysa, ul. Otmuchowska 21k, tel. 77 4334404
* {{Znacznik|'''Willa Navigator'''|50.4743945|17.3247389|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Willa Navigator''' [http://www.villanavigator.pl]- Nysa, ul. Wyspiańskiego 11, tel. 77 4334170
* {{Znacznik|'''Motelik Lux'''|50.4856013|17.3409885|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Motelik Lux''' [http://www.motelik-lux.com]- Nysa, ul. Grodkowska 13a, tel. 77 4339918
* {{Znacznik|'''Centrum biznesowo-hotelowe Confero'''|50.4607513|17.3476705|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Centrum biznesowo-hotelowe Confero''' ul. Piłsudskiego; 40 48-300 Nysa; tel: 77 4333058
* '''Motel Tank''' ul. Grodkowska 9; 48-300 Nysa, tel. 668 235 286 
* {{Znacznik|'''Court Park'''|50.4735413|17.3386589|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Court Park''', Aleja Lompy, tel. 77 4338888

=== Domki letniskowe ===
* {{Znacznik|'''Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka'''|50.46488|17.2593038|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Ośrodek Wypoczynkowy Błękitna Zatoka''' [http://www.blekitnazatoka.com]

== Gdzie dalej ==
* Wycieczki w okoliczne góry
* '''[[Paczków]]'''
* '''[[Złoty Stok]]'''
* '''[[Bardo]]'''
* '''[[Lądek-Zdrój]]'''
* '''[[Prudnik]]'''
* '''[[Otmuchów]]'''
* '''[[Głuchołazy]]'''
* '''[[Moszna]]'''

== Linki zewnętrzne ==
* [https://nysa.eu/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.nasza.nysa.pl/ Nasza Nysa]
* [http://www.muzeum.nysa.pl/ Muzeum nyskie]
* [http://www.powiat.nysa.pl/ Strona powiatu]
* [http://www.bazylika-nysa.pl/ Katedra nyska]
* [http://dolnyslask.org/jeziora/obiekty/rzekanysaklodzka/ Nysa Kłodzka]
* [https://nysa.eu/dla-turysty/wirtualny-spacer/ Interaktywny spacer po Nysie]
* [https://www.youtube.com/watch?v=uyAggR7qO8I Widok z drona]

== Źródła książkowe ==
* „Nysa wczoraj i dziś” – Oficyna Wydawnicza KASTRA Nysa, Urząd Miasta i Gminy w Nysie
* „Nysa” – Tekst” Sp. z o.o.
* &quot;Twierdza Nysa - wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2020
* &quot;Przewodnik Miejski Szlak Turystyczny w Nysie&quot; - Urząd Miasta i Gminy w Nysie, Nysa 2018

{{Jest w|Powiat nyski}}
{{użyteczny}}
{{geo|50.47|17.33}}
[[Kategoria:Powiat nyski]]</text>
      <sha1>q16gtxmlrnzyixumxk5wtsdcgvqp4d2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Województwo zachodniopomorskie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2009</id>
    <revision>
      <id>159062</id>
      <parentid>158799</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasia234567890</username>
        <id>17727</id>
      </contributor>
      <origin>159062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10103" sha1="68c2ykjpflfkljk15yex1fgxygtynae" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |grafika          = 
 |herb=POL województwo zachodniopomorskie COA.svg
 |flaga            = POL województwo zachodniopomorskie flag.svg
 |mapa             = West Pomeranian in Poland (+rivers).svg
 |stolica          = [[Szczecin]]
 |powierzchnia     =22 892,5 
 |ludność          =1 701 030 (2018) 
 |Język urzędowy=polski
 |Napięcie elektryczne=230 V / 50 Hz}}
'''Województwo zachodniopomorskie''' – położone jest w północno-zachodniej części [[Polska|Polski]] nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z [[Niemcy|Niemcami]] oraz trzema innymi województwami: [[województwo pomorskie|pomorskim]], [[Województwo lubuskie|lubuskim]] i [[Województwo wielkopolskie|wielkopolskim]]. Powierzchnia województwa zachodniopomorskiego to 22 892 km², a liczba mieszkańców ok. 1,71 mln. Dzieli się na 18 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu.

Stolicą województwa jest [[Szczecin]].

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===
Województwo zachodniopomorskie leży w północno-zachodniej Polsce, nad Morzem Bałtyckim. Według danych z 1 stycznia 2014, powierzchnia województwa wynosi 22 892,48 km². Obszar ten obejmuje morskie wody wewnętrzne polskiej części Zalewu Szczecińskiego oraz akweny wokół cieśnin: Dziwny i Świny, które są częściami Morza Bałtyckiego. Północną granicę województwa stanowi wyznaczona linia brzegowa nad Zatoką Pomorską i dalszą częścią Bałtyku – długość tej granicy wynosi 185 km.

Większą część województwa obejmuje historyczne Pomorze Zachodnie. Południowe części należały dawniej do Wielkopolski i Nowej Marchii, dawniej ziemi lubuskiej. Tereny województwa należały następnie do prowincji Pomorze. W 1946 roku na większości obecnego obszaru znajdowało się województwo szczecińskie, które w 1950 roku podzielono na mniejsze woj. szczecińskie i woj. koszalińskie.

=== Flora i fauna ===

==== Roślinność ====
Flora województwa zaczęła odradzać się po ustąpieniu lądolodu skandynawskiego w postaci bezdrzewnej tundry z krzewami. Wraz z końcem plejstocenu ocieplił się klimat, tworząc warunki do rozwoju drzew, przede wszystkim brzozy omszonej, oraz roślinności stepowej. Holocen rozpoczął się okresem preborealnym, w którym pojawiły się zwarte lasy sosnowo-brzozowe, stopniowo uzupełniane przez wiąz, olszę i jesion. W ciepłym i wilgotnym okresie borealnym skład gatunkowy lasów uzupełniła leszczyna. Z czasem pojawiły się lipy i dęby. Intensywny rozwój dąbrów, a także olsów i łęgów, przypadł na okres atlantycki. W suchszym okresie subborealnym rozprzestrzenił się buk, jednocześnie spadł udział wiązu i lipy. Na współczesny charakter krajobrazów leśnych pojezierza znaczący wpływ miało ochłodzenie i zwilgotnienie klimatu w okresie subatlantyckim oraz intensywny rozwój osadnictwa, a z nim postępujące na dużą skalę wylesianie. To także rezultat migracji gatunków i ich przystosowywania się do zmiennych warunków klimatycznych. Część występujących na Pojezierzu Zachodniopomorskim gatunków roślin pochodzi jeszcze z okresu lodowcowego – są to relikty glacjalne. Najdogodniejsze warunki do rozwoju tych roślin stwarzają obszary torfowiskowe, w tym mszary i bory bagienne, gdzie przetrwały m.in. widłoząb Bergera, turzyca torfowa, turzyca strunowa, wełnianeczka alpejska, chamedafne północna, bażyna czarna, żurawina drobnoowocowa, zbiorowiska mszysto-turzycowe kwaśnych torfowisk niskich m.in. z gwiazdnicą grubolistną, wielosiłem błękitnym, brzozą niską oraz jeziorka torfowe, gdzie zachowały się grążel drobny i jeżogłówka pokrewna.

==== Świat zwierzęcy ====
Fauna Pojezierza Zachodniopomorskiego ma charakter napływowy, związany z migracją i osiedlaniem się gatunków w okresie po ustąpieniu lądolodu. Są to głównie przedstawiciele typowi dla Niziny Środkowoeuropejskiej, uzupełnieni o gatunki zachodnioeuropejskie, atlantyckie oraz wschodnioeuropejskie, występują także nieliczne gatunki charakterystyczne dla Europy południowej i północnej. Region, w którym położone jest pojezierze, podobnie jak większość nizinnej części Polski, w zoogeografii określany jest przejściowym. Potwierdzeniem przejściowości makroregionu są m.in. obserwacje słowika rdzawego docierającego do Polski z zachodu i słowika szarego przylatującego ze wschodu. Dodatkowo świat zwierzęcy uzupełniają gatunki obce, których rozprzestrzenianie się ma różne skutki. Niekorzystnie ocenia się obecność m.in. raka pręgowatego, którego ekspansja jest głównym powodem zanikania w wodach Polski północnej raka szlachetnego. Co ciekawe w województwie zachodniopomorskim można spotkać wymarłego dropia stepowego, którego osobniki cyklicznie przybywają tu na łowy.

=== Klimat ===
Klimat województwa charakteryzuje się dużą różnorodnością i zmiennością. Wynika to ze ścierania się na tym obszarze klimatu morskiego z klimatem lądowym oraz z wpływu czynników lokalnych na ukształtowanie się zjawisk pogodowych. Północna i zachodnia część województwa ma typowe cechy klimatu morskiego. W miarę oddalania się od morza i w kierunku wschodnim zaznaczają się stopniowo cechy klimatu kontynentalnego. Charakterystyczną cechą klimatu jest wzrost opadów w rejonach najwyższych wzniesień Pojezierza. Średnia roczna suma opadów kształtuje się na poziomie 650–800 mm. W obrębie poszczególnych obszarów występuje duża zmienność klimatu (mikroklimat), uwarunkowana cechami środowiska jak położenie (w pobliżu morza, jeziora, dużych rzek), ukształtowanie terenu, pokrycie obszaru (lasy, łąki, zabudowa), rzeźba terenu (pradoliny, wzniesienia).

=== Historia ===

== Dojazd ==
Województwo zachodniopomorskie od północy graniczy z Morzem Bałtyckim, a od zachodu z Niemcami. Daje to dodatkowe możliwości spędzenia czasu nad wodą, albo na wycieczce za granicą. Tutaj przecinają się najważniejsze szlaki komunikacyjne kontynentu. Ponadto położenie województwa idealnie wpływa na rozwój transportu promowego (promy wypływają ze Świnoujścia, Kołobrzegu i Łeby).

W województwie zachodniopomorskim znajduje się 1 lotnisko pasażerskie. Port Lotniczy Szczecin-Goleniów (kod IATA: SZZ) położony jest 46 km na północny wschód od centrum Szczecina, w pobliżu drogi ekspresowej S6. Można stąd dolecieć do Warszawy, Krakowa, Londynu, Liverpoolu, Dublina, Sztokholmu, Kopenhagi, Oslo, Bergen i Aten. Lotnisko ma dogodne połączenia kolejowe do Szczecina (m.in. Szczecin Główny i Szczecin Dąbie), Goleniowa, Gryfic i Kołobrzegu. 

Publiczny transport kolejowy w województwie obsługuje firma POLREGIO, Przewozy Regionalne i kilka mniejszych przewoźników. Komunikacja kolejowa tak jak drogowa jest dobrze zorganizowana, poza regionami słabo zaludnionymi.

== Powiaty ==
[[Plik:ZP Powiaty.png|thumb|upright=2.2|Powiaty w województwie zachodniopomorskim]]
Na terenie województwa zachodniopomorskiego są następujące powiaty:

=== Miasta na prawach powiatu ===
* 1 – '''[[Koszalin]]'''
* 2 – '''[[Szczecin]]'''
* 3 – '''[[Świnoujście]]'''

=== Powiaty ===
* 4 – '''[[w:powiat białogardzki|powiat białogardzki]]'''
* 5 – '''[[w:powiat choszczeński|powiat choszczeński]]'''
* 6 – '''[[powiat drawski]]'''
* 7 – '''[[powiat goleniowski]]'''
* 8 – '''[[powiat gryficki]]'''
* 9 – '''[[powiat gryfiński]]'''
* 10 – '''[[powiat kamieński]]'''
* 11 – '''[[w:powiat kołobrzeski|powiat kołobrzeski]]'''
* 12 – '''[[powiat koszaliński]]'''
* 13 – '''[[powiat łobeski]]'''
* 14 – '''[[powiat myśliborski]]'''
* 15 – '''[[powiat policki]]'''
* 16 – '''[[powiat pyrzycki]]'''
* 17 – '''[[powiat sławieński]]'''
* 18 – '''[[powiat stargardzki]]'''
* 19 – '''[[powiat szczecinecki]]'''
* 20 – '''[[powiat świdwiński]]'''
* 21 – '''[[powiat wałecki]]'''

== Ciekawe miejsca ==

== Transport ==
W województwie zachodniopomorskim funkcjonuje duża liczba przewoźników umożliwiających dotarcie w niemal każdy jego region. Ze względu na infrastrukturę województwa zachodniopomorskiego głównym środkiem transportu jest transport drogowy.

== Gastronomia ==

== Warto zobaczyć ==
* miasta: [[Szczecin]], [[Koszalin]], [[Stargard]], [[Świnoujście]], [[Kołobrzeg]], [[Szczecinek]], [[Police]], [[Tychowo]], [[Wałcz]], [[Goleniów]], [[Gryfice]], [[Świdwin]], [[Pyrzyce]], [[Myślibórz]], [[Nowogard]], [[Kamień Pomorski]], [[Wolin]], [[Trzebiatów]], [[Darłowo]], [[w:Cedynia|Cedynia]], [[Czaplinek]], [[Czersk]], [[Chojna]], [[Lipiany]], [[Połczyn-Zdrój]], [[Chociwel]], [[Jarosławiec]], [[Maszewo]], [[Drawsko Pomorskie]], [[Nowe Warpno]], [[Sławno]], [[Złocieniec]], [[Wolin (miasto)|Wolin]], [[Międzywodzie]], [[Mrzeżyno]], [[Łobez]], [[Resko]], Trzcińsko Zdrój, Stepnica, [[Międzyzdroje|Miedzyzdroje]]
* wsie: [[Brzesko]], [[Trzebież]], , [[Widuchowa]], [[Banie]] [[Kołbacz]], [[Nowogródek Pomorski]], [[Radowo Małe]].
* [[Drawieński Park Narodowy]] – rzeka Drawa, która oprócz walorów przyrodniczych stanowi jedno z największych wyzwań dla kajakarzy wśród polskich rzek nizinnych
* [[Drawski Park Krajobrazowy]] – położony jest we wschodniej części województwa zachodniopomorskiego. Obejmuje malowniczy obszar rzeki Drawy oraz liczne jeziora
* [[Woliński Park Narodowy]]
* [[Zalew Szczeciński]] w [[Nowe Warpno|Nowym Warpnie]], [[Trzebież]]y i [[Czarnocin]]ie
== Noclegi ==
* '''[https://www.aparthotel-balticspa.pl/ Aparthotel Baltic SPA w Świnoujściu]''', ul. Trentowskiego 6. Komfortowa baza noclegowa na zachodnim krańcu polskiego wybrzeża. Obiekt oferuje [https://www.aparthotel-balticspa.pl/hotel/baltic-spa apartamenty przy plaży w Świnoujściu], stanowiąc idealny punkt do zwiedzania wysp Uznam i Wolin. Na miejscu dostępna jest strefa odnowy biologicznej oraz [https://www.aparthotel-balticspa.pl/spa-welness/baltic-spa SPA w Świnoujściu].
{{Atrybucja|Województwo_zachodniopomorskie}}
{{Jest w|Polska}}
[[Kategoria:Województwo zachodniopomorskie| ]]</text>
      <sha1>68c2ykjpflfkljk15yex1fgxygtynae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159063</id>
      <parentid>159062</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alan ffm</username>
        <id>23</id>
      </contributor>
      <comment>rev., w tej formie kontraproduktywne</comment>
      <origin>159063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9579" sha1="e716wqazjx5atyfciao5onbd2f0dw0a" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |grafika          = 
 |herb=POL województwo zachodniopomorskie COA.svg
 |flaga            = POL województwo zachodniopomorskie flag.svg
 |mapa             = West Pomeranian in Poland (+rivers).svg
 |stolica          = [[Szczecin]]
 |powierzchnia     =22 892,5 
 |ludność          =1 701 030 (2018) 
 |Język urzędowy=polski
 |Napięcie elektryczne=230 V / 50 Hz}}
'''Województwo zachodniopomorskie''' – położone jest w północno-zachodniej części [[Polska|Polski]] nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z [[Niemcy|Niemcami]] oraz trzema innymi województwami: [[województwo pomorskie|pomorskim]], [[Województwo lubuskie|lubuskim]] i [[Województwo wielkopolskie|wielkopolskim]]. Powierzchnia województwa zachodniopomorskiego to 22 892 km², a liczba mieszkańców ok. 1,71 mln. Dzieli się na 18 powiatów i 3 miasta na prawach powiatu.

Stolicą województwa jest [[Szczecin]].

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===
Województwo zachodniopomorskie leży w północno-zachodniej Polsce, nad Morzem Bałtyckim. Według danych z 1 stycznia 2014, powierzchnia województwa wynosi 22 892,48 km². Obszar ten obejmuje morskie wody wewnętrzne polskiej części Zalewu Szczecińskiego oraz akweny wokół cieśnin: Dziwny i Świny, które są częściami Morza Bałtyckiego. Północną granicę województwa stanowi wyznaczona linia brzegowa nad Zatoką Pomorską i dalszą częścią Bałtyku – długość tej granicy wynosi 185 km.

Większą część województwa obejmuje historyczne Pomorze Zachodnie. Południowe części należały dawniej do Wielkopolski i Nowej Marchii, dawniej ziemi lubuskiej. Tereny województwa należały następnie do prowincji Pomorze. W 1946 roku na większości obecnego obszaru znajdowało się województwo szczecińskie, które w 1950 roku podzielono na mniejsze woj. szczecińskie i woj. koszalińskie.

=== Flora i fauna ===

==== Roślinność ====
Flora województwa zaczęła odradzać się po ustąpieniu lądolodu skandynawskiego w postaci bezdrzewnej tundry z krzewami. Wraz z końcem plejstocenu ocieplił się klimat, tworząc warunki do rozwoju drzew, przede wszystkim brzozy omszonej, oraz roślinności stepowej. Holocen rozpoczął się okresem preborealnym, w którym pojawiły się zwarte lasy sosnowo-brzozowe, stopniowo uzupełniane przez wiąz, olszę i jesion. W ciepłym i wilgotnym okresie borealnym skład gatunkowy lasów uzupełniła leszczyna. Z czasem pojawiły się lipy i dęby. Intensywny rozwój dąbrów, a także olsów i łęgów, przypadł na okres atlantycki. W suchszym okresie subborealnym rozprzestrzenił się buk, jednocześnie spadł udział wiązu i lipy. Na współczesny charakter krajobrazów leśnych pojezierza znaczący wpływ miało ochłodzenie i zwilgotnienie klimatu w okresie subatlantyckim oraz intensywny rozwój osadnictwa, a z nim postępujące na dużą skalę wylesianie. To także rezultat migracji gatunków i ich przystosowywania się do zmiennych warunków klimatycznych. Część występujących na Pojezierzu Zachodniopomorskim gatunków roślin pochodzi jeszcze z okresu lodowcowego – są to relikty glacjalne. Najdogodniejsze warunki do rozwoju tych roślin stwarzają obszary torfowiskowe, w tym mszary i bory bagienne, gdzie przetrwały m.in. widłoząb Bergera, turzyca torfowa, turzyca strunowa, wełnianeczka alpejska, chamedafne północna, bażyna czarna, żurawina drobnoowocowa, zbiorowiska mszysto-turzycowe kwaśnych torfowisk niskich m.in. z gwiazdnicą grubolistną, wielosiłem błękitnym, brzozą niską oraz jeziorka torfowe, gdzie zachowały się grążel drobny i jeżogłówka pokrewna.

==== Świat zwierzęcy ====
Fauna Pojezierza Zachodniopomorskiego ma charakter napływowy, związany z migracją i osiedlaniem się gatunków w okresie po ustąpieniu lądolodu. Są to głównie przedstawiciele typowi dla Niziny Środkowoeuropejskiej, uzupełnieni o gatunki zachodnioeuropejskie, atlantyckie oraz wschodnioeuropejskie, występują także nieliczne gatunki charakterystyczne dla Europy południowej i północnej. Region, w którym położone jest pojezierze, podobnie jak większość nizinnej części Polski, w zoogeografii określany jest przejściowym. Potwierdzeniem przejściowości makroregionu są m.in. obserwacje słowika rdzawego docierającego do Polski z zachodu i słowika szarego przylatującego ze wschodu. Dodatkowo świat zwierzęcy uzupełniają gatunki obce, których rozprzestrzenianie się ma różne skutki. Niekorzystnie ocenia się obecność m.in. raka pręgowatego, którego ekspansja jest głównym powodem zanikania w wodach Polski północnej raka szlachetnego. Co ciekawe w województwie zachodniopomorskim można spotkać wymarłego dropia stepowego, którego osobniki cyklicznie przybywają tu na łowy.

=== Klimat ===
Klimat województwa charakteryzuje się dużą różnorodnością i zmiennością. Wynika to ze ścierania się na tym obszarze klimatu morskiego z klimatem lądowym oraz z wpływu czynników lokalnych na ukształtowanie się zjawisk pogodowych. Północna i zachodnia część województwa ma typowe cechy klimatu morskiego. W miarę oddalania się od morza i w kierunku wschodnim zaznaczają się stopniowo cechy klimatu kontynentalnego. Charakterystyczną cechą klimatu jest wzrost opadów w rejonach najwyższych wzniesień Pojezierza. Średnia roczna suma opadów kształtuje się na poziomie 650–800 mm. W obrębie poszczególnych obszarów występuje duża zmienność klimatu (mikroklimat), uwarunkowana cechami środowiska jak położenie (w pobliżu morza, jeziora, dużych rzek), ukształtowanie terenu, pokrycie obszaru (lasy, łąki, zabudowa), rzeźba terenu (pradoliny, wzniesienia).

=== Historia ===

== Dojazd ==
Województwo zachodniopomorskie od północy graniczy z Morzem Bałtyckim, a od zachodu z Niemcami. Daje to dodatkowe możliwości spędzenia czasu nad wodą, albo na wycieczce za granicą. Tutaj przecinają się najważniejsze szlaki komunikacyjne kontynentu. Ponadto położenie województwa idealnie wpływa na rozwój transportu promowego (promy wypływają ze Świnoujścia, Kołobrzegu i Łeby).

W województwie zachodniopomorskim znajduje się 1 lotnisko pasażerskie. Port Lotniczy Szczecin-Goleniów (kod IATA: SZZ) położony jest 46 km na północny wschód od centrum Szczecina, w pobliżu drogi ekspresowej S6. Można stąd dolecieć do Warszawy, Krakowa, Londynu, Liverpoolu, Dublina, Sztokholmu, Kopenhagi, Oslo, Bergen i Aten. Lotnisko ma dogodne połączenia kolejowe do Szczecina (m.in. Szczecin Główny i Szczecin Dąbie), Goleniowa, Gryfic i Kołobrzegu. 

Publiczny transport kolejowy w województwie obsługuje POLREGIO i kilka mniejszych przewoźników. Komunikacja kolejowa tak jak drogowa jest dobrze zorganizowana, poza regionami słabo zaludnionymi.

== Powiaty ==
[[Plik:ZP Powiaty.png|thumb|upright=2.0|Powiaty w województwie zachodniopomorskim]]
Na terenie województwa zachodniopomorskiego są następujące powiaty:

=== Miasta na prawach powiatu ===
* 1 – '''[[Koszalin]]'''
* 2 – '''[[Szczecin]]'''
* 3 – '''[[Świnoujście]]'''

=== Powiaty ===
* 4 – '''[[w:powiat białogardzki|powiat białogardzki]]'''
* 5 – '''[[w:powiat choszczeński|powiat choszczeński]]'''
* 6 – '''[[powiat drawski]]'''
* 7 – '''[[powiat goleniowski]]'''
* 8 – '''[[powiat gryficki]]'''
* 9 – '''[[powiat gryfiński]]'''
* 10 – '''[[powiat kamieński]]'''
* 11 – '''[[w:powiat kołobrzeski|powiat kołobrzeski]]'''
* 12 – '''[[powiat koszaliński]]'''
* 13 – '''[[powiat łobeski]]'''
* 14 – '''[[powiat myśliborski]]'''
* 15 – '''[[powiat policki]]'''
* 16 – '''[[powiat pyrzycki]]'''
* 17 – '''[[powiat sławieński]]'''
* 18 – '''[[powiat stargardzki]]'''
* 19 – '''[[powiat szczecinecki]]'''
* 20 – '''[[powiat świdwiński]]'''
* 21 – '''[[powiat wałecki]]'''

== Ciekawe miejsca ==

== Transport ==
W województwie zachodniopomorskim funkcjonuje duża liczba przewoźników umożliwiających dotarcie w niemal każdy jego region. Ze względu na infrastrukturę województwa zachodniopomorskiego głównym środkiem transportu jest transport drogowy.

== Gastronomia ==

== Warto zobaczyć ==
* miasta: [[Szczecin]], [[Koszalin]], [[Stargard]], [[Świnoujście]], [[Kołobrzeg]], [[Szczecinek]], [[Police]], [[Tychowo]], [[Wałcz]], [[Goleniów]], [[Gryfice]], [[Świdwin]], [[Pyrzyce]], [[Myślibórz]], [[Nowogard]], [[Kamień Pomorski]], [[Wolin]], [[Trzebiatów]], [[Darłowo]], [[w:Cedynia|Cedynia]], [[Czaplinek]], [[Czersk]], [[Chojna]], [[Lipiany]], [[Połczyn-Zdrój]], [[Chociwel]], [[Jarosławiec]], [[Maszewo]], [[Drawsko Pomorskie]], [[Nowe Warpno]], [[Sławno]], [[Złocieniec]], [[Wolin (miasto)|Wolin]], [[Międzywodzie]], [[Mrzeżyno]], [[Łobez]], [[Resko]], Trzcińsko Zdrój, Stepnica, [[Międzyzdroje|Miedzyzdroje]]
* wsie: [[Brzesko]], [[Trzebież]], , [[Widuchowa]], [[Banie]] [[Kołbacz]], [[Nowogródek Pomorski]], [[Radowo Małe]].
* [[Drawieński Park Narodowy]] – rzeka Drawa, która oprócz walorów przyrodniczych stanowi jedno z największych wyzwań dla kajakarzy wśród polskich rzek nizinnych
* [[Drawski Park Krajobrazowy]] – położony jest we wschodniej części województwa zachodniopomorskiego. Obejmuje malowniczy obszar rzeki Drawy oraz liczne jeziora
* [[Woliński Park Narodowy]]
* [[Zalew Szczeciński]] w [[Nowe Warpno|Nowym Warpnie]], [[Trzebież]]y i [[Czarnocin]]ie

{{Atrybucja|Województwo_zachodniopomorskie}}
{{Jest w|Polska}}

[[Kategoria:Województwo zachodniopomorskie| ]]</text>
      <sha1>e716wqazjx5atyfciao5onbd2f0dw0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2624</id>
    <revision>
      <id>159071</id>
      <parentid>149463</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gdzie dalej */</comment>
      <origin>159071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275544" sha1="o8fr5swb84memn8wwfsoeut754mz2an" xml:space="preserve">{{top-banner|Turku Wikivoyage banner.jpg}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Turku
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Turku_postcard_2013.png
 |opis             = 
 |herb             = Turku.vaakuna.svg
 |mapa             = Turku sijainti Suomi.svg
 |państwo          = [[Turku]]
 |region           = [[Finlandia Południowo-Zachodnia]]
 |powierzchnia     = 306,36
 |wysokość         = 
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 20000–20960
 |www              = https://www.turku.fi/en
}}
'''[https://en.visitturku.fi/ Turku]''' ([[Rozmówki szwedzkie|szwedzki]]: ''Åbo'') to najstarsze miasto [[Finlandia|Finlandii]] i największe do połowy XIX wieku. Uważa się, że zostało założone na początku XIII wieku i jest kolebką współczesnej kultury fińskiej i wywarło ogromny wpływ na historię Finlandii. Fantastyczna scena kulinarna Turku zyskała przydomek „[[Paryż]]a Finlandii”, a miasto zostało nazwane „bramą Finlandii na Zachód”.

Rzeka Aura, przecinająca centrum Turku, jest sercem i duszą miasta: to tutaj narodziło się Turku, a duża część życia miasta – muzea, zabytki, restauracje i kawiarnie – nadal koncentruje się nad brzegiem rzeki. Brzegi rzeki tworzą narodowy park miejski, umożliwiający przyjemny spacer od katedry w Turku do zamku w Turku. Niedaleko ujścia rzeki znajduje się wyspa Ruissalo z lasami dębowymi i XIX-wiecznymi willami. Turku najlepiej radzi sobie latem, kiedy odbywa się w nim wiele festiwali, w tym festiwale rockowe, festiwale muzyki kameralnej i jarmark średniowieczny. Ale nie zapomnij o zimowej atmosferze, jeśli będziesz miał szczęście, będziesz mógł odbyć ekscytujący spacer po lodowej pokrywie rzeki Aura.

Oprócz atrakcji kulturalnych i muzeów to 195-tysięczne miasto (2021) przyciąga turystów ze względu na [[Morze Archipelagowe|Morze Archipelagowe]], które rozciąga się od Turku po [[Wyspy Alandzkie]] i dalej do [[Sztokholm]]u, tworząc największy archipelag na świecie pod względem liczby wyspy i wysepki.


== Charakterystyka ==
[[Plik:Turun tuomiokirkko.jpg|thumb|Katedra w Turku.]]
Wielkie Turku (zgodnie z definicją tutaj) obejmuje kilka okolicznych miast i część terenów wiejskich. Spośród nich '''Raisio''' na północnym zachodzie jest tutaj uwzględniony, podczas gdy [[Kaarina]] i [[Naantali]] mają własne artykuły, podobnie jak [[Wiejskie Turku|wiejskie Turku]] na północy, w tym (z zachodu na wschód) Masku, Rusko, Paattinen (część Turku) i Lieto.

=== Nazwa ===
Pochodzenie słowa „Turku” pochodzi od starosłowiańskiego słowa търгъ (''tŭrgŭ''), które oznacza „rynek”. Szwedzka nazwa miasta to '''Åbo''', której pochodzenie jest niejasne.

=== Historia ===
Turku to najstarsze miasto [[Finlandia|Finlandii]] i jedno z najstarszych w całym regionie nordyckim. Miasto powstało w Koroinen nad brzegiem rzeki Aura, kilka kilometrów na północ od obecnego rynku. Już w latach pięćdziesiątych XII w. stanowiło ośrodek handlowy, a w roku 1229 przeniesiono tu także biskupstwo. Dolina rzeki Aura była zamożnym i stosunkowo gęsto zaludnionym obszarem już od epoki żelaza.

Rok 1229 jest, nieco arbitralnie, uważany za rok założenia miasta Turku. Budowę zamku w Turku rozpoczęto w latach 80. XII w., na wzgórzu Samppalinna wznoszono dominikański klasztor św. Olofa, a katedrę w Turku konsekrowano w 1300. Od tego momentu miasto zajmowało ważną pozycję w państwie szwedzkim i posiadało podstawowe prawa miejskie (prawo do prowadzenia handlu zagranicznego), zapewniające szybki handel. Niemiecka burżuazja Turku odegrała główną rolę we wczesnym rozwoju miasta, a Turku miało społeczność będącą częścią Ligi Hanzeatyckiej, która zdominowała handel wzdłuż wybrzeży [[Europa Północna|Europy Północnej]]. Tradycja ogłaszania pokoju bożonarodzeniowego trwa od XIV wieku do dziś (i jest transmitowana w kilku krajach).

Podczas panowania szwedzkiego Turku było największym i najważniejszym miastem dzisiejszej Finlandii, a także głównym miastem Królestwa Szwecji. Królowa Szwecji Krystyna założyła trzeci szwedzki uniwersytet w Turku w 1640 roku, po starym Uniwersytecie w [[Uppsala|Uppsali]] i Academia Gustaviana w [[Tartu]] w [[Estonia|Estonii]]. Turku przez długi czas było stolicą prowincji większości wschodniej części Szwecji, w latach 1809–1812 było stolicą Wielkiego Księstwa Finlandii i pozostaje siedzibą archidiecezji fińskiej. [[Rosja]] po przejęciu Finlandii od Szwecji w 1809 przeniosła stolicę do [[Helsinki|Helsinek]], które znajdowały się bliżej [[Petersburg]]a i dalej od [[Sztokholm]]u. Turku pozostawało największym miastem Finlandii do końca lat czterdziestych XIX wieku, ale jego ambicje zostały zadane w 1827 roku, kiedy szalejący pożar zniszczył większość miasta. ''Turun palo'' („Wielki Pożar Turku”) to nadal największy pożar miejski w historii krajów nordyckich. Miasto zostało niemal doszczętnie zniszczone, a resztę najważniejszych instytucji, z wyjątkiem siedziby arcybiskupa, przeniesiono do Helsinek. Spalone miasto potrzebowało zupełnie nowego planu miasta, który w następnym roku opracował niemiecki architekt Carl Ludvig Engel.

Obecne uniwersytety w Turku zostały zainaugurowane wkrótce po uzyskaniu niepodległości, zarówno w celu przywrócenia statusu Turku, jak i w ramach konfliktów językowych: dwujęzyczność uniwersytetu w Helsinkach była dla Finomanów czerwoną szmatą, podczas gdy Szwedomani widzieli zagrożenie dla języka szwedzkiego.

Turku nadal jest bramą do [[Szwecja|Szwecji]]. Konkurencja między operatorami promów wycieczkowych doprowadziła do ciągłego zwiększania rozmiarów i wyposażenia promów, co pozwoliło stoczni w Turku stać się światowym liderem w budowie dużych statków wycieczkowych, obsługującym takich klientów jak Royal Caribbean, Carnival i TUI Cruises. Stocznia w Turku zatrudnia bezpośrednio i pośrednio około 8 000 osób.

W 2011 roku Turku było Europejską Stolicą Kultury wraz z [[Tallinn]]em, stolicą [[Estonia|Estonii]]. Następnie Turku odnotowało ogromny wzrost liczby gości krajowych i zagranicznych.

=== Ludność ===
[[Plik:People at aurariver (cropped).jpg|thumb|Brzegi rzeki Aura są bardzo popularne wśród mieszkańców Turku, jeśli chodzi o spacery, jazdę na rowerze lub cieszenie się ładną pogodą]]
Turku pozostaje stolicą regionu Finlandii Właściwej i jest trzecim pod względem liczby ludności regionem miejskim w Finlandii i ósmym co do wielkości obszarem miejskim w krajach nordyckich, z około 330 000 mieszkańców mieszkających w podregionie Turku (200 000 w Turku właściwym).

Turku jest głównym miastem akademickim w Finlandii: znajdują się tu dwa uniwersytety (TY z językiem fińskim, ÅA ze szwedzkim) ze szkołami biznesu, szkoła prawnicza i szkoła medyczna oraz cztery uniwersytety nauk stosowanych. W rezultacie przekonasz się, że miasto tętni życiem młodych dorosłych. Duża liczba studentów oznacza, że restauracji, klubów z muzyką na żywo i klubów nocnych jest pod dostatkiem.

W mieście panuje duch kultury, a niektórzy dumni mieszkańcy wciąż są zirytowani faktem, że [[Helsinki]] przejęły stolicę Finlandii w 1812 roku. W innych częściach Finlandii mieszkańcy Turku są stereotypowo uważani za nieco powściągliwych i wyniosłych w swoich poglądach ich rodzinnego miasta. Prawdopodobnie wpływ na to ma zacięta rywalizacja z [[Tampere]] w latach 70. o bycie drugim miastem w kraju. Jeśli jednak napijesz się kawy na Rynku i porozmawiasz z miejscowymi, szybko przekonasz się, że tak nie jest.

Społeczność szwedzka (ok. 5%) posiada własne instytucje i stowarzyszenia. Obsługując całą Finlandię, wielkość ÅA jest nieproporcjonalna do lokalnej populacji szwedzkojęzycznej, co widać w demografii i życiu kulturalnym. Większość osób mówiących po szwedzku biegle włada językiem fińskim. Wśród Finów stosunek do języka szwedzkiego jest podzielony: do przedszkoli (i szkół uzupełniających) ustawiają się kolejki, a wielu z nich porozumiewa się w języku szwedzkim dwujęzycznie, natomiast osoby niemające wykształcenia akademickiego urodzone przed 1965 i wiele osób urodzonych po latach 80. mają słaby szwedzki, którego mogą odmówić używania.

Dialekt fiński w Turku ma wiele wpływów szwedzkich, a historycznie także estońskich.

=== Czytaj ===
[[Plik:Turku Castle.jpg|thumb|Zamek w Turku]]
* ''Vares'' (seria książek) (Reijo Mäki, 1986–13). Fińska literatura kryminalna zwykle koncentruje się bardziej na procedurach policyjnych lub psychologicznych i socjologicznych skutkach przestępstwa. Jednak pewien pisarz, Reijo Mäki, napisał serię książek o prywatnym detektywie nazwiskiem Jussi Vares. To twój typowy twardy PI: pije, kocha się, nienawidzi wszystkich i regularnie jest bity i okradany. Akcja wszystkich książek Varesa rozgrywa się w Turku, które jest także domem pisarza. Mäki to gwiazda w Turku, gdzie być może można go spotkać w jego ulubionym barze Uusi Apteekki (Nowa Apteka).
* ''Dom ciemnych motyli'' (Leena Lander, 1991). Pisarka Leena Lander opowiada historię czternastoletniego chłopca o imieniu Juhani, którego prześladuje traumatyczna przeszłość. Przez ostatnie sześć lat Juhani był przenoszony między rodzinami zastępczymi a rodzinami tymczasowymi, przez co wszelkie perspektywy na stabilizację jego życia stały się zatartym marzeniem. Kiedy Juhani trafia do odległego schroniska dla trudnej młodzieży znanego jako Wyspa, nie ma pojęcia, jak bezwzględny może być superinspektor Olavi Harjula. Oprócz Harjuli i sześciu innych chłopców na wyspie mieszkają także żona nadzorcy Irene, dwie młode córki pary i Tynne, która oprócz tego, że zajmuje się hodowlą miejscowego inwentarza i zapewnia wszystkie posiłki. Wyspa, o której mowa, faktycznie istnieje, choć dom chłopców zamknięto już w 1968 roku. W 2008 roku na podstawie tej historii powstał także film o tym samym tytule, a zdjęcia kręcono na prawdziwej wyspie w archipelagu Turku. Film był także nominowany do Oscara w Finlandii w kategorii film nieanglojęzyczny w 2008 roku.

=== Oglądaj ===
* ''Restless'' (Aku Louhimies, 2000) to opowieść o Arim (Mikko Nousiainen), 27-letnim lekarzu pogotowia ratunkowego mieszkającym w Turku, którego głównym zajęciem są przygody na jedną noc. Nie chce już więcej spotykać się z żadną z dziewczyn, bo jest pewien, że zaangażowanie równa się ból. Ale pewnego dnia Ari zdaje sobie sprawę, że w ogóle nic nie czuje. Potem spotyka na plaży kobietę o imieniu Tiina (Laura Malmivaara). Tak naprawdę nie mając takiego zamiaru, zaczynają się spotykać, aż do momentu, w którym zakochująca się Tiina zaczyna szukać zaangażowania. Ari zostaje przedstawiony przyjaciołom Tiiny, w tym dwóm innym parom. Następnie Ari uprawia seks z dwiema najlepszymi przyjaciółkami Tiiny (Iloną i Hanną-Riikką). Tymczasem Tiina nadal kocha Ariego. Podczas tego Tiinie udaje się nakłonić Ariego, aby niechętnie został ojcem jej przyszłego dziecka.
* ''Filmy Vares'' (Aleksi Mäkelä, 2004-2012). Książki o Varesie cieszyły się w Finlandii tak dużą popularnością, że w 2004 roku nakręcono film z Juhą Veijonenem w roli detektywa, a wyreżyserowany przez Aleksiego Mäkelä, przez wielu uważanego za reżysera akcji numer jeden w Finlandii. Drugi film ukazał się kilka lat później, a sukces obu filmów doprowadził do serii łącznie ośmiu filmów.
* ''Man Exposed'' (Aku Louhimies, 2006) to komediodramat opowiadający o zbuntowanym pastorze pracującym w kościele św. Michała w Turku, który nagle zostaje poproszony o kandydowanie na biskupa. Jednocześnie napotyka problemy w swoim małżeństwie i życiu w ogóle.
* Łzy kwietnia (Aku Louhimies, 2008) to dramat wojenny oparty na powieści Leeny Lander, którego akcja rozgrywa się w końcowej fazie wojny domowej w Finlandii. Film opowiada historię schwytanej bojowniczki Czerwonej Gwardii Miiny i żołnierza Aaro, który eskortuje ją na proces.
* ''Miłość i inne kłopoty'' (Samuli Valkama, 2012) to fińska komedia romantyczna, której akcja rozgrywa się w Turku. W rolach głównych Emilie de Ravin wciela się w Sarę, amerykańską nauczycielkę tańca liniowego, która poznaje Ville (Jussi Nikkilä), 25-letnią byłą gwiazdę dziecięcą, i jego ojca (Ville Virtanen), byłą gwiazdę rocka, którzy oboje zakochują się z niej.
* ''Dziewczyna królowa'' (Mika Kaurismäki, 2015) to dramat biograficzny o Krystynie, królowej Szwecji, która panowała od 1632 aż do jej abdykacji w 1654.

=== Klimat ===
[[Plik:Air temperature in Turku 2016.jpg|thumb|upright=2|Temperatury w Turku w 2016: średnie, najwyższe i najniższe]]
[[Plik:Kommunalsjukhusvägen vintern 2010.jpg|thumb|Ścieżka spacerowa i rowerowa zimą w pobliżu parku Kupittaa]]
Turku, podobnie jak reszta Finlandii, ma cztery odrębne pory roku. Turku, położone nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]] i osłonięte wyspami [[Morze Archipelagowe|Morza Archipelagowego]], charakteryzuje się wilgotnym klimatem kontynentalnym. Podobnie jak większość południowej Finlandii, w mieście tym występują ciepłe lata z temperaturami do 30°C (85°F) i zimy z częstymi opadami śniegu i temperaturami do około -25°C (-15°F), choć przeważnie pomiędzy 0 ° C (32 ° F) i -15 ° C (5 ° F). Najlepszy czas na wizytę to zdecydowanie ciepły okres od końca maja do początku września, kiedy temperatura w ciągu dnia wynosi zazwyczaj 20–25 ° C (68–77 ° F). Jeśli odwiedzasz wyspę zimą i spotykasz błoto pośniegowe, jedź nieco dalej w głąb lądu (lokalny autobus może dojechać wystarczająco daleko), a prawdopodobnie znajdziesz prawdziwy śnieg. Od czasu do czasu można go znaleźć także w centrum Turku. W dobre zimy ludzie spacerują, jeżdżą na nartach i łyżwach po lodzie rzeki, a na przedmieściach znajdują się trasy narciarskie. W krótsze zimy nadal będzie dostępna krótsza trasa narciarska w Impivaara i możliwości jazdy na łyżwach w Parkin kenttä (przy dworcu autobusowym), w parku Kupittaa i na większości przedmieść, przynajmniej przez część sezonu.

Aktualne prognozy pogody można sprawdzić na stronie internetowej [https://en.ilmatieteenlaitos.fi/weather/turku Fińskiego Instytutu] Meteorologicznego.

== Dojazd ==
Turku jest dobrze skomunikowane z resztą kraju koleją i drogą oraz obsługuje loty z [[Helsinki|Helsinek]] i [[Mariehamn]]. Z zachodu ([[Wyspy Alandzkie]] i [[Szwecja|Szwecja]]) główną opcją są promy, chociaż dla spieszących się są loty. Promy zabierają samochody. Jest kilka lotów także zza Bałtyku i z bardziej odległych miejsc. Turku jest dobrym kierunkiem dla żeglarzy, którzy wybierają się nad Morze Bałtyckie lub przygotowują się do dłuższej podróży.

=== Samolotem ===
==== Port lotniczy Turku ====
[[Plik:Aero Airlines ATR 72 ES-KRL at EFTU on 20060714.jpg|thumb|Pasażerowie wsiadający na lot Finnair do Helsinek na lotnisku w Turku]]
{{Znacznik|Port lotniczy Turku|60.5109 |22.2743 |typ=transport}}'''[https://www.finavia.fi/en/airports/turku Port lotniczy Turku]''' ({{IATA|TKU}}) (''8 km na północ od centrum miasta''). Jest to kompaktowe lotnisko z dwoma terminalami do odprawy.
Zwykle są loty z [[Helsinki|Helsinek]], [[Mariehamn]] i [[Sztokholm]]u, a także z kilku miejsc dalej, takich jak [[Gdańsk]] czy [[Ryga]]. Te ostatnie zmieniają się w miarę pojawiania się i odchodzenia tanich linii lotniczych.

Od stycznia 2023 [https://wizzair.com/pl-pl Wizz Air] lata do Turku z [[Gdańsk]]a i [[Rzym]]u, [https://www.flysas.com/pl-en/ SAS] ze [[Sztokholm]]u i [https://www.finnair.com/pl-pl Finnair] z [[Mariehamn]], a dodatkowe wakacyjne loty czarterowe obsługiwane są m.in. przez TUI i Tjäreborg.

Autobus linii 1 odjeżdża z lotniska co 20 minut i kursuje przez centrum do portu w Turku. Tak się składa, że na trasie znajduje się kilka hoteli. Bilety są dostępne na pokładzie w cenie 3 €/1,50 € kartą zbliżeniową lub 4 €/2 € gotówką. Dzieci do lat 7 podróżują bezpłatnie pod opieką osoby dorosłej, a po godzinie 23:00 przejazd kosztuje 1 euro więcej. W cenę wliczony jest bezpłatny transfer przez dwie godziny. Szczegóły znajdziesz w sekcji ''Komunikacja''. Linia kursuje od 05:20 do 00:45. Ostatni autobus danego dnia czeka w razie potrzeby nawet 15 minut, aby umożliwić pasażerom złapanie go. Ostatnie autobusy kursują tylko do Kauppatori, a nie do portu.

==== [[Port lotniczy Helsinki|Lotnisko Helsinki-Vantaa]] ====
Jeśli podróżujesz samolotem, popularną opcją jest lot na {{Znacznik|Port lotniczy Helsinki|60.317222 |24.963333 |typ=transport}}'''[https://www.finavia.fi/fi/lentoasemat/helsinki-vantaa międzynarodowe lotnisko Helsinki-Vantaa]''' ({{IATA|HEL}}) z dobrym połączeniem międzynarodowym. Turku jest oddalone od [[Helsinki|Helsinek]] o 166 km i można do niego łatwo dojechać samolotem, pociągiem (przesiadka w centrum Helsinek) lub autokarem. Samochodem podróż fińską drogą krajową nr 1 (E18) zajmuje około 1 godz. 40 min.

Prawie co godzinne połączenie autokarowe z Helsinek-Vantaa do dworca autobusowego w Turku obsługiwane jest przez [https://vainionliikenne.fi/en/ Vainion Liikenne] i odjeżdża z peronu 13. Zwykle podróż rozpoczyna się AirBusem, z łatwym przesiadką do autokaru Vainio w Turvesolmu. Usługa działa przez całą dobę, chociaż we wczesnych godzinach nocnych może występować dwugodzinna przerwa między usługami. Podróż trwa od 2 godz. 15 min do 2 godz. 55 min, w zależności od tego, czy usługa zatrzymuje się po drodze w miastach. Zobacz [https://www.matkahuolto.fi/ Matkahuolto]. Finnair ma również własne połączenia autokarowe do Turku.

[https://www.onnibus.com/etusivu Onnibus.com] jest zazwyczaj nieco tańszy, ale odjeżdża z głównego dworca autobusowego w Helsinkach, a nie bezpośrednio z lotniska. Autobusy Onnibus to czerwone autobusy piętrowe z bezpłatnym Wi-Fi, ale z małą ilością miejsca na nogi. Mają także specjalne ograniczenia dotyczące dzieci, zwierząt domowych i bagażu. Zarezerwuj bilety online z wyprzedzeniem, aby uzyskać niższą cenę; Okazje są dostępne, jeśli dokonasz rezerwacji wystarczająco wcześnie.

=== Koleją ===
[[Plik:Turun rautatieasema.jpg|thumb|Główny dworzec kolejowy w Turku]]
[[Plik:Turku railways 2018.jpg|thumb|Widok ze stacji kolejowej Turku w kierunku Logomo w 2018 r.]]
Obsługą pociągów zajmuje się państwowa spółka kolejowa [https://www.vr.fi/en VR]. Turku ma trzy stacje kolejowe: {{Znacznik|Centralny dworzec kolejowy|60.45380 |22.25331 |typ=transport}}'''[https://www.vr.fi/en/railway-stations-and-routes/turku Centralny dworzec kolejowy]''' („Turku”) na północnym krańcu centralnej dzielnicy biznesowej Turku, {{Znacznik|Dworzec kolejowy Kupittaa|60.45050 |22.29700 |typ=transport}}'''[https://www.vr.fi/en/railway-stations-and-routes/kupittaa dworzec kolejowy Kupittaa]''' („Kupittaa”) we wschodniej części miasta i {{Znacznik|Przystanek kolejowy Turku Port|60.43448 |22.22334 |typ=transport}}'''[https://www.vr.fi/en/railway-stations-and-routes/turku-port przystanek kolejowy Turku Port]''' („Turku satama”) w porcie w Turku, na zachodnim krańcu centrum Turku. W dwóch pierwszych znajdują się automaty biletowe, poczekalnia, toalety oraz obsługa osób niepełnosprawnych na wcześniejsze życzenie; Turku Port nie obsługuje połączeń. W Turku nie ma punktów serwisowych.

Pociągi przyjeżdżające z kierunku [[Helsinki|Helsinek]] zatrzymują się na Kupittaa (pamiętaj, aby zapytać o tę stację zamiast o „Turku”, co może zapewnić podwójną podróż przez Toijala), natomiast pociągi z [[Tampere]] przyjeżdżają na stację centralną. Niektóre z tych ostatnich jadą dalej do portu, natomiast te z Helsinek oferują autobus przesiadkowy – przydatny, jeśli przesiadasz się na prom pasażerski w kierunku [[Sztokholm]]u lub [[Mariehamn]].

Zwykle także pociągi z Helsinek jeździłyby do dworca centralnego, a pociągi przesiadkowe także do promów, ale przebudowa linii kolejowej pomiędzy Kupittaa a centrum rozpoczęła się w 2022 roku. Przez dwa lata pociągi z Helsinek będą zatrzymywać się w Kupittaa i nie będą kursować dalej. Ze stacji Kupittaa do portu kursuje autobus VR (prowadzony przez jakąś firmę autobusową) dla osób posiadających tam bilet kolejowy. Pozostali pasażerowie obsługiwani są zwykłymi autobusami miejskimi, płacąc normalne opłaty. Linie 32 i 42 zatrzymują się 200 m dalej po drugiej stronie ulicy i albo kursują co 10 minut w ciągu dnia, jadąc przez centrum i obok dworca centralnego; skorzystaj z podjazdu pociągiem lub tego najbliższego, aby dotrzeć do przystanku. Ten drugi jest bardziej bezpośredni, ale wyląduje blisko ruchu ulicznego, uważaj na swoje dzieci. Obok przejeżdża także kilka innych linii (tam lub na innym przystanku). W latach 2022–2024 na parkingach może panować nieco chaos (sprawdź wskazówki i zyskaj trochę więcej czasu), ponieważ liczba pasażerów jest znacznie większa niż zwykle.

Specjalne ustalenia nie dotyczą obecnie pociągów jadących z lub przez [[Tampere]], z wyjątkiem przesiadek w kierunku Helsinek (które w większości muszą być realizowane zwykłymi autobusami).

Połączenia między Turku a resztą kraju (z wyjątkiem Satakunty) są częste i doskonałe, chociaż nie są już cogodzinne. Istnieją połączenia z Helsinek i Tampere, czas podróży około 2 godzin, [[Jyväskylä]] (3,5 godz.), [[Kuopio]] (5,5 godz.) i [[Oulu]] (7 godz.). Istnieje również nocne połączenie samochodem i koleją sypialną z [[Rovaniemi]] w [[Laponia|Laponii]] (10–15 godz., często z przesiadką na pociąg dzienny w Tampere – jeśli zaproponuje się kabinę sypialną również na pozostałą część podróży, sprawdź, ile za to zapłacisz) dodatek). Niektóre z usług mają wagon „restauracyjny” (kawiarnia/pub z kanapkami itp., w większości nie ma prawdziwego jedzenia, chociaż mogą być dostępne również proste posiłki), większość innych wózek z napojami i przekąskami. Usługi IC2 dysponują wagonem rodzinnym z miejscem na wózki dziecięce, kącikiem do zabawy na piętrze i przystosowaną toaletą, która pełni także funkcję pokoju rodzinnego.

Dla większości podróżnych z [[Europa Zachodnia|Europy Zachodniej]] główną opcją jest wjazd pociągiem do [[Sztokholm]]u i stamtąd rejs promem. Może to być malownicza opcja, a jeśli podróżujesz koleją w inny sposób, większość europejskich przewoźników oferuje zniżki na połączenie promowe.

Kilka autobusów (w tym linie 32 i 42) przejeżdża przez stacje Kupittaa i Turku w drodze do centrum, wystarczy przejść przez ulicę i poczekać na jeden, jeśli nie masz ochoty iść na piechotę (odpowiednio 2 i 1 km do Kauppatori; droga do centrum jest oznakowana od Kupittaa) lub wybrać się na przejażdżkę rowerem. W sezonie letnim (kwiecień–październik) przy stacjach kolejowych działają stacje rowerów publicznych; patrz Rowerem poniżej.

=== Samochodem === 
[[Plik:Saariston rengastie 11.jpg|thumb|Znak na szlaku archipelagu]]
Turku jest dobrze połączone drogami z innymi częściami [[Finlandia|Finlandii]]. Główne trasy to droga krajowa 1 (E18 do Piikkiö) z [[Petersburg]]a i [[Helsinki|Helsinek]], 8 (E8) z [[Tromsø]], [[Vaasa]] i [[Pori]] wzdłuż zachodniego wybrzeża, 9 (E63) z [[Kuopio]], [[Jyväskylä]] i [[Tampere]] oraz 10 z [[Hämeenlinna]]. E18 to szybka autostrada o kontrolowanym dostępie prowadząca z [[Rosja|Rosji]], ale skręca w kierunku [[Naantali]] wzdłuż obwodnicy Turku (droga 40), pozostając na autostradzie 1. Autostrady 8 i 9 to autostrady na pewnym odcinku poza miastem. Do Turku można dojechać z Helsinek w około 1 godzinę 40 minut latem i 2 godziny 40 minut zimą. Dawna główna droga z Helsinek, obecnie droga regionalna 110, jest nieco wolniejsza, ale pozwala zobaczyć więcej krajobrazu.

Ze [[Szwecja|Szwecji]] lub [[Wyspy Alandzkie|Wysp Alandzkich]] skorzystaj z wyżej wymienionych promów. Do Turku i [[Naantali]] oraz na trasach z Wysp Alandzkich przez [[Korpo]] lub przez [[Brändö]] i Kustavi można dojechać samochodem.

W okolicach Turku jest również kilka malowniczych dróg:

* '''[[Szlak Archipelagu]]''' (''Skärgårdens ringväg, Saariston Rengastie'') umożliwia podróżnym dostęp do archipelagu bez własnej łodzi. Część „szlaku” można wykorzystać, jadąc ze Szwecji przez Wyspy Alandzkie: jedź do Långnäs i popłyń promem do Korpo lub skorzystaj z promu przez Brändö i Kustavi.
* '''[[Hämeen Härkätie]]''' prowadzi do Turku z [[Hämeenlinna]] i jest najważniejszą drogą wczesnej historii Finlandii. Trasą tą niegdyś uczęszczali kupcy, pielgrzymi i królowie. Wzdłuż trasy, z małymi objazdami, znajdziesz wiele ciekawych miejsc, takich jak muzea, kościoły i sklepy. Jeśli chcesz naprawdę przeżyć podróż w czasie, możesz zatrzymać się po drodze w starym dworku lub karczmie.
* Częściowo średniowieczna '''[[Droga Królewska]]''' (''Kuninkaantie, Kungsvägen'') prowadzi do Turku wzdłuż południowego wybrzeża aż do wschodniej granicy Finlandii, mijając [[Helsinki]]. Jest częścią starych dróg pocztowych, datowanych na XIV wiek, które prowadziły ze [[Sztokholm]]u do Christianii ([[Oslo]]) i [[Bergen]] na wybrzeżu Atlantyku ([[Norwegia]]) i przecinając Morze Archipelagowe, przez Turku do Viborg (obecnie [[Wyborg]] w [[Rosja|Rosji]]). Nowoczesna trasa turystyczna rozciąga się aż do [[Petersburg]]a. Wzdłuż drogi można zobaczyć wiele średniowiecznych kościołów, muzeów i starych wiosek.

=== Autobusem ===
[[Plik:Busstation of Turku.jpg|thumb|Dworzec autobusowy w Turku widziany nad Aninkaistenkatu. Perony znajdują się za budynkiem stacji.]]
Usługi dalekobieżne zwykle kończą się na {{Znacznik|Dworzec autobusowy|60.45712 |22.26808 |typ=transport}}'''dworcu autobusowym w Turku''', podobnie jak niektóre usługi regionalne. Stacja znajduje się na północnych obrzeżach centrum miasta, w odległości krótkiego spaceru od głównego dworca kolejowego (1 km) i Kauppatori (rynek, 800 m). Matkahuolto porzuciła budynek stacji; obiekty są ponownie otwarte (kiosk R, tablice rozkładów jazdy, kawiarnia, hamburgery i przekąski), ale Matkahuolto (sprzedaż biletów i fracht) nadal korzysta z terminalu towarowego w całej Läntinen pitkäkatu. Dworzec autobusowy ma dobre połączenia autobusowe, chociaż nie jest dla nich węzłem komunikacyjnym. Przystanki linii lokalnych i regionalnych znajdują się w kilku różnych miejscach na stacji lub w jej pobliżu. Zwróć uwagę, gdzie zatrzymuje się Twój autobus. Niektóre linie autokarowe przybywające na stację w razie potrzeby kontynuują podróż do portu w Turku. Jeśli się tam wybierasz, powiedz to przy zakupie biletu i podczas wchodzenia na pokład. Przy dworcu znajduje się Hotel Helmi, którego kawiarnia oferuje śniadania, lunche, lekkie posiłki i dania na wynos oraz trzy restauracje hamburgerowe (Hesburger, Mc Donald's i niezależna).

* '''Matkahuolto Turku''', Läntinen Pitkäkatu 7–9. pn.–pt. 07:00–19:00, sob. 09:00–15:00, nieczynne. 
Normalne połączenia autokarowe z Kamppi w '''[[Helsinki|Helsinkach]]''' odjeżdżają do Turku mniej więcej co pół godziny w ciągu dnia i co godzinę lub dwie w nocy. Jadąc przez [[Tallinn]], autokar może dojechać bezpośrednio z portu, głównie przez Kamppi. Z [[Port lotniczy Helsinki|lotniska Helsinki-Vantaa]] dostępne są połączenia bezpośrednie oraz połączenia z transferem. Wszystkie te połączenia są albo ekspresowe, albo specjalne (może być też kilka trudnych do znalezienia „zwykłych” połączeń). Bilety kosztują około 30 euro (w obie strony około 55 euro) dla dorosłych, około 20 euro dla dzieci w wieku 12–16 lat, 15 euro dla dzieci w wieku 4–11 lat i fińskich studentów (ISIC nie jest akceptowany). Dzieci do czwartego roku życia podróżują bezpłatnie. Tańsze bilety często można kupić w przedsprzedaży w sieci (sprawdź także strony poszczególnych przewoźników).

W ciągu dnia połączenia z [[Tampere]] i [[Pori]] są zwykle mniej więcej co godzinę, a z [[Vaasa]] co dwie godziny, a niektóre aż z [[Oulu]]. Rozkłady jazdy, dla powyższych lub innych połączeń, zobacz [https://www.matkahuolto.fi/en Matkahuolto].

Również [https://www.onnibus.com/etusivu Onnibus] ma połączenia do Turku. Bilety na te autobusy różnią się ceną, najtańsze w Internecie z dużym wyprzedzeniem, zazwyczaj na ten sam dzień około 10 euro przy zakupie online, 15–20 euro z [[Helsinki|Helsinek]], jeśli kupione przy wejściu na pokład (przy często wyprzedanych liniach).

Bezpośrednie połączenia autobusowe z [[Petersburg]]a zapewniają firmy Ensi-Bus i [https://www.transgold.ru/marshrutka-v-turku/ Transgold] (sprawdź, czy dotknęły je sankcje).

=== Promem ===
[[Plik:Viking Grace Ruissalo.jpg|thumb|''Viking Grace'' mija wyspę Ruissalo w drodze do [[Sztokholm]]u]]
Najbardziej malowniczym sposobem dotarcia do Turku jest rejs promem przez Morze Bałtyckie ze [[Szwecja|Szwecji]], ze [[Sztokholm]]u lub Kapellskär ([[Norrtälje]]) przez [[Mariehamn]] lub [[Långnäs]] na [[Wyspy Alandzkie|Wyspach Alandzkich]]. {{Znacznik|Port w Turku|60.43482 |22.21966 |typ=transport}}'''[https://www.portofturku.fi/en/2022/10/07/energy-use-will-be-further-enhanced-in-the-port-of-turku/ Port w Turku]''' znajduje się obok zamku w Turku i można do niego łatwo dojechać autobusem linii 1, który kursuje między portem a lotniskiem przez centrum. Port posiada także własny dworzec kolejowy i autobusowy (przy terminalu Wikingów), z którego odjeżdżają niektóre pociągi i autokary (patrz Pociągiem i Autobusem powyżej).

Aby dostać się z portu do centrum, autobusy 1 i 1B kursują często przy przypływach promowych i zatrzymują się przy terminalach. W autobusach nadal jest o tej porze tłok, a wejście na pokład przebiega nieco chaotycznie, ponieważ ludzie szukają pieniędzy, karty lub telefonu; spróbuj zminimalizować kłopoty, które powodujesz. Niektórzy kierowcy nie mówią po angielsku ani szwedzku, ale z pewnością jest w okolicy jakiś poliglota. Jeżeli wysiadasz przed Kauppatori, spróbuj zająć miejsce lub stanąć blisko środkowych (lub tylnych) drzwi. Niezależnie od tego, jazda jest w miarę płynna, a ludzie wydają się być pomocni. Oczywiście dostępne są także taksówki.

Z lekkim bagażem spacer wzdłuż rzeki do centrum może być przyjemną opcją (3 km do Kauppatori, autobusy w zasięgu ręki przez cały czas). Nowy terminal promowy ma być gotowy do użytku w 2025; W trakcie prac budowlanych nastąpią zmiany w ustaleniach.

Główną opcją rejsu wycieczkowego jest fińska linia [https://www.sales.vikingline.com/ Viking Line], która wypływa codziennie z centrum [[Sztokholm]]u: jeden rano (przez [[Mariehamn]]) przypływający wieczorem i jeden wieczorem (przez [[Långnäs]]) przypływający rano. Dla malowniczych widoków i niższych cen zaleca się poranny wyjazd. Wybierając się w nocy, unikasz jednej nocy w hotelu, ale efektywny czas snu jest krótki, ponieważ prawdopodobnie budzisz się na sprzątanie kabiny na długo przed przyjazdem (obfite, choć nie tanie, dostępne jest śniadanie). Wieczorne wypłynięcia zapewniają odpowiednią aktywność w klubie nocnym na pokładzie, jeśli chcesz odpocząć przed przybyciem; rozrywka jest również dostępna podczas jednodniowych rejsów.

Estoński [https://en.tallink.com/book-a-cruise Tallink] (dawniej fiński Silja, czasami nadal używający tej marki) również obsługuje promy wycieczkowe ze Szwecji, latem dwa przypływy dziennie ze [[Sztokholm]]u, zimą jeden dziennie wypłynięcie z Kapellskär przez Långnäs, przybycie do Turku o 16:30 i powrót w nocy .

Istnieją również cichsze promy ropax z Kapellskär przez Långnäs do [[Naantali]] 20 km od Turku, liniami [https://www.finnlines.com/ Finnlines]. Lokalne autobusy kursują do Naantali, bilety 3/1,50 € (w przypadku płatności kartą) z transferami w cenie, dodatkowe 5 € za rower. W latach 2023–2024 zostaną oddane do użytku nowe promy, które mają przyciągnąć więcej osób podróżujących w celach wypoczynkowych, wciąż cichszych od alternatywnych. Porównując ceny, pamiętaj, że na tych promach posiłki są wliczone w cenę.

Prawie wszystkie promy zatrzymują się na krótko na [[Wyspy Alandzkie|Wyspach Alandzkich]], w [[Mariehamn]] lub [[Långnäs]]. Dzięki temu przystankowi oraz wymaganemu przez Finlandię wyjątkowi od przepisów Unii Europejskiej pasażerowie mogą dokonywać zakupów na promach bezcłowych. Ceny wolne od podatku są zazwyczaj nieco niższe niż ceny na lądzie, ale rzadko są okazjami; jeśli chcesz, poznaj poziomy cen na lądzie.

Szukanie ofert specjalnych może zaoszczędzić sporo pieniędzy na przeprawie promowej. Ceny różnią się z dnia na dzień, w zależności od zapotrzebowania, a nocny rejs w jedną stronę zazwyczaj waha się od 30–100 EUR za kabinę (rejs w piątkowy lub sobotni wieczór są zwykle droższe). Do ceny rejsu może zostać doliczona „opłata paliwowa” (od 2022 ze względu na nadzwyczajne ceny paliw), w przypadku rejsów dostępny jest także voucher (gwarantujący minimalne wydatki na pokładzie). Latem zarezerwuj wcześniej, jeśli posiadasz samochód, zwłaszcza jeśli przekracza on standardowe wymiary. Młodzież podróżująca samotnie powinna sprawdzić ograniczenia wiekowe.

Z Wysp Alandzkich można także popłynąć '''mniejszymi promami''', łączącymi wyspy Alandzkie i Morze Archipelagowe ze sobą oraz z lądem. Korzystanie z małych promów jest bardziej skomplikowane i prawdopodobnie droższe, ale może być satysfakcjonujące. 

=== Jachtem ===
[[Plik:Summer scene at Turku guest harbour.jpg|thumb|Letnia scena w porcie gościnnym w Turku]]
Wiele osób także z innych regionów, w tym z [[Helsinki|Helsinek]], spędza letnie wakacje żeglując po [[Morze Archipelagowe|Morzu Archipelagowym]] otaczającym Turku. Morze Alandzkie i Zatokę Fińską, płynąc odpowiednio ze [[Szwecja|Szwecji]] i [[Estonia|Estonii]], można z łatwością przepłynąć w ciągu jednego dnia, natomiast rejs bezpośrednio z [[Gotlandia|Gotlandii]] wymaga nocnej żeglugi. Na pozostałym odcinku archipelagu znajduje się wiele mniejszych przystani dla gości.

Port gościnny w Turku znajduje się nad rzeką Aura w połowie drogi między portem a Kauppatori, natomiast port dla gości TPS, Ruissalo Marina i Ruissalon Telakka znajdują się na malowniczej wyspie Ruissalo, skąd kursują autobusy (linia 8) do centrum miasta co godzinę lub pół godziny godzinę w ciągu dnia. Oprócz Telakki mają stacje paliw i opróżnianie szamb. Nad mostem Aura znajduje się również bezpłatne miejsce do cumowania, ale tylko na krótkie wizyty bez wysokiego masztu, być może fajna wycieczka, jeśli masz odpowiedni ponton (wysokość mostu 3,6 m; maks. 3 godz. 08:00–22:00).

Od katedry w górę rzeki rzeka jest płytka; są płycizny, zwłaszcza na środku rzeki i być może przy mostach, a gdzie indziej są skały. Na bystrzach i tamie Halinen znajduje się przenośnia na północ od centrum; w górę rzeki od tego miejsca jest popularnym szlakiem kajakowym.

* {{Znacznik|Port gościnny w Turku|60.4401 |22.2447 |typ=transport}}'''[https://www.turunvierasvenesatama.fi/en/ Port gościnny w Turku]''', Läntinen Rantakatu 57 (''w centrum, 2 km od Kauppatori''), ☏ +358 400-880-051, +358 400-536-613. Miejski port dla gości. Dobre usługi, w tym bezpłatna pralnia samoobsługowa. Może być pełny w sezonie. Dla wymiarów powyżej 15m×5,2m należy sprawdzić rozwiązania specjalne. 28–45 euro; w sezonie z belką &lt;3 m i bez rezerwacji: 32 €; duże łodzie 1 €/stopę. 
* {{Znacznik|Ruissalon Telakka|60.4367 |22.2057 |typ=transport}}'''[https://www.ruissalontelakka.com/ Ruissalon Telakka]''', Hevoskarintie 23 (''Ruissalo, naprzeciwko portu w Turku''), ☏ +358 400-330-413. Dawna stocznia łodziowa; część budowanych tu jachtów ponownie nazywa port domem, a część miejsc do cumowania zarezerwowana jest dla jachtów klasycznych. Stąd do centrum można dojechać autobusem wodnym (w sezonie w ciągu dnia, rowery są bezpłatne) lub przejść 400 m do przystanku autobusowego, gdzie można dojechać linią 8 w 12 minut. W obu przypadkach obowiązują bilety Föli. Kawiarnia i pizzeria. Toalety i prysznice, ale brak paliwa i opróżniania szamba. 25 €. 
* {{Znacznik|TPS Guest Harbour|60.4265 |22.1593 |typ=transport}}'''[https://turunpursiseura.fi/satamat/vierassatama-guest-harbour/ TPS Guest Harbour]''', Pursiseuranranta 30, ☏ +358 44-376-2655, toimisto@turunpursiseura.fi. Marina jednego z lokalnych klubów jachtowych. Na wyspie Ruissalo, 20 minut jazdy autobusem (linia 8) od centrum. Usługi obejmują saunę i Wi-Fi. Restauracja. Prowadząc do miejsca cumowania od strony nabrzeża paliwowego, poza godzinami pracy szukaj zamiast tego pomarańczowych stożków. 20 €. 
* {{Znacznik|Ruissalo Marina|60.4261 |22.1073 |typ=transport}}'''[https://www.ruissalomarina.fi/ Ruissalo Marina]''', Ruissalon puistotie 618, ☏ +358 2 445-5926 (10:00–19:00), +358 2 445-40 (poza godzinami pracy). Przy hotelu spa Ruissalon Kylpylä w pobliżu zachodniego krańca wyspy, 25 minut jazdy autobusem (linia 8) od centrum. Zalecana rezerwacja. 30 €.

=== Rowerem ===
Rowery można przewieźć promem ze [[Szwecja|Szwecji]] lub [[Wyspy Alandzkie|Wysp Alandzkich]] za 5–12 euro. Opłaty w pociągach i autokarach są podobne. Onnibus nie zabiera rowerów.

Aby dostać się z Wysp Alandzkich, można skorzystać ze Szlaku Archipelagowego, popłynąć promem do Korpo, Houtskär, Iniö lub Kustavi i stamtąd kontynuować podróż szlakiem.

Przez Turku przebiega trasa [https://en.eurovelo.com/ev10/finland Eurovelo 10] wokół Morza Bałtyckiego. Od wschodu ([[Vaalimaa]]–[[Helsinki]]–[[Ekenäs]]–[[Salo]]) jest zagospodarowana i oznakowana (choć nie na odcinku rosyjskim). Od północy jest zagospodarowana od [[Vaasa]] do Turku, ale od 2022 nie jest jeszcze oznakowana.

== Komunikacja ==
{{Mapa|60.4493|22.2683|zoom=12|height=320|width=420|layer=|staticmap=|align=|name=|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking}}
Turku ma doskonały system transportu publicznego, a jego autobusy docierają do każdego zakątka miasta. Węzłem lokalnego ruchu autobusowego jest ponownie rynek ''Kauppatori'' (szwedzki: ''Salutorget''), który znajduje się w centralnej dzielnicy biznesowej i często uważany jest za środkowy punkt miasta. Zakończono prace budowlane z lat 2018–2022 i większość autobusów wróciła. Większość głównych atrakcji turystycznych znajduje się w odległości krótkiego spaceru od placu. Rower to najszybszy sposób poruszania się po okolicy, a ścieżki rowerowe są ogólnie dobre, choć nie zawsze szybkie (spróbuj wybrać się na fajną przejażdżkę wzdłuż rzeki) i brakuje ich na wielu drogach w centrum.

=== Pieszo ===
Zdecydowana większość atrakcji miasta znajduje się w promieniu kilometra lub dwóch od Kauppatori. Przez centrum przepływa rzeka Aura, a jej brzegi są bardzo popularne, co pozwala na przyjemny spacer od, powiedzmy, narodowego sanktuarium Finlandii, katedry w Turku, do zamku w Turku, w którym mieszkali królowie szwedzcy – lub w górę rzeki, aby doświadczyć jakąś wieś.

Turku Touring, oficjalna agencja turystyczna miasta, oferuje turystom różne wycieczki piesze. Dostępne są także ulotki z wycieczkami z przewodnikiem, takimi jak Sculpture walk, ArchitecTour, Romantic Turku i Stepping it up. Mapę można otrzymać w bibliotece głównej (Linnankatu 2) lub w informacji turystycznej (Aurakatu 2). Jeśli masz smartfona, możesz pobrać aplikację Citynomadi i pobrać z niej mapę.

=== Rowerem ===
Najszybszym i najbardziej elastycznym sposobem zwiedzania Turku jest jazda na rowerze. Dobre ścieżki rowerowe są przeważnie w miarę potrzeb, chociaż w samym sercu miasta trzeba je znać, a czasem włączyć się do ruchu samochodowego lub zejść z roweru, jeśli nie ma się wystarczającego doświadczenia; nie wszystkie najlepsze trasy są oczywiste. Niektóre trasy w centrum są zimą szczotkowane i solone: wzdłuż rzeki, wokół kampusów i przez centralną dzielnicę biznesową. W innych miejscach zimą ścieżki rowerowe i drogi nie zawsze są utrzymywane w wystarczającym stopniu, aby umożliwić łatwą (w centrum: bezpieczną) jazdę na rowerze, ale lokalni zagorzali rowerzyści korzystają z rowerów przez cały rok.

Główne trasy rowerowe są dobrze oznakowane. W centrum często dochodzi do chwilowych zakłóceń tych szlaków (targi, roboty drogowe itp.), a układy rowerowe są wówczas często zaniedbywane. Rzadziej zdarza się, że problem występuje gdzie indziej. Mapa na [https://kartta.turku.fi/IMS/en/Map kartta.turku.fi] może pokazywać trasy rowerowe: otwórz menu warstw w lewym górnym rogu, wybierz Ruch, następnie Ścieżki rowerowe i użyj pól wyboru. Regionalna trasa rowerowa nr 1 prowadzi na koniec wyspy rekreacyjnej Ruissalo, trasa nr 2 do [[Naantali]], trasa nr 4 do Naantali przez centrum Raisio, trasa nr 9 do Lieto wzdłuż Hämeentie, trasa nr 10 do [[Piikkiö]] przez Nummi, Varissuo i Littoinen, trasa nr 11 wzdłuż Uudenmaantie przez Kaarina i Piikkiö do Paimio, trasa 12 przez Hirvensalo i Satava do Kakskerta,

Aby wydostać się dalej z miasta, rowery można załadować do lokalnych autobusów (w tym autobusów regionalnych w ramach współpracy Föli) za 3 € według uznania kierowcy, czyli prawdopodobnie wtedy, gdy nie ma zbyt wielu pasażerów. Koszt przejazdu autokarem różni się w zależności od firmy i często jest podobny do ceny biletu dla dzieci na dłuższe podróże, czasami wynosi 6 euro.

Miejskie biuro informacji turystycznej może zaproponować trasy rowerowe. Wypożyczają także rowery (23 €/dzień).

'''Kradzieże rowerów''' są zjawiskiem powszechnym i zdarzają się wandalizmy. Zamek zapewnia pewną ochronę. Jeśli zostawiasz rower blisko rzeki, należy go do czegoś przypiąć.

==== Wypożyczenie roweru ====
[https://www.foli.fi/en/f%C3%B6li-bikes Usługa wypożyczania rowerów Fölläri] prowadzona jest od 2022 we współpracy z Donkey Republic i obejmuje 700 rowerów trójbiegowych (od 2023 nie są przystosowane do użytku zimowego).

Będziesz potrzebować aplikacji; korzystanie z rowerów wymaga posiadania smartfona (Apple/Android; nie wystarczy emulacja Sailfish Android) z włączonym Bluetooth i GPS. Stacji jest 70, z czego połowa jest wirtualna (wystarczy zostawić rower w wyznaczonym przez aplikację miejscu i jak zwykle zarejestrować koniec podróży). Większość stacji wirtualnych będzie zlokalizowana poza centrum i czasami będą przenoszone, w zależności od sposobu użytkowania. Za dodatkową opłatą istnieje możliwość zakończenia wynajmu również poza stacjami.

Korzystanie z usługi przez godzinę kosztuje 2 EUR za czas, 6 EUR miesięcznie lub 35 EUR za cały sezon (od kwietnia do października lub grudnia, jeśli pozwala na to pogoda). Dodatkowy czas kosztuje 2 € za 1 godzinę, 5 € za 4 godziny, 12 € za dzień. Zatem za jednorazowy jednodniowy wynajem koszt wynosi 14 €. Opłaty miesięczne lub sezonowe liczą się jako członkostwo w Donkey Republic w innych miastach; wydaje się, że z takiego członkostwa można korzystać także w Turku. Korzystanie (z wyjątkiem opłaty za dodatkowy czas i korzystanie z innych miast) jest wliczone w 30-dniowy bilet autobusowy Föli.

* '''Obsługa klienta Donkey Republic''', ☏ +358 2 4885-8185. Pn.–Pt. 07:00–21:00 Sob.–Niedz. 10:00–21:00. Obsługa klienta rowerów Fölläri. 
Inne opcje obejmują:

* '''[https://www.10bikes.fi/ 10Bikes]''', Yliopistinkatu 8 (''na podwórku przy Yliopistonkatu''), ☏ +358 400-176-100, info@10bikes.fi. Sklep 10:00–18:00. Lokalna firma. Wynajem rowerów zasilanych energią elektryczną. Rowery miejskie i rowery na szutr. 5 €+5 €/godz. 
* '''[https://www.polkupyoravuokraamo.fi/ Polkupyörävuokraamo]''' (''w porcie''), ☏ +358 440-224-161. Wypożyczalnia rowerów. Również tandemy i przyczepy. 14 €/dzień, 63 €/tydzień.

==== Serwis rowerowy ====
Istnieje kilka sklepów rowerowych oferujących obsługę rowerzystów. Oto niektóre z nich:

* {{Znacznik|'''Visan polkupyörähuolto'''|60.454 |22.273 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[http://www.visainen.com/ Visan polkupyörähuolto]''', Yliopistonkatu 8 (''na rogu Aninkaistenkatu i Yliopistonkatu''), ☏ +358 2 231-1191. Kompetentny sklep rowerowy ukryty na podwórku. Nie sprzedaje tylko rzeczy mainstreamowych. 
* {{Znacznik|'''Raispo'''|60.444481 |22.277783 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://www.raispo.fi/ Raispo]''', Itäinen Pitkäkatu 38-40, ☏ +358 40-557-7158, info@raispo.fi. Pn.-Pt. 10:00-18:00, Sob. Niedz. 10:00-14:00. Sklep rowerowy z serwisem rowerowym.

=== Hulajnogą elektryczną ===
Szwedzkie [https://www.voi.com/ Voi], German [https://www.tier.app/ Tier] i norweskie [https://www.ryde-technology.com/ Ryde] mają do wynajęcia hulajnogi elektryczne, z których można korzystać w centrum. Wygląda na to, że Dott nadchodzi. Nie jedź w Kauppatori, ale zaparkuj w pobliżu.

=== Autobusem ===
[[Plik:Föli bus -1 in front of Turku Castle.jpg|thumb|Autobus miejski Turku, linia 1, przy zamku]]
[[Plik:Passenger ferry on Aurajoki.jpg|thumb|Autobus wodny (prom pasażerski) na rzece]]
Bilety są zharmonizowane z niektórymi okolicznymi gminami: Raisio, [[Naantali]], [[Kaarina]], Rusko i Lieto, w ramach współpracy „'''Föli'''”. Bilety są obsługiwane tak, jakby wszystkie autobusy obsługujące ten obszar były lokalne, z wyjątkiem linii 117, 118, 119 i 802. Nie obejmuje to autokarów bez numerów linii.

* '''Monitori''', Aurakatu (''w KOP-kolmio przy Kauppatori''), ☏ +358 2 262-4811 (pn.–pt. 08:00–15:00, sob. 09:00–14:00), joukkoliikenne@turku.fi. pn.–pt. 08:00–18:00, sob. 09:00–14:00. Autobusowa obsługa klienta teraz po drugiej stronie ulicy od starego biura, połączona z usługami miejskimi. Adres, godziny otwarcia itp. wymagają aktualizacji. 
Informacje o lokalnych autobusach można znaleźć na stronach [https://www.foli.fi/en Föli]. Dostępnych jest kilka widoków map (np. pokazujących aktualne lokalizacje autobusów) i dostosowanych widoków rozkładu jazdy (np. dla konkretnego przystanku) oraz '''planera tras'''. Planer sprawdza się dobrze w większości sytuacji, ale potrzebne są pewne weryfikacje: może odgadnąć miejsca docelowe z „podobną” pisownią, uważa, że „dworzec autobusowy w Turku” oznacza ten w porcie i może zachowywać się dziwnie, gdy nie ma odpowiedniego autobus zostaje znaleziony z jakiegoś powodu. Do planowania podróży możesz także skorzystać z aplikacji mobilnej [https://nysse.mobi/ Nysse].

Większość autobusów jedzie przez centrum, mijając '''Kauppatori'''. Jednakże przystanki autobusów miejskich są rozmieszczone wzdłuż kilku przecznic Eerikinkatu i Aurakatu, a autobusy regionalne odjeżdżają głównie z Puutori/Trätorget (jedna przecznica po przekątnej w kierunku dworca autobusowego) lub z dworca autobusowego. Aby uniknąć chodzenia kilkuset metrów, często można przesiąść się na innych przystankach, wspólnych lub bliżej siebie. Trasy w centrum zostały zmienione w 2022 roku, więc nie wierz starszym informacjom.

Linie 4xx i 6xx na północny lub północny wschód do lub przez jakąś część Lieto, linie 7xx na wschód do lub przez Piikkiö (z wyjątkiem 702 i 72x), linie 20 i 206 odjeżdżają z Puutori; linie 702 i 72x przez Piikkiö w kierunku Kimitoön oraz linie 8xx i 9xx do lub przez Pargas z dworca autobusowego. Pozostałe linie 2xx i 3xx mają swoje przystanki w pobliżu Kauppatori.

Istnieje kilka „linii okrężnych”, więc zazwyczaj, jeśli chcesz się przesiąść, będziesz musiał wsiąść w jeden autobus do centrum, a następnie przesiąść się tam do autobusu, który zabierze Cię do miejsca docelowego. Często najwygodniejszym punktem przesiadkowym jest przystanek przed lub po przystanku przy Kauppatori. Planista trasy Föli wykonuje dobrą robotę, znajdując optymalne miejsca przesiadek w określonych porach, optymalizując prędkość lub opcjonalnie minimalizując spacery. Ponieważ autobusy kursują zazwyczaj w dwóch kierunkach od centrum, upewnij się, że jedziesz autobusem o prawidłowym numerze, we właściwym kierunku.

Miejsca docelowe są podane na niektórych przystankach, a w większości autobusów naprzemiennie w różnych językach, ale mimo to należy zanotować numery linii, z których zamierzasz skorzystać. Jadąc w stronę Kauppatori wystarczy wiedzieć, po której stronie ulicy się zatrzymać. Wiele autobusów ogłasza kolejny przystanek za pomocą głosu i wyświetlacza.

Autobusy przekraczające granicę gminy mają przeważnie numery 3-cyfrowe (wyjątki: linie 6 i 7). Autobusy, które nie docierają do Turku (często minibusy o nielicznych rozkładach jazdy) mają numer poprzedzony literą, np. L jak Lieto, ale „P” oznacza linie Turku przeznaczone głównie dla seniorów. Są pewne dziwactwa, np. niektóre '''autobusy regionalne''' korzystają z przystanków dla autobusów miejskich, inne dla autokarów (zwłaszcza 702, 90x). Aby zwiększyć zamieszanie, na kilku przystankach autobusowych zmieniono znaki na znaki przystanków autobusowych (podobne zmiany miały miejsce w innych częściach regionu). Głównym przystankiem, którego to dotyczy, jest ten przy katedrze, gdzie wszystkie usługi wzdłuż Uudenmaankatu zatrzymują się przy którymkolwiek z tych znaków.

Autobusy regionalne do kierunków poza obszarem Föli są zazwyczaj objęte współpracą w jej ramach, ale w przypadku wyjazdów poza ten obszar nie można korzystać z biletów Föli nawet do granicy (zwłaszcza 7xx, 8xx i 9xx przez Kaarina oraz niektóre autobusy 4xx przez Lieto) . Kilka takich autobusów (117–119 i 802) w ogóle nie przyjmuje biletów Föli. Elektroniczne wyświetlacze i rozkłady jazdy na przystankach autobusowych ignorują niektóre autobusy regionalne.

'''Bilety''' jednorazowe uprawniają do nieograniczonej liczby przesiadek w ciągu dwóch godzin od zakupu biletu. Można je kupić kartami debetowymi/kredytowymi (Visa, Mastercard lub Eurocard) z włączoną możliwością płatności zbliżeniowych (EMV-NFC), z aplikacją Föli lub z góry za 3 euro, dzieci 7–14 lat: 1,50 euro. Kupione za gotówkę od kierowcy kosztują 4/2 €. Jeśli chcesz mieć bilet dla innej osoby niż samotna osoba dorosła, poinformuj o tym kierowcę i pokaż kartę urządzeniu dopiero wtedy, gdy zostanie zarejestrowana odpowiednia opcja. W godzinach nocnych (23:00–04:00) bilety kosztują o 1 euro więcej. Banknoty o wartości większej niż 20 euro zwykle nie są akceptowane. Osoby poruszające się na wózku inwalidzkim oraz osoba towarzysząca podróżują bezpłatnie, podobnie jak osoba z niemowlęciem lub małym dzieckiem w wózku (korzystaj ze środkowych drzwi, kierowca pomaga przy podjeździe dla wózków inwalidzkich, zazwyczaj jest wystarczająco dużo miejsca). Dzieci do lat 7 potrzebują biletu wyłącznie podróżując samodzielnie.

Jeśli zamierzasz korzystać z autobusu częściej niż dwa razy dziennie (czytaj: w więcej niż dwóch okresach 2-godzinnych), opłaca się poprosić kierowcę autobusu o bilet 24-godzinny. Płatności elektroniczne powinny robić to automatycznie i odejmować od ceny już opłacone bilety jednorazowe, biorąc pod uwagę, że cały czas korzystasz z tej samej karty lub smartfona. Liczą także 2-godzinny okres transferu.

W biurze w Kauppatori, kioskach R i innych punktach usługowych sprzedawane są karty na jeden dzień i więcej, kosztujące 8 euro za pierwszy dzień, 3 euro za każdy dodatkowy dzień do tygodnia, 25 euro za dziesięć dni i 1,50 euro za dodatkowe dni. Odpowiednik można także kupić w aplikacji. Jeśli zamierzasz dużo podróżować także poza obszarem Föli, sprawdź bilety Seutu plus (bilety pojedyncze, 10-przejazdowe i 30-dniowe dostępne dla różnych regionów).

Osoby zatrzymujące się na dłużej niż kilka dni lub podróżujące w grupie mogą chcieć sprawdzić także inne opcje, np. „karty wartościowe”, dzięki którym przejazdy (w tym transfery) kosztują 2,50/1,20 EUR plus 1 EUR za noc. W przypadku grup należy poprosić o kartę grupową (zwykłe karty dla dzieci są imienne, karty dla dorosłych ważne są dla trzech osób). Za pierwszym razem pokaż kartę do automatu raz dla każdej osoby, raz dla całej grupy przy „przelewach”. Wartość (i dni) można dodać w Internecie, w biurze Föli i w niektórych innych miejscach.

Dawno, dawno temu usunięto litery modyfikujące (jak w 12A i 12B) i zmieniono cyfry (w tym przypadku na 32 i 42). Linie są uporządkowane według następujących skojarzeń: 1, 2, 2A, 3, 30, 4, ... Często '''powiązane linie''' zachowują się tak samo przez większą część trasy, ale mają różne miejsca docelowe na jednym końcu. W kilku przypadkach miejsce docelowe zmienia się bez zmiany numeru linii, zwykle za pomocą znaku na przedniej szybie autobusu. Odpowiednie notatki w planie lekcji są często niezrozumiałe bez zrozumienia poszczególnych linijek, ale zazwyczaj wiesz, kiedy musisz je zrozumieć i możesz je zignorować. Najgorszą pułapką jest kilka dodatkowych autobusów na długich liniach, które zatrzymują się przedwcześnie w godzinach szczytu: sprawdź, czy ten, który jedzie aż do przystanku.

Broszury z '''rozkładem jazdy''' (można je pobrać w punkcie obsługi Föli) podają godziny rozpoczęcia podróży na końcach trasy i w Kauppatori oraz szacunkowy czas trwania podróży do lub z Kauppatori. Niektóre linie są wymienione (tylko lub dodatkowo) w grupach z informacjami o wspólnych (prawdopodobnie pośrednich) miejscach docelowych. Czasami linia występująca dwukrotnie w książeczce nie jest oczywista. Sprawdź dokładnie, jeśli ma to znaczenie. Zamiast tego rozkłady jazdy na głównych przystankach podają szacunkowy czas przejazdu autobusu (i numer linii, ponieważ linie są zgrupowane). Broszurę z rozkładem jazdy można kupić w biurze Monitori w Kauppatori (1 €). Mapa jest sprzedawana osobno (2 €; nie obejmuje sąsiednich miast i skrajnych punktów Turku). Autobusy szkolne, linie nocne, linie w godzinach szczytu i linie obsługujące osoby starsze oraz związane z nimi dziwactwa są częściowo opisane na ich własnych mapach, rozdziałach i broszurach, chociaż bilety są ważne jak zwykle.

Niektóre interesujące lub przydatne linie obejmują:
* '''1 Port morski – centrum – dworzec autobusowy – lotnisko''' Linia do i z portu morskiego i lotniska. 1B pomija etap lotniskowy. Odjeżdża z lotniska i portu morskiego co 20 minut w dni powszednie i soboty, dwa razy na godzinę w niedziele, częściej do i z portu w godzinach przypływu i odpływu promu. Dużo taniej niż taksówka. Trasa przebiega obok kilku hoteli.
* '''8 Centrum – Dworzec kolejowy – Ruissalo''' Trasa autobusowa przez dużą wyspę Ruissalo, popularną miejscowość letnią z plażami, willami, ogrodem botanicznym i rezerwatem przyrody.
* '''14, 15 Saramäki – Oriketo – centrum – Erikvalla / Kakskerta''' Linie autobusowe kursujące na wyspy Satava (14) i Kakskerta (15), które charakteryzują się piękną przyrodą i archipelagową przyrodą. 40 minut jazdy od Kauppatori (w jedną stronę).
* '''21, 23 Centrum – Paattinen – Tortinmäki''' Długa wiejska trasa, którą można pokonać za cenę nie wyższą niż zwykły bilet autobusu miejskiego. Tortinmäki znajduje się 6 km pieszo (lub przejażdżką rowerem) od [[Park Narodowy Kurjenrahka|Parku Narodowego Kurjenrahka]], w sezonie niektóre usługi obejmują także park.
* '''32, 42 Varissuo – Pansio/Perno''' przez stacje kolejowe Pomiędzy głównym przedmieściem a głównym pracodawcą (stocznią), tak często. Trasy przebiegają przez stację kolejową Kupitta, Kauppatori i dworzec główny. W pobliżu centrum wystawowego przejeżdża także linia 32.
* '''99 Ilpoinen / Uittamo – Skanssi – Länsikeskus – Perno / Pansio''' Długa linia „zwiedzania przedmieść” omijająca centrum; podróż w jedną stronę trwa ponad godzinę.
* '''[https://www.foli.fi/en/timetables-and-routes/water-bus 180 autobus wodny] Martinsilta – Pikisaari i Ruissalo''' Autobus wodny na bilety Föli, rowery gratis; od końca maja do sierpnia, w niektóre weekendy we wrześniu). Zobacz Promem poniżej.

=== Taksówką ===
[[Plik:Aurakatu Turku 3 kesä 2011.jpg|thumb|Ulica Aura w centrum Turku.]]
Taksówek jest mnóstwo i są łatwo dostępne w całym mieście. Istnieją trzy krytyczne momenty, w których znalezienie taksówki może być problematyczne: poranny i wieczorny odpływ promu (szczególnie w lecie), około 08:00 i 21:00 oraz godziny zamknięcia baru (szczególnie w weekendy) około 04:00.

Szybkie przejazdy na dystansie 1–3 km kosztują w okolicach 8–18 euro (przykładowa przejażdżka na dystansie 10 km i 15 minut kosztuje przeważnie około 35 euro) – ceny wzrosły wraz z deregulacją, ponieważ firmy z siedzibą w [[Helsinki|Helsinkach]] ujednoliciły ceny w całym kraju. Taksówki zazwyczaj akceptują główne międzynarodowe karty kredytowe.

Na stacjach kolejowych i w podobnych miejscach może znajdować się także „Kimppataxi” oferująca wspólne przejazdy z nieznajomymi (w niektórych krajach minivanami), co w niektórych przypadkach jest znacznie tańsze. Nie bójcie się „dzikich” kierowców, których można spotkać na dworcach kolejowych lub innych ruchliwych postojach taksówek (i dostępnych na wezwanie), po prostu sprawdźcie, czy ich ceny nie są zdzierstwem – co w nocy może być problemem. Każda taksówka powinna mieć żółty znak taksówki i licznik.

Większość taksówek korzysta z call center Taxidata. Istnieje kilka innych firm, w tym Taksi Länsi-Suomi (obsługujący większość Finlandii właściwej), firmy z siedzibą w Helsinkach (przynajmniej Menevä) i kilka małych, ale ich samochody można znaleźć głównie na niektórych postojach taksówek. Jeśli korzystasz z ich call center, przed podjęciem decyzji rozsądnie będzie sprawdzić, czy w pobliżu znajduje się taksówka. Dla niektórych z tych konkurentów wcześniejsza rezerwacja jest bezpłatna. Podobnie jak gdzie indziej w Finlandii, taksówki należą do mniejszych firm, które mają jedynie umowę z call center.

* '''[https://taxidata.fi/hinnasto/ Taxidata]''', ☏ +358 2 100-41. Możliwość rezerwacji również przez aplikację. Centrum telefoniczne, z którego korzysta większość taksówek. 1,67 €/połączenie+pvm/mpm (bez aplikacji); opadanie flagi pn.–pt. 06:00–18:00, sob. 06:00–16:00 3,90 €, w pozostałych terminach 6,90 €; 1,10 EUR/km + 0,90 EUR/min dla 1–4 pasażerów lub 1,59 EUR/km + 0,90 EUR/min dla 5–8 pasażerów. Przykład: 4 osoby 5 km wieczorem, 30 km/h, zadzwonione telefonicznie: 1,67 € + 6,90 + 5,50 + 9 + mpm = 23,07 € + mpm. 
* '''[https://meneva.fi/en/service-areas/varsinais-suomi/turku Menevä Turku]''', ☏ +358 50-471-0470 (kierownik biura), numer bezpłatny: 0800-02120 (rezerwacja), leif@meneva.fi. Możliwość rezerwacji również przez aplikację lub stronę internetową. Stała cena na podstawie obliczonej trasy i czasu, jeśli adres docelowy został podany podczas rezerwacji przez aplikację lub stronę internetową. Opadanie flagi Pn.–Sob. 06:00–18:00: 4 EUR, w pozostałe dni i święta: 7 EUR; 1–4 osoby 0,90 EUR/km + 0,90 EUR/km, 5–8 osób minimum 20 EUR, 1,60 EUR/km + 0,90 EUR/min (lipiec 2020 r.).
* '''[https://taksilansisuomi.fi/index.html Taksi Länsi-Suomi]''', ☏ +358 20-003-000 (za dodatkową opłatą?). Obsługuje większość Finlandii właściwej. Call center we współpracy z Taksi Helsinki. Dostępne także poprzez aplikację Valopilkku. Opadanie flagi Pn.–Pt. 06:00–20:00, Sob. 06:00–16:00 4,90 EUR, w pozostałych terminach 8,90 EUR; 1–4 osoby 1,49 EUR/km + 0,99 EUR/min, 5–8 osób 1,89 EUR/km + 0,99 EUR/min. 
* '''[https://www.itaksi.fi/ iTaksi]''', ☏ +358 10-212-0000 (za dodatkową opłatą?), info@itaksi.fi. Możliwość rezerwacji również przez aplikację lub stronę internetową. Stała cena na podstawie obliczonej trasy i czasu, jeśli adres docelowy został podany podczas rezerwacji przez aplikację lub stronę internetową. 4,00 €/6,00 + 0,90 €/km + 0,85 €/min. 
* '''[https://yango.yandex.com/turku/tariff Yango]'''. Yango to rosyjska firma oferująca tanie bilety. 6,00 € + 1,10 €/km + 0,40 €/min (taryfa początkowa obejmuje 5 min i 2 km). 
Aplikacje na smartfony: Valopilkku, 02 Taksi, Uber, Taksinappi, Bolt

=== Promem ===
[[Plik:Turku Ferry across river Aura.jpg|thumb|Föri przekraczający rzekę Aura przed portem dla gości.]]
* {{Znacznik|Föri|60.4411 |22.2479 |typ=transport}}'''Föri'''. 06:15–21:00 codziennie, latem 06:15–23:00, w mroźne zimy zastąpiona promenadą. Ten miejski prom przewozi ludzi i ich rowery (zakaz samochodów) przez rzekę Aura od stulecia, a pasażerów po raz pierwszy zabrał w 1904. Uwielbiany przez obywateli Turku, mały pomarańczowy prom pokonuje dystans wynoszący 78 metrów, a podróż zajmuje około minuty i połowę Popularnym żartem jest pytanie gości, czy odbyli już podróż z Turku do Åbo nad rzeką Föri; właściwie obie strony rzeki nazywają się tak samo, Åbo to po prostu szwedzka nazwa. Nawiasem mówiąc, nazwa pochodzi od szwedzkiego färja i jest spokrewniona z angielskim słowem „prom”. Bezpłatny.
* '''[https://www.foli.fi/en/timetables-and-routes/water-bus Autobusy wodne Föli]'''. 2022: codziennie 23 maja–28 sierpnia, soboty–niedziele do 17 września. Co 45 minut, podróż w obie strony 1,5 godz. Pierwszy wyjazd o 10:15, ostatni powrót Martinsiltą o 19:55, dodatkowa wieczorna wycieczka do i z Telakki w okresie czerwiec-lipiec. m/s ''Ruissalo'' i m/s ''Jaarli'' płyną z Martinsilta (wschodni, lewy brzeg) do parku Kansanpuisto na Ruissalo (to połączenie zostało pominięte podczas wydarzenia w Ruisrock), przez Forum Marinum i albo Pikisaari na Hirvensalo, albo przystań Telakka na Ruissalo. Wskazówka: Zabierz ze sobą rower bez dodatkowej opłaty, jeśli na promie nie jest zbyt tłoczno. Bilet zwykły Föli, rowery gratis. 
* {{Znacznik|Jakke’a Jokilautty|60.4483 |22.2683 |typ=transport}}'''[https://jokilautta.fi/en/welcome-to-the-river-cruise/ Jakke’a Jokilautty]'''. Prom rzeczny Jakke to prom kawiarniany kursujący w górę i w dół rzeki od zamku do katedry. Po drodze można delektować się przekąskami i wspaniałymi widokami na miasto. Niektóre rejsy są również prowadzone z przewodnikiem. Prom ma pięć przystanków wzdłuż rzeki: restauracja Tintå, muzeum farmacji, Esposito, port dla gości w Turku i ulica Crichton. Prom zawsze zatrzymuje się przy Muzeum Farmacji i ulicy Crichton, a jeśli są ludzie oczekujący na prom, także na pozostałych przystankach. 5/2 € (dzieci 3–14 lat), rodzina (2+2) 12 €.

==== Rejsy po archipelagu ====
[[Plik:SS Ukkopekka Kultaranta 2004.jpg|thumb|Ukkopekka jest w drodze z Naantali do Turku]]
Istnieje wiele rejsów wycieczkowych i połączeń łodzią wycieczkową z archipelagiem, m.in. na wyspę Vepsä, rekreacyjny teren miasta (1–2 godz.), do wioski parafialnej Nagu lub Själö (2 godz. przez Airisto, wieczorem), do Utö na samym obrzeżu Morza Archipelagowego (5 godz.; dwa razy w tygodniu, nocleg na wyspie konieczny ze względu na odległość) czy do [[Naantali]] ze światem Muminków, Kultarantą (letnią rezydencją Prezydenta Finlandii) i ładną drewnianą starówką. Większość promów przewożących pasażerów na archipelag kursuje pomiędzy mostem Martinsilta a Föri. Niektóre wycieczki są dostępne tylko w okresie letnim, inne trwają tak długo, jak pozwalają na to warunki lodowe.

Wychodząc z miasta, zanim dotrzesz do otwartego Airisto, możesz zobaczyć stare statki przy Forum Marinum, zamek w Turku, port oraz Pikisaari i Ruissalo z ich starymi uroczymi willami.

* {{Znacznik|s/s Ukkopekka|60.44416 |22.25336 |typ=transport}}'''[https://www.ukkopekka.fi/en-gb/home s/s Ukkopekka]''' (''tuż za mostem Martinsilta''). Parowiec należący do rodziny. Rejsy po archipelagu z Turku do [[Naantali]] (rejsy dzienne; 1 godz. 45 min w jedną stronę, natychmiastowy powrót lub 2 godz. w Naantali) oraz na wyspę Loistokari (rejsy wieczorne, taniec na molo Loistokari, w cenie posiłek w formie bufetu) w sezonie letnim. Naantali: 24 € w jedną stronę, 29 € w obie strony, rodzina 66/80 €, obiad 14 €; Loistokari: 48–55 euro; dzieci 3–12/3–14 lat za pół ceny. 
* '''[https://www.rudolfina.fi/ m/s Rudolfina]''', ☏ +358 2 250-2995, +358 40-846-3000, rudolfina@rudolfina.fi. Rejsy z lunchem i kolacją. 30–40 euro z posiłkiem. 
* {{Znacznik|Rosita|60.44401 |22.25297 |typ=transport}}'''[https://www.rosita.fi/reittiliikenne.php Rosita]''', ☏ +358 2 213-1500, info@rosita.fi. Z '''''m/s Lily''''' możesz wybrać się na dwugodzinny rejs Airisto lub spędzić cały letni dzień (lub kilka) na wyspie Vepsä. Podróż trwa godzinę w jedną stronę. Na pokładzie znajduje się kawiarnia. Główny pokład składa się z jasnego salonu na 100 osób, z gabinetem na 40 miejsc na parterze oraz dużym tarasem i tarasem słonecznym na piętrze. Również zwykłe rejsy. Powrót 20/9 €, pojedynczy 12/6 €, rodzinny 47 €, zwierzęta 4 €; dzieci 0–11 lat; zniżka 2 €/bilet przez Internet.
* '''[https://vitharun.fi/en/timetables/turku-seili-nagu/ m/s Norrskär]''', Läntinen Rantakatu 37, ☏ +358 400-176-684, info@vitharun.fi. 2021: 8 maja – 19 września sobota – niedziela, 12 czerwca – 29 sierpnia codziennie; 09:30 lub 10:00 z Turku, 11:15 w Själö, 12:15 w Kyrkbacken, start z Kyrkbacken 16:00 lub 16:15, powrót 18:15 lub 18:30. Łączy Turku z Själö i Kyrkbacken. Czasy z wycieczkami z przewodnikiem po Själö. Kiosk na pokładzie. Lunch możliwy w Själö lub Kyrkbacken. Själö lub Kyrkbacken pojedynczy 25/15 €, w obie strony 37/23 €; rower 6 €, zwrot 10 €; dzieci 3–15 lat.

=== Samochodem ===
Parkingów przy ulicy jest niewiele w godzinach szczytu, ale poza tym powinieneś móc zaparkować samochód na chwilę dość blisko miejsca, do którego się wybierasz. Parking na krótki czas jest często bezpłatny; publiczny płatny parking kosztuje 3,60/1,80/0,60 EUR za godzinę, w zależności od obszaru od poniedziałku do piątku w godzinach 09:00–20:00 i w soboty 09:00–17:00, w niedziele i noce są bezpłatne (od 2023). Na obrzeżach znajdują się bezpłatne parkingi. Prywatny płatny parking zazwyczaj nie ma bezpłatnych godzin, ale może być tańszy w przypadku długich pobytów. Parkując na ulicy, szczególnie zimą i wiosną, należy zwrócić uwagę na godziny przeznaczone na prace konserwacyjne.

Hale parkingowe, takie jak podziemny {{Znacznik|P Louhi|60.45490 |22.26060 |typ=transport}}'''P Louhi''' (schody/winda do Kauppatori i deptaka) zazwyczaj mają dużo wolnego miejsca. Q-Park obsługuje również kilka hal parkingowych w centrum Turku. Większość największych hoteli posiada własne hale parkingowe.

=== Kolejką linową ===
{{Znacznik|Kolejka linowa Kakola|60.441289 |22.245081 |typ=transport}}'''[https://www.turku.fi/en/funicular Kolejka linowa Kakola]'''. Na wzgórze Kakola dowozi pasażerów otwarta w 2019 roku kolejka Kakola. Pierwsza kolejka linowa w Finlandii, to raczej winda, bo brakuje jej kierowcy. Kakola znana była z więzienia, które funkcjonowało tam do 2007 roku, po czym budynki zostały odnowione na biura i mieszkania. Jazda kolejką linową jest bezpłatna, ale ponieważ od chwili otwarcia kolejka boryka się z problemami i słynie z tego, że co jakiś czas jest nieczynna, istnieje ryzyko, że w ogóle nie będzie można spróbować przejażdżki.

== Warto zobaczyć ==
Zdecydowana większość atrakcji miasta znajduje się w promieniu kilometra lub dwóch od Kauppatori. Fińscy goście cenią przede wszystkim dwie atrakcje miasta: średniowieczny zamek, będący symbolem Turku, oraz katedrę w Turku, narodowe sanktuarium Finlandii, ale można znaleźć jeszcze kilka skromniejszych perełek. Aboa Vetus &amp; Ars Nova zaprasza gości do poznania średniowiecznej historii i kultury Turku oraz do refleksji nad prowokującą do myślenia sztuką współczesną. ''Luostarinmäki'' to jedyna większa część miasta, która przetrwała wielki pożar Turku w 1827 roku. Obecnie mieści się w nim żywe muzeum rzemiosła na świeżym powietrzu, w którym lokalni rzemieślnicy pracują w tradycyjny sposób. W ''muzeum biologicznym'' znajdują się dioramy przedstawiające fińską faunę różnych biotopów. ''Muzeum sztuki'' posiada zbiory z czasów przebudzenia narodowego w XIX wieku, oprócz dzieł bardziej współczesnych. Karta '''Museokortti''' zapewnia bezpłatny wstęp do większości muzeów.

=== Historia i muzea ===
[[Plik:Aboa Vetus Ars Nova 3.jpg|thumb|Wejście do starej i nowej sztuki Aboa]]
* {{zobacz
| name=[https://avan.fi/en Aboa Vetus &amp; Ars Nova] |alt= |  url= | email=info@aboavetusarsnova.fi
| adres=Itäinen Rantakatu 4–6 | lat=60.449722 | long=22.273611 | wskazówki=
| telefon=+358 20-718-640 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=11:00–19:00. Aboa Vetus &amp; Ars Nova łączy historię i sztukę współczesną; Aboa Vetus opowiada o historii Turku i archeologii, z miłym akcentem dla dzieci. Ars Nova to muzeum sztuki współczesnej. Stała wystawa Aboa Vetus oświetla średniowieczne życie Turku. Muzeum składa się z ruin kamiennych budynków odsłoniętych podczas wykopalisk archeologicznych. Teraz możesz wejść i spacerować średniowiecznymi uliczkami Turku, które kiedyś były zakopane pod ziemią. Przy wejściu znajduje się największy sklep muzealny w Turku, sklep muzealny Laurentius. Sprzedaje biżuterię, zabawki, karty, książki i inne pamiątki. W muzeum mieści się także M Kitchen and Café, której brunch cieszy się szczególną popularnością wśród mieszkańców Turku. Latem zespół teatralny Linnateatteri wystawia także komedie na dziedzińcu muzeów. 10/7/5,50 €, bilet rodzinny 24 €, dzieci do lat 7 bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=Ogród Botaniczny |alt= |  url= | email=puutarharuissalo@utu.fi
| adres=Ruissalon puistotie 215 | lat=60.43330  | long=22.17334 | wskazówki=
| telefon=+358 2 276-1900 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Ogrody wewnętrzne codziennie 10:00–17:00, ogrody zewnętrzne codziennie 08:00–20:00. Ogród Botaniczny Uniwersytetu w Turku na wyspie Ruissalo jest zarówno ośrodkiem badań naukowych, jak i publiczną wizytówką fascynującego świata roślin. W ogrodach zewnętrznych i wewnętrznych rośnie ponad 5000 gatunków i odmian roślin. W szklarniach znajduje się szeroka gama sukulentów i kolekcja gatunków tropikalnych. Obok nowoczesnej szklarni znajduje się ogród zewnętrzny, w którym rosną rośliny jadalne, róże, kwiaty łąkowe, rośliny skalne oraz egzotyczne drzewa i krzewy. Kolejnym wyróżnikiem nowych krajobrazów są sztuczne stawy, w których rosną kolorowe lilie wodne i inne rośliny bagienne. Na terenie ogrodu znajduje się także kawiarnia. Ogrody wewnętrzne 6/4 €/za darmo, ogrody zewnętrzne są bezpłatne.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.turku.fi/en/biologicalmuseum Muzeum Biologiczne] |alt= |  url= | email=museokeskus@turku.fi
| adres=Neitsytpolku 1 | lat=60.444444 | long=22.264444 | wskazówki=
| telefon=+358 2 262-0340 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt.–niedz. 09:00–17:00, w poniedziałki nieczynne. Muzeum Biologiczne w Turku to diorama-muzeum mieszczące się w pięknym drewnianym budynku w stylu secesyjnym. Trzynaście scen przyrodniczych przedstawia faunę i florę Finlandii, od archipelagu aż po wzgórza Laponii. Muzeum Biologiczne prezentuje w sumie 30 pospolitych fińskich ssaków i 136 gatunków ptaków. Muzeum Biologiczne jest idealne dla wszystkich zainteresowanych przyrodą i historią kultury. Muzeum powstało w 1907 roku i większość dioram pochodzi właśnie z tego okresu. W muzeum odbywają się także różne wystawy na małą skalę i inne rodzaje corocznych wydarzeń. Muzeum jest popularnym miejscem zwiedzania dla grup szkolnych, ale jest także odpowiednim miejscem zwiedzania dla młodszych dzieci. Mały sklep muzealny sprzedaje pocztówki, plakaty i inne przedmioty związane z muzeum. Tuż obok muzeów znajduje się cudownie zielony park sportowy w Turku (''Urheilupuisto''). dorośli 5 €, dzieci 3 €, dzieci do 7 lat bezpłatnie, rodzina 13 €.
}}
[[Plik:Brinkhallin kartano.jpg|thumb|Dwór Brinkhall]]
* {{zobacz
| name=[https://www.brinkhall.fi/ Dwór Brinkhall] |alt= |  url= | email=brinkhall@kulttuuriperinto.fi
| adres=Brinkhallintie 414 | lat=60.3700 | long=22.2408 | wskazówki=
| telefon=+358 440-940-048 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=24 czerwca-17 sierpnia: wt.–niedz. 10:00–18:00. Historia posiadłości Brinkhall na wyspie Kakskerta sięga XVI wieku. Dwór składa się z około 20 budynków i 34 hektarów parku, ogrodów, gruntów rolnych i lasów oraz brzegów morza i jezior. Neoklasycystyczny budynek główny Brinkhall został zbudowany w 1793 roku. Na początku XX wieku przeprowadzono generalny remont, również w stylu klasycystycznym. Ogród angielski w Brinkhall był jednym z pierwszych tego stylu w Finlandii na początku XIX wieku. Kilka lat temu Brinkhall udostępnił lokalizację dla historycznego serialu telewizyjnego pt. Hovimäki, który stał się szeroko popularny w Finlandii. Przed rozpoczęciem zdjęć dwór stał pusty przez dziesięciolecia. Obecnie w Brinkhall Manor znajduje się kawiarnia, w której znajduje się także Muzeum Wnętrz i wystawy. W połowie lipca w Brinkhall odbywa się festiwal muzyczny ''[https://refugiummusicum.fi/brinkhall-soi/ Brinkhall Soi]''.
}}
[[Plik:Ett Hem 03.JPG|thumb|''Ett Hem'']]
* {{zobacz
| name=[https://etthem.fi/en/?lang=en Ett Hem] |alt= |  url= | email=etthem@abo.fi
| adres=Piispankatu 14 | lat=60.45386 | long=22.27879 | wskazówki=W odległości krótkiego spaceru od katedry w górę rzeki, naprzeciwko Muzeum Sibeliusa.
| telefon=+358 20-786-1470 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=W swoim testamencie Alfred i Hélène Jacobssonowie podarowali swój XIX-wieczny dom szwedzkiemu uniwersytetowi ''Åbo Akademi'' w Turku jako muzeum. Pomysł polegał na zachowaniu atmosfery życia klas wyższych w Turku. Byli właścicielami dwupiętrowego budynku przy Hämeenkatu 30, zaprojektowanego przez niemieckiego architekta Carla Ludwiga Engela. Później wnętrza przeniesiono do skromniejszych wnętrz i obecnie muzeum mieści się w drewnianym budynku w stylu Empire. Wiek i styl różnych artefaktów są różne, ale jako całość „Ett hem” („Dom”) jest udekorowany zgodnie z zasadami neorenesansu. Muzeum ma wartość zarówno kulturową, jak i historyczną. Szczególnie ważna jest kolekcja dzieł sztuki, w której reprezentowana jest większość znanych fińskich artystów Złotego Wieku sztuki fińskiej, okresu około 1900 roku. Wirtualna wersja dostępna w [https://digimuseo.fi/ Digimuseo], prawdziwa, zamknięta podczas prac rozbiórkowo-budowlanych przy muzeum (2022–2023?). Dorośli 5 €, dzieci 4 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.forum-marinum.fi/en/ Forum Marinum] |alt= |  url= | email=
| adres=Linnankatu 72 | lat=60.4367 | long=22.2342 | wskazówki=Tuż za przystanią dla gości, jadąc w dół rzeki w stronę zamku w Turku, nie można tego ominąć, autobus linii 1
| telefon=+358 2 267-9511 | tollfree= | fax=+358 2 267-9515
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=okres zimowy: codziennie 11:00–19:00. Centrum Morskie Forum Marinum to tętniące życiem i wszechstronne centrum działalności morskiej, składające się z narodowego specjalnego muzeum morskiego i Fińskiego Muzeum Marynarki Wojennej. Znajdują się tu wystawy czasowe oraz bardzo ciekawa [https://www.forum-marinum.fi/en/exhibitions/museum-ships/ kolekcja łodzi i statków]: dwa żaglowce ''Suomen Joutsen (łabędź Finlandii)'' i ''Sigyn'', cztery okręty marynarki wojennej i kilka mniejszych jednostek, od holownika portowego po łódź policyjną. Statki muzealne są czynne tylko w miesiącach letnich, natomiast wystawy są otwarte przez cały rok. W muzeum znajduje się także Kawiarnia Restauracja Daphne, która serwuje kawiarniane przysmaki oraz smaczne, urozmaicone lunche w formie bufetu. Sklep muzealny oferuje pamiątki i inne artykuły marynistyczne, literaturę oraz wysokiej jakości tekstylia. 9/5 €/– dla muzeum; Statki o wartości 6/4 EUR.
}}
* {{zobacz
| name=[https://en.visitturku.fi/ Muzeum Służby Zdrowia] |alt= |  url= | email=
| adres=Kunnallissairaalantie 20 | lat=60.4413 | long=22.2753 | wskazówki=
| telefon=+358 2 266-2421 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=W każdy ostatni poniedziałek miesiąca w godzinach 16:00–18:00 oraz po wcześniejszym umówieniu. W Muzeum Opieki Zdrowotnej w Turku można zapoznać się z historią opieki zdrowotnej. Jak leczono ludzi chorych na gruźlicę czy polio? Jakie instrumenty znalazłbyś na sali operacyjnej? W Muzeum Opieki Zdrowotnej w Turku można zobaczyć zło chorób takich jak cholera i gruźlica, obejrzeć sprzęt medyczny i autopsyjny, urządzenia elektrowstrząsowe, a także salę operacyjną i używane instrumenty. W muzeum prezentowane są także artefakty z klinik położniczych i opieki nad dziećmi, a także przedmioty ze szkół medycznych sprzed lat. Zobacz przykład wózka dziecięcego, którego położne i pielęgniarki przewoziły noworodki matek chorych na gruźlicę do żłobka ''Joulumerkkikoti'', aby chronić je przed infekcją. Kolejną atrakcją jest cała kolekcja umundurowania dla personelu szpitala. Wiele stylów zostało porzuconych z powodu konfliktu dotyczącego pieniędzy wydanych na mundury. Na honorowym miejscu w środku muzeum znajduje się wystawa ''Heidekena'' przedstawiająca suknię do chrztu, chrzcielnicę, Biblię i szpital położniczy z jego wyposażeniem. 4 €, dzieci do 16 lat bezpłatnie.
}}
[[Plik:Kuralan kylämäki.jpg|thumb|Kurala Kylämäki – Wioska Żywej Historii]]
* {{zobacz
| name=[https://www.turku.fi/en/kylamakivillage Kurala Kylämäki – Wioska Żywej Historii] |alt= |  url= | email=infopiste.kurala@turku.fi
| adres=Jaanintie 45 | lat=60.4622 | long=22.3365 | wskazówki=Linie autobusowe 2 i 2A
| telefon=+358 2 262-0420 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=w okresie letnim wt.–niedz. 10:00–18:00, czynne także w okresie świąt Bożego Narodzenia. Kylämäki w Kurala to wioska o żywej historii, w której odwiedzający mogą cofnąć się w czasie do typowego gospodarstwa rolnego w południowo-zachodniej Finlandii z lat 50. XX wieku, pełnego autentycznych zapachów i wiejskiej atmosfery. Składa się z czterech gospodarstw, których budynki stoją na swoich pierwotnych miejscach. Wioska Kylämäki jest idealna dla rodzin z dziećmi, ponieważ dotykanie i doświadczanie jest dozwolone – są też kąciki z zabawkami z epoki i sprzętem do zabawy. Wieś była zamieszkana od VII wieku. W miesiącach letnich w Iso-Kohmo House można zobaczyć kobiety wykonujące prace domowe, przygotowujące soki i dżemy lub mleczne przysmaki przygotowywane tradycyjnie w okresie przesilenia letniego. Odwiedzający mogą uczestniczyć w niektórych zadaniach gospodarstwa, takich jak sianokosy i rękodzieło: przedmioty w stylu lat 50. XX wieku z gliny, papieru, przędzy lub tkaniny, tkanie tabliczek z przędzy barwionej roślinnie oraz wytwarzanie skórzanych pasków i torebek. Tematy są różne, sprawdź z wyprzedzeniem, aby mieć rację. Działa tu także '''pracownia archeologii eksperymentalnej'''. Oprócz badań dzieci mogą poznawać prehistoryczne metody pracy i sprawdzać swoje umiejętności łowieckie przy użyciu starożytnej broni. Istnieje współpraca ze stowarzyszeniami odrodzenia. Pracownia czynna jest przez cały rok. Bezpłatny.
}}
[[Plik:Women with baskets at the Luostarinmäki (Cloister Hill) Handicrafts Museum in Turku.jpeg|thumb|Kobiety z koszami w skansenie Luostarinmäki.]]
* {{zobacz
| name=[https://www.turku.fi/en/luostarinmaki Luostarinmäki] |alt= |  url= | email=
| adres=Vartiovuorenkatu 2 | lat=60.446944 | long=22.2775 | wskazówki=
| telefon=+358 2 262-0350 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=W 1827 roku pożar zniszczył prawie całe Turku. Jedyną większą częścią miasta, która została ocalona, była dzielnica Luostarinmäki (wówczas dość biedna dzielnica na obrzeżach miasta). Obecnie obszar ten jest zachowany i mieści się w nim Muzeum Rękodzieła Luostarinmäki (''Käsityöläismuseo''), muzeum na świeżym powietrzu z uroczymi drewnianymi domami z końca XVIII wieku. Wszystkie budynki zachowały się na swoich oryginalnych miejscach, co w skansenie jest niezwykle rzadkie. Ponad trzydzieści warsztatów z różnych dziedzin rzemiosła prezentuje historię rzemiosła miasta i dawne domy. W sezonie letnim w muzealnych warsztatach na co dzień pracują rzemieślnicy. Muzealne sklepy, poczta i kawiarnia obsługują klientów przez cały rok. Najważniejszym wydarzeniem roku są odbywające się w sierpniu Dni Rękodzieła. W ciągu dnia spotykają się mistrzowie różnych zawodów, czyli mistrzowie i czeladnicy Gildii Złotego Jabłka, a ich wyroby sprzedawane są w muzealnych sklepach. 7/4/4 €, rodzina 18 €.
}}
* {{zobacz
| name=Stary Wielki Plac |alt= |  url= | email=kulttuuri.tilat@turku.fi
| adres=Vanha Suurtori 7 | lat=60.45076 | long=22.27582 | wskazówki=po drugiej stronie parków przy katedrze w Turku
| telefon=+358 2 262-0961 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Obszar Starego Wielkiego Placu jest częścią starego centrum Turku. Dziś to wyjątkowo urokliwe otoczenie stanowi idealną oprawę dla takich wydarzeń jak coroczna deklaracja pokoju bożonarodzeniowego i Jarmark Średniowieczny. Stary Rynek Wielki był od XIII do początków XIX wieku głównym węzłem komunikacyjnym, targowym i administracyjnym. Dziś na placu znajdują się cztery budynki o znaczeniu historycznym: rezydencja Brinkkala, ratusz Starego Miasta, rezydencja Hjelt i rezydencja Juseliusa. Stare budynki zostały całkowicie odrestaurowane i przystosowane do celów kulturalnych. Stary Rynek Wielki tętni życiem dzięki szerokiej gamie wydarzeń. W okresie Bożego Narodzenia plac zamienia się w Jarmark Bożonarodzeniowy, a latem przychodzi czas na Jarmark Średniowieczny. Stary Rynek Wielki i jego okolice są domem dla kilku ważnych neoklasycznych budynków, w tym {{Znacznik|Gmach Starej Akademii|60.45176|22.27965|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Gmachu Starej Akademii''' i {{Znacznik|Stary Ratusz|60.45051|22.27613|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Starego Ratusza'''
}}
[[File:Turun apteekkimuseo.jpg|thumb|Dom Qwensel z Muzeum Farmacji.]]
* {{zobacz
| name=[https://www.turku.fi/en/pharmacymuseum Dom Qwensel i Muzeum Farmacji] |alt=Apteekkimuseo |  url= | email=apteekkimuseo@turku.fi
| adres=Läntinen Rantakatu 13 | lat=60.448611 | long=22.267778 | wskazówki=
| telefon=+358 2 262-0280 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=2 maja–31 sierpnia oraz 25 listopada–6 stycznia, wt–nie w godzinach 10:00–18:00. Dom Qwensel to najstarsza kamienica mieszczańska z czasów autarchicznych, która w całości zachowała się w Turku. Dom został zbudowany około 1700 roku na obszarze zarezerwowanym dla szlachty w planie miasta sporządzonym przez hrabiego Per Brahe Młodszego. W skrzydle sklepowym budynku urządzono aptekę z XIX w. Apteka posiada pomieszczenie materiałowe i zielarskie, dwa laboratoria oraz gabinet. Biuro posiada najstarsze zachowane wnętrze apteki w Finlandii. W skrzydle wystawowym budynku prezentowana jest obszerna kolekcja przyborów aptecznych. W skrzydle znajduje się także laboratorium badań farmaceutycznych i wystawa historii farmacji. Oprócz wystaw głównych w muzeum co roku odbywają się także mniejsze wystawy i wydarzenia. Dawna stajnia, oficyna i stodoła znajdują się na północnym krańcu skrzydła piekarskiego budynku. Rodzina Pippingów miała sad przy ulicy Linnankatu. Kawiarnia znajdująca się na wewnętrznym dziedzińcu Muzeum Farmacji to urocze miejsce starego środowiska w sercu miasta. Latem na podwórku są kury i koguty i naprawdę można poczuć się, jak cofnięto się w czasie. Kawiarnia serwuje domowe wypieki, przygotowywane według przepisów z XVIII wieku. Warto sprawdzić także ich herbaty. Obie izby znajdują się w skrzydle, w którym w XVIII wieku mieścili się właściciele budynku. Komnaty zostały wyposażone w stylu XVIII-wiecznym. W tym samym skrzydle znajdowała się kuchnia, izba, izba panny, szopa, wozownia i spichlerz, zgodnie z dokumentami ubezpieczenia od ognia z 1791 r. Dorośli 4,50 euro, dzieci 7–15 3, 4–6 euro 0,50, 0 –3 bezpłatne, Wstęp rodzinny (2+2?) 9,50 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.scout.fi/nu/scouting-ar-aven-for-vuxna/en-hobby-for-hela-familjen/ Muzeum Skautów w Finlandii] |alt= |  url= | email=partiomuseo@partio.fi
| adres=Läntinen Pitkäkatu 13 | lat=60.4560 | long=22.2633 | wskazówki=
| telefon=+358 2 237-7692 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=1 września–31 maja Sob. 12:00–15:00 lub po uzgodnieniu (dodatkowe 8 €). Fińskie Muzeum Skautów jest narodowym muzeum specjalnym prowadzonym przez Fińskie Stowarzyszenie Muzeów Harcerstwa. Prezentuje mundury, insygnia, flagi i literaturę związaną z ruchem skautowym w Finlandii. 2 €/1.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.turku.fi/en/turkucastle Zamek w Turku] |alt=Turun linna |  url= | email=turunlinna@turku.fi
| adres=Linnankatu 80 | lat=60.435282 | long=22.227639 | wskazówki=w pobliżu portu, autobus nr 1
| telefon=+358 2 262-0300 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 10:00–18:00; zamknięte M we wrześniu – maju poza sezonem. Zamek w Turku jest jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych Finlandii. Zamek, w którym czasami mieściła się szwedzka rodzina królewska, jest największym zamkiem w Finlandii, a jego początki sięgają końca XIII wieku. Oprócz opowiadania o zamku i jego historii, zamek pełni także funkcję ogólnego muzeum historycznego regionu. Istnieją dwie pętle, jedna wokół starej (średniowiecznej i XVI-wiecznej) części, druga wokół nowej części. Część pomieszczeń została odnowiona w stylu z różnych okresów historii zamku, choć przy nielicznych meblach niektóre stanowią czystą ekspozycję. Pomieszczenie przebudowane w XIX wieku na kościół nadal pełni tę funkcję. W sezonie wycieczki po zamku odbywają się co godzinę w języku angielskim (sprawdź!) i dobrze przybliżają jego historię. Organizowane są także warsztaty dla dzieci i wycieczki dla dzieci. Prywatne wycieczki można zorganizować nawet poza godzinami pracy, należy dokonać rezerwacji z dużym wyprzedzeniem. W starej części jest dużo stromych i wąskich schodów, a dróg na skróty jest niewiele. Sprawdź, czy to nie stanowi problemu. 14 €, studenci itp. 7 €, dzieci (7–15 lat) 5 €, rodzina (2 osoby dorosłe, do 4 dzieci) 29–33 €, studenci kierunków i pracownicy muzeów (ICOM) bezpłatnie; publiczne zwiedzanie z przewodnikiem 3 €, prywatne wycieczki 70–300 €.
}}
=== Sztuka ===
[[Plik:Turku Art Museum in 2011.jpg|thumb|Muzeum Sztuki w Turku]]
* {{zobacz
| name=[https://turuntaidemuseo.fi/en Muzeum Sztuki w Turku] |alt=Turun taidemuseo |  url= | email=info@turuntaidemuseo.fi
| adres=Aurakatu 26 | lat=60.4542 | long=22.2617 | wskazówki=dominuje na wzgórzu Puolala, pomiędzy Kauppatori a stacją kolejową
| telefon=+358 2 262-7100 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt–pt 11:00–19:00, sob. niedz. 11:00–17:00. Secesyjny budynek Muzeum Sztuki został otwarty dla publiczności wiosną 1904 roku. Od początku istnienia muzeum prezentowało ważne dzieła artystów fińskich i międzynarodowych, ze szczególnym uwzględnieniem sztuki nordyckiej. Dobrze reprezentowane są dzieła z epoki znanej jako Złoty Wiek sztuki fińskiej, około 1900 roku. Znajdują się tu skarby narodowe, w tym autoportrety, krajobrazy, fiński surrealizm, a także pop-art. Narodowa, romantyczna granitowa fasada muzeum wznosi się na końcu Aurakatu. Wycieczki są dostępne w języku fińskim, szwedzkim, angielskim i rosyjskim. 10 €/6, dzieci do 16 lat bezpłatnie.
}}
[[File:Wäinö Aaltosen museo.jpg|thumb|Muzeum Sztuki Wäinö Aaltonena]]
* {{zobacz
| name=[https://www.wam.fi/en Muzeum Sztuki Wäinö Aaltonena] |alt=WAM |  url= | email=wam@turku.fi.
| adres=Itäinen Rantakatu 38 | lat=60.445 | long=22.2603 | wskazówki=15 minut piechotą od Rynku Głównego lub autobusem nr 14 lub 15
| telefon=+358 2 262-0850 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt.–niedz. 10:00–18:00, z wyjątkiem czw. 10:00–19:00. Nazwany na cześć artysty i rzeźbiarza Wäinö Aaltonena (1896–1966), urodzonego w Turku, oferta muzeum obejmuje zmieniające się wystawy, nowe i eksperymentalne projekty artystyczne oraz różne wydarzenia kulturalne. Muzeum znajduje się na wschodnim brzegu rzeki Aura, w pobliżu mostu Myllysilta. Wystawa stała oparta jest na kolekcji sztuki miasta Turku, która obejmuje dużą kolekcję dzieł samego Wäinö Aaltonena. Wystawy czasowe skupiają się na fińskiej i międzynarodowej sztuce współczesnej. W muzeum mieści się także [https://www.cafewaino.fi/ Café Wäinö], która oferuje lunch i małe wystawy sztuki na ścianach kawiarni. €10/4/2/–.
}}
* {{zobacz
| name=[https://sibeliusmuseum.fi/ Muzeum Sibeliusa] |alt= |  url= | email=
| adres=Piispankatu 17 | lat=60.4536 | long=22.2775 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt–nie 11:00–16:00, P także 18:00–20:00. 150 m od katedry w Turku znajduje się niski, nowoczesny budynek z betonu, w którym mieści się najważniejsze muzeum muzyki w Finlandii, nazwane na cześć słynnego fińskiego kompozytora Jeana Sibeliusa. Budynek muzeum, uważany za perłę architektury modernistycznej, prezentuje życie i muzykę mistrza kompozytora, a także ciekawą kolekcję instrumentów muzycznych z całego świata. Muzeum organizuje także wystawy i wydarzenia. W środowe wieczory w Sali Kameralnej odbywają się koncerty w sezonie wiosenno-jesiennym. 5/3 €, w cenie przewodnik, dzieci do 18 lat bezpłatnie; koncerty 12 €/10.
}}
* {{zobacz
| name=Galerie sztuki |alt= |  url= | email=
| adres= | lat= | long= | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=W Turku znajduje się wiele mniejszych galerii sztuki rozsianych po całym mieście. Stowarzyszenie Artystów Turku prowadzi [https://www.turkuart.fi/english.html listę galerii].
}}
=== Kościioły ===
Większość kościołów jest dość często wykorzystywana do koncertów.
* {{zobacz
| name=Katedra w Turku |alt= |  url= | email=
| adres= | lat=60.452461 | long=22.278529 | wskazówki=
| telefon=+358 40-341-7100 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 09:00–18:00; usługi notatek i inne wydarzenia; usługi główne Nie 10:00 w języku fińskim, 12:00 w języku szwedzkim, 14:30 w języku niemieckim i 16:00 w języku angielskim. Katedra w Turku, położona na wzgórzu Unikankare, poświęcona Najświętszej Maryi Pannie i pierwszemu biskupowi Finlandii, św. Henrykowi, jest Narodowym Sanktuarium Finlandii. Została konsekrowana w 1300 roku i jest uważana za najcenniejszy zabytek historyczny Finlandii, a także kościół macierzysty fińskiego kościoła luterańskiego. Jest to znajome, wręcz bliskie praktycznie każdemu Finowi. Jego dzwony biją w południe w radiu w całej Finlandii i ogłaszają także bożonarodzeniowy pokój w kraju. Każda część katedry odzwierciedla szczegóły historii Finlandii i Turku; pod ochroną łuków spoczywają biskupi, kapitanowie wojenni i jedna królowa, Catherine Månsdotter ze Szwecji. W południowej galerii katedry mieści się muzeum, które zabierze Cię w podróż przez historię sięgającą początków XIII wieku. W muzeum eksponowane są m.in. rzeźby świętych i srebra kościelne z epoki katolickiej. Wycieczki odbywają się w godzinach 09:00–19:00 od połowy września do połowy kwietnia oraz 09:00–20:00 od połowy kwietnia do połowy września. Bezpłatny. Muzeum na górze kosztuje 2/1/1 €.
}}
[[Plik:St Michael's Church, Turku.jpg|thumb|upright|Kościół św. Michała]]
* {{zobacz
| name=Kościół św. Michała |alt=Mikaelinkirkko |  url= | email=
| adres=Puistokatu 16 | lat=60.448611 | long=22.248056 | wskazówki=10 minut spacerem od Rynku Głównego
| telefon=+358 40-341-7110 | tollfree= | fax=+358 2 261-7112
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=cze–sierpień: pn.-pt 11:00–18:00, sob. 10:00–13:00, niedz. 11:00–13:00. W zachodniej panoramie miasta Turku dominuje kościół św. Michała, konsekrowany w 1905 roku. Został on zaprojektowany przez profesora Larsa Soncka. Kiedy w 1894 roku Sonck wygrał konkurs na budowę kościoła, miał zaledwie 23 lata, był studentem architektury. Michała jest wybitnym przykładem stylu neogotyckiego w architekturze. Jest to długi kościół z trzema nawami, emporami i wielopłaszczyznowym chórem. Oprócz głównego wejścia znajdują się także drzwi w każdym narożniku kościoła. Za chórem znajduje się zakrystia. Główna iglica wznosi się na wysokość 77 metrów od fundamentów. Wielu mieszkańców preferuje go jako kościół weselny. Bezpłatny.
}}
* {{zobacz
| name=Kościół Marcina |alt=Martinkirkko |  url= | email=
| adres=Huovinkatu | lat=60.440833 | long=22.254444 | wskazówki=Pieszo 15 min od Rynku
| telefon=+358 40-341-7120. | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte po uzgodnieniu. Nabożeństwo w języku fińskim w niedziele o godzinie 10:00. Parafia Marcina została założona w 1921 roku, po czym rada parafialna podjęła decyzję o budowie własnego kościoła. Poświęcenie kościoła odbyło się w 450. rocznicę urodzin Marcina Lutra, czyli 12 listopada 1933 roku. Projektantami kościoła byli architekci Totti Sora i Gunnar Wahlroos. Kościół reprezentuje funkcjonalizm architektoniczny. Marcina jest kościołem długim, trzynawowym z bardzo wąskimi nawami bocznymi. Kościół ma własną funkcjonalną i wyjątkową praktyczność. Sklepienie kolebkowe dachu jest jedną z najbardziej charakterystycznych cech kościoła. Całą ścianę ołtarza pokrywa malowidło „al secco” przedstawiające Zbawiciela przybitego do krzyża na Golgocie. To masywne dzieło ma 15 m wysokości i 9,5 m szerokości. W momencie malowania był to największy obraz tego typu w całej Skandynawii. Bezpłatny
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.ort.fi/en Cerkiew prawosławna] |alt=Kościół Świętej Męczennicy Cesarzowej Aleksandry |  url= | email=
| adres=Yliopistonkatu 19 | lat=60.452222 | long=22.266111 | wskazówki=po północnej stronie Kauppatori
| telefon=+358 2 277-5443 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 10-15. Główna cerkiew parafii prawosławnej w Turku, stowarzyszonej z Patriarchatem Ekumenicznym Konstantynopola. Kościół został zbudowany według planów architekta Carla Ludviga Engela na zlecenie cara Rosji Mikołaja I 5 stycznia 1838 roku. Budowa rozpoczęta w 1839 roku kosztowała 67 886 rubli i została ukończona w 1845 roku. Poświęcenie kościoła odbyło się 2 września 1845 roku. Kościół był poświęcony Aleksandrze, małżonki Dioklecjana, która publicznie przyjęła chrześcijaństwo i poniosła męczeńską śmierć 23 kwietnia 303 r. Większość ikon ikonostasu została wykonana w klasztorze Walaam. W Turku znajduje się także inna cerkiew, niewielka drewniana przy konsulacie rosyjskim, podlegająca Patriarchatowi Moskiewskiemu.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.jcturku.fi/fi/ Synagoga] |alt= |  url= | email=
| adres=Brahenkatu 17 | lat=60.455746 | long=22.266539 | wskazówki=
| telefon=+358 400-526-009 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Jedna z dwóch synagog w Finlandii. Zbudowany w 1912.
}}
* {{zobacz
| name=Kościół Św. Katarzyny |alt=Pyhän Katariinan kirkko |  url= | email=
| adres=Kirkkotie 46 | lat=60.462222 | long=22.293611 | wskazówki=przez Wioskę Studencką
| telefon=+358 2 261-7130 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Otwarte po uzgodnieniu i na specjalne okazje. Kościół św. Katarzyny reprezentuje starą, średniowieczną tradycję budowania kościołów. Chociaż został całkowicie zniszczony i przeszedł kilka renowacji, zachował coś ze swojego pierwotnego wyglądu i zachował podstawowy plan średniowiecznego kościoła fińskiego. Przy kościele znajduje się cmentarz. Bezpłatny.
}}
* {{zobacz
| name=Kościół Mariacki |alt=Maarian kirkko |  url= | email=
| adres=Maunu Tavastinkatu 2 | lat=60.473368 | long=22.293247 | wskazówki=Linia autobusowa 15
| telefon=+358 40-341-7140. | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Czerwiec–Sierpień: Pn–Pt 12:00-17:00. W okresie zimowym otwarte po uzgodnieniu. Nabożeństwo w języku fińskim w niedziele o godzinie 10:00. Prawdopodobnie zbudowany w latach czterdziestych XIV wieku, częściowo później w XV wieku. Według tradycji ludowej kościół Mariacki wybudowano w miejscu, gdzie w czasach pogańskich składano ofiary, czyli we wsi Räntämäki. Było to także miejsce wiejskiego cmentarza i miejsce zgromadzeń. Wieś Räntämäki została przemianowana na cześć patronki Kościoła, Najświętszej Marii Panny, i w dokumentach czasami określana jest jako parafia Räntämäki, czasami jako Mariacka. Kościół przyjął imię Najświętszej Marii Panny od pobliskiego kościoła biskupiego Koroinen, którego pierwotnym patronem był pierwszy biskup Paryża, św. Dionizjusz. Zachowało się więcej oryginalnych dekoracji niż w większości innych fińskich średniowiecznych kościołów. Przy kościele znajduje się cmentarz. Bezpłatny.
}}
[[Plik:Ecumenical Art Chapel of St. Henry in.jpg|thumb|upright|Wnętrze Ekumenicznej Kaplicy Sztuki Hirvensalo]]
* {{zobacz
| name=Kościół w Kakskercie |alt=Kakskerran kirkko |  url= | email=
| adres=Kakskerran kirkkotie 110 | lat=60.36999 | long=22.219575 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Kościół Kakskerta został zbudowany w latach 1765–1769, a poświęcony w 1770. Został zaprojektowany przez Christiana Schrodera i ma kształt prostokąta. Ołtarz pochodzi z XVII wieku, a wnętrze kościoła odnowiono w 1940 roku według projektu Erika Bryggmana. Dzwonnicę zaprojektował C. Bassi w 1824 roku.
}}
* {{zobacz
| name=Kaplica Sztuki Ekumenicznej |alt=Taidekappeli |  url= | email=taide.kappeli@gmail.com.
| adres=Seiskarinkatu 35 | lat=60.407778 | long=22.253611 | wskazówki=autobus 54
| telefon=+358 2 265-7777 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wt–pt 11:00–15:00 (maj–sierpień 11:00–16:00), czw 11:00–18:30, sob nie 12:00–15:00, z wyjątkiem imprez zamkniętych. Drewniana kaplica z wystawami sztuki. Zbudowany w latach 2004–2005. 3 €, wycieczki z przewodnikiem 5 €.
}}
* {{zobacz
| name=Cmentarz w Turku |alt=Turun hautausmaa, Begravningsplatsen i Åbo |  url= | email=
| adres= | lat=60.433333 | long=22.308333 | wskazówki=3 km na południowy wschód od Kauppatori, przy Uudenmaantie (droga 110) w kierunku Helsinek
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=24 godziny na dobę. Główny cmentarz w Turku, otwarty w 1807 roku, obecnie zajmujący powierzchnię 60 hektarów (150 akrów). Najciekawsza dla większości jest stara część, bliżej centrum, gdzie znajduje się wiele grobów z wyszukanymi rzeźbami. Znajduje się tu także część żydowska i prawosławna oddana do użytku w XIX w., muzułmańska część tatarska z 1915 r. i katolicka z 1936 r. W starej części znajduje się Kaplica Zmartwychwstania z lat 40. XX w. (najłatwiejszy dostęp od strony Hautausmaantie 21) oraz przy ul. w nowej części (przy Skarpkullantie 2) znajdują się Kaplice Świętokrzyskie z lat 60. XX w. Jeśli chcesz po prostu zobaczyć zwykły fiński cmentarz, są mniejsze, np. przy kościele św. Katarzyny i kościele Mariackim. Bezpłatny.
}}
* {{zobacz
| name=Klasztor buddyjski |alt=Buddhalaistemppeli |  url= | email=
| adres=Moisiontie 225 | lat=60.5417 | long=22.2978 | wskazówki=Yli-Maaria, 11 km od centrum przy Tampereen Valtatie, autostrada 9, większość linii 21–23x
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wietnamski klasztor i świątynia buddyjska, jedna z trzech w Finlandii.
}}
=== Natura ===
[[Plik:Turku - Ruissalo Island (6119923392).jpg|thumb|Wieczorny widok na Ruissalo.]]
* {{Znacznik|Ruissalo|60.428|22.151|typ=natura}}'''[https://en.visitturku.fi/ Wyspa Ruissalo]''' (''5 km od Kauppatori. Przejeżdżając obok dzielnicy portowej, nie można przegapić znaków wskazujących na Ruissalo. Autobus linii 8 co 30 minut. Latem także połączenie promowe.''). Wyjątkową przyrodę, kulturę i historię fascynującej wyspy Ruissalo można znaleźć po obu stronach ujścia rzeki Turku. Niegdyś wyspa myśliwska dworu zamku w Turku, jest łatwo dostępna drogą lądową lub morską. Lasy dębowe, urokliwe XIX-wieczne wille, [https://ruissalospa.fi/ hotel Ruissalo Spa], rezerwat przyrody Ruissalo, koncert rockowy Ruisrock, [https://www.honkapirtti.fi/ Honkapirtti] (zupa grochowa codziennie 11–16, Nie także zupa rybna – dom Karelów warto odwiedzić na lunch lub bułkę mimo krótkiej menu) i [https://sites.utu.fi/kasvitieteellinen-puutarha/ Ogród Botaniczny] – wszystko to sprawiło, że wyspa stała się sławna. Malownicze i zadbane ścieżki rowerowe oferują wygodne dystanse dla całej rodziny. Skaliste wychodnie, piękne piaszczyste plaże, charakterystyczna przyroda, pagórkowate pola i ładne ogrody sprawią, że wszyscy, którzy odwiedzą wyspę, zakochają się od pierwszego wejrzenia. W Saaronniemi, na najbardziej oddalonym krańcu wyspy, znajduje się pole kempingowe. Usługi turystyczne tego dobrze wyposażonego kempingu i parku przyczep kempingowych obejmują plaże, miejsca do grillowania, sauny, mały sklep i różne udogodnienia, w tym gorące prysznice i pralnię. Z minigolfem, boiskami do siatkówki, badmintona i koszykówki, ścieżką fitness, placami zabaw i kawiarnią-restauracją. Wiele udogodnień kempingu jest dostępnych także dla osób niebędących gośćmi. W pobliżu znajduje się także pole golfowe klasy mistrzowskiej, [https://auragolf.fi/eng/aura-golf-in-english/ Aura Golf], założone w 1958 roku.
* {{Znacznik|Brzeg rzeki|60.4554|22.2762|typ=natura}}'''Brzeg rzeki''' w górę od mostu Tuomiokirkkosilta (prawy brzeg) lub Åbo Akademi (lewy brzeg) to bardzo przyjemny spacer lub wycieczka rowerowa. Pomiędzy Tuomiokirkkosilta a mostem kolejowym znajduje się ścieżka spacerowa blisko wody, na prawym, północno-zachodnim brzegu (nie dla rowerów), w pozostałych miejscach trasa przebiega nad rzeką w otoczeniu parkowym, w górę rzeki (od Vähäjoki i Koroinen oraz niedaleko Halinen) także w krajobrazie rolniczym. Kawiarnia w Koroinen w niedziele, czasem z wystawami lub warsztatami rękodzieła, kawiarnia Myllärintupa z wypożyczalnią kajaków przy bystrzach Halinen w sezonie letnim (wtorek–niedziela 10:00–18:00; także mniejsze wystawy). Rowerzyści mogą kontynuować podróż w górę rzeki do Vanhalinna w Lieto, fortu na wzgórzu ze wspaniałymi widokami ([https://vanhalinna.fi/ rezydencja] na wzgórzu używana przez uniwersytet w Turku; kawiarnia, teatr letni i wystawy w rezydencji lub obok niej, jeśli masz odpowiedni czas).
[[Plik:Autumn Ruissalo.jpg|thumb|Pikisaari na Hirvensalo widziane z Ruissalo.]]
* {{Znacznik|Hirvensalo|60.4051|22.2111|typ=natura}}'''Hirvensalo''', {{Znacznik|Satava|60.372|22.169|typ=natura}}'''Satava''' i {{Znacznik|Kakskerta|60.359|22.233|typ=natura}}'''Kakskerta''' to trzy duże wyspy położone wzdłuż wybrzeża Turku. Części zwrócone w stronę miasta to przedmieścia z krętymi drogami, wzdłuż których stoją często ładne wille, podczas gdy większość wysp to tereny wiejskie z polami i naturalnym lasem. Linie autobusowe 50–56 kursują do różnych części Hirvensalo, natomiast linie 14 i 15 kursują dalej do Satava i Kakskerta, które niegdyś były niezależną gminą. Pikisaari na Hirvensalo zwrócone jest w stronę szlaku żeglugowego. Dziś Hirvensalo jest rajem dla domów jednorodzinnych i dobrego, czystego życia. Niektóre znane nazwiska z Hirvensalo to rzeźbiarz i naukowiec Wäinö Aaltonen oraz artysta Jan-Erik Andersson, którego wyjątkowy dom w kształcie liścia znajduje się w pobliżu mostu Hirvensalo. W Hirvensalo znajduje się także centrum sportowe, w którym zimą można jeździć na nartach, a latem jeździć na [https://www.mccaction.com/turku/ samochodach zjazdowych]. Na ostatniej z trzech wysp, Kakskerta (autobus nr 15), można cieszyć się piękną przyrodą archipelagu, polem golfowym w Harjattula lub miejscem serialu telewizyjnego Hovimäki w Brinkhall Manor. Znajduje się tu również murowany kościół z lat 60. XVIII wieku.
* {{Znacznik|Wyspa Vepsä|60.3742|22.0766|typ=natura}}'''[https://www.vepsa.fi/english.php Wyspa Vepsä]''' (''godzinna podróż promem z Turku, prom odpływa z rzeki Aura.''), ☏ +358 50 411-4963, vepsansaari@gmail.com. Otwarte wyłącznie w sezonie letnim, od 1 czerwca do 31 sierpnia. Wyspa Vepsä to piękna wyspa w archipelagu Turku. Z punktu widokowego na nierównej skale można zobaczyć lśniące wody i niesamowite krajobrazy Airisto. W drodze na górę możesz poszukać skrzynek, jeśli chcesz. Dawna kryjówka przemytników kryje dziś nowoczesne hobby i sprzęt hobbystyczny. Można wybrać się na spacer, popływać na bezpiecznej dla dzieci plaży, urządzić grilla, skorzystać z sauny, zagrać w minigolfa i cieszyć się innymi letnimi zajęciami. Miłośnicy sportów wodnych mogą wypożyczyć łódkę lub kajak. Jedną z nowych aktywności są zapasy sumo w pomieszczeniach wypełnionych powietrzem. Po aktywnym dniu można zjeść w znajdującej się na wyspie kawiarni-restauracji. Lody i przekąski można kupić także w kiosku. Do Vepsä można pojechać na jednodniową wycieczkę lub zostać na dłużej. Przytulne domki letnie oferują ciepłe otoczenie na nocleg i cieszą się dużą popularnością wśród odwiedzających. Do wynajęcia są trzy sauny, jedna z nich przeznaczona jest dla przedsiębiorstw. Można wcześniej zarezerwować saunę reprezentacyjną i zakratowaną wannę z hydromasażem. Trzy pobliskie wyspy – Mustaluoto, Vähä-Tervi i Pikku-Vepsä – to urocze cele do odwiedzenia i dostępne dla gości Vepsä. Bilet powrotny na prom 16/6 €. Domek 55–90 €/noc, pole namiotowe 5 €/os..

=== Trasy ===
* '''[[Spacer brzegiem rzeki w Turku]]'''

== Aktywny wypoczynek ==
Turku tętni pierwszy raz w sezonie świątecznym, od drugiej połowy maja do początku września, a także w grudniu w okresie Adwentu i Bożego Narodzenia. Brzegi rzeki Aura są za letni salon w Turku. Brzegi są miejscem wielu wydarzeń mechanicznych, a także miejscem zdarzenia na piknikach i relaksie.

=== Teatr, sztuki performatywne i kino ===
[[Plik:Åbo Svenska Teater.jpg|thumb|Teatr Szwedzki w Turku 2018]]
Jeśli szukasz muzyki kameralnej, sprawdź także cotygodniowe koncerty w muzeach Wäinö Aaltonen i Sibelius. Znalezienie jednorazowych występów może być trudniejsze, ponieważ kanały informacyjne są różne.

* {{Znacznik|Teatr Miejski w Turku|60.44604 |22.26386|typ=atrakcja}}'''[https://tkteatteri.fi/ Teatr Miejski w Turku]''' (''Turun kaupunginteatteri''), Itäinen Rantakatu 14 (''przy moście teatralnym''), ☏ +358 2 262-0030, faks: +358 2 262-0065, kaupunginteatteri@turku.fi. Główny budynek teatru nad brzegiem rzeki Aura przeszedł gruntowny remont. Teatr Miejski w Turku oferuje występy na czterech różnych scenach. Oferuje poważne dramaty, musicale i teatry dla dzieci, w tym przedstawienia wizytowe. 30–50/15–40 euro.
* {{Znacznik|Logomo|60.4569 |22.2576|typ=atrakcja}}'''[https://logomo.fi/ Logomo]''', Köydenpunojankatu 14 (''za dworcem kolejowym''), ☏ +358 29-1234-800, info@logomo.fi. Logomo mieści się w dawnym warsztacie lokomotyw i było głównym miejscem obchodów Roku Stolicy Kultury 2011. Znajduje się obok centrum Turku i głównego dworca kolejowego. Zapewnia przestrzenie dla kilku wystaw i ważnych występów przez cały rok. Znajduje się tu także kawiarnia i sklep. 
* {{Znacznik|Orkiestra Filharmonii w Turku|60.45556 |22.27035|typ=atrakcja}}'''[https://tfo.fi/en Orkiestra Filharmonii w Turku]''' (''Turun filharmoninen orkesteri''), Aninkaistenkatu 9 (''przy placu Puutori''), ☏ +358 2 262-0804. Kasa biletowa: pn.–pt. w godzinach 11:00–17:00 oraz przed wydarzeniami. Sala koncertowa w Turku, zbudowana w 1952 roku, była pierwszą salą koncertową w Finlandii. Jest używany głównie przez Orkiestrę Filharmonii w Turku (główny dyrygent Leif Segerstam). Zwykle 21/9 €. 
* {{Znacznik|Szwedzki Teatr w Turku|60.4507 |22.2660|typ=atrakcja}}'''[https://abosvenskateater.fi/ Szwedzki Teatr w Turku]''' (''Åbo Svenska Teater''), Eerikinkatu 13 (''przy Kauppatori''), ☏ +358 2 277-7377, info@abosvenskateater.fi. To najstarszy teatr w Finlandii. W styczniu 2014 roku piękny teatr obchodził swoje 175-lecie. Duża scena odzwierciedla wiek, ze wspaniałymi dekoracjami, a umiarkowane rozmiary pozwalają na dość intymne wrażenia. Tutaj większość przedstawień to musicale lub tradycyjne dramaty. Istnieją dwie mniejsze sceny, które oferują także bardziej eksperymentalny teatr i przedstawienia dla dzieci. 
* {{Znacznik|Linnateatteri|60.4467 |22.2586|typ=atrakcja}}'''[https://www.linnateatteri.fi/ Linnateatteri]''', Linnankatu 31, ☏ +358 2 232-1215, info@linnateatteri.fi. Linnateatteri to profesjonalny teatr, który występuje zarówno w domu, jak i w ogrodzie. Linnateatteri przez ostatnią dekadę prezentowała takie komiczne programy, jak Niesamowita historia Turku i Niesamowita niemal historia Turku. Oprócz występów komediowych i stand-upów w swoim repertuarze ma także dramaty, koncerty i teatry dla dzieci. Latem można także dogonić Linnateatteri na dziedzińcu sceny Aboa Vetus &amp; Ars Nova. 
* {{Znacznik|Teatr Letni Samppalinna|60.4442 |22.2609|typ=atrakcja}}'''[https://www.samppalinnanteatteri.fi/ Teatr Letni Samppalinna]''' (''Samppalinnan kesäteatteri''), Paavo Nurmen Puistotie 3 (''przy młynie Samppalinna w parku Urheilupuisto''), ☏ +358 2 232-9050. Letni teatr Samppalinna ma pięćdziesiąt lat i jest największym letnim teatrem muzycznym w Finlandii. Specjalizuje się w musicalach. 
* {{Znacznik|Kinopalatsi|60.4531 |22.2669|typ=atrakcja}}'''[https://www.finnkino.fi/en/ Kinopalatsi]''' (''kompleks kin Kinopalatsi''), Kauppiaskatu 11, ☏ +358 9 131-191 (1,97 EUR/min + pvm/mpm). Ten nowoczesny kompleks kinowy został otwarty w Turku wiosną 2001 roku. Wszystkie 9 sal zostało zainwestowanych w komfort widzów. Rzędy siedzeń są mocno przesunięte, a przestrzeń na nogi między rzędami jest optymalna. Technika ta charakteryzuje się najwyższą jakością, cyfrowym dźwiękiem i dużymi ekranami. około 12 €.

=== Areny sportowe ===
[[Plik:Turkuhalli inside.jpg|thumb|Turkuhalli]]
* {{Znacznik|Turkuhalli|60.4562 |22.1869|typ=atrakcja}}'''[https://turku-areenat.fi/ Turkuhalli]''' (''Gatorade Center''), Artukaistentie 8, ☏ +358 2 21-900, info@turku-areenat.fi. Na tej arenie hokejowej i muzycznej odbywają się duże wydarzenia publiczne oraz mecze TPS (Turun Palloseura), drużyny hokejowej numer jeden w Turku. Oprócz mniejszych sal wielofunkcyjnych oferuje dużą arenę i trybuny. Restauracje serwują dania przed rozrywką, w przerwie lub w przerwie, a często nawet po imprezie. Duże ekrany i monitory telewizyjne sprawiają, że atmosfera areny wypełnia całą restaurację i lobby. 
* {{Znacznik|Marli Arena|60.4422 |22.2896|typ=atrakcja}}'''[https://turku-areenat.fi/ Marli Arena]''' (''Arena Hokeja na Lodzie''), Hippoksentie 2. Marli Arena znajduje się obok parku Kupittaa i jest wykorzystywana głównie do hokeja na lodzie. Jest to domowa arena [https://www.tutohockey.fi/uutiset/ drużyny hokejowej TuTo (''Turun Toverit'')]. TuTo gra w drugiej najwyższej lidze hokejowej w Finlandii, Mestis, ale atmosfera na meczach może być jeszcze lepsza niż na meczach TPS, ponieważ kibice naprawdę kochają tę drużynę, a arena jest niewielka. Bilety są również tańsze, a Marli Arena znajduje się zaledwie 15 minut spacerem od centrum miasta. 
* {{Znacznik|Veritas Stadion|60.44282 |22.29175|typ=atrakcja}}'''[https://veritasstadion.fi/ Veritas Stadion]''' (''stadion piłkarski''), Hippoksentie 6, ☏ +358 2-2722-00, varaukset@veritasstadion.com. Położony w samym sercu Turku, w parku Kupittaa, stadion Veritas to stadion piłkarski numer jeden w Turku. Obie drużyny z Turku grają w krajowej lidze Finlandii – [https://fcinter.fi/ FC Inter] i [https://fc.tps.fi/ FC TPS] – grają na terenie stadionu.

=== Parki i tereny sportowe ===
* {{Znacznik|Kupittaa Park|60.4457 |22.2894|typ=natura}}'''Kupittaa Park''' (''Kupittaanpuisto'') (''blisko centrum Turku, na wschodnim brzegu rzeki Aura, około 15 minut spacerem od Wielkiego Rynku i Katedry''). Największy i najstarszy park miejski w Finlandii jest popularnym miejscem pikników, zajęć dla dzieci i uprawiania sportu. Zimą są tu łyżwiarze, latem rolkarze na rolkach, deskorolkarze, rowerzyści, gracze w piłkę, miłośnicy gry w petankę i wszyscy mogą poćwiczyć. Miejscy sportowcy mogą złapać trochę powietrza i poszperać po szynach w skateparku. Poćwicz ćwiczenia w oficjalnej siłowni w mieście Turku lub wybierz się na tory w kręgielni. Kupittaa Park oferuje także rodzinom z dziećmi niezwykle popularne Traffic-City, Adventure Park, Basen Zewnętrzny Kupittaa oraz Sports Wonderland for Kids (niedziele 17:00–19:00 w hali sportowej, bezpłatnie). Obejrzyj ptaki w akcji nad stawem dla ptaków. Jeśli chodzi o pikniki, odwiedzający mają ogromny wybór. Szeroko otwarte trawniki w parku Kupittaa są idealne do uprawiania wszystkiego, od piłki nożnej po krokieta, podczas gdy frisbee i latawce walczą o miejsce na niebie. Na jednym końcu parku dominuje stadion Veritas, będący stadionem macierzystym lokalnych drużyn piłkarskich, TPS i Interu. A kiedy nadejdzie czas na przekąskę, Kupittaa Pavilion zaserwuje smakowity poczęstunek w samym sercu parku. Na stadionie Veritas znajduje się także restauracja Olè z pełnym zakresem usług. 
** {{Znacznik|Adventure Park|60.4472 |22.2907|typ=atrakcja}}'''[https://www.turku.fi/en/adventure-park-seikkailupuisto Adventure Park]''' (''Seikkailupuisto''), Kupittaankatu 2 (''linia autobusowa 32 (wyskocz na przystanku tuż przed rogiem Kerttulinkatu i Sirkkalankatu)''), ☏ +358 44-907-2986, seikkailupuisto@turku.fi. Pn.–Niedz. 10:00–17:00. Park Przygód, położony na skraju parku Kupittaa, to idealne środowisko do pobudzania wyobraźni i kreatywnej zabawy. Można zmoczyć się w fontannie grzybowej i poczuć dreszczyk emocji na tyrolce. Oprócz szerokiej gamy placów zabaw na terenie bujnego parku, z których można swobodnie korzystać, park przygód oferuje zajęcia z przewodnikiem, od warsztatów artystycznych i rękodzielniczych po piosenki i muzykę w przedszkolu muzycznym oraz przedstawienia teatralne. Na terenie obiektu znajduje się kiosk, w którym można kupić lody, napoje i przekąski. Istnieje również możliwość grillowania własnych potraw na stanowiskach grillowych. W pobliżu parku znajduje się dmuchany zamek i miasteczko komunikacyjne. Bezpłatny. 
* {{Znacznik|Hohtogolf Westcoast|60.45242 |22.26652|typ=atrakcja}}'''[https://www.hohtogolf.fi/turku/ Hohtogolf Westcoast]''' (''Glow Minigolf i Curling''), Yliopistonkatu 17 (''metro – wejście znajduje się obok kościoła prawosławnego w Turku''), ☏ +358 2 253-4355, turku@hohtogolf.fi. P–Cz 17:00–21:00, Pt 17:00–00:00, Sob 12:00–00:00, Su–Wt nieczynne. W Hohtogolf Westcoast znajduje się świecące w ciemności 15-dołkowe pole do minigolfa z najwyższej klasy zmechanizowanymi efektami specjalnymi i specjalną sekcją „horror”. Fajna rzecz do zrobienia w grupie, zwłaszcza po kilku drinkach z baru. Nowością jest także mały tor do curlingu. 10/12 €. 
* {{Znacznik|Park sportowy Urheilupuisto|60.4427 |22.2632|typ=atrakcja}}'''Park sportowy Urheilupuisto''' (''w centrum Turku, na wschodnim brzegu rzeki Aura za Teatrem Miejskim''). W Urheilupuisto znajduje się stadion Paavo Nurmi i wiele innych obiektów sportowych. W tym rozległym parku znajduje się wiele miejsc do ćwiczeń, zarówno zimą, jak i latem. Oprócz stadionu Paavo Nurmi znajduje się tu m.in. bieżnia Karikon Lenkki, korty tenisowe, boiska do koszykówki, boisko do siatkówki, boisko ze sztuczną nawierzchnią i pole golfowe frisbee. W miesiącach zimowych w Sports Parku znajduje się oczywiście lodowisko i popularna górka do jazdy na sankach. Turku Trojans, jedna z najstarszych drużyn futbolu amerykańskiego w Finlandii, rozgrywa swoje mecze na górnym boisku Turku Sports Park.

=== Sporty zimowe ===
[[Plik:Hirvensalon laskettelukeskus.jpg|thumb|Stoki w ośrodku narciarskim Hirvensalo]]
* {{Znacznik|Robak łyżwiarski|60.447 |22.292|typ=atrakcja}}'''Robak łyżwiarski''' (''Luistelumato'') (''Kupittaanpuisto, za halą sportową''), ☏ +358 50-554-6300. Wypożyczalnia sprzętu Pn Pt 17:00–20:00, Sob Nie 10:00–18:00, od połowy grudnia, chyba że pada deszcz. Wijący się tor łyżwiarski w kształcie koła o szerokości 5–6 m i długości 500 m. Wypożyczalnia łyżew (także turystycznych), sprzedaż gorących napojów. Latem jazda na rolkach. Bezpłatny; łyżwy: dorośli 5 €, dzieci 1 €; łyżwy turystyczne 5 €/2 godz., 12 €/tydz.; rolki 5 €; napoje 1 €; darmowa jazda na łyżwach. 
* {{Znacznik|Sztuczne pole lodowe Parkki|60.457 |22.272|typ=atrakcja}}'''Sztuczne pole lodowe Parkki''' (''Parkin kenttä''), Tuureporinkatu 2, ☏ +358 50-431-0016, liikunta@turku.fi. 2023: od 4 grudnia; pn.–pt. 08:00–21:00, sob. 10:00–20:00, niedz. 09:00–20:00 (konserwacja codziennie 15:45–16:45); wypożyczenie biletów i sprzętu pn.–pt. 17:00–19:00, sob. niedz. 10:00–16:00. Duże boisko do jazdy na łyżwach, zwykle w większości przeznaczone do hokeja na lodzie. Czasami muzyka i większość terenu do ogólnej jazdy na łyżwach. Możliwość wypożyczenia łyżew i kijów hokejowych. Opłatę za wstęp można uiścić przy wejściu, jeżeli jest obsadzona, w innym przypadku biletami zakupionymi w przedsprzedaży („Opaska ćwiczeniowa”, można wykorzystać dla kilku osób) lub telefonem komórkowym (numer 0600 wywieszony na bramce, wejście od razu po zadzwonieniu). 3,50 €; od 2024 r.: prime time w kasie 8/4 €, w pozostałych godzinach przez telefon komórkowy 3,50/3,50 €; opaska na rękę: wpisowe 8 €+16 €/10, od 2024 r.: 8 + 60 €/30 €. 
* {{Znacznik|Impivaaran jäähalli|60.477474 |22.250511|typ=atrakcja}}'''[https://www.turku.fi/en/culture-and-sports/sports/sports-facilities/ice-halls/impivaara-ice-hall Impivaaran jäähalli]''', Eskonkatu 1 (''autobus 13 i 18.''), ☏ +358 2 262-3550. Pn 14:00–14:50, 16:45–17:35, Pt 13:45–14:35, Sob 10:30–11:20. Kryte pole lodowe, możliwość jazdy na łyżwach dla publiczności (bez hokeja na lodzie) w określonych godzinach, gdy nie jest używana w inny sposób. 
* {{Znacznik|Varissuon jäähalli|60.443250 |22.354862|typ=atrakcja}}'''[https://www.turku.fi/en/culture-and-sports/sports/sports-facilities/ice-halls/varissuo-ice-hall Varissuon jäähalli]''', Suurpäänkatu 2 (''autobus 32 i 42.''), ☏ +358 2 262-3570. Pn.–Pt. 13:45–14:35, Czw. także 18:00–18:50, Niedz. 10:00–10:50. Pole lodowe w podziemnej hali, możliwość jazdy na łyżwach dla publiczności (bez hokeja na lodzie) w określonych godzinach, gdy nie jest używana w inny sposób. Bezpłatny. 
* '''[https://www.turku.fi/en/culture-and-sports/sports/sports-facilities/outdoor-sports-facilities/ice-skating-rinks/natural-1 Drobne boiska do jazdy na łyżwach]'''. Na większości obszarów mieszkalnych znajdują się mniejsze boiska do jazdy na łyżwach, bez sztucznego chłodzenia, a zatem w większym stopniu zależne od pogody. Niektóre mają lodowiska hokejowe, inne szatnie. Bezpłatny. 
* {{Znacznik|Ośrodek narciarski Hirvensalo|60.4175 |22.2277|typ=atrakcja}}'''[https://www.hirvensalo.fi/ Ośrodek narciarski Hirvensalo]''', Kakskerrantie 111 (na wyspie Hirvensalo w południowej części miasta, 5 km od centrum miasta. Do Hirvensalo można dojechać z rynku w Turku liniami autobusowymi linii 14, 15, 51, 53 w Turku) i 55. Centrum oferuje także wiele miejsc parkingowych dla transportu prywatnego.), ☏ +358 45-106-3011, toimisto@tusla.net. W ośrodku narciarskim Turun Hirvensalo w Turku znajdują się cztery dobrze zarządzane i oświetlone stoki: 1, 2 i 3-trasowe oraz stok dla dzieci. W Hirvensalo są trzy wyciągi. Najdłuższy stok ma 300 m, a największa różnica wysokości 60 m. Stopień trudności tras waha się od łatwych do trudnych, jest tu kilka boxów i szyn. Ośrodek narciarski Hirvensalo to idealne miejsce zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych, nie mówiąc już o rodzinach. Usługi obejmują również kawiarnię na stoku, szkołę narciarską i wypożyczalnię sprzętu. 17–28 euro. 
* '''[https://www.turku.fi/en/culture-and-sports/recreation/trails-routes-and-ski-tracks/ski-tracks Narciarstwo biegowe]''', ☏ +358 50-554-6219 (administracja), +358 50-523-8447 (wypożyczalnia sprzętu). Na większości przedmieść znajdują się trasy narciarskie, ponieważ trasy do joggingu przekształcają się w trasy narciarskie z przygotowanymi trasami i trasą do uprawiania narciarstwa freestyle (80 km utrzymywane przez miasto w dobre zimy). Trasy Nunnavuori (0,35 i 1 km po płaskim terenie, 1,7 km w łatwym, pagórkowatym terenie) utrzymywane są także przy niesprzyjającej pogodzie, co zapewnia im najdłuższy sezon (w latach 2021–2022: od 5 grudnia). W jednym z punktów startowych, Eskonkatu/Kurrapolku niedaleko Impivaary, jest możliwość wypożyczenia sprzętu (sob.–niedz. 11:00–16:00; zwrot sprzętu 20 min przed zamknięciem) oraz sprzedaży kawy, ciepłych soków i przekąsek (do godz. organizacja charytatywna; zazwyczaj nieco dłuższe godziny niż wynajem; kiełbaska 1 €, kawa i bułka 2 €). Wiele tras jest oświetlonych w godzinach 06:00–22:00. Bezpłatny; sprzęt 5/3/1 € (dzieci: &lt; 20 lat).

=== Wspinaczka ===
Bądź świadomy niebezpieczeństw związanych ze wspinaczką. Nie można zagwarantować bezpieczeństwa, nawet jeśli przedsiębiorstwa poważnie traktują bezpieczeństwo. Upewnij się, że zrozumiałeś instrukcje. Dzieci zazwyczaj potrzebują pozwolenia od opiekunów, muszą przestrzegać instrukcji i może zajść potrzeba towarzyszenia im.

* {{Znacznik|Flowpark|60.4287 |22.3180|typ=atrakcja}}'''[https://www.flowpark.fi/en/turku/ Flowpark]''' (''park wspinaczkowy''), Skanssinkatu 10, ☏ +358 400-864-862, info.turku@flowpark.fi. maj–październik: pn.–sob. 12:00–20:00, niedz. 12:00–18:00. Zamknięte od listopada do kwietnia, z wyjątkiem specjalnych dni zimowych świąt w styczniu. Przygoda wędruje po drzewach. Istnieje piętnaście różnych tras i prawie sto misji, w których możesz sprawdzić swoją równowagę, koordynację i nerwy. Aby korzystać z linowych tras przygodowych, dzieci muszą mieć co najmniej siedem lat i 120 cm wzrostu. Dla mniejszych, szybkich i nieustraszonych wspinaczy przygotowano specjalnie zbudowaną ścieżkę dla dzieci bliżej ziemi. Flowpark znajduje się na zielonym dziedzińcu centrum handlowego Skanssi, z dobrymi połączeniami komunikacyjnymi z centrum. Bilet dzienny 22 €. 
* '''[https://irtimaasta.fi/puistot/raisio Irti Maasta]''', Myllynkatu 1142 (''w centrum handlowym Mylly, Raisio''), ☏ +358 400-820-037, info.raisio@irtimaasta.fi. pn.–pt. 14:00–20:00, sob.–niedz. 10:00–18:00. Centrum wspinaczkowe z ciekawymi trasami i wyzwaniami. Limity wagowe: 15–150 kg. Automatyczna asekuracja. Nie ma ograniczeń wiekowych, ale dzieciom poniżej 10. roku życia musi towarzyszyć osoba dorosła. 16 €. 
* {{Znacznik|Kiipeilypalatsi|60.4557 |22.2846|typ=atrakcja}}'''[https://www.kiipeilypalatsi.com/ Kiipeilypalatsi]''', Vesilinnantie 1 (''budynek w kształcie sześcianu na wzgórzu w kampusie TY za katedrą''), ☏ +358 45-670-5991. Wt–Ś 15:30–20:30, Sob 13:00–17:00, grupy również po uzgodnieniu. Ściany wspinaczkowe w dawnej wieży ciśnień. Nie solo, bo potrzebujesz własnego asekurującego. Nowicjusze w tym sporcie są mile widziani, ale muszą powiedzieć, że są niedoświadczeni. W zestawie instrukcja asekuracji. Osoby niepełnoletnie potrzebują zgody rodziców, dzieci poniżej 14 roku życia potrzebują dorosłej asekuracji. 11 € + uprząż, buty i magnez 4 €.

=== Żeglarstwo i kajakarstwo ===
Informacje na temat rejsów jachtem ze sternikiem lub czarteru jachtu można znaleźć w artykule [[Morze Archipelagowe]]. Oto opcje dla mniejszych statków i szybkich rejsów:

* {{Znacznik|Låna|60.451766 |22.273120|typ=atrakcja}}'''[https://www.lanaturku.fi/?lang=en Låna]''', Linnankatu 3 (''brzeg rzeki w Vähätori, przy moście Tuomiokirkko''). Otwarte łodzie (max 8 osób) do pływania w dół rzeki i z powrotem, np. podczas pikniku (ograniczenie prędkości na rzece 6 km/h, czyli 3 węzły), z silnikiem elektrycznym. Dostępne są również łodzie Buster Rent, ale zamiast tego wypożycz je w porcie dla gości (nie jest to idealne rozwiązanie do rejsów po rzece, a cały dzień dostajesz w cenie 3 godzin). 60 €/godzinę, 100 €/2 godziny. 
* '''[https://www.busterrent.fi/ Buster Rent]''' (''dostawa do portu dla gości lub przyczepą''), ☏ +358 20-769-1270, info@buster-rent.fi. Do wynajęcia łodzie otwarte lub półotwarte, z silnikiem zaburtowym. Nadaje się również do dłuższych rejsów przy odpowiedniej pogodzie. Dwie koje na największych łodziach. 140–400 euro/dzień, weekend 330–800 euro; przyczepa w zestawie; przyczepa po uzgodnieniu. 
* {{Znacznik|Kajakarstwo morskie|60.421828 |22.095435|typ=atrakcja}}'''[https://www.aavameri.fi/en Kajakarstwo morskie]''' (''Aavameri'') (''autobus nr 8 z Puutori do Saaronniemi, spacer na plażę''), ☏ +358 44-980-7788, info@aavameri.fi. Czerwiec–Sierpień: M 10:30, Pt 17:00 (Puutori 10:00/16:30), po uzgodnieniu inne dni przez cały rok. Wycieczka dzienna lub wieczorna z kajakiem i przewodnikiem (7 lub 3,5 godz.) z Ruissalo. Zarejestruj się do godziny 17:00/12:00, zapłać online. Wycieczki dzienne i wieczorowe nie wymagają wcześniejszego doświadczenia, wystarczy umiarkowana sprawność fizyczna, wycieczki dostosowane są do potrzeb uczestników (3–8 osób w grupie). Dostępne są również dłuższe wycieczki z przewodnikiem z pełną obsługą i wspierane wyprawy solowe z transportem z i z powrotem do Turku. Wycieczka wieczorna 65 €; wycieczka jednodniowa 110 €/os.; zniżki na dzieci w wieku 8–12 i 13–15 lat; wynajem: pierwszy dzień 60 €. 
* {{Znacznik|Saaristomeren melojat|60.413961 |22.265418|typ=atrakcja}}'''[https://melojat.net/ Saaristomeren melojat]''', Rykmentintie 55 (''Uittamo, linia autobusowa 13''), ☏ +358 41-456-5223, posti@melojat.net. Wt Czw 17–20, Sob Nie 11:00–15:00 lub 11:00–17:00 (sprawdź!). Lokalny klub kajakowy, wypożyczalnia sprzętu. Również kursy krótkie i trzy wieczorowe. Szybkie wprowadzenie na miejscu, jeśli potrzebujesz więcej porad, zapytaj wcześniej (instrukcje dotyczące sprzętu itp. w języku fińskim na stronie). Płacić gotówką. Kajak 10 €/godz., 40 €/dzień, 80 €/weekend, 120 €/tydzień; bliźniak lub kajak 20 €, 60 €, 120 €, 180; kursy 40 €/100. 
* {{Znacznik|Aurajokisäätiö|60.465310 |22.305333|typ=atrakcja}}'''[https://aurajoki.net/melonta/ Aurajokisäätiö]''', Valkkimyllynkuja 2 (''Myllärintupa przy bystrzach Halistenkoski''), ☏ +358 44-553-7408. 1 czerwca–31 sierpnia: wt–nie w godz. 10:00–18:00. Wypożyczalnia kajaków/kajaków na wycieczki po rzece. Również wycieczki z przewodnikiem. Kajak 19 €/dwie godziny, 39 €/jeden dzień; kajak 24 €/39 €; przewodnik 36 €/godz.

=== Pływanie ===
[[Plik:Impivaaran uimahalli.JPG|thumb|Centrum pływackie Impivaara]]
[[Plik:Ice swimming in Turku.jpg|thumb|Pływanie pod lodem na plaży Ispoinen to popularne hobby wśród mieszkańców w miesiącach zimowych]]
Ze względu na swoje położenie nad brzegiem Morza Archipelagowego, Turku posiada wiele wspaniałych plaż, do których można łatwo dotrzeć z centrum miasta. Do dyspozycji są także dwa baseny odkryte (0,75 km i 1,7 km od Kauppatori), park wodny, baseny kryte i areny. Większość obiektów krytych i niektóre na świeżym powietrzu są otwarte przez cały rok.

W Turku znajduje się wiele '''bezpłatnych plaż''' w całym mieście.

* Do {{Znacznik|Plaża Ispoinen|60.41441 |22.25957|typ=natura}}'''plaży Ispoinen''' można łatwo dojechać z centrum Turku autobusem nr 9 lub 13. Pływacy mogą dotrzeć na plażę nawet zimą, ponieważ znajduje się tam sauna i możliwość pływania w lodzie, gdy woda jest zamarznięta:
* {{Znacznik|Plaża kempingowa w Ruissalo|60.42144 |22.09492|typ=natura}}'''plaża kempingowa w Ruissalo''' to ulubiona plaża wielu mieszkańców. Znajdują się w Saaronniemi na samym końcu wyspy Ruissalo (linia autobusowa 8) i w piękny letni dzień naprawdę można tu poczuć archipelag. Kilka odrębnych plaż o różnym charakterze.
* {{Znacznik|Plaża Ekvalla|60.37939 |22.22598|typ=natura}}'''Plaża Ekvalla''' znajduje się na wyspie Satava (linie autobusowe 14 i 15). Kiedy fińskie lato staje się gorące, ta piaszczysta plaża jest dobrym wyborem dla rodzin i osób poszukujących słońca, a także niepełnosprawnych. Niezależnie od tego, jaką masz niepełnosprawność fizyczną, możesz popływać, ponieważ plaża Ekvalla ma specjalnie zaprojektowane chodniki i podjazd dla wózków inwalidzkich prowadzących do wody.
Na wszystkich powyższych plażach w okresie wakacji szkolnych od początku czerwca do końca sierpnia czuwają ratownicy.

* Inne mniejsze plaże obejmują
** {{Znacznik|plaża Brinkhall|60.36557 |22.23673|typ=natura}}'''plaża Brinkhall''',
** {{Znacznik|plaża Moikoinen|60.4167 |22.2506|typ=natura}}'''plaża Moikoinen''',
** {{Znacznik|Plaża Sorttamäki|60.4084 |22.2547|typ=natura}}'''Plaża Sorttamäki''' i
** {{Znacznik|Plaża Maaria|60.5307 |22.3540|typ=natura}}'''Plaża Maaria'''.
Pływanie zimą:

* {{Znacznik|Saaronniemen saukot|60.4309 |22.1416|typ=atrakcja}}'''Saaronniemen saukot''' organizuje pływanie zimą przy Tammirannantie 39 (i pływanie także latem).
* '''[https://www.turunavantouimarit.fi/ Zimowy klub pływaków na świeżym powietrzu w Turku]''' (''Turun avantouimarit''), Rykmentintie 51 (plaża Ispoinen), ☏ +358 44-377-5475. Pn 15:00–19:45, Pt 15:00–20:45, Pt–Sob 15:00–19:45, Niedz 15:00–20:45. Sauna, pływanie lodowe i sala klubowa. Członkowie chętnie pomagają nowicjuszom. Bilet jednorazowy dla osób niebędących członkami: dorośli 5,20 €, dzieci do lat 16 1,50 €, dzieci pod opieką do lat 7 bezpłatnie. 
Baseny zewnętrzne, areny i aquaparki:

* {{Znacznik|Park wodny JukuPark|60.4782 |22.2562|typ=atrakcja}}'''Park wodny JukuPark''', Kurrapolku 1, ☏ +358 400-174-640. 7 czerwca–10 sierpnia: codziennie w godzinach 11:00–17–19:00. JukuPark to raj dla całej rodziny, 3 węzły od centrum Turku. W JukuPark, czy świeci słońce, czy pada deszcz, na pewno zmokniesz! Gwarantujemy wspaniały dzień z wieloma spektakularnymi zjeżdżalniami wodnymi, dużymi podgrzewanymi basenami, miejscami do opalania wraz z saunami, prysznicami i wodnym światem Wyspy Piratów dla najmłodszych. Kiedy głód zaskakuje, w Juku Park dostępne są grille, kawiarnie, punkty usługowe i tarasy. 21 €, dzieci do 4 lat bezpłatnie. 
* {{Znacznik|Odkryta Pływalnia Kupitta|60.4451 |22.2909|typ=atrakcja}}'''[https://www.turku.fi/en/culture-and-sports/sports/sports-facilities/swimming-places-and-water-sport/kupittaa-outdoor Odkryta Pływalnia Kupitta]''', Kupittaankatu 10 (''w środku parku Kupittaa''), ☏ +358 44-907-2702, liikunta@turku.fi. Od połowy maja do połowy sierpnia: codziennie 10:00–19:00. Kupittaa oferuje udogodnienia do pływania od ponad stu lat. Znajduje się obok parku przygód i jest ulubionym miejscem szczególnie rodzin. Oprócz dużego basenu o długości 50 m, na terenie obiektu znajduje się mniejszy basen o długości 25 m, basen dla dzieci o głębokości 0,6–0,9 m, a także plac zabaw dla najmłodszych i trawnik do wypoczynku. Przy basenie znajduje się kiosk. Na pobliskim placu Blomberginaukio znajduje się duży parking. Dorośli 5,50 €, grupy rabatowe 3 €, dzieci do 16 lat 2,5 €, dzieci do 5 lat bezpłatnie. 
* {{Znacznik|Stadion pływacki Samppalinna|60.4457 |22.2655|typ=atrakcja}}'''[https://www.turku.fi/en/places/samppalinna-outdoor-swimming-stadium Stadion pływacki Samppalinna]''', Volter Kilven katu 2, ☏ +358 2 262-3590, liikunta@turku.fi. Od połowy maja do połowy września: pn.–czw. 06:00–20:00, pt 06:00–19:00, sob. niedz. 08:00–19:00. Orzeźwiająca oaza w środku miasta, w ciepły letni dzień, Samppalinna jest bardzo popularna wśród mieszkańców. Deski do pływania i nurkowania o wymiarach olimpijskich, na których pływacy mogą skakać z wieży. Dzieci mają własny basen i można się opalać wśród słonecznych brzegów stadionu; w cenie park: możliwe pikniki, podstawowy plac zabaw. Przebieralnie znajdują się w pomieszczeniu, jest dobra sauna i prysznice. Szafki można zamknąć na monetę 50-centową. Dorośli 5,50 €, grupy rabatowe 3,50 €, dzieci do 16 lat 3 €, dzieci do 5 lat bezpłatnie. 
Hale pływackie i kryte aquaparki:

* '''Caribia''', Kongressgränden 1 (''w hotelu w Wiosce Studenckiej''). Kryty park wodny. Również jeden normalny basen. 
* {{Znacznik|Centrum pływackie Impivaara|60.4783 |22.2599|typ=atrakcja}}'''[https://www.turku.fi/en/impivaara-swimming-centre Centrum pływackie Impivaara]''', Uimahallinpolku 4 (''ostatni przystanek autobusu nr 13, gdy w rozkładzie jazdy jest oznaczony „u”; 18 przejeżdża dość blisko''), ☏ +358 2 262-3588, liikunta@turku.fi. Pn.–Cz. 06:00–20:00, Pt 11:00–18:00, Sob. Niedz. 09:00–17:00. Wspaniałe, niedawno odnowione obiekty noszą nazwy postaci i miejsc z klasycznej powieści autora Aleksisa Kiviego „Siedmiu braci”. Na terenie kąpieliska znajduje się osiem basenów: Venla (50 m), Juhani (25 m), Tuomas (basen do nurkowania), Aapo (basen wielofunkcyjny), Simeoni (basen rodzinny), Timo (basen dydaktyczny), Lauri (brodzik) i Eero (zimny basen). Siłownie Impivaara Jukola, Toukola i Männistö posiadają wszechstronne i przestronne zaplecze do ćwiczeń siłowych i aerobiku. Jednorazowe wejście 8/5/3 € (bilet dla dzieci w wieku 4–16 lat); Karta 10-krotna 60/40/24 €. 
* {{Znacznik|Turun uimahalli|60.4543 |22.2875|typ=atrakcja}}'''Turun uimahalli''', Rehtoripellonkatu 3 (''w domu samorządu studenckiego''). Pierwsza hala pływacka w Turku. Odzież opcjonalna, z podziałem na płeć według dnia tygodnia. 
* {{Znacznik|Ulpukka|60.4783 |22.1615|typ=atrakcja}}'''[https://raisio.fi/fi/kulttuuri-ja-vapaa-aika/uintikeskus-ulpukka Ulpukka]''', Eeronkuja 5 (''1 km na południowy zachód od centrum Raisio (wzdłuż Nesteentie); przejeżdżają linie autobusowe 220 i 221 z Turku''), ☏ +358 44-797-1681, ulpukka.asiakaspalvelu@raisio.fi. Zima: Pn. wt. pt. 06:00–21:00, P. 11:00–21:00 sob.–niedz. 11:00–18:00; lato: Pn. wt. pt. 06:00–09:00, 13:30–21:00, Pt 13:30–21:00, w weekendy nieczynne; wejście min. 1 godzinę przed zamknięciem. Hala pływacka. Miłe także dla dzieci. Dostępny dla osób niepełnosprawnych ruchowo (zapytaj o drogę). 5–7 euro (rano taniej), studenci 4,50 euro, dzieci 5–15 lat 3 euro, rodzina (2+3) 16 euro; 2 godz.

=== Taniec towarzyski ===
[[Plik:UIttamon lava 2.JPG|thumb|Pawilon taneczny Uittamo]]
Foxtrot, walc, jive, cha cha, co tam... Pawilony taneczne są dla wielu istotną częścią fińskiego lata, choć dla większości już nie, a niektórzy tańczą przez cały rok. Pawilony w Turku i Raisio oraz popularne w okolicy to:

* {{Znacznik|Huvilintu|60.5198 |22.1339|typ=atrakcja}}'''[https://www.huvilintu.com/ Huvilintu]''', Linnuksentie 39 (''wieś Raisio, 12 km od centrum Turku: skręć w lewo z autostrady 8 na północ od centrum Raisio, w kierunku Kustavi (droga 192), po 1 km skręć w kierunku Piuha wzdłuż Maskuntie, po 1 km dalej skręć w prawo do Linnuksentie, jedź 390 m, pawilon jest po lewej stronie; na rowerze możesz także jechać ścieżką rowerową drogą nr 8 i dotrzeć na drugi koniec Linnuksentie; autobusem 300 dojedziesz do przystanku Kirjakallionkatu przez Kustavintie, 1,8 km od pawilonu, ostatni autobus powrót o północy''), ☏ +358 2 437-2830 (podczas tańców), +358 44-782-1323 (w przeciwnym razie), markku.appel@dnainternet.net. Od końca kwietnia do połowy września Sob 19:00–23:00, lipiec także Czw 13:00–17:00. Pawilon taneczny. Strzeżona szatnia. Również piwo w kawiarni. 20 € + 2 €. 
* {{Znacznik|Uittamon paviljonki|60.4206 |22.2528|typ=atrakcja}}'''[https://uittamo.fi/tanssit/ Uittamon paviljonki]''', Rykmentintie 29 (''autobus nr 9 w kierunku Katariina, przystanek „Tanssilava”''), ☏ +358 44-906-1910, johanna.tuomola@magnumlive.fi. Tańce połowa maja–sierpnia: Pt 19:00–24:00 (wiosna) lub niedz. 18:00–23:00, kursy tańca pon 17:30–19:30 (początkujący) 19:30–22:30 (zaawansowani) . Pawilon taneczny nad morzem. Również kursy tańca. 20 €. 
* {{Znacznik|Littoisten lava|60.4596 |22.3779|typ=atrakcja}}'''Littoisten lava''', Vanha Littoistentie 153 (''przy jeziorze Littoistenjärvi i plaży w Kaarina; autobus 2B lub 2C, ostatni autobus z powrotem o 23:20''), ☏ +358 45-894-8383, erja.vuorinen@sekahaku.net. 18 maja–24 sierpnia: czw 18:00/19:30–23:00. Pawilon taneczny prowadzony przez Sekahaku (patrz poniżej). Kurs tańca Czw 18:00–19:20 w cenie tańca. Oddzielne kursy przez większość pozostałych wieczorów. Przeważnie 16 euro, poniżej 25 lat 5 euro; 10 i 17 sierpnia 2023 18 €/10; kursy 13 €/5. 
* {{Znacznik|Valasranta|60.8961 |22.3476|typ=atrakcja}}'''Valasranta''', Valasrannantie 363 (''przy Pyhäjärvi w Yläne, 60 km na północ od Turku''), ☏ +358 40-647-4187, +358 2 256-3605. Połowa maja–wrzesień: sob. 20:00–01:00. Pawilon taneczny nad jeziorem Pyhäjärvi. 20 €. 
'''Biblioteka główna''' organizuje bezpłatne tańce na dziedzińcu we wtorki w godzinach 17:00–18:15, od końca czerwca do końca sierpnia (z zastrzeżeniem pogody). Głównie starsze pary (pokolenie, które nigdy nie uczęszczało na kursy tańca), głównie fińskie tango, walc i humppa, i być może nie zostaniesz poproszony do tańca – ale poproszenie kogoś o to powinno być możliwe niezależnie od tego, czy jesteś mężczyzną, czy kobietą.

W sezonie zimowym część tańczącego tłumu spotyka się w Pyrkivä i Aura:

* {{Znacznik|Pyrkivä/Sekahaku|60.4568 |22.2706|typ=atrakcja}}'''[https://sekahaku.net/tanssit/ Pyrkivä/Sekahaku]''', Tuureporinkatu 2 (''w pobliżu dworca autobusowego, po drugiej stronie Aninkaistenkatu''), ☏ +358 45-894-8383 (zapytania), erja.vuorinen@sekahaku.net. Pt 18:30/20:00–23:30; kursy pon śr Czw 18:00–21:15 Wt 19:30–21:00 Niedz 17:00–20:15. Tańczy z większością wykwalifikowanych tancerzy. Chociaż sala jest wielofunkcyjna, jest całkiem ładna, a i tak będziesz głównie patrzeć na tancerzy lub orkiestrę. Jeden taniec prezentowany jest w ramach kursu poprzedzającego taniec właściwy, zaczynając od poziomu początkującego, ale z czymś także dla tych, którzy go znają. Właściwy taniec rozpoczyna się od losowo utworzonych par, z których każda tańczy tylko jeden taniec; przez resztę wieczoru obowiązuje normalny schemat zadawania pytań, z mieszanymi pytaniami w ostatniej serii. Jeśli chcesz, możesz zachować swoją parę, ale niewielu to robi. Kawiarnia.
:[https://sekahaku.net/tanssikurssit/turku/viikkokurssit-turku Kursy] (1,5 godz.) obejmują poziom od początkującego (perusteet) do zaawansowanego (jatko). Zazwyczaj składają się z serii dwóch, przy czym powinieneś zacząć od pierwszego, chyba że zaczniesz dość szybko. Na poziomie średniozaawansowanym („keskitaso”) powinieneś znać podstawowe kroki lub bardzo szybko je opanować. Pary tworzymy w systemie rotacyjnym, więc można zgłaszać się samotnie lub w grupie jednopłciowej (można tworzyć własne pary, ale zazwyczaj nie jest to optymalne). Instrukcja jest zwykle po fińsku, więc musisz użyć wzroku i od czasu do czasu zapytać swoją parę. Kursy W 19:45 i Nie 17:00 przeznaczone są dla osób z niewielkim lub żadnym doświadczeniem tanecznym i mają cenę młodzieżową dla wszystkich (uczestniczą w nich niektórzy zaawansowani tancerze, co ułatwia naukę). Na kursy należy zabrać ze sobą własną butelkę wody. 17 €, młodzież do 25 lat 6 €; kurs, szatnia i woda w cenie; oddzielne kursy 14 €/6 €. (aktualizacja: sierpień 2023 r. | edytuj)
* {{Znacznik|Auran Nuortentalo|60.6223 |22.5330|typ=atrakcja}}'''Auran Nuortentalo''' (''25 km od centrum Turku autostradą 9 w kierunku Tampere, 4 km przed główną osadą; przystanek autobusowy o tej samej nazwie lub Aura może zapewniać przydatne usługi, ale prawdopodobnie nie w nocy''). październik–kwiecień Sob. 19:00–24:00. Tańce popularne zarówno wśród młodych, jak i starszych, a wielu tancerzy pochodzi z Turku. Kobiety mogą chcieć zabrać ze sobą towarzystwo, aby zostać przedstawionym na parkiecie. 18–25 euro.

==Praca==

== Nauka ==
[[Plik:Turun hovioikeus.jpg|thumb|Dom Akademii był kiedyś głównym budynkiem Akademii w Turku, ale obecnie mieści się w nim Sąd Apelacyjny w Turku.]]
Turku ma długą historię akademicką: szwedzka królowa Krystyna założyła pierwszy fiński uniwersytet w Turku w 1640 roku. Był to wówczas dopiero trzeci uniwersytet w Szwecji po Uniwersytecie w [[Uppsala|Uppsali]] i Academia Gustaviana w [[Tartu]]. Obecnie Turku jest nadal głównym miastem akademickim w Finlandii, dlatego też miasto tętni życiem studentów. Prawie 20 procent mieszkańców Turku to studenci, a wielu z nich to studenci z wymiany lub z zagranicy. Uczelnie prowadzą wiele kursów w języku angielskim i niektóre programy studiów skierowane do studentów z wymiany, często we współpracy między uczelniami. Obydwa uniwersytety są repozytorium depozytów prawnych, co oznacza, że posiadają wszystko, co wartościowe wydrukowano w Finlandii od lat dwudziestych XX wieku i zazwyczaj można je przeczytać przynajmniej w obu lub w jednym, na życzenie z jednodniowym lub kilkudniowym wyprzedzeniem.

Studenci mogą wynajmować pokoje na rynku prywatnym lub ubiegać się o pokój lub mieszkanie dla studentów za pośrednictwem Fundacji Wiosek Studenckich lub, w przypadku studentów ÅAU, za pośrednictwem samorządu studenckiego. Czynsze za pokoje i mieszkania studenckie mieszczą się przeważnie w przedziale 225–1000 euro miesięcznie i obejmują ogrzewanie, wodę, internet itp. oraz dostęp do niektórych obiektów wspólnych. Student z wymiany może pożyczyć zestaw podstawowych przyborów od samorządów studenckich.

* {{Znacznik|'''Uniwersytet w Turku'''|60.4542|22.2848 |typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.utu.fi/en Uniwersytet w Turku]''' (''Turun yliopisto''), ☏ +358 2 333-51. Uniwersytet w Turku jest drugim co do wielkości uniwersytetem w Finlandii, zaraz po Uniwersytecie Helsińskim. Na siedmiu wydziałach: humanistycznym, matematyczno-przyrodniczym, medycznym, prawniczym, nauk społecznych, pedagogicznym i ekonomicznym studiuje ponad 20 000 studentów. Oferuje wykłady dla dzieci i posiada otwarty uniwersytet, w którym każdy może wziąć udział. Turku Open University oferuje kilka kursów, również w języku angielskim. 
* {{Znacznik|'''Uniwersytet Åbo Akademi'''|60.4510|22.2775 |typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.abo.fi/en/?lang=en Uniwersytet Åbo Akademi]''' (''Åbo Akademi''), ☏ +358 2 215-31, infowww@abo.fi. Åbo Akademi to jedyny szwedzkojęzyczny uniwersytet w Finlandii. Znajduje się w czołówce badań w takich dziedzinach jak nauki biologiczne, informatyka, demokracja, prawa człowieka, nauki o materiałach, chemia procesowa i psychologia. Mieści się w nim około 6000 studentów, z czego 1/7 pochodzi z zagranicy, a także posiada specjalne zbiory i muzea dla zwiedzających. Wiele kursów jest prowadzonych w języku angielskim i istnieje kilka programów wymiany. ÅA posiada również otwarty uniwersytet i jest partnerem Hangö sommaruni wraz m.in. Novia. 
* {{Znacznik|'''Uniwersytet Nauk Stosowanych w Turku'''|60.4470|22.2990 |typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.tuas.fi/en/ Uniwersytet Nauk Stosowanych w Turku]''' (''Turun Ammattikorkeakoulu''), ☏ +358 2 330-000, ammattikorkeakoulu@turkuamk.fi. TUAS, jeden z wiodących uniwersytetów nauk stosowanych w Finlandii, kształci 9500 studentów studiujących na poziomie licencjackim lub magisterskim. Jej akademie i wydziały obejmują ekonomię, sztukę, technologię, środowisko i opiekę zdrowotną. Oferuje również trzy programy licencjackie i dwa magisterskie prowadzone w języku angielskim, a także studia otwarte dla każdego, kto chce do nich dołączyć. 
* {{Znacznik|'''Uniwersytet Nauk Stosowanych Novia'''|60.453496|22.280558 |typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.novia.fi/exchange-students Uniwersytet Nauk Stosowanych Novia]''' (''Novia''), Henrikinkatu 7, ☏ +358 6 328 5000, Admissions@novia.fi. Instrukcja w języku szwedzkim, niektóre kursy i moduły oferowane są w języku angielskim. Kampus Novii w Turku oferuje kursy m.in. turystyka, usługi społeczne, projektowanie i gospodarka morska. 
* {{Znacznik|'''Biblioteka Miejska w Turku'''|60.4504|22.271 |typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.turku.fi/en/turku-city-library Biblioteka Miejska w Turku]''' (''Turun kaupunginkirjasto, Åbo stadsbibliotek''), Linnankatu 2 (''między Kauppatori a katedrą''), ☏ +358 2 262-0624, kaupunginkirjasto@turku.fi. pn.–pt. 09:00–20:00, sob. niedz. 11:00–17:00. Biblioteki mogłyby być nudne w innych miastach, ale nie w Turku. Biblioteka Miejska w Turku jest otwarta codziennie i większość mieszkańców miasta traktuje ją jako swój drugi salon. W starym i wyróżniającym się architektonicznie nowym budynku odbywają się także liczne wydarzenia i wystawy. Latem cotygodniowe śpiewy i tańce na podwórku. To świetne miejsce, żeby po prostu odpocząć, sprawdzić pocztę (bezpłatne Wi-Fi; komputery „15 min” dostępne bez karty bibliotecznej), naładować telefon (USB-C/-mini/Iphone), poczytać gazetę (całkiem sporo dostępne zagraniczne), wypić kawę lub lunch w restauracji na wewnętrznym dziedzińcu (lub własne przekąski przy specjalnym stoliku przy gazetach) lub rozkoszować się książką z bogatego asortymentu literatury obcojęzycznej. Bezpłatny.

== Zakupy ==
[[Plik:Turku Car-free zone.jpg|thumb|Yliopistonkatu obok Rynku to deptak; jest w nim cała gama usług]]
Możliwości rozstania się z gotówką w Turku jest mnóstwo. Centrum miasta jest pełne dużych sklepów detalicznych i niezależnych. Zakupy w Turku są na ogół tańsze niż w [[Helsinki|Helsinkach]], ale podobnie jak w pozostałej części Finlandii, wcale nie są tanie według standardów międzynarodowych. Liczne sklepy z używaną odzieżą i antykami stanowią wyjątkową alternatywę zakupową.

Jeśli przyjeżdżasz w nocy, sklepy spożywcze są otwarte całą dobę (z wyjątkiem niektórych świąt), w tym Citymarket Kupittaa oraz kilka sklepów K-market i Sale (w centrum lub w jego pobliżu). Niektóre inne sklepy spożywcze są otwarte do 23:00 lub 24:00, większość zamyka do 21:00 lub 22:00, często wcześniej w weekend.

=== Pieniądze ===
Zdobycie gotówki rzadko stanowi problem, ponieważ bankomaty („Otto”) są powszechnie dostępne w całym centrum i można w nich obsługiwać międzynarodowe karty kredytowe i debetowe (Visa, Visa Electron, MasterCard, Maestro). Waluty inne niż euro na ogół nie są akceptowane, ale przynajmniej korona szwedzka jest akceptowana na promach ze [[Szwecja|Szwecji]], a dom towarowy Stockmann akceptuje korony, dolary i funty. Karty kredytowe i debetowe są powszechnie akceptowane, ale pamiętaj o swoim PIN-ie i przygotuj się na okazanie paszportu lub dowodu osobistego. Niektóre stragany w Kauppatori przyjmują wyłącznie gotówkę, a z kartami możesz nie mieć szczęścia także na niektórych straganach małych firm na tymczasowych targowiskach.

Większość oddziałów bankowych nie obsługuje wymiany walut.

* {{Znacznik|'''Forex Bank'''|60.4496|22.2633 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.forex.fi/en Forex Bank]''', Eerikinkatu 13 (''przez Kauppatori''), ☏ +358 2 251-8620. Pn.–Pt. 10:00–17:30 Sob. 09:30–17:00 Nieczynne. Najwygodniejsze miejsce do wymiany walut w większości sytuacji, chyba że masz możliwość skorzystania z bankomatów. Jednak kursy mogą być złe nawet w przypadku dużych walut. 
Z reguły dawanie '''napiwków''' nigdy nie jest konieczne, chociaż niektórzy pracownicy serwisu to doceniają. Opłaty za szatnie (''narikka'') w nocnych klubach, teatrach i lepszych restauracjach często nie podlegają negocjacjom (zwykle są wyraźnie oznakowane, standardowo wynosi 2 euro), a w nielicznych hotelach, które je zatrudniają, portierzy hotelowi oczekują mniej więcej tego samego za sztukę bagażu.

=== Tradycyjne zakupy ===
[[Plik:Lounashetki Turun kauppahallissa.jpg|thumb|Hala targowa w Turku]]
* {{Znacznik|'''Rynek'''|60.4516|22.2671 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Rynek''' (''Kauppatori''). pn.–pt. 07:00–18:00, sob. 07:00–15:00; najlepiej latem przed godziną 14:00, kiedy większość rolników wyjeżdża. Centralnym punktem centrum handlowego Turku jest bez wątpienia rynek z jego rynkiem i otaczającymi go centrami handlowymi, domami towarowymi i niezależnymi sklepami. Sam rynek był popularnym miejscem zakupów i spotkań, a także autentyczną atrakcją turystyczną – dominują tu mieszkańcy i wielu robi tu część zakupów spożywczych. Napij się kawy i obejrzyj scenę lub kup artykuły spożywcze na straganach wielu lokalnych producentów (ci, którzy mają tylko ławkę, sprzedają swoje, ci sprzedający z przyczep sprzedają głównie produkty innych osób, chociaż np. kilka stoisk rybnych kupuje od lokalnych rybaków lub sprzedać własny połów). Jeśli masz ograniczony budżet, sprawdź jednostki, ponieważ nie są wymagane ceny za kg. W latach 2018–2022 pod placem budowano jaskinię parkingową, ale powróciła aktywność targowiska i większość przystanków autobusowych. 
* {{Znacznik|'''Hala targowa w Turku'''|60.4497|22.2661 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.kauppahalli.fi/en/turun-kauppahalli-in-english/ Hala targowa w Turku]''' (''Kauppahalli''), Eerikinkatu 16 (''50 metrów od Kauppatori w dół rzeki wzdłuż Eerikinkatu''), ☏ +358 2 262-4126. pn.–pt. 08:00–18:00, sob. 08:00–16:00. Ukończona w 1896 roku hala targowa w Turku zapewnia cudowną atmosferę przypominającą minione czasy. Stare i nowe spotykają się na korytarzach. Halę targową, rozciągającą się na całą przecznicę, zaprojektował architekt Gustaf Nyström. Znajdują się tu tradycyjne stoiska mięsne i rybne, delikatesy i sklepy specjalistyczne, sklepy z pieczywem, mlekiem i serami, a także restauracje i kawiarnie. Zatrzymaj się w sklepie rybnym S. Wallin, spróbuj mięsa renifera z Poronlihan erikoisliike Heinonen lub kup ser w Juustopuoti. Wypij kawę i ciasto w kawiarni Aschan Blue Train lub kup pamiątki w nostalgicznym Wanha Turku Kauppa (''Stary sklep w Turku''). W hali targowej znajduje się również świetna stołówka, w której można zjeść żywność etniczną lub domową.

=== Centra handlowe ===
[[Plik:Turku Hansa panorama.jpg|thumb|Widok wnętrza centrum handlowego Hansa]]
* {{Znacznik|'''Forum'''|60.4506|22.2679 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Forum''' (''przy Kauppatori, przecznica od strony rzeki''). Mniejszy niż Hansa, z mniej popularnymi sklepami. Lokalny projekt, a nawet używany. 
* {{Znacznik|'''Hansa'''|60.4507|22.2644 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://hansakortteli.fi/ Hansa]''', Yliopistonkatu 20 (''w sąsiedztwie Kauppatori, od strony dolnego biegu''). pn.–pt. 07:00–21:00, sob. 07:30–19:30, niedz. 10:00–19:00. Ponad 150 sklepów pod jednym dachem, najstarsze i największe centrum handlowe w Turku z wieloma specjalistycznymi sklepami, w tym kilkoma fajnymi fińskimi markami designerskimi, oraz eleganckim domem towarowym Stockmann. Liczne kawiarnie i restauracje. 
* {{Znacznik|'''KOP-Kolmio'''|60.4503|22.2665 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://kop-kolmio.fi/ KOP-Kolmio]''', Aurakatu 8 (''w sąsiedztwie Kauppatori, po drugiej stronie ulicy od Hansy''), ☏ +358 2 6516-6680. pn.–pt. 10:00–20:00, sob. 10:00–18:00, niedz. 12:00–16:00. KOP-Kolmio to mniejsze centrum handlowe. Oferuje głównie sklepy z modą i kilka przytulnych kawiarni. Również obsługa klienta Föli w połączeniu z usługami socjalnymi w Turku itp. W budynku na wyższych piętrach mieszczą się głównie firmy, w tym lokalny oddział Yleisradio (YLE), fińskiej krajowej stacji nadawczej. 
* {{Znacznik|'''Mylly'''|60.4906|22.2010 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.kauppakeskusmylly.fi/ Mylly]''', Myllynkatu 1–99 (''w Raisio, 10 min autem od centrum Turku; 30–40 min autobusem linii 300''). pn.–pt. 10:00–21:00, sob. 09:00–18:00, niedz. 12:00–18:00. Sto sklepów, kawiarni i restauracji. Bezpłatny plac zabaw i punkty opieki nad dziećmi. Stałe godziny otwarcia wszystkich sklepów (z wyjątkiem Alko i usług biurowych). Dużo miejsca do parkowania. 
* {{Znacznik|'''Skanssi'''|60.4300|22.3230 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.skanssi.fi/ Skanssi]''', Skanssinkatu 10 (''4 km od centrum miasta, 20 minut autobusem linii 9 w kierunku Vaala''), ☏ +358 40-195-3742. pn.–pt. 08:00–21:00, sob. 08:00–18:00, niedz. 12:00–18:00. Dziewięćdziesiąt sklepów specjalistycznych, hipermarket, bogata oferta kawiarni i restauracji, kryty plac zabaw, opieka nad psami i parking podziemny.

=== Domy towarowe ===
[[Plik:Stockmann Department Store in Turku.jpg|thumb|Dom towarowy Stockmann w centrum Turku]]
* {{Znacznik|'''Stockmann'''|60.4507|22.2628 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.stockmann.com/ Stockmann]''' (''w centrum handlowym Hansa''). pn.–pt. 09:00–20:00, sob. 09:00–19:00, niedz. 11:00–18:00. Uważany za nieco ekskluzywny, Stockmann oferuje produkty od najwyższej półki po elektronikę, w tym fińskie marki projektowe, takie jak Arabia, Iittala, Marimekko i Aarikka. Znajduje się tu także centrum dla zwiedzających, które udziela porad i pomocy w zakresie zakupów zwolnionych z podatku oraz zakupu biletów na wydarzenia i miejsca. Naprzeciwko domu towarowego w centrum handlowym znajduje się księgarnia Akateeminen Kirjakauppa, dawniej część Stockmann, podobnie jak doskonały supermarket w piwnicy. Jest też kawiarnia, w której można zjeść wspaniały lunch. 
* {{Znacznik|'''Wiklund'''|60.4517|22.2688 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Wiklund''', Eerikinkatu 11 (''przy Kauppatori''), ☏ +358 10-76-5020. pn.–pt. 08:00–21:00, sob. 09:00–20:00, niedz. 11:00–18:00. Wiklund oferuje modę damską i męską, urodę, artykuły dla domu i dzieci, zajęcia na świeżym powietrzu i ćwiczenia, a także rozrywkę. Uzupełnieniem usług domu towarowego jest kawiarnia Wiklund, salon fryzjerski, sklep z winami i alkoholami Alko, apteka, szewc oraz sklep z tkaninami Eurokangas.

=== Design ===
[[Plik:Turku design bag.jpg|thumb|W tej designerskiej torbie zadano pytanie w języku szwedzkim: „Varför Paris, vi har ju Åbo” ''(Dlaczego Paryż, skoro mamy Turku)'']]
Krajowe marki, takie jak [https://www.finlayson.fi/ Finlayson], [https://www.iittala.com/en-gb Iittala] i Marimekko, można znaleźć w większości domów towarowych, chociaż mają one też własne sklepy. Marimekko posiada sklepy w centrach handlowych Hansa, Mylly i Skanssi.

* {{Znacznik|'''Baobab Dzieci i styl życia'''|60.45360|22.26986 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Baobab Dzieci i styl życia''', Yliopistonkatu 11, baobab.baby@gmail.com. Pn.–Pt. 10:00–17:00, Sob. 10:00–15:00. Baobab Kids &amp; lifestyle to sklep skierowany do rodzin z dziećmi. Ich produkty obejmują odzież dziecięcą od 56 cm do 128 cm, odzież ciążową, nostalgiczne drewniane zabawki, torby i plecaki w stylu retro, a także piękne prezenty. 
* {{Znacznik|'''Casagrande'''|60.45019|22.26917 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://casagrande.fi/ Casagrande]''', Linnankatu 9-11 (''w Forum Kortteli''), ☏ +358 2 231 4693, info@casagrande.fi. Pn.–Pt. 10:00–18:00, Sob. 10:00–16:00. Sklep z zabawkami z szerokim wyborem, oferujący wszystko, od tradycyjnych zabawek po puzzle, narzędzia rzemieślnicze i zabawne kostiumy dla dzieci. Założona w 1912 roku przez urodzonego we Włoszech Antonio Casagrande, rodzinna firma jest dziś jednym z najstarszych sklepów z zabawkami w kraju. 
* {{Znacznik|'''Idea Estradi'''|60.44954|22.26030 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Idea Estradi''', Humalistonkatu 4. Pn.–Pt. 10:00–17:00, Sob. 11:00–14:00. Idea Estradi sprzedaje wyłącznie fińskie produkty ręcznie robione: dekoracje wnętrz, prezenty biznesowe, pamiątki, biżuterię, torby, świece, ceramikę i wyroby ze szkła, obrazy, pluszowe zabawki, tekstylia, ręczniki, kartki i wszystko inne, czego potrzebujesz od rękodzieła sklep. 
* {{Znacznik|'''Joutomaa'''|60.44775|22.28549 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://joutomaassa.blogspot.com/ Joutomaa]''', Kellonsoittajankatu 8 (''między katedrą a Kupittaa''), ☏ +358 50-362-8003. wt–pt 11:00–17:00. Joutomaa (dosłownie oznacza pustkowie) to mały i zabawny sklep z pamiątkami, który jest pełen uroczych, ręcznie robionych skarbów dla siebie lub przyjaciela. Większość produktów projektowych została wykonana przez właścicielkę Reettę Isotupa-Siltanen, która słynie szczególnie z kart i grafik, które łączą znalezione przez nią stare błyszczące zdjęcia z wykonanymi przez nią odbitkami. Ma też świetny sklep internetowy. 
* {{Znacznik|'''Niinmun Design'''|60.4506|22.2663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://niinmun.fi/ Niinmun Design]''', Eerikinkatu 13 (''przez Hansa''), ☏ +358 40-756-1567, info@niinmun.fi. Pn.–Pt. 10:00–18:00 Sob. 10:00–16:00 Niedz. 12:00–16:00. Odzież i dodatki damskie, ponadczasowy design inspirowany archipelagiem. Ubrania szyte są w większości w Finlandii, większość tkanin tkanych jest w Europie. 
* {{Znacznik|'''Punainen Norsu'''|60.44999|22.24741 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://ecolocalmarket.fi/collections/punainen-norsu Punainen Norsu]''' (''Czerwony Słoń''), centrum handlowe Forum, ☏ +358 44-501-1510, info@punainennorsu.com. pn.–pt. 11:00–18:00, sob. 11:00–15:00. Punainen Norsu (Czerwony Słoń) to linia odzieży dziecięcej wywodząca się z Turku. Wszystkie kolorowe i graficzne ubrania powstają w większości z materiałów pochodzących z recyklingu. 
* {{Znacznik|'''Sylvi Salonen'''|60.44910|22.26689 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.sylvisalonen.fi/ Sylvi Salonen]''', Linnankatu 14 (''jedną przecznicę od Kauppatori, w pobliżu tylnego wejścia do domu Qwensel''), ☏ +358 20-766-0830, info@sylvisalonen.fi. Ten butik mieści się w starym budynku z lat 80. XIX wieku w centrum Turku. Została założona w 1928 roku przez Sylvi Salonen, która zaczęła sprzedawać własne projekty haftów. Obecnie Sylvi Salonen nadal oferuje szeroki wybór akcesoriów do haftu i robótek ręcznych, ale także wysokiej jakości prezenty i modne artykuły wyposażenia wnętrz, fińskie rękodzieło, dekoracje do domu i skandynawskie wzornictwo. Również wszechstronna oferta akcesoriów zastawy stołowej, świec i lampionów. 
* {{Znacznik|'''Televisio Lifestyle Store'''|60.4481|22.2712 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://televisioon.fi/ Televisio Lifestyle Store]''', Hämeenkatu 32, ☏ +358 2 231-0400, info@televisioon.fi. wt-pt 11:00–19:00, sob 11:00–16:00. W pobliżu wschodniego krańca mostu Aura, na zacisznym dziedzińcu, znajdziesz osobisty butik oferujący szeroki wybór ubrań, butów, toreb, czapek, biżuterii, akcesoriów, a także odrobiny sztuki. Wszystko w sklepie pochodzi od młodych fińskich i nordyckich projektantów.

=== Vintage ===
* {{Znacznik|'''VintagEija`s'''|60.4540|22.2666 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.vintageijas.com/ VintagEija`s]''', Maariankatu 10 (''kilka przecznic od Rynku''), ☏ +358 50-574-6034, eija.mannila@kolumbus.fi. wt–pt 12:00–18:00, sob 11:00–14:00. VintagEija's sprzedaje prezenty, ubrania i akcesoria vintage, specjalizując się w amerykańskim stylu vintage. W tym małym butiku panuje rockabilly i burleskowa atmosfera, oferując ubrania z lat 40., 50. i 60. XX wieku. Ponadto sprzedają nową odzież, która została wykonana w stylu vintage, zarówno dla mężczyzn, jak i kobiet. 
* {{Znacznik|'''Boutique Minne'''|60.44781|22.27122 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://boutiqueminne.com/ Boutique Minne]''', Kaskenkatu 2, ☏ +358 50-516-6124, info@boutiqueminne.com. P–Pt 11:00–17:30. Boutique Minne, położony na wzgórzu Kaskenmäki w centrum Turku, to mały butik i szwalnia sprzedająca i produkująca damską odzież vintage. Oferta Minne obejmuje piękne sukienki w stylu vintage oraz nową produkcję odzieży ślubnej i wizytowej dla kobiet. Znajdziesz tu także nowe i stare akcesoria, biżuterię, lokalną sztukę i rzemiosło oraz niepowtarzalny design.

=== Sklepy z płytami ===
* {{Znacznik|'''8raita'''|60.45409|22.27258 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.8raita.fi/shop/index.html 8raita]''', Yliopistonkatu 11, shop@8raita.fi. Pn.–Pt. 10:00–19:00, Sob. 10:00–17:00. 8raita sprzedaje wszelkiego rodzaju płyty, począwszy od używanych płyt CD i LP, po muzyczne płyty DVD i inne produkty. Posiada również dobry sklep internetowy i personel, który może udzielić świetnych rekomendacji. 
* {{Znacznik|'''Asema'''|60.45332|22.25618 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Asema''', Läntinen Pitkäkatu 22, asematurku@gmail.com. wt–pt 12:00–18:00, sob 12:00–15:09. Mały niezależny sklep sprzedający używane i nowe płyty LP. Muzyka koncentruje się bardziej na hiphopie, soulu, funku, jazzie, reggae, punku i elektronice. Sprzedają także usługi od montażu filmów po projektowanie oświetlenia. 
* {{Znacznik|'''Iki-Pop'''|60.45070|22.27066 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.ikipop.fi/ Iki-Pop]''', Linnankatu 7, joska@ikipop.inet.fi. Ten osobisty, niewielki sklep z płytami, naprzeciwko Biblioteki Głównej Miasta, sprzedaje używane płyty CD i LP, ale główny nacisk kładziony jest na winyle. To prawdziwy raj dla tych, którzy lubią przekopywać się przez mnóstwo starych gadżetów i znaleźć ten, którego szukali wszędzie. 
* {{Znacznik|'''Kaakko'''|60.44811|22.25508 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Kaakko''', Yliopistonkatu 38, ☏ +358 45-650-9822, info@kaakko.fi. wt–pt 12:00–18:00, sob 11:00–14:00. Założona w 2004 roku firma Kaakko zajmuje się sprzedażą i skupem używanych płyt winylowych i codziennie dostarcza na stanie prawie 9000 płyt – to prawdopodobnie największy wybór płyt winylowych w całym Turku. Jeśli nie możesz odwiedzić sklepu, wszystkie zapisy możesz znaleźć także online.

== Gastronomia ==
Turku i inne części Finlandii właściwej są domem dla kuchni fińskiej o bardziej zachodnich wpływach, która ma cechy szczególnie szwedzkie, duńskie i niemieckie. Długie tradycje rolnictwa i rybołówstwa na tym obszarze przyczyniły się do powstania lokalnej kultury kulinarnej. Ryby, zwłaszcza śledź – regionalna ryba Finlandii właściwej – od wieków stanowią serce tradycji kulinarnych regionu. Spożywa się go przez cały rok solony, smażony, grillowany i wędzony. Ponadto często wykorzystuje się okonia, sieję i szczupaka. Trzeba też pamiętać o skosztowaniu słynnej kiełbasy rodzynkowej, regionalnego specjału, który można kupić m.in. na Hali Targowej. Kolejną regionalną specjalnością jest słodki chleb słodowy z archipelagu: ''skärgårdslimpa''. Na deser wypij filiżankę dobrej kawy wraz z ''pullą'' (bułką cynamonową) lub ''Piispanmunkki'' („pączkiem biskupim”), jak tutejsi ludzie nazywają tradycyjne północnoniemieckie ciasto ''Berliner''.

Oferty na lunch, posiłki w kebab-pizzeriach i dania typu fast food (w tym napoje i frytki) kosztują zwykle 8,50–12,50 euro. Prostsze, odpowiednie posiłki restauracyjne, składające się z prostego makaronu, zupy lub sałatki z wodą lub napojem bezalkoholowym, kosztują zwykle około 10–20 euro. Za posiłki składające się z wysokiej jakości steku i dobrego wina należy zapłacić co najmniej 30–60 euro. Właściwe restauracje są często otwarte do 22:00, a kuchnia zamykana jest o 21:00. W niektórych restauracjach bar jest otwarty do późnych godzin nocnych. Sieci fast foodów i niektóre pizzerie z kebabem, grille i inne tego typu miejsca są otwarte później w nocy, niektóre nawet do 03:00–05:00.

=== Lunch i brunch ===
[[Plik:Aboa Vetus Ars Nova, kesäterassi.jpg|thumb|Letni taras na dziedzińcu Aboa Vetus &amp; Ars Nova.]]
[[Plik:Kåren 2017 studentkaféet.jpg|thumb|Kawiarnia lunchowa Kåren]]
Większość restauracji oferuje oferty w wysokości 8,50–12,50 euro w porze lunchu, przeważnie przynajmniej w dni powszednie w godzinach 11:00–14:00. Istnieją również restauracje lub kawiarnie serwujące posiłki wyłącznie w porze lunchu, w tym kawiarnie studenckie i restauracje lunchowe dla dużych zakładów pracy, często posiadające bardzo przystępną cenę również dla osób z zewnątrz. W przypadku kawiarni studenckich może być potrzebny określony czas, aby uniknąć długich kolejek (nie próbuj korzystać z nich w godzinach 11:30–12:30). Kilka restauracji studenckich serwuje tani lunch także później lub w weekend. W domach towarowych Wiklund i Stockman znajdują się przyjazne rodzinom kawiarnie, które mogą się przydać.
* {{Znacznik|'''Amica Mäntymäki'''|60.439415 |22.275665 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.compass-group.fi/ravintolat-ja-ruokalistat Amica Mäntymäki]''', Luolavuorentie 2 (''piętro K''), ☏ +358 40-482-8556, ravintokeskus.mantymaki@amica.fi. Pn.–Pt. 10:30–13:30. Restauracja pracownicza przy głównej stacji zdrowia, która jest otwarta także dla osób z zewnątrz. 10,15 €, deser 1,00 €. 
* {{Znacznik|'''Arvin Grilli ja Lounas'''|60.442963 |22.229729 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Arvin Grilli ja Lounas''', Nosturinkatu 5, paulamarjatta.tiainen@gmail.com. Pn.–Pt. 06:00–15:00 (obiad 10:30–13:30). Świetny stosunek ceny do jakości. Obiad 6,90 €, obiad z zupą 5,50 €, w tym sałatka, chleb, mleko i kawa. 
* {{Znacznik|'''Elvina Café'''|60.45292 |22.26801 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://elvina.fi/voivala.html Elvina Café]''', Yliopistonkatu 15 (''w pobliżu Kauppatori''), ☏ +358 2 536-8502. pn.–pt. 09:00–18:00, sob. 11:00–15:00. W budynku z lat 20-tych XX wieku, poszukujący atmosfery tamtych czasów. Produkty lunchowe i kawiarniane. 
* {{Znacznik|'''Fontana Café'''|60.44962 |22.26859 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://fontana.fi/?lang=en Fontana Café]''', Aurakatu 1 (''naprzeciwko ratusza i biura informacji turystycznej w pobliżu mostu Aura''). Pn.–Cz. 10:00–22:00, Pt 10:00–23:00, Sob. 11:00–00:00, Niedz. 12:00–20:00 (brunch serwowany w godz. 12:00–16:00). Świeże produkty z własnej piekarni. Bar czynny jest wieczorem. Popularny brunch w weekendy. 
* {{Znacznik|'''Honkapirtti'''|60.42856 |22.14769 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.honkapirtti.fi/ Honkapirtti]''', Albert Ravilan raitti (''wyspa Ruissalo''), ☏ +358 44-756-7922, info@honkapirtti.fi. pn.–pt. 11:00–17:00, sob. niedz. 10:00–17:00. Duża kabina w stylu wschodniokarelskim, od dziesięcioleci przystanek dla osób cieszących się przyrodą wyspy. Bezpretensjonalny lunch składający się z tradycyjnej grochówki i pysznych naleśników. Na stoliku kawowym znajduje się również szereg tradycyjnych przysmaków, ciast i ciast. 
* {{Znacznik|'''Restauracja Kaarea TYKS U'''|60.453379 |22.289324 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Kaarea TYKS U''', Kiinamyllynkatu 4, ☏ +358 20 764 9850, asiakaspalvelu@kaarea.fi. Pn.–Pt. 10:30–13:30. Restauracja pracownicza w budynku U Szpitala Uniwersyteckiego w Turku, otwarta także dla osób z zewnątrz. Sprzedaż nadwyżek żywności po obiedzie w godzinach 13:30–13:40. 7,55–9,15 euro. 
* {{Znacznik|'''M Kitchen &amp; Café'''|60.45001 |22.27384 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''M Kitchen &amp; Café''', Itäinen Rantakatu 4–6 (''w muzeum Aboa Vetus i Ars Nova''), ☏ +358 40-197-9005, mkitchencafe@mbakery.fi. Codziennie 11:00–19:00, obiad serwowany od pn. do pt. 11:00–14:00, sob. brunch w godzinach 11:00–15:00. Serwuje bardzo smaczny lunch, w tym kilka świetnych dań wegetariańskich. W sobotę i niedzielę może być tłoczno, ponieważ weekendowy brunch jest jednym z najlepszych w mieście. Rezerwacja pomaga lub musisz zaplanować wizytę wcześniej lub później. Obiad dnia Pn–Pt 8–10 €; brunch 19,90 €. 
* {{Znacznik|'''PullaPuoti'''|60.44589 |22.25407 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pullapuoti.fi/ PullaPuoti]''', Puistokatu 3, ☏ +358 2 236-2121. Pn.–Pt. 08:00–17:00. Blisko komisariatu policji w Turku i hostelu Turku. Ciasta, przekąski, kawa oraz nadziewane kanapki i ciasta. Na lunch można wybrać zupę, sałatkę, pizzę z patelni lub makaron. Asortyment produktów bezglutenowych. 
* {{Znacznik|'''Teboil Herkku'''|60.4497729 |22.1989227 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.tbherkku.fi/ravintola/ Teboil Herkku]''', Rautatehtaankatu 1, ☏ +358 10 583 9900, turku.rautatehtaankatu@huoltoasemat.teboil.fi. Pn.-Pt. 10:30-16:00, Sob. 11:00-16:00. Lunch i deser w stylu domowej kuchni. 10,70 €. 
* '''[https://www.unica.fi/en/ Unica Restaurants]''', Rehtoripellonkatu 4, ☏ +358 2 232-5444. Unica, należąca do Związku Studentów Uniwersytetu w Turku, ma kilka restauracji studenckich na terenie kampusu, za katedrą w Turku. Osoby z zewnątrz: 9 €. 
** {{Znacznik|'''Assarin ullakko i Brygge'''|60.4543 |22.2873|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Assarin ullakko i Brygge''', Rehtorinpellonkatu 3 (''poniżej wzgórza uniwersyteckiego od strony Kupittaa; własne wejścia, na górze''). pn.–pt. 10:30–20:00 sob. 10:30–18:00 niedz. 12:00–16:00; Bar Brygge Śr–Cz 18:00–21:00 Pt 18:00–22:00 Sob 16:00–22:00. W domu związku studenckiego. 
* '''[https://www.karkafeerna.fi/en/lunch Kawiarnie studenckie ÅAS]''' (''Gadolinia Kb''), Hämeenkatu 22, ☏ +358 2 215-3703, anne.peltonen@abo.fi. Kawiarnie związku studenckiego ÅA. Przyzwoite codzienne jedzenie. Obiad dla obcokrajowców: 8,50 €. 
** {{Znacznik|'''Arken'''|60.4571 |22.2791 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Arken''', Fabriksgatan 2 (''w pobliżu Piispankatu na skrzyżowaniu, na podwórzu''). P–Cz 08:00–15:30 Pt 08:00–15:00; obiad 11:00–15:00, Pt 11:00–14:30; otwarte także latem. W głównym budynku humanistycznym ÅA, odnowionej dawnej manufakturze żelaza. Kuchnia ma odrobinę więcej obcych wpływów niż w większości restauracji studenckich. 
** {{Znacznik|'''Aurum'''|60.4548 |22.2824 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Aurum''', Henriksgatan 2 (''parter, wejście główne, po prawej''). P–Cz 07:30–18:00 Pt 07:30–14:30 Sob 12:00–15:00; obiad P–Cz 10:30–18:00 Pt 10:30–14.30 Sob 12:00–15:00. W dużym budynku uniwersyteckim z lat 20. XX w., dzielonym przez ÅA i TY, z nauką i technologią. 
** {{Znacznik|'''Kåren'''|60.4496 |22.2761 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Kåren''', Tavastgatan 22 (''naprzeciwko Hämeenkatu od dzielnicy Old Great Square; główne wejście, na górze''). 11:00–14:00. Dom związku studenckiego zaprojektowany przez słynnego architekta Erika Bryggmana, z biurem, salą bankietową i domami studenckimi, a także restauracją, w której zwykle jest cicho, z wyjątkiem południa, co pozwala na nieco bardziej domowy klimat, np. w godzinach wieczornych. chleb jest często ich własny. Dom jest również miejscem eventowym, a na p

=== Oszczędnie ===
[[Plik:Hesburger hamburger.jpg|thumb|Hesburger pochodzi z Turku i jest największą siecią restauracji hamburgerowych w Finlandii.]]
Na lunch, patrz [[#Lunch i brunch]] powyżej.

Pizzerie to często tanie kebaby-pizzerie, oferujące kebab, falafel i pizzę. W centrum jest ich mnóstwo, a knajpki na przedmieściach często są tego typu. Ceny są porównywalne z ofertami lunchowymi innych restauracji; ich własne oferty lunchowe zwykle ograniczają się do kawy lub oferują więcej opcji po niższych cenach. Niestety restauracje oferujące najlepsze kebaby znajdują się na przedmieściach. [https://www.kotipizza.fi/ Kotipizza] to nieco droższa sieć nieimigrancka, serwująca głównie dania na wynos. Istnieją również pizzerie w kategorii średniej klasy lub luksusowe, oferujące zupełnie inne doznania.

[https://www.hesburger.com/ Hesburger] to dominująca sieć hamburgerów w Finlandii, pozostawiająca McDonald's i Burger King jako graczy marginalnych. Jest szczególnie popularna w Turku, gdzie została założona i nadal ma swoją siedzibę. Spacerując po centrum miasta niemal trudno go nie minąć; w okolicy Kauppatori znajdziesz cztery Hesburgery. Firmę do dziś prowadzi rodzina, która założyła ją w latach 60-tych. I zapytaj któregokolwiek z mieszkańców: burgery Hesburger naprawdę smakują lepiej! Jeśli się spieszysz, możesz zamówić jedzenie za pośrednictwem aplikacji mobilnej.

Nadal istnieją kioski z grillem, w których można zjeść mniejszy szybki posiłek, przede wszystkim kiełbasę, hot doga, ''makkaraperunat'', ''lihapiirakka'' lub hamburger.

[[Plik:Beef Kung Po at restaurant Kiinanmuuri in Turku.jpg|thumb|right|Wołowina Kung Po w restauracji Kiinanmuuri]]
* '''[https://www.chinamarket.fi/kiinanmuuri/index.php Kiinanmuuri]''' (''Wielki Mur Chiński''), peng@chinamarket.fi. Kiinanmuuri to jedna z najlepszych chińskich restauracji w Turku. Mimo że w okolicach południa jest tu zazwyczaj tłoczno, dekoracje są przestarzałe i wydaje się to nieco podejrzane, a jedzenie jest wyśmienite. Wszystkie składniki są bardzo świeże, a porcje są zazwyczaj ogromne. Obsługa w porze lunchu jest naprawdę szybka. Jeśli jesteś wyjątkowo głodny lub chcesz przeżyć kilka dni na jednej porcji, spróbuj zjeść na wynos, aby otrzymać jeszcze większe porcje. 
** {{Znacznik|'''Sirkkalankatu 27'''|60.44523 |22.27496 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}Sirkkalankatu 27, ☏ +358 2 233-5968. Obiad 11:00–15:00. edytować
** {{Znacznik|'''Vähä-Hämeenkatu 1'''|60.4524 |22.2878 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}Vähä-Hämeenkatu 1, ☏ +358 2 250-2888. P–Cz 10:30–21:00 Pt 10:30–22:00 Sob 12:00–22:00 Niedz 12:00–21:00; obiad pn.–pt. 10:30–16:00 sob. 12:00–17:00. Lunch w formie bufetu 11,50 €. 
* {{Znacznik|'''Kortteliravintola Kerttu'''|60.45388 |22.25704 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.kerttu.fi/ Kortteliravintola Kerttu]''', Läntinen pitkäkatu 35 (''w pobliżu dworca kolejowego''), ☏ +358 2 250-6990. P–Cz 10:30–23:00, Pt 10:30–00:00, Sob 12:00–00:00. Kerttu to popularna restauracja kwartałowa z niedrogim menu zarówno dla wszystko-, jak i roślinożerców. Kerttu jest bardzo popularne wśród studentów, a w restauracji znajduje się nawet pralnia, z której goście mogą korzystać podczas delektowania się posiłkami. W weekendy mają specjalny bufet z hamburgerami, który jest bardzo popularny wśród mieszkańców. Personel jest bardzo przyjazny i gościnny. 
** {{Znacznik|'''Rantakerttu'''|60.44050 |22.24486 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.rantakerttu.fi/ Rantakerttu]''', Läntinen rantakatu 55 (''blisko promu Föri''), ☏ +358 2 258-8000. Pn. 11:00-15:00, WT–Cz 11:00-22:00, Pt 11:00-23:00, Sob 12:00-23:00, Niedz 12:00-18:00. Siostrzana restauracja Kortteliravintoli Kerttu. 
* {{Znacznik|'''Latte Café and Gourmand'''|60.4462 |22.2533 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://lattecafe.biz/ Latte Café and Gourmand]''', Eerikinkatu 37, ☏ +358 449-756-699. pn.–pt. 10:00–17:00, sob.–niedz. w czasie wydarzeń. Słodka mała kawiarnia, która serwuje również bardzo niedrogi lunch. Ogromna lista różnych kaw z każdego zakątka ziemi (do wypicia lub kupienia). W menu znajdują się tosty, panini, sałatki i bajgle. Nie trzeba chodzić do restauracji z powodu głodu, ponieważ rozmiary tych produktów są duże. Atmosfera jest bardzo relaksująca dzięki dźwiękom jazzowym i latynoskim oraz ciepłym kolorom. Jeśli masz ochotę na więcej prywatności, możesz udać się na zaplecze i usiąść na przytulnej kanapie. Latem można także usiąść na zewnątrz. 
* {{Znacznik|'''Nummis'''|60.4554 |22.3034 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.nummispizzeria.fi/ Nummis]''', Vanha Hämeentie 19, ☏ +358 2 250-6144. 10:00–22:00. Restauracja z pizzą i kebabem w dzielnicy Nummi. Serwuje całkiem niezłą pizzę i kebaby, ale nie oczekuj niczego specjalnego. 10–15 euro. 
* {{Znacznik|'''Rax Buffet'''|60.45122 |22.26536 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.rax.fi/ Rax Buffet]''', Aurakatu 12, ☏ +358 20-766-4911. P–Cz 11:00–20:00, Pt 11:00–21:00, Sob 11:00–19:00, Niedz 12:00–19:00. Sieć. Oferuje bufet typu „jesz, ile chcesz”, który obejmuje pizzę, dania z grilla, sałatki, lody i napoje bezalkoholowe. Dobra opcja, jeśli masz ochotę naprawdę napełnić żołądek na długi czas i niedrogo. Obiad 12 €, poza godzinami lunchu 14 €, weekendy 16 €; dzieci 3–6 lat 5 EUR, 7–11 lat 9 EUR. 
* {{Znacznik|'''Taco Nito'''|60.45013 |22.26778 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Taco Nito''', Aurakatu 3, ☏ +358 40-653-3112. Należąca do meksykańskich braci Taco Nito serwuje proste, ale bardzo smaczne przekąski. Kukurydza, mięso, salsa, fasola, chili i awokado to kamienie węgielne tej kuchni. Restauracja nieustannie cieszy się dobrymi opiniami klientów i ma stosunkowo niskie ceny. Około 10 €. 
* {{Znacznik|'''Yasukon Keittiö'''|60.45012 |22.26080 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[http://yasukonkeittio.com/ Yasukon Keittiö]''' (''Kuchnia Yasuko''), Yliopistonkatu 26 C (''drugie piętro''), ☏ +358 440-335-507, yasuko@yasukonkeittio.com. Kuchnia Yasuko to mała japońska restauracja, która serwuje codzienne domowe posiłki japońskie, a także sushi i inne bardziej popularne dania. Wszystko jest dobrze przygotowane, a atmosfera w restauracji jest bardzo autentyczna. Yasuko może pomieścić mniej niż 20 osób, ale więcej niż 10 klientów oznacza, że być może będziesz musiał poczekać na jedzenie, ale warto.

=== Umiarkowanie ===
[[Plik:Meal at restaurant Harald in Turku.jpg|thumb|Posiłek w restauracji Harald w Turku.]]
* {{Znacznik|'''Delhi Darbar'''|60.45189 |22.28305 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.delhidarbar.fi/fi/ Delhi Darbar]''', Hämeenkatu 8, ☏ +358 2 233-3988, ravintola@delhidarbar.fi. P–Cz 10:30–22:00, Pt 10:30–23:00, Sob 12:00–23:00, Niedz 12:00–22:00. Doskonałe i autentyczne indyjskie jedzenie. Krótki spacer od katedry. 
* {{Znacznik|'''Hiili'''|60.45005 |22.26714 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Hiili''', Aurakatu 6, drugie piętro, ☏ +358 44-717-7440, info@hiiliravintola.fi. pn.–pt. 16:00–23:30, sob. 14:00–23:30, niedz. 14:00–20:00. Hiili oferuje amerykańskie grillowanie z ładnymi widokami na serce Turku. W menu znajdziemy szarpaną wieprzowinę, żeberka BBQ i inne amerykańskie specjały. Szefowie kuchni Hiili opracowali własne sosy BBQ i dania z lokalnych składników. 
* {{Znacznik|'''Kado Sushi'''|60.44940 |22.26658 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://kadosushi.fi/ Kado Sushi]''', Wnętrze Hali Targowej, Eerikinkatu 16, info@kadosushi.fi. pn.–pt. 11:00–18:00, sob. 11:00–16:00. Sushi Kado łączy w sobie pełnowartościowe przysmaki z przyjemnościami estetycznymi, a wszystko to przygotowane ze świeżych składników. Kuchnia japońska. edytować
* {{Znacznik|'''Kobe sushi'''|60.4433 |22.2570 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/KOBESUSHIRAVINTOLA/ Kobe sushi]''', Martinkatu 3 (''20 minut pieszo od centrum lub autobusem linii 9''), ☏ +358 44 9877251. Wt–Pt 11:00-21:00, Sob Nie 12:00–21:00. Autentyczne japońskie jedzenie. Bufet 13 €. 
* {{Znacznik|'''Pinella'''|60.45121 |22.27488 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pinella.fi/ Pinella]''', Vanha Suurtori 2, ☏ +358 50-554-3733, varaukset.turku@viatribunali.fi. P–Cz 11:00–20:30, Pt 11:00–22:00, Sob 12:00–22:00, Nie 12:00–20:00. Pinella to charakterystyczny budynek nad rzeką. Obecnie jest to pizzeria sieci Via Competitioni serwująca pizzę w stylu neapolitańskim. 15–20 €, obiad 12,50 €. 
* {{Znacznik|'''Pippurimylly'''|60.43905 |22.25935 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pippurimylly.fi/ Pippurimylly]''' (''Młynek do pieprzu'''), Stålarminkatu 2 (''za parkiem sportowym''), ☏ +358 2 277-3350. pn.–pt. 11:00–23:00, sob. 12:00–23:00, niedz. 12:00–21:00, kuchnia zamykana jest na 1 godzinę przed zamknięciem. Pippurimylly (Młynek do Pieprzu) to tradycyjna rodzinna restauracja, która obsługuje mieszkańców od dziesięcioleci i niewiele się zmieniło – nostalgia! Wykorzystuje fińskie produkty i jest dobrze znana ze steków. 
* {{Znacznik|'''Sergio's'''|60.44696 |22.26216 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.sergio.fi/ Sergio's]''', Läntinen Rantakatu 27, ☏ +358 20-769-8585, ravintola@sergio.fi. pn.–pt. 16:00–23:00, sob. 13:00–23:00. Autentyczna włoska restauracja w drewnianym domu z 1787 roku nad rzeką. Większość składników importujemy z Włoch. Ponadto z reguły personel jest Włochem, ale obsługa jest oczywiście również w języku fińskim i angielskim. Pizze, makarony, ryby, mięsa, risotto, dania wegetariańskie i włoskie desery. Dobry wybór win. 
* {{Znacznik|'''Trattoria Romana'''|60.45182 |22.28137 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Trattoria Romana''', Hämeenkatu 9, ☏ +358 2 251-9554. Autentyczna włoska trattoria, należąca do Włochów i przez nich prowadzona. Doskonały stosunek jakości do ceny. Często zatłoczone. 
* {{Znacznik|'''Viking Restaurant Harald'''|60.45002 |22.26800 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.ravintolaharald.fi/ Viking Restaurant Harald]''' (''Viikinkiravintola Harald''), Aurakatu 3 (''między Kauppatori a mostem Auransilta''), ☏ +358 44-766-8204, turku@ravintolaharald.fi. Pn 12:00–23:00 Cz–Pt 12:00–24:00, Sob 12:00–01:00, Niedz 15:00–22:00. Quasi-autentyczny z futrami na ścianach i rustykalnymi meblami, z odrobiną humoru. Dobre jedzenie z zaskakującymi połączeniami, takimi jak dżem lub jagody z daniami głównymi. Być może tak, jak to mieli Wikingowie, ale nieważne, jeśli nie. Toalety zwane Harald (męscy) i Helga (damskie). 18–50 euro, dzieci 9–12 euro; obiad od 12,50 €.
* {{Znacznik|'''Wanhan Paronin Kellari'''|60.44900 |22.25661 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Wanhan Paronin Kellari''' (''Piwnica Starego Barona''), Yliopistonkatu 37, ☏ +358 440-225-442, ravintola@wpk.fi. wt–czw 14:00–22:00, piątek sob 14:00–00:00. Nie daj się zwieść skromnemu wejściu. Nieco poza centrum miasta Wanhan Paronin Kellari to klimatyczna restauracja w piwnicy, która ma wiele małych, średniowiecznych przegródek. Jedzenie obejmuje produkty sezonowe, a także steki i dziczyznę. Stosunek jakości do ceny jest zaskakująco dobry.

=== Ekskluzywnie ===
[[Plik:Turku cafe.jpg|thumb|Większość restauracji, kawiarni i barów posiada w sezonie letnim tarasy na świeżym powietrzu.]]
Największe skupisko najlepszych restauracji znajduje się wzdłuż rzeki, na prawym brzegu, poniżej mostu katedralnego. Inne są rozsiane po okolicy, jak na przykład Kaskis, który w 2022 roku otrzymał gwiazdkę Michelin.

* {{Znacznik|'''E. Ekblom'''|60.44978 |22.27157 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://eekblom.fi/ E. Ekblom]''', Läntinen Rantakatu 3, ☏ +358 2 536-9445, info@eekblom.fi. Pt. 17:00–23:00, Pt Sob. 17:00–01:00. Wygodna, wysokiej jakości restauracja z winami. Starannie wyselekcjonowane wina oferują szeroką gamę sezonowych zmian. W pięknym, starannie odnowionym lokalu na dwóch piętrach. Kuchnia oferuje słodkie i słone przysmaki do wina, a z letniego tarasu roztaczają się wspaniałe widoki na rzekę. 
* {{Znacznik|'''Gustavo'''|60.4525 |22.2743 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.gustavo.fi/ Gustavo]''', Linnankatu 1 (''Vähätori, obok mostu''), ☏ +358 46-922-2488, info@gustavo.fi. Cz–Pt 11:00–14:00 i 17:00–22:00, Sob 15:00–22:00. Kuchnia śródziemnomorska ze skandynawskim akcentem. Wskazówka: zbierz kilka portugalskich pinchos z pizzą i podziel się nimi ze znajomymi. Nie wahaj się zapytać o coś, co Cię zaskoczy, personel jest bardzo miły i pomocny. Gustavo importuje także własne wina. 
* {{Znacznik|'''Kaskis'''|60.44672 |22.27265 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://kaskis.fi/ Kaskis]''', Kaskenkatu 6 A, ☏ +358 44-723-0200, info@kaskis.fi. wt.–czw. 16:00–23:00, pt. sob. 16:00–00:00, niedz. nieczynne. Nazwany na cześć lokalizacji na wzgórzu Kaskenmäki, Kaskis został otwarty w 2014 roku przez trzech przyjaciół. Wyśmienita kuchnia, na którą wpływ mają zwłaszcza kuchnie południowoeuropejskie, skandynawskie i azjatyckie. Gwiazdka Michelin. Spróbuj zarezerwować stolik z dużym wyprzedzeniem, w godzinach szczytu wyprzedają się już kilka miesięcy wcześniej. 
* {{Znacznik|'''Ludu'''|60.44957 |22.26733 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Ludu''', Linnankatu 17, ☏ +358 20-734-0310, ravintola@ludu.fi. wt–pt 11:00–14:00 i 17:00–23:00, sob 17:00–23:00. Ludu to mała, elegancka restauracja serwująca dania kuchni europejskiej. Posiada również doskonały wybór win i zmieniające się produkty sezonowe w swoim menu. 
* {{Znacznik|'''Mami'''|60.45174 |22.27335 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.mami.fi/ Mami]''', Linnankatu 3 (''Vähätori''), ☏ +358 2 231-1111, mami@mami.fi. Wt–Pt lunch 11:00–15:00, à la carte 17:00–22:00, Sa à la carte 13:00–22:00, Nie pon nieczynne. Malutka Mami uznawana jest za jedną z najlepszych restauracji w Turku. Oferuje miłą obsługę, starannie przygotowane jedzenie oraz wygodne i nowoczesne otoczenie. Z letniego tarasu roztaczają się najpiękniejsze widoki. Serwują również wspaniały lunch. Obiad 10–25 €. 
* {{Znacznik|'''Restauracja Samppalinna'''|60.44745 |22.26835 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restauracja Samppalinna''', Itäinen Rantakatu 10, ☏ +358 10-764-5391, info@ravintolasamppalinna.fi. Tylko lato. Restauracja Samppalinna (otwarta w 1832) to efektowna drewniana willa położona w parku, z tarasami skierowanymi w stronę rzeki. Dla miłośników dobrego jedzenia, napojów i teatru. 
* {{Znacznik|'''Roster'''|60.4515 |22.2786 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://rosterturku.com/ Roster]''', Tuomiokirkonkatu 6 (''za katedrą, jak widać z mostu''), ☏ +358 9 6128-6850 (siedziba sieci?), myyntipalvelu@royalravintolat.com. Pn 11:30–22:00, wt-pt 11:30–23:00, sob 15:00–23:00, niedz 12:00–18:00. Roster oferuje miejsce na wino i posiłek w miłym otoczeniu. Napij się drinka przed kolacją w eleganckim barze koktajlowym. I jeszcze jeden po obiedzie. 
* {{Znacznik|'''Smör'''|60.45014 |22.27206 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://smor.fi/ Smör]''', Läntinen Rantakatu 3, ☏ +358 2 536-9444, info@smor.fi. Menu zmienia się w zależności od pór roku. W otoczeniu podziemi piwnic Smör serwuje posiłki w porze lunchu i wieczorem. 
* {{Znacznik|'''Suomalainen Pohja'''|60.45340 |22.26194 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://suomalainenpohja.fi/ Suomalainen Pohja]''', Aurakatu 24, ☏ +358 2 251-2000, ravintola@suomalainenpohja.com. Pn.–Pt. 11:00–20:00. Klubowa restauracja Suomalainen Pohja (fińska baza) została zbudowana w 1980 roku i zaprojektowana przez architekta Sigvarda Eklunda. Wnętrza zaprojektował Anglik, Sir George Salmon. Plan stał się podstawą działalności klubu angielskiego. Pohja serwuje tradycyjne, wyśmienite jedzenie i atmosferę. 
* {{Znacznik|'''Tintå'''|60.44916 |22.27006 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.tinta.fi/ Tintå]''', Läntinen Rantakatu 9 (''prawy brzeg, przy Aurasilta''), ☏ +358 2 230-7023, info@tinta.fi. Pn 11:00–00:00, wt–czw 11:00–01:00, Pt 11:00–02:00, sob 12:00–02:00, niedz 12:00–22:00. Tintå to winiarnia o miłej atmosferze, położona nad rzeką. Serwuje ponad sto różnych win oraz krótkie, ale dobre menu składające się z wykwintnej pizzy i smacznego lunchu w dni powszednie. Taras dopełnia krajobraz rzeki. 
* {{Znacznik|'''Tårget'''|60.45156 |22.27305 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.matbar.fi/ Tårget]''', Linnankatu 3 (''Vähätori''), ☏ +358 400-522-707, info@matbar.fi. P–Cz 11:00–22:00, Pt 11:00–03:00, Sob 12:00–03:00. Lunch serwowany jest od poniedziałku do piątku w godzinach 11:00–15:00; w tych dniach dania à la carte dostępne są w godzinach 16:00–. Kuchnia włoska, międzynarodowa i skandynawska. Mieści się tu także wspaniała winiarnia, która jest jednym z najgorętszych miejsc w mieście, szczególnie latem. Modna, ale swobodna restauracja w stylu bistro.

=== Gastropuby ===
[[Plik:Tiirikkala_turku.jpg|thumb|Barman robi drinka w Tiirikkala]]
* {{Znacznik|'''Hunsvotti'''|60.44108 |22.24608 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.satamakapakkahunsvotti.fi/ Hunsvotti]''', Läntinen Rantakatu 55 (''w pobliżu Föri''), ☏ +358 2 258-8000. P–Cz 11:00–22:00, Pt 11:00–23:00, Sob 12:00–23:00, Niedz 12:00–19:00. Połączenie baru sportowego i gastropubu, gdyż z restauracji Rantakerttu można zamówić jedzenie do pubu. 
* {{Znacznik|'''Löytö'''|60.4525 |22.2740 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.gastropubloyto.fi/ Löytö]''', Uudenmaankatu 1 (''w pobliżu katedry''), ☏ +358 2 233-0203, palaute@ravintolateini.fi. P–Cz 11:00–00:00, Pt 11:00–02:00, Sob 14:00–02:00, Niedz 15:00–22:00. Idylliczna piwnica pod ziemią. obiad 8–12 €; à la carte 3 € (przekąska) – 32 € (stek). 
* {{Znacznik|'''Pikku-Torre'''|60.44953 |22.25908 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pikkutorre.fi/ Pikku-Torre]''', Yliopistonkatu 30, ☏ +358 2 274-4866. Pn. 11:00–00:00, Wt 11:00–01:00, Pt 11:00–03:00, Sob. 12:00–03:00, Niedz. 12:00–00:00. Pikku-Torre (Mała Torre) to połączenie restauracji, baru sportowego i klubu. Ma dobre menu pełne steków, hamburgerów i sałatek. Codziennie serwuje także lunch. Wieczorem zamienia się bardziej w bar i klub nocny. 
* {{Znacznik|'''Pub Niska'''|60.44810 |22.26623 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://niska.ax/niska-abo/ Pub Niska]''', Kristiinankatu 1, ☏ +358 40-739-1006, niska@niskaturku.com. P–Cz 11:00–22:00, Pt 11:00–23:00, Sob 12:00–23:00, Niedz 12:00–22:00. Pub Niska Turku to koncept restauracji opracowany przez szefa kuchni Michaela Björklund z Wysp Alandzkich. Znana z archipelagowej pizzy przyrządzanej ze świeżych, wysokiej jakości składników, pochodzących głównie z Wysp Alandzkich. Na ich liście znajdują się sycące sałatki, desery i wszechstronny wybór napojów. 
* {{Znacznik|'''Tiirikkala'''|60.45181 |22.27351 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.tiirikkala.fi/ Tiirikkala]''', Linnankatu 3, ☏ +358 44-756-6160, tiirikkala@tiirikkala.fi. Pn 19:30:00–00:00, wt-czw 11:00–22:00, piątek sob 11:00–02:00, niedz 12:00–22:00. Oprócz dużego wyboru win i napojów, Tiirikkala oferuje tradycyjne duńskie kanapki i ciasta smørrebrød, które są ręcznie robione na miejscu. Wystrój wnętrz restauracji jest bardzo skandynawski, odwzorowujący oferowane dania. Serwuje piwa fińskiego minibrowaru ze swoich kranów. 
* {{Znacznik|'''Vaakahuoneen'''|60.44460 |22.25374 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://vaakahuone.fi/ Vaakahuoneen]''' Paviljonki, Linnankatu 38,, ☏ +358 2 515-3300. Restauracja Pavilion Vaakahuone to kompleks rozrywkowy położony nad rzeką. Oferuje muzykę na żywo (do tańca i nie tylko), kawiarnię, pizzerię i restaurację a la carte. Na końcu budynku znajduje się także kasa biletowa S/S Ukkopekka.

=== Wegetariańskie ===
* {{Znacznik|'''Kasvis-ravintola'''|60.4511 |22.2604 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.turunkasvisravintola.fi/ Kasvis-ravintola]''', Yliopistonkatu 29 a (''na parterze kościoła Betel na podwórzu, drzwi w krótkiej ścianie, kieruj się znakami''), ☏ +358 50-326-5122, info@turunkasvisravintola.fi. Pn-Pt 11:00–15:00. Restauracja wegetariańska serwująca lunch w formie bufetu, wykorzystujący głównie produkty organiczne i lokalne. Weganie mogą jeść większość oferowanych produktów, po prostu sprawdź tablicę (wegańskie alternatywy często są dostępne w razie potrzeby) i wybierz mleko do swojej kawy (ale jeśli nie musisz, spróbuj zamiast tego dołączonych herbat dnia). Jadalnie są mdłe pomimo wyglądu zewnętrznego, ale jedzenie jest dobre. 7,70–11,50 euro, dzieci 7–12 lat 5 euro; na wynos 14,50 €/kg. 
* {{Znacznik|'''Kahvila Koroinen'''|60.4664 |22.2911 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://koroinen.info/kahvilakoroinen.php Kahvila Koroinen]''', Catilluksentie 2 (''przy półwyspie Koroinen''), ☏ +358 40-360-0830 (Pon–pt). Kawiarnia i sklep rowerowy niedz. 12:00–16:00 (poza sezonem); naprawa rowerów Czw 14–18. Kawiarnia z lunchem na terenie dawnej farmy Koroinen. Główna opcja lunchu zazwyczaj koncentruje się na świeżych, lokalnych warzywach z przyjemnym, niekonwencjonalnym akcentem. Nie reklamują się jako wegetarianie, ale większość dań wydaje się być wegańska. Stowarzyszenie prowadzące to miejsce, Elävän Kulttuurin Koroinen, promuje rękodzieło za pomocą naturalnych materiałów, zrównoważonego rolnictwa na małą skalę i pokrewnych tematów, co widać. Popularny wśród rodzin. Do domu nie można wjechać wózkiem inwalidzkim, ale większość ludzi i tak siedzi na podwórzu; dostępna toaleta wychodkowa w odległości 100 m. Inne atrakcje na miejscu to warsztat ceramiczny (kup okarynę z kukułką!) oraz sklep z rowerami z recyklingu (w tym części zamienne), w którym można dokonać samodzielnej naprawy rowerów (olej i pompa dostępne przez całą dobę). Również kursy i wydarzenia kulturalne. Obiad 10 €, kawa z ciastem 7 €. 
* {{Znacznik|'''Kuori'''|60.4519 |22.2830 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.ravintolakuori.fi/ Kuori]''', Hämeenkatu 8 (''200 metrów od katedry''), ☏ +358 20-794-0330, info@ravintolakuori.fi. Pn 11:00–15:00, wt–czw 11:00–15:00, 17:00–22:00, Pt 11:00–15:00, 17:00–23:00, sob 17:00– 23:00. Bardzo popularna restauracja wegetariańska. Wskazówka: wypróbuj menu degustacyjne składające się z 6 dań. Jej siostrzana restauracja Roots Kitchen w hali targowej jest doskonałym miejscem na posiłek, chociaż w porze lunchu może być zatłoczona. Obiad 12,70 €, menu degustacyjne 56 €. 
* {{Znacznik|'''Tikitak'''|60.4541 |22.2667 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Tikitak''', Maariankatu 1 (''obok Puutori, 5 minut spacerem od Kauppatori''), ☏ +358 40-935-7614, info@tikitak.fi. P–Cz 11:00–21:00, Pt Sob 11:00–00:00, Niedz 12:00–21:00. Wygląda jak całkiem normalna pizzeria z kebabem, ale mają pasję do wegańskiego jedzenia. Wskazówka: spróbuj vöner, wegańskiej wersji döner. 
* {{Znacznik|'''VG Wok'''|60.4629 |22.2631 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''VG Wok''', Rauninaukio (''150 m za mostem kolejowym przy dworcu autobusowym''), ☏ +358 45-665-1793. P–Cz 11:00–18:00, Pt 11:00–20:00, Sob 12:00–20:00, Niedz. Naprawdę ładne wegetariańskie miejsce z budżetem. Vg Wok ma siostrzane restauracje w Tykistönkatu i Arvinkatu. Autentyczne azjatyckie jedzenie. Dania główne 7,50 €.

== Życie nocne ==
Minimalny wiek wymagany do wejścia do barów, pubów i klubów nocnych jest różny; ze względów prawnych, aby wejść do miejsc serwujących alkohol, trzeba mieć ukończone 18 lat, ale w wielu klubach i barach obowiązują wyższe ograniczenia wiekowe (przeważnie 20–24 lata).

Restauracje i bary mają różne godziny otwarcia, ale ogólnie popularne kluby nocne i dyskoteki są otwarte do godziny 04:00. Ostatnie połączenie następuje zawsze na pół godziny przed zamknięciem i sygnalizowane jest wyłączeniem przez obsługę baru na kilka sekund i ponownym włączeniem świateł. Mogą to powtórzyć kilka razy z rzędu, aby upewnić się, że klienci to zrozumieją. Ogólnie rzecz biorąc, mądrze jest wyjść około dziesięciu minut przed ostatnim dzwonkiem, aby uniknąć wpadnięcia w pośpiech wszystkich próbujących natychmiast wyjechać, szczególnie jeśli planujesz wrócić do swojego nocnego miejsca taksówką. Czasy się nieco zmieniają, ponieważ obecnie przepisy pozwalają na otwarcie po godzinie 04:00, która prawdopodobnie będzie nową godziną ostatniego dzwonka.

Kluby nocne zazwyczaj mają strzeżone szatnie, w których można zostawić dowolną odzież wierzchnią w zamian za bilet. Korzystanie z usługi płaszcza jest ogólnie uważane za obowiązkowe, nawet jeśli nie jest to wyraźnie zaznaczone. Opłata za szatnię wynosi zazwyczaj 2 EUR lub 2,50 EUR. Nie zgub biletu; pracownicy baru często nie chcą wyjaśniać zamieszania związanego z biletami w godzinach zamknięcia, kiedy panuje największy chaos. Jeśli zgubisz bilet, możesz zostać poproszony o przyjście następnego dnia po swoje rzeczy. Spodziewaj się, że będziesz w stanie udowodnić, że kurtka jest Twoja, informując obsługę o jej marce, kolorze podszewki lub zawartości kieszeni.

Jeśli lubisz tańczyć poza dyskoteką, jest kilka restauracji tanecznych i rejsów wycieczkowych, ale głównymi miejscami do tańca towarzyskiego są pawilony taneczne, a poza sezonem kilka innych miejsc, gdzie znajdziesz trzeźwych i zręcznych tancerzy. zobacz taniec towarzyski powyżej. W każdym z tych miejsc taniec odbywa się zazwyczaj raz lub dwa razy w tygodniu.

=== Kawiarnie ===
[[Plik:Qwenselska gården uteservering 2.jpg|thumb|Dziedziniec domu Qwensel z kawiarnią i Muzeum Farmacji.]]
W Turku jest wiele kawiarni. Te wymienione tutaj nie są reprezentatywne, ale w większości są bardziej dziwne. Zobacz także Lunch i brunch powyżej.

* {{Znacznik|'''Café Art''''|60.44951|22.27102 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.cafeart.fi/ Café Art]''', Läntinen Rantakatu 5 (''w centrum nad rzeką''), ☏ +358 40-158-3383. pn.-pt. 10:00–19:00, sob. 10:00–17:00, niedz. 11:00–17:00. Wyjątkowe kawy i pyszne ciasta. 
* {{Znacznik|'''Aschan''''|60.45054|22.26493 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.aschan.fi/ Aschan]''', Eerikinkatu 15 (''w Centrum Handlowym Hansa''). Pn.-Pt. 08:00–20:00, Sob. 09:00–18:00, Niedz. 12:00–18:00. Aschan to kawiarnia i restauracja lunchowa, do 2018 roku popularna cukiernia i kawiarnia w Turku, obecnie posiadająca franczyzę w Turku i Helsinkach. Sprzedaje wszelkiego rodzaju kawę, napoje oraz słodkie i słone wypieki, brodę, ciasta i ciasta. 
* {{Znacznik|'''Fabbes Café''''|60.45641|22.28056 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://fabbescafe.com/en/tervetuloa-valkommen-english/ Fabbes Café]''', Tehtaankatu 6, ☏ +358 50-535-3647, fabbescafe@gmail.com. Pn.–Pt. 08:00–16:00; obiad 11:00–15:00, późny lunch, jeśli coś zostało. Fabbes Café to przytulna mała kawiarnia w pięknej dzielnicy Biskopsgatan (kampus ÅA). 2–3 opcje lunchowe, w tym jedna wegańska. Kawa wliczona w cenę. Mają duży wybór ciast (słodkich i pikantnych), ciast, bułeczek cynamonowych i domowych słodkości, koktajli itp. Prawie wszystko w Fabbe's jest pieczone lub produkowane na miejscu i widać różnicę – nic nie jest robione fabrycznie i żadnych dodatków. Śniadanie 7 €, obiad 6–7 € (późny obiad 4 €), kawa z bułką 4 €. 
* {{Znacznik|'''Gaggui''''|60.45299|22.25618 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.gaggui.com/ Gaggui]''', Humalistonkatu 15. wt–pt 10:00–19:00, sob 10:00–18:00, niedz 12:00–18:00. W tej małej kawiarni ciasta są najważniejsze. Są fantastyczne i wykonane ręcznie na stronie. Kawa jest również na najwyższym poziomie, a obsługa jest bardzo przyjazna. edytować
* {{Znacznik|'''Kirjakahvila''''|60.45038|22.27564 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.kirjakahvila.org/ Kirjakahvila]''', Vanha Suurtori 1 (''na podwórzu Brinkkala''), ☏ +358 2 469-1396. Pn–Pt 11:00–19:00, często wieczorem muzyka akustyczna na żywo lub inne wydarzenia kulturalne. Na historycznym Starym Rynku to kawiarnia kulturalna i księgarnia (książki małych wydawnictw, także zagranicznych) prowadzone przez wolontariuszy. Oprócz książek w sprzedaży jest także mnóstwo komiksów, pocztówek i plakatów autorstwa lokalnych artystów. Codziennie świeżo pieczone ciasta. Wszystkie potrawy wegańskie. Dostępny bezpłatny, bezprzewodowy Internet, o hasła pytaj obsługę. 
* {{Znacznik|'''Kisälli'''|60.44706|22.27613 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Kisälli''', Vartiovuorenkatu 2 (''obok wejścia do skansenu Luostarimäki''), ☏ +358 40-630-5988. Wtorek–Niedziela 09:00–17:00 lub po uzgodnieniu. Staromodny styl, częściowo pasujący do lokalizacji. Własnoręcznie robione świeże bułki, bułki, pączki i ciasta. Codziennie w ofercie także naleśniki oraz różnorodne ciasta na słodko i słono. I oczywiście wspaniała kawa i inne napoje. 
* {{Znacznik|'''Nuvola Gelateria'''|60.45049|22.26560 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Nuvola Gelateria''', Eerikinkatu 13 (''w Centrum Handlowym Hansa''). pn.–pt. 11:00–20:00, sob. 10:00–18:00, niedz. 11:00–18:00. Właściciele, Włosi Angelo i Stefano, produkują na miejscu tradycyjne włoskie lody, bez żadnych sztucznych dodatków. Atmosfera jest spokojna i radosna z włoskim akcentem. 
* {{Znacznik|'''Kahvila Promenade'''|60.42760|22.18140 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.villapromenade.fi/ Kahvila Promenade]''', Kansanpuistontie 76 (''„Kansanpuisto („park ludowy”) w Ruissalo''), ☏ +358 40-158-8424, myynti@villapromenade.fi. Codziennie 14 maja–30 sierpnia oraz soboty i niedziele wiosną w godzinach 10:00–18:00. W parku, z widokiem na brzeg. Słone i słodkie wypieki, a także szeroki wybór kaw i lodów. 
* {{Znacznik|'''Café Qwensel'''|60.44872|22.26731 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.cafeqwensel.fi/ Café Qwensel]''', Läntinen Rantakatu 13 B (''na dziedzińcu Muzeum Farmacji, wejście na dziedziniec na lewo od głównego budynku''), ☏ +358 50-395-0021, cc.catering.cc@gmail.com. wt.–niedz. 10:00–18:00. Café Qwensel to urocze miejsce o starym środowisku w sercu miasta. Latem na podwórku są kury i koguty i naprawdę można poczuć się, jak cofnięto się w czasie. W kawiarni serwowane są domowe wypieki, przygotowane według receptur z XVIII wieku. Warto sprawdzić także ich herbatę. Obiad w dni powszednie.

=== Puby ===
[[Plik:Panimoravintola koulu.jpg|thumb|Restauracja Browarna Koulu]]
* {{Znacznik|'''Restauracja Browarna Koulu'''|60.44967|22.26454 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.panimoravintolakoulu.fi/?lang=en Restauracja Browarna Koulu]''', Eerikinkatu 18. Codziennie 11:00–02:00. Winestube pn.–czw. 17:00–23:00, pt 17:00–02:00, sob. 17:00–02:00. Jadalnia Pn–Cz 11:00–22:00, Pt 11:00–00:00, Sob 12:00–00:00. Obiad Pn.–Pt. 11:00–14:00. Budynek starej szkoły przekształcony w restaurację browarniczą serwującą piwa własne i cudze, dobre jedzenie i doskonały wybór win. Latem otwarty jest przytulny ogródek piwny na zielonym podwórku, który jest ulubionym miejscem mieszkańców. 
* {{Znacznik|'''Seurusteluravintola Uusi apteekki'''|60.44764|22.27063 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.uusiapteekki.fi/apteekki/ Seurusteluravintola Uusi apteekki]''' (''Nowa Apteka''), Kaskenkatu 1. Codziennie 10:00–02:00. Uusi Apteekki (dosłownie Nowa Apteka) to pub piwny mieszczący się w dawnej aptece wybudowanej w 1907 roku. Duży wybór piw i alkoholi, a już same dekoracje warte obejrzenia. W weekendy ten pub jest naprawdę zatłoczony przez mieszkańców, więc bądź przygotowany na stanie i delektowanie się piwem. Jeśli masz szczęście, jest to również dobre miejsce, aby spotkać się z pisarzem Reijo Mäkim, który napisał słynne kryminały Vares, które cieszą się ogromną popularnością w Finlandii. 
* {{Znacznik|'''Mallaskukko'''|60.44893|22.25634 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.mallaskukko.fi/ Mallaskukko]''', Yliopistonkatu 37. Pn–Cz 14:00–02:00, Pt Sob 12:00–02:00, Niedz 14:00–00:00. Kolejny dobry pub piwny w Turku, z dużym wyborem piw, szkockich whisky i cydrów. Mallaskukko naprawdę sprawia wrażenie salonu mieszkańców. Dobre miejsce do oglądania sportu na wielu ekranach telewizyjnych na ścianach. 
* {{Znacznik|'''Whisky Bar'''|60.45246|22.26533 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/profile.php?id=100063755730225&amp;rf=219574744725419 Whisky Bar]''', Yliopistonkatu 19. Nie–Cz 18:00–02:00, Piątek Sob 18:00–03:00. Whisky Bar w samym centrum Turku, jak sama nazwa wskazuje, oferuje szeroki wybór whisky, ale serwuje także piwo i inne alkohole. Obecnie jest mocno zorientowany na heavy metal swoją muzyką i atmosferą. 
* {{Znacznik|'''Cosmic Comic Café'''|60.45074|22.26944 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[http://cosmic.fi/ Cosmic Comic Café]''', Kauppiaskatu 4 (''w centrum handlowym Forum''). Nie–Wt 16:00–00:00, W–Cz 15:00–02:00 Pt – Sob 15:00–03:00. Cosmic Comic Café to galeria komiksów i komiczna atmosfera, gdzie piwo spotyka się z komiksami, grami planszowymi i swobodną atmosferą „drugiego salonu”. Jest bardzo popularny wśród studentów, więc czasami może być bardzo przepełniony. Właściciel baru Sakke wie wszystko o piwie, więc nie wahaj się zapytać o wskazówki. 
* {{Znacznik|'''Daily News'''|60.4496|22.2583 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://dailyravintolat.fi/dailynews/ Daily News]''', Yliopistonkatu 33 (''5 minut spacerem od Rynku''), ☏ +358 50 5711537, dailynews@dailyravintolat.fi. Codziennie 09:00-02:00. Mnóstwo gazet codziennych i chyba najtańsze piwo w samym sercu miasta.

=== Bary ===
* {{Znacznik|'''Fontti'''|60.45095|22.26987 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Fontti''', Kauppiaskatu 5. Pn–Cz 16:00–23:00, Pt 16:00–04:00, Sob 13:00–04:00. Znajduje się w dawnym biurze obsługi klienta regionalnej gazety Turun-Sanomat. Fontti (dosłownie oznacza czcionkę) to restauracja, która oprócz napojów i kaw serwuje wspaniałe jedzenie. Obsługa może być nieco powolna, ale poza tym ten bar jest miłym miejscem na spędzenie weekendowego wieczoru. 
* {{Znacznik|'''Alvar'''|60.45140|22.25841 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.alvarbaari.fi/ Alvar]''', Humalistonkatu 7 (''w połowie drogi między Dworcem Centralnym a Rynkiem''). Pn-sb 14:00-02:00, niedz 18:00-00:00. Alvar, mieszczący się w budynku zaprojektowanym przez słynnego fińskiego modernistycznego architekta Alvara Aalto, to komfortowe miejsce z miłą obsługą i dużym wyborem piw. Zwiedzający mogą także bezpłatnie korzystać z bezprzewodowego łącza internetowego. Możesz także zarezerwować czas na specjalną degustację piwa, jeśli przyjedziesz z grupą przyjaciół. 
* {{Znacznik|'''Bar Kuka'''|60.44882|22.26520 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://barkuka.fi/ Bar Kuka]''', Linnankatu 17, ☏ +358 50-411-6603. Codziennie 18:00–04:00, wiek: 18 lat. Na rogu Linnankatu i Kristiinankatu, Bar Kuka ze swoimi dekoracjami w stylu retro z lat 60. i 70. ma wierną rzeszę fanów, którzy uważają, że to najlepszy i najbardziej przytulny bar, jaki kiedykolwiek znajdziesz w Turku . Kuka oferuje mnóstwo muzyki na żywo, występy DJ-ów, stand-upy i wieczory tematyczne. 
* {{Znacznik|'''Rento'''|60.45175|22.26470 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[http://www.rentobar.fi/ Rento]''', Yliopistonkatu 23, ☏ +358 20-786-2240. P–Ś 11:00–02:00, Cz–Sob 11:00–03:00, Niedz 12:00–02:00. Rento, co dosłownie oznacza swobodny i zrelaksowany, ma prawdopodobnie jedną z najlepszych lokalizacji na bar w Turku, tuż na końcu deptaka, obok Rynku i Centrum Handlowego Hansa. Możesz usiąść wewnątrz lub na ładnym tarasie na zewnątrz. Duży wybór piw i małych przekąsek.

=== Łodzie rzeczne ===
[[Plik:Esposito Turku.JPG|thumb|Esposito]]
Łodzie rzeczne są unikalnym elementem krajobrazu Turku. Latem bardzo popularne jest spędzenie wczesnego wieczoru do około północy na jednej z nich, a gdy zrobi się trochę chłodno, przenieść się do restauracji lub klubu nocnego. Znajdują się nad brzegiem rzeki Aura. W niektórych z nich mieszczą się także znakomite restauracje, inne to głównie puby.

* {{Znacznik|'''Donna'''|60.44798|22.26828 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.donna.fi/ Donna]''', Itäinen rantakatu (Rzeka Aura). 
* {{Znacznik|'''Svarte Rudolf'''|60.44773|22.26744 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Svarte Rudolf''', Itäinen rantakatu (Rzeka Aura). 
* {{Znacznik|'''Papa Joe'''|60.44746|22.26656 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.facebook.com/RavintolalaivaPapaJoe?rf=197109880325096 Papa Joe]''', Itäinen rantakatu (Rzeka Aura). 
* {{Znacznik|'''Cindy'''|60.44720|22.26569 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://cindy.fi/firstroom/#&amp;panel1-1 Cindy]''', Itäinen rantakatu (Rzeka Aura). 
* {{Znacznik|'''Aussie Bar'''|60.44674|22.26405 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Aussie Bar''', Itäinen rantakatu (Rzeka Aura). 
* {{Znacznik|'''Katarina'''|60.44654|22.26337 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Katarina''', Itäinen rantakatu (Rzeka Aura). 
* {{Znacznik|'''Majland'''|60.44510|22.25640 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Majland''', Läntinen rantakatu (Rzeka Aura). 
* {{Znacznik|'''Esposito'''|60.44141|22.24767 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Esposito''', Läntinen rantakatu (Rzeka Aura). 
* {{Znacznik|'''Merihelmi'''|60.44140|22.24920 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Merihelmi''', Itäinen rantakatu (Rzeka Aura). 
* {{Znacznik|'''Bruno'''|60.44114|22.24868 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.brunocruisers.fi/bruno_2/index.html Bruno]''', Itäinen rantakatu (Rzeka Aura). 
* {{Znacznik|'''Wanha Rahtilaiva'''|60.44075|22.24799 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.rahtis.fi/ Wanha Rahtilaiva]''', Itäinen rantakatu (Rzeka Aura).

=== Kluby nocne ===
* {{Znacznik|'''Forte'''|60.44996|22.26295 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Forte''', Kristiinankatu 8, ☏ +358 40-091-6403. Codziennie 22:00–04:00. Forte jest jednym z ulubionych lokali od 1996 roku. W przeciwieństwie do większości innych klubów w mieście, jest zazwyczaj zajęty ze względu na tanie drinki i codzienne godziny otwarcia. Koncepcja „SuFo” (= „Sunday Forte”), MoFo itp. jest powszechnie znana wśród uczniów w Turku. 
* {{Znacznik|'''Chic'''|60.44878|22.26591 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chic''', Linnankatu 18. Pt–Nd 22:00–04:00. Jest to najbardziej ekskluzywny klub nocny w Turku, mieszczący się w starym banku w stylu neorenesansowym. Showroom oferuje dwie kondygnacje wspaniałej atmosfery: Na dole Lanson Club mieści się w pięknej starej piwnicy i ma kelnerów serwujących Ci stolik, co jest bardzo rzadkie w fińskich klubach nocnych. Bar Heineken na piętrze oferuje modną atmosferę z ogromnymi ekranami na ścianach, na których wyświetlane są najnowsze teledyski. 
* {{Znacznik|'''Klub nocny Apollo'''|60.45007|22.25957 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://apolloturku.fi/ Klub nocny Apollo]''', Humalistonkatu 6, ☏ +358 40-827-4268. piątek sob. 22:00–04:00. Limit wiekowy 22 lata. Apollo serwuje muzykę na żywo w wykonaniu zespołów grających głównie covery przebojów gwiazd krajowych i międzynarodowych. Muzyka waha się od rocka po pop i disco, stara i nowa. Istnieje również sekcja VIP, którą możesz zarezerwować. Obok znajduje się bar karaoke Armas, który ma te same godziny otwarcia i ograniczenia wiekowe. 
* {{Znacznik|'''Dynamo'''|60.45085|22.27106 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.dynamoklubi.com/ Dynamo]''', Linnankatu 7, ☏ +358 2 250-4904, palaute@dynamoklubi.com. wt–sobota 21:00–04:00. Limit wieku 20 lat. W Linnankatu, naprzeciwko głównej biblioteki, działają hipsterzy z pasją do nieco bardziej eklektycznego brzmienia. Na dole dominują indie pop, elektro i rock'n'roll, na górze to głównie soul, funk i disco. Często odbywają się tu także koncerty z muzyką na żywo w wykonaniu popularnych krajowych artystów. Przyciąga znaczną liczbę studentów z wymiany. 
* {{Znacznik|'''Klub Nocny Marilyn'''|60.44944|22.26261 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://clubmarilyn.fi/ Klub Nocny Marilyn]''', Eerikinkatu 19. wt–sb 22:00–04:00. Wśród nastolatków i osób po dwudziestce, Night Club Marilyn jest szczególnie popularny jako dyskoteka/klub nocny. Jest to najstarszy prywatny klub nocny w Turku, w którym wszystkie inne kluby pojawiały się i znikały. W swojej historii kilkukrotnie został wybrany Najlepszym Klubem Nocnym w mieście. 
* {{Znacznik|'''Gong'''|60.45040|22.25849 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Gong''', Humalistonkatu 8. Pt-Sb 21:00–04:00. Gong, jeden z wiodących lokali z muzyką na żywo w mieście, oferuje szeroką gamę muzyki od rocka po goth, punk, elektronikę, ska, prog, grunge, indie/alternatywę na trzech różnych scenach. Dobry klub dla grup lub imprez. 
* {{Znacznik|'''Naima'''|60.44992|22.26731 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Naima''', Aurakatu 6, ☏ +358 44 444 1234. Pt – Sob 20:00–04:00. Jeśli chcesz dobrze tańczyć (nie w nocnym klubie) w nocnym klubie, Naima jest polecanym miejscem w Turku. Grupa wiekowa przesuwa się w stronę 30., 40. i 50. roku życia. Często muzyka obejmuje występy na żywo największych nazwisk fińskiej muzyki Iskelmä (muzyka rozrywkowa). 
* {{Znacznik|'''Baaribaari'''|60.45195|22.26447 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Baaribaari''', Aurakatu 14. Bar W-Sa 18:00-04:00, Diskodisko Pt So 22:00-04:00. Limit wieku 20 lat. Popularny zwłaszcza wśród młodszych mieszkańców, gdyż obowiązuje tam granica wieku tylko 20 lat. Obok Rynku. 
* {{Znacznik|'''suXes'''|60.45378|22.27049 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.suxes.fi/ suXes]''', Yliopistonkatu 9. Codziennie 19:00–02:00. Turku, podobnie jak inne większe fińskie miasta w ogóle, jest dość przyjazne gejom, chociaż publiczne gesty uczuć nie są powszechne nawet w przypadku par heteroseksualnych i mogą budzić zdziwienie. Zmieścisz się praktycznie we wszystkich klubach w Turku, ale być może poczujesz się szczególnie jak w domu w suXes, jedynym barze i kawiarni dla gejów w Turku. Można tam otwarcie być sobą, delektując się atmosferą, kawą i drinkami.

== Festiwale, imprezy ==
[[Plik:Sariola Tivoli in Turku in 2008.jpg|thumb|Tivoli Sariola przybywa do parku Kupittaa na spotkanie z ''Vappu'']]
* {{Znacznik|Targi Morskie|60.447958 |22.265621|typ=atrakcja}}'''Targi Morskie''' (''wzdłuż rzeki Aura''). Długi weekend w kwietniu i październiku; Czw – Sob 09:00–18:00, Niedz 09:00–16:00. Tradycyjne i bardzo popularne targi odbywają się co roku w kwietniu i październiku nad brzegiem rzeki, w centrum Turku. Targ Archipelagowy w kwietniu i Targ Śledziowy w październiku przynoszą nad rzekę przysmaki rybne i rękodzieło. Obydwa targi przyciągają zawodowych rybaków z Morza Archipelagowego do serca miasta, aby sprzedawać swoje produkty, niektóre wciąż prosto ze swoich łodzi. Również np. Oprócz posiłków i standardowych dań targowych sprzedawany jest sok z rokitnika, miód i pieczywo. 
* '''Noc Walpurgii i Dzień Majowy''' (''Vappu'') (''główne wydarzenia w Vartiovuori, Puolalanmäki, Kauppatori''). 30 kwietnia – 1 maja. Vappu to jedno z czterech największych świąt w Finlandii, obok Wigilii Bożego Narodzenia, Sylwestra i Przesilenia Letniego. Walpurgia jest świadkiem największego festiwalu w stylu karnawału odbywającego się na ulicach fińskich miast. Tradycje studenckie są jedną z głównych cech charakterystycznych Vappu, dlatego na ulicach zobaczysz wielu studentów – i byłych studentów – w tradycyjnych czapkach studenckich. Wieczorem szwedzcy studenci lub ktokolwiek, kto się z nimi w jakiś sposób utożsamia, zbiera się na Vårdberget (Vartiovuori), aby mieszać się i słuchać chórów studenckich ÅA (18:00, transmisja YLE), podczas gdy fińscy studenci podobnie zbierają się w Puolalanpuisto . O 19:00 spotykają się pod pomnikiem Lilji nad rzeką (aby wręczyć jej studencką czapkę), a pozostałe wieczorne ulice zapełniają się imprezowiczami. W Kauppatori odbywa się targ, na którym sprzedawcy sprzedają tanie akcesoria karnawałowe. W pierwszy majowy dzień parki, zwłaszcza Vartiovuori, zapełniają się Finami organizującymi pikniki, a wielu z nich leczy kaca. W centrum miasta odbywają się także parady związków zawodowych, a przemówienia wygłaszają politycy ze wszystkich różnych partii. 
* {{Znacznik|Święto Nowego Ziemniaka|60.449764 |22.264272|typ=atrakcja}}'''[https://www.neitsytperunafestivaali.fi/ Święto Nowego Ziemniaka]''' (''Neitsytperunafestivaali''), Dziedziniec Restauracji Browaru Koulu, Eerikinkatu 18, info@kaffeli.fi. Połowa czerwca. Festiwal upamiętnia otwarcie sezonu wczesnych zbiorów ziemniaków w czerwcu. To prawdziwa kulturalna uczta bajecznych smaków i lokalnej kuchni. Dzięki tej tradycyjnej ceremonii pierwsze plony z archipelagu Turku dotrą do brzegów rzeki Aura. Podczas festiwalu ziemniaki będą podawane z lokalnymi przysmakami rybnymi i śledziami. W ramach festiwalu odbędą się także konkursy na najlepsze przepisy, poznanie różnych odmian ziemniaków i metod uprawy. Młode ziemniaki z Finlandii Właściwej to wyjątkowe rośliny o walorach gastronomicznych, które pasują do innych słynnych europejskich produktów sezonowych, takich jak szparagi, karczoch zwyczajny i trufla. Smak jest unikalny dla wczesnych ziemniaków z Finlandii właściwej i krajów sąsiadujących o podobnym klimacie. 
* {{Znacznik|Rynek Średniowieczny|60.4506 |22.2759|typ=atrakcja}}'''Rynek Średniowieczny''', Vanha Suurtori 3 (''Stary Wielki Plac''), ☏ +358 40-132-9992, info@keskiaikaisetmarkkinat.fi. Koniec czerwca; Czw. 12:00–20:00, Sob. Niedz. 12:00–18:00. To najlepszy (i oryginalny) średniowieczny targ w Finlandii. Podążaj wzdłuż rzędów straganów na Starym Wielkim Rynku i wybierz się w podróż w czasie na średniowieczny rynek z występującymi grupami, błaznami i minstrelami. Osoby pracujące na festiwalu przebierają się w średniowieczne kostiumy i odgrywają scenki na środku ulicy, a nie na scenach, co daje poczucie, że autentycznie znajduje się w średniowiecznym Turku (tematem jest jakiś konkretny rok i można usłyszeć nawiązania do „bieżących” wydarzeń).
:W strefie wystaw pracy rzemieślnicy zademonstrują średniowieczne metody pracy. Zwiedzający mogą zobaczyć, jak kowal pracuje w ich kuźniach, zobaczyć, jak warzy się piwo według starożytnych receptur i dotknąć świeżo garbowanej skóry. W strefie zajęć dla dzieci najmniejszy członek rodziny może wsiąść do koszy na rondzie. W Ratuszu Staromiejskim odbywają się wydarzenia o charakterze naukowym, artystycznym i modowym. Cała rodzina może cieszyć się średniowieczną rozrywką.
:Na imprezie można wypożyczyć stroje średniowieczne dla dorosłych i dzieci. Na miejscu dostępne jedzenie, ubrania i pamiątki w stylu średniowiecznym. Bezpłatnie, ale za jedzenie, napoje i pamiątki pobierane są opłaty.
[[Plik:Medieval band at Turku Medieval market 2015.jpg|thumb|right|Średniowieczny zespół grający na średniowiecznym targu w Turku nad rzeką]]
* {{Znacznik|Międzynarodowy targ w Turku|60.451728 |22.272968|typ=atrakcja}}'''[https://www.eurooppamarkkinat.fi/ Międzynarodowy targ w Turku]''', wokół Starego Wielkiego Placu, Vähätori i brzegów rzeki Aura. Połowa czerwca; P–Sb 10:00–20:00. Kluczową ideą Targów Międzynarodowych jest przyciąganie różnych krajów i prowincji z całego świata do zaprezentowania swoich specjalności. Na rynku uczestniczy około 100 handlowców z około 35 krajów. Europa ma zazwyczaj silną obecność, ale są też handlowcy z Ameryki i Azji. Na targu zazwyczaj można znaleźć np. autentycznych holenderskich handlarzy serami, francuskie piekarnie, różne przysmaki z Włoch, bawarskie kiełbaski i niemieckie piekarnie, a także rzemieślników z takich krajów jak Węgry, Łotwa, Litwa, Estonia i Hiszpania. Fińskie prowincje również prezentują swoje specjalności. 
* '''Przesilenie letnie''' (''Juhannus/Midsommar''). Weekend 19-27 czerwca. Juhannus (Święto Świętojańskie) to główne święto narodowe w Finlandii. Pierwotnie święto przesilenia letniego, zwykle spędza się je z przyjaciółmi i rodziną w domku letniskowym z dala od miasta, bawiąc się lub odpoczywając (wielu wyjeżdża już w czwartek, ponieważ główne święto przypada w wigilię, w piątek). Na wyspach Ruissalo i Vepsä rozpalane są duże ogniska. W przeciwnym razie ulice są często puste, mimo że niektórzy ludzie nabyli nowy zwyczaj spędzania lata przesileniowego w mieście. 
* '''[https://sailtraininginternational.org/event/tall-ships-races-2024/ Wyścigi żaglowców]''' (''cumowanie poniżej mostów; parada żagli na Airisto''). Następna edycja 18–21 lipca 2024 r. Wyścigi żaglowców stały się w Turku cykliczną imprezą. Co kilka lat żaglowce, duże i małe, cumują w rzece podczas regat na Morzu Bałtyckim, oferując możliwość odwiedzenia niektórych jednostek, w tym szkunerów, barków i statków z pełnym ożaglowaniem, a także wzięcia udziału w programach przygotowanych dla widzów i załóg. Wydarzenie przyciąga zwykle połowę mieszkańców miasta. Niektóre statki oferują rejsy do Airisto. Paradę żagli najlepiej widać z łodzi, ale większość widzów przybywa do brzegów Kuuva na Ruissalo.
* '''Regaty Airisto Classic''' (''na Airisto, cumowanie w porcie gościnnym Telakka'''). 2023: 27–30 lipca. Coroczne regaty jachtów klasycznych (z drewna lub płyt nitowanych zbudowanych przed 1970 rokiem), organizowane przez Airisto Segelsällskap we współpracy z firmą Telakka. Około 30 jachtów, niektóre zbudowane w latach dwudziestych XX wieku. Większość uczestników pochodzi z Finlandii, niektórzy ze Szwecji lub z dalszych miejsc. W 2025 roku w Turku odbędą się mistrzostwa świata w klasie 8mR. 
* '''Noc Sztuki''' w okolicach centralnej dzielnicy biznesowej Turku. W połowie sierpnia. Wszechstronne wydarzenie kulturalne, które odbywa się co roku w połowie sierpnia w okolicach centrum miasta. Wśród wydarzeń znajdują się blok Fortuna, Vähätori, Puutori, Piispankatu, dziedziniec Biblioteki Głównej w Turku, a także księgarnie, muzea i galerie. Program zazwyczaj obejmuje występy muzyczne i plastyczne, literaturę, teatr, taniec, muzea i kulturę uliczną. 
* '''[https://www.turku.fi/turunpaiva Dzień Turku]'''. Wydarzenia odbywają się w całym mieście. Trzecia niedziela września. Otwarte są sklepy w centrum miasta, w różnych częściach miasta są targi i bazary, domy otwarte i wycieczki z przewodnikiem, muzea i muzyka, sztuka i taniec. Dzień zakończy się pokazem sztucznych ogni na wzgórzu Samppalinna Park o godzinie 21:00.

=== Wielkanoc ===
Wielkanoc obchodzona jest w kościołach podczas licznych '''nabożeństw'''. W szczególności możesz chcieć '''doświadczyć prawosławnej Wigilii Paschalnej''', nawet jeśli sam nie jesteś prawosławny. Odbywa się kilka koncertów z muzyką chrześcijańską, w szczególności można wykonywać pasje. Być może odbędzie się rekonstrukcja '''Drogi Krzyżowej'''.

* {{Znacznik|Wielkanoc na Górze Klasztornej|60.447387 |22.275542|typ=atrakcja}}'''[https://www.turku.fi/en/luostarinmaki/luostarinmaki-throughout-year Wielkanoc na Górze Klasztornej]''' (''Påsk på Klosterbacken''), Vartiovuorenkatu 2 (muzeum plenerowe Cloister Hill). Około Wielkanocy; 10:00–16:00. Muzeum na świeżym powietrzu Cloister Hill oferuje wyjątkową perspektywę na tradycje wielkanocne w Finlandii. Podczas uroczystości można wziąć udział w konkursach rotacji jajek i poznać różne tradycje zdobienia pisanek. Występują profesjonalni dekoratorzy pisanek oraz cukiernicy wykonujący pisanki i zajączki z marcepanu. Wydarzenie to szczególnie polecamy gościom z dziećmi. Dorośli 6 €, dzieci 7–15 lat 4 €, 4–6 1 €, bilet rodzinny 13 €.

=== Adwent i Boże Narodzenie ===
[[Plik:BD, Flora och AO, advent 2008.jpg|thumb|Koncerty chórów studenckich w katedrze rozpoczynają Adwent]]
[https://www.turku.fi/joulukaupunki Okres świąteczny] rozpoczyna się mniej więcej od włączenia iluminacji bożonarodzeniowych w deptaku Yliopistonkatu na tydzień przed Adwentem. Otwiera się targ na Starym Rynku Wielkim, domy towarowe i wiele sklepów ma w witrynach ładne świąteczne wystawy, gra świąteczna muzyka, w wielu szkołach, salach parafialnych odbywają się bazary charytatywne itp. Zazwyczaj już przyszedł pierwszy śnieg i stopniał, a tam prawdopodobnie w okresie Adwentu ponownie kilka razy spadnie śnieg. Przy odrobinie szczęścia śnieg pozostanie. Białe Święta Bożego Narodzenia są dość powszechne, ale nie ma gwarancji.

Iluminacje na choince katedralnej włączane są w sobotę na tydzień przed rozpoczęciem Adwentu (program rozpoczyna się zwykle o godzinie 17:00). Duży świerk pojawia się i rośnie w poprzednią środę około 13:00–14:00. Być może warto go obejrzeć, jeśli jesteś w pobliżu. Kilkudniowa „[https://www.turku.fi/en/pathlight ścieżka świetlna]” w postaci instalacji świetlnych (2023: 6–9 grudnia) wielu ludzi wprawia w radosny nastrój na spacer wzdłuż rzeki.

Większość chórów daje jakiś koncert bożonarodzeniowy w okresie Adwentu lub bezpośrednio przed nim. Do najbardziej ambitnych należą te wykonywane przez chóry studenckie Åbo Akademi (BD i Flora) i Akademiska Orkestern, odbywające się w katedrze w piątki i soboty poprzedzające Adwent (muzyka klasyczna od XVI wieku po światowe premiery, w tym niektóre ukochane pieśni bożonarodzeniowe) ; większość miejsc jest wyprzedana kilka dni wcześniej, ale często można je kupić na godzinę przed koncertami. Kościół organizuje wspólne śpiewy i kolekty na rzecz ich rozwoju.

Wiele muzeów, także tych, które w przeciwnym razie są zamknięte zimą, organizuje wystawy lub wydarzenia związane z porą roku; Na zamku, w domu Qwensel i w muzeum rzemiosła prezentowane są nakrycia stołu oraz potrawy świąteczne w różnych okresach i klasach społecznych. Warsztaty rękodzieła (np. robienia świec) organizowane są w Adventure Park i Kurala. Organizowane są także wydarzenia w innych instytucjach, takie jak pływanie przy świecach w Impivaara i Petrelius.

Święto Niepodległości przypadające 6 grudnia filharmonia celebruje dwoma bezpłatnymi koncertami dziennymi (bilety wydawane są z kilkutygodniowym wyprzedzeniem). Ten ostatni, od godziny 15:00, będzie można oglądać na ekranach na Starym Rynku Wielkim. W kościołach odprawiane są nabożeństwa (przeważnie o godz. 10.00). Bazary charytatywne. Studenci organizują paradę z pochodniami na groby wojenne (start o 18:00). Ludzie zapalają w oknach świece (pierwotnie w ramach cichego protestu przeciwko rosyjskiemu uciskowi), co sprzyja miłemu wieczornemu spacerowi. Kilka stowarzyszeń organizuje bale, bal tancerzy ludowych w Turku ([https://rytky.fi/ Rytky]) jest otwarty dla publiczności, a w poprzednich tygodniach odbywa się kurs tańca.

13 grudnia rano Łucja zostaje koronowana, wieczorem błogosławiona w katedrze (jeśli chcesz zająć miejsce, bądź wcześniej), a następnie występuje w centrum handlowym Hansa. Program na pozostałą część sezonu zmienia się co roku, ale generalnie Łucję i jej towarzystwo będzie można widywać przy wielu okazjach, głównie w domach spokojnej starości i tym podobnych, ale także m.in. na jarmarku bożonarodzeniowym.

Ekumeniczny apel o pokój zostanie wygłoszony w katedrze w okresie Adwentu (2023: 14 grudnia), który zostanie wyemitowany w telewizji przed południem 24 grudnia. Widzowie powinni przybyć najpóźniej o godzinie 17:40, początek wydarzenia o godzinie 18:00.

Ogłaszanie pokoju bożonarodzeniowego w południe w Wigilię na Starym Rynku Wielkim przy udziale tysięcy widzów (program zaczyna się o 11:30; jeśli przyjdziesz wcześniej, możesz dostać glögg, pierniki i słowa do hymnu narodowego, możesz też mieć trochę monet do porcji) . Następnie szwedzka służba w katedrze wita także międzynarodową publiczność. Większość ludzi zamierza spędzić wieczór i Boże Narodzenie z rodziną; miasto zostanie w większości zamknięte. Ruch autobusowy w mieście będzie kontynuowany do godziny 20:00 i zostanie zawieszony na Boże Narodzenie. W Wigilię Biblioteka Główna czynna jest w godzinach 11:00–18:00, z możliwością skorzystania z programu. Światła na grobach. Nabożeństwa w kościołach. Niektóre restauracje są otwarte także w okresie świąt Bożego Narodzenia, jednak konieczna może być rezerwacja stolika. Promy wycieczkowe mogą wykonywać rejsy zamiast ruchu na trasie.

[[Plik:Julmarknad Gamla Stortorget lillajul 2010.jpg|thumb|Jarmark Bożonarodzeniowy na Starym Rynku Wielkim]]
* {{Znacznik|Jarmark Bożonarodzeniowy na Starym Rynku Wielkim|60.450783 |22.276609|typ=atrakcja}}'''Jarmark Bożonarodzeniowy na Starym Rynku Wielkim''', Stary Rynek Wielki. Cztery weekendy przed Bożym Narodzeniem (ostatni w III niedzielę Adwentu), 11:00–17:00. Stary Rynek Wielki wypełnia się wysokiej jakości rękodziełem, świątecznymi przysmakami oraz różnorodnymi występami muzycznymi, teatralnymi i cyrkowymi. Jest też oczywiście Święty Mikołaj i jego rodzina! Dodatkowo można cieszyć się piękną zimową pogodą przy kubku ciepłego glögg lub misce świątecznej owsianki (na podwórku Brinkkala), znaleźć coś miłego w punkcie wymiany ozdób bożonarodzeniowych, ogrzać się i uciec od zgiełku do kawiarni w pomieszczeniach zamkniętych (np. na piętrze domu Brinkkala) lub na koncerty bożonarodzeniowe w Ratuszu Staromiejskim.
* {{Znacznik|Jarmark Bożonarodzeniowy w Kauppatori|60.451667 |22.266944|typ=atrakcja}}'''Jarmark Bożonarodzeniowy w Kauppatori''' (''Joulutori''), Kauppatori. 25 XI–23 XII, pn.–pt. 12:00–19:00, sob. 10:00–16:00, niedz. 12:00–16:00. Znacznie mniejszy rynek, ale otwarty codziennie.

=== Festiwale muzyczne ===
[[Plik:Ruisrock 2008.jpg|thumb|Atmosfera Ruisrocka w 2008 roku]]
[[Plik:Turku M.A.Numminen at DBTL 2006.jpg|thumbnail|MA Numminen występuje w DBTL w 2006 roku.]]
Latem prawie w każdy weekend w Turku (wszystko wróciło po pandemii). Oto niektóre, w mniej lub bardziej chronologicznym porządku:

* {{Znacznik|Turku Jazz|60.456692 |22.256300|typ=atrakcja}}'''[https://www.turkujazz.fi/ Turku Jazz]''' (''głównie w Logomo''). Początek marca; 2024: 1–10 marca. Drugi najstarszy festiwal jazzowy w Finlandii. Wśród wykonawców znajdą się czołowi fińscy muzycy jazzowi i specjalni goście międzynarodowi. Koncerty odbywają się w restauracjach i lokalach rozrywkowych na terenie całego miasta Turku. 
* '''Turku Modern''', toimisto@turkumodern.com. Corocznie 2023: 26–27 maja. Turku Modern, festiwal muzyki elektronicznej, co roku w lipcu szturmuje kluby i galerie w Turku. Skupia czołowych artystów zagranicznych i znakomitych wykonawców krajowych, skupiających się na muzyce elektronicznej i tanecznej. Odbywa się w centrum Turku, nad brzegiem rzeki Aura, w klubach, barach, na scenach, a zwłaszcza na uroczych łódkach rzecznych. 
* {{Znacznik|Ruisrock|60.428771 |22.178021|typ=atrakcja}}'''[https://ruisrock.fi/ Ruisrock]''' (''Kansanpuisto, Ruissalo''), ☏ +358 44-966-1384, palaute@ruisrock.fi. Początek lipca w 2023 r.: 7–9 lipca. Ruisrock, założony w 1970 roku, jest drugim najstarszym festiwalem rockowym w Europie i najstarszym wciąż odbywającym się w krajach nordyckich i Finlandii. Podczas trzydniowej imprezy fanom prezentowane są międzynarodowe nazwiska, krajowe gwiazdy i najgorętsze nowości. Ruisrock przyciąga co roku prawie 100 000 gości z Finlandii i zagranicy i jest największym festiwalem muzycznym w Turku. Festiwal przez cały czas swojej działalności przyciągał artystów światowej sławy, w tym takie nazwiska jak Nirvana, Björk, The Cure, Bob Dylan, Bon Jovi, Ozzy Osbourne, Pet Shop Boys, Oasis, Aerosmith i Rammstein. Festiwal odbywa się na wyspie Ruissalo, tuż obok centrum Turku. Obszar, na którym odbywa się festiwal, jest podzielony na dwie części: Niittyalue („część łąkowa”) i Ranta-alue („część plażowa”). Film wprowadzający do festiwalu można zobaczyć w serwisie YouTube. Na miejsce festiwalu można dojechać autobusem festiwalowym lub rowerem z centrum Turku. Autobusy festiwalowe kursują z centrum Turku do festiwalowego dworca autobusowego. Pomiędzy festiwalowym dworcem autobusowym a terenem festiwalu znajduje się wyraźnie oznakowana trasa spacerowa o długości około 2 km (około 1,2 mili). Bilet trzydniowy 175 €, 2-dniowy 155 €, 1-dniowy 99 €; dzieci do lat 7 bezpłatnie pod opieką płacącej osoby dorosłej; osoby powyżej 70. roku życia bezpłatnie. 
* {{Znacznik|Down by the Laituri (DBTL)|60.443022 |22.266042|typ=atrakcja}}'''[https://dbtl.fi/ Down by the Laituri (DBTL)]''' (''centrum Turku'''). Koniec lipca. DBTL, najstarszy i najbardziej legendarny festiwal miejski w Finlandii, został powołany do życia pod koniec lat 80. XX wieku przez klub rockowy Związku Studentów Uniwersytetu w Turku. Jego popularność rozprzestrzeniła się błyskawicznie i obecnie przyciąga około 70 000 odwiedzających. Głównie pop i rock. 55–165 euro. 
* {{Znacznik|Aura Fest|60.442576 |22.248648|typ=atrakcja}}'''[https://aurafest.fi/ Aura Fest]'''. Corocznie na początku sierpnia 2023 r.: 11–12 sierpnia 90–200 euro. 
* {{Znacznik|Festiwal Muzyczny w Turku|60.4084 |22.2679|typ=atrakcja}}'''[https://turunmusiikkijuhlat.fi/en Festiwal Muzyczny w Turku]''' (''Turun musiikkijuhlat'') (''okolice Turku''), ☏ +358 2 262-0812, info@tmj.fi. Corocznie w sierpniu 2023: 10–24 sierpnia. Duże koncerty orkiestrowe, muzyka kameralna, recitale, imprezy jazzowe i plenerowe oraz przeżycia dla całej rodziny. W pomysłowy sposób wykorzystano różnorodne miejsca, zarówno nowoczesne, jak i historyczne. Turku Music Festival to najstarszy nieprzerwanie działający festiwal w Finlandii, od 1960 roku. 
* {{Znacznik|Seikkisrock|60.445103 |22.291159|typ=atrakcja}}'''Seikkisrock''' (''Park Przygód Turku, Kupittaa''). Corocznie 2023: 18–19 września. Dwudniowy festiwal organizowany na początku czerwca od 1999 roku zapewnia wspaniałą rozrywkę dla dzieci w każdym wieku i osób o dziecięcym usposobieniu. Przez lata w Seikkisrock występowało wielu czołowych artystów zajmujących się muzyką dziecięcą i gości specjalnych. Festiwal koncentruje się głównie na muzyce, ale nie brakuje też warsztatów rzemieślniczych i artystycznych, przedstawień teatralnych, występów cyrkowych, magików i tancerzy – nie zapominając o dmuchanym zamku. W wydarzenie zaangażowane są także organizacje pozarządowe; prezentowane są dzieciom w ich własnej „Światowej wiosce” z motywami tolerancji i zrównoważonego rozwoju. Adventure Park oferuje zielone, wygodne i stymulujące środowisko dla Seikkisrock. Spektakle odbywające się na dwóch scenach oraz mniejsze występy na terenie całego obszaru gwarantują wspaniałe i niezapomniane przeżycia festiwalowe.

=== Wystawy ===
[[Plik:Turkuhalli.jpg|thumb|Turku Hall, obok Centrum Targowo-Kongresowego w Turku, jest gospodarzem wielu dużych koncertów i turniejów hokejowych.]]
Co roku w Turku odbywa się wiele wystaw i targów. Większość jarmarków odbywa się poza sezonem letnim, jesienią i wiosną. Duża część tych targów odbywa się w {{Znacznik|Centrum Targowo-Kongresowe w Turku|60.4540 |22.1845|typ=atrakcja}}'''Centrum Targowo-Kongresowym w Turku''', które jest różnorodną scenerią dla targów, spotkań, kongresów i wielkich wydarzeń publicznych.

* '''Targi Sztuk Pięknych i Antyków w Turku''' (''corocznie koniec marca''), Centrum Targowo-Kongresowe w Turku, Messukentänkatu 9-13. Targi Sztuk Pięknych i Antyków w Turku to najważniejsze wydarzenie handlowe, podczas którego prezentowana jest szeroka gama antyków i dzieł sztuki. Co roku targi odwiedza ponad 10 000 osób i jest świadkiem, jak światowej sławy artyści i kolekcjonerzy antyków gromadzą się na tej wystawie, aby zaprezentować swoje dzieła sztuki i kolekcje antyków. 
* '''Międzynarodowe Targi Książki w Turku''' (''początek października''), Centrum Targowo-Kongresowe w Turku, Messukentänkatu 9-13. Międzynarodowe Targi Książki w Turku to najstarsze targi książki w Finlandii. Centrum Targowo-Kongresowe w Turku jest gospodarzem corocznego wydarzenia, które gromadzi gości, twórców programów i wystawców z całej Finlandii i zagranicy. Targi Książki w Turku cieszą się uznaniem i rozgłosem dzięki solidnej reputacji, długiej historii i przytulnej atmosferze. Spotkanie zwiedzających i wystawców umożliwia spontaniczne spotkania autorów i czytelników. Targi są gospodarzem różnorodnych wydarzeń, dużych i małych. Pierwsze Targi Książki w Turku odbyły się w 1990, a w 2012 ustanowiono rekord wszech czasów – targi odwiedziło 25 000 osób. Każdego roku Targi Książki w Turku wybierają jeden kraj, na którym skupiają się szczególne uwagi, oprócz tematu skupiającego się na Finlandii. edytować
* '''Targi Żywności i Wina w Turku''' (''początek października''), Centrum Targowo-Kongresowe w Turku, Messukentänkatu 9-13. Odbywają się w tym samym czasie, co Międzynarodowe Targi Książki w Turku. Targi Żywności i Wina w Turku to jedna z jesiennych atrakcji miasta. W październiku tysiące miłośników jedzenia, wina i kultury zgromadzi się w Centrum Targowo-Kongresowym w Turku, aby znaleźć nowe produkty i usługi, poznać nowe smaki, uczyć się i robić zakupy.

=== Wydarzenia sportowe ===
[[Plik:Kalevan Kisat 2011 Turussa (Finnish Championships in Athletics 2011 in Turku).jpg|thumb|Stadion Paavo Nurmi]]
* '''Oglądaj piłkę nożną''' w [https://fcinter.fi/ FC Inter Turku]. Grają w piłkę nożną w Veikkausliiga, najwyższej lidze fińskiej. Ich stadionem jest stadion Veritas o pojemności 9400 miejsc, w dzielnicy Kupitaa na wschód od centrum miasta. Dzielą się tym z [https://fc.tps.fi/ Turunem Palloseurą] lub TPS, którzy grają jo-jo pomiędzy najwyższą a drugą ligą.
* {{Znacznik|Paavo Nurmi Games|60.4427 |22.2603|typ=atrakcja}}'''[https://paavonurmigames.fi/ Paavo Nurmi Games]''', ☏ +358 2 431-0812, info@paavonurmisports.fi. Czerwiec, 11 czerwca 2019 r. Pierwsze Igrzyska Paavo Nurmi zostały zorganizowane w 1957 jako prezent urodzinowy dla Nurmiego z okazji jego 60. urodzin. W swojej karierze Nurmi zdobył 9 złotych medali olimpijskich i był jednym z pierwszych sportowców nominowanych do Galerii sław IAAF. Tradycja trwa do dziś, a wydarzenie odbywa się co roku na stadionie Paavo Nurmi, nazwanym imieniem legendarnego biegacza. Turniejowe zawody lekkoatletyczne Turku Paavo Nurmi Games, będące teraz klasyką lekkoatletyki, są częścią obwodu EA Premium Permit. 
* '''[https://paavonurmimarathon.fi/en/ Maraton Paavo Nurmi]''', wokół centralnego Turku i wyspy Ruissalo, ☏ +358 2 431-0811, info@paavonurmisports.com. 17 sierpnia 2019 r., godz. 12:00–. Paavo Nurmi był fińskim biegaczem, który w swojej karierze zdobył 9 złotych i 3 srebrne medale na igrzyskach olimpijskich. Urodził się w Turku i co roku jest upamiętniany wieloma wydarzeniami sportowymi. Jedną z głównych atrakcji jest maraton Paavo Nurmi, będący jedną z wiodących imprez biegowych w Finlandii. Do wyboru jest pełny maraton, półmaraton lub bieg na 10 km. Łączna liczba uczestników wynosi około 3500 biegaczy rocznie. Piękna trasa maratonu ukazuje najatrakcyjniejsze strony Turku od brzegów rzeki Aura po wyspę Ruissalo i z powrotem. Zaraz po starcie biegacze mijają słynny posąg Paavo Nurmi, wyrzeźbiony przez urodzonego w Turku rzeźbiarza Wäinö Aaltonena. 
* '''[https://challenge-turku.com/ Challenge Turku, pływaj, jeździj na rowerze i biegaj]''', Wokół centralnego Turku i wyspy Ruissalo, info@sbrfinland.com. 10 - 11 sierpnia 2019. Chcesz zapewnić sobie nowe wyzwanie? Triathlon jest idealny dla tych, którzy szukają urozmaicenia, ponieważ obejmuje pływanie, jazdę na rowerze i bieganie. 
* '''[https://fightbackrun.fi/ FightBack Run]'''. Sobota na początku września. Nikt w Finlandii nie jest nieświadomy działalności Pekki Hyysalo i jego projektu charytatywnego Fight Back. Hyysalo, młody mężczyzna z Turku, zakończył obiecującą karierę narciarza freestyle’owego po poważnej kontuzji głowy w 2010 roku. Hyysalo przedarł się ze szpitalnego łóżka, by stanąć na nogi, ucząc swoje ciało wszystkiego od zera, od zera je, żeby zawiązać sznurowadła. We wrześniu 2014 roku po raz pierwszy pobiegł w biegu FightBack. Pierwszy bieg FightBack Run miał dystans 2,6 km, a plan zakładał podwajanie tego dystansu co roku, aby w 2019 r. odbyć pełny maraton. Obecnie w centrum, wzdłuż rzeki, znajduje się trasa okrężna o długości 2,7 km, którą można biegać lub chodzić jako tyle razy, ile możesz w ciągu 2 godzin. Wyznaczono także 300-metrową trasę dla osób niepełnosprawnych. Uczestnicy: 25 €, 0 € dla dzieci &lt; 10 lat i trasa dostępna; kolacja po biegu 65 €. 
* '''[https://www.ruissalojuoksut.fi/ Wyścigi Ruissalo]'''. Koniec września, 21 września 2019 r. Tradycyjne wyścigi Ruissalo organizowane są pod koniec września na pięknej wyspie Ruissalo obok centrum Turku. Do wyboru dystanse to półmaraton „Ruisrääkki” i bieg na 10 km „Ruisriikki”.

== Nocleg ==
=== Kemping ===
* {{Znacznik|'''Ruissalo Camping'''|60.4226 |22.0941|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://en.visitturku.fi/ Ruissalo Camping]''', Saarontie 25 (''autobus 8''), ☏ +358 2 262-5100, ruissalo.camping@turku.fi. Kemping i zakwaterowanie w pomieszczeniach zamkniętych na najbardziej oddalonym krańcu wyspy Ruissalo. Na dobrze wyposażonym terenie kempingowym i przyczep kempingowych znajduje się plaża, sauna, sklep spożywczy i różne inne udogodnienia, w tym gorące prysznice i pralnia. Oferta rozrywkowa obejmuje minigolfa, boiska do siatkówki, badmintona i koszykówki, ścieżkę fitness, place zabaw oraz kawiarnię-restaurację. Otwarte od czerwca do sierpnia. 40 €/160 €; namiot 18 € + 5 €/2 za osobę.

=== Oszczędnie ===
[[Plik:Bore (1960) takaisin Turussa 2010.jpg|thumb|Hostel Borea]]
[[Plik:Turku Catholic Church.jpg|thumb|upright|Pensjonat Bridgettine Convent położony jest obok kościoła katolickiego.]]
* {{Znacznik|'''Hostel Borea'''|60.4350 |22.2337|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hostel Borea''', River Aura, Linnankatu 72 (''przy podwórzu Forum Marinum''), ☏ +358 40-843-6611, hostelborea@turku.fi. s/s Bore on the River Aura ma niepowtarzalną atmosferę. Zbudowany na trasie Turku–Sztokholm, wielu pamięta go jako statek wycieczkowy po różnych wodach, ale obecnie dawny parowiec jest na stałe zacumowany nad brzegiem rzeki Aura i oprócz innych funkcji mieści niedrogi hostel ze 130 kabinami. W większości (małych) kabin znajduje się prywatny prysznic i toaleta. Ceny obejmują pościel, ręczniki oraz śniadanie, które serwowane jest w restauracji bufetowej na statku. Przechowalnia bagażu, pralnia i bezpłatny bezprzewodowy dostęp do Internetu. W pobliżu znajduje się Zamek Turku i Forum Marinum. Dużo wąskich schodów, nieodpowiednich dla osób niepełnosprawnych. Pojedynczy 51 €, bliźniaczy 82 €. 
* {{Znacznik|'''Bridgettine Convent Guest House'''|60.44988 |22.25492|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Bridgettine Convent Guest House''', Ursininkatu 15 A, ☏ +358 2 250-1910, faks: +358 2-250-3078, birgitta.turku@kolumbus.fi. Spotkasz się z ciepłym przyjęciem i przyjaznym uśmiechem ze strony sióstr katolickich, które prowadzą ten pensjonat w centralnej, ale spokojnej lokalizacji w Turku. Pokoje są proste i czyste, za pensjonatem znajduje się strzeżony parking, a śniadanie kontynentalne jest wliczone w cenę. Obecnie akceptowana jest wyłącznie gotówka (lipiec 2020). Pojedynczy 45 €, bliźniaczy 65 €. 
* {{Znacznik|'''Guesthouse Tapuli'''|60.4496 |22.2894|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.tapulitalo.fi/ Guesthouse Tapuli]''', Kaivokatu 14 (''między uniwersytetem a parkiem Kupittaa''), ☏ +358 2 250-1600. Mały pensjonat z przytulnymi pokojami z telewizorem. Bez śniadania, kuchnia jest dostępna do samoobsługi. Toalety i prysznice znajdują się na korytarzu. Sauna jest ciepła codziennie (w cenie). Dostępny jest także bezpłatny bezprzewodowy dostęp do Internetu. Pojedyncze 50 €, podwójne 65 €. 
* {{Znacznik|'''Hotel Harriet'''|60.4511 |22.2560|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Harriet''', Käsityöläiskatu 11, ☏ +358 40-910-3333, faks: +358 2-231-1110. Nowoczesne pokoje o jakości hotelowej i hostelowej w centrum. 45 €/139 €. 
* {{Znacznik|'''Hesehotelli'''|60.45762 |22.26761|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hesburger.fi/hesehotelli Hesehotelli]''', Läntinen Pitkäkatu 1 (''obok dworca autobusowego w Turku''), ☏ +358 45-634-3443. Zameldowanie: Pn.–Śr. 07:30–03:30, Czw 07:30–00:00, Pt Sob 24 godz. i Niedziele 00:00–03:00 (dnia następnego). Hesehotel należy do sieci burgerowni Hesburger i mieści się na drugim piętrze jednej z jej największych restauracji. Posiada 15 pokoi i 46 miejsc noclegowych. Wyposażenie pokoi obejmuje klimatyzację, lodówkę, telewizję cyfrową oraz bezpłatny bezprzewodowy dostęp do Internetu. W poniższej restauracji można zamówić śniadanie i inne posiłki. Zameldowanie odbywa się również przy ladzie restauracji. Cena rezerwacji miejsca parkingowego wynosi 5 €/dzień. Od 50 €. 
* {{Znacznik|'''Interpoint Hostel'''|60.45022 |22.28193|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Interpoint Hostel''', Vähä-Hämeenkatu 12 A, ☏ +358 400-821-905. Jest to najtańsze miejsce do spania w mieście, obsługiwane przez YWCA z Turku, ale nie bez powodu: ma tylko 30 materacy na podłodze i jeden prysznic. Jeśli to Ci wystarczy, to jest Twoje miejsce. 10 €/os. 
* {{Znacznik|'''Linnasmäki'''|60.4804 |22.2962|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://linnasmaki.fi/en/front-page/ Linnasmäki]''', Lustokatu 7 (''Räntämäki, 4 km od centrum Turku; kilka linii autobusowych 400–500 m od hostelu''), ☏ +358 2 412-3500, info@linnasmaki.fi. Zameldowanie: Recepcja: wrzesień–maj: 08:30–15:30, czerwiec–sierpień: 08:00–20:00. Zakwaterowanie w spokojnej okolicy, we współpracy z Instytutem Chrześcijańskim w Turku. Goście mogą korzystać z basenu i strefy saun. Latem istnieje wiele szlaków turystycznych, na których można wypożyczyć rowery. Goście mogą zatrzymać się w hotelu lub odnowionym hostelu, który oferuje również pokoje rodzinne i apartamenty. Dostępne są także indywidualne pokoje przystosowane dla osób niepełnosprawnych. Dużo bezpłatnego parkingu dla gości. Pojedynczy 60 €, bliźniaczy 70 €. 
* {{Znacznik|'''Bed &amp; Breakfast Tuure'''|60.45534 |22.26557|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Bed &amp; Breakfast Tuure''', Tuureporinkatu 17 C, trzecie piętro, ☏ +358 2 233-0230, tuure@netti.fi. Zameldowanie: Recepcja czynna jest od godziny 08:00, po czym w razie potrzeby można przywieźć bagaż. Zameldowanie w godzinach 14:00–16:00. Przytulny pensjonat dla niepalących oferujący niedrogie noclegi zaledwie trzy przecznice od Rynku. 15 pokoi, 5 wspólnych pryszniców/toalet na korytarzu, sala śniadaniowa i kuchnia. Mają także komputery i Wi-Fi, a także pralkę i inne domowe artykuły, z których goście mogą korzystać bezpłatnie. Śniadanie jest obfite i wliczone w cenę pokoju. 45 €/97 €.

=== Umiarkowanie ===
[[Plik:Park Hotel, Rauhankatu 1, Turku.jpg|thumb|upright|Park Hotel]]
* {{Znacznik|'''Centro Hotel'''|60.4532 |22.2705|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://centrohotel.com/ Centro Hotel]''', Yliopistonkatu 12 A, ☏ +358 2 211-8100, centro@centrohotel.com. Nowoczesny hotel na wewnętrznym dziedzińcu swojego budynku. Hotel rodzinny, nieco bardziej osobisty niż hotele sieciowe w Turku. 110–150 euro. 
* {{Znacznik|'''Hotel Omena'''|60.4512 |22.2587|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.omenahotels.com/fi/hotellit/turku-humalistonkatu/ Hotel Omena]''', Humalistonkatu 7. Zameldowanie: 16, wymeldowanie: 12. Bez recepcji i bez śniadań, ale ceny są znacznie tańsze. Rezerwacja odbywa się online i otrzymasz kod, którego możesz użyć, aby dostać się do budynku i do swojego pokoju. Istnieją również automaty, w których można kupić przekąski i żywność. 80–90 euro. 
* {{Znacznik|'''Park Hotel'''|60.4531 |22.2579|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://parkhotelturku.fi/en Park Hotel]''', Rauhankatu 1 (''w parku Puolala pomiędzy dworcem kolejowym a Kauppatori''), ☏ +358 2 273-2555, faks: +358 2 251-9696, info@parkhotelturku.fi. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Park Hotel to jeden z najstarszych hoteli butikowych w Finlandii. W secesyjnym budynku z 1902 r. 140–150 euro. 
* {{Znacznik|'''Scandic Hotel Plaza'''|60.4508 |22.2618|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.scandichotels.com/hotels/finland/turku/scandic-plaza-turku#.U3CWqPl_t8E Scandic Hotel Plaza]''', Yliopistonkatu 29, ☏ +358 2 332-00, faks: +358 2 332-0111. Restauracja. Sauna. Całodobowa siłownia. Rower można wypożyczyć. 125–190. 
* {{Znacznik|'''Best Western Hotel Seaport'''|60.43443 |22.22115|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelseaport.fi/en/ Best Western Hotel Seaport]''', Toinen Poikkikatu 2 (''w porcie''), ☏ +358 2 283-3000, faks: +358 2-283-3100, seaport@hotelseaport.fi. Prosty, rodzinny hotel mieszczący się w starym budynku celnym. 
* {{Znacznik|'''Sokos Hotel Seurahuone'''|60.44897 |22.26110|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.sokoshotels.fi/en/hotels/turku/solo-sokos-hotel-turun-seurahuone Sokos Hotel Seurahuone]''', Eerikinkatu 23, ☏ +358 2 337-301, faks: +358 2 337-2200, myynti.turku@sokoshotels.fi. Nieco bardziej zorientowany na biznes niż inne hotele Sokos w mieście. Hotelowa restauracja ma być utrzymana w stylu hiszpańskim. 
* {{Znacznik|'''Holiday Inn Turku'''|60.44793 |22.25930|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Holiday Inn Turku''', Eerikinkatu 28, ☏ +358 2 338-211, faks: +358 2 338-2299, turku.holidayinn@restel.fi. Umiarkowanie cenowo. Śniadanie jest przyzwoite
* {{Znacznik|'''Cumulus Turku'''|60.44772 |22.25863|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://cumulus.fi/ Cumulus Turku]''', Eerikinkatu 30, ☏ +358 2 218-1000, turku.cumulus@restel.fi. Hotel biznesowy ze średniej półki cenowej. 
* {{Znacznik|'''Hotel Helmi'''|60.45627 |22.26824|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotellihelmi.fi/ Hotel Helmi]''', Tuureporinkatu 11, ☏ +358 20-786-2770, hotellihelmi@hotellihelmi.fi. Kawiarnia pn.–pt. 06:30–17:00, sob.–niedz. 07:00–12:00; obiad pn.–pt. 11:00–14:30; śniadanie pn.–pt. 06:30–10:00, sob.–niedz. 07:00–12:00. Mały hotel ze średniej półki cenowej obok dworca autobusowego, będący częścią pierwotnego planu dworca. Budynek hotelu to stara stacja benzynowa należąca do firmy Shell, stąd nazwa Pearl. Hotel o podstawowym standardzie, bez zbędnych dodatków, o bardzo dobrym stosunku jakości do ceny. Kawiarnia oferuje również śniadania/lunchy/przekąski na wynos. 95–110 euro; obiad 10,70 €, śniadanie 11,50 €, dzieci 4–12 6,90 €.

=== Ekskluzywnie ===
[[Plik:Hotel Marina Palace Radisson Blu 2012.jpg|thumb|Hotel Marina Palace]]
* {{Znacznik|'''Radisson Blu Marina Palace Hotel'''|60.4466 |22.2603|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.radissonhotels.com/en-us/hotels/radisson-blu-marina-turku Radisson Blu Marina Palace Hotel]''', Turku, Linnankatu 32, ☏ +358 20-123-4710, info.turku@radissonblu.com. Na Linnankatu, z widokiem na rzekę Aura, hotel Marina Palace jest przez wielu uważany za najlepszy hotel w Turku. Gościło w nim wiele osobistości odwiedzających Turku, w tym królową Elżbietę II i szwedzką rodzinę królewską. Obiekt oferuje dobrze wyposażone pokoje z widokiem na rzekę Aura. Można zjeść posiłek w dwóch restauracjach na miejscu, w tym w popularnej restauracji Grill it! Przystań. W pełni wyposażona siłownia. Nabrzeże dla gości (mostki za niskie dla jachtów żaglowych). 
* {{Znacznik|'''Sokos Hotel Wiklund'''|60.4511 |22.2687|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.sokoshotels.fi/en/hotels/turku/original-sokos-hotel-wiklund Sokos Hotel Wiklund]''', Kauppiaskatu 6 (''w domu towarowym Wiklund przy Kauppatori''), ☏ +358 2 337-381, myyntipalvelu.turku@sokoshotels.fi. Często dostępne są dobre zniżki, jeśli zarezerwujesz pakiet wspólnie z przewoźnikami promowymi. 
* {{Znacznik|'''Scandic Julia'''|60.4522 |22.2721|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.scandichotels.com/hotels/finland/turku/scandic-julia#.U3CL8vl_t8E Scandic Julia]''', Eerikinkatu 4, ☏ +358 2 336-000, faks: +358 2 3360-2211, julia@scandichotels.com. Czyste, wygodne pokoje, doskonała przyjazna obsługa, wysokiej jakości śniadanie, być może najlepszy brunch w mieście. W pełni wyposażone pokoje. Świetny stosunek jakości do ceny.

=== Hotele spa ===
[[Plik:Rslo airphoto 72ppi web.jpg|thumb|Ruissalo Spa]]
* {{Znacznik|'''Spa Hotel Caribia'''|60.4606 |22.2909|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.holidayclubresorts.com/en/resorts/caribia/ Spa Hotel Caribia]''', Kongressikuja 1 (''przy wiosce studenckiej, za uniwersytetami, 2 km od Kauppatori; autobusy 50–54''), ☏ +358 300-870-900 (sprzedaż; 0,60 €/min, w tym czas oczekiwania maksymalnie 3 € + mvm /pvm), +358 300-870-929 (recepcja hotelu; cena jak przy wyprzedaży), klient.service@holidayclub.fi. Spa dla osób niebędących gośćmi pn.–pt. 12:00–21:00, sob. 10:00–21:00, niedz. 10:00–20:00. Spa urządzone w stylu karaibskim, popularne wśród rodzin. W hotelu odbywa się także wiele konferencji i innych wydarzeń. Nie przegap znajdującego się w pobliżu dużego różowego posągu autorstwa współczesnego artysty Alvara Gullichsena; to mieszanka Kaczki i Świnki zwana Posankka. 140 €, z dostępem do spa 165 €; parking 1 €/godz., 13 €/dzień; uzdrowisko 22/16 € (studenci, emeryci i dzieci 4–14 lat po obniżonej cenie), bilet rodzinny (1+3/2+2) 60 €. 
* {{Znacznik|'''Ruissalo Spa'''|60.4248 |22.1037|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://ruissalospa.fi/en/ Ruissalo Spa]''', Ruissalon puistotie 640 (''autobus 8''), ☏ +358 2 445-40, faks: +358 2 445-4590, info@ruissalospa.fi. Ruissalo Spa znajduje się na malowniczej wyspie Ruissalo i zostało nazwane na cześć malowniczej wyspy Ruissalo. Spa znajduje się nad morzem i można pływać w basenach lub w morzu. Lokalizacja jest piękna, a tuż obok hotelu znajduje się pole golfowe i port dla gości. Uważaj jednak: jest to ulubione miejsce starszych mieszkańców, więc jeśli szukasz czegoś bardziej zorientowanego na młodzież, może to nie być miejsce dla ciebie.

== Kontakt ==
Studenci i pracownicy uczestniczących instytucji mogą korzystać z bezpłatnego Wi-Fi za pośrednictwem sieci Eduroam.

Biblioteka Główna miasta (patrz wyżej) oferuje Wi-Fi (wybierz notatkę z hasłem lub zapytaj) oraz ogólnodostępne komputery z dostępem do Internetu (bez rezerwacji, w większości są też bezpłatne). Z komputerów „15 min” można korzystać bez logowania.

== Bezpieczeństwo ==
Turku jest ogólnie bezpiecznym miastem.

Turku boryka się z pewnymi problemami związanymi z przemocą uliczną i przestępczością zorganizowaną, ale w większości przypadków wystarczy zdrowy rozsądek. Nie ma obszarów, do których nie można wejść.

W weekendowe wieczory pijani ludzie mogą powodować irytację, szczególnie po ostatniej rozmowie. Kąpiel w rzece jest zabroniona nie bez powodu: brzegi rzeki zapewniają bardzo ograniczony dostęp do brzegu; to, co miało być szybką orzeźwiającą kąpielą, zakończy się kosztowną akcją ratunkową lub czymś gorszym.

W nagłych przypadkach należy zawsze dzwonić pod numer '''112''', który jest ogólnym numerem alarmowym do spraw policji, straży pożarnej, opieki medycznej i opieki społecznej. W razie wątpliwości zawsze lepiej zadzwonić i zapytać.

W przypadku opieki medycznej innej niż nagłą, miasto Turku udziela porad medycznych przez telefon pod numerem ☏ +358 2 100-23. Linie czynne są w dni powszednie w godzinach 08:00–15:00. Osoby niesłyszące mają własny serwis umożliwiający ocenę opieki lekarskiej, poradnictwo i umówienie wizyty w ośrodku zdrowia. Można się z nim skontaktować w godzinach pracy biura, wysyłając wiadomość SMS na numer ☏ +358 44-907-3824.

Szpital Uniwersytecki w Turku to regionalny szpital pogotowia ratunkowego, a także ośrodek opieki zdrowotnej czynny poza godzinami pracy i przeznaczony dla obcokrajowców. Zapewnia całodobową specjalistyczną opiekę medyczną i leczenie osobom, które nagle zachorowały lub doznały obrażeń.

* {{Znacznik|'''Oddział Ratunkowy Szpitala Uniwersyteckiego w Turku'''|60.45347 |22.29749 |typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''[https://www.tyks.fi/en/patients-and-visitors/treatments-and-examinations/emergency Oddział Ratunkowy Szpitala Uniwersyteckiego w Turku]''', Savitehtaankatu 1 (''„T-sairaala”, po drugiej stronie linii kolejowej i autostrady 1, przy autostradzie 10, w pobliżu stacji kolejowej Kupittaa''), ☏ +358 2 313-8800 (helpdesk), +358 2 313-1420 (w sprawie dzieci), +358 50-592-4740 (SMS dla tych, którzy nie mówią), +358 2 313-8930 (zapytania najbliższych). 24 godziny na dobę. Przed przyjściem zadzwoń po poradę, kolejki są często długie. 
* Z służbami '''pomocy społecznej''' można się skontaktować pod numerem 112; w godzinach pracy (w dni powszednie 08:30–15:30) zadzwoń pod numer ☏ +358 2 262-6003. Także zarządzanie życiem.
* {{Znacznik|'''Policja'''|60.4455 |22.2525|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://poliisi.fi/en/frontpage Policja]''', ☏ +358 295-440-501 (niepilne – pilne: 112). Pon–Pt 8–17 (w wielu sprawach krócej). 
W ciągu dnia do wyboru jest kilka aptek, niektóre z dość długimi godzinami pracy. Jeśli dostaniesz receptę, możesz zapytać o najwygodniejszy z nich.

* {{Znacznik|'''Yliopiston apteekki'''|60.4516 |22.2649 |typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''[https://www.yliopistonapteekki.fi/yhteystiedot/turku Yliopiston apteekki]''', Yliopistonkatu 18 (''przez Kauppatori''), ☏ +358 300-20200 (0,69 EUR/min + pvm/mpm; kolejkowanie pvm/mpm). Codziennie 07:00–23:00. Apteka w centrum, czynna długimi godzinami, należąca do Uniwersytetu Helsińskiego.

== Szacunek ==
* Unikaj chodzenia po ścieżkach rowerowych. Wyznaczone ścieżki rowerowe są wyraźnie oznakowane, ale czasami biegną bezpośrednio przy chodniku. Z drugiej strony, jadąc rowerem blisko ludzi, szczególnie po ścieżkach rowerowych współdzielonych z pieszymi, należy zachować ostrożność, mijając dzieci, psy lub osoby, które w wyniku przestraszenia mogą stracić równowagę.
* Czekając w kolejce, bądź cierpliwy i uprzejmy. Finowie nigdy nie przeskakują kolejek – ale upewnijcie się, że rzeczywiście stoicie w kolejce. Jeśli nie jesteś pewien, zapytaj. W wielu miejscach oczekuje się, że numer kolejki zostanie uzyskany z automatu.
* Nie dokarmiaj mew ani gołębi, zwłaszcza w centrum miasta. W niektórych obszarach mewy zabierające ludziom lody lub kanapki stanowią prawdziwy problem, a karmienie ich zachęca do takiego zachowania. Dokarmianie ptaków jest oficjalnie zabronione na wielu obszarach. W innych miejscach może to być dozwolone i zalecane, ale sprawdź oficjalne porady.

== Informacje turystyczne ==
Oficjalną agencją turystyczną Turku jest ''Turku Touring''. Obsługuje także większy region.

* {{Znacznik|Visit Turku|60.44906|22.26784|typ=atrakcja}}'''[https://en.visitturku.fi/ Visit Turku]''', Aurakatu 2 (''obok ratusza, w pobliżu mostu Aura; w godzinach szczytu otwarte są również tylne drzwi''), ☏ +358 2 262-7444, faks: +358 2 262-7679, info@visitturku. fi. wrzesień–marzec: codziennie 10:00–15:00; kwiecień–wrzesień: pn.–pt. 08:30–18:00, sob. niedz. 10:00–18:00. Biuro Turku Touring oferuje porady, wycieczki krajoznawcze, mapy, przewodniki, pamiątki, instrukcje wypożyczenia rowerów, wycieczki grupowe i nie tylko.

=== Prasa ===
[[Plik:Åbo stadsbibliotek 2015 tidningsläsesalen.jpg|thumb|Czytelnia gazet Biblioteki Miejskiej w Turku z ogólnodostępnymi komputerami]]
Asortyment zagranicznych gazet jest dostępny do czytania w bibliotece głównej (patrz wyżej) oraz do sprzedaży w niektórych punktach (np. R-kioski na dworcu głównym lub w Kauppatori). Spodziewaj się, że znajdziesz kilka dobrze znanych, przynajmniej w języku szwedzkim, angielskim, niemieckim, francuskim i hiszpańskim (chociaż coraz częściej dostępne są tylko ich cotygodniowe czasopisma). W Bibliotece Głównej są też te dziwniejsze, m.in. z rosyjskiej Karelii. Lokalne gazety to fińska ''Turun Sanomat'', szwedzka ''Åbo Underrättelser'' i bezpłatna ''Turkulainen''; wielu mieszkańców subskrybuje także ''Helsingin Sanomat'' lub ''Hufvudstadsbladet'' z [[Helsinki|Helsinek]].

=== Dzieci ===
W większości parków znajduje się plac zabaw z huśtawkami, piaskownicą, urządzeniami do wspinaczki i być może prostym domkiem do zabawy oraz kilkoma bardziej nietypowymi elementami. Na pikniki popularne są parki Kupittaa i Vartiovuori. Baseny Kupittaa i Samppalinna mają również miejsca na piknik. W miejskiej bibliotece znajduje się kącik zabaw dla małych dzieci (oraz ładne scenki w małych eksponatach ukrytych na półkach i w podłodze). Centrum Handlowe Hansa w centrum posiada salę dla dzieci, z rodzinną toaletą i możliwością podgrzewania jedzenia. Również kilka innych firm i centrów handlowych posiada udogodnienia lub rozrywkę dla dzieci.

Kupittaa Adventure Park to duży plac zabaw, na którym również starsze dzieci mogą miło spędzić czas.

Kuralan kylämäki to spokojne muzeum historii składające się z kilku gospodarstw z życiem z lat pięćdziesiątych XX wieku. W głównym budynku personel wykonuje swoje obowiązki domowe, będąc gotowym do rozmowy z każdym gościem. Dzieci znajdą tu kącik zabaw z zabawkami z epoki, drugi w stodole, z większym wyposażeniem i wieloma możliwościami wymyślania własnych zabaw i gier. Stado owiec przy płocie pastwiska, które można pieścić.

Aboa Vetus pozwala na spacer autentycznymi uliczkami ruin średniowiecznego Turku. Znajdują się tam ekrany komputerowe, które prowadzą dzieci przez wystawy śladami dzieci z tamtych czasów, być może piaskownica, w której można spróbować zostać archeologiem i tym podobne zajęcia.

W zamku Turku odbywają się Dni Rycerskie i Dni Kobiet, podczas których grupa dzieci jest prowadzona przez zamek, kończąc się dubbingiem uczestników. Sprawdź problem językowy.

Jeśli interesujesz się biologią, Muzeum Biologiczne to perła. Zawiera wypchane zwierzęta w naturalnym krajobrazie: zobacz wilki i łosie, zauważ małe ptaki na drzewach, gronostaj na śniegu i zapoznaj się z różnymi biotopami Finlandii. Wszystko poza szklanymi ekranami.

Inne muzea mogą, ale nie muszą, odpowiadać Twoim dzieciom, w zależności od ich zainteresowań.

Na dłuższą wycieczkę warto rozważyć Świat Muminków w [[Naantali]] i Zoolandię w Lieto.

Możesz także wybrać się na spacer do lasu i zjeść dzikie jagody prosto z krzewów – zwłaszcza jeśli nie możesz tego zrobić w domu. Upewnij się, że rozpoznajesz przynajmniej borówki czarne, które w okresie lipiec-sierpień znajdziesz w większości podmiejskich lasów. Przygotuj mapę i znajdź drewno w rozsądnej odległości od przystanku autobusowego. Aby uzyskać najlepsze wrażenia, przygotuj piknik, wsiądź do autobusu i wybierz się na kilkukilometrowy spacer. Pozwól dzieciom nie spieszyć się z obserwowaniem mrówek i innych cudów natury. Nie ograniczaj się do szerokich żwirowych ścieżek, ale zanurz się w lesie i wspinaj się po skałach (w rezerwatach przyrody możesz być ograniczony do szlaków, więc preferuj niezabezpieczone lasy). Nie zgubisz się: choć są miejsca, w których masz ochotę pobyć sam na sam z naturą, w obrębie obwodnicy Turku do najbliższego domu nigdy nie jest dalej niż 500 m.

=== Pralnia ===
Jeśli nie masz pralni w swoim obiekcie, możesz skorzystać z usług pralni:

* '''[https://24pesula.fi/en/city/turku/ 24pesula]''', Uudenmaantie 19 (''K-Citymarket Kupittaa; także Mylly, Prisma Länsikeskus, Prisma Piispanristi''), ☏ +358 10-292-7799 (wspólny koszt?), asiakaspalvelu@pesula.fi. Codziennie, w ciągu dnia lub przez całą dobę. Pralnie w niektórych centrach handlowych, samoobsługowe, bez rezerwacji. Zawiera detergent. Zapłać kartą. 6 €/std maszyna (9 kg, 30 min), kubek + 4 €/30 min.

=== Psy ===
Popularne spacery obejmują brzegi rzeki na wschód od mostu kolejowego (tj. Przez Raunistula i Wioskę Studencką). W niektórych lokalizacjach znajdują się pojemniki na kompost na śmieci, ale można też skorzystać ze zwykłych koszy na śmieci.

W kilku lokalizacjach znajdują się azyle, w których psy mogą biegać i bawić się bez smyczy. Mają część dla małych psów i drugą dla dużych, przy wyborze kieruj się zdrowym rozsądkiem. Nie idź tam, jeśli Twój pies jest chory, agresywny lub w inny sposób może zakłócać spokój innych psów.

* '''Schronisko dla psów Kupittaa''', Lemminkäisenkatu (''na północno-wschodnim krańcu parku Kupittaanpuisto''). 
* '''Przystań dla psów Nummenranta''' (''przy ścieżce lewym brzegiem rzeki, przy Wiosce Studenckiej''). 
* '''Jäkäläpuisto schronisko dla psów''', Jäkäläpolku (''Luolavuori, droga do schroniska zaczyna się w Rätiälänkatu'').

=== Miejsca kultu ===
Zobacz Kościoły powyżej, aby zobaczyć kościoły luterańskie i prawosławne, synagogę i świątynię buddyjską. W katedrze nabożeństwa odbywają się także w kilku kościołach na obczyźnie, a cerkiew prawosławna odprawia nabożeństwa w kilku językach. Przy muzeum rzemiosła (przy konsulacie rosyjskim) znajduje się kolejna cerkiew, należąca do Patriarchatu Moskiewskiego. Przy klasztorze Brygidek znajduje się kościół katolicki. Znajdują się tu także miejsca kultu ŚJ, LDS, zielonoświątkowców, adwentystów, Armii Zbawienia i kilku innych wyznań chrześcijańskich, a także skromne meczety.

=== Konsulaty ===
* [[Plik:Flag of Austria.svg|20px]] '''Austria''', Linnankatu 36 B 11, ☏ +358 2-275-1411, faks: +358 2-275-1414, mika.sippolainen@simsport.com. 09:00-11:00. 
* [[Plik:Flag of Belgium.svg|20px]] '''Belgia''', Läntinen Rantakatu 35, ☏ +358 2-515-1655, faks: +358 2-515-1590, antti@wihanto.fi. 
* [[Plik:Flag of Brazil.svg|20px]] '''Brazylia''', Aurakatu 8, ☏ +358 2-651-6680. 
* [[Plik:Flag of Denmark.svg|20px]] '''Dania''', Joukahaisenkatu 6, ☏ +358 2-276-5000, faks: +358 2-276-5001, ljo@lundbeck.com. 09:00-14:00. 
* [[Plik:Flag of Estonia.svg|20px]] '''Estonia''', Vanha Suurtori 3, ☏ +358 2-333-6122, rector@utu.fi. 
* [[Plik:Flag of France.svg|20px]] '''Francja''', Linnankatu 3 A, ☏ +358 2-250-0061, faks: +358 2-250-0013, enrico.casagrande@dlc.fi. 
* [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] '''Niemcy''', c/o Sunborn Oy Juhana Herttuan puistokatu 23, ☏ +358 2-445-4501, faks: +358 2-445-4520, turku@hk-diplo.de. 
* [[Plik:Flag of Greece.svg|20px]] '''Grecja''', Kauppiaskatu 9 B, ☏ +358 2-334-4201, faks: +358 2-334-5414, fredrik.sunde@nordea.fi. 
* '''Honduras''', Eristäjänmutka 17, ☏ +358 40-022-2244, faks: +358 2-254-7762, ericlockmer@gmail.com. 
* [[Plik:Flag of Hungary.svg|20px]] '''Węgry''', Linnankatu 8, ☏ +358 2-231-2182, urpo-kivikari@tukkk.fi. 
* [[Plik:Flag of Iceland.svg|20px]] '''Islandia''', Lukkarinkatu 6, ☏ +358 40-052-4234. 
* [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] '''Włochy''', Linnankatu 3 A, ☏ +358 400-522-557. 
* [[Plik:Flag of the Netherlands.svg|20px]] '''Holandia''', Kauppiaskatu 9, ☏ +358 207-861-419, faks: +358 9-163-96417, kjell.sundstrom@abo.fi. 
* [[Plik:Flag of Norway.svg|20px]] '''Norwegia''', Olavintie 2, ☏ +358 50-343-2299, jan-erik.stenman@veritas.fi. 09:00-16:00. 
* [[Plik:Flag of Poland.svg|20px]] '''Polska''', Veistämönaukio 1, ☏ +358 2-281-3186, etacom@kolumbus.fi. 
* [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] '''Portugalia''', Linnankatu 35, ☏ +358 21-275-5314. Pn.-Pt. 09:00-16:00. 
* [[Plik:Flag of Spain.svg|20px]] '''Hiszpania''', Yliopistonkatu 24, ☏ +358 40-543-2094, info@silverland.fi. edytować
* [[Plik:Flag of Sweden.svg|20px]] '''Szwecja''', Kauppiaskatu 5, ☏ +358 2-269-3303, faks: +358 2-269-3543, sihteerit@ts.fi. edytować
* [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] '''Wielka Brytania''', Puolalankatu 1, ☏ +358 2-274-3410, jari.lahteenmaki@turku.chamber.fi.

== Gdzie dalej ==
[[Plik:Turku - Ruissalo Island (6119923392).jpg|thumb|Wypływamy z Ruissalo]]
* '''[[Morze Archipelagowe]]''' – rozciągające się od Turku po [[Wyspy Alandzkie]] i dalej do [[Sztokholm]]u Morze Archipelagowe tworzy największy archipelag na świecie pod względem liczby wysp i obejmuje park narodowy. Najlepszym sposobem na zwiedzanie jest zdecydowanie rower i sprzęt kempingowy – chyba że umiesz obsługiwać jacht lub kajak lub stać Cię na tygodniowy czarter jachtu z załogą.
** '''[[Szlak Archipelagu]]''' to trasa turystyczna o długości 125 lub 250 km, która wykorzystuje drogi i promy między wyspami, aby zapewnić dostęp do archipelagu bez własnej łodzi i bez konieczności cofania się. Trasę można poprowadzić zgodnie z ruchem wskazówek zegara lub przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, zaczynając od Turku i kontynuując przez wiejskie wioski archipelagu i zadziwiające krajobrazy Morza Bałtyckiego.
* '''[[Park Narodowy Kurjenrahka]]''' – Kurjenrahka to największy i najbardziej zróżnicowany chroniony obszar torfowisk w regionie, na terenie parku znajdują się także jeziora i starodrzewy. Jednym z najbardziej znanych zabytków parku jest stary znak graniczny ośmiu gmin. Zwykle jest to cel jednodniowej wycieczki, ale wędrówki można przedłużyć do kilku dni. Od 2018 roku latem do Kurjenrahki można dojechać lokalnym autobusem.
* Inne miasta czarterowe '''średniowiecznej Finlandii''' to:
** '''[[Porvoo]]''' (Borgå) – we wschodnim Uusimaa, do którego można dojechać drogą E18 lub drogą królewską.
** '''[[Rauma]]''' (Raumo) – ze starym miastem wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, do Raumy można dojechać autokarem z Turku w 1,5 godz.
** '''[[Ulvila]]''' (Ulvsby) – przy Pori na północy historycznej prowincji Turku i Pori
** '''[[Naantali]]''' (Nådendal, Vallis Gratiæ) – z letnią rezydencją Prezydenta Finlandii ''Kultaranta'', parkiem tematycznym Świat Muminków i piękną drewnianą starówką, 20 minut lokalnym autobusem.
** '''[[Wyborg]]''' (Viipuri, Viborg) – w czasach swojej świetności najbardziej metropolitalne z fińskich miast; obok Porvoo, obecnie w Rosji.
* '''[[Wyspy Alandzkie]]''' – jeśli masz wolny dzień lub dwa, możesz skorzystać z nocnych i dziennych promów do [[Szwecja|Szwecji]] i na Wyspy Alandzkie. Do Sztokholmu można dojechać w 10 godzin, a do Mariehamn na Wyspach Alandzkich w około 5 godzin. Podczas gdy duże promy kursują bezpośrednio z Turku na kontynent Wysp Alandzkich, możesz także wybrać się na wycieczkę po wyspach, korzystając z mniejszego promu obsługiwanego przez Ålandstrafiken z Korpo lub Kustavi na Morzu Archipelagowym.

{{Jest w|Finlandia Południowo-Zachodnia}}

{{geo|60.4500|22.2667}}
{{przewodnik}}
[[Kategoria:Finlandia]]</text>
      <sha1>o8fr5swb84memn8wwfsoeut754mz2an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Świnoujście</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2755</id>
    <revision>
      <id>159061</id>
      <parentid>157801</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kasia234567890</username>
        <id>17727</id>
      </contributor>
      <comment>/* Noclegi */</comment>
      <origin>159061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16471" sha1="0xekt92rwt31ysj3qlz1zsqhcjdya7g" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Informacje podstawowe miasto
|nazwa=Świnoujście
|widok=Swinoujscie 23.jpg
|herb= POL Świnoujście COA.svg
|mapa=
|region=[[Województwo zachodniopomorskie]]
|powierzchnia=197, 23
|lud=40 819
|prefiks=091
|www=www.swinoujscie.pl
|flaga=POL Świnoujście flag.svg}}
[[Plik:800px-Wolin mapa Swinoujsci.png|thumb|upright=1.5]]
'''Świnoujście''' jest nadmorskim kurortem w północno-zachodniej Polsce. Jest to miasto na prawach powiatu oraz jedno z większych miast [[Województwo zachodniopomorskie|Pomorza Zachodniego]] położone w obszarze ujścia [[w:Świna|Świny]] (czyli kanału).

Miasto obejmuje swym obszarem łącznie 44 wyspy, z czego zamieszkane są jedynie trzy:
* [[Uznam]],
* [[Wolin]],
* [[Karsibór]].

== Dojazd ==
=== Samochodem ===
Do dzielnic znajdujących się na wyspie Wolin drogą krajową nr 3. Aby przedostać się na wyspę Uznam należy przejechać tunelem pod Świną. Można też skorzystać z przeprawy promowej Warszów-Centrum. 

Alternatywną trasą może być droga przez [[Niemcy]]. Na niemiecką część wyspy Uznam można przejechać przez jeden z dwóch zwodzonych mostów, na drodze B110 w mieście [[Wolgast]] lub na B111 w [[Zecherin]], a następnie przekroczyć granicę w [[Ahlbeck]] i wjechać do Świnoujście.

=== Pociągiem ===
W Świnoujściu znajduje się 5 czynnych stacji i przystanków kolejowych.

Na wyspie Wolin są to stacje Świnoujście i Świnoujście Port, praktycznie połączone z sobą wspólnym peronem. Dojeżdżają do nich bezpośrednie pociągi z [[Warszawa|Warszawy]], [[Kraków|Krakowa]], [[Wrocław|Wrocławia]], [[Poznań|Poznania]] oraz innych miast. Oprócz tego funkcjonują przystanki osobowe Świnoujście-Warszów i Świnoujście-Przytór, na których zatrzymują się pociągi osobowe ze [[Szczecin]]a.

Na wyspie Uznam od września 2008 roku funkcjonuje stacja Świnoujście Centrum zintegrowany z niemiecką koleją regionalną UBB, do którego dojeżdżają pociągi tego przewoźnika ze [[Stralsund]]u, a sezonowo również pociągi DB z [[Berlin]]a i [[Hamburg]]a.

=== Samolotem ===
W odległości 60 km od Świnoujścia znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy [[Szczecin]]-Goleniów (kod SSZ). Na miejscu można wypożyczyć samochód, lub skorzystać z pociągu relacji [[Goleniów]]-Świnoujście.
[[Plik:Swinoujscie 30.jpg|thumb|Ujście Świny, widok znad wyspy Wolin]]

W odległości 13 km od centrum miasta, w pobliżu niemieckiej miejscowości [[Garz]], znajduje się Port Lotniczy [[Heringsdorf]] (kod HDF). Dojazd ulicą Grunwaldzką (droga krajowa nr 93) do granicy państwowej i dalej drogą B110. Na miejscu można skorzystać z linii autobusowej U16, która jedzie do Seebad [[Bansin]] przez Seebad [[Ahlbeck]], gdzie istnieje możliwość przesiadki w kierunku Świnoujścia. 

=== Promem ===
W zależności od sezonu i aktualnej oferty, realizowane są połączenia promowe lub tramwajem wodnym ze [[Szczecin]]a, [[Nowe Warpno|Nowego Warpna]], [[Międzyzdroje|Międzyzdrojów]] lub [[Trzebież]]y. Operatorami są Adler-Schiffe Polska (https://www.adler-schiffe.pl/) oraz Secco (https://statek.pl){{stan na|2026|07}}.

Ze [[Szwecja|Szwecji]], [[Dania|Danii]] i [[Norwegia|Norwegii]] można dopłynąć do Świnoujścia promem pasażerskim linii '''Polferries''' [http://www.polferries.com.pl/],'''Unity Line''' [http://www.unityline.pl/] lub '''[https://www.ttline.com/pl/do-szwecji/swinoujscie-trelleborg/ TT-Line].''' Terminal znajduje się w dzielnicy Warszów na wyspie Wolin naprzeciwko stacji kolejowej Świnoujście Port.

Do Świnoujście pływają również statki wycieczkowe z niemieckich miejscowości [[Ahlbeck]], [[Bansin]] i [[Heringsdorf]]. Operatorem jest firma Adler-Schiffe. [https://www.adler-schiffe.de/ab-usedom/swinemuende-ausflug.php]

== Poruszanie się po mieście ==
=== Pieszo ===
Miasto doskonale nadaje się do pieszych wędrówek, w szczególności plaże, promenada nadmorska i strefa piesza w centrum miasta. Aby przemieszczać się pomiędzy wyspami Uznam i Wolin, należy skorzystać z przeprawy promowej lub tunelu (autem lub autobusem).

Przez miasto i okolice przebiegają następujące szlaki piesze:
* Międzynarodowy Nadmorski Szlak Pieszy „E-9&quot;,
* szlak pieszy „Świnoujście – Międzyzdroje”,
* ścieżka dydaktyczna „Szlak Fortyfikacyjny”,
* ścieżka dydaktyczna „Karsiborskie paprocie”.

=== Rowerem ===
Poza wytyczonymi ścieżkami rowerowymi w terenach zabudowanych i leśnych, przez miasto i okolice przebiegają następujące szlaki rowerowe:
* Międzynarodowy Nadmorski Szlak Rowerowy „R-10&quot;,
* szlak rowerowy „Świdny Las”,
* szlak rowerowy „Dookoła wyspy Karsibór”,
* szlak rowerowy „Wokół Zalewu Szczecińskiego”.

=== Autobusem ===
[[Plik:Swinoujscie 25.jpg|thumb|Śródmieście]]
Komunikację autobusową na terenie miasta zapewnia przedsiębiorstwo Komunikacja Autobusowa. Obsługuje ona kilkanaście linii miejskich  oraz jedną linię podmiejską do [[Międzyzdroje|Międzyzdrojów]] (10) oraz linie sezonowe. Bilet normalny na linie miejskie kosztuje 5 zł i można go zakupić w automacie w autobusie. 

=== Promem ===
Na terenie miasta łączność pomiędzy wyspami Uznam i Wolin zapewniają regularne połączenia promów pasażersko-samochodowych. Przeprawa odbywa się w dwóch miejscach: Świnoujście-Warszów (promy Bielik łączące ul. Dworcową z Wybrzeżem Władysława IV) przeznaczona jest dla wszystkich aut, oraz Centrum (promy Karsibór pomiędzy ulicami Karsiborską a Pomorską) dla aut z substancjami niebezpiecznymi i zaprzęgów.

Przeprawa jest bezpłatna.

=== Taksówką ===
W mieście działa 6 stowarzyszeń taksówkarzy oraz liczni taksówkarze niezrzeszeni. Często, szczególnie przy kursach pomiędzy wyspami, obowiązują ceny umowne.

=== Samochodem ===
Wyspa Wolin jest połączona mostem z wyspą Karsibór. Aby dostać się na wyspę Uznam, należy skorzystać z przeprawy tunelem pod dnem Świny. promowej. Z przeprawy promowej Świnoujście-Warszów (promy Bielik) mogą korzystać samochody osobowe oraz ciężarowe o dopuszczalnej masie całkowitej do 2,2 tony bez ograniczeń.

== Historia ==
Dzieje miasta sięgają głębokiego średniowiecza kiedy to w roku 1170 na obszarze Świny założono gródki strażnicze. Obszar Świnoujścia wielokrotnie zmieniał swojego właściciela. W okresie od 1170 do 1730 obszarem władali kolejno Duńczycy, Szwedzi i Prusowie. W roku 1743 na północ od wioski Świna powstało osiedle o nazwie Świnoujście (''Swinemünde''), a w 1765 Świnoujście uzyskało prawa miejskie od Fryderyka Wielkiego.
W 1824 miasto stało się kurortem, a w 1895, po odkryciu źródeł solanki i borowiny, uzdrowiskiem. W drugiej połowie XIX wieku uzyskało połączenie kolejowe z Berlinem.
Od roku 1945 na mocy układu Poczdamskiego Świnoujście zostało przekazane władzom polskim.

== Atrakcje ==
[[Plik:Świnoujście - Baltic Park - 11.07.2026 12-38-01.jpg|mały|Park wodny]]
* kościół pw. Chrystusa Króla z wiszącym wewnątrz starym modelem żaglowca i unikalnymi organami
* ratusz z XIX w. z Muzeum Rybołówstwa
* latarnia morska (68 metrów) – najwyższa nad Bałtykiem i jedna z najwyższych na świecie
* stawy Młyny i Bakenowa
* promenada z muszlą koncertową i wieloma rzeźbami
* falochrony (zwłaszcza wschodni, na wyspie Wolin)
* fortyfikacje – Bateria Wschodnia – Fort Gerharda (wyspa Wolin), Bateria Zachodnia i Fort Anioła (wyspa Uznam)
* pensjonaty z XIX/XX w.
* wyspa Karsibór z ostoją ptaków Karsiborska Kępa
* zabytkowy park zdrojowy z rzadkimi okazami drzew
* kościół pw. Matki Boskiej Gwiazdy Morza
* kościół gotycki w Karsiborzu
* najszersza plaża na polskim wybrzeżu

== {{Zrób}} ==

* [https://www.parklinowybluszcz.pl/ Park Linowy Bluszcz]
* [https://www.facebook.com/profile.php?id=100064452081478 Wieża cafe]

== {{Nauka}} ==

== {{Praca}} ==
Mieszkańcy Świnoujścia pracują głównie w różnych sektorach, związanych głównie z portem, turystyką oraz usługami. Świnoujście to miasto portowe, a więc wiele miejsc pracy jest związanych z działalnością portową, transportem morskim, logistyką, przemysłem stoczniowym oraz pokrewnymi sektorami.

W sektorze turystycznym również istnieje wiele miejsc pracy, zwłaszcza w okresie letnim, gdyż Świnoujście jest popularnym nadmorskim kurortem z pięknymi plażami i atrakcjami turystycznymi.

Ponadto, mieszkańcy Świnoujścia pracują w sektorze usługowym, edukacyjnym, zdrowotnym oraz innych branżach charakterystycznych dla miast.

== {{Zakupy}} ==

=== Centra handlowe ===

** Corso: 4-poziomowa galeria handlowa, położona w centrum Świnoujścia. W centrum handlowym znajduje się czterosalowe kino, 45 lokali handlowo-usługowych, w tym m.in.: [[w:pl:CCC_(przedsiębiorstwo)|CCC]], [[w:pl:Cropp|Cropp]], [[w:pl:Deichmann|Deichmann]], [[w:pl:H&amp;M|H&amp;M]], Rossmann, House, Mohito, Medicine, Reserved, Sinsay, Douglas; (Dąbrowskiego 5)
* Uznam: funkcjonalne centrum handlowe mieszczące dwa supermarkety spożywcze, sklep z elektroniką oraz kilka małych sklepów z odzieżą, aptekę oraz fastfood (Grunwaldzka 21)
* STOP SHOP: market elektroniczny, sklep kosmetyczny, apteka, Jysk  (Kościuszki 15)
* Galeria Promenada: liczne butiki i sklepy, restauracje, punkty usługowe bezpośrednio przy promenadzie (Żeromskiego 79)
* Pasaż Handlowy Centrum: głównie sklepy z odzieżą i butiki (Armii Krajowej 12)

== {{Gastronomia}} ==
=== Oszczędnie ===
* [https://www.facebook.com/p/Kuchnia-Domowa-u-Sylwii-61567256767285/ Kuchnia Domowa u Sylwii], Konstytucji 3 Maja 17 (centrum, przy głównej ulicy) [[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Half star gradient icon.svg|8px]]
* [https://www.facebook.com/p/Bistro-Babci-Halinki-100083045626910/ Bistro Babci Halinki], Armii Krajowej 14 (centrum) [[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]]
* [https://barkopytko.swinoujscie.pl/kontakt.php Bar Kopytko], Wojska Polskiego 16B (blisko granicy) [[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Half star gradient icon.svg|8px]]
* [https://www.facebook.com/p/Paszteciki-%C5%9Awinouj%C5%9Bcie-100057546215180/?paipv=0&amp;eav=AfbSE1CMCgaJ91gdyTZB2Ejo_5ZWH0bAg0EkTJg5d_NXKPczj-beptAKARdOVWxsvv8&amp;_rdr Paszteciki], Bohaterów Września 3E (deptak pieszy w centrum) [[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]]
* [http://www.ogrodsmaku.swinoujscie.pl/kontakt Ogród Smaku] Słowackiego 10-12 (Dzielnica Nadmorska) [[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Half star gradient icon.svg|8px]]
* [https://slowianin.nocowanie.pl/ Ośrodek Szkolno-Wypoczynkowy Słowianin] Niedziałkowskiego 2A (centum) [[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Star gradient icon.svg|15px]][[File:Half star gradient icon.svg|8px]]

=== Umiarkowanie ===
* [https://www.facebook.com/amorzelas/?locale=pl_PL A Morze Las], Wybrzeże Władysława IV 23 A (centrum)
* [https://www.facebook.com/NaDziedzincu/ Na Dziedzińcu], Wybrzeże Władysława IV 33D (centrum) 
* [https://www.karczmapodkogutem.eu/ Karczma Polska Pod Kogutem], Żeromskiego 62
* [https://kurnachataswinoujscie.eatbu.com/?lang=pl Kurna Chata], dwie lokalizacje: Piłsudskiego 20 i Piłsudskiego 45
* [http://www.lagunalena.pl/ Laguna] Bolesława Chrobrego 37 (dzielnica nadmorska)
* [https://www.facebook.com/groups/1708250862776221/user/100063871816674/ Patio Pizza &amp; Prosecco] Nowowiejskiego (dzielnica nadmorska)
* [https://www.facebook.com/SePiMorestauracja/?paipv=0&amp;eav=AfYQBmZIp86ZT6lYFXh8kf0ATQKz_XzIge0kbpapzrO5c_BYrpDB64k9_UKTJRFx1h0&amp;_rdr SePiMo] restauracja rodzinna Piłsudskiego 10 (centrum)
* [https://www.facebook.com/tawernawsieciach/ Tawerna w Sieciach], Żeromskiego 1B (dzielnica nadmorska)

=== Ekskluzywnie ===

* [https://neptun.swinoujscie.pl/ Neptun], Bema 1 (centrum)
* [https://www.facebook.com/MistralRestauracja/?locale=pl_PL Mistral], Uzdrowiskowa 14 (dzielnica nadmorska)
* [https://restauracjapromenada.pl/ Promenada] Aleja Baltic Park Molo 3 lub Uzdrowiskowa 38A lub  Uzdrowiskowa 16/301 (dzielnica nadmorska)
* [https://rondoristorante.pl/ Rondo Ristorante], Piastowska 35 (centrum)

== {{Rozrywka}} ==

=== Baseny ===

* [https://zdrojowahotels.pl/baltic-park-molo-aquapark '''Baltic Park Molo Aquapark'''] – duży auqapark ze zjeżdżalniami, z basenem z  rwącą rzeką, basenem olimpijskim i basenem rekreacyjnym oraz sauną (al. Baltic Park Molo 4) 9.00 - 21.00

1 godzina      – 50 zł (dzieci 45)

3 godziny      – 75 zł (dzieci 55)

Cały dzień     – 115 (dzieci 75)

* '''[https://www.hotelpolaris.pl/zabiegi-spa-wellness-cennik Hotel Polaris]:''' basen, sauna i jacuzzi; wstęp jednorazowy 25 zł, ul. Słowackiego 33 
* '''[https://www.westbalticresort.pl/spa-wellness/ West Baltic Resort]''': basen z masażem wodnym i przeciwprądem, zespół saun; wstęp jednorazowy 50 zł; Żeromskiego 22 

=== Bary i puby ===
Jest wiele barów i pubów w miejscu, szczególnie na promenadzie i przystani.

Bary w Świnoujściu:
* [http://www.swinoujscie.klubowa.pl/swinoujscie_kluby,3238,Akwarium.html Akwarium], Mazowiecka 77A
* [http://www.swinoujscie.klubowa.pl/swinoujscie_kluby,3235,Boss_pub.html Boss Pub], Wybrzeże Władysława IV 22
* [https://www.facebook.com/groups/1708250862776221/user/100063589959851/ El Papa - Cafe Hemingway], Bohaterów Września 4/1
* Fenix Bar &amp; Steakhouse, ul. Słowackiego 25
* Hoangson Bar, Konstytucji 3 Maja 4
* [http://www.arco-osada.pl/ Osada], Wybrzeże Władysława IV 30
* Pasztecik Bar, Generała Józefa Bema 13
* Promway Bar, Wybrzeże Władysława IV 3
* [https://www.facebook.com/RoyalJokerrr Royal Joker] Billard Club &amp; Drink Bar, Uzdrowiskowa 11
* Sfinks Pub, Wojska Polskiego 1/19
* Skansen Bar, Wielkopolska 28
* Zachód, Małopolska 7

=== Kluby/dyskoteki w Świnoujściu: ===
* [https://www.facebook.com/Pub.Alibi.Swinoujscie Alibi Klub], Żeromskiego 1 (Promenada)
* [https://www.facebook.com/malibuscie Malibu Beach Club] – Beach Club z regularnych osób w lecie, tuż przy plaży, na zachodnim krańcu promenady w kierunku Ahlbecku plaży granicy.
* [http://www.jazzclubscena.pl/ Jazz Club Scena], Armii Krajowej 3 (w porcie)
* [http://www.discopenelopa.pl/ Penelopa Dyskoteka], ul. Tadeusza Kościuszki 9
* [https://www.facebook.com/piwnica.swinoujscie Piwnica Klub], Mazowiecka 72b

=== Burdele w Świnoujściu: ===
* Palermo, Gdyńska 40

''Data: wrzesień 2014''

== Noclegi ==
* [http://meteor.turystyka.pl/noclegi,swinoujscie,0.html Świnoujście noclegi] – [http://meteor.turystyka.pl/noclegi,hotele,swinoujscie,60.html hotele], [http://meteor.turystyka.pl/noclegi,kwatery-prywatne,swinoujscie,60.html kwatery], [http://meteor.turystyka.pl/noclegi,pensjonaty,swinoujscie,60.html pensjonaty] – opisy, ceny, fotografie oraz dane teleadresowe
*[https://www.cesarskieogrody.pl/ Hotel Spa Cesarskie Ogrody w Świnoujściu] - zabytkowy, odrestaurowany pod okiem konserwatora zabytków 3-gwiazdkowy hotel z basenem, strefą Spa&amp;Wellness oraz centrum rehabilitacji położony w parku w centrum miasta
*[https://www.nat.pl/nasze-obiekty/hotel-nat-w-swinoujsciu Hotel*** NAT Świnoujście] - hotel z basenem i bazą zabiegowo-rehabilitacyjną
*[https://aparthotelgreen.pl/ Aparthotel Green Concrete] - butikowy apart hotel dla osób ceniących jakość i komfort
*[https://www.aparthotel-balticspa.pl/ Aparthotel Baltic SPA w Świnoujściu] – nowoczesny obiekt oferujący komfortowe [https://www.aparthotel-balticspa.pl/hotel/baltic-spa apartamenty przy plaży] oraz rozbudowaną strefę odnowy biologicznej i [https://www.aparthotel-balticspa.pl/spa-welness/baltic-spa SPA].

=== Oszczędnie ===

=== Umiarkowanie ===

=== Ekskluzywnie ===

== {{Kontakt}} ==

== {{Bezpieczeństwo}} ==

== {{Porady}} ==

== {{Dalej}} ==
* [[Międzyzdroje]]

* [[n:Kategoria:Świnoujście|Świnoujście w Wikinews]]

{{Atrybucja}}

{{Jest w|Województwo zachodniopomorskie}}


[[Kategoria:Województwo zachodniopomorskie]]</text>
      <sha1>0xekt92rwt31ysj3qlz1zsqhcjdya7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stuttgart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2865</id>
    <revision>
      <id>159069</id>
      <parentid>153627</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Szybkie połączenia europejskie */</comment>
      <origin>159069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134590" sha1="4b100wc3d0x1uvd5p7uz19bic2yu3ad" xml:space="preserve">{{Top-banner|unesco=yes}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Stuttgart
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Stuttgart Downtown Sights Collage.png
 |opis             = 
 |herb             = DEU_Stuttgart_COA.svg
 |mapa             = Lage der kreisfreien Stadt Stuttgart in Deutschland.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] [[Niemcy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Baden-Württemberg.svg|20px]] [[Badenia-Wirtembergia]]
 |powierzchnia     = 207,32
 |wysokość         = 247
 |ludność          = 612 600
 |prefiks          = 0711
 |kod pocztowy     = 70173–70619
 |www              = https://www.stuttgart.de/
}}
[[Plik:Stuttgart Stadtbezirke Namen.svg|thumb|upright=1.5]]
'''Stuttgart''' znany jest jako centrum inżynierii mechanicznej i samochodowej, z siedzibą światowej sławy firm Bosch, Mercedes i Porsche w swoim obszarze metropolitalnym. Nie przypomina jednak większości innych ośrodków przemysłowych, ponieważ jest raczej rozproszonym miastem rozpostartym na wielu wzgórzach i dolinach, z lasami, parkami, źródłami mineralnymi, a nawet winnicami.

== Dzielnice miasta ==
[[Plik:Stuttgart vom Fernsehturm 1.jpg|thumb|Widok na Stuttgart z wieży telewizyjnej]]
[[Plik:Tourist-Info Stuttgart.jpg|thumb|Informacja turystyczna w Stuttgarcie]]
Stuttgart składa się z 23 dzielnic. Dzielą się one na dzielnice wewnętrzne i zewnętrzne. Dzielą się one dodatkowo na poddzielnice.

Dzielnice Stuttgartu oferują dużą różnorodność. Na przykład dzielnica Stuttgart-Mitte to tętniące życiem centrum z licznymi sklepami odzieżowymi, głównym dworcem kolejowym i kilkoma bankami. Dla porównania, dzielnice Degerloch i Sillenbuch charakteryzują się bardziej swobodną atmosferą, cichymi dzielnicami mieszkalnymi i mniejszymi uliczkami handlowymi. Dzielnice Stuttgart-Süd i Stuttgart-Ost tętnią życiem i w dużej mierze są zbudowane w stylu secesyjnym.

'''Dzielnice wewnętrzne:''' [[Stuttgart/Mitte|Stuttgart-Mitte]] - [[Stuttgart/Nord|Stuttgart-Nord]] - [[Stuttgart/Ost|Stuttgart-Ost]] - [[Stuttgart/Süd|Stuttgart-Süd]] - [[Stuttgart/West|Stuttgart-West]]

'''Zewnętrzne dzielnice miasta:'''

* Północny zachód: [[Stuttgart/Botnang|Botnang]] – [[Stuttgart/Feuerbach|Feuerbach]] – [[Stuttgart/Weilimdorf|Weilimdorf]]
* Północ: Stammheim – [[Stuttgart/Zuffenhausen|Zuffenhausen]] – [[Stuttgart/Mühlhausen|Mühlhausen]] – [[Stuttgart/Münster|Münster]]
* Północny wschód: [[Stuttgart/Bad Cannstatt|Bad Cannstatt]]
* Wschód: Wangen – [[Stuttgart/Untertürkheim|Untertürkheim]] – [[Stuttgart/Obertürkheim|Obertürkheim]] – [[Stuttgart/Hedelfingen|Hedelfingen]]
* Południe: Sillenbuch – Degerloch – Birkach – Möhringen – Plieningen – Vaihingen
'''Sąsiednie gminy:'''[[ Kornwestheim]], [[Remseck am Neckar]], [[Fellbach]], [[Rommelshausen]], [[Esslingen am Neckar|Esslingen]], [[Ruit]], [[Neuhausen auf den Fildern]], [[Ostfildern]], [[Filderstadt]] (lokalizacja lotniska), [[Leinfelden-Echterdingen]] (lokalizacja lotniska), [[Sindelfingen]], [[Leonberg]], [[Gerlingen]], [[Ditzingen]], [[Korntal-Münchingen]], [[Möglingen]]. Wszystkie sąsiednie gminy należą do [[Region Stuttgart|regionu Stuttgart]].

== Charakterystyka ==
Stuttgart jest stolicą kraju związkowego [[Badenia-Wirtembergia]] w [[Niemcy|Niemczech]]. Z populacją około 632 000 mieszkańców w samym mieście (2017) i ponad 5,2 miliona mieszkańców w obszarze metropolitalnym (2013), Stuttgart jest szóstym co do wielkości miastem w Niemczech. Stuttgart stanowi centrum [[Region Stuttgart|Regionu Stuttgart]], gęsto zaludnionego i uprzemysłowionego obszaru, który jest ściśle powiązany i korzysta z tego samego systemu transportu publicznego, obejmującego 179 miast i gmin o bogatej historii, którą warto poznać.

Centrum miasta położone jest w kotlinie, a południowe dzielnice na Równinie Filderskiej. Równina Neckar jest częściowo otoczona winnicami.

Stuttgart powstał około 950 roku n.e. jako stadnina koni należąca do alemańskiego księcia Liutolfa. Prawa miejskie otrzymał w XIII wieku, kiedy to władali nim margrabiowie badeńscy. W XIV wieku Stuttgart stał się częścią Wirtembergii, a po zniszczeniu wirtembergijskiej twierdzy Rotenberg, stał się stolicą hrabstwa, a później Księstwa Wirtembergii. Obecnie Stuttgart jest stolicą kraju związkowego Badenia-Wirtembergia.

Cechą charakterystyczną Stuttgartu jest znaczne zróżnicowanie wysokości w granicach miasta. Najniższy punkt, na wysokości 207 metrów, znajduje się w pobliżu śluzy Hofen na rzece Neckar w dzielnicy Mühlhausen, natomiast najwyższy, na wysokości 549 metrów, w dzielnicy Vaihingen, w pobliżu autostrady. Liczne wzgórza sprawiają, że znaczne różnice wysokości w obrębie miasta pokonuje się schodami, zwanymi lokalnie „Stäffele”. Ze względu na położenie wśród wzgórz, niektóre dzielnice, takie jak Stuttgart-Rohracker i Stuttgart-Frauenkopf, mają raczej prowincjonalny charakter i brakuje im niezbędnej infrastruktury, takiej jak sklepy i piekarnie.

Dziś Stuttgart znany jest jako miasto placów budowy, głównie za sprawą projektu '''Stuttgart 21'''. W Stuttgarcie swoją siedzibę mają producenci samochodów Mercedes-Benz i Porsche. W weekendy Stuttgart jest często bardzo zatłoczony.

== Język ==
Jeśli dobrze mówisz po [[Rozmówki niemieckie|niemiecku]], pamiętaj, że niektórzy ludzie nadal posługują się lokalnym dialektem ''szwabskim'', co może mieć pewien wpływ na ich standardowy niemiecki.

Uwielbiają ćwiczyć inne języki (zwłaszcza angielski) i postarają się ci pomóc.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
[[Plik:Flughafen und Messe Stuttgart.png|250px|right|thumb|Plan lotniska w Stuttgarcie i przyległych terenów targowych (''Messe Stuttgart'')]]
{{Znacznik|Port lotniczy Stuttgar|48.689878 |9.221964 |typ=transport|treść=}}'''[https://www.stuttgart-airport.com/de/reisende-besucher [[Port lotniczy Stuttgart]]]''' ({{IATA|STR}}), ☏ +49 711 948-0. Szóste pod względem ruchu lotnisko w Niemczech, odzwierciedlające wielkość i znaczenie miasta. Znajduje się na południowych obrzeżach miasta i jest połączone z lokalnymi liniami kolejowymi (S-Bahn), a docelowo zostanie połączone z główną linią kolei dużych prędkości.

==== Linie lotnicze i kierunki podróży ====
Lotnisko jest bazą dla [https://www.eurowings.com/en.html Eurowings], spółki zależnej Lufthansy, oferującej tanie loty. Co więcej, większość głównych europejskich przewoźników oferuje połączenia do Stuttgartu ze swoich głównych węzłów, co zapewnia szeroki wybór bezpośrednich lotów do innych miast niemieckich i europejskich. Nawet jeśli nie ma bezpośredniego lotu z Twojego miejsca wylotu, z łatwością znajdziesz połączenie przez którykolwiek z węzłów. Stuttgart ma bezpośrednie połączenie z [[Atlanta|Atlantą]].

Co więcej, główny dworzec kolejowy w Stuttgarcie (''Hauptbahnhof'') znajduje się zaledwie godzinę drogi pociągiem dużych prędkości (ICE) od [[Port lotniczy Frankfurt|lotniska we Frankfurcie]], jednego z głównych węzłów lotniczych w [[Europa|Europie]]. Wiele linii lotniczych oferuje loty do [[Frankfurt nad Menem|Frankfurtu]] z przesiadką do Stuttgartu zamiast bezpośrednich lotów do Stuttgartu. Ponieważ jest to bardzo szybkie i wygodne (lądowanie w samym centrum miasta), warto rozważyć również tę opcję.

Między Stuttgartem a popularnymi destynacjami wakacyjnymi w południowej [[Europa|Europie]] i [[Afryka Północna|Afryce Północnej]] występuje znaczny ruch czarterowy/wakacyjny, obsługiwany głównie przez wyspecjalizowanych przewoźników, takich jak [https://www.tui.com/flug/ TUIfly]. Rośnie również ruch tanich linii lotniczych do Stuttgartu, a easyJet i Vueling obsługują to lotnisko ze swoich baz w całej Europie.

==== Transport naziemny ====
Najlepszym sposobem na dotarcie z lotniska w Stuttgarcie do centrum miasta jest skorzystanie z czystego, taniego i bezpiecznego [https://www.vvs.de/ transportu publicznego].

* Linia S-Bahn [[Plik:S2 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]] lub [[Plik:S3 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]] dowiezie Cię do centrum Stuttgartu czerwonymi lub szarymi pojazdami (3,70 €) w ciągu 27 minut (patrz rozkład jazdy ze stacji „Flughafen” do stacji „Hauptbahnhof”). Bilety można kupić w automatach na poziomie poniżej lotniska i nad peronem (kieruj się symbolem z białą literą S na zielonym tle). Bilety należy skasować w pomarańczowych okienkach na peronie przed wejściem do pociągu. Alternatywnie można skorzystać z aplikacji VVS. Lotnisko nie znajduje się w Stuttgarcie, ale w strefie 2. Z tym biletem możesz korzystać ze wszystkich środków transportu publicznego w tych strefach.
* Linia Stadtbahn U6 dowiezie Cię na lotnisko z dworca głównego w Stuttgarcie w 32 minuty. Jego żółto-czarne pojazdy zostały specjalnie zaprojektowane do pokonywania stromych wzniesień Stuttgartu. Wszystkie osie pojazdów są napędzane. Pokonuje on strome nachylenie do 8,5%, co stanowi najstromszy tor o regularnym nachyleniu w Europie, wykorzystywany w lokalnym transporcie publicznym. Przystanek metra znajduje się przed budynkiem lotniska, tuż obok hotelu Mövenpick (kieruj się symbolem z białym U na niebieskim tle).
* Kilka linii autobusowych jedzie do innych miejsc (np. do [[Tybinga|Tybingi]] (828) i [[Reutlingen]] (X3)). W przypadku wczesnych lotów w ciągu tygodnia, nocny autobus N8 dowiezie Cię z Schlossplatz na lotnisko. Planowany przyjazd na lotnisko jest o 04:24. Wszystkie autobusy zatrzymują się na dworcu autobusowym w Stuttgarcie (SAB) przed budynkiem lotniska, po drugiej stronie ulicy.
* Taksówki będą czekać na lotnisku. Numer taksówki lotniska to 0711/948 4409; phttps://www.taxi-auto-zentrale.de/ Taxi-Auto-Zentrale] w Stuttgarcie to 0711/55 10 000. Dojazd do centrum miasta kosztuje około 30 euro.
* W podziemiach znajduje się kilka wypożyczalni samochodów, a na zewnątrz, na parkingu P4, znajdują się miejsca parkingowe zarezerwowane i użytkowane przez ShareNow (Car2Go). Jeśli chcesz odwiedzić tylko centrum miasta, wypożyczenie samochodu prawdopodobnie nie będzie najlepszym rozwiązaniem.

[[Plik:Stuttgart Flughafen Terminal 1.jpg|250px|thumb|right|Hol Terminala 1]]

==== Terminale i orientacja ====
Lotnisko w Stuttgarcie ma cztery terminale (ponumerowane od 1 do 4), ale terminale od 1 do 3 mają wspólną strefę obsługi pasażerów — numer terminala wskazuje, w której hali głównej znajduje się odprawa i nadanie bagażu (1 to najbardziej wysunięta na zachód część hali, 3 to część wschodnia, a 2 to hala między halami). Terminal 4 jest oddzielny, choć połączony przejściem od strony ogólnodostępnej (nie od strony obsługi pasażerów, więc jeśli lecisz z Terminalu 4, musisz upewnić się, że przejdziesz tam kontrolę bezpieczeństwa).

* '''Terminal 1''' obsługuje głównie Lufthansę i większość innych przewoźników Star Alliance (Austrian, SAS, Swiss, Turkish).
* '''Terminal 2''' obsługuje Vueling i KLM.
* '''Terminal 3''' obsługuje loty międzykontynentalne (Delta, United), Eurowings, Aegean Airlines i inne linie lotnicze spoza Star-Alliance, w tym Condor i Tuifly.
* '''Terminal 4''' jest wykorzystywany głównie do lotów czarterowych i wakacyjnych.
Odloty znajdują się jeden poziom nad przylotami i dwa poziomy nad stacją kolei miejskiej (S-Bahn). Szczegółowe plany pięter znajdują się w przewodniku po terminalu lotniska.

==== Hotele =====
Na lotnisku znajduje się hotel Moevenpick i Wyndham. Informacje o pobliskich hotelach, niektóre z usługą transportu wahadłowego (za opłatą), można znaleźć w [[Leinfelden-Echterdingen]] i [[Filderstadt]], [[Böblingen]] i [[Sindelfingen]].

=== Koleją ===
[[Plik:Stuttgart Hauptbahnhof 2010-09-06.jpg|250px|thumb|right|Główny budynek (''Bonatzbau'') dworca głównego w Stuttgarcie z wieżą i obracającą się gwiazdą Mercedes-Benz na szczycie]]
{{Infobox|Stuttgart 21|Pod koniec XX wieku eksperci ds. transportu w (ówczesnej) Deutsche Bundesbahn wpadli na pomysł: historyczne stacje końcowe, czyli takie, do których można wjechać tylko z jednej strony, miały zostać zastąpione stacjami przelotowymi, przez które pociąg może przejechać w drodze z jednego przystanku do drugiego. Oprócz oczywistych korzyści płynących z przejazdu przez miasto i wyeliminowania niekiedy długich objazdów do i z miast, żywiono nadzieję, że rozległe tereny śródmiejskie można będzie przekształcić z torów w mieszkania lub punkty handlowe. Władze DB przedstawiły ten pomysł, nazwany (miasto)21 ze względu na XXI wiek, dla którego uznano go za rozwiązanie transportowe, różnym miastom, w tym [[Frankfurt nad Menem|Frankfurtowi]], [[Monachium|Monachium]] i Stuttgartowi. Jednak z różnych powodów projekt upadł w większości miejsc ([[Neu Ulm]] 21 zostało już zbudowane, a [[Lindau]] 21 zostało ukończone w zmodyfikowanej formie), z wyjątkiem Stuttgartu. Pierwotny plan zakładał całkowitą przebudowę infrastruktury kolejowej w Stuttgarcie i okolicach, nowe połączenie dużych prędkości z [[Ulm]] (zapewniające szybsze połączenia z [[Monachium]]) oraz nowe tunele zapewniające dostęp do lotniska i terenów targowych. Miano nadzieję, że projekt „zwróci się” dzięki gruntownej przebudowie dawnych nieruchomości kolejowych, a miastu Stuttgart obiecano nowy dworzec, nową dzielnicę i ogromne inwestycje federalne, wszystko to z budżetu federalnego i landowego. Jednak wstępne szacunki kosztów okazały się – jak to często bywa – zdecydowanie za niskie, pojawiły się wątpliwości, czy nowy dworzec osiągnie przepustowość starego, a mieszkańcy czuli się ignorowani i źle informowani przez polityków i Deutsche Bahn. Protesty przeciwko Stuttgart 21 narastały, a dawny lokalny problem zaczął trafiać na pierwsze strony gazet w całym kraju. Szczególnie pamiętnym momentem była brutalna akcja policji podczas demonstracji, która doprowadziła do oślepienia starszego protestującego, uderzonego armatką wodną. Wybory landowe w 2011 roku zostały uznane za „referendum” w sprawie Stuttgart 21, a „naturalnie rządząca” Unia Chrześcijańsko-Demokratyczna (CDU) poniosła porażkę, częściowo z powodu kontrowersji. Zieloni, druga co do wielkości partia przed Socjaldemokratyczną Partią Niemiec (SPD), utworzyli koalicję z SPD i uchwalili ustawę o przeprowadzeniu referendum w sprawie Stuttgart 21. Referendum jednak przyniosło 58,9% głosów przeciwnych anulowaniu projektu, więc budowa była kontynuowana. Od tego czasu wielokrotnie przekraczano koszty i wzywano do zakończenia projektu, ale budowa nadal trwa. Zakończenie nastąpi nie wcześniej niż w 2025 roku.}}
{{Znacznik|Stuttgart Hauptbahnhof|48.783889 |9.181667 |typ=transport|treść=}}'''Stuttgart Hauptbahnhof''' (''centrum''). Rozkłady jazdy pociągów i rezerwacje są dostępne na stronach internetowych [https://int.bahn.de/ Deutsche Bahn AG]. Główny dworzec kolejowy w Stuttgarcie jest przebudowywany (wciąż działający) w ramach nieco kontrowersyjnego projektu „Stuttgart 21” (patrz infobox). Po zakończeniu projektu główny dworzec kolejowy w Stuttgarcie przekształci się ze stacji końcowej w stację przelotową z szybszymi połączeniami w większości kierunków. W międzyczasie należy zaplanować więcej czasu na dotarcie na peron. Informacje na temat dojazdu z dworca głównego w Stuttgarcie i po mieście znajdują się poniżej w sekcji „Transport publiczny”. Do Stuttgartu można również dojechać pociągiem '''[https://www.flixtrain.com/ Flixtrain]'''. Kursuje jeden pociąg dziennie w każdą stronę na trasie Stuttgart-[[Berlin]]. Pociągi mają niższą prędkość maksymalną niż ''ICE'' i dlatego są nieco wolniejsze, ale bilety są znacznie tańsze. Rezerwując przejazd za pośrednictwem Flixbusa, upewnij się, że wybierzesz odjazd oznaczony jako „pociąg”, ponieważ w przeciwnym razie będziesz siedzieć w autobusie.

=== Samochodem ===
Stuttgart należy do miast w Niemczech z największą liczbą korków, dlatego należy unikać godzin szczytu, ponieważ ruch samochodowy może się łatwo załamać. W większości obszarów śródmiejskich parkowanie stanowi również problem. Należy spodziewać się braku miejsc parkingowych i wysokich opłat. Stuttgart połączony jest dwiema głównymi autostradami: autostradą [[Plik:Bundesautobahn_8_number.svg|25px]] (zachód/wschód) na południu i autostradą [[Plik:Bundesautobahn_81_number.svg|25px]] (północ/południe) na zachodzie, a także mniejszymi autostradami [[Plik:Bundesstraße_10_number.svg|25px]], [[Plik:Bundesstraße_14_number.svg|25px]] i [[Plik:Bundesstraße_27_number.svg|25px]]. Stuttgart nie ma jednak połączenia autostradowego na północnym wschodzie, co zmusza dojeżdżających do pracy w tym rejonie do omijania centrum miasta. Aby dotrzeć do centrum Stuttgartu, należy kierować się znakiem „Stuttgart Zentrum”. W miarę możliwości należy korzystać z parkingów Park&amp;Ride. Najłatwiej dostępne są parkingi Park&amp;Ride przy Degerloch Albstraße i Österfeld. Stuttgart znajduje się w strefie niskiej emisji spalin. Upewnij się, że Twój samochód ma zieloną naklejkę, jednak możesz wjechać na parkingi Park&amp;Ride samochodami, które nie spełniają odpowiednich norm.

=== Autobusem ===
Rynek autobusów dalekobieżnych w Niemczech dynamicznie się rozwija od 2013 roku. Z większości dużych miast kursują dziesiątki codziennych połączeń, które często są znacznie tańsze niż pociągi. Większość autobusów oferuje udogodnienia takie jak Wi-Fi i gniazdka elektryczne, a niektóre mogą nawet przewozić rowery. Najlepszym źródłem informacji o połączeniach jest ta [https://www.busliniensuche.de/ niemiecka strona internetowa]. Od 2018 roku nie ma publicznego centralnego dworca autobusowego, a wszystkie wymienione poniżej znajdują się daleko poza centrum miasta. Chociaż wszystkie są połączone z transportem publicznym, należy zaplanować dodatkowy czas na dojazd i powrót z dworca oraz pamiętać o uwzględnieniu ceny S-Bahn przy porównywaniu biletów autobusowych i kolejowych. Jeśli chodzi o przystanki autobusów międzymiastowych w Niemczech, region Stuttgartu pod względem udogodnień i nowoczesności jest lepszy niż często rozczarowująca średnia.

* {{Znacznik|ZOB Obertürkheim|48.76197 |9.26690 |typ=transport|treść=}}'''ZOB Obertürkheim''', Hafenbahnstraße 15 ([[Plik:S1 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]]). 
* {{Znacznik|ZOB Zuffenhausen|48.82953 |9.16842 |typ=transport|treść=}}'''ZOB Zuffenhausen''', Burgunderstraße ([[Plik:S4 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]], [[Plik:S5 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]], [[Plik:S6 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]]/[[Plik:S60 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]]). 
* {{Znacznik|Fernbushaltestelle Stuttgart – Vaihingen|48.72684 |9.11157 |typ=transport|treść=}}'''Fernbushaltestelle Stuttgart – Vaihingen''', Vollmoellerstraße 5 ([[Plik:S1 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]], [[Plik:S2 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]], [[Plik:S3 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]], U12). 
* {{Znacznik|Fernbushaltestelle Stuttgart-Flughafen (SAB)|48.69425 |9.19293 |typ=transport|treść=}}'''[https://stuttgart-airport-busterminal.com/en Fernbushaltestelle Stuttgart-Flughafen (SAB)]''', Busterminal Messe Ost, Flughafenentlastungsstraße ([[Plik:S2 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]], [[Plik:S3 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]]). [https://www.flixbus.de/ Flixbus]. [https://www.roadjet.de/ Roadjet]. 
* {{Znacznik|rzystanek Flixbus Kornwestheim|48.862781 |9.179735 |typ=transport|treść=}}'''Przystanek Flixbus Kornwestheim''', Bahnhofstraße 80, 70806 Kornwestheim (''poza Stuttgartem'').

== Komunikacja ==
{{mapa|48.77593|9.17685|zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro}}
[[Plik:Karte der Stadtbahn Stuttgart und des O-Bus Esslingen.png|thumb|upright=1.8|Sieć S-Bahn i trolejbusowa]]
Stuttgart ma bardzo zwarte centrum, z większością atrakcji turystycznych w zasięgu spaceru. Prawie wszyscy turyści docierają na główny dworzec kolejowy (''Hauptbahnhof''). Stamtąd prowadzi niezwykły, 1,2-kilometrowy deptak handlowy „Königstraße” przez serce miasta, mijając Schlossplatz z zachwycającym Nowym Pałacem, aż do Rotebühlplatz (Stadtmitte). Inne główne atrakcje (np. muzea, opera) znajdują się tuż za rogiem.

=== Transportem publicznym ===
System transportu publicznego w Stuttgarcie obejmuje dwie linie kolei miejskiej – Stadtbahn (U-Bahn) i Schnellbahn (S-Bahn), a także miejski system autobusowy. Zarządza nim [https://www.vvs.de/ VVS] i jest on w pełni zintegrowany, ponieważ obowiązuje jeden system opłat i biletów dla wszystkich środków transportu, dzięki czemu jeden bilet można wykorzystać w dowolnej kombinacji autobusów i pociągów, które mogą być potrzebne do odbycia podróży. Sieć VVS jest podzielona na strefy. Stuttgart znajduje się tylko w strefie 1. Większość linii prowadzi przez dworzec główny (Hauptbahnhof), kończąc się w dość scentralizowanym układzie: jeśli chcesz gdzieś dojechać, prawdopodobnie musisz jechać przez dworzec główny (Hauptbahnhof). W samym sercu miasta znajdują się następujące stacje Stadtbahn lub S-Bahn: Hauptbahnhof, Schlossplatz, Charlottenplatz, Stadtmitte (Rotebühlplatz), Feuersee, Rathaus, Staatsgalerie i Berliner Platz (Liederhalle). Pełny opis znajduje się na oficjalnej mapie [https://download.vvs.de/Innenstadt.pdf sieci VVS].

Od niedzieli do środy komunikacja miejska zatrzymuje się około godziny 01:00. W weekendy S-Bahn kursuje co godzinę przez całą noc na wszystkich liniach. Dzięki temu trasa w centrum miasta z Hauptbahnhof do Schwabstraße jest często przesiadkowana. Dodatkowo kursuje kilka autobusów nocnych, wszystkie odjeżdżające z Schlossplatz. W czwartki autobusy nocne kursują o 01:20, 02:30 i 03:40. Zachowaj ostrożność, jeśli masz bardzo wczesny lot samolotem, ponieważ w dni powszednie nie ma połączeń S-Bahn na lotnisko wcześnie rano między 01:00 a 05:00. Jedyną opcją jest nocny autobus ze Schlossplatz.

==== U-Bahn (Stadtbahn) ====
[[Plik:Stuttgart, Berliner Platz - geo.hlipp.de - 4664.jpg|250px|thumb|right|Pociąg ''Stadtbahn'' na odcinku linii U4 przypominającym tramwaj]]
Stuttgarcka kolej miejska (''Stadtbahn'') to połączenie podmiejskiej kolei lekkiej, tramwaju i metra. W samym centrum miasta tory biegną pod ziemią, a odcinki naziemne biegną ulicami miasta, częściowo bezkolizyjne, a częściowo zintegrowane z ulicami miasta, niczym tramwaje. Dzięki temu żółte wagony kolei miejskiej (''Stadtbahn'') mogą pokonać całą trasę ze zboczy podmiejskich do głównego węzła komunikacyjnego przy dworcu głównym (''Hauptbahnhof''), umożliwiając wygodne dojazdy z minimalnymi przesiadkami.

Aby odróżnić kolej miejską (''Stadtbahn'') od pociągów podmiejskich (''Schnellbahn''), jest ona nazywana [[File:U-Bahn Berlin logo.png|15px]] U-Bahn, a jej linie są numerowane od U1 do U16. W większości innych miast niemieckojęzycznych U-Bahn oznacza metro, chociaż w Stuttgarcie kursuje pod ziemią tylko na niewielkiej części sieci.

Większość linii U-Bahn przebiega przez podziemny odcinek w centrum miasta, zatrzymując się na dworcu głównym (''Hauptbahnhof''), ''Charlottenplatz'' lub obu tych stacjach – z wyjątkiem linii ''U3'', U8 i U13, które docierają do celu bez przecinania centrum miasta. Szczegóły na mapie. Linie ''U11'' i ''U19'' są zarezerwowane dla linii specjalnych kursujących wyłącznie podczas dużych imprez w ''Neckarparku''. Linia ''U10'' jest zarezerwowana dla ''Zahnradbahn'' (patrz poniżej). Od czasu przebudowy stacji Staatsgallerie obowiązują linie tymczasowe. Sprawdź mapę na swojej stacji, aby uzyskać informacje o tych liniach tymczasowych.

==== S-Bahn (Schnellbahn) ====
[[Plik:S-Bahn Stuttgart in Plochingen.jpg|250px|thumb|right|Czerwony pociąg S-Bahn w [[Plochingen]]]]
''Schnellbahn'' (lub [[File:S-Bahn-Logo.svg|15px]] ''S-Bahn''), dosłownie oznaczający „szybką kolej”, to system pociągów regionalnych obsługiwanych przez Deutsche Bahn dla VVS. Poruszają się one po odcinkach linii głównej i torów kolejowych oddzielonych od Stadtbahn, z mniejszą liczbą przystanków/stacji i docierają dalej poza miasto niż Stadtbahn. Ponieważ S-Bahn jest oddzielony od metra, nie wszystkie stacje są zintegrowane – istnieją stacje S-Bahn bez połączeń z systemem metra. Mimo to, są one objęte tym samym systemem biletów i dobrze się uzupełniają.

S-Bahn prawdopodobnie okaże się najwygodniejszy w przypadku pokonywania dłuższych dystansów lub dotarcia do miejsc nieobsługiwanych przez metro, takich jak lotnisko czy Muzeum Porsche w Zuffenhausen. Linie S-Bahn są numerowane od S1 do S6, plus dodatkowa linia S60.

Wszystkie linie przebiegają przez tzw. ''Stammstrecke'' (wspólny tor) w centrum miasta, między stacją ''Schwabstraße'' a dworcem głównym (''Hauptbahnhof''). Stamtąd linie biegną we wszystkich kierunkach, aż do obrzeży Stuttgartu. Szczególnie interesujące są linie [[Plik:S2 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]] i [[Plik:S3 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]], które prowadzą do lotniska. Obie przejeżdżają przez centrum miasta do ''Bad Cannstatt'' i rozgałęziają się w ''Waiblingen'', kierując się do swoich oddzielnych stacji końcowych. Podczas gdy stacja lotniska (Flughafen) jest stacją końcową dla linii [[Plik:S3 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]], linia [[Plik:S2 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]] biegnie dalej do [[Filderstadt]] za lotniskiem.

==== Zahnradbahn i Seilbahn ====
[[Plik:Stuttgarter Zahnradbahn.jpg|thumb|250px|right|''Zahnradbahn'' dociera do końca na ''Marienplatz'']]
W Stuttgarcie są dwa fascynujące środki transportu, którymi warto się przejechać już ze względu na sam pojazd. Kolej zębata (''Zahnradbahn'', potocznie nazywana ''Die Zacke'') jest jedyną miejską koleją zębatą w Niemczech i oferuje niesamowity widok na Stuttgart. Ma 8 stacji i kursuje między stacjami końcowymi:

* {{Znacznik|Stuttgart-Marienplatz|48.76442 |9.16850 |typ=transport|treść=}}'''Stuttgart-Marienplatz'''. Na Marienplatz, obok naziemnej stacji końcowej Zahnradbahn, znajduje się stacja metra ''U1'' i ''U9''.
* {{Znacznik|Stuttgart-Degerloch|48.74893 |9.16908 |typ=transport|treść=}}'''Stuttgart-Degerloch'''. Stacja metra U-Bahn znajduje się równolegle do stacji końcowej Degerloch Zahnradbahn, obsługiwanej przez linie ''U5'', ''U6'', ''U8'' i ''U12''. 
Zabytkowa linia kolejki linowej (''Standseilbahn'') łączy ''Stuttgart-Heslach'' z cmentarzem ''Waldfriedhof'' na wzgórzu. Posiada tylko dwie stacje – jedną zjazdową i jedną podjazdową:

* {{Znacznik|Standseilbahn Talstation|48.75596 |9.14215 |typ=transport|treść=}}'''Standseilbahn Talstation''' (''stacja dolna'') (''Heslach''). 
* {{Znacznik|Standseilbahn Bergstation|48.75165 |9.14547 |typ=transport|treść=}}'''Standseilbahn Bergstation''' (''stacja górna''). 
Zarówno kolej zębata, jak i kolejka linowa nie wymagają specjalnego biletu. Zamiast tego ważne są wszystkie bilety normalne ważne w strefie 10 (w tym bilety jednodniowe).

==== Bilety i taryfy ====
Dostępnych jest kilka opcji biletów (stan na grudzień 2018):

* '''Bilet 3-dniowy''' – jeśli zatrzymujesz się na dłużej niż jeden dzień, dla dodatkowej mobilności kup specjalny bilet „3-Tage-Ticket” na nielimitowane przejazdy po Stuttgarcie. Bilety są dostępne w hotelach, na lotnisku oraz w [https://www.stuttgart-tourist.de/en/a-tourist-information-i-punkt-stuttgart punkcie informacji turystycznej] na końcu Königstraße w pobliżu dworca głównego – pamiętaj jednak o okazaniu dowodu potwierdzającego status turysty (np. potwierdzenia rezerwacji hotelu). Dostępne są dwa rodzaje biletów 3-dniowych. Jeden obejmuje główne miasto Stuttgartu, w tym Fellbach i Korntal (strefa 1, 16,20 EUR), a drugi jest ważny na całą sieć VVS, w tym [[Ludwigsburg]] (22,50 EUR) – ten droższy bilet będzie potrzebny do dojazdu na lotnisko.
* '''Bilet jednodniowy''' – zwany EinzelTagesTicket – jest również korzystny dla zwiedzających (strefy 1–2: 5,20 EUR, strefy 3–4: 8,60 EUR, cała sieć: 13,20 EUR). Umożliwia on wiele przejazdów do końca dnia.
* '''Bilety jednodniowe grupowe''' – GruppenTagesTickets dla maksymalnie 5 osób (strefy 1–2: 12,30 EUR, strefy 3–4: 17,10 EUR, cała sieć: 19,90 EUR).
* '''Bilet jednorazowy''' – Bilet na jeden przejazd uprawnia do jednego przejazdu w tym samym kierunku, ale dozwolone są przesiadki i przerwy w kursowaniu. Bilety zachowują ważność przez dwie godziny od zakupu (1 strefa: 2,50 EUR, 2 strefy: 2,90 EUR, 3 strefy: 4,20 EUR...).
* '''[https://www.stuttgart-tourist.de/en/stuttcard#/ StuttCard]''' – zapewnia bezpłatny wstęp do muzeów i szereg zniżek przy zakupie; można ją łączyć z biletem 1-, 2- lub 3-dniowym.
W Stadtbahn i autobusach kasowniki znajdują się w wagonach, natomiast w S-Bahn znajdują się one przy wejściach na stacje i nie ma możliwości skasowania biletu po wejściu do pociągu. (Jeśli zapomnisz skasować bilet w S-Bahn, wysiądź na następnej stacji, skasuj i poczekaj na kolejny pociąg lub zapisz aktualną godzinę i miejsce na polu kasowania nieścieralnym ołówkiem – kontrolerzy zazwyczaj akceptują to również).

Uchylanie się od opłat jest surowo potępiane, a kontrolerzy po cywilnemu są stale patrolowani. Kary są wysokie i zaczynają się od 60 euro za osobę za pierwsze wykroczenie.

=== Samochodem ===
[[Plik:Stuttgarter Fußgängerzone.JPG|thumb|Strefa dla pieszych w Stuttgarcie]]
Jeśli zamierzasz podróżować samochodem po Stuttgarcie, jedyną możliwością zaparkowania są parkingi płatne w cenie około 1,50 euro za godzinę. Niektóre parkingi są zamykane późnym wieczorem, uniemożliwiając wyjechanie samochodem. Układ ulic i liczne tunele w Stuttgarcie mogą być mylące dla turystów. Jazda samochodem nie jest zalecana.

=== Przez e-hailing ===
Uber i Free Now działają w mieście.

=== Taksówką ===
Taksówki są drogie. Za 10 euro otrzymasz około 4 minut jazdy taksówką. W dwie lub więcej osób, wspólne wzięcie taksówki w nocy (gdy transport publiczny nie działa) może mieć sens. Zadzwoń po taksówkę w Stuttgarcie: Telefon 0711/55 10 000 - [https://www.taxi-auto-zentrale.de/ Taxi-Auto-Zentrale Stuttgart]. Dla kobiet podróżujących nocą przygotowaliśmy specjalną ofertę, która zapewnia większe bezpieczeństwo. Jeśli podróżujesz sama lub w grupie składającej się wyłącznie z kobiet, możesz zamówić Frauen-Nacht-Taxi, w której kierowcą będzie kobieta, a koszt przejazdu jest niższy o 5 euro. W Stuttgarcie można również korzystać z aplikacji Uber.

== Warto zobaczyć ==
Stuttgart, niegdyś uchodzący za konserwatywną stolicę południowego-zachodu, przekształcił się w tętniącą życiem metropolię ze światowej klasy kulturą, bogatymi sklepami i życiem nocnym. Architektura stolicy to atrakcyjne połączenie zabytkowych i nowoczesnych budynków, z zielonymi parkami, a nawet winnicami rozsianymi po całym mieście. Unikalny krajobraz w kształcie kotła oferuje mnóstwo malowniczych punktów widokowych i tworzy gęste centrum miasta, gdzie na szczęście obecnie znajduje się większość głównych atrakcji Stuttgartu. W samym sercu miasta znajduje się Plac Pałacowy, który jest obowiązkowym punktem zwiedzania i idealną bazą wypadową na wycieczkę.

=== Centrum miasta ===
[[Plik:Neues Schloss in Stuttgart.jpg|thumb|right|Nowy Pałac widziany z drugiej strony Schlossplatz]]
* {{zobacz
| name=Schlossplatz | alt= | url= | adres= | lat=48.7785 | long=9.17991 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Schlossplatz to największy plac w Stuttgarcie, położony w samym sercu dzielnicy Mitte, naprzeciwko ''Nowego Zamku''. Powstał jako plac paradny pałacu, a obecnie jest publicznym terenem zielonym z trawnikami, rabatami kwiatowymi, dwiema fontannami i dekoracyjną muszlą koncertową. Bezpośrednio przylega do ulicy Königstraße, skąd można dotrzeć bezpośrednio do wielu ważnych budynków. W cieplejszych miesiącach Schlossplatz jest zawsze pełen mieszkańców, studentów i turystów, którzy delektują się jego relaksującą atmosferą. Jest to również miejsce wydarzeń.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.neues-schloss-stuttgart.de/ Nowy Pałac] | alt=Neues Schloss | url= | adres= | lat=48.7781 | long=9.18194 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Prawdopodobnie najbardziej rozpoznawalny symbol Stuttgartu powstał w latach 1746–1807, kiedy książę Wirtembergii, Karol Eugeniusz, uznał Stary Zamek (Altes Schloss) i dawną rezydencję książęcą w [[Ludwigsburg]]u za niewystarczająco okazałe. Nowy pałac był ambitnym przedsięwzięciem, którego ukończenie zajęło wiele dekad, architektom i czterem kolejnym książętom Wirtembergii, biorąc pod uwagę stale zmieniające się gusta i plany, a także nieustanne skandale w księstwie dotyczące kosztów budowy wystawnej rezydencji. W rezultacie powstał pałac częściowo inspirowany Wersalem i innymi okazałymi rezydencjami królewskimi, które nadały centrum Stuttgartu przestronną, parkowo-ogrodową atmosferę. Pałac stał się muzeum państwowym w 1918 roku, po abdykacji ostatniego króla Wirtembergii, i został niemal całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej. Pałac został odbudowany w latach 1958-1964, aby służyć jako siedziba samorządu Badenii-Wirtembergii. Obecnie mieści się w nim Ministerstwo Finansów i Gospodarki Kraju Związkowego, a zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem. Terminy wycieczek są ogłaszane z wyprzedzeniem na stronie internetowej pałacu, a zwiedzający proszeni są o wcześniejszą rejestrację. Kilka sal i sal w pałacu można również wynająć na specjalne okazje. Koszt zwiedzania wynosi 8 euro za osobę dorosłą.
}}
[[Plik:Altes Schloss - Stuttgart - Germany - panorama.jpg|thumb|right|Panorama dziedzińca Starego Zamku]]
* {{zobacz
| name=Stary Zamek | alt=Altes Schloss | url= | adres= | lat=48.7772 | long=9.17917 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany jako w pełni funkcjonalny zamek obronny na przełomie X i X wieku, wraz ze Stuttgartem, z małej osady stał się stolicą hrabstwa, a później Księstwa Wirtembergii. W XVI wieku zamek uzyskał obecną formę renesansowego pałacu z krużgankiem. Fosa wokół Starego Zamku została zasypana w XVIII wieku i stała się dzisiejszym placem Schillerplatz. Obecnie w Starym Zamku mieści się Landemuseum Württemberg.
}}
* {{zobacz
| name=Stara Kancelaria | alt=Alte Kanzlei | url= | adres= | lat=48.777529 | long=9.178603 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Budowa potężnego pomnika po północno-wschodniej stronie placu Schillera trwała trzy lata, od 1542 do 1544 roku. Zaledwie 22 lata później, w 1566 roku, budynek został rozbudowany. Obecnie Stara Kancelaria pełniłaby funkcję porównywalną z ratuszem. Obecnie budynek służy jako restauracja i bar.
}}
* {{zobacz
| name=Königsbau | alt= | url= | adres= | lat=48.7792 | long=9.17833 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=''Königsbau'' został wzniesiony w latach 1856–1860 bezpośrednio przed ''Nowym Pałacem'' jako wielofunkcyjny budynek, służący handlowi i organizacji imprez okolicznościowych, na rozkaz króla Wilhelma I (stąd nazwa, oznaczająca „budynek królewski”). Jego fasada od strony ''Schlossplatz'', z 34 kolumnami o wysokości ponad 135 metrów, stanowi przeciwwagę dla równie imponującego pałacu naprzeciwko. W drugiej połowie XX wieku odbudowany Königsbau stał się wkrótce siedzibą stuttgarckiej giełdy i częścią dużego centrum handlowego ''Königsbau Passagen'', które rozciąga się za głównym budynkiem.
}}
[[Plik:Schillerplatz und Stiftskirche Stuttgart 2013 Panorama.jpg|thumb|right|Panorama Schillerplatz]]
* {{zobacz
| name=Schillerplatz | alt= | url= | adres= | lat=48.7772 | long=9.17847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Nazwany na cześć wielkiego poety Friedricha Schillera, którego pomnik stoi na środku placu.
}}
* {{zobacz
| name=Stiftskirche | alt= | url= | adres= | lat=48.7767 | long=9.17806 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w 1175 roku.
}}
* {{zobacz
| name=Prinzenbau | alt= | url= | adres= | lat=48.777375 | long=9.178045 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zbudowany w 1750 roku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.staatstheater-stuttgart.com/ Opera] | alt= | url= | adres= | lat=48.7803 | long=9.185 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mijając Nowy Pałac po lewej stronie, znajdziesz się w pięknym ogrodzie zamkowym z operą nad sztucznym jeziorem, będącym częścią Teatru Staatstheater w Stuttgarcie. Znajduje się tam również parlament Badenii-Wirtembergii.
}}
* {{zobacz
| name=Hauptbahnhof | alt= | url= | adres= | lat=48.783889 | long=9.181667 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Dworzec kolejowy został zbudowany w 1920 roku jako stacja końcowa. 56-metrowa wieża z obrotowym i oświetlonym Mercedesem-Benzem jest jednym z najsłynniejszych symboli miasta. Na szczycie wieży znajduje się wystawa poświęcona najbardziej kontrowersyjnemu projektowi infrastrukturalnemu w Niemczech o nazwie S21. Plan zakłada przekształcenie stacji końcowej linii głównej w podziemną stację przelotową poprzez obrócenie torów pod kątem 90 stopni do obecnej stacji. Wejście na górę jest bezpłatne, a z jego okien roztaczają się wspaniałe widoki na Königstraße i miasto. 
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.markthalle-stuttgart.de/ Markthalle] | alt= | url= | adres= | lat=48.776267 | long=9.179442 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Piękna hala targowa w stylu secesyjnym, zbudowana w 1910 roku.
}}
* {{zobacz
| name=Wilhelmspalais | alt= | url= | adres= | lat=48.7761 | long=9.18417 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=(1834-1840)
}}
* {{zobacz
| name=Pasaż Calwer | alt= | url= | adres= | lat=48.775249 | long=9.172618 | wskazówki=S-Bahn do Stadtmitte
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mała galeria z małymi sklepikami (nieco podobna do słynnej galerii w Mediolanie, ale znacznie mniejsza). Tuż obok znajduje się budynek, którego fasada jest porośnięta roślinnością.
}}
=== Blisko centrum ===
[[Plik:Feuersee.jpg|thumb|Johanneskirche adn Feuersee]]
* {{zobacz
| name=Liederhalle | alt= | url= | adres= | lat=48.7792 | long=9.16949 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Centrum Kulturalne i Kongresowe, 1956.
}}
* {{zobacz
| name=Kościół św. Jana | alt=Johanneskirche | url= | adres= | lat=48.773345 | long=9.164625 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Chociaż w Stuttgarcie nie ma katedry kolońskiej, jest kilka kościołów wartych odwiedzenia. Najpiękniejszym jest Johanneskirche, otoczony jeziorem Feuersee i oświetlony nocą. Inne interesujące kościoły to: Mätthauskirche (kościół św. Mateusza), Domkirche St. Eberhard (kościół katedralny św. Eberharda), Hospitalkirche (kościół szpitalny), Leonhardskirche (kościół św. Leonarda), Veitskapelle (kaplica św. Wita), kościół św. Katarzyny (anglikański kościół anglojęzyczny) i St. Maria Kirche (kościół Mariacki).
}}
* {{zobacz
| name=[https://bohnenviertel-stuttgart.de/ Bohnenviertel] | alt= | url= | adres= | lat=48.77473 | long=9.18399 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=''Bohnenviertel'' to jedyna zachowana część stuttgarckiej starówki, która cudem przetrwała do dziś w niemal nienaruszonym stanie. Zbudowana głównie w XIV wieku, niegdyś zamieszkiwała biedniejszą część ludności, która żywiła się głównie fasolą uprawianą w ogrodach wokół dzielnicy, a nawet zwisającą ze ścian domów – stąd nazwa oznaczająca „dzielnicę fasoli”. Dziś Bohnenviertel tętni rzemiosłem i drobnym, tradycyjnym handlem detalicznym, a także gastronomią i dzielnicą czerwonych latarni.
}}
[[Plik:Stuttgart, Bibliothek am Mailänder Platz, Nachtaufnahme.JPG|thumb|Nowa Biblioteka nocą]]
* {{zobacz
| name=[https://stadtbibliothek-stuttgart.de/aDISWeb/app?service=direct/0/Home/$DirectLink&amp;sp=SOPAC Stadtbibliothek przy Mailänder Platz] | alt= | url= | adres= | lat=48.7902 | long=9.18304 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pon.-Sob. 09:00-21:00. Biblioteka miejska w Stuttgarcie przeniosła się do tego spektakularnego, nowego budynku w 2011 roku. Ukończenie projektu zajęło 13 lat planowania, międzynarodowy konkurs architektoniczny (który wygrała Eun Young Yi z Korei Południowej) i 80 milionów euro. Z zewnątrz jest to ponury, dziewięciopiętrowy sześcian z fasadą z cegły szklanej. Wewnątrz bielone powierzchnie i jasne oświetlenie zapewniają niemal nierealistyczną atmosferę. Wewnątrz znajduje się wiele innowacyjnych rozwiązań i udogodnień, związanych nie tylko z dość prostym układem i wyposażeniem, ale także ze sposobem funkcjonowania samej biblioteki – na przykład można wypożyczyć nie tylko książki, ale także dzieła sztuki lub pracować z muzyką i klipami dźwiękowymi w laboratorium dźwiękowym. Na najwyższym piętrze znajduje się również kawiarnia (czynna w godzinach 10:00-18:00), a w recepcji na parterze można otrzymać bezpłatną mapę i audioprzewodnik. Z większości obiektów można korzystać bezpłatnie, ale aby wypożyczyć książki lub inne materiały multimedialne, należy wykupić co najmniej miesięczny karnet za 4 euro.
}}
* {{Znacznik|Ogród Qingyin|48.7871|9.17602|typ=natura}}'''[http://www.chinagarten-stuttgart.de/index.php?article_id=18 Ogród Qingyin]''' (''Garten der schönen Melodie'') (''autobus 44 – przystanek Im Kaiseme''r). Od 9:00 do zmierzchu lub do 20:00, w zależności od tego, co nastąpi wcześniej. Mały chiński ogród z oczkiem wodnym, ozdobnymi murkami i mini-pagodą, ukryty na jednym ze wzgórz w pobliżu dworca głównego.
* {{zobacz
| name=[https://structurae.net/de/bauwerke/krematorium-pragfriedhof Pragfriedhof-Krematorium] | alt= | url= | adres= | lat=48.796342 | long=9.186686 | wskazówki=U-Bahn do Pragfriedhof
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Piękne krematorium w stylu secesyjnym z okazjonalnymi wystawami poświęconymi przemijaniu.
}}
=== Dalej ===
[[Plik:Weissenhof Corbusier 03.jpg|thumb|Jeden z budynków Le Corbusiera w Weissenhof]]
[[Plik:Solitude pan-pjt.jpg|thumb|Pałac Solitude]]
* {{zobacz
| name=Osiedle Weissenhof | alt=Weißenhofsiedlung | url= | adres=Rathenaustraße 1- 3 | lat=48.8006 | long=9.1775 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wt.-pt. 11:00-18:00; sob.-nd. 10:00-18:00. Osiedle wpisane na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]], wybudowane w 1927 roku na wystawę, obejmuje budynki mieszkalne zaprojektowane przez tak znanych architektów, jak Le Corbusier, Peter Behrens, Walter Gropius i Ludwig Mies van der Rohe. W dwóch bliźniakach zaprojektowanych przez Le Corbusiera mieści się muzeum poświęcone temu obszarowi. Zabytkowy budynek nie jest przystosowany dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Bilet normalny 5 €, ulgowy 2 €.
}}
* {{zobacz
| name=Pałac Solitude | alt=Schloss Solitude | url= | adres= | lat=48.8006 | long=9.1775 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pałac Solitude został zbudowany w 1769 roku jako pawilon myśliwski i letnia rezydencja. Z zewnątrz przypomina klasyczny pałac rokokowy. Znajduje się na wzniesieniu pod Stuttgartem i oferuje widok na północ. W godzinach otwarcia przewodnicy przychodzą co 45 minut. Prosimy o kontakt w języku angielskim. Cena: 4/2 euro.
}}
* {{zobacz
| name=Stare Miasto i Rynek w Bad Cannstatt | alt= | url= | adres= | lat=48.80489 | long=9.21469 | wskazówki=U1/U2/U13/U16 do Bad Cannstatt-Wilhelmsplatz lub [[Plik:S1 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]]/[[Plik:S2 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]]/[[Plik:S3 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]] do Stuttgart-Bad Cannstatt, następnie pieszo na północny zachód
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Bad Cannstatt jest starsze niż Stuttgart i było kwitnącym miastem, gdy dzisiejsze centrum Stuttgartu było jeszcze pastwiskiem dla koni. Co więcej, w przeciwieństwie do centrum Stuttgartu, stare miasto Bad Cannstatt przetrwało II wojnę światową w stosunkowo nienaruszonym stanie. Dlatego też, spacerując po krętych, wąskich uliczkach, które prowadzą do rynku o osobliwym kształcie, nadal można poczuć autentyczny, średniowieczny klimat. Na rynku znajduje się kościół miejski Cannstatt (''Stadtskirche'') i stary ratusz, nadal pełniący funkcję siedziby władz powiatu (''Bezirksrathaus''), oba z końca XV wieku. Do miasta należy również najstarszy dom w Stuttgarcie („Klösterle” / XV wiek), który obecnie pełni funkcję winiarni.
}}
[[Plik:Stuttgart 2009 019 (RaBoe).jpg|thumb|right|''Kursaal'' w ''Kurpark'' w Bad Canstatt]]
* {{Znacznik|Kurpark w Bad Cannstatt|48.80865|9.2235|typ=natura}}'''Kurpark w Bad Cannstatt''' (''stacja U2 Kursaal lub nast. U1/U13 i U16 do Uff-Kirchhoff''). Nazwa „Bad” (niem. kąpiel) w Cannstatt pochodzi od licznych źródeł wód mineralnych. Aby umożliwić mieszkańcom i turystom korzystanie z nich, w XIX wieku założono niewielki, ale bardzo spokojny Park Kurpark wraz z dużym budynkiem Kursaal (sali zdrojowej), który obecnie pełni funkcję restauracji i miejsca organizacji imprez okolicznościowych. Tuż obok znajduje się kompleks spa, wellness i fitness ''MineralBad-Cannstatt'' (Solebad Bad Cannstatt) z dużym basenem krytym imponującą szklaną kopułą. Park Kurpark składa się z dwóch części: dolnego (Unterer) i górnego (Oberer) Kurpark, oddzielonych Kursaal. Z górnego Parku Kurpark roztacza się piękny widok na Bad Cannstatt. Niedaleko Kurparku, w okolicach Uff-Kirchhoff, żyje około 50 papug (amazonek żółtogłowych), które można spotkać przez cały rok. Rzadko opuszczają drzewa (głównie platanowce), ale ich charakterystyczny krzyk słychać z daleka. To jedyna populacja poza Ameryką.
* {{zobacz
| name=Pomnik Gottlieba Daimlera | alt=Gottlieb-Daimler-Gedächtnisstätte | url= | adres=Taubenheimstraße 13 | lat=48.80719 | long=9.22504 | wskazówki=U2 station Kursaal
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wt.-pt. 14:00-17:00, sob.-nd. i święta 11:00-17:00, nieczynne w poniedziałki. Stuttgart szczyci się mianem miejsca narodzin samochodu, ale jeśli chcesz zobaczyć jego prawdziwe korzenie, udaj się do parku zdrojowego w Bad Cannstatt, gdzie do dziś stoi altana, którą Gottlieb Daimler przekształcił w swój warsztat. Tam, w drugiej połowie XIX wieku, on i Wilhelm Maybach pracowali nad silnikami spalinowymi i pojazdami mechanicznymi, które ostatecznie z powodzeniem rozwinęli. Dziś mieści się tam wystawa prowadzona przez Mercedes-Benz Classic, opowiadająca historię początków firmy samochodowej Daimler. Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.stuttgart-tourist.de/en/a-villa-reitzenstein Villa Reitzenstein] | alt= | url= | adres=Richard-Wagner-Straße 15 | lat=48.771368 | long=9.192453 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Siedziba władz stanowych. Budynek zabytkowy i park są okresowo udostępniane zwiedzającym. Wymagana wcześniejsza rejestracja.
}}
=== Muzea ===
W Stuttgarcie znajduje się wiele znakomitych muzeów, w tym pięć muzeów państwowych i dwa muzea motoryzacji.
* {{zobacz
| name=[https://www.staatsgalerie.de/en Staatsgalerie Stuttgart] | alt= | url= | adres=Konrad-Adenauer-Str. 30-32 | lat=48.780228 | long=9.186875 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stuttgart jest domem dla szerokiej gamy znakomitych muzeów. W różnych budynkach znajdują się dwie wystawy: „Alte Staatsgalerie” („Stara”: sztuka z lat 1500–1900) i „Neue Staatgalerie” („Nowa”: sztuka nowoczesna). Można swobodnie przemieszczać się między wystawami. Wystawy stałe są bezpłatne w środy i soboty. W muzeach znajduje się 5 muzeów państwowych i dwa muzea motoryzacji.
}}
[[Plik:Kunstmuseum Stuttgart 2013 01.jpg|thumb|right|Szklana skrzynia Kunstmuseum jest sama w sobie architektonicznym hitem]]
* {{zobacz
| name=[https://www.kunstmuseum-stuttgart.de/ Kunstmuseum Stuttgart] | alt= | url= | adres=Kleiner Schlossplatz 1/ | lat=48.7783 | long=9.1776 | wskazówki=U-Bahn station Schlossplatz
| tollfree=+49 711 216 21 88 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wt-Nd 10:00-18:00, w piątki do 21:00. Restauracja i bar czynne codziennie do północy. Prosty szklany sześcian Kunstmuseum kontrastuje z bogatą, historyczną architekturą otoczenia, a jednocześnie dzięki swojej przejrzystości nie narzuca się. Kolekcja sztuki współczesnej liczy obecnie ponad 15 000 eksponatów, ale oczywiście nie wszystkie są eksponowane jednocześnie, a wybrane na czasowych wystawach tematycznych. Oprócz przestrzeni wystawowych, w budynku znajduje się duża księgarnia tematyczna, a także ekskluzywna restauracja Cube i bar o.T., ​​z których roztacza się wspaniały widok na Schlossplatz. Ceny od 6 euro, w zależności od wystawy. Drobne zniżki dla studentów. Zwiedzanie z przewodnikiem 2,50 euro od osoby.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.landesmuseum-stuttgart.de/ Württembergisches Landesmuseum] | alt= | url= | adres=Altes Schloss, Schillerplatz 6 | lat=48.777 | long=9.17947 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wt-Nd 10:00-18:00, w piątki do 21:00. Restauracja i bar czynne codziennie do północy. Prosty szklany sześcian Kunstmuseum kontrastuje z bogatą, historyczną architekturą otoczenia, a jednocześnie dzięki swojej przejrzystości nie narzuca się. Kolekcja sztuki współczesnej liczy obecnie ponad 15 000 eksponatów, ale oczywiście nie wszystkie są eksponowane jednocześnie, a wybrane na czasowych wystawach tematycznych. Oprócz przestrzeni wystawowych, w budynku znajduje się duża księgarnia tematyczna, a także ekskluzywna restauracja Cube i bar o.T., ​​z których roztacza się wspaniały widok na Schlossplatz. Ceny od 6 euro, w zależności od wystawy. Drobne zniżki dla studentów. Zwiedzanie z przewodnikiem 2,50 euro od osoby.
}}
[[Plik:Linden-Museum Stuttgart 2013 02.jpg|thumb|right|Lindenmuseum na Hegelplatz]]
* {{zobacz
| name=[https://lindenmuseum.de/encampments/ Linden-Museum] | alt= | url= | adres=Hegelplatz 1 | lat=48.7825 | long=9.17028 | wskazówki=Autobusy 40 i 42, przystanek Hegelplatz/Linden-Museum
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wt.-Niedz. 10:00-18:00. Muzeum nosi imię Karla von Lindena, prezesa Wirtembergii, Stowarzyszenia Geografii Handlu Wirtembergii (Württembergischer Verein für Handelsgeographie), który zapoczątkował gromadzenie różnorodnych artefaktów z całego świata. Muzeum mieści się w budynku wybudowanym w 1911 roku, który wraz z nim stał się własnością publiczną w 1973 roku. Znajdują się tam wystawy stałe poświęcone wszystkim regionom świata z wyjątkiem Europy, a także czasowe wystawy tematyczne. Restauracja na miejscu oferuje wykwintne menu wieczorami oraz bardzo przystępne cenowo menu lunchowe w dni powszednie do godziny 14:00. Cena za wystawę stałą wynosi 4 euro, a za czasowe około 12 euro. Wstęp wolny dla dzieci poniżej 12 lat.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.naturkundemuseum-bw.de/en/ Państwowe Muzeum Historii Naturalnej w Stuttgarcie] | alt= | url= | adres=Rosenstein 1 | lat=48.80501 | long=9.19019 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Dwie wystawy: jedna poświęcona biologii i ewolucji, druga paleontologii i archeologii w dwóch oddzielnych budynkach (Schloss Rosenstein i Museum am Löwentor / oddalone od siebie o około 10–15 minut spacerem).
}}
* {{zobacz
| name=Haus der Musik in Fruchkasten | alt= | url= | adres=Rosenstein 1 | lat=48.77703 | long=9.17796 | wskazówki=w pobliżu Stiftskirche w „Fruchtkasten” w centrum miasta
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Kolekcja instrumentów lokalnych, europejskich i pozaeuropejskich, pochodzących z różnych stuleci, od prehistorycznych po współczesne, jest prezentowana w zabytkowym spichlerzu Fruchtkasten na Schillerplatz. Muzeum to nie tylko wystawa historycznych artefaktów, ale także stara się angażować i edukować zwiedzających poprzez czasowe wystawy tematyczne i interaktywny audioprzewodnik. Największą zaletą jest jednak to, że wstęp, łącznie z audioprzewodnikiem, jest '''bezpłatny'''.
}}
[[File:Mercedes-Benz Museum 201312 08 blue hour.jpg|thumb|right|Mercedes Benz Welt]]
* {{zobacz
| name=[https://www.mercedes-benz.com/de/fahrzeuge/mercedes-benz-classic/ Mercedes-Benz Welt] | alt= | url= | adres=Mercedesstraße 100, Bad Cannstatt | lat=48.78855 | long=9.23376 | wskazówki=[[Plik:S1 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]]/[[Plik:S2 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]]/[[Plik:S3 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]] lub pociąg regionalny do Stuttgart-Bad Cannstatt, a następnie autobus 56 (6 min, 4 przystanki) - lub [[Plik:S1 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]] do Neckarpark (Mercedes-Benz) i pieszo 850 m na południe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wt-Nd 09:00-18:00, nieczynne w poniedziałki, kasa biletowa czynna codziennie o 17:00. Nieczynne w Boże Narodzenie i Nowy Rok oraz w ich wigilię. Otwarte w prawie wszystkie pozostałe święta. Zbudowane w 2006 roku muzeum Mercedes-Benz, o imponującej architekturze, mieści kolekcję samochodów wyprodukowanych przez firmę na przestrzeni jej długiej historii. Zarówno pionierskie pojazdy, znaczące przełomy technologiczne, jak i te, które zapisały się w historii (rekordowe lub zwycięskie samochody sportowe, samochody użytkowane przez znane osobistości) są znakomicie wyeksponowane.&lt;br/&gt;Bilet do muzeum obejmuje korzystanie z elektronicznego audioprzewodnika, ale wizytę można rozszerzyć o wycieczkę z przewodnikiem (dodatkowa opłata 4 EUR), z której można wybierać. Można również połączyć wizytę w muzeum ze zwiedzaniem fabryki w Unterturkheim (4 EUR, 90 min, wt. pt. 11:45, w języku angielskim). Na terenie muzeum znajduje się kawiarnia i ekskluzywna restauracja oraz sklep muzealny. Przez cały rok odbywają się wydarzenia specjalne, dlatego przejrzyj stronę, aby dowiedzieć się, co jest dostępne w dniach, w których odwiedzasz Stuttgart. Bilet normalny kosztuje 8 euro, ulgowy 4 euro (dzieci, studenci, osoby powyżej 60. roku życia); 50% zniżki obowiązuje przy wejściu po 16:30.
}}
[[Plik:Porsche Museum Nacht.jpg|thumb|right|Porsche Museum nocą]]
* {{zobacz
| name=[https://www.porsche.com/international/aboutporsche/porschemuseum/ Porsche Museum] | alt= | url= | adres=Porscheplatz 1, Zuffenhausen | lat=48.83446 | long=9.15195 | wskazówki=[[Plik:S6 S-Bahn Stuttgart Logo (2021).svg|20px]] do „Neuwirtshaus (Porscheplatz)”
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Budynek sam w sobie jest cudem architektury, zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz, ale jego główną atrakcją są oczywiście eksponowane egzemplarze zabytkowych samochodów Porsche (oraz samochodów zaprojektowanych przez Porsche dla innych firm, takich jak legendarny Volkswagen „Garbus”), pochodzące z imponującej kolekcji Porsche, liczącej ponad 500 zabytkowych i znaczących samochodów. Wizytę można połączyć ze zwiedzaniem fabryki (w tym celu należy skontaktować się z muzeum). Bilet normalny kosztuje 8 euro, ulgowy 4 euro (dzieci, studenci, osoby powyżej 60. roku życia); 50% zniżki obowiązuje po godzinie 17:00.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.ssb-ag.de/fuer-dich/strassenbahnmuseum-stuttgart/ Świat tramwajów Stuttgart] | alt=Straßenbahnmuseum Stuttgart | url= | adres=Veielbrunnenweg 3 | lat=48.798977 | long=9.21768 | wskazówki=Krótki spacer ze stacji Bad Cannstatt
| tollfree=+49 711 78857770 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Śr.-Czw. 10:00-16:00 tylko muzeum, Nd. 10:00-18:00 muzeum i przejażdżki. Muzeum przechowuje 36 zabytkowych tramwajów w zajezdni z 1929 roku i oferuje przejazdy w niedziele tramwajem o rozstawie metrowym, linią muzealną nr 23, z częścią panoramiczną o maksymalnym nachyleniu 8,5%.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.lapidarium-stuttgart.de/ Lapidarium] | alt=Städtisches Lapidarium | url= | adres=Mörikestraße 24 | lat=48.770135 | long=9.167941 | wskazówki=Autobus 41/43 do Mörikestraße
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Śr Sob Nd 14:00-18:00. Muzeum na wolnym powietrzu prezentuje starożytne rzeźby (większość z nich pochodzi ze zniszczonych budynków po II wojnie światowej), tarasy i fontanny z historii Stuttgartu. Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://stuttgart.museumderillusionen.de/en/ Muzeum iluzji] | alt=Museum der Illusionen | url= | adres= | lat=48.790136 | long=9.183836 | wskazówki=Przystanek metra Stadtbibliothek lub Budapester Platz / krótki spacer od Hauptbahnhof
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 10:00-20:00. Małe muzeum iluzji optycznych. Dorośli 12 €, dzieci 8 €
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.schweinemuseum.de/news-en Muzeum świń] | alt=Schweinemuseum | url= | adres=Schlachthofstraße 2A | lat=48.78599894112274 | long=9.219890737902611 | wskazówki=U9 to Schlachthof
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wt.-pt. 11:00-15:00, sob.-nd. 11:00-17:00. Prywatne muzeum poświęcone światu świń. Dorośli: 5,9 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.stuttgarter-feuerwehrmuseum.de/ Muzeum Strażaków] | alt=Feuerwehrmuseum | url= | adres= | lat=48.819356 | long=9.219307 | wskazówki=U14 do Münster Viadukt
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=W każdą pierwszą sobotę i każdą trzecią niedzielę miesiąca (od marca do listopada) w godzinach 10:00-16:00. Muzeum poświęcone historii straży pożarnej, w tym zabytkowe wozy strażackie. 2 €.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.hdgbw.de/hotel-silber/#service Museum Hotel Silber] | alt= | url= | adres= | lat=48.775755 | long=9.180652 | wskazówki=U-Bahn stop Charlottenplatz
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wt.-Niedz. 10:00-18:00. Wystawa o niemieckiej tajnej policji podczas II wojny światowej. Wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.stuttgart-tourist.de/en/a-viniculture-museum-stuttgart Muzeum Winiarstwa] | alt=Weinbaumuseum | url= | adres=Uhlbacherplatz 4 | lat=48.776554 | long=9.279155 | wskazówki=U-Bahn stop Charlottenplatz
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Czw. - Niedz. i święta, 11:00 - 18:00
}}
=== Wieże i malownicze widoki ===
[[Plik:Fernsehturm Stuttgart and Full Moon Summer 2013 07.jpg|thumb|right|''Fernsehturm'' w pełni księżyca]]
Stuttgart leży w malowniczej dolinie otoczonej zielonymi wzgórzami, które miejscowi nazywają ''Kessel'', czyli kotłem. Dlatego jedną z głównych atrakcji są widoki ze zboczy i szczytów wzgórz otaczających miasto. Istnieje kilka możliwości podziwiania niezwykłego widoku na stolicę Szwabii:
* {{zobacz
| name=[https://www.fernsehturm-stuttgart.de/en/ Wieża telewizyjna w Stuttgarcie] | alt= | url= | adres= | lat=48.75575 | long=9.190167 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pierwsza na świecie wieża telewizyjna z żelbetonu powstała w latach 1954-1956. Jest prototypem wszystkich współczesnych wież telewizyjnych i oferuje zwiedzającym piękny widok na Stuttgart. Z kolei Stadtbahn U15 do Ruhbank (wieży telewizyjnej) roztacza się wspaniały widok na miasto. Bilet wstępu kosztuje 7 euro od osoby i jest wart swojej ceny, ponieważ jazda windą na szczyt przypomina jazdę na jarmarku. Na szczycie znajduje się przyjemna kawiarnia, która serwuje świeże jedzenie i napoje.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża Bismarcka | alt=Bismarckturm | url= | adres= | lat=48.79365 | long=9.16137 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Niewielka wieża (20 m) położona na północny zachód od centrum miasta, niedaleko wieży Killesberg.
}}
* {{zobacz
| name=Kriegsbergturm | alt= | url= | adres=Am Kriegsbergturm 27 | lat=48.7875 | long=9.173889 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mała wieża (10 m) z XIX wieku.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.grabkapelle-wuerttemberg.de/en/ Kaplica grobowa Wirtembergii] | alt= | url= | adres= | lat=48.781944 | long=9.268611 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum Wirtembergii stoi w Rotenbergu na szczycie Wzgórza Wirtembergii, z widokiem na rzekę Neckar. Pomnik został wzniesiony ku czci Katarzyny Pawłowny, drugiej żony Wilhelma I Wirtembergii. W mauzoleum spoczywają również szczątki Wilhelma I i jego córki Marii Fryderyki Charlotty Wirtembergii. Mauzoleum zostało zbudowane w latach 1820–1824 według projektu Giovanniego Salucciego.
}}
* {{Znacznik|Karlshöhe|30.024533|31.213897|typ=natura}}'''Karlshöhe'''. Wzgórze oddzielające zachodnią część miasta od południowej. Idź pod górę 10 minut na południe od stacji S-Bahn „Feuersee” przez park (przez Senefelder Str., w prawo do Reinsburgstr., w lewo do Jean-Améry-Weg). Rozkoszuj się widokiem i rozkoszuj się ogródkiem piwnym. 
* {{Znacznik|Karlshöhe|48.76435|9.1822|typ=natura}}'''Weißenburgpark''' (''Teehaus''). Wzgórze naprzeciwko Karlshöhe. Łatwy dojazd: krótki podjazd od stacji „Bopser” (U5, U6, U7). Widok i ładna restauracja w stylu secesyjnym oraz ogródek piwny (czynne do 23:00). 
* {{Znacznik|Karlshöhe|48.765278|9.131667|typ=natura}}'''Birkenkopf''' (''Monte Scherbelino'') (''autobus 92 do Birkenkopf''). Góra gruzu złożona z 15 milionów m³ gruzu z czasów II wojny światowej, upamiętniająca wszystkich poległych w tej wojnie. Jest to najwyższy punkt w Stuttgarcie.
* {{zobacz
| name=Killesbergturm | alt= | url= | adres= | lat=48.805242 | long=9.171311 | wskazówki=U5 to Killesberg
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wieża w „Killesberg Park” (patrz też „zielone U” w kategorii Parki i Ogrody), na północ od centrum miasta.
}}
* {{zobacz
| name=Santiago-De-Chile-Platz | alt= | url= | adres= | lat=48.75542878507762 | long=9.172428251392567 | wskazówki=Przystanek kolei zębatej Haigst
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Malowniczy punkt widokowy z rzeźbą Moai i kamieniami podarowanymi przez [[Chile]].
}}
* {{zobacz
| name=Eugensplatz | alt= | url= | adres=Eugensplatz | lat=48.777929 | long=9.190131 | wskazówki=U15 przystanek Eugensplatz
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Piękny widok i fontanna.
}}
* {{zobacz
| name=Uhlandshöhe | alt= | url= | adres=Alfred-Lörcher-Weg | lat=48.784167 | long=9.196111 | wskazówki=Autobus 42 do Urachstraße lub U15 do Heidehofstraße
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Małe ruiny niedaleko obserwatorium. Ładny widok.
}}
* {{zobacz
| name=Burgholzturm | alt= | url= | adres= | lat=48.81893 | long=9.19481 | wskazówki=Autobus 52 do Alter Gutshof lub U12 do Hallschlag
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wieża widokowa (27 m). Dostępna latem w weekendy. Widok na Bad Cannstatt i dolinę Neckaru. Wstęp wolny.
}}
* {{Znacznik|Grüner Heiner|48.830833|9.097222|typ=natura}}'''Grüner Heiner''', Am Lotterberg ''(S-Bahn do Weilimdorf, a następnie 15 minut pieszo''). Niewielkie wzgórze z elektrownią wiatrową na szczycie na obrzeżach Stuttgartu. Bezpłatny dojazd.
* {{zobacz
| name=Ruiny zamku Hofen | alt=Burgruine Hofen | url= | adres= | lat=48.838312| long=9.228871 | wskazówki=U12 lub U14 do Hofen, a następnie wzdłuż rzeki
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pozostałości zamku z XIII wieku. Bezpłatne.
}}
* {{zobacz
| name=Schellenturm | alt= | url= | adres=Weberstraße 72 | lat=48.773056| long=9.183333 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Jedna z niewielu pozostałości murów miejskich z połowy XVI wieku.
}}
* {{zobacz
| name=Kernenturm | alt= | url= | adres= | lat=48.78252| long=9.31113 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wieża widokowa z 1896 z miejscem do grillowania i małym kioskiem.
}}
* {{zobacz
| name=Tagblatt-Turm | alt= | url= | adres= | lat=48.772778| long=9.176111 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wieżowiec z lat 20. XX wieku. Służył jako siedziba lokalnej gazety i po ukończeniu budowy był najwyższym budynkiem w mieście. Niedostępny dla zwiedzających.
}}
=== Parki i ogrody ===
'''„Das Grüne U”:''' Większość parków i ogrodów Stuttgartu jest zazwyczaj nazywana przez mieszkańców „das Grüne U” (zielone „U”) ze względu na ich położenie w centrum miasta, w kształcie litery U. Tworzą one długą i piękną ścieżkę wokół miasta, rozpoczynającą się w Schlossgarten przy północnej fasadzie nowego pałacu (Neues Schloss), a następnie prowadzącą przez {{Znacznik|Rosensteinpark|48.803|9.2|typ=natura}}'''Rosensteinpark''' z Muzeum Historii Naturalnej i tylnym wejściem do Wilhelma (zoo), {{Znacznik|Wartbergpark|48.803889|9.177222|typ=natura}}'''Wartbergpark''' i kończącą się w {{Znacznik|Park Killesberg|48.807222|9.171944|typ=natura}}'''Parku Killesberg''' (''Höhenpark Killesberg''). Idąc w rozsądnym tempie, możesz przejść całą trasę w około 2 godziny. Po drodze są ogródki piwne (szukaj znaków Biergarten) i restauracje, a Park Killesberg to prawdziwa gratka. Został zaprojektowany na wielką wystawę botaniczną kilka lat temu (IGA 1993) i nadal pozostaje naprawdę oszałamiającym parkiem, szczególnie wiosną, gdy jest w pełnym rozkwicie. Jeśli interesujesz się architekturą, koniecznie nie przegap cudu inżynierii konstrukcyjnej Wieży Killesberg, minimalistycznej stalowej konstrukcji składającej się z jednego centralnego podparcia i zewnętrznego systemu podpór linowych. Oficjalnie nie jest częścią Zielonego U, ale jest z nim połączony mały {{Znacznik|Ogród Japoński|48.795313395429694|9.205644237133807|typ=natura}}'''Ogród Japoński''' (''Japanischer Garten'') i 62 {{Znacznik|Parkanlage Villa Berg|48.79255695227542|9.205614299282269|typ=natura}}'''Parkanlage Villa Berg''' w tym jego willa z połowy XIX wieku.
* {{Znacznik|Rotwildpark|48.761833|9.09136|typ=natura}}'''Rotwildpark''' (''autobus 91 do Forsthaus''). Chroniony rezerwat przyrody w lesie, obejmujący kilka jezior (najbardziej znane to Bärensee), sztucznie utworzonych w XIX wieku w celu zapewnienia zapasowego zbiornika wodnego. Popularne miejsce na weekendowe wypady z małym pałacykiem (Bärenschlössle), który obecnie służy jako ogródek piwny. 
* {{Znacznik|Wernhaldenpark|48.75864856257348|9.177639156953092|typ=natura}}'''Wernhaldenpark''' (''stacja metra Weinsteige''). Mały park z wieloma sekwojami z XIX wieku. 
* {{Znacznik|Max-Eyth See|48.83521|9.21654|typ=natura}}'''Max-Eyth See''' (''stacja metra Max-Eyth See''). Małe jezioro nad rzeką Neckar. Popularne miejsce do uprawiania joggingu, żeglarstwa, wędkowania i grillowania w weekendy. Można również wypożyczyć małe łódki. Kąpiel jest zabroniona. 
* {{Znacznik|Wodospady Heslach|48.7575|9.1232|typ=natura}}'''Wodospady Heslach''' (''Heslacher Wasserfälle'') (''autobus 92 do Rudolf-Sophien Stift''). Zestaw małych wodospadów, które można śledzić szlakiem. Niedaleko Birkenkopf / Rotwildpark. Bezpłatny. 
* {{Znacznik|Ogród botaniczny i egzotyczny Hohenheim|48.7118|9.2113|typ=natura}}'''[https://gaerten.uni-hohenheim.de/botanischergarten Ogród botaniczny i egzotyczny Hohenheim]''' (''Hohenheimer Gärten''), August von Hartmann Straße 5 (''linia U3 do Plieningen / w pobliżu lotniska''). Ogród botaniczny i egzotyczny Uniwersytetu Hohenheim, jednego z wiodących uniwersytetów rolniczych. Sam uniwersytet jest pałacem i jest bardzo malowniczy. Bezpłatny. 
* {{Znacznik|Egelseer Heide|48.784287|9.286387|typ=natura}}'''Egelseer Heide''', Karl-Münchinger-Weg 1. Miejsce do grillowania, plac zabaw i malownicze punkty widokowe. 
* {{Znacznik|Park Rzeźb|48.765255|9.149397|typ=natura}}'''Park Rzeźb''', Hasenbergsteige 77. Niewielki park prezentujący rzeźby quasi-lokalnego artysty Otto Hajka, który spędził znaczną część swojego życia w Stuttgarcie. Na końcu parku znajdują się ruiny wieży Hasenberg, celowo zniszczonej przez Niemców podczas II wojny światowej.

=== Systemy transportu kolejowego ===
[[Plik:Standseilbahn Stuttgart2.jpg|thumb|Kolejka linowa w Stuttgarcie]]
* {{zobacz
| name=Killesbergbahn | alt= | url= | adres= | lat=48.80615| long=9.16679 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=mała kolejka w parku Killesberg, w weekendy poruszająca się lokomotywami parowymi!
}}
* {{zobacz
| name=Kolejka linowa w Stuttgarcie | alt= | url= | adres=Südheimer Platz | lat=48.75643850917073| long=9.142787062446253 | wskazówki=U1 or U9 to Südheimerplatz
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=stara kolejka linowa jadąca do leśnego cmentarza
}}
* {{zobacz
| name=Kolej zębata | alt=Zahnradbahn (&quot;Zacke&quot;) | url= | adres= | lat=48.76486753602072| long=9.168729232015103 | wskazówki=U1 or U14 to Marienplatz
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Jedyna w Niemczech miejska kolej zębata. Korzysta z nowoczesnych wagonów, takich jak kolej miejska, i oferuje piękny widok. Łączy Marienplatz z Degerloch.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
[[Plik:Bad Cannstatt Wilhelma 72.JPG|thumb|Malownicza Wilhelma]]
=== Kultura ===
* {{Znacznik|Zoo Wilhelma|48.80420|9.20771 |typ=atrakcja}}'''[https://www.wilhelma.de/ Zoo Wilhelma]''' (''ogród zoologiczny i botaniczny''), Neckartalstraße, Bad Cannstatt. Zdecydowanie obowiązkowy punkt programu dla rodzin. Obserwowanie małp i dziwnych kwiatów w tym starym miejscu może być jednak świetną zabawą również dla młodych dorosłych. (Chyba że żal wam zamkniętych stworzeń). Wilhelma jest również warta odwiedzenia ze względu na architekturę i walory krajobrazowe – serce Wilhelma mieści się w XIX-wiecznym pałacu i parku w stylu mauretańskim, stworzonym dla byłego króla Wilhelma Wirtembergii i nazwanym na jego cześć. Zimą można tu obejrzeć wystawę specjalną o nazwie Ogród Bożonarodzeniowy z pięknie iluminowanymi rzeźbami. 
* {{Znacznik|Planetarium|48.78344|9.18691 |typ=atrakcja}}'''[https://www.planetarium-stuttgart.de/startseite Planetarium]'''. Fascynująca podróż astronomiczna, prezentowana przez zaawansowany sprzęt optyczny: Planetarium Carl Zeiss. Prawie wszystkie pokazy odbywają się w języku niemieckim. Być może trzeba będzie sprawdzić w biurze godziny pokazów w języku angielskim. 
[[Plik:Opernhaus Stuttgart amk.jpg|thumb|Opera w Stuttgarcie]]
* {{Znacznik|Balet Stuttgarcki|48.78016|9.18455 |typ=atrakcja}}'''[https://www.stuttgart-ballet.de/ Balet Stuttgarcki]'''. Obejrzyj i posłuchaj baletu Teatru Państwowego w Stuttgarcie. To jeden z najlepszych zespołów na świecie, założony przez Johna Cranko. Zdecydowanie najlepsze miejsce na wieczór. Bilety należy rezerwować z wyprzedzeniem. 
* {{Znacznik|SI-Centrum|48.72399|9.16269 |typ=atrakcja}}'''SI-Centrum'''. W kompleksie hotelowo-konferencyjno-rozrywkowym SI-Centrum (Stuttgarckie Centrum Muzyczne) w Möhringen, w pobliżu autostrady A8, znajdują się dwa teatry muzyczne (Apollo-Theater i Stage Palladium Theater). W skład kompleksu wchodzi również hotel Millennium oraz przestronny kompleks podziemny, w którym znajduje się wiele sal konferencyjnych, barów, restauracji, kasyno i ogromny basen wellness. 
* {{Znacznik|SchwabenQuellen|48.72246610080278|9.160686533943919 |typ=atrakcja}}'''[https://schwabenquellen.de/ SchwabenQuellen]''', Plieninger Str. 100. 
* {{Znacznik|Wagenhallen|48.79999|9.18563 |typ=atrakcja}}'''[https://wagenhallen.de/en/start-en/ Wagenhallen]''' (''Inneren Nordbahnhof 1''). Około 80 kreatywnych artystów, architektów, projektantów i muzyków prezentuje swoje prace w starej stacji kolejowej i opuszczonym wagonie kolejowym. 
* {{Znacznik|Corso Cinema International|48.73001|9.11203 |typ=atrakcja}}'''Corso Cinema International''', Hauptstraße 6 Vaihingen (''S-Bahn Vaihingen''). Większość kin wyświetla filmy z zsynchronizowanym niemieckim dubbingiem i nie będziesz mógł ich obejrzeć, jeśli nie znasz niemieckiego. CORSO Cinema International w Vaihingen wyświetla filmy z oryginalną ścieżką dźwiękową (i ewentualnie niemieckimi napisami). 7,80 € dla dorosłych. 
* '''[https://www.theater-stuttgart.de/ Teatr Stuttgart]''' pokazuje, kiedy i gdzie odbywają się spektakle w stolicy kraju związkowego. Zawiera opisy miejsc (takich jak piękny {{Znacznik|Altes Schauspielhaus|48.77331572762628|9.173671180331265 |typ=atrakcja}}'''Altes Schauspielhaus''', ilustrowane opisy spektakli, mapy lokalizacji i dojazdów oraz ogólne informacje o teatrach.
* {{Znacznik|Miniaturowy świat Stuttgartu|48.782882|9.180787 |typ=atrakcja}}'''[https://www.miniaturweltenstuttgart.de/ Miniaturowy świat Stuttgartu]''' (''Stellwerk S''), Arnulf-Klett Platz 1-3 (''S-Bahn do Hauptbahnhof''). 13:00-17:00. Miniaturowy model Stuttgartu (1:160) z lat 80. XX wieku. 9 €. 
* {{Znacznik|Black light Stuttgart|48.836736 |9.159647 |typ=atrakcja}}'''[https://www.blacklight-stuttgart.de/ Black light Stuttgart]''', Strohgäustrasse 10 (''U13 lub U15 do Salzwiesenstrasse''). Kryte pole do minigolfa w czarnym świetle.

=== Sport ===
[[Plik:Porsche-Arena-Suedfront.jpg|thumb|right|Porsche Arena, gdzie odbywają się zawody Porsche Tennis Grand Prix i inne wydarzenia]]
* {{Znacznik|Leuze Mineralbad|48.79870 |9.21032 |typ=atrakcja}}'''Leuze Mineralbad''' (''U-Bahn Mineralbäder''). 06:00-21:00. Stuttgart słynie z kąpielisk mineralnych, największych w Europie Zachodniej. Najlepszym z nich jest Leuze Mineralbad, które oferuje również saunę, ale jest wiele innych, takich jak Höhenfreibad Killesberg (basen odkryty za 4,10 €) lub Mineralbad Berg. Wstęp 8-15 €. 
* {{Znacznik|Solebad Bad Cannstatt|48.80948488011325 |9.223145842878811 |typ=atrakcja}}'''[https://www.stuttgarterbaeder.de/solebadcannstatt Solebad Bad Cannstatt]''' (''Mineralbad Bad Cannstatt''), Sulzerrainstraße 2 (''linia U2 do Kursaal''). Łaźnia mineralna z sauną.
* '''Wejdź po jednych z licznych schodów'''. Stuttgart, otoczony wieloma wzgórzami, słynie ze schodów („Stäffele” lub „Staffeln”). Oferowane są wycieczki, ale można je również zwiedzać indywidualnie, we własnym tempie. (aktualizacja: wrzesień 2021 | edycja)
* {{Znacznik|Jazda na łyżwach|48.75163696721892 |9.186505775690039 |typ=atrakcja}}'''[https://www.stuttgart.de/leben/sport/sportstaetten/eiswelt-stuttgart Jazda na łyżwach]''', Waldau (''obok wieży telewizyjnej'') (stacja metra Ruhbank / Fernsehturm). 
* {{Znacznik|Spacer szlakiem winnym|48.78193 |9.26851 |typ=atrakcja}}'''[https://www.winecountrywandering.com/stuttgart-wine-trail-a-nutshell-on-the-trail/ Spacer szlakiem winnym]'''. Szlak winny w Stuttgarcie. Szlak Obertürkheim – Uhlbach – Rotenberg – Untertürkheim obejmuje muzeum winiarstwa, Grabkapelle Württemberg (kaplicę grobową Wirtembergii) oraz restauracje, w których można spróbować lokalnego wina. Są tam tablice z informacjami o różnych rodzajach uprawianego wina. Wzdłuż (częściowo stromej) ścieżki można znaleźć rośliny (sub)śródziemnomorskie, takie jak sosny, migdały, kiwi i karłowate palmy. 
* '''[https://www.ssb-ag.de/fuer-dich/wandern-mit-der-ssb/heslacher-blaustruempflerweg/ Szlak Blaustrümpfler]'''. 7,5-kilometrowa trasa w granicach miasta, obejmująca kilka punktów widokowych.
* '''Piłka nożna''': {{Znacznik|VfB Stuttgart|48.7919 |9.2307 |typ=atrakcja}}'''[https://www.vfb.de/ VfB Stuttgart]''', MHPArena, Mercedesstraße 87, ☏ +49 711 9933 1893. Die Roten (Czerwoni) grają w piłkę nożną w Bundeslidze, najwyższej klasie rozgrywkowej w Niemczech. Stadion (pojemność 54 800 miejsc) znajduje się 3 km na północny wschód od centrum miasta, w pobliżu kolei miejskiej (S-Bahn) i metra (U-Bahn). W 2024 roku odbyły się na nim mecze finałów Mistrzostw Europy UEFA. 
* {{Znacznik|Oglądaj tenis|48.79312 |9.22782 |typ=atrakcja}}'''[https://www.porsche-tennis.com/prod/pag/tennis.nsf/web/english-home Oglądaj tenis]''' (''WTA''). Międzynarodowy tenis kobiet (Porsche Grand Prix WTA) można oglądać na Porsche Arenie we wrześniu/październiku każdego roku. To prestiżowe wydarzenie przyciąga najlepszych zawodniczek, a zwyciężczyniom oferowane są wysokie nagrody pieniężne i nowy samochód Porsche. 
* '''Jazda na rowerze'''. Miasto leży w kotlinie pagórkowatego regionu, który mieszkańcy Stuttgartu nazywają „Kessel”, dosłownie „kocioł”, a między najniższą a najwyższą częścią miasta znajduje się 250 m n.p.m. Jest duży ruch samochodowy, a trasy rowerowe nie są dobrze rozwinięte. Jazda na rowerze w okolicach Stuttgartu, np. w dolinie Neckar lub Schönbuch (na południe od miasta), jest bardzo przyjemna. Stuttgart jest jednym z najzieleńszych obszarów miejskich w Europie. W okolicznych lasach znajduje się wiele ścieżek w bardzo dobrym stanie. Z Degerloch prowadzi oficjalna trasa zjazdowa o nazwie „Szlak Dzięcioła”. 
* {{Znacznik|Oglądaj baseball|48.827004 |9.197288 |typ=atrakcja}}'''[https://www.stuttgart-reds.de/ Oglądaj baseball]''', Am Schnarrenberg 10 (''autobus z Zuffenhausen''). Wybierz się na mecz baseballu (lub softballu). Stuttgart Reds grają w pierwszej lidze niemieckiej. Sezon od wiosny do wczesnego lata. 
* {{Znacznik|Oglądaj futbol amerykański|48.754032  |9.187941 |typ=atrakcja}}'''[https://www.stuttgartsurge.com/ Oglądaj futbol amerykański]''', Epplestraße 225. Założona w 2021 roku drużyna Stuttgart Surge gra w Europejskiej Lidze Piłki Nożnej (EFL).

== Praca ==
Region jest zdominowany przez przemysł motoryzacyjny. Swoje siedziby mają tu Daimler, Bosch i Porsche. Ponadto wielu dostawców ulokowało swoją działalność w Stuttgarcie i okolicach. Stuttgart charakteryzuje się zróżnicowaną strukturą gospodarczą. Największym pracodawcą jest Daimler AG, jedna z najważniejszych niemieckich firm motoryzacyjnych.

Stuttgart nazywa siebie „tajną stolicą nauki” – ale czy to prawda, pozostaje kwestią sporną.

== Nauka ==
* {{Znacznik|'''Uniwersytet w Stuttgarcie'''|48.7817 |9.1752|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.uni-stuttgart.de/ Uniwersytet w Stuttgarcie]''' istnieje od ponad 175 lat (choć jako pełnoprawny uniwersytet dopiero od 1967 roku) i obecnie składa się z dziesięciu wydziałów. Koncentruje się na inżynierii i naukach przyrodniczych. Uniwersytet w Stuttgarcie to uniwersytet kampusowy z dwiema siedzibami: jedną w centrum miasta, a drugą w Stuttgarcie-Vaihingen, dogodnie połączonymi koleją miejską S-Bahn.
* {{Znacznik|'''Uniwersytet Hohenheim'''|48.7125 |9.214|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.uni-hohenheim.de/ Uniwersytet Hohenheim]''' jest również znany, zwłaszcza ze swoich nauk przyrodniczych.
* Oprócz głównych uniwersytetów, w Stuttgarcie znajduje się kilka innych instytucji szkolnictwa wyższego, takich jak Wyższa Szkoła Zawodowa, Uniwersytet Mediów, Uniwersytet Muzyki i Sztuk Scenicznych, Państwowa Akademia Sztuki i Projektowania oraz Kooperacyjny Uniwersytet Stanowy Badenii-Wirtembergii (DHBW Stuttgart). Program studiów dualnych, opracowany w Badenii-Wirtembergii, jest mocno promowany w regionie i oferuje studentom możliwość połączenia studiów akademickich z praktycznym doświadczeniem zawodowym.
* Stuttgart to miasto bibliotek. Znajduje się tu nowoczesna Biblioteka Miejska Stuttgartu na Mailänder Platz, Biblioteka Krajowa Wirtembergii (w pobliżu Domu Historii), Biblioteka Uniwersytetu w Stuttgarcie oraz Biblioteka Uniwersytetu Hohenheim. Mniejsze uniwersytety również zazwyczaj posiadają biblioteki, choć może być wymagana legitymacja studencka. Ponadto istnieje kilka bibliotek filialnych i różnych bibliotek specjalistycznych (np. w Izbie Przemysłowo-Handlowej Badenii-Wirtembergii lub w Instytucie Fraunhofera).

== Zakupy ==
[[Plik:SKönigstraße.jpg|thumb|right|''Königstraße'', widziana z ''Bahnhofsturm'']]
=== Zakupy w okolicach Königstraße ===
Główną ulicą handlową Stuttgartu jest Königstraße, która zaczyna się przy dworcu głównym. Po lewej i prawej stronie Königstraße również znajdują się ciekawe sklepy, ale Königstraße to dobry punkt wyjścia do zwiedzania śródmieścia. Sklepy i punkty usługowe są zazwyczaj otwarte od poniedziałku do soboty w godzinach 10:00-20:00.

=== Duże domy towarowe i centra handlowe ===
[[Plik:Breuninger Stammhaus, Stuttgart, Germany.JPG|thumb|right|Główny budynek Breuninger może nie jest piękny, ale jego brutalistyczna chwała stała się jednym z symboli dobrobytu Stuttgartu]]
* {{Znacznik|'''Das Gerber'''|48.7726 |9.1727|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Das Gerber''', Sophienstraße 21 (''stacja metra S/U-Bahn Rotebühlplatz''). 09:30-20:00. We wrześniu 2014 roku otwarto to centrum handlowe z 86 międzynarodowymi markami, rozszerzając Königstraße. W budynku znajdują się sklepy odzieżowe, strefa gastronomiczna i dwa supermarkety. 
* {{Znacznik|'''Milaneo'''|48.79139 |9.17810|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.milaneo.com/ Milaneo]''' (''stacja metra Stadtbibliothek''). Pn-Czw 10:00-20:00; Pt 10:00-21:30; Sob 09:30-20:00. Otwarte w październiku 2014 roku, to nowe centrum handlowe na północ od dworca głównego jest największym tego typu obiektem w Badenii-Wirtembergii. W trzech połączonych budynkach znajduje się ponad 200 sklepów i wiele punktów gastronomicznych. 
* {{Znacznik|'''Königsbaupassagen'''|48.77926 |69.2360|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.koenigsbau-passagen.de/ Königsbaupassagen]'''. Nowoczesne centrum handlowe w historycznym Königsbau w centrum miasta, przy Schlossplatz, z wieloma sieciowymi sklepami odzieżowymi i strefą gastronomiczną. 
* {{Znacznik|'''Breuninger'''|48.77494 |9.17987|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.e-breuninger.de/de/haeuser/stuttgart/ Breuninger]''', Marktstr. 1-3 (''U1, U2, U4 i autobusy 43, 44, stacja/przystanek Rathaus''). Pn-Sb 10:00-20:00, Sob od 09:30. Breuninger to stuttgarcki dom towarowy, który obecnie posiada outlety w wielu innych niemieckich miastach i stał się jedną z zaledwie trzech istniejących dużych sieci domów towarowych, obok Kaufhof i Karstad. Sekret ich sukcesu tkwi w skupieniu się na modzie z wyższej półki i innych markowych towarach premium/luksusowych. W flagowym sklepie Breuninger w Stuttgarcie znajdziesz wybór lokalnych, niemieckich i globalnych marek, oferujących odzież, akcesoria, sprzęt sportowy, kosmetyki i artykuły wyposażenia wnętrz, rozmieszczonych na sześciu poziomach. Na miejscu znajduje się wiele restauracji/kawiarni, fryzjer oraz salon kosmetyczny. Parking znajduje się po drugiej stronie Hauptstatter Straße, a przejście podziemne prowadzi z garażu do sklepu. 
* '''Galeria Kaufhof'''. Kaufhof to jedna z dwóch tradycyjnych sieci domów towarowych w Niemczech, oferująca szeroki asortyment dóbr konsumpcyjnych (odzież, sprzęt sportowy, artykuły gospodarstwa domowego, media i niektóre artykuły spożywcze) w cenach ze średniej półki. Posiada trzy lokalizacje w Stuttgarcie. 
** {{Znacznik|'''Galeria Kaufhof Eberhardtstraße'''|48.77337 |9.17601|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Galeria Kaufhof Eberhardtstraße'''.
** {{Znacznik|'''Galeria Kaufhof Königstraße'''|48.78193 |9.18107|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Galeria Kaufhof Königstraße'''. 
* {{Znacznik|'''Cannstatter Carré'''|48.80172459373003|9.220428442827652|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Cannstatter Carré''', Wildungerstraße 2 (''S-Bahn do Bad Cannstatt''). Centrum handlowe.
* {{Znacznik|'''SchwabenGalerie'''|48.730568413516714 |9.108548100502013|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.schwabengalerie.com/ SchwabenGalerie]''', Schwabenplatz 7 (''S-Bahn do Vaihingen lub U1 do Vaihingen Schillerplatz''). Centrum handlowe w Vaihingen.

=== Odzież ===
* {{Znacznik|'''Abseits'''|48.77880 |9.17707|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.abseitsgermany.com/ Abseits]''', Kleiner Schlossplatz 13/15 (Za Kunstmuseum). Pon.-pt. 10:00-20:00, sob. 10:00-19:00. Głównie casualowe, modne ubrania, buty i akcesoria od projektantów, zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn. Ceny od 300 euro za sztukę, chyba że trwa wyprzedaż.
* {{Znacznik|'''Dorotheenquartier'''|48.77556 |9.17978|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Dorotheenquartier''', Sporerstraße 11. Nowa dzielnica ze sklepami takimi jak Tiger of Sweden, Louis Vuitton, Gap i Diesel. Dość drogo. 
* {{Znacznik|'''Bungalow Gallery'''|48.77639 |9.17756|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Bungalow Gallery''', Stiftstraße 1A, ☏ +49 711 220 2000, info@bungalow-gallery.com. Jeden z najlepszych niemieckich sklepów odzieżowych z markowymi markami (Acne, Bottega Veneta, Moncler, White Briefs i wiele innych), skierowany do kobiet i mężczyzn.
* {{Znacznik|'''Geschwisterliebe'''|48.77398 |9.17611|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.geschwisterliebeshop.de/ Geschwisterliebe]'''. Butik oferujący odzież uliczną młodych projektantów z całej Europy. Większość ubrań w przystępnych cenach poniżej 100 euro. 
* {{Znacznik|'''SportScheck Stuttgart'''|48.78167 |9.18037|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.sportscheck.com/filialen/stuttgart/ SportScheck Stuttgart]''', Kronenstraße 3 (''róg Koenigstraße''), ☏ +49 711 305 841 19. Pn-Sb 10:00-20:00. Część sieci sklepów oferujących obuwie sportowe, odzież i sprzęt sportowy. Szeroki wybór eksponowany na czterech piętrach.

=== Sklepy muzyczne ===
* '''[https://www.cheaptrashrecords.de/ Cheap Trash Records]'''. 
* '''[https://ratzer-records.de/ Ratzer Records]'''. 
* '''[https://secondhandrecords.de/de/ Second Hand Records]'''. 
* '''Saturn'''.

=== Rynki żywnościowe ===
[[Plik:Markthalle Stuttgart.jpg|thumb|right|Wewnątrz Hali Targowej]]
W niemal każdej dzielnicy odbywają się cotygodniowe targi żywności. Dni i godziny otwarcia są bardzo zróżnicowane. Aby uzyskać przegląd, odwiedź stronę internetową [https://www.stuttgarter-wochenmaerkte.de/ Stuttgarter Wochenmärkte].

* '''Marktplatz am Rathaus''' (''rynek''). Targ publiczny we wtorki, czwartki i soboty rano. 
* '''Wilhelmsplatz'''. Nieco mniejszy targ publiczny w piątki. 
* '''Markthalle''' (''hala targowa''). Egzotyczne towary, egzotyczne ceny, tłoczno.

== Gastronomia ==
Restauracje znajdują się w całym Stuttgarcie. Tradycyjna szwabska kuchnia z pieczoną wieprzowiną z cebulą, makaronem zwanym „Spätzle” lub „Maultaschen” (nadziewanym makaronem), jest bardzo smaczna. Oczywiście są też restauracje serwujące dania z wielu innych stron świata.

Stuttgart co roku wydaje książkę zatytułowaną ''Stuttgart geht aus'' (Stuttgart wychodzi). Jest ona dostępna w większości księgarni przy Königstraße (np. Wittwer). Ta książka, wydana w języku niemieckim, jest doskonałym przewodnikiem po restauracjach w mieście.

Strefy gastronomiczne z różnymi rodzajami (fast) food znajdują się w centrach handlowych Milaneo, Gerber i Königsbaupassagen.

=== Oszczędnie ===
Wszystkie te lokale znajdują się w centrum miasta:

* {{Znacznik|'''Udo Snack'''|48.77678|9.17482|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Udo Snack''', Calwer Str. 23. Oczywiście w mieście są też McDonald's, Burger King i Subway. Jeśli chcesz spróbować ich lokalnego, znanego konkurenta, wybierz się do Udo Snack na Calwer Straße. 
* {{Znacznik|'''Vegi'''|48.77360|9.17671|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Vegi''', Steinstraße 13. Najlepszy falafel w Stuttgarcie. Idealny dla wegetarian i wegan. Liczne sosy i opcje do wyboru. Zawsze szybka i bardzo miła obsługa. Miejsca siedzące są dostępne w barze z przekąskami i na zewnątrz. Bardzo przyjazny i młody personel. Trasa dojazdu OSM 
* {{Znacznik|'''Rudolfs Küche und Café'''|48.7748160|9.1710285|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Rudolfs Küche und Café''', Rotebühlpl. 28. Połowa dań jest wegetariańska/wegańska. Codziennie różne posiłki. Samoobsługa pozwala szybciej otrzymać jedzenie. Koncepcja restauracji Rudolfs jest godna poparcia. 
* {{Znacznik|'''Brunnenwirt'''|48.7726866|9.1794768|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Brunnenwirt''', Leonhardspl. 25. Bardzo smaczne jedzenie. Zwłaszcza sznycel (bardzo wysokiej jakości mięso i sposób przygotowania). Atmosfera po prostu kultowa. Idealne miejsce na zjedzenie currywursta w chłodzie o 23:00. Legendarny bar z przekąskami w dzielnicy czerwonych latarni w Stuttgarcie. Świetne curry i szaszłyki.
* {{Znacznik|'''Al Zain'''|48.7731223|9.1729537|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Al Zain''', Marienstraße 18. Najlepsza shawarma. To przyzwoita restauracja syryjska, a jedzenie jest bardzo smaczne.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Carls Brauhaus'''|48.77939|9.18002|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.carls-brauhaus.de/ Carls Brauhaus]''', Stauffenbergstraße 1. Otwarty w kwietniu 2014 roku, Carls Brauhaus na pięknym Schlossplatz serwuje wyśmienitą kuchnię szwabską. 
* {{Znacznik|'''Biergarten im Schlossgarten'''|48.78463|9.18608|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.biergarten-schlossgarten.de/ Biergarten im Schlossgarten]''' (''ogródek piwny w parku pałacowym''), Am Schlossgarten 18 (''w parku miejskim w pobliżu głównego dworca kolejowego''), ☏ +49 711-22 612 74, faks: +49 711-22 612 75, info@biergarten-schlossgarten.de. Codziennie 10:30-01:00. Piękne otoczenie i rozsądne ceny. Można zamówić w kawiarni lub usiąść i poczekać na obsługę. Bezpłatna muzyka na żywo w niedziele od maja do września. Dania główne: 3-10 EUR, napoje od 2 EUR. 
* {{Znacznik|'''Sophies Brauhaus'''|48.77290|9.17245|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://sophies-brauhaus.de/ Sophies Brauhaus]''', Marienstraße 28 (''U-Bahn Rotebuehlplatz, S-Bahn Stadtmitte''), ☏ +49 711-61 09 62, faks: +49 711-61 18 75, sophies-brauhaus@web.de. Pn-Czw 11:30-01:30, Pt Sob 11:30-02:00, Nd 10:00-00:00. Browar restauracyjny serwujący regionalne specjały i własne piwo. Uroczy bar z imponującymi dekoracjami. 1,20-15 €. 
* {{Znacznik|'''Restauracja Stäffele'''|48.771316|9.166813|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.staeffele.de/staffele-en Restauracja Stäffele]''', Buschlestraße 2 (''w pobliżu stacji S-Bahn Feuersee''). Prawdziwe regionalne specjały ze Szwabii, takie jak Rostbraten, Käsespätzle, Kutteln, Bubenspitzle, Linsen mit Spätzle und Saiten, Maultaschen i wino ze Stuttgartu. Latem także na zewnątrz, w ogródku piwnym. ceny średnie. 
* {{Znacznik|'''Restaurant Cafe Markthalle'''|48.77596|9.17914|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Restaurant Cafe Markthalle''', Dorotheenstraße 4 (''jedna przecznica od targu rolniczego Rathaus Marktplatz''), ☏ +49 711-24 59 79, faks: +49 711-23 61 040. Pn.-Pt 06:00-22:00; Sob. 07:00-18:00. Restauracja połączona z międzynarodowym rynkiem produktów, mięsa i serów w Stuttgarcie (co samo w sobie jest miłym przeżyciem zakupowym). Serwuje dania regionalne i sezonowe. Serwuje również obfite śniadania, jeśli masz ochotę na coś więcej niż tylko pieczywo. Dania główne kosztują 7-15 EUR, napoje od 2 EUR.
* {{Znacznik|'''Ochs'n Willi'''|48.77807|9.17700|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://ochsn-willi.de/ Ochs'n Willi]''', Schlossplatz Tunnel 4, ☏ +49 711 2265191. Tradycyjna kuchnia w starym stylu na Königstraße. Jest to miejsce bardzo popularne wśród turystów. 
* {{Znacznik|'''Il Pomodoro'''|48.77158|9.17881|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.il-pomodoro-stuttgart.de/ Il Pomodoro]''', Wilhelmsplatz 4. Pizzeria na Wilhelmsplatz to synonim świetnego i niedrogiego włoskiego jedzenia. Pyszne pizze z pieca opalanego drewnem i specjalne oferty makaronów w porze lunchu sprawiają, że lokal jest zatłoczony przez cały dzień. Jeśli nie możesz znaleźć stolika, na Wilhelmsplatz są inne dobre opcje. Koncepcja właściciela sprawdza się znakomicie. W dzielnicy zachodniej (Silberburgstraße 72) i teraz także w południowej (Filderstraße 25) znajdują się dwie kolejne restauracje Il Pomodoro. Cena dużej pizzy zaczyna się od 4,50 €. 
* {{Znacznik|'''Ristorante Italiani'''|48.822604|9.094144|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.ristorante-italiani.com/ Ristorante Italiani]''', Ingersheimer Straße 12, Weilimdorf, ☏ +49 711 887522. Dobre włoskie jedzenie, miła i sprawna obsługa. 
* {{Znacznik|'''King's Palace'''|48.730045|9.108234|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''King's Palace''', Hauptstraße 28, Vaihingen, ☏ +49 711 782 6993. Dobra chińska restauracja.
* {{Znacznik|'''Vaihinger Marktstüble'''|48.730595|9.110731|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Vaihinger Marktstüble''', Vaihinger Markt 24, Vaihingen, ☏ +49 711 7353552. Mała przyjazna włoska restauracja. 
* {{Znacznik|'''India House'''|48.73016|9.110979|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.indiahouse28.de/ India House]''', Vaihinger Markt 28, Vaihingen, ☏ +49 711 72246790. Dobra, przyjazna kuchnia indyjska, chociaż warto poprosić o doprawienie, inaczej poczujesz niemiecką siłę. 
* {{Znacznik|'''Schlachthof'''|48.78562|9.21973|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.schlachthof-stuttgart.de/schlachthof-en Schlachthof]''', Schlachthofstraße 2, ☏ +49 711 66419600. Rustykalna restauracja odpowiednia dla miłośników wieprzowiny. Łosoś z grilla był bardzo dobry. Duży wybór i wspaniała atmosfera w „Rzeźni”. Miła obsługa.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Wielandshöhe'''|48.75726|9.17067|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.wielandshoehe.de/ Wielandshöhe]''' (''Vincent Klink''), Alte Weinsteige 71 (przystanek kolei zębatej „Wielandshöhe”), ☏ +49 711 6408848. Restauracja z gwiazdką, z tradycyjną kuchnią szwabską. 
* {{Znacznik|'''Speisemeisterei'''|48.71266|9.21370|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.speisemeisterei.de/de/ Speisemeisterei]''' (''Frank Oehler''). Kolejna restauracja nagrodzona gwiazdką Michelin w Pałacu Hohenheim. 
* {{Znacznik|'''Gasthaus zur Linde'''|48.72766|9.15052|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.linde-stuttgart.de/ Gasthaus zur Linde]''', Sigmaringer Straße 49, Stuttgart-Möhringen, ☏ +49 711 719-9590, faks: +49 711 719-9592. niedziela-piątek 12:00-14:00 i od 18:00, sobota od 18:00. Znany szef kuchni Jörg Mink gotuje z przepisem ze Szwabii, niczym u Twojej niemieckiej babci. Golonka cielęca w sosie własnym, doprawiona rieslingiem i śmietaną, podawana z boczniakami i ręcznie robionym szpeclem, sałatką ziemniaczaną w miseczkach, serwowana przy stole, to propozycja za 23,50 euro. Dania główne kosztują 34,50 euro lub mniej.

=== Śniadanie ===
Rano miejscowi z pewnością chcą kupić świeży chleb (oraz brezels i broetchen [bułeczki/bułki]) z piekarni i podać je z masłem, serem, szynką, miodem, dżemem i jajkami z lodówki. Wielu mieszkańców i turystów zje śniadanie w samej piekarni, w „Stehcafe” – dosłownie „kawiarni na stojąco”. Zazwyczaj są to kąciki w piekarni z wysokimi stolikami, przy których stoi się, a nie siedzi. Sok pomarańczowy w połączeniu z kawą, herbatą lub gorącą czekoladą będzie pasować idealnie. Śniadania w hotelach również wyglądają mniej więcej tak.

Możesz również zamówić takie śniadanie w jakiejś kawiarni lub pubie, ale najpierw musisz znać dobre miejsca, żeby nie skończyć z kiepskim daniem. Przy Königstraße znajdują się trzy kawiarnie Starbucks (czwarta w ekskluzywnej dzielnicy przy Calwerstraße). Nie szukaj jednak opcji z niskotłuszczowymi muffinkami ani serkiem śmietankowym.

== Życie nocne ==
Stuttgart rozwinął tętniące życiem nocne życie z wieloma klubami i pubami w sercu miasta. Najpopularniejszą ulicą klubową jest Theodor-Heuss-Straße („Theo”). Otwarto tu wiele barów, klubów i lounge'ów. Latem jest też wiele okazji do wypicia drinka na świeżym powietrzu. W „Theo” można posłuchać dobrego house'u, drum'n'bassu, hip-hopu i innych gatunków muzyki elektronicznej. Jednak wejście do większości klubów nie zawsze jest łatwe ze względu na restrykcyjne zasady wstępu!

Aby poczuć bardziej swobodną atmosferę, warto odwiedzić okolice fontanny „Hans-im-Glück” („Szczęśliwy Hans”), zaledwie rzut beretem od Königsstraße. W tej urokliwej dzielnicy starego miasta Stuttgartu liczne puby i bary tłoczą się obok siebie. Szczególnie latem wyjątkowy południowy klimat w połączeniu z imprezową atmosferą i otwartymi ludźmi sprawiają, że ta okolica jest wyjątkowa.

Koncerty, kluby nocne i wydarzenia są opisywane w lokalnych magazynach (zazwyczaj nieanglojęzycznych). Spróbujcie [https://www.lift-online.de/ Lift] i [https://prinz.de/stuttgart.html Prinz].

Ponieważ picie alkoholu na ulicach jest w Niemczech nadal legalne, osoby podróżujące z ograniczonym budżetem mogą zaoszczędzić trochę pieniędzy, kupując napoje w supermarkecie. Piwo kosztuje tam np. tylko 0,50 euro, w porównaniu z 3 euro i więcej w pubach. Na początku i na końcu Königstraße znajdują się dwa supermarkety REWE. Można tam kupić tanie przekąski, napoje bezalkoholowe i alkoholowe od poniedziałku do soboty do godziny 22:00. Wielu młodych ludzi korzysta z supermarketów i przesiaduje na pięknym Schlossplatz.

=== Bary i puby ===
* {{Znacznik|'''Palast der Republik'''|48.78048|9.17728 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Palast der Republik''', Friedrichstraße 27. W dawnej publicznej toalecie, „pałac” to miejsce spotkań w gorące letnie noce. Zamów piwo u najszybszego barmana, jakiego kiedykolwiek widziałeś, i znajdź swoje miejsce na zewnątrz (może na ziemi). 
* {{Znacznik|'''Mata Hari'''|48.77369|9.17775 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Mata Hari''' (''Hans-im-Glück-Brunnen''). W Mata Hari można napić się egzotycznego piwa w staromodnym stylu herbaciarni. Przy długich stołach i ławach młodzi ludzie siedzą razem i piją piwo. Kontakt z innymi ludźmi przychodzi więc niemal automatycznie. 
* {{Znacznik|'''Biddy Earlys'''|48.77302|9.17233 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Biddy Earlys'''. Dobrym miejscem, gdzie wszyscy mówią po angielsku, jest Biddy Earlys, irlandzki pub na zachód od centrum miasta/Königstraße, 5 minut spacerem od głównego dworca komunikacji miejskiej „Stadtmitte” (S-Bahn, Stadtbahn). Uważaj, bo wejście jest wąskie, a schody prowadzą do piwnicy. W weekendy grają dobre zespoły. Wstęp kosztuje 2-3 euro, w weekendy 4 euro (plus opłata za bagaż, jeśli masz plecak). Wszyscy są tu zawsze mile widziani i nie musisz przepraszać za swój słaby niemiecki! Można tu oglądać mecze Premier League Championship i inne mecze brytyjskiej piłki nożnej, można świętować lub ponarzekać w towarzystwie zaledwie kilku innych osób. 
* {{Znacznik|'''The Sky Beach'''|48.78190|9.18117 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://skybeach.de/ The Sky Beach]''' (''Parking D2''). Na dachu domu towarowego Kaufhof, niedaleko głównego dworca kolejowego. Bar na dachu, cały z piaszczystą nawierzchnią. Otwarty tylko latem.
* {{Znacznik|'''Schocken'''|48.77371|9.17550 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://white-noise.eu/ Schocken]''', Hirschstr. 36. Ciągle zmieniający się program muzyczny z gośćmi tańczącymi, doskonałe koncerty na żywo od indie po black metal i swobodna atmosfera na wszystkich piętrach wielopiętrowego, kultowego sklepu – to wszystko sprawia, że ​​Schocken zasłużenie stał się niezastąpioną instytucją w nocnym życiu Stuttgartu. 
* {{Znacznik|'''Kap Tormentoso'''|48.77426|9.17644 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://kap-tormentoso.de/ Kap Tormentoso]''', Hirschstr. 27. Szlachetna kawiarniana atmosfera na pierwszym piętrze. W piwnicy na ławkach siedzą głównie alternatywni i hipsterzy, którzy piją od razu, korzystając z bogatego menu. W weekendy jest tu tłoczno, a na zewnątrz panuje swobodna atmosfera. Wstęp wolny, ale z DJ-ami. 
* {{Znacznik|'''Hotzenplotz'''|48.77857|9.16311 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.zumhotzenplotz.de/ Hotzenplotz]''', Silberburgstr. 88. Rustykalna atmosfera, trochę spalony w Stuttgarcie-Zachodzie. 
* {{Znacznik|'''Kiste'''|48.77249|9.17910 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Kiste'''. Dwa świetne kluby jazzowe znajdują się przy Hauptstätterstr (''Stadtbahn „Rathaus”''). W „Kiste” (co oznacza „skrzynię”: to rzeczywiście mały klub) opłata za koncert wynosi 5 euro (doliczane do drinka), codziennie od 21:00 lub 22:00. „Bix”, nazwany na cześć Bixa Beiderbecke, oferuje występy lokalnych i światowej klasy artystów, wstęp od około 7 do 30 euro, w zależności od artysty. 
* {{Znacznik|'''Suite 212'''|48.77671|9.17394 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.suite212.de/ Suite 212]''', Theodor-Heuss-Straße. do 05:00 w weekendy. Elegancki bar/lounge z minimalistycznym, miejskim i modnym wnętrzem. Osoby ubrane w elegancki, swobodny styl popijają koktajle lub wina na dużym parkiecie. W weekendy bar zamienia się w duży klub imprezowy, będący przykładem nocnego życia na imprezowej ulicy „Theo”.
* {{Znacznik|'''Fou Fou'''|48.77168|9.17935 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Fou Fou'''. Stylowy bar szampański w konglomeracie domów publicznych i hoteli wynajmujących pokoje na godziny zwanym „Bohnenviertel” (dzielnica fasoli), pomiędzy ulicami Hauptstätter i Olgastr.

=== Kluby ===
* {{Znacznik|'''Delayla'''|48.77302|9.17723 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Delayla'''. 23:00 - 07:00. Odnowione pomieszczenia w piwnicy robią się zatłoczone w nocy. Nie próbujcie tam iść przed 02:00.
* {{Znacznik|'''Schräglage'''|48.77503|9.17708 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://schraeglage.tv/ Schräglage]''', Marktstr. 6. Najlepszy niezależny klub hiphopowy w mieście. 
* {{Znacznik|'''Classic Rock Cafe'''|48.77332|9.17647 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://classicrockcafe.de/ Classic Rock Cafe]'''. Kolejnym świetnym barem jest Classic Rock Cafe, który znajduje się kilka przecznic od Biddy Early's. Nie ma tu opłat za wstęp, nawet w weekendy, a muzyka jest świetna! Ciekawy wystrój. I wszyscy są mile widziani! 
* {{Znacznik|'''Kowalski'''|48.78481|9.17863 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://kowalskistuttgart.de/ Kowalski]'''. Stylowo zaprojektowany klub elektryczny dla starszej publiczności. Lokalni DJ-e grają tu dobrą elektroniczną muzykę taneczną, a czasem także międzynarodowe rezerwacje. Sprawdź stronę internetową, aby uzyskać najnowsze informacje.
* {{Znacznik|'''Freund und Kupferstecher'''|48.77800|9.16817 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Freund und Kupferstecher''', Berliner Platz. Ponownie otwarty w 2014 roku, ten modny klub oferuje szeroki wybór krajowych wykonawców hip-hopu i muzyki elektronicznej. 5 €. 
* {{Znacznik|'''Universum'''|48.77706|9.18339 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.universum-stuttgart.de/ Universum]'''. Ten klub rockowy znajduje się na stacji metra „Charlottenplatz”. Jest po prawej stronie wyjścia oznaczonego napisem „Landtag”. Odbywa się tam wiele koncertów rockowych i muzyki niezależnej. 
* {{Znacznik|'''Boa Disco'''|48.77257|9.17426 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://boadisco.de/ Boa Disco]''', Tübinger Straße 12. Założony w 1977 roku i wciąż słynący z after-work party, które rozpoczynają się o 18:00 darmowym bufetem. Zwłaszcza w czwartki bywa bardzo tłoczno, więc postaraj się zapisać na listę gości kilka dni wcześniej.
* {{Znacznik|'''Keller Club'''|48.77431|9.17376 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Keller Club''' (''w pobliżu Rotebühlplatz''). (muzyka indie dance) 
* {{Znacznik|'''Penthouse'''|48.82023|9.17445 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Penthouse''', Heilbronner Str. Jeśli szukasz eleganckiego klubu, możesz spróbować Penthouse'a. W takich miejscach trudno się wystroić. Ale nawet jeśli „ubierzesz się, żeby zaimponować”, nie ma gwarancji, że portierzy cię wpuszczą. 
* {{Znacznik|'''Perkins Park'''|48.80517|9.17451 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://perkins-park.de/ Perkins Park]''', Stresemannstr. 39. To również elegancki klub poza centrum miasta.

==== Miejsca LGBTQ+ ====
* {{Znacznik|'''Eagle'''|48.766529|9.1750931 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Eagle''' (bar skórzany tylko dla mężczyzn)
* '''Boots''' (bar w stylu country tylko dla mężczyzn)
* '''Kings Club''' (klub taneczny)
* '''Jenseitz''' (bar gejowski dla par)
* '''Zap'''

== Imprezy ==
[[Plik:Achterbahn Teststrecke 60M Riesenrad 23092011.jpg|thumb|Cannstatter Volksfest]]
* '''[https://www.cannstatter-volksfest.de/index.php?id=2&amp;L=1 Volksfest]''' (''Cannstatter Wasen''). Ogromny festyn z namiotami piwnymi i kolejkami górskimi, koniec września-początek października. (Rodziny powinny wybrać się tam w ciągu dnia: po godzinie 20:00 uważaj na natarczywych gości i pijanych). Canstatter Wasen to drugi co do wielkości festyn na świecie. Zwiedzanie go jest przyjemniejsze niż Oktoberfest w Monachium, ponieważ namioty nie są tak przepełnione jak na Oktoberfeście. Wstęp wolny. 
* '''[https://www.stuttgarter-weindorf.de/ Weindorf]''' (''Rynek w centrum miasta''). Ogromny festiwal wina, trwający 10 dni na początku września. Ponad milion gości z całego świata próbuje około 5000 różnych gatunków wina. 
* '''[https://www.stuttgarter-weihnachtsmarkt.de/de/home/ Weihnachtsmarkt]''' (''Rynek w centrum miasta''). Ogromny jarmark bożonarodzeniowy w grudniu. 
* '''[https://www.stuttgarter-fruehlingsfest.de/de/home/ Stuttgarter Frühlingsfest]'''. Festyn podobny do Cannstatter Wasen w kwietniu/maju, ale mniejszy. Wstęp wolny. 
* '''[https://itfs.de/ Festiwal Filmów Animowanych]''' (''Internationales Trickfilmfestival''). Każdego roku, w kwietniu lub maju. 
* '''[https://www.lange-nacht.de/ Noc Muzeów]''' (''Lange Nacht der Museen''). Wszystkie muzea są otwarte do niedzieli do godziny 2:00 w nocy. Odbywa się również Noc Nauk (Lange Nacht der Wissenschaften) – 16 euro. 
* '''[https://www.jazzopen.com/ Stuttgart Jazz Open]'''. Festiwal odbywający się w połowie lipca, trwający około tygodnia, z udziałem amerykańskich, europejskich i międzynarodowych artystów w dwóch miejscach w centrum miasta: jednym na świeżym powietrzu w pobliżu głównego dworca kolejowego i jednym w hali w klubie jazzowym. 
* '''[https://www.fischmarkt.events/stuttgart/ Hamburg Fish Market]'''. 10-dniowy festiwal z owocami morza, piwem i sprzedawcami z północnego miasta portowego Hamburga. Targ wypełnia Karlsplatz w pobliżu Schlossplatz w połowie lipca. 
* '''Letni Festiwal w Stuttgarcie''' (''Sommerfest''). Początek sierpnia, centrum miasta – muzyka, jedzenie i napoje. edytuj
* '''[https://das-bohnenviertelfest.de/ Bohnenviertelfest]'''. Festiwal muzyki ulicznej w centrum miasta w połowie lipca – muzyka, jedzenie, napoje.
* '''[https://fantasyfilmfest.com/ Międzynarodowy Festiwal Science Fiction, Horroru i Thrillera]''' (''Fantasy Filmfest)''. Koniec lipca lub początek sierpnia: Festiwal filmów dziwnych, tydzień horrorów, splatterów, filmów azjatyckich, suspensu, akcji i animacji.

== Noclegi ==
[[Plik:Stuttgart-Plieningen Rathaus 2.JPG|thumb|Stary Ratusz w Stuttgarcie-Plieningen]]
Zakwaterowanie w centrum miasta (Mitte) wokół Königstraße to prawdopodobnie najprzyjemniejsza, ale i najdroższa opcja. Nadal w zasięgu spaceru znajdują się piękne dzielnice West i Süd. Do innych miejsc noclegowych w dzielnicach Nord, Cannstatt, Feuerbach lub Vaihingen można bez problemu dojechać komunikacją miejską. Jeśli planujesz przyjazd samochodem, sprawdź w hotelu dostępność parkingu. Jeśli masz wczesny poranny lot, możesz spędzić noc na lotnisku, ponieważ strefy odprawy są otwarte w nocy.

=== Oszczędnie ===
* {{Znacznik|'''Campingplatz Cannstatter Wasen'''|48.79387|69.2642|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.campingplatz-stuttgart.de/ Campingplatz Cannstatter Wasen]''' (''Cannstatt''), ☏ +49 711 556696, info@campingplatz-stuttgart.de. Jedyny teren kempingowy w Stuttgarcie znajduje się między rzeką Neckar, terenami Cannstatter Wasen i stadionem. Ceny mogą być wyższe w przypadku dużych imprez w pobliżu. 6,50 EUR za osobę; 4,50 EUR za namiot; 2,50 EUR za samochód; 7,50 EUR za przyczepę kempingową. 
* {{Znacznik|'''Alex30 Hostel'''|48.77406|9.18801|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Alex30 Hostel''', Alexanderstraße 30 (''Metro Mitte: Olgaeck''), ☏ +49 711 838895-0, faks: +49 711 838895-20, info@alex30-hostel.com. Wymeldowanie: 12:00. Hostel położony w centrum miasta, oferujący śniadanie w formie bufetu. Karta schroniska młodzieżowego nie jest wymagana do pobytu. Wi-Fi 1 EUR; również terminal komputerowy w standardowych cenach. Pokój wieloosobowy od 22 EUR. Dostępne są również pokoje prywatne. 
* {{Znacznik|'''Schronisko młodzieżowe'''|48.78062|9.19101|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Schronisko młodzieżowe''', Haussmannstraße 27 (''10 minut spacerem od dworca głównego lub linią U15 do Eugensplatz (Jugendherberge)''), ☏ +49 711 24 15 83. 25 EUR/osoba dorosła i 5 EUR za internet + 6 EUR za śniadanie, 3 EUR za kartę schroniska młodzieżowego. Opłata za szampon (1,50 EUR) i ręcznik (opłata za sprzątanie 1,50 EUR) zostanie pobrana osobno. 
* {{Znacznik|'''City - Übernachtung - Stuttgart'''|48.77822|9.15949|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''City - Übernachtung - Stuttgart''' (''City-Overnight-Stuttgart-West''), Forststr. 71 (Zachód), ☏ +49 711-9933010, mail@city-uebernachtung-stuttgart.de. Pokoje wieloosobowe od 12 €. 
* {{Znacznik|'''ibis Budget Stuttgart City Nord'''|48.81123|9.178902|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/5441/index.en.shtml ibis Budget Stuttgart City Nord]''' (''dawniej ETAP''), Siemmensstraße 28 (''Feuerbach, obok metra Maybachstraße i kilka minut spacerem od Pragsattel''). Starszy hotel Etap (niebieskie wyposażenie), który nie został zmodernizowany do nowszego standardu „zielonych pokoi” po zmianie nazwy na ibis Budget. Bezpłatne Wi-Fi w pokojach i holu, jednak strona logowania jest bardzo słaba i czasami link „Gratis WLAN” się nie wyświetla. W ciągu tygodnia pokój dla 1 osoby kosztuje 49 €, dopłata 10 € za drugą osobę i 39 € w weekendy. Pokoje wyposażone są w łóżko podwójne i łóżko pojedyncze.

[[Plik:Haus der Wirtschaft 2013 01.jpg|thumb|right|Haus der Wirtschaft, centrum konferencyjne i siedziba Ministerstwa Gospodarki Badenii-Wirtembergii]]
=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Dormero Hotel Stuttgart'''|48.722509|9.162401|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.dormero.de/hotel-stuttgart/ Dormero Hotel Stuttgart]''', Plieninger Straße 100 (''Möhringen''), ☏ +49 711 721 0, stuttgart@dormero.com. Dormero to ogromny (ponad 450 pokoi) hotel w stylu wieżowym z lat 80. XX wieku, znajdujący się w kompleksie rozrywkowym SI (kino, teatr muzyczny, kasyno, spa) w Moehringen, peryferyjnej dzielnicy Stuttgartu, niedaleko lotniska. Ze względu na szczególne położenie, dojazd komunikacją miejską nie jest prosty. Pokój dwuosobowy od 115 EUR.
* {{Znacznik|'''Hilton Garden Inn Stuttgart'''|48.79259|9.22947|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hilton.com/en/hotels/strpkgi-hilton-garden-inn-stuttgart-neckarpark/ Hilton Garden Inn Stuttgart]''' NeckarPark, Mercedesstr. 75 (''Cannstatt''). Garden Inn znajduje się pomiędzy stadionami Porsche i Mercedes-Benz i obsługuje głównie gości tych miejsc. Ceny gwałtownie rosną podczas dużych wydarzeń. Hotel znajduje się dość daleko od centrum miasta, a możliwości korzystania z transportu publicznego są ograniczone. Cały hotel urządzony jest w bardzo nowoczesnym, eleganckim i spójnym stylu. Pokój dwuosobowy od 80 €. 
* {{Znacznik|'''Holiday Inn Stuttgart'''|48.821516|9.09408|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.holidayinn.com/hotels/us/en/stuttgart/strgc/hoteldetail Holiday Inn Stuttgart]''', Mittlerer Pfad 25-27 (''Weilimdorf''), ☏ +49 4971 1988880. Pokoje dobrej jakości. Jeden z najlepszych bufetów śniadaniowych w mieście. Przyjazny, pomocny i sprawny personel. Na obrzeżach miasta, ale ze stacją S-Bahn obok hotelu. Pokój dwuosobowy od 140 €. 
* {{Znacznik|'''ibis Styles Stuttgart'''|48.80980|9.22151|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''ibis Styles Stuttgart''' (''Canstatt, przystanek U2 Kursaal''). Dawny Mercure Bad Canstatt został zdegradowany do ibis Styles, ale nie oznacza to, że jest to zły hotel, a raczej, że śniadanie i Wi-Fi są wliczone w cenę pokoju. Pokoje są proste, ale odpowiednie. Hotel znajduje się w spokojnej dzielnicy Bad Canstatt, ale do miasta można łatwo dojechać kolejką miejską U2, która kursuje tuż przed hotelem. Cena pokoju dwuosobowego od 100 €.
* {{Znacznik|'''ibis Stuttgart Centrum'''|48.76362|9.16778|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/3284/index.en.shtml ibis Stuttgart Centrum]''' (''Marienplatz''), Marienplatz 8-10 (''Süd''). Typowy hotel ibis w starym stylu (zielone umywalki) tuż przy Marienplatz w południowym Stuttgarcie. Pokój dwuosobowy od 91 EUR. 
* {{Znacznik|'''ibis Stuttgart City'''|48.80115|9.18455|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''ibis Stuttgart City''', Presselstraße 15 (''Nord''). Podobnie jak w przypadku innych hoteli Accor w Stuttgarcie, nazwa tego hotelu może być myląca, ponieważ znajduje się on zdecydowanie poza miastem, w okolicy Nordbahnhof. Poza tym jest to typowy hotel ibis w starym stylu. Pokój dwuosobowy od 86 EUR.
* {{Znacznik|'''Kronen Hotel'''|48.78549|9.17476|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.kronenhotel-stuttgart.de/ Kronen Hotel]''', Kronenstraße 48 (''Mitte''). Niezależny hotel Kronen może mieć dość wątpliwe wyposażenie wnętrz, nawiązujące do niemieckiej idei Gemuetlichkeit, ale przekonuje gości doskonałą obsługą i lokalizacją zaledwie 800 metrów na wschód od głównego dworca kolejowego (Hauptbahnhof), w spokojnej okolicy. Pokój dwuosobowy od 160 EUR. 
* {{Znacznik|'''Mercure Stuttgart City Center'''|48.79281|9.18216|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Mercure Stuttgart City Center''', Heilbronner Straße 88 (''Nord''), ☏ +49 711 255580. Pomimo nazwy, hotel nie znajduje się w centrum miasta, lecz około 1,5 km pod górę na północ od głównego dworca kolejowego. Wystrój i wyposażenie są nijakie i nieco przestarzałe, a ogólnie rzecz biorąc, ten Mercure nie wyróżnia się niczym szczególnym. Pokój dwuosobowy od 71 EUR.
* {{Znacznik|'''Motel One Stuttgart-Hauptbahnhof'''|48.78220|9.17888|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.motel-one.com/en/hotels/stuttgart/hotel-stuttgart-hauptbahnhof/ Motel One Stuttgart-Hauptbahnhof]''', Lautenschlagerstraße 14 (''Mitte''). Ten hotel znajduje się w centrum Stuttgartu, jedną przecznicę od dworca głównego i Koenigstraße. Urządzony w nowoczesnym i eleganckim, ale prostym stylu, jak wszystkie inne motele One. Pokój dwuosobowy od 80 €. 
* {{Znacznik|'''Motel One Stuttgart'''|48.81633|9.17671|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.motel-one.com/en/ Motel One Stuttgart]''', Heilbronner Straße 325 (''Feuerbach, Stadbahn U7, U15, przystanek &quot;Sieglestraße&quot;''). Drugi motel One w Stuttgarcie znajduje się w Feuerbach-Ost, dzielnicy przemysłowo-biurowej na północ od miasta. Znajduje się naprzeciwko przystanku Stadtbahn i oferuje standardowy standard motelu One. Pokój dwuosobowy od 80 €. 
* {{Znacznik|'''Park Inn by Radisson Stuttgart'''|48.764831|9.169718|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.radissonhotels.com/en-us/hotels/park-inn-stuttgart Park Inn by Radisson Stuttgart]''', Hauptstätter Straße 147 (''południowa, 200 m od Marienplatz''), ☏ +49 711 320 94 0. Pokój dwuosobowy od 100 EUR. 
* {{Znacznik|'''Pullman Stuttgart Fontana'''|48.726614|9.110881|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/5425/index.en.shtml Pullman Stuttgart Fontana]''', Vollmoellerstraße 5 (''Vaihingen''), ☏ +49 711 7300. Hotel Pullman znajduje się na obrzeżach Vaihingen, naprzeciwko głównego przystanku S-Bahn i U-Bahn, mniej więcej w równej odległości od lotniska i głównego dworca kolejowego. Pokoje dobrej jakości. Dobre śniadanie w formie bufetu. Personel nie zawsze spełnia oczekiwania. Ceny od 99 EUR. 
[[Plik:Börsenplatz Friedrichsbau Stuttgart 2013 01 Panorama.jpg|thumb|right|Panorama Börsenplatz]]
* {{Znacznik|'''Dorint Airport-Hotel Stuttgart'''|48.696184|9.1700270|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://hotel-stuttgart-airport.dorint.com/en/ Dorint Airport-Hotel Stuttgart]''', Heilbronner Straße 15-17, 70771 Leinfelden-Echterdingen, ☏ +49 711 320640, info.stuttgart@dorint.com. Hotel oferuje 155 pokoi. od 79 € za pokój/noc.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Hotel Althoff Am Schlossgarten'''|48.78179|9.18250|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.schlossgartenquartier.de/sgq/index.php Hotel Althoff Am Schlossgarten]''', Schillerstraße 23 (''Mitte''). Hotel Althoff cieszy się doskonałą lokalizacją tuż przy dworcu głównym (Hauptbahnhof), naprzeciwko Schlossgarten. Dostępne są różne kategorie pokoi, niektóre duże z widokiem na Schlossgarten, inne raczej małe i z mniej fascynującym widokiem na tyły, ale ogólnie hotel plasuje się w czołówce hoteli w Stuttgarcie pod względem komfortu i jakości usług, a ceny są odpowiednio wysokie. Pokój dwuosobowy od 230 EUR. 
* {{Znacznik|'''Arcotel Camino'''|48.78814|9.18045|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://camino.arcotel.com/en/ Arcotel Camino]''', Heilbronner Straße 21 (''Mitte''). Arcotel to hotel o tematyce artystycznej i designerskiej, mieszczący się w zabytkowym budynku przy Heilbronner Straße, na północ od dworca głównego. W hotelu znajduje się wiele różnych pokoi, w tym specjalny pokój Stuttgart 21 z widokiem na plac budowy i lunetą, przez którą można powiększać szczegóły. Pokój dwuosobowy od 120 EUR.
* {{Znacznik|'''Le Méridien Stuttgart'''|48.784021|9.188978|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/strmd-le-meridien-stuttgart/overview/?EM=DNM_LEMERIDIENSTUTTGART.COM Le Méridien Stuttgart]''', Willy-Brand-Straße 30 (''Mitte''), ☏ +49 711 2221-0, info.stuttgart@lemeridien.com. Hotel położony przy parku, oferujący 291 pokoi i apartamentów, strefę wellness z basenem, jacuzzi, sauną i centrum fitness, francuską restaurację Le Cassoulet oraz 13 sal konferencyjnych. Od 138 €. 
* {{Znacznik|'''Steigenberger Graf Zeppelin'''|48.78366|9.179527|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://hrewards.com/en/steigenberger-hotels-resorts Steigenberger Graf Zeppelin]''' (''Mitte''), ☏ +49 711 20480. Oferuje bardziej tradycyjne, luksusowe pokoje. Ceny są podobne do cen w hotelu Le Meridien. Pokój dwuosobowy od 160 €. 
* {{Znacznik|'''Moevenpick Hotel Stuttgart Airport &amp; Messe'''|48.69161|9.19357|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Moevenpick Hotel Stuttgart Airport &amp; Messe''', Flughafenstraße 50 (''Leinfelden-Echterdingen''). Moevenpick znajduje się tuż obok terminala lotniska w Stuttgarcie, a tym samym obok terenów targowych. To ekskluzywny, nowoczesny hotel, przeznaczony głównie dla osób podróżujących służbowo, z kolorowym wystrojem i wysokim poziomem komfortu. Pokój dwuosobowy od 160 €.
* {{Znacznik|'''Wyndham Stuttgart Airport Messe'''|48.692497|9.193571|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.wyndhamhotels.com/wyndham/stuttgart-germany/wyndham-stuttgart-airport-messe/overview Wyndham Stuttgart Airport Messe]''', Flughafenstraße 51, ☏ +49 711 627680.

== Kontakt ==
Głównym operatorem telekomunikacyjnym w Niemczech jest Deutsche Telekom, działający pod nazwami T-Home (telefony stacjonarne), T-Online (połączenia internetowe) i T-Mobile (komunikacja mobilna). Wszystko, co jest związane z tymi firmami, jest łatwo rozpoznawalne po jaskraworóżowym logo w kształcie litery „T”. W niemieckich miastach często znajdują się sklepy o nazwie „T-Punkt” (dosłownie T-Point), w których można kupić telefony komórkowe i uzyskać inne informacje.

=== Internet ===
* Komercyjne hotspoty WLAN są dostępne na lotnisku i w kilku innych miejscach.
* Usenet, patrz grupa: stgt.general
* IRCnet: dołącz do kanału #stuttgart

== Bezpieczeństwo ==
Stuttgart jest dość bezpieczny. Nawet w nocy można bez obaw spacerować samotnie po mieście. Jedynym wyjątkiem jest centralny park miejski, którego należy unikać późnym wieczorem. Największym zagrożeniem dla pieszych w Stuttgarcie są prawdopodobnie samochody (lub rowery w parkach). Ponieważ centrum miasta leży na dnie stosunkowo głębokiej doliny, a sytuacja na drogach jest daleka od zadowalającej, Stuttgart zmaga się z endemicznym problemem smogu, który nasila się, gdy pogoda „uwięzi” powietrze w dolinie. Chociaż podejmowane są próby walki z zanieczyszczeniem powietrza, na przykład poprzez wydawanie zniżkowych lub bezpłatnych biletów komunikacji miejskiej w dni ze smogiem, problem ten prawdopodobnie utrzyma się przez jakiś czas.

Prawie cały land [[Badenia-Wirtembergia]] jest strefą ryzyka występowania kleszczy. Niektóre z nich przenoszą zapalenie mózgu lub boreliozę. Dlatego w lasach warto mieć zakryte stopy lub używać repelentu.

== Zdrowie ==
Bad Cannstatt szczyci się 19 źródłami mineralnymi, co czyni Stuttgart miastem z drugim co do wielkości źródłem wód mineralnych w Europie. Rzymianie odkryli i wykorzystali tę wodę mineralną. W sumie znajdują się tu trzy kąpieliska mineralne: '''Leuze''', Mineralbad Berg i Mineralbad Cannstatt w Kurparku (parku zdrojowym). Wszystkie te kąpieliska oferują możliwość skorzystania z zabiegów leczniczych i relaksu.

Liczne źródła oferują również świeżą wodę mineralną.

W Stuttgarcie znajdują się liczne szpitale z odpowiednimi oddziałami ratunkowymi. Ponadto istnieje gęsta sieć aptek z całodobową opieką medyczną. Specjaliści ze wszystkich dziedzin są dostępni w prywatnych gabinetach.

* '''[https://www.zahnarzt-notdienst.de/weitere-notdienste/stuttgart-0711.php Wybór pogotowia medycznego i stomatologicznego w Stuttgarcie]'''

== Informacje turystyczne ==
Szwabowie słyną z przysłowiowej oszczędności. Warto o tym pamiętać i pamiętać, że ich ekscentryczne podejście często nie wynika ze złej woli. Wielu mieszkańców Stuttgartu – w przeciwieństwie do wiejskiej ludności Szwabii – jest bardzo gościnnych wobec turystów.

=== Dialekt ===
Najważniejsze zwroty typowe dla Stuttgartu:

A Halbe bidde – Poproszę półlitrowe piwo.

Derft I mol eiarn Fahrschei säh – Czy mogę zobaczyć twój bilet?

Heb des amol – Trzymaj mocno.

Heilandsack! – Do licha!

Wa koscht des? – Ile to kosztuje?

Heida nei. – Wow / to niesamowite / Woa
So ischs Lebä. – Tego nie da się (lub nie chce się) zmienić.

Podobnie jak w Bawarii, w Stuttgarcie często wita się serdecznym „Grüß Gott”. Na pożegnanie, zwłaszcza osoby starsze, często mówią „Ade” lub „Adeele”.

=== Kawiarenki internetowe ===
* '''[https://www.yormas.de/ Bar z przekąskami i kawiarnia Yorma's]''' znajdują się na głównym dworcu kolejowym, w pobliżu peronów 3/4 oraz przy wejściu na stację metra od strony Königstraße. Dostępne tam vouchery na minuty internetowe można wykorzystać w dowolnej filii Yorma's.
* Bezpłatny dostęp do internetu jest dostępny w głównej filii biblioteki miejskiej na Mailänder Platz po uprzedniej rejestracji. Dostępne są również komputery bez rejestracji, umożliwiające krótkie przeszukiwania, które nie powinny trwać dłużej niż 15 minut.

=== Konsulaty ===
W Stuttgarcie, stolicy Badenii-Wirtembergii, znajduje się wiele konsulatów, w których podróżni z poszczególnych krajów mogą uzyskać porady. (Lista nie jest wyczerpująca!)

* [[Plik:Flag of Kosovo.svg|20px]] '''Konsulat Republiki Kosowa''', Johannesstraße 47B, 70176 Stuttgart. Tel.: +49 711 627677-0, faks: +49 711 627677-29, e-mail: consulate.stuttgart@rks-gov.net. 
* [[Plik:Flag of the Netherlands.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Królestwa Niderlandów''', Charlottenplatz 6, 70173 Stuttgart. Tel.: +49 711 54096502, faks: +49 711 229316-50, e-mail: stuttgart@nl-konsulat.de. Brak dokumentów podróży, wiz, dokumentów urzędowych i certyfikatów. 
* [[Plik:Flag of France.svg|20px]] '''Konsulat Generalny Francji''' (''Consulat général de France à Stuttgart''), Schloßstraße 51, 70174 Stuttgart. Tel.: +49 711 23925-53, faks: +49 711 23925-54. Czynne: środa 9:00-13:00, 14:00-18:00; czwartek 9:00-13:00; Piątek 9:00 - 14:00.
* [[Plik:Flag of Italy.svg|20px]] '''Konsulat Generalny Włoch''' (''Consolato Generale d'Italia Stoccarda''), Lenzhalde 46, 70192 Stuttgart. Tel.: +49 711 2563-0, Faks: +49 711 2563-136, E-mail: consolato.stoccarda@esteri.it. Otwarte: pon.-pt. 9:00 - 12:00; Czw 14:00 - 17:00. 
* [[Plik:Flag of Portugal.svg|20px]] '''Konsulat Generalny Portugalii''' (''Consulado Geral de Portugal - Estugarda''), Königstraße 20, 70173 Stuttgart. Tel.: +49 711 22739-6, Fax: +49 711 22739-89, E-mail: estugarda@mne.pt. Otwarte: pon., wt., czw., pt. 8:30 - 13:30; środa 8:30 - 15:30.
* [[Plik:Flag of Switzerland_(Pantone).svg|20px]] '''Konsulat Generalny Szwajcarii''' (''Consulato generale di Svizzera a Stoccarda; Consulat Général de Suisse à Stuttgart''), Hirschstrasse 22, 70173 Stuttgart. Tel.: +49 711 222943-0, faks: +49 711 222943-22, e-mail: stu.vertretung@eda.admin.ch. 
* [[Plik:Flag of Spain.svg|20px]] '''Konsulat Generalny Hiszpanii''' (''Consulado General de España''), Lenzhalde 61, 70192 Stuttgart. Tel.: +49 711 9979800, faks: +49 711 2265927, e-mail: cog.stuttgart@maec.es. 
* [[Plik:Flag of Burundi.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Burundi''', Danneckerstraße 4, 70182 Stuttgart. Tel.: +49 711 248377-50, Faks: +49 711 248377-21. Otwarte: pon.-pt. 10:00 - 12:00. 
* [[Plik:Flag of Ireland.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Irlandii''', Meßstetter Straße 8, 70567 Stuttgart (Stuttgart-Möhringen). Tel.: +49 711 35160710, Faks: +49 711 4560647, E-mail: irish.consulate.stuttgart@t-online.de. Otwarte: pon.-pt. 9:30 - 12:30.
* [[Plik:Flag of Japan.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Japonii''', Am Hauptbahnhof 2, 70173 Stuttgart. Tel.: +49 711 12777-799, faks: +49 711 12777-800.
* [[Plik:Flag of Canada.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Kanady''', Leitzstraße 45, 70469 Stuttgart. Tel.: +49 (0)711 223-9678, faks: +49 (0)711 223-9679, e-mail: stuttgart@international.gc.ca. Godziny otwarcia: pon.-śr.: 9:00–13:00, czw.: 14:00–18:00. 
* [[Plik:Flag of Malta.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Malty''', Heilbronner Straße 150, 70191 Stuttgart. Tel.: +49 (0)711 4900440-1, faks: +49 (0)711 4900440-2, e-mail: maltaconsul.stuttgart@gov.mt. Otwarte: po wcześniejszym umówieniu.
* [[Plik:Flag of Paraguay.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Paragwaju''', Am Hauptbahnhof 9, 70173 Stuttgart. Tel.: +49 (0)711 722331-50, faks: +49 (0)711 722331-51. Otwarte: pon.-pt. 10:00-13:00. 
* [[Plik:Flag of Rwanda.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Rwandy''', Heilbronner Straße 362, 70469 Stuttgart. Tel.: +49 (0)711 2506-0, faks: +49 (0)711 2506-205. Czynne: pon.-pt. 8:30-12:00 i 14:00-16:00.
* [[Plik:Flag of Sweden.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Szwecji''', Rotebühlstraße 77, 70178 Stuttgart. Tel.: +49 (0)711 6672-1999, Faks: +49 (0)711 6672-2036, E-mail: schweden-konsulat@klett-gruppe.de. Otwarte: pon.-śr., pt. 10:00-12:00; Czw 14:00-16:00.
* [[Plik:Flag of Thailand.svg|20px]] '''Konsulat Honorowy Tajlandii''', Pforzheimer Straße 381, 70499 Stuttgart. Tel.: +49 (0)711 2264-844, Faks: +49 (0)711 22648-56. Otwarte: pon., śr., pt. 12:00-14:00.
* [[Plik:Flag of Croatia.svg|20px]] '''Konsulat Generalny Republiki Chorwacji''', Liebenzeller Straße 5, 70372 Stuttgart. Tel.: +49 (0)711 955710, faks: +49 (0)711 556049, e-mail: gkrhst@mvep.hr. Czynne: pon.-pt. 08:30-12:30; wt., czw. 13:30-15:30.
* [[Plik:Flag of Serbia.svg|20px]] '''Konsulat Generalny Republiki Serbii''', Taubenstraße 4, 70199 Stuttgart. Tel.: +49 (0)711 6017060, faks: +49 (0)711 6494048, e-mail: gk-stuttgart@t-online.de. Czynne: pon.-pt. 8:30-13:00, śr. 15:00-18:00.
* [[Plik:Flag of Turkey.svg|20px]] '''Konsulat Generalny Republiki Turcji''', Kernerplatz 7. Tel.: +49 (0)711 166670, faks: +49 (0)711 2622102, e-mail: konsulat.stuttgart@mfa.gov.tr. Czynne: pon.-pt. 8:30-12:30. 
* [[Plik:Flag of Greece.svg|20px]] '''Konsulat Generalny Grecji''', Hauptstätter Straße 54, 70178 Stuttgart, Niemcy. Tel.: +49 (0)711 222987-0, faks: +49 (0)711 222967-40, e-mail: grgencon.stu@mfa.gr. Czynne: pon., śr., czw., pt. w godz. 8:45–14:00; wt. w godz. 8:45–13:30 i 15:00–18:00.

== Gdzie dalej ==
* '''[[Schwarzwald]]''' — W Tribergu (120 km na południe), pięknej, starej wiosce w sercu Schwarzwaldu, specjalizującej się w zegarach dziadkowych i zegarach z kukułką, można zobaczyć największe wodospady w Europie.
* '''[[Schwäbische Alb]]''' (pagórkowaty krajobraz z motyką) oferuje atrakcje przyrodnicze, takie jak mistyczny, kolorowy Blautopf i jaskinie stalaktytowe, takie jak Bärenhöhle. Może to być przyjemna jednodniowa wycieczka dla rodzin z dziećmi.
* Idź na zakupy do miasta outletowego Metzingen – największego outletu w Europie (w pobliżu [[Reutlingen]])
* Odwiedź urocze miasta uniwersyteckie: '''[[Tybinga|Tybingę]]''', '''[[Heidelberg]]''' (80 km na północny zachód), '''[[Fryburg Bryzgowijski|Fryburg]]''' (120 km na południowy zachód) lub '''[[Ulm]]''' (80 km na wschód).

=== Pociągiem ===
Informacje o połączeniach i rozkładach jazdy można znaleźć na [https://int.bahn.de/ stronach internetowych Deutsche Bahn AG].

Aby skorzystać z połączeń do pobliskich miast w okolicy, które warto odwiedzić (np. '''[[Esslingen am Neckar|Esslingen]]''', '''[[Ludwigsburg]]''' z ich historycznymi centrami), można również skorzystać z pociągów podmiejskich S-Bahn, które kursują tam i z powrotem co najmniej co pół godziny. Więcej informacji i rozkłady jazdy znajdują się powyżej w sekcji „Transport publiczny”. Inne pobliskie miasta, które mogą Cię zainteresować, to '''[[Tybinga]]''', '''[[Reutlingen]]''' i '''[[Schwäbisch Hall]]'''.

[[Plik:DeutscheBahn gobeirne.jpg|thumb|right|Skorzystaj z superszybkich pociągów ICE, aby szybko dostać się do innych niemieckich miast]]

==== Szybkie połączenia wewnątrzniemieckie ====
Z głównego dworca kolejowego Stuttgart Hauptbahnhof:

* do '''[[Kolonia|Kolonii]]''' (Köln) 2 godz. 15 min: (ICE przez [[Mannheim]], Frankfurt – prędkość do 305 km/h)
* do '''[[Berlin]]a''' 5 godz. 26 min: (ICE przez [Getynga|Getyngę]] – nie osiąga dużych prędkości na tym odcinku)
* do '''[[Frankfurt nad Menem|Frankfurtu]]''' 1 godz. 26 min. (lotnisko we Frankfurcie 1 godz. 15 min; bezpośredni pociąg ICE)
* do '''[[Hamburg]]a''' 5 godz. 8 min: (ICE przez [[Hanower]])
* do '''[[Mannheim]]''' 38 min (ICE)
* do '''[[Monachium]]''' 1 godz. 58 min: (ICE przez [[Ulm]], [[Augsburg]] – nie osiąga maksymalnej prędkości)
* do '''[[Norymberga|Norymbergii]]''' 2 godz. 10 min (IC)
* do '''[[Fryburg Bryzgowijski|Fryburga]] 2 godz. 16 min (IC przez Karlsruhe).

[[Plik:JKCarl Stuttgart Hauptbahnhof 3 800.jpg|thumb|right|''Hauptbahnhof'' w Stuttgarcie przechodzi obecnie gruntowną przebudowę mającą na celu zmianę kierunku torów i umożliwienie jeszcze szybszych połączeń dalekobieżnych]]

==== Szybkie połączenia europejskie ====
Z głównego dworca kolejowego Stuttgart Hauptbahnhof:

* do '''[[Salzburg]]a''' (Austria): 4 godz. 5 min (ICE)
* do '''[[Wiedeń|Wiednia]]''' (Austria): 6 godz. 32 min (IC, EN; przez Monachium i Salzburg)
* do '''[[Strasburg]]a''' (Francja) 1 godz. 20 min (TGV),
* do '''[[Paryż]]a''' (Francja): 3 godz. 11 min (TGV przez Strasburg) lub 4 godz. (ICE, przesiadka w Mannheim)
* do '''[[Zurych]]u''' (Szwajcaria): 2 godz. 48 min (ICE przez [[Szafuza|Szafuzę]])
* do '''[[Amsterdam]]'''u (Holandia): 5 godz. 1 min (ICE przez Kolonię, [[Arnhem]])
* do '''[[Praga|Pragi]]''' (Czechy): 8 godz. 32 min (ICE, EC)
* do '''[[Bruksela|Brukseli]]''' (Belgia): 4 godz. 49 min (ICE, IC, Thalys)
Austriackie linie kolejowe ÖBB oferują połączenia nocne ([https://www.nightjet.com/en/reiseziele/deutschland/stuttgart nightjet]) do

* '''[[Wenecja|Wenecji]]''' (Włochy): 11 godz. (przez Monachium i Salzburg)
* '''[[Zagrzeb]]''' (Chorwacja): 12 godz.
* '''[[Budapeszt]]''' (Węgry): 11 godz.

{{Jest w|Region Stuttgart}}
{{przewodnik}}
{{geo|48.783|9.183}}
[[Kategoria:Badenia-Wirtembergia]]</text>
      <sha1>4b100wc3d0x1uvd5p7uz19bic2yu3ad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Santa Fe (Nowy Meksyk)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5701</id>
    <revision>
      <id>159070</id>
      <parentid>145656</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Inne */</comment>
      <origin>159070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119687" sha1="k832heneo884tkjhpkzllvaibysc2n3" xml:space="preserve">{{Top-banner|pgname='''Santa Fe'''}}
{{Miejscowość infobox 
|nazwa = Santa Fe
|nazwa oryginalna = 
|widok = Santa Fe, New Mexico Montage 1.png
|opis = 
|herb = Coat_of_arms_of_Santa_Fe,_New_Mexico.svg
|mapa = Santa-fe-map.jpg
|państwo = [[Stany Zjednoczone]]
|region = [[Nowy Meksyk]]
|powierzchnia = 135,57
|ludność = 87 500
|wysokość = 2194
|prefiks = 505
|kod pocztowy = 87501–87509, 87540, 87592, 87594
|www = https://santafenm.gov/
}}
'''Santa Fe''', założone w 1607 roku, jest stolicą stanu [[Nowy Meksyk]] i jego głównym celem turystycznym, znanym z połączenia piękna krajobrazu, długiej historii (przynajmniej według amerykańskich standardów), różnorodności kulturowej i niezwykłej koncentracji sztuki, muzyki i wykwintnej kuchni. Z wysokością 7000 stóp (2100 m) jest nie tylko najstarszą stolicą stanu w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], ale także najwyższą, położoną u podnóża spektakularnych gór Sangre de Cristo. A z populacją około 85 000 (2019) nie jest najludniejszą stolicą, ale to część jej uroku. To nie jest stolica, która tętni życiem polityków, ale taka, która tętni życiem turystów, którzy zalewają wąskie uliczki wokół miejskiego placu w miesiącach letnich, aby podziwiać piękną architekturę adobe, unikalne dziedzictwo kulturowe i spektakularną sztukę, które sprawiają, że Santa Fe jest jednym z najpopularniejszych miejsc turystycznych na świecie.

== Informacje ==
[[Plik:Backroads Santa Fe (14184251729).jpg|thumb|350px|Kaplica Loretto]]
=== Historia ===
Santa Fe było kiedyś stolicą terytoriów Hiszpanii, a następnie Meksyku, na północ od Rio Grande, ale jego widoczna historia sięga daleko poza przybycie Hiszpanów; uważa się, że było to miejsce wiosek Pueblo, które zostały już dawno opuszczone, gdy Hiszpanie przybyli w 1607 roku. Zostało stolicą stanu, gdy terytorium Nowego Meksyku uzyskało niepodległość w 1912 roku.

Na początku XX wieku obszar ten przyciągnął wielu artystów, takich jak Georgia O'Keeffe i Alfred Stieglitz. Region ten nadal odgrywa ważną rolę na amerykańskiej scenie artystycznej. Przybycie Igora Strawińskiego i założenie Santa Fe Opera, jednej z wiodących na świecie oper, miało podobnie orzeźwiający i trwały wpływ na społeczność muzyczną. Wiele osób udaje się do Santa Fe na spotkania duchowe i praktykowanie sztuk medytacyjnych w licznych uzdrowiskach i kurortach, które znajdują się w Santa Fe i okolicach.

Santa Fe ma swoje korzenie w paradoksach. Z jednej strony jest to jedno z najstarszych miast w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]] (według niektórych szacunków najstarsze), a wielu mieszkańców może prześledzić swoje korzenie i posiadłości w mieście aż do XVII wieku. Z drugiej strony, od połowy lat 70. XX wieku jest to również cel napływu zamożnych imigrantów, co pobudziło wiele nowych konstrukcji i spowodowało zawyżone ceny nieruchomości — i drastycznie podniosło podatki od starych nieruchomości rodzinnych, z których wiele należy do rodzin, których nie stać na płacenie podatków. Napięcie między nowymi i starymi, bogatymi i biednymi itd. jest stałym nurtem w społeczności. Te i inne czynniki (nie najmniej ważnym z nich jest zasłużona reputacja przystani dla ekstrawaganckich postaci) przyczyniają się do wyjątkowości Santa Fe.

=== Klimat ===
Duża część atrakcyjności miasta, zarówno z perspektywy krajobrazowej, jak i kulturowej, wynika z jego położenia u podnóża gór [[Sangre de Cristo]]. Ta lokalizacja zapewnia łagodny klimat kontynentalny z czterema wyraźnymi porami roku. Zimy są przyjemne, z dziennymi temperaturami maksymalnymi zwykle wynoszącymi 40 °F (5–10 °C), często „odczuwalnymi” cieplejszymi ze względu na słoneczne warunki. Śnieg zmienia się gwałtownie z roku na rok; niektóre zimy prawie nie mają śniegu, podczas gdy inne będą miały kilka indywidualnych burz, z których każda spadnie o stopę lub więcej. (Słońce i duża wysokość oznaczają, że drogi zwykle nie są zbyt mocno zatkane, nawet przez duże burze, przez dłużej niż dzień lub dwa, ponieważ śnieg szybko topnieje.) Wiosna, zwykle sucha i o umiarkowanej temperaturze, jest prawdopodobnie najmniej przyjemną porą na wizytę z perspektywy pogody, ze względu na silne wiatry. Wczesne lato (czerwiec, początek lipca) jest gorące i suche, z temperaturami maksymalnymi około 90 °F (32 °C), ale ustępuje w połowie lipca naprawdę zachwycającemu klimatowi, ponieważ letnie monsunowe burze odrywają się od gór i ochładzają popołudnia. Zabierz ze sobą odzież przeciwdeszczową, jeśli odwiedzasz w lipcu lub sierpniu. Monsuny zazwyczaj zanikają na początku września, co prowadzi do jesieni z suchymi, słonecznymi dniami i czystymi, rześkimi wieczorami; pierwsze przymrozki występują zwykle w październiku, a śnieg zaczyna przyklejać się do gór mniej więcej w tym czasie.

Jedna uwaga: wysokość jest wystarczająco duża, aby wystawić na próbę płuca odwiedzającego, który dopiero co wstał z poziomu morza. Rozsądnie jest spędzić pierwszy dzień na stosunkowo siedzących zajęciach (muzea, spacery po centrum miasta) i przejść do bardziej aktywnych rzeczy po tym, jak będziesz mieć trochę czasu na aklimatyzację.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Santa Fe Municipal Airport|35.61771 |-106.08665|typ=transport}}'''[https://flysantafe.com/ Santa Fe Municipal Airport]''' ({{IATA|SAF}}). [https://www.aa.com/homePage.do?locale=en_US American Eagle Airlines] oferuje codzienne połączenia z [[Dallas]]/[[Fort Worth]] i [[Phoenix]], a United Express oferuje codzienne połączenia z [[Denver]]. 
Jeśli wjeżdżasz do [[Nowy Meksyk|Nowego Meksyk]]u przez większe lotnisko w [[Albuquerque]], wypożycz samochód i jedź, ponieważ nie ma połączenia lotniczego łączącego oba lotniska. Alternatywnie możesz również skorzystać z pociągu podmiejskiego Rail Runner (patrz poniżej) lub jednego z autobusów wahadłowych, takich jak '''[https://groometransportation.com/santa-fe/ Groome Transportation]''', który odbierze Cię z lotniska w Albuquerque i odwiezie do jednej z kilku lokalizacji w Santa Fe.

=== Pociągiem ===
[[Plik:New Mexico Rail Runner La Bajada Hill.jpg|thumb|350px|Pociąg Rail Runner wspinający się na wzgórze w kierunku Santa Fe.]]
Linia kolejowa '''[https://www.riometro.org/ New Mexico Rail Runner Express]''' łączy Santa Fe z [[Albuquerque]] i okolicznymi miejscowościami (z centrum Albuquerque można dojechać autobusem wahadłowym na lotnisko, {{IATA|ABQ}}). W Santa Fe są cztery stacje: {{Znacznik|Santa Fe Depot|35.68428 |-105.94670|typ=transport}}'''Santa Fe Depot''' na Railyards na Guadalupe Street w pobliżu Sanbusco Center, stacja {{Znacznik|South Capitol|35.673056 |-105.957222|typ=transport}}'''South Capitol''' przy Cordova Road między Cerrillos Road i St. Francis Drive, stacja {{Znacznik|Zia Road|35.6464 |-105.957|typ=transport}}'''Zia Road''' przy Zia Road i St. Francis Drive po południowej stronie miasta oraz stacja {{Znacznik|NM 599|35.591944 |-106.060278|typ=transport}}'''NM 599''' przy [[Plik:I-25.svg|22px]] i [[Plik:New_Mexico_599.svg|22px]] na południowy zachód od miasta. Santa Fe Depot jest najbardziej przydatny do zwiedzania, ponieważ znajduje się w historycznej części centrum miasta, w stosunkowo niewielkiej odległości od placu. Pozostałe stacje są przeznaczone raczej dla osób dojeżdżających do pracy i są mało przydatne dla turystów. Rail Runner kursuje codziennie, chociaż poza godzinami szczytu w dni powszednie usługa może być ograniczona. Ceny biletów zależą od odległości przejazdu; bilet jednodniowy zwykle kosztuje od 5 do 10 dolarów. Bilety można kupić online lub u agentów biletowych w pociągu.

Główna trasa '''[https://www.amtrak.com/home.html Amtrak]''' przez południowy zachód, ''[https://www.amtrak.com/southwest-chief-train Southwest Chief]'', zatrzymuje się w {{Znacznik|Stacja Lamy|35.4809 |-105.88|typ=transport}}'''Lamy''' około 15 mil na południe od Santa Fe przy autostradzie [[Plik:US_285.svg|22px]]. Pociągi kursujące raz dziennie zatrzymują się w Lamy w środku popołudnia, a bus wahadłowy może zabrać Cię do Santa Fe. Stacja w Lamy ma stary wagon restauracyjny serwujący lunch, sprzedawców jedzenia na peronie i stoły piknikowe pod zacienionymi topolami. Podróżni z rowerami mogą stwierdzić, że bus wahadłowy do Santa Fe nie jest w stanie przewieźć ich rowerów, chyba że poczyniono specjalne ustalenia; alternatywą jest wysłanie bagażu wcześniej busem i jazda na rowerze — istnieje federalnie wyznaczony szlak kolejowy wzdłuż nieużywanej linii kolejowej między Lamy a Santa Fe, ale między stacją Amtrak a [[Plik:US_285.svg|22px]] musisz podróżować drogą, a następnie na północ [[Plik:US_285.svg|22px]] do początku szlaku.

=== Samochodem ===
Santa Fe leży wzdłuż autostrady międzystanowej [[Plik:I-25.svg|22px]], która okrąża miasto. Uważaj na warunki pogodowe, jeśli jedziesz tą drogą do Santa Fe. Santa Fe leży prawie 1500 stóp (460 m) nad [[Albuquerque]], a na [[Plik:I-25.svg|22px]] większość zmian wysokości występuje na jednym długim, stromym wzgórzu znanym jako „La Bajada”. Wzgórze La Bajada jest trudne do pokonania podczas zimowych śnieżyc i czasami jest zamykane na okresy kilku godzin. Na wschód od miasta [[Plik:I-25.svg|22px]] North przebiega przez umiarkowaną przełęcz wzdłuż południowego krańca gór [[Sangre de Cristo]], zanim wyjedzie na równiny; również ona może być zamknięta podczas zamieci.

Jeśli warunki są dobre i nie spieszysz się, rozważ skorzystanie z dróg lokalnych jako alternatywy dla [[Plik:I-25.svg|22px]], jeśli jedziesz z [[Albuquerque]]. Droga stanowa [[Plik:New_Mexico_14.svg|22px]] przebiega wzdłuż wschodniej strony gór Sandia i przez malownicze miasteczka Madrid i Cerrillos, zanim połączy się z autostradą międzystanową tuż na południe od Santa Fe.

Santa Fe znajdowało się na oryginalnej trasie [[Route 66]], chociaż zostało pominięte w latach 30. XX wieku w wyniku dziwnych intryg politycznych, a znacznie krótsza, nowoczesna trasa Route 66 nie przebiegała w pobliżu tego miejsca. Jadąc z punktów na wschód, możesz również rozważyć wjazd do miasta trasą '''[[Santa Fe Trail]]''', która dzieli drogi z trasą Route 66 w pobliżu Santa Fe.

=== Autobusem ===
Nie ma dalekobieżnego rozkładowego połączenia autobusowego do Santa Fe. Najbliższy przystanek '''[https://www.greyhound.com/ Greyhound]''' znajduje się w [[Albuquerque]], w centrum miasta, przy Alvarado Transportation Center. Stamtąd najwygodniejszą opcją dojazdu do Santa Fe jest skorzystanie z pociągu Rail Runner, który zatrzymuje się tuż obok dworca autobusowego.

Zarówno New Mexico Park and Ride, jak i [https://www.ncrtd.org/ NCRTD] zapewniają podmiejskie połączenia autobusowe w dni powszednie, oferując trasy łączące Santa Fe z okolicznymi społecznościami. Ponadto NCRTD obsługuje weekendowe połączenie [https://www.ncrtd.org/routes-by-area/taos-area/ Taos Express] do Taos oraz codzienną trasę [https://www.ncrtd.org/255-mountain-trail-route/ Mountain Trail] w górę Hyde Park Road między Santa Fe i Ski Santa Fe.

== Transport ==
{{mapa|35.654|-105.978|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar}}
Poza obszarem śródmieścia (obejmującym mniej więcej bloki otaczające Plaza i sąsiednią dzielnicę Railyards oraz Canyon Road) samochód jest zdecydowanie najlepszym rozwiązaniem i będzie niemal niezbędny do odwiedzenia którejkolwiek z bardziej oddalonych atrakcji (np. opery, gór, pobliskich miasteczek). Jednak jeśli zatrzymujesz się tylko na kilka dni, z pewnością możesz obejść się bez samochodu z tym, co oferuje małe, ale tętniące życiem centrum; jest bardzo przyjazne dla pieszych i często spaceruje po nim wiele osób późnym wieczorem, szczególnie latem, gdy przybywają tłumy turystów.

=== Autobusem ===
* '''[https://santafenm.gov/public-works/transit/route-maps-and-schedules Santa Fe Route M]'''. Bezpłatny autobus wahadłowy Santa Fe Pickup został zawieszony na czas nieokreślony. Trasa M została wyznaczona jako de facto zastępcza. Kursuje między Kapitolem Stanowym, wzdłuż East Alameda Street, a Museum Hill mniej więcej co godzinę od 7:00 do 19:00 w dni robocze i od 10:00 do 17:00 w weekendy. 
* '''[https://santafenm.gov/public-works/transit Santa Fe Trails]''', ☏ +1 505 955-2001. Ograniczona, ale poprawiająca się komunikacja publiczna jest dostępna za pośrednictwem miejskiej sieci autobusowej. Bilet autobusowy kosztuje 1 USD, karnet jednodniowy kosztuje 2 USD, a karnet 31-dniowy kosztuje 20 USD; młodzież poniżej 18 roku życia jeździ bezpłatnie, seniorzy/osoby niepełnosprawne płacą połowę ceny. Kup bilet lub karnety u kierowcy autobusu (tylko gotówka, wymagana odliczona reszta). Najbardziej przydatne dla turystów są trasy nr 2, biegnąca wzdłuż Cerrillos Road między centrum miasta a galerią handlową Santa Fe Place, oraz trasa M, biegnąca między dworcem kolejowym Santa Fe, centrum miasta a Museum Hill.

=== Samochodem ===
Parkowanie może być problemem w lecie, ale poszukaj parkingów (płatnych) w pobliżu katedry św. Franciszka, centrum kongresowego i między ulicami Water i San Francisco na zachód od Plaza. Jeśli jesteś w mieście podczas jakiegoś ważnego wydarzenia (Indian Market, Fiesta itp.), zaplanuj parkowanie z dala od centrum i skorzystanie z autobusu wahadłowego, np. z De Vargas Mall.

Główne drogi przez miasto to '''St. Francis Drive''' (US 84/285) z północy na południe, '''Cerrillos Road''' (NM SR 14) z centrum na południowy zachód do I-25 i dalej, '''Old Santa Fe Trail''' i jego odnoga '''Old Pecos Trail''' z centrum na południowy wschód do I-25 oraz '''St. Michaels Drive''' i '''Rodeo Road''' i ich odnogi, oba łączące Old Pecos Trail i Cerrillos ze wschodu na zachód. Do większości atrakcji na obrzeżach można dojechać jedną z tych dróg. Centrum miasta to niezwykły labirynt małych dróg, po których naprawdę nie chcesz jeździć; zaparkuj samochód i idź pieszo. Ulice tam mają tendencję do błądzenia ('''Paseo de Peralta''', jedna z głównych dróg w centrum miasta, niemal tworzy pętlę) i, nawet jeśli pozornie są prostoliniowe, niekoniecznie są wyrównane zgodnie z prawdziwym kierunkiem północ-południe/wschód-zachód. Zachowaj szczególną ostrożność w przypadku pieszych i rowerzystów, wiele ulic ma ostre zakręty.

Jeśli jedziesz do Santa Fe Opera z [[Albuquerque]] lub punktów na południe, rozważ skorzystanie z '''Santa Fe Relief Route''' (NM SR 599), która odchodzi od I-25 na południe od zjazdu Cerrillos Road, omija większość Santa Fe i łączy się z US 84/285 tuż na południe od Opery. Może to być również dobry sposób na dotarcie do noclegów i restauracji w północnej części miasta; chociaż jest kilka mil na uboczu, znacznie mniej chaotyczna jazda, szczególnie w godzinach szczytu, zapewnia znaczną rekompensatę.

Po dotarciu do Santa Fe rozważ wycieczkę po centrum miasta. Kilka firm oferuje wycieczki trambusem na świeżym powietrzu, np. [https://www.toursofsantafe.com/ Loretto Line Tours] (dostępne na parkingu Kaplicy Loretto). Wycieczki te trwają około 1½ godziny i pozwalają poznać architekturę, kulturę i historię centrum miasta.

== Warto zobaczyć ==
Podobnie jak wiele miast założonych przez Hiszpanów, Santa Fe ma centralny plac, {{Znacznik|Plaza|29.55014|34.95941|typ=zobacz|url=|kolor=808080|treść=}}'''Plaza''', który jest miejscem spotkań dla wszystkich typów. Aby spędzić godziny na rozrywce, usiądź na ławce i obserwuj ludzi; szybko docenisz, jak odnosi się do nich przydomek „City Different”. Szczególnie przyjemnie jest latem, gdy temperatura spada (choć może też padać deszcz), a ludzie wychodzą.

=== Muzea ===
Santa Fe ma wiele interesujących muzeów, większość z nich znajduje się w centrum miasta i można do nich łatwo dotrzeć pieszo. Cztery z największych w Santa Fe (Pałac Gubernatorów, Muzeum Sztuki Nowego Meksyku, Muzeum Międzynarodowej Sztuki Ludowej i Muzeum Sztuki i Kultury Indian) są pododdziałami '''[https://www.newmexicoculture.org/ Muzeum Nowego Meksyku]''', na które można kupić wspólny karnet za 20 USD, który umożliwia dostęp do wszystkich czterech muzeów i Muzeum Kolonialnej Sztuki Hiszpańskiej w ciągu czterech dni. Jeśli masz czas tylko na jedno, dostępne są indywidualne karnety.
[[Plik:SantaFeFineArtMuseumStroller.jpg|thumb|350px|Muzeum Sztuki Nowego Meksyku]]
Poniżej znajduje się lista muzeów w centrum miasta:
* {{zobacz
| name=[https://www.nmhistorymuseum.org/ Pałac Gubernatorów / Muzeum Historii Nowego Meksyku] | alt= | url= | email=
| adres=105 E Palace Ave | lat=35.687847 | long=-105.938204| wskazówki=Północna ściana Santa Fe Plaza
| telefon=+1 505 476-5200 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 10:00-17:00, zamknięte od poniedziałku do czwartku (''otwarte w piątki od 17:00 do 19:00 od maja do października oraz w pierwszy piątek każdego miesiąca od listopada do kwietnia''). Najstarszy budynek publiczny w Stanach Zjednoczonych, Pałac Gubernatorów, to XVII-wieczny budynek, który kiedyś pełnił funkcję głównego budynku Kapitolu, a obecnie mieści doskonałe muzeum historyczne i sklep z eksponatami na temat historii budynku i działającą starą prasą drukarską. Za Pałacem znajduje się Muzeum Historii Nowego Meksyku z trzema piętrami eksponatów na temat historii Nowego Meksyku, w tym licznymi artefaktami od czasów prehistorycznych do współczesności. Podczas gdy Pałac jest remontowany (stan na 2022), zakłócenia są minimalne w większość dni, a eksponaty są przeniesione, ale dostępne. Lokalni artyści rdzennych Amerykanów sprzedają swoje prace pod portalem (zadaszona fasada) zwróconym w stronę placu. Otrzymują miejsce za pośrednictwem oficjalnego systemu loterii. 12 USD dla dorosłych, młodzież do lat 16 wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.nmartmuseum.org/ Muzeum Sztuki Nowego Meksyku] | alt= | url= | email=
| adres=107 W Palace Ave | lat=35.6881 | long=-105.939| wskazówki=tuż na zachód od Pałacu Gubernatorów
| telefon=+1 505 476-5072 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 10:00-17:00, zamknięte od poniedziałku do czwartku (''otwarte w piątki od 17:00 do 19:00 od maja do października oraz w pierwszy piątek każdego miesiąca od listopada do kwietnia''). Choć w pewnym stopniu zostało wyprzedzone przez O'Keeffe Museum, to muzeum ma nieco bardziej zróżnicowaną, choć nadal nowomeksykańską, kolekcję. St. Francis Auditorium w muzeum jest jednym z głównych miejsc w mieście, w których odbywają się koncerty, szczególnie o charakterze klasycznym lub ludowym. $12 dorośli, młodzież do lat 16 wstęp wolny
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.okeeffemuseum.org/ Georgia O'Keeffe Museum] | alt= | url= | email=
| adres=217 Johnson St | lat=35.689156 | long=-105.941325| wskazówki=tuż na północ od centrum miasta
| telefon=+1 505 946-1000 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie od 9:00 do 17:00, pt otwarte do 19:00. Poświęcone artystce XX wieku, która osiedliła się w pobliżu [[Abiquiu]], małego miasteczka na północ od Santa Fe. Bezpłatne tylko po 17:00 w pierwszy piątek każdego miesiąca i dotyczy tylko mieszkańców Nowego Meksyku. $20 dorośli, młodzież do lat 17 wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://iaia.edu/iaia-museum-of-contemporary-native-arts/ Muzeum Współczesnej Sztuki Rdzennej] | alt= | url= | email=
| adres=108 Cathedral Pl | lat=35.68690 | long=-105.93695| wskazówki=centrum miasta, po drugiej stronie ulicy od katedry św. Franciszka
| telefon=+1 505 983-8900, bezpłatny numer: +1-888-922-4242 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pn śr-Sb 10-17, Nd 12-17, zamknięte Wt. [https://iaia.edu/ Institute for American Indian Arts] (IAIA) to długoletnia instytucja Santa Fe, która pomaga promować Santa Fe Indian Market (patrz „Festiwale, imprerzy”). Ich muzeum posiada wspaniałą kolekcję współczesnej sztuki indiańskiej. Dorośli 10 USD, studenci i seniorzy (62+) 5 USD; zniżki dla mieszkańców Nowego Meksyku i członków plemienia.
}}
* {{zobacz
| name=SITE Santa Fe | alt= | url= | email=
| adres=1606 Paseo De Peralta | lat=35.68142 | long=-105.94976| wskazówki=
| telefon=+1 505 989-1199 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Prywatne miejsce poświęcone sztuce współczesnej, w którym regularnie odbywają się wystawy artystów zasługujących na międzynarodowe uznanie – to naprawdę nowatorskie rozwiązanie.
}}
[[Plik:Museum of international folk art display.jpg|thumb|350px|Miniatury w Muzeum Międzynarodowej Sztuki Ludowej]]
'''[https://www.museumhill.net/ Museum Hill]''', na południe od centrum miasta, jest domem dla kolekcji muzeów sztuki i kultury u podnóża wzgórz z widokiem na Santa Fe. Chociaż nie jest w odległości spaceru od centrum miasta, można tam dojechać transportem publicznym (Santa Fe Trails Route M z obszaru placu lub autobusem Santa Fe Pickup museum shuttle z Kapitolu Stanowego).
* {{zobacz
| name=[https://www.internationalfolkart.org/ Muzeum Międzynarodowej Sztuki Ludowej] | alt= | url= | email=
| adres=706 Camino Lejo | lat=35.6641 | long=-105.926| wskazówki=na Museum Hill
| telefon=+1 505 476-1200 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 10:00-17:00 maj-październik; zamknięte w poniedziałki listopad-kwiecień. Szczególnie zachwycająca w tym muzeum jest jego ogromna wystawa Girard, która zawiera wiele dużych, kolorowych wystaw zabawek, szopek, tekstyliów, modeli wiosek i tradycyjnej sztuki z całego świata. Muzeum posiada również wspaniałą kolekcję lokalnej sztuki hiszpańskojęzycznej, a także dobry harmonogram zmieniających się wystaw. Siedziba Międzynarodowego Targu Sztuki Ludowej w Santa Fe odbywającego się w lipcu (patrz „Festiwale, imprezy”). $12 dla dorosłych, $11 dla uczniów, młodzież do lat 16 wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.indianartsandculture.org/ Muzeum Sztuki i Kultury Indyjskiej] | alt= | url= | email=
| adres=710 Camino Lejo | lat=35.664831 | long=-105.924989| wskazówki=na Museum Hill
| telefon=+1 505 476-1250 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 10:00-17:00 maj-październik; zamknięte w poniedziałki listopad-kwiecień. Duże muzeum z dziełami sztuki Indian amerykańskich i eksponatami na temat ich kultury i historii, w tym całkiem znakomita kolekcja ceramiki i eksponaty historycznego i współczesnego życia Indian. $12 dorośli, $11 studenci, młodzież 16 i młodsi wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://nmheritagearts.org/ Muzeum Kolonialnej Kolonialnej Hiszpańskiej] | alt= | url= | email=
| adres=750 Camino Lejo | lat=35.66598 | long=-105.92431| wskazówki=na Museum Hill
| telefon=+1 505 982-2226 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 10:00-17:00 maj-październik; zamknięte w poniedziałki listopad-kwiecień. Niewielkie, ale wspaniałe muzeum, które prezentuje wiele dzieł sztuki i artefaktów Hispano pochodzących od pierwotnych hiszpańskich osadników w tym rejonie. Muzeum sponsoruje również coroczny Spanish Market (patrz „Festiwale, imprezy”). $10 dla dorosłych, poniżej 16. roku życia wstęp wolny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://wheelwright.org/ Muzeum Indian Amerykańskich Wheelwright] | alt= | url= | email=
| adres=704 Camino Lejo | lat=35.6625 | long=-105.927| wskazówki=na Museum Hill
| telefon=+1 505 982-4636, bezpłatny numer: +1-800-607-4636 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 10:00-17:00. Doskonała kolekcja sztuki rdzennych Amerykanów, z uroczym małym sklepikiem z pamiątkami, Case Trading Post, który sprzedaje wspaniałe przykłady sztuki rdzennych Amerykanów, odzwierciedlające jakość kolekcji. Częste wydarzenia specjalne. 8 USD, studenci/rdzenni Amerykanie/dzieci poniżej 12. roku życia wstęp wolny, pierwsza niedziela każdego miesiąca wstęp wolny.
}}
Poza obszarem placu znajduje się także kilka innych muzeów (ale nie na Museum Hill), które zdecydowanie warto odwiedzić:
* {{zobacz
| name=[https://santafechildrensmuseum.org/ Muzeum Dziecięce w Santa Fe] | alt= | url= | email=children@santafechildrensmuseum.org
| adres=1050 Old Pecos Trail | lat=35.67295 | long=-105.93673| wskazówki=około mili na południe od centrum miasta
| telefon=+1 505 989-8359 | tollfree= | fax=+1 505 989-7506
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Śr 9:00-17:00, Czw 10:00-18:30, Pt So 10:00-17:00, Nd 12:00-17:00; zamknięte od poniedziałku do wtorku. Wiele wystaw z udziałem publiczności i różne dostępne stworzenia zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz; w części wewnętrznej znajduje się kilka obszarów z zabawkami konstrukcyjnymi i obszar do robienia baniek, podczas gdy na zewnątrz znajduje się ogród i szklarnia z wieloma atrakcjami dla dzieci. $7,50 dorośli, $5 dzieci.
}}
* {{zobacz
| name=[https://meowwolf.com/visit/santa-fe Meow Wolf] | alt= | url= | email=
| adres=1352 Rufina Circle | lat=35.654722 | long=-105.996667| wskazówki=
| telefon=+1 866 MEOW WOW (6369969)| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Niedz.-Czw. 10:00-20:00, Pt. Sob. 10:00-22:00. Ogromne dzieło sztuki w magazynie. Przygotuj się na dezorientację, zakłopotanie i zachwyt. 70 pokoi sztuki stworzonych specjalnie dla tego królestwa. Spodziewaj się spędzić tam co najmniej 2 godziny. Jeśli chcesz, jest też tajemnicza opowieść do odkrycia w The House of Eternal Return. 42 USD dorośli, 27 USD dzieci.
}}
* {{zobacz
| name=[https://golondrinas.org/ El Rancho de las Golondrinas] | alt= | url= | email=
| adres=334 Los Pinos Rd | lat=35.574444 | long=-106.109167| wskazówki=daleko poza centrum miasta
| telefon=+1 505 471-2261 | tollfree= | fax=+1 505 471-5623
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Czerw.-wrz. Śr.-Nd. 10:00-16:00. Ogromne muzeum „żywej historii” na świeżym powietrzu przedstawiające hiszpańskie dni kolonialne, z rekonstrukcjami wioski, farm, sadów, winnicy i dużego młyna wodnego. W maju będziesz unikać tłumów znudzonych dzieci na szkolnych wycieczkach; lepiej odwiedzić jesienią. Dorośli 6 USD, seniorzy/nastolatkowie 13-18 4 USD, dzieci do lat 12 za darmo.
}}
=== Architektura ===
[[Plik:St Francis Basilica Cathedral (7719061954).jpg|thumb|350px|Katedra św. Franciszka]]
* W mieście znajduje się kilka fotogenicznych kościołów, większość z nich jest otwarta dla zwiedzających w ciągu dnia, kiedy nie odbywają się nabożeństwa (zachowaj szacunek i nie próbuj robić zdjęć z fleszem):
:* {{zobacz
| name=[https://www.cbsfa.org/ Katedra św. Franciszka] | alt= | url= | email=
| adres=213 Cathedral Pl | lat=35.6865 | long=-105.936| wskazówki=centrum miasta
| telefon=+1 505 982-5619 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Jedno z miejsc „obowiązkowych” w mieście, z imponującym wnętrzem i piękną sztuką zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz. Wskazówka dla fotografa: główna fasada jest zwrócona na zachód, więc fotografowanie jej zewnętrznej części (w tym kilku uderzających rzeźb z przodu) jest zazwyczaj najbardziej satysfakcjonujące, nietypowo dla Santa Fe, w środku dnia, szczególnie po południu. Bezpłatne; darowizna.
}}
{{infobox|Cudowne Schody|Początki Santa Fe jako przedsięwzięcia wczesnych kolonizatorów hiszpańskich uczyniły z niego dom wielu legend, mitów i opowieści łączących motywy tubylcze i katolickie, z których jedną z najsłynniejszych jest legenda o Cudownych Schodach. Na chór w kaplicy Loretto można dostać się krętymi schodami o dwóch pełnych obrotach i bez widocznych środków podparcia; wygląda to tak, jakby unosiło się w powietrzu. Legenda głosi, że tajemniczy cieśla zbudował te schody własnoręcznie w latach 70. XIX wieku, a następnie zniknął bez śladu, zanim udało się mu zapłacić lub go zidentyfikować. Niektórzy twierdzą, że tym cieślą był nikt inny, jak tylko św. Józef, patron cieśli, który zstąpił na ziemię. Kiedy odwiedzisz kaplicę Loretto, przyjrzyj się dokładnie schodom i sam zdecyduj, czy wymagają boskiej interwencji, aby pozostały nienaruszone.}}
:* {{zobacz
| name=[https://www.lorettochapel.com/ Kaplica Loretto] | alt= | url= | email=
| adres=211 Old Santa Fe Trail | lat=35.6856 | long=-105.938| wskazówki=
| telefon=+1 505 982-0092 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pn-So 9-16:30, Nd 10:30-16:30. Zbudowany w 1878 roku i wzorowany na gotyckiej Sainte Chapelle w Paryżu. Intrygująca legenda - Miraculous Staircase - jest dołączona poniżej i stanowi główną atrakcję kościoła. Loretto jest również popularnym romantycznym miejscem na ślub. $3.
}}
:* {{zobacz
| name=Misja San Miguel | alt= | url= | email=
| adres=401 Old Santa Fe Trail | lat=35.6834 | long=-105.938| wskazówki=
| telefon=+1 505 983-3974 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Niedziela 13:00-16:30, Lato Pn-So 9:00-16:30, Zima Pn-So 10:00-16:00. Uważany za najstarszy zachowany kościół misyjny w Stanach Zjednoczonych, San Miguel jest dość prostą, ale uroczą konstrukcją z suszonej cegły. Za misją, wzdłuż wąskiej alejki, znajduje się mała budowla, której właściciele twierdzą, że jest to „najstarszy dom w Stanach Zjednoczonych” zbudowany przez Europejczyków; twierdzenie, które choć nieprawdziwe, odzwierciedla długą historię tego miejsca. 1 USD.
}}
:* {{zobacz
| name=Sanktuarium Guadalupe | alt= | url= | email=
| adres=100 Guadalupe | lat=35.686944 | long=-105.945| wskazówki=centrum miasta
| telefon=+1 505 988-2027 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pn-pt 9:00-16:00, sob/lato 10:00-16:00. Ulubione miejsce muzyczne, Santuario jest doskonałym przykładem hiszpańskiej architektury kolonialnej i zawiera wspaniałą kolekcję dzieł sztuki religijnej. Bezpłatne.
}}
:* {{zobacz
| name=[https://www.santafescottishrite.org/ Świątynia obrządku szkockiego] | alt= | url= | email=
| adres=463 Paseo de Peralta | lat=35.691667 | long=-105.935833| wskazówki=na północ od centrum miasta, ale w odległości spaceru od Plaza
| telefon=+1 505 982-4415 (główny), +1 505 980-9304 (w celu zaplanowania wycieczek) | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zwiedzanie wtorek i czwartek 10:00 lub 14:00, zadzwoń, aby umówić się. Oszałamiający, jasnoróżowy budynek w stylu mauretańskim, wzorowany na Alhambrze w [[Grenada (Hiszpania)|Granadzie]] w Hiszpanii.
}}
* {{zobacz
| name=Budynek Kapitolu Stanowego | alt= | url= | email=
| adres=róg Old Santa Fe Trail i Paseo de Peralta | lat=35.6823 | long=-105.94| wskazówki=na południe od centrum miasta
| telefon=+1 505 986-4589 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zwiedzanie z przewodnikiem od poniedziałku do piątku od 7:00 do 18:00, zadzwoń, aby uzyskać informacje o zwiedzaniu z przewodnikiem. Jeden z najbardziej niezwykłych i uderzających budynków stanowego kapitolu; zwykle otwarty dla zwiedzających w godzinach pracy. Lokalnie znany jako „Roundhouse”, a nawet zwykły wygląd powie ci, dlaczego. Za darmo.
}}
* Ogromna liczba budowli Santa Fe znajduje się w '''[https://www.nps.gov/subjects/nationalregister/index.htm Krajowym Rejestrze Miejsc Historycznych]'''. Zamiast podsumowywać całą listę tutaj, odwiedź stronę internetową. Dobrym sposobem na zapoznanie się z miejscami historycznymi jest rozpoczęcie od Plaza (jednego z wyznaczonych miejsc) i przejście dalej. Stąd można wygodnie dotrzeć do co najmniej 40 miejsc w Rejestrze.

== Aktywny wypoczynek ==
=== Sztuki performatywne ===
[[Plik:Santa Fe Opera-Roofline.jpg|thumb|350px|Santa Fe Opera]]
Santa Fe jest ważnym ośrodkiem muzyki i zespołów muzycznych, z których najsłynniejszą jest Santa Fe Opera, choć w mieście znajduje się wiele innych doskonałych miejsc.
* {{Znacznik|Santa Fe Opera|35.764 |-105.947|typ=atrakcja}}'''Santa Fe Opera''', 301 Opera Drive (''od [[Plik:US_285.svg|22px]] po północnej stronie miasta''), ☏ +1 505 986-5900. Opera jest częściowo „na wolnym powietrzu”, dzięki czemu widzowie mają atrakcyjne widoki na góry Jemez w pobliżu [[Los Alamos]] jako dodatkowe tło dla tego, co dzieje się na scenie. Santa Fe Opera jest znana na całym świecie z wystawiania amerykańskich, a nawet światowych premier nowych dzieł, oper Richarda Straussa i obiecujących nowych artystów, którzy pną się w górę (i, żeby być sprawiedliwym, jednej lub dwóch starzejących się supergwiazd każdego sezonu, którzy pną się w dół, a nie w górę). Sezon operowy trwa latem, z wieczorem otwarcia (bilety są prawie niemożliwe do zdobycia) zwykle około 1 lipca, a ostatnie występy w połowie sierpnia. (Zabierz ze sobą lekką kurtkę/narzutkę i parasol na późniejsze występy; plenerowa natura teatru może sprawić, że sierpniowe występy będą chłodne i mokre, chociaż siedzenia będą chronione przed deszczem.) Wiele występów wyprzeda się z dużym wyprzedzeniem, więc zarezerwuj wcześniej. (Radio KHFM, częstotliwość 95,5 MHz, emituje „wymianę biletów”, która może być pomocna w znalezieniu biletów na wyprzedane występy, jeśli znajdziesz się w mieście pod wpływem chwili w trakcie sezonu operowego; transmitują swoją transmisję online, więc możesz sprawdzić wymianę biletów jeszcze przed przyjazdem.) Obserwowanie ludzi tutaj może być równie zabawne, jak sama opera; zobaczysz ludzi w najdroższych strojach formalnych siedzących obok innych w dżinsach, co jest typowe dla Santa Fe. Dobrym pomysłem jest jednak ubranie się przynajmniej trochę z dżinsów. „Kolacja tailgate” przed występem na parkingu, tak jakbyś był na meczu piłkarskim lub czymś takim, jest częścią tradycji i koloru; możesz przynieść własne lub sprawdzić w sekcji „Jedzenie/Inne/Szaleństwo” poniżej.
* {{Znacznik|Center for Contemporary Arts|35.6735 |-105.9370|typ=atrakcja}}'''[https://ccasantafe.org/ Center for Contemporary Arts]''' (''Armory for the Arts''), 1050 Old Pecos Trail, ☏ +1 505 982-1338. Głównie teatr. 
* {{Znacznik|GiG|35.6624 |-105.9654|typ=atrakcja}}'''[https://gigsantafe.com/ GiG]''', 1808 Second St, ☏ +1 505 989-8442. Spinoff (określają siebie jako „pasierb”) Jazz Festival; kawiarnia z jazzem, muzyką folkową itp. 
* {{Znacznik|Greer Garson Theatre|35.6591 |-105.9779|typ=atrakcja}}'''Greer Garson Theatre''', 1600 St. Michael's Dr, ☏ +1 505 473-6511. Na terenie kampusu Santa Fe University of Art and Design; odwiedź stronę internetową, aby zobaczyć, co tam grają. Wygodne, z dobrą akustyką. 
* {{Znacznik|James A. Little Theater|35.6776 |-105.9553|typ=atrakcja}}'''James A. Little Theater''', 1060 Cerrillos Rd. Na terenie kampusu New Mexico School for the Deaf, co jest dość niezwykłe. 
* {{Znacznik|Lensic Performing Arts Center|35.68778 |-105.94105|typ=atrakcja}}'''[https://lensic.org/ Lensic Performing Arts Center]''', 225 W. San Francisco St, ☏ +1 505 988-1234. Kasa biletowa. Przebudowane kino z przyjemną atmosferą. Jak w przypadku większości miejsc w centrum miasta, parkowanie może być uciążliwe, ale jest parking wielopoziomowy przecznicę na zachód, który zwykle jest w porządku wieczorem. 
* {{Znacznik|Paolo Soleri Theater|35.6724 |-105.9678|typ=atrakcja}}'''Paolo Soleri Theater''', 1501 Cerrillos Rd, ☏ +1 505 989-6300. Amfiteatr na świeżym powietrzu w Santa Fe Indian School, popularny na wydarzenia wiosną, latem i jesienią. 
* {{Znacznik|St. Francis Auditorium|35.6883559 |-105.939313|typ=atrakcja}}'''St. Francis Auditorium'''. W Muzeum Sztuki Nowego Meksyku (patrz powyżej). 
* Ponadto wiele kościołów organizuje koncerty różnego rodzaju, wśród nich '''Katedra św. Franciszka''' i '''Santuario de Guadalupe''' w centrum miasta, a także niezwykła {{Znacznik|Wspólnota Katolicka Santa Maria de la Paz|35.6080 |-106.0014|typ=atrakcja}}'''Wspólnota Katolicka Santa Maria de la Paz''' daleko na południu miasta (11 College Avenue) — w tym ostatnim panuje niezwykła akustyka.

Niektóre z grup korzystających z tych przestrzeni to:

* '''[https://www.aspensantafeballet.com/ Aspen Santa Fe Ballet]'''. Profesjonalna grupa baletowa, która dzieli swój czas między Santa Fe i Aspen w Kolorado. Trzy lub cztery występy rocznie, zwykle w Lensic. 
* '''Juan Siddi Flamenco Theatre Company'''. Najlepsza grupa flamenco w Santa Fe występująca sześć nocy w tygodniu od czerwca do września. 
* '''[https://musica-antigua.org/ Musica Antigua de Albuquerque]'''. Wiele grup z siedzibą w Albuquerque występuje również w Santa Fe; ta specjalizuje się w muzyce średniowiecza, renesansu i baroku, wykonywanej na instrumentach z epoki, a także przy użyciu głosów. 
* '''[https://sdcchorale.org/ Sangre de Cristo Chorale]'''. Jedna z najlepszych spośród wielu „społecznościowych” grup chóralnych, czerpiąca z ogromnej puli utalentowanych śpiewaków w północnym Nowym Meksyku. Dwa repertuary rocznie (zwykle bożonarodzeniowy, z cenionym koncertem kolacyjnym i wiosenny), a także specjalne wydarzenia przez cały rok. 
* '''[https://desertchorale.org/ Santa Fe Desert Chorale]'''. W pełni profesjonalna muzyka chóralna, z programami letnimi i zimowymi, w tym utwory specjalnie zamówione dla zespołu. 
* '''[https://sfpromusica.org/ Santa Fe Pro Musica]'''. Orkiestra kameralna, wiele występów od września do kwietnia. 
* '''[https://santafesymphony.org/ Santa Fe Symphony and Chorus]'''. Klasyczne i współczesne utwory wykonywane od września do maja, w tym wykłady interpretacyjne i okazjonalne koncerty młodzieżowe. 
* '''[https://sfwe.org/ Santa Fe Women's Ensemble]'''. 12-głosowa grupa chóralna, występy świąteczne i wiosenne. 
* '''Serenata of Santa Fe'''. Kolejna grupa chóralna z harmonogramem od września do maja. 
Są też inne; jeśli usłyszysz taką, która Ci się spodoba, dodaj ją.

=== Film ===
W mieście znajduje się kilka kin i domów studyjnych, w których wyświetlane są hollywoodzkie filmy, a także niektóre z bardziej nietypowych filmów. Oprócz całorocznych ofert, miłośnicy filmu powinni sprawdzić '''[https://santafefilmfestival.com/index/ Santa Fe Film Festival]''', odbywający się co roku na początku grudnia.

* Pierwsze filmy hollywoodzkie można obejrzeć w kinie {{Znacznik|UA DeVargas Mall Cinema|35.6929 |-105.9499|typ=atrakcja}}'''UA DeVargas Mall Cinema''' w DeVargas Mall oraz w kinie {{Znacznik|Regal Cinemas|35.6418 |-106.0157|typ=atrakcja}}'''Regal Cinemas''' na Cerrillos Road przy Zafarano Drive (to drugie jest nowsze i może wyświetlać filmy 3D).
* '''Lensic Performing Arts Center''' (wymienione powyżej) czasami organizuje pokazy oprócz swojego regularnego programu sztuk performatywnych.
* {{Znacznik|Jean Cocteau Cinema|35.6850 |-105.9466|typ=atrakcja}}'''[https://www.jeancocteaucinema.com/ Jean Cocteau Cinema]''', 418 Montezuma Ave (''na zachód od Guadalupe, za rogiem od dworca Santa Fe Depot''), ☏ +1 505 466-5528. Wyświetlane są tam filmy zarówno hollywoodzkie, klasyczne, jak i niezależne. 
* '''Center for Contemporary Arts'''. Obok Armory for the Arts (wymienionego powyżej) wyświetlana jest dobra selekcja filmów niezależnych i dokumentów. 
* {{Znacznik|The Screen|35.6556 |-105.9761|typ=atrakcja}}'''The Screen''', 1600 St Michaels Dr (''na terenie kampusu Santa Fe University of Art and Design''), ☏ +1 505 473-6494. Wyświetlane są wybrane filmy zagraniczne, niezależne i artystyczne. 
* {{Znacznik|Violet Crown Cinema|35.6831 |-105.9491|typ=atrakcja}}'''Violet Crown Cinema''', 1606 Alcaldesa St (''w Santa Fe Railyards''), ☏ +1 505 216-5678. Zupełnie nowe kino, w którym wyświetlane są najnowsze hollywoodzkie filmy. Wszystkie miejsca są zarezerwowane (zaleca się wcześniejszą rezerwację online), a w budynku znajduje się restauracja z pełną obsługą i bar, z możliwością zabrania jedzenia do kina. Jedzenie jest przygotowywane na zamówienie, więc jeśli chcesz zjeść podczas oglądania filmu, koniecznie przyjdź dużo wcześniej przed seansem.

=== Zajęcia na świeżym powietrzu ===
Jak można się spodziewać po położeniu między górami a pustynią, Santa Fe oferuje wiele zajęć na świeżym powietrzu, w szczególności piesze wędrówki, kolarstwo i jazdę konną. Większość z nich znajduje się nieco poza miastem i jest opisana w sekcji „Wyjdź” oraz na stronach tam cytowanych, ale jest kilka możliwości w mieście:

[[Plik:St Johns College Santa Fe.JPG|thumb|300px|Kampus St. John's College na wzgórzach nad Santa Fe]]
* W mieście jest wiele wspaniałych '''szlaków''':
** {{Znacznik|Cross of the Martyrs|35.6894 |-105.9328|typ=atrakcja}}'''Cross of the Martyrs''' to dobry krótki spacer, na wzgórzu na północny wschód od centrum miasta. Z Paseo de Peralta wybrukowana ścieżka prowadzi na szczyt wzgórza, gdzie umieszczono krzyż upamiętniający hiszpańskich męczenników z Nowego Meksyku. Niestety, dotarcie do wejścia na szlak wiąże się z nieprzyjemną bliskością ruchu samochodowego, ponieważ trzeba iść wąską, ale niezwykle ruchliwą ulicą po bardzo wąskich chodnikach, ale widok na Santa Fe wynagradza to wszystko. {{Znacznik|Old Fort Marcy Park|35.6896|-105.9307|typ=natura}}'''Old Fort Marcy Park''', przy 300 Kearney Ave, znajduje się tuż za rogiem, krótki spacer od krzyża, i jest parkiem miejskim (naprawdę nie można go nazwać „miejskim”), odpowiednim na krótki spacer, aby zacząć przyzwyczajać układ sercowo-naczyniowy do wysokości 7000 stóp.
** {{Znacznik|Santa Fe River Park|35.69060|-105.95547|typ=natura}}'''Santa Fe River Park''' biegnie wzdłuż tak zwanej rzeki Santa Fe (rzadko jest w niej więcej niż strużka wody), z wygodnym dostępem do placu wzdłuż ulicy Alameda, która przecina centrum miasta między placem a stanowym Kapitolem. Będziesz dzielić ścieżkę z niezliczoną ilością spacerowiczów, rowerzystów, a także kilkoma pensjonariuszami i jeźdźcami konnymi.
* Kampus {{Znacznik|'''St. John's College'''|35.66678 |-105.91176|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''St. John's College''', 1160 Camino Cruz Blanca, jest punktem wyjścia dla kilku wędrówek o długości od 2 do 7 mil, ta ostatnia to wejście na {{Znacznik|Atalaya|35.667693|-105.876366|typ=natura}}'''górę Atalaya''', jedno ze wzgórz Sangre de Cristos, które wznosi się tuż na wschód od miasta. Zaparkuj na parkingu dla gości i wybierz swoją wędrówkę.
* Szlak wzdłuż linii kolejowej do Lamy na południe od Santa Fe można pokonać pieszo, rowerem i konno. Jest to krajowo oznaczona trasa '''Rail with Trail''', a trwają prace nad dalszym rozwojem jej infrastruktury szlakowej. Jest utwardzona od Railyard do Rabbit Road (kontynuacja St. Francis Drive po południowej stronie I-25), a następnie jako ścieżka gruntowa wzdłuż torów do Lamy. Uważaj na pociągi.
* {{Znacznik|Las Narodowy Santa Fe|35.7|-106.2|typ=natura}}'''[https://www.fs.usda.gov/santafe/ Las Narodowy Santa Fe]''' obejmuje góry na wschód od miasta i oferuje mnóstwo możliwości rekreacji na świeżym powietrzu. {{Znacznik|Ski Santa Fe|35.796 |-105.803|typ=atrakcja}}'''[https://skisantafe.com/ Ski Santa Fe]''' znajduje się niedaleko miasta, na końcu [[Plik:New_Mexico_475.svg|22px]] (Hyde Park Road) w górzystym terenie lasu (naprawdę wysoko — nawet podstawa tras znajduje się powyżej 10 000 stóp, więc zastanów się dobrze, czy chcesz tam pojechać, jeśli masz problemy z oddychaniem lub jesteś podatny na chorobę wysokościową). Oprócz oczywistej jazdy na nartach, wyciągi często działają latem, zabierając gości na szczyt Tesuque Peak o wysokości ponad 12 000 stóp, aby podziwiać wspaniałe widoki. Droga do ośrodka narciarskiego prowadzi przez gaj osikowy ze spektakularnie złotym ulistnieniem (i tłumami ludzi patrzących na drzewa — nie spodziewaj się prywatności) jesienią, a kilka szlaków prowadzi do lasu narodowego ze szlaków wzdłuż drogi. Niektóre szlaki zamieniają się w ciekawe trasy do narciarstwa biegowego zimą.
* '''Geocaching''' stał się popularny w Santa Fe, czego można się spodziewać po ogólnej atmosferze miasta. Strona internetowa [https://www.geocaching.com/play geocaching.com] wymienia setki skrytek w mieście i jego okolicach, co wystarczy, aby nawet najbardziej zagorzały poszukiwacz miał zajęcie na jakiś czas. Jedno ostrzeżenie: reputacja Santa Fe jako placu zabaw dla bogatych i sławnych doprowadziła do powstania wielu zamkniętych i strzeżonych osiedli, z których wiele jest dość nietolerancyjnych wobec intruzów i agresywnie patrolowanych. Jeśli droga do skrytki prowadzi do zamkniętej bramy, potraktuj to poważnie i albo poszukaj swojej zdobyczy poza obwodem, albo poszukaj innej skrytki.
* '''Jazda konna''' jest dostępna w kilku stajniach po zachodniej stronie miasta i w '''Bishops' Lodge''' (patrz poniżej w sekcji Nocleg). Jeśli masz własnego konia lub masz umowę z organizatorem, wybór miejsc do jazdy jest ogromny. Popularne systemy szlaków w okolicy Santa Fe obejmują Las Narodowy Santa Fe, Pecos Wilderness, Caja del Rio, Park Historyczny Wzgórz Cerrillos i Pueblos (dostęp wymagający zezwolenia). Nieco dalej znajduje się Los Alamos, Rezerwat Narodowy Valles Caldera i Las Narodowy Carson.
* '''Rafting na rwącej rzece''' jest doskonały na pobliskich Rio Grande i Rio Chama na północ od miasta, z wycieczkami od łatwych półdniowych spływów po wymagające wielodniowe wyprawy. {{Znacznik|Kokopelli Rafting Adventures|35.65829 |-106.00009|typ=atrakcja}}'''Kokopelli Rafting Adventures''', 1164 Parkway Dr Unit A, +1-800-879-9035, jest jednym z kilku dobrych organizatorów spływów działających w Santa Fe; inne dobre można znaleźć wzdłuż drogi do i w Taos. Rezerwacje są obowiązkowe, szczególnie w szczycie sezonu (zwykle od czerwca do początku lipca).
* Jeśli '''jeździsz na rowerze''', opony i dętki odporne na kolce są niemal obowiązkowe ze względu na wszechobecną „głowę kozy”, chwast, którego nasiona wydają się być stworzone specjalnie do przebijania opon rowerowych.
** {{Znacznik|'''Rob and Charlie's'''|35.6584 |-105.9745 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://robandcharlies.com/ Rob and Charlie's]''', 1632 St. Michaels Drive, ☏ +1 505 471-9119. Znany sklep rowerowy. Mają prawie wszystko, czego potrzebujesz do jazdy w okolicy, w tym rekomendacje, ale niestety nie mają wypożyczalni rowerów. 
** {{Znacznik|'''Mellow Velo'''|35.6884 |-105.9356 |typ=parking|url=|kolor=00FF00|treść=}}'''[https://mellowvelo.com/ Mellow Velo]''', 132 East Marcy St., ☏ +1 505 995-8356. Do wypożyczenia. Oferują również przejażdżki z przewodnikiem po niektórych trasach rowerowych w górach. 
* '''Golf''' i inne sporty są mniej dostępne w Santa Fe niż w niektórych innych miastach, ponieważ wiele pól golfowych jest prywatnych i zarezerwowanych dla mieszkańców sąsiednich osiedli zamkniętych lub poza miastem w jednym z pobliskich pueblo i w [[Los Alamos]]. Golf w Santa Fe jest „wymagający”; wysokość może cię zmęczyć (choć rozrzedzone powietrze może również pomóc piłce lecieć dalej i prościej), a pogoda może przeszkadzać, z silnymi wiatrami wiosną i popołudniowymi burzami latem. Mimo to Santa Fe jest świetnym miejscem na wyjście na zewnątrz, a to obejmuje golfa i inne sporty.
** {{Znacznik|Santa Fe Country Club|35.6322 |-106.0560|typ=atrakcja}}'''[https://www.santafecountryclub.com/ Santa Fe Country Club]''', Country Club Road (''od Airport Road''), ☏ +1 505 471-0601. „Półprywatne” pole golfowe, które wita publiczność i obejmuje korty tenisowe; zadzwoń, aby uzyskać godziny rozpoczęcia gry. 
** {{Znacznik|Marty Sanchez Links de Santa Fe|35.6738 |-106.0694|typ=atrakcja}}'''[https://www.linksdesantafe.com/ Marty Sanchez Links de Santa Fe]''', 205 Caja del Rio Road, ☏ +1 505 955-4400. „Miejskie” pole golfowe w mieście — właściwie prawie w mieście, ponieważ znajduje się przy Santa Fe Relief Route, dobre osiem mil od Plaza. 
* {{Znacznik|Genoveva Chavez Community Center|35.6413 |-105.9930|typ=atrakcja}}'''Genoveva Chavez Community Center''', 3221 Rodeo Rd, ☏ +1 505-955-4000. Zawiera trzy baseny, lodowisko, salę gimnastyczną i centrum fitness.

== Praca i nauka ==

== Zakupy ==
=== Sztuka ludowa ===
Santa Fe jest wpisane na listę UNESCO jako Kreatywne Miasto i jest jednym z najlepszych miejsc na świecie do robienia zakupów, szczególnie w zakresie sztuki i rzemiosła Indian amerykańskich. Sposób postępowania zależy od Twoich celów i tego, ile chcesz wydać.

Jeśli Twoim celem jest biżuteria, zwróć uwagę, że cena turkusów wzrosła dramatycznie w XXI wieku, ponieważ popyt wzrósł w tym samym czasie, gdy spadło wydobycie nowych kamieni. Większość nowej biżuterii z turkusów, a także cała tania biżuteria, wykorzystuje „stabilizowany” turkus, a nie rzadsze rodzaje, które są naturalnie wystarczająco twarde i wydobywane na amerykańskim Południowym Zachodzie. Naturalny amerykański turkus klasy jubilerskiej może kosztować ponad 100 USD za karat, a nawet więcej za wybrany egzemplarz z ulubionej kopalni, takiej jak światowej sławy kopalnia turkusów Lander Blue w [[Nevada|Nevadzie]].

[[Plik:Santa_Fe_Palace_of_Govs.jpg|right|thumb|350x350px|Sprzedawcy na ''Portalu'' w Pałacu Gubernatorów]]

Miejscem wybieranym przez większość podróżników poszukujących sztuki ludowej są artyści rdzennych Amerykanów, którzy sprzedają swoje dzieła na „Portalu” (akcent na drugiej sylabie) przed Pałacem Gubernatorów. Biżuteria, ceramika i inne dzieła są dostępne za rozsądną cenę, wiesz, że pieniądze trafiają bezpośrednio do artysty, a – w przeciwieństwie do wielu tanich sklepów w mieście, które importują przedmioty w stylu rdzennych Amerykanów, które zostały wykonane w Azji – autentyczność jest gwarantowana przez rygorystyczny system licencjonowania. Większość artystów jest zadowolona, ​​jeśli zadajesz pytania o symbolikę i użyte materiały, ale nie targuj się o ceny. Sprzedawcy pojawiają się i znikają na zasadzie loterii, więc każdego dnia jest kilku innych sprzedawców. W niedziele wybór może być nieco ograniczony, a sprzedawcy wychodzą po 5:30.

Słowo ostrzeżenia: nie odwiedzaj podobnych sprzedawców na chodnikach w mieście, chyba że wiesz, że są w porządku lub nie obchodzi cię, co kupujesz. Jeśli nie ma ich na Portalu, jest ku temu powód, a jednym z najczęstszych jest to, że podają nieindańskie śmieci za autentyczne. Niektórzy autentyczni lokalni rzemieślnicy mogą być poza Portalem, ale ''caveat emptor''.

Jeśli chodzi o sztukę indiańską wyższej jakości (i w niższej cenie), galerie sztuki skupiają się wokół Plaza. Oto kilka renomowanych (jest ich więcej):

* {{Znacznik|'''Allan Houser Gallery'''|35.6886 |-105.9384|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://allanhouser.com/ Allan Houser Gallery]''', 125 Lincoln Ave. Suite 112, ☏ +1 505 982-4705. Pn-Sb 10:00-17:00. Wystawa rzeźb, rysunków i obrazów Allana Housera. Ogród rzeźb na południe od Santa Fe z większą liczbą prac Housera jest otwarty na wycieczki. 
* {{Znacznik|'''Andrea Fisher Fine Pottery'''|35.6872 |-105.9397|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.andreafisherpottery.com/ Andrea Fisher Fine Pottery]''', 100 W. San Francisco, ☏ +1 505 986-1234. Lato Pn-Sb 10:00-18:00, Niedz 12:00-18:00; Zima Pn-Sb 10:00-17:00, Niedz 12:00-17:00. Ceramika indiańska o jakości muzealnej. 
* {{Znacznik|'''Blue Rain Gallery'''|35.6891 |-105.9386|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.blueraingallery.com/ Blue Rain Gallery]''', 130 Lincoln Avenue, Suite D, ☏ +1 505 954-9902. Pon.-Sob. 10:00-18:00, nieczynne w niedz. Specjalizujemy się we współczesnej sztuce rdzennych Amerykanów, w tym w ceramice, obrazach, szklanych rzeźbach, biżuterii i technikach mieszanych. 
* {{Znacznik|'''Lyn Fox Pueblo Pottery'''|35.6812 |-105.9274|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://foxpueblopottery.com/ Lyn Fox Pueblo Pottery]''', 640 Canyon Road, ☏ +1 505 577-0835. Specjalizujemy się w pięknej zabytkowej ceramice Pueblo z ośmiu północnych pueblo, w tym w glinianych garnkach rdzennych Amerykanów, misach do ciasta, wazonach, garnkach olla i ceramice opowiadaczy historii. 
* {{Znacznik|'''Steve Elmore Indian Art'''|35.6858 |-105.9336|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://elmoreindianart.com/ Steve Elmore Indian Art]''', 839 Paseo de Peralta, suite M (''pomiędzy Palace i Alameda''), ☏ +1 505 995-9677. Codziennie od 10:00 do 17:00. Specjalizujemy się w antykach Indian Ameryki Północnej, kładąc nacisk na zabytkową ceramikę Pueblo, tkaniny Navajo, kachinas i starą biżuterię zastawną. edit
Są też inne dobre; jeśli znajdziesz taki, który Twoim zdaniem oferuje szczególnie dobry stosunek jakości do ceny, rozszerz tę listę. Możesz wydać zaledwie 100 USD na mały przedmiot lub wydać więcej pieniędzy, niż masz, na coś, co jest dosłownie jedyne w swoim rodzaju.

=== Inna sztuka ===
Jeśli interesuje Cię sztuka „anglosaska”, koniecznie przejdź się Canyon Road (łatwy spacer z centrum miasta), która jest pełna wyjątkowych, dziwacznych i po prostu zabawnych galerii sztuki. Inne galerie znajdują się na zachód i południe od Plaza w samym centrum miasta. Mała próbka, która da Ci pojęcie, co tam jest (godziny otwarcia mogą być nieco nieregularne i nie zawsze są publikowane):

{{infobox|Tylko w Santa Fe...|Kolejny rozdział do dziwacznej, cudownej historii „City Different” dodano w sierpniu 2007, kiedy jeden z wielu sklepów z biżuterią i dziełami sztuki w centrum miasta został włamany o północy przez – bez żartów – '''pumę'''. Nie będziesz musiał jednak konkurować o towary z tym estetycznie usposobionym zwierzęciem, ponieważ zostało ono uśpione przez funkcjonariuszy Fish and Game, usunięte i wypuszczone na wolność na pustkowiu północnego Nowego Meksyku.}}
* '''[https://www.axleart.com/ Axle Contemporary]''', zmienne lokalizacje i godziny otwarcia; sprawdź stronę internetową, aby uzyskać codzienne aktualizacje, ☏ +1 505 670-5854. Mobilna galeria sztuki współczesnej, prezentująca prace na papierze i instalacje w pięknym, specjalnie doposażonym aluminiowym vanie z 1970 roku. Sztuka zarówno uznanych, jak i wschodzących artystów z Nowego Meksyku. 
* {{Znacznik|'''Chuck Jones Gallery'''|35.6884 |-105.9403|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://chuckjones.com/ Chuck Jones Gallery]''', 135 W. Palace Ave, ☏ +1 505 983-5999. Godziny otwarcia najwyraźniej „elastyczne”. Wśród galerii prezentujących malownicze i kulturowe piękno Południowego Zachodu i Indian Ameryki Północnej znajdziesz tę, która prezentuje „piękno”... Kaczora Daffy'ego, Wilusia E. Kojota i Strusia Pędziwiatra!? Ta galeria upamiętnia wielkiego artystę kreskówek i jego następców w sztuce animacji, z wieloma oryginałami. Nie jest to coś, co można by uznać za typowe dla sceny artystycznej Santa Fe, ale jest bardzo zabawne. 
* {{Znacznik|'''Gerald Peters Gallery'''|35.6820 |-105.9340|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://gpgallery.com/ Gerald Peters Gallery]''', 1011 Paseo de Peralta, ☏ +1 505 954-5700. Pn-Sb 10:00-17:00. Jedna z „ekskluzywnych” galerii w Santa Fe, z dziełami znanych artystów (Hurd, Remington, Miro itp.), w niektórych przypadkach z sześciocyfrowymi cenami. Jeśli szukasz niedrogiej sztuki „pamiątkowej”, poszukaj gdzie indziej, ale poważny kolekcjoner sztuki zdecydowanie powinien sprawdzić tę. 
* {{Znacznik|'''Glenn Green Galleries'''|35.7607 |-105.9315|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.glenngreengalleries.com/ Glenn Green Galleries]''', 136 Tesuque Village Rd (''w Tesuque, 5 mil na północ od Plaza''), ☏ +1 505 820-0008. Pn-Sb 10:00-17:00; niedziela po umówieniu. Założony w 1966 roku, 5-akrowy ogród rzeźb i galeria. Współczesne rzeźby, obrazy, grafiki i sztuka ścienna autorstwa takich artystów jak Allan Houser (którego galeria reprezentowała w latach 1974-1994), Khang Pham-New, Eduardo Oropeza, Melanie Yazzie itp. 
* {{Znacznik|'''Klebau Photography Gallery'''|35.68 |-105.9383|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.santafe.org/listing/klebau-photography-gallery/128/ Klebau Photography Gallery]''', 220 E. Santa Fe Ave, ☏ +1 505 954-4777. Właściciel tej zorientowanej na fotografię franczyzy jest również głęboko zaangażowany w scenę muzyki klasycznej w Santa Fe i może udzielić wskazówek na temat tego, co jest grane, jeśli tam będzie (oczywiście, że nie zaszkodzi coś kupić). 
* {{Znacznik|'''Manitou Galleries'''|35.6883 |-105.9398|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://legacygallery.com/ Manitou Galleries]''', 123 W. Palace Ave, ☏ +1 505 986-0440, bezpłatny numer: +1-800-283-0440. Pon.-Sob. 9:30–17:30, Niedz. 11:00–17:00. Jedna z niewielu galerii w Santa Fe otwarta 7 dni w tygodniu. Średniej klasy (od 100 do 20 000 USD) prace, głównie o tematyce południowo-zachodniej; ładne brązy. 
* {{Znacznik|'''Mark White Fine Art'''|35.6827 |-105.9322|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://markwhitefineart.com/ Mark White Fine Art]''', 414 Canyon Rd, ☏ +1 505 982-2073. Codziennie 10:00–17:00. Medytacyjne rzeźby wiatru. Wewnątrz galerii można oglądać promienne i wyjątkowe obrazy na metalu. 
* {{Znacznik|'''Nedra Matteucci Galleries'''|35.6812 |-105.9344|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.matteucci.com/ Nedra Matteucci Galleries]''', 1075 Paseo de Peralta, ☏ +1 505 982-4631. Pn.–Sb. 9:30–17:00. Galeria znanego przedsiębiorcy z Santa Fe, kładąca nacisk na prace z XIX i XX wieku, w tym szereg prac z/ kolonii artystycznej w [[Taos]]. 
* {{Znacznik|'''Shidoni Foundry'''|35.7563 |-105.9266|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shidoni Foundry''', 1508 Bishops Lodge Rd (''w oddalonej wiosce Tesuque, na północ od Santa Fe''), ☏ +1 505 988-8001. Pn.-Sb. 9:00-17:00. 8 akrów ogrodu rzeźb eksponuje różnorodne i eklektyczne — niektórzy powiedzieliby, że osobliwe — dzieła lokalnie znanej Shidoni Foundry, a także meble, ceramikę, fotografię itp. 
* {{Znacznik|'''William R. Talbot Fine Art'''|35.6876 |-105.9404|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://williamtalbotfineart.com/ William R. Talbot Fine Art]''', 129 W. San Francisco St (''na górze''), ☏ +1 505 982-1559. Historyczne mapy, grafiki regionalistyczne i obrazy. 
* {{Znacznik|'''Winterowd Fine Art'''|35.6812 |-105.9261|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://fineartsantafe.com/ Winterowd Fine Art]''', 701 Canyon Rd, ☏ +1 505 992-8878. Pn.-Sb. 10:00-17:00, Nd. 12:00-16:00. Rozsądny (choć stosunkowo konserwatywny) przykład wielu galerii Canyon Road; przyjazna i pomocna obsługa. 
Ta oferta ledwo muska powierzchnię sceny artystycznej w Santa Fe; książka telefoniczna społeczności wymienia ponad ''sześć stron'' galerii. Jest wśród nich kilka pułapek turystycznych, ale o wiele więcej dobrych rzeczy niż turystycznego śmiecia.

=== Inne towary ===
* W centrum Santa Fe jest sporo sklepów specjalistycznych z zabawkami, księgarniami, odzieżą i wieloma innymi sklepami z rękodziełem, takimi jak torebki i biżuteria.
* Po południowej stronie miasta znajduje się {{Znacznik|'''Outlet'''|35.6116 |-106.0319|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[http://fashionoutletssantafe.com/ outlet]''' na skrzyżowaniu [[Plik:I-25.svg|22px]] i Cerrillos Road oraz duże skupisko nowszych, wielkopowierzchniowych sklepów, takich jak Best Buy i Target na Zafarano Road w pobliżu Cerrillos i Rodeo Roads, po drugiej stronie drogi od centrum handlowego {{Znacznik|'''Santa Fe Place'''|35.6361 |-106.0145|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Santa Fe Place'''. Drugie (i nieco mniejsze) centrum handlowe, {{Znacznik|'''DeVargas Center'''|35.6928 |-105.9507|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''DeVargas Center''', znajduje się przy Paseo de Peralta i Guadalupe, tuż na północ od centrum miasta.

== Wyżywienie ==
[[Plik:Santafe_shed_enchiladas.jpg|300px|thumb|Enchiladas z niebieskiej kukurydzy w The Shed]]
Santa Fe i reszta Nowego Meksyku słynie z ogromnych i pikantnych talerzy pełnych południowo-zachodniego jedzenia. Restauracje w Santa Fe oferują dania od drogich haute Southwestern po domowe dania w stylu fast-food, gdzie zostaniesz zapytany „czerwone czy zielone” (chile). Możesz spróbować mieszanki czerwonych i zielonych papryczek chili, prosząc o danie „Christmas”. Jednak Santa Fe ma również wiele doskonałych restauracji oferujących inne kuchnie — być może nawet zbyt wiele z nich, ponieważ wysoce konkurencyjny rynek zmusza nawet bardzo dobre restauracje do wyjścia z interesu przed czasem. Niemal nie sposób przecenić możliwości kulinarnych w tym miejscu; znacznie przewyższają one te w większości amerykańskich miast dziesięciokrotnie większych od Santa Fe. Podobnie jak w przypadku kilku innych miast Nowego Meksyku, restauracje w tym opisie są podzielone na podkategorie „Nowomeksykańska” (co w żadnym wypadku nie jest tym samym, co „meksykańska”) i „Inne”. Posiłki (bez napojów i napiwków) zazwyczaj kosztują 10 USD/osobę lub mniej w lokalach „budżetowych”, 10–25 USD w lokalach „średniej klasy”, a czasem znacznie więcej w „Ekskluzywnych”. Wiele restauracji w Santa Fe jest dość swobodnych w kwestii godzin otwarcia; jeśli lokal nie ma podanych poniżej godzin otwarcia, zapytaj lokalnie, kiedy jest otwarty, ponieważ godziny te mogą się zmieniać nieregularnie.

* {{Znacznik|'''Santa Fe Farmers Market'''|35.6823 |-105.9490|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://santafefarmersmarket.com/ Santa Fe Farmers Market]''', 1607 Paseo de Peralta (''Paseo de Peralta at Guadalupe''), ☏ +1 505 983-4098. Santa Fe Farmers Market reprezentuje ponad 100 aktywnych sprzedawców i oferuje setki różnych produktów rolnych. Aby w dalszym ciągu sprostać zapotrzebowaniu Santa Fe na świeże, lokalne produkty, targ zaczął działać przez cały rok w 2002 roku, a ponieważ coraz więcej rolników stosuje rozszerzone techniki uprawy, „poza sezonem” staje się z roku na rok bardziej udany.

=== Nowomeksykańska ===
W mieście jest tak wiele dobrych restauracji w nowomeksykańskich, że opis tutaj ledwie muska powierzchnię. Połowa autorów piszących o kuchni Nowego Meksyku twierdzi, że zielone chili jest ostrzejsze od czerwonego, podczas gdy połowa twierdzi, że jest odwrotnie. W rzeczywistości najlepszym autorytetem w kwestii ostrości chili w konkretnej restauracji, w której jesz, jest sama restauracja, więc jeśli martwisz się, że chili jest zbyt ostre, po prostu zapytaj; otrzymasz bezpośrednią odpowiedź znacznie częściej niż nie. Jedno jest jednak z pewnością prawdą: zielone jest zwykle bardziej mięsiste niż czerwone i dodaje potrawie nieco więcej treści, niezależnie od poziomu ostrości.

==== Oszczędnie ====
[[Plik:Frito_pie_at_Five_&amp;_Dime_General_Store_(Santa_Fe,_New_Mexico)_001.jpg|alt=Chili con carne in a bag of Frito corn chips|thumb|250x250px|Oryginalne Frito pie, podawany w torebce]]
* {{Znacznik|'''Five and Dime'''|35.6870 |-105.9392|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Five and Dime''', 58 E San Francisco St, ☏ +1 505 992-1800. Dawny Woolworths na Plaza był uważany za miejsce narodzin „Frito Pie”; od tego czasu został zastąpiony przez Five and Dime. Pierwotny szef kuchni rzekomo nadal je tam serwuje. Frito Pie składa się z torebki chipsów kukurydzianych Fritos z mięsnym czerwonym chili i serem cheddar, z cebulą i jalapeño jako dodatkiem, podawanych w oryginalnej torebce Frito. 
* {{Znacznik|'''The Shed'''|35.6876|-105.9369|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://sfshed.com/ The Shed]''', 113½ E Palace Ave (''Na małym placu przy East Palace Avenue w sercu śródmieścia, schowany od ulicy i trudny do znalezienia, ale warto przeszukać kilka bocznych placów, aż go znajdziesz.''), ☏ +1 505 982-9030. Pon.-Sb. 11:00-14:30 i 17:30-21:00. Kwintesencja nowomeksykańskiego miejsca na lunch. „Tradycyjne” nowomeksykańskie jedzenie (enchiladas, faszerowane sopaipillas itp.) w rustykalnym otoczeniu. Dania główne na lunch od około 7 USD, kolacje od 9 USD. 
* {{Znacznik|'''La Choza'''|35.6792 |-105.9527|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[http://www.lachozasf.com/ La Choza]''', 905 Alarid St.. Restauracja siostrzana The Shed. Jest otwarta wieczorami i znajduje się na mało znanej bocznej uliczce blisko głównej ulicy St. Francis Drive, daleko poza centrum miasta. Serwuje „tradycyjne” nowomeksykańskie jedzenie (enchiladas, faszerowane sopaipillas itp.) w rustykalnym otoczeniu. Zaleca się rezerwację. Dania główne na lunch od około 7 USD, kolacje od 9 USD. 
* {{Znacznik|'''Felipe's Tacos'''|35.6584 |-105.9723|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Felipe's Tacos''', 1711 Llano St, ☏ +1 505 473-9397. Pon.-Sob. 8:00-21:00, Niedz. 9:00-18:00. Ogromne burritos, tacos i bardzo, bardzo autentyczne meksykańskie jedzenie za jedyne dwa dolary. To kilka przecznic od Santa Fe High, więc po szkole może być trochę tłoczno, ale warto poczekać. 
* {{Znacznik|'''Posa's El Merendero'''|35.6393 |-105.9629|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://santafetamales.com/ Posa's El Merendero]''', 1514 Rodeo Rd (druga lokalizacja przy 3538 Zafarano Dr), ☏ +1 505 820-7672. Pn.-Sb. 7:00-20:00, Nd. 8:00-15:00. Jest to przede wszystkim firma cateringowa/detaliczna (dostawa w całym mieście, czasami dostarczająca bardzo duże zamówienia i paczkami) o długiej historii i dobrej reputacji, ale otworzyła dwa punkty sprzedaży w stylu fast-food ze swoimi towarami. Zdecydowanie nie jest to wykwintna restauracja, ale jest to rozsądny przykład podstawowej kuchni Nowego Meksyku dla tych, którzy się spieszą. Dania główne 5-10 USD. 
* {{Znacznik|'''Plaza Cafe'''|35.6875 |-105.9392|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Plaza Cafe''', 54 Lincoln Ave, ☏ +1 505 982-1664. Codziennie 7:00-21:00. Stary, sprawdzony lokal rzut beretem od sprzedawców na Portalu. Otwarty na wszystkie posiłki, ale szczególnie polecany na lunch, chociaż jest zatłoczony. 
* {{Znacznik|''''Tia Sophia's'''|35.6875 |-105.9410|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Tia Sophia's''', 210 W San Francisco St, ☏ +1 505 983-9880. Pn-Sb 7:00-14:00, Nd 8:00-13:00. Codziennie śniadanie i lunch; uwielbiane przez miejscowych na śniadanie. 
* {{Znacznik|'''Tortilla Flats'''|35.6535 |-105.9956|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Tortilla Flats''', 3139 Cerrillos Rd, ☏ +1 505 471-8685. Nd-Czw 7:00-9:00, Pt Sob 7:00-22:00. Znana restauracja z typowymi daniami z Santa Fe w Nowym Meksyku. Często odwiedzana przez wielu miejscowych, kolejny świetny przystanek na szybki posiłek lub niezobowiązującą kolację. Mniej niż 15 USD.

==== Umiarkowanie ====
* {{Znacznik|'''Tomasita's'''|35.6839 |-105.9465|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://tomasitas.com/ Tomasita's]''', 500 S Guadalupe St (''na południe od centrum miasta, w starej stacji kolejowej''), ☏ +1 505 983-5721. Pn.-Sb. 11:00-22:00. Wielu uważa, że ​​serwuje ona „tradycyjne” dania Nowego Meksyku. Spodziewaj się, że będziesz musiał poczekać, ponieważ jest niezwykle popularne. Dania główne kosztują około 9–11 USD, ale jeśli trochę zaszalejesz, zamów też sangrię. 
* {{Znacznik|'''Maria's New Mexican Kitchen'''|35.6742 |-105.9527|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.marias-santafe.com/ Maria's New Mexican Kitchen]''', 555 W Cordova Rd, ☏ +1 505 983-7929. Pn.-Pt. 11:00-22:00, Sob. Niedz. 12:00-22:00. Specjalnością restauracji są margarity, ale tradycyjna kuchnia Nowego Meksyku jest również dobra, choć nieco cięższa niż w Tomasita's. Parking, choć duży, jest trudny do zdobycia; podejście od wschodu, szlakiem Camino de los Marquez, a nie szlakiem Cordova.

==== Ekskluzywnie ====
* {{Znacznik|'''La Casa Sena'''|35.6875 |-105.9366|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.lacasasena.com/ La Casa Sena]''', 125 E Palace Ave, ☏ +1 505 988-9232. Pon.-Sob. 11:30-15:00 i 17:30-22:00, Niedz. 11:00-15:00 i 17:30-22:00. Przykład kuchni „południowo-zachodniej” — połączenie tradycyjnego przygotowania i prezentacji dań z nowomeksykańskich z bardziej nowoczesnymi, kreatywnymi składnikami (czasem trochę zbyt kreatywnymi). Zalecana rezerwacja. 
* {{Znacznik|'''Coyote Cafe'''|35.6865 |-105.9406|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.coyotecafe.com/ Coyote Cafe]''', 132 W Water St, ☏ +1 505 983-1615. 11:30-codziennie zamknięte. Kolejne wysoko cenione doświadczenie kulinarne „południowo-zachodnie”. To doskonała restauracja, choć droga — 50 USD za osobę za kolację, wliczając wino/deser i napiwek, nie jest niczym niezwykłym. Zalecana rezerwacja. 
* {{Znacznik|'''Luminaria'''|35.6854 |-105.9374|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.hotelloretto.com/eat-and-drink Luminaria]''', 211 Old Santa Fe Trail (''wewnątrz Inn at Loretto''), ☏ +1 505 984-7915. Codziennie od 7:00 do 14:00 i od 17:00 do 22:00. Ciesz się widokiem na kaplicę Loretto i szlak Old Santa Fe podczas posiłku.

=== Inne ===
Santa Fe ma mnóstwo standardowych restauracji sieciowych (Olive Garden, Outback, Red Lobster itp.), ale po co się tym przejmować? Jest wystarczająco dużo doskonałych „lokalnych”, więc możesz zaoszczędzić sobie wizyt w tych bardziej powszechnych jadłodajniach na rzecz miast mniej zamożnych pod względem kulinarnym. Wszystkie restauracje poniżej są wyjątkowo dla Santa Fe pod względem charakteru i kuchni.

==== Oszczędnie ====
* {{Znacznik|'''Chopstix'''|35.6903 |-105.9449|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Chopstix''', 238 N Guadalupe St, ☏ +1 505 820-2126. Niedz.-pt. 10:30-20:00. Chińska restauracja typu fast-food, na wynos lub na miejscu. Zbudowana w starej stacji benzynowej, wygląda jak miejsce, od którego powinieneś trzymać się z daleka, i to właśnie sprawia, że ​​jest tak dobra. 
* {{Znacznik|'''Pantry Restaurant'''|35.6648 |-105.9724|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.pantrysantafe.com/ Pantry Restaurant]''', 1820 Cerrillos Rd (''róg Cerrillos i 5th''), ☏ +1 505 986-0022. Pn.-sb. 6:30-21:00, nd. 7:00-21:00. Pyszne jedzenie serwowane w otoczeniu przypominającym jadłodajnię. Obsługa kelnerska jest super przyjazna, a porcje są ogromne. Klienci szybko zapełniają mały front rano, ale miejsca siedzące są często dostępne przy barze (który serwuje pyszne koktajle mleczne, nawet przed południem). $5-$10. 
* {{Znacznik|'''Pyramid Cafe'''|35.6732 |-105.9495|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pyramid Cafe''', 505 W. Cordova Rd (''w centrum handlowym na Cordova Road na południe od centrum''), ☏ +1 505 989-1378. Codziennie 11:00-21:00. Dobre greckie/śródziemnomorskie lunche. Nic wyszukanego, po prostu dobre, swobodne jedzenie. Nie zawracaj sobie głowy rezerwacjami, ale zadzwoń, aby sprawdzić godziny otwarcia. Lunche od około 5 USD; okazjonalnie rozrywka z tańcem brzucha. Teraz otwarte również w Los Alamos, jeśli podróżujesz w tym kierunku. 
* {{Znacznik|'''The New Baking Company'''|35.6725  |-105.9508|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://thenewbakingcompany.com/ The New Baking Company]''', 504 W. Cordova Rd, ☏ +1 505-557-6435. Pon.-Sob. 6:00-20:00, Niedz. 6:00-18:00. Po drugiej stronie Cordova Road od Pyramid i oferuje znośne kanapki, zupy itp. na lunch, ale nie idź tam tylko na lunch (lub śniadanie); zjedz deser, kiedy tam będziesz, bo to właśnie z tego jest znane. W dni powszednie w porze lunchu może być bardzo tłoczno, a chaos panuje wszędzie. Zamówienia telefoniczne są mile widziane. 
* {{Znacznik|'''Santa Fe Bite'''|35.6844 |-105.9374|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://santafebite.com/ Santa Fe Bite]''', 311 Old Santa Fe Trail, ☏ +1 505 982-0544. Wt-Cz 8:00-20:00, Pt So 8:00-21:00, Nd 8:00-17:00. Wnętrze Garrett's Desert Inn. Znane z cheeseburgerów z zielonym chili. 
* {{Znacznik|'''Tune-Up Cafe'''|35.6813 |-105.9586|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://tuneupsantafe.com/ Tune-Up Cafe]''', 1115 Hickox St, ☏ +1 505 983-7060. Pn-Pt 7:00-22:00, Sob Nie 8:00-22:00. Zajmuje miejsce, w którym dawniej „Dave's Not Here”. Lokalny lokal serwujący gwatemalską kuchnię właścicieli z nutą nowomeksykańską. Otwarte na śniadanie, lunch i kolację. Lokalizacja, w pobliżu głównej arterii St. Francis Drive, jest wygodniejsza dla podróżujących przez miasto niż do centrum. 
* {{Znacznik|'''Upper Crust Pizza'''|35.6837 |-105.9377|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.uppercrustpizza.com/ Upper Crust Pizza]''', 329 Old Santa Fe Trail, ☏ +1 505 982-0000. Zimą codziennie 11:00-22:00, latem codziennie 11:00-23:00. Powszechnie uważa się, że serwuje najlepszą pizzę (w stylu amerykańskim) w mieście. Darmowa dostawa, ale jeśli to praktyczne, rozważ zamiast tego zjedzenie czegoś na miejscu; Old Santa Fe Trail to jedna z głównych atrakcji turystycznych, a Ty masz okazję połączyć jedzenie pizzy z obserwowaniem ludzi. 
* {{Znacznik|'''Whole Hog Cafe'''|35.6858 |-105.9456|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.wholehogcafe.com/ Whole Hog Cafe]''', 320 S. Guadalupe, ☏ +1 505 474-3375. Codziennie 11:00-20:30. Sieć restauracji z grillem z siedzibą w [[Arkansas]] i [[Luizjana|Luizjanie]], ale z dwoma punktami w Nowym Meksyku (drugi znajduje się w [[Albuquerque]]); format fast-food-meets-steakhouse, ale BBQ jest wysokiej jakości według wszelkich standardów. Spróbuj sosu BBQ „Volcano” (musisz poprosić o niego przy ladzie) i sprawdź, czy jest ostrzejszy niż kuchnia Nowego Meksyku w innych miejscach w mieście. Jeśli Cię zachwyci, sos nr 3 również ma trochę pikanterii i jest smaczny. Lunche (przydatne, ponieważ znajduje się w pełnej chaosu okolicy handlowej Cerrillos Road) od 5,05 USD.

==== Umiarkowanie ====
* {{Znacznik|'''Cowgirl'''|35.6860 |-105.9449|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://cowgirlsantafe.com/ Cowgirl]''', 319 S. Guadalupe, ☏ +1 505 982-2565. Pn.-pt. 11:00-północ, sob. 10:00-północ, niedz. 10:00-23:00; Napoje serwowane do 1:30 w nocy od poniedziałku do soboty, północ w niedziele. Główna atrakcja Santa Fe, do której zarówno turyści, jak i miejscowi przybywają, aby zaznać czegoś na kształt nocnego życia w Santa Fe. Przyzwoite jedzenie, 4 czerwone stoły bilardowe (12 USD/godzina, 7'), przyzwoite ceny i muzyka na żywo każdego wieczoru, z wyjątkiem poniedziałków - karaoke. Miejsca siedzące wewnątrz i na zewnątrz. Grill też nie jest zły. Dania główne 12-20 USD. 
* {{Znacznik|'''India House'''|35.6602  |-105.9829|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://indiahousenm.com/ India House]''', 2501 Cerrillos Road, ☏ +1 505 471-2304. Kuchnia indyjska z lunchem w formie bufetu i stosunkowo wygodnym parkingiem. 
* {{Znacznik|'''Jambo Cafe'''|35.66036 |-105.97813|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://jambocafe.net/ Jambo Cafe]''', 2010 Cerrillos Road, ☏ +1 505-473-1269. Pon.-Sob. 11:00-21:00. Popularne dania kuchni afro-karaibskiej od nominowanego do nagrody Jamesa Bearda szefa kuchni Ahmeda Obo. Dania główne 15-25 USD. 
* {{Znacznik|'''Marisco's La Playa'''|35.6731|-105.9506|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Marisco's La Playa''', 537 W. Cordova Rd, ☏ +1 505 982-2790. Codziennie 11:00-21:00. Przykład różnicy między kuchnią „meksykańską” a „nowomeksykańską”; ta restauracja zdecydowanie serwuje tę pierwszą, kładąc nacisk na owoce morza przygotowywane jak w Starym Meksyku. (Zdecydowanie nie znajdziesz dań Pulpo — ośmiornicy — w menu ich odpowiedników w Nowym Meksyku!) Nic specjalnego pod względem atmosfery/prezentacji, ale dobre, autentyczne jedzenie. 
* {{Znacznik|'''Paper Dosa'''|35.67421 |-105.9524|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.paper-dosa.com/ Paper Dosa]''' (''551 W Cordova Road''), ☏ +1 505-930-5521. Wt-Nd 17:00-21:00. Południowoindyjskie jedzenie w przytulnej przestrzeni. Parking jest ciasny, ale zazwyczaj do opanowania. Dania główne 13-27 USD.
* {{Znacznik|'''Pasqual's'''|35.6866 |-105.9395|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://pasquals.com/ Pasqual's]''', 121 Don Gaspar, ☏ +1 505 983-9340. Śniadania i lunche codziennie od 8:00 do 15:00; kolacje codziennie od 17:30. Stary, sprawdzony lokal w centrum miasta. Podobnie jak w przypadku wielu restauracji w Santa Fe, menu łączy kuchnię nowego Meksyku z bardziej tradycyjnymi daniami amerykańskimi. Zaleca się rezerwację na kolację, która zbliża się do poziomu „rozrzutności”, a szczególnie zaleca się śniadanie, kiedy jest ono o wiele lepszym wyborem za dolara niż restauracje w kilku pobliskich hotelach. 
* {{Znacznik|'''Pink Adobe'''|35.6834 |-105.9382|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://thepinkadobe.com/ Pink Adobe]''', 406 Old Santa Fe Trail, ☏ +1 505 983-7712. Codziennie 11:30–21:00. Od dawna standardowa restauracja w Santa Fe, w pobliżu centrum miasta. Mieszanka kuchni kontynentalnej i nowomeksykańskiej, która graniczy z terytorium „rozrzutności”. 
* {{Znacznik|'''Pranzo Italian Grill'''|35.6857 |-105.9468|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pranzo Italian Grill''', 540 Montezuma Ave (''w Sanbusco Center''), ☏ +1 505 984-2645. Niedz. 12:00–22:00, M–Sb. 11:30–15:00 i 5–23:00. Prawdopodobnie najlepsza włoska restauracja w mieście. Zalecana rezerwacja. Spodziewaj się, że będzie głośno. edytuj
* {{Znacznik|'''Wok'''|35.6557 |-105.9900|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.woksantafe.com/ Wok]''', 2860 Cerrillos Rd, ☏ +1 505 424-8126. Pn.–Czw. 11:00–21:00, Pt. Sob. 11:00–21:30, nieczynne w niedziele. Kuchnia chińska jest słabością (przynajmniej relatywnie rzecz biorąc) Santa Fe, ale to bezpretensjonalne miejsce ma swoich zwolenników.

==== Ekskluzywnie ====
* {{Znacznik|'''315'''|35.6840 |-105.9376|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://315santafe.com/ 315]''', 315 Old Santa Fe Trail, ☏ +1 505 986-9190. Lunch pt. ​​11:30-14:00; kolacja niedz.-czw. 17:30-21:00, pt. sob. 17:30-21:30. Restauracja, której nazwa jest również numerem ulicy. Zalecana rezerwacja. Kuchnia francuska/kontynentalna w otoczeniu przypominającym bistro na chodniku. Dobra karta win i zostaw miejsce na deser crème brûlée. Możesz tu łatwo wydać 50 USD za osobę i czuć się z tym dobrze. 
* {{Znacznik|'''The Compound'''|35.6815 |-105.9267|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://compoundrestaurant.com/ The Compound]''', 653 Canyon Rd, ☏ +1 505 982-4353. Pn.-pt. 12:00-14:00, 18:00-. Na Canyon Road w pobliżu galerii sztuki. Chociaż Compound kiedyś egzekwował dress code obejmujący marynarkę i krawat, nowy szef kuchni/właściciel Mark Kiffin wyeliminował wszelkie wymogi formalnego ubioru. Kuchnia południowo-zachodnia. Dania główne od 25 do 40 USD; zdecydowanie zalecana rezerwacja. 
* {{Znacznik|'''Geronimo'''|35.6804 |-105.9254|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.geronimorestaurant.com/ Geronimo]''', 724 Canyon Rd, ☏ +1 505 982-1500. Codziennie od 17:30 do 21:30. Kolejna znakomita restauracja wśród galerii. Menu ma tendencję do kontynentalnego, ale jest zabawnie zróżnicowane i często się zmienia. Zaleca się rezerwację na kolację, którą można złożyć za pośrednictwem (niepotrzebnie ostentacyjnej) strony internetowej. Za 40 USD od osoby otrzymasz doskonałą kolację. 
* {{Znacznik|'''AGAVE Restaurant &amp; Lounge'''|35.6882 |-105.9424|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.eldoradohotel.com/eat-drink/agave-lounge AGAVE Restaurant &amp; Lounge]''', 309 W. San Francisco (''w Eldorado Hotel''), ☏ +1 505 995-4530. Kolacja każdego wieczoru od 17:30. Restauracja AAA Four Diamond, którą Zagat uznał za najlepszą w Nowym Meksyku. Współczesna kuchnia międzynarodowa z sezonowymi i regionalnymi składnikami, z wpływami południowo-zachodnimi i azjatyckimi oraz wspaniałym wyborem win. Spodziewaj się wydatków rzędu 50 USD od osoby. 
* {{Znacznik|'''Osteria d'Assisi'''|35.6902 |-105.9373|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.osteriadassisi.com/ Osteria d'Assisi]''', 58 S. Federal Pl (''trzy bloki na północ od Plaza''), ☏ +1 505 986-5858. Lunch od poniedziałku do soboty od 11:00 do 15:00, kolacja codziennie od 17:00. Ceny wahają się od około 10–12 USD za prostą pizzę w stylu neapolitańskim do 70 USD lub więcej za wspaniałą kolację z 5 dań z winem (przyjdź głodny i spodziewaj się, że wyjdziesz pełny) lub cokolwiek pomiędzy. 
* {{Znacznik|'''Santacafe'''|35.6901 |-105.9363|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.santacafe.com/ Santacafe]''', 231 Washington Ave, ☏ +1 505 984-1788. Lunch codziennie od 11:30 do 14:00, kolacja codziennie od 17:30; brunch w niedzielę od 11:00 do 14:30. Jedna z popularnych restauracji w Santa Fe, prawdopodobnie zapłacisz trochę więcej za gwiazdę, ale dania kuchni amerykańskiej/kontynentalnej są kreatywne i dobrze podane, a obsługa jest uważna. Doskonałe pudełka zapałek. Można spodziewać się wydatku rzędu 50 dolarów na osobę.

== Życie nocne ==
Dwa z wszechobecnych napojów alkoholowych w Santa Fe to znana margarita i prawdopodobnie mniej znana ''sangria'', napój na bazie wina z dodatkiem owoców, bardziej kojarzony z [[Hiszpania|Hiszpanią]] i [[Ameryka Środkowa|Ameryką Środkową]]. Większość lepszych restauracji w Nowym Meksyku w mieście ma własną domową sangrię; dobrze komponuje się z kuchnią Nowego Meksyku, a niektórzy twierdzą, że jest to przydatna odtrutka, jeśli pikantne jedzenie weźmie górę. Jest tutaj uważany za znacznie bardziej codzienny napój niż w wielu innych miejscach. Duża wysokość może zwiększać wrażliwość na alkohol.

Większość piwa spożywanego w społeczności jest importowana z [[Meksyk]]u, a jest też kilka mikrobrowarów. Jeśli trzymasz się napojów bezalkoholowych, rada: wielu mieszkańców odradza picie napojów bezalkoholowych do jedzenia Nowego Meksyku, zamiast tego preferując mrożoną herbatę. Ta preferencja opiera się na przekonaniu, że dwutlenek węgla w napojach (w tym w piwie) ma tendencję do uwydatniania ostrości papryczek chili i sprawia, że ​​ostry składnik pozostaje w gardle, podczas gdy mrożona herbata go tłumi. Przeprowadź eksperyment lub przynajmniej poproś o to swojego kierowcę.

[[Plik:Santa_Fe_Railyard_(7729689888).jpg|thumb|350x350px|Santa Fe Railyard]]

* {{Znacznik|'''Secreto Lounge'''|35.6860|-105.9402 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Secreto Lounge''', 210 Don Gaspar Ave (''w hotelu St Francis''), ☏ +1 505 983-5700. Jedno z najlepszych miejsc do obserwowania ludzi w całym Santa Fe. Tłum jest tu bardziej spokojny niż w innych miejscach. Dwóch świetnych facetów, których warto tu szukać, Daniel i Chris, obaj nagradzani barmani. 
* {{Znacznik|'''Inn on the Alameda'''|35.6847|-105.9328 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.innonthealameda.com/ Inn on the Alameda]''', 303 E Alameda St, ☏ +1 505 984-2121. W cenę wliczone jest popołudniowe przyjęcie z winem i serem, a lokalizacja u podnóża Canyon Road sprawia, że ​​można się tu łatwo zrelaksować po dniu spędzonym na odwiedzaniu galerii. 
* {{Znacznik|'''Second Street Brewery'''|35.6621|-105.9652 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://secondstreetbrewery.com/ Second Street Brewery]''', 1814 2nd St, ☏ +1 505 982-3030. Niedziela południe-22:00, poniedziałek-sobota 11:00-23:00 na jedzenie, później (godzina zamknięcia nieokreślona) na bar. Brewpub, z muzyką na żywo większość wieczorów od czwartku do niedzieli i wystawami sztuki (przecież to Santa Fe) w innych porach. W przeszłości zostali ukarani grzywną przez stan Nowy Meksyk za zezwalanie na spożywanie alkoholu poza terenem, więc mogą być pedanci, jeśli chodzi o trzymanie twojego napoju na miejscu. Jest również druga lokalizacja, {{Znacznik|'''Second Street Brewpub w Railyard'''|35.6826|-105.9488 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Second Street Brewpub w Railyard''', pod adresem 1607 Paseo de Peralta #10 (za Farmer's Market). 
* Zmiany w prawie stanu Nowy Meksyk w latach 90. doprowadziły do ​​powstania kasyn w kilku pobliskich osadach Indian amerykańskich. Najbliższe Santa Fe znajdują się przy drodze [[Plik:US_285.svg|22px]] w drodze do [[Pojoaque]]. Od czasu do czasu pojawiają się znane nazwiska, które ożywiają życie nocne, choć równie prawdopodobne jest, że zobaczysz spadającą gwiazdę w drodze na dno, jak i aktualny, pełen życia występ. Dwie wymienione tutaj mogą świadczyć usługi wahadłowe łączące z głównymi hotelami w mieście; zapytaj lokalnie o dostępność.
* {{Znacznik|'''Tesuque Casino'''|35.821658|-105.973715 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://tesuquecasino.com/ Tesuque Casino]''', 7 Tesuque Rd (''10 mil na północ od miasta''), bezpłatny numer: +1-800-462-2635. 
* {{Znacznik|'''Cities of Gold'''|35.8910726|-106.0208029 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[http://www.citiesofgold.com/ Cities of Gold]''', US 84/285 (''15 mil na północ od miasta w Pojoaque''), ☏ +1 505 455-3313. 
Kilka lokalnych barów można znaleźć na Cerrillos Road i St. Michaels Drive, jeśli wolisz unikać miejsc turystycznych. Ostrzeżenie: niektóre z nich mogą być hałaśliwe, a jazda pod wpływem alkoholu jest również problemem w tym rejonie.

== Festiwale, imprezy ==
Santa Fe organizuje pozornie niekończącą się serię festynów, festiwali i uroczystości, z których najbardziej charakterystyczną jest '''[https://www.santafefiesta.org/ Fiesta de Santa Fe]'''. Ten wielki festiwal w całym mieście odbywa się w weekend po Dniu Pracy w połowie września, po tym, jak większość letnich turystów już wyjechała (i został opisany jako Santa Fe urządzająca przyjęcie dla siebie, aby uczcić wyjazd turystów!). Uroczystość upamiętnia odzyskanie Santa Fe w 1692 roku przez Hiszpanów po powstaniu Pueblo w 1680 roku. Fiesta rozpoczyna się procesją niosącą statuę Najświętszej Maryi Panny, znaną jako '''La Conquistadora''', do katedry św. Franciszka. Zabawa rozpoczyna się czwartkowym wieczorem spaleniem '''Zozobry''', znanej również jako „Stary Ponury Człowiek”, ogromnej, animowanej postaci, której śmierć z rąk tancerza z pochodnią symbolizuje wygnanie trosk na cały rok. Przygotuj się na WIELKIE tłumy - to wydarzenie nie jest dla osób o słabym sercu i może być naprawdę przerażające dla małych dzieci! Koronacja królowej (''La Reina'') Fiesty i jej małżonka, reprezentującego hiszpańskiego szlachcica, Dona Diego de Vargasa, który odegrał kluczową rolę w założeniu miasta, jest sprawą o wielkim znaczeniu lokalnym. Zabawa trwa przez cały weekend i obejmuje takie wydarzenia, jak zabawna dziecięca '''Parada Zwierząt''' w sobotni poranek i '''Histeryczna/Historyczna Parada''' w niedzielne popołudnie. '''Melodrama Fiesty''' w Community Playhouse skutecznie i celowo wyśmiewa postacie i wydarzenia miejskie z minionego roku. Fiesta kończy się uroczystym, oświetlonym świecami spacerem do Krzyża Męczenników.

[[Plik:Santafe zozobra.jpg|thumb|300px|Zozobra spotyka swoją zgubę podczas dorocznej fiesty w Santa Fe]]
Kilka innych uroczystości w ciągu roku, ułożonych w (zwykle) chronologicznej kolejności przez cały rok, to:

* '''[https://www.artsmartnm.org/ ArtFeast, Edible Art Gallery Tour]'''. Połowa czerwca. 45 USD. 
* '''Santa Fe Community Days'''. połowa maja. 
* '''Santa Fe Plaza Arts and Crafts Festivals'''. połowa czerwca i weekend Dnia Pracy. 
* '''Rodeo de Santa Fe'''. koniec czerwca-początek lipca. 
* '''[https://golondrinas.org/ Santa Fe Wine Festival]'''. zwykle pierwszy weekend lipca. W Rancho de las Golondrinas skosztuj i ciesz się jednymi z najlepszych win w Nowym Meksyku w pięknym otoczeniu muzeum historii żywej 
* '''[https://folkartmarket.org/ Santa Fe International Folk Art Market]'''. początek lipca. Ogromne spotkanie artystów ludowych z całego świata prezentujących swoje prace na Milner Plaza w Museum Hill. 
* '''Summer Antiquities Show'''. Lipiec. 
* '''Summer Spanish Market''' (''na Plaza''). koniec lipca. 
* '''[https://nmheritagearts.org/ Santa Fe Chamber Music Festival]'''. Lipiec i sierpień. Z serią międzynarodowo znanych muzyków. 
* '''Mountain Man Rendezvous''' (''Pałac Gubernatorów''). połowa sierpnia. 
* '''Santa Fe Indian Market'''. To coroczne wydarzenie w połowie sierpnia jest najważniejszym festiwalem Santa Fe dla turystów i kolekcjonerów. Całe centrum miasta jest wypełnione sprzedawcami sztuki i rzemiosła Indian amerykańskich, od pamiątek turystycznych za 10 dolarów po zapierające dech w piersiach dzieła najwyższej jakości. Reklamuje się jako największy na świecie pokaz rzemieślników indiańskich, a opis jest prawdopodobnie dokładny; rzemieślnik, który wygra jedną z głównych nagród w konkursach jury, jest „czyniony” znaczącą postacią sztuki ludowej. W weekend Indian Market w mieście jest ciasno pod względem zakwaterowania, więc jeśli zamierzasz wziąć udział, zrób wcześniej plany.
* '''[https://santafewineandchile.org/ Santa Fe Wine and Chile Fiesta]'''. koniec września. Łączy wina od winiarzy z całego świata z pikantnymi potrawami, z których słynie Santa Fe. Kolacje winiarzy, specjalne degustacje i Grand Tasting na terenie opery Santa Fe tworzą weekend pełen win! To wydarzenie jest wyprzedane w Santa Fe, więc noclegi są na wagę złota — zarezerwuj wcześniej. 
* '''[https://santafefilmfestival.com/index/ Santa Fe Film Festival]'''. początek grudnia. Strona internetowa jest zwykle aktualizowana jesienią, aby odzwierciedlać nadchodzące oferty.
* '''[https://nmheritagearts.org/ Winter Spanish Market]'''. początek grudnia. 
* '''Las Posadas'''. Przedświąteczne upamiętnienie poszukiwań noclegu przez Maryję i Józefa, odbywające się na świeżym powietrzu na placu. Wydarzenie to odbywa się w połowie grudnia i jest naprawdę wyjątkowym przeżyciem. Publiczność „uczestniczy” w przedstawieniu, trzymając świece i podążając za Maryją i Józefem w ich poszukiwaniu noclegu. El Diablo (diabeł) pojawia się na dachach całego placu i rzuca obelgi w tłum, który odpowiada w ten sam sposób. To wspaniałe wydarzenie rodzinne. 
* '''Farolito Walk'''. Wigilijny spacer po historycznych obszarach śródmieścia Santa Fe, w których ustawiono farolitos, małe brązowe worki wypełnione piaskiem i świecą wotywną, aby oświetlić drogę Dzieciątku Jezus 
* '''Winter Antiquities Show'''. koniec grudnia. 
Ponadto wiele pobliskich społeczności indiańskich pueblo organizuje tańce i inne ceremonie, aby uczcić określone święta w ciągu roku, które witają turystów (wraz z kilkoma, które są przeznaczone wyłącznie dla członków plemienia).

== Nocleg ==
Większość hoteli, moteli i pensjonatów w Santa Fe znajduje się w jednej z dwóch dzielnic: w centrum (w pobliżu Pałacu Gubernatorów i Plaza) lub na Cerrillos Road, głównej ulicy handlowej. Odległość hoteli przy Cerrillos Road od atrakcji w centrum nie jest znacząca z czysto fizycznego punktu widzenia; najbardziej oddalone (w pobliżu Villa Linda Mall) znajdują się w odległości kilku mil od centrum, do którego można szybko dojechać samochodem lub autobusem wahadłowym. Jednak odległość atmosferyczna jest ogromna. Centrum ma legendarny klimat Santa Fe sennej starej wioski westernowej zatrzymanej w czasie i przeniesionej do XXI wieku (oczywiście z kilkoma nowoczesnymi udogodnieniami i niedogodnościami, takimi jak samochody), podczas gdy Cerrillos Road ma „atmosferę” dzielnicy handlowej na przedmieściach dużego miasta. W zamian hotele przy Cerrillos Road są zazwyczaj tańsze w porównaniu do udogodnień. Decydując, gdzie zatrzymać się w Santa Fe, zwróć szczególną uwagę na równowagę między klimatem a ekonomią, która odpowiada Twoim potrzebom.

Noclegi „budżetowe” (jeśli takie istnieją) zaczynają się od mniej niż 75 USD za noc, „średniej klasy” od 75 do 150 USD, a „ekskluzywne” powyżej 150 USD, przy czym niektóre luksusowe apartamenty itp. są znacznie droższe. Ostrzeżenie dotyczące klasyfikacji „budżetowych” i „średniej klasy”: hotele i motele w Santa Fe są podatne na bardzo znaczne sezonowe wahania dostępności i cen. Hotel, który może wyglądać jak „średniej klasy” poza sezonem (wiosna, jesień z wyłączeniem tygodnia Albuquerque International Balloon Fiesta, zwykle na początku października), może być materiałem na „rozrzutne” w sezonie narciarskim i latem, szczególnie w okolicach ważnych wydarzeń, takich jak Santa Fe Indian Market, Fiesta, weekend otwarcia Santa Fe Opera itp. Oczywiście, odwrotna sytuacja również jest prawdziwa, co oznacza, że ​​możesz zatrzymać się w hotelu „rozrzutnym” poza sezonem od listopada do lutego w naprawdę niskiej cenie. Sprawdź dokładnie stawki podczas rezerwacji; Większość ważniejszych hoteli/moteli ma informacyjne strony internetowe, a lepsze hotele powinny same zaproponować Ci najlepszą cenę, zamiast pozwolić dyskontom ją zaniżyć.

=== Oszczędnie ===
Hotele i motele budżetowe w Santa Fe są nieliczne i rozproszone. Wszystkie sieci hoteli ekonomicznych mają swoje franczyzy w mieście, ale nie jest jasne, czy większość z nich można uznać za „budżetowe” zakwaterowanie. Wypróbuj jeden i opisz go tutaj.

* {{Znacznik|'''Santa Fe International Hostel'''|35.6697 |-105.9650 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hostelsantafe.org/ Santa Fe International Hostel]''', 1412 Cerrillos Rd, ☏ +1 505 988-1153. Wymeldowanie: południe. Niezależny, tradycyjny hostel i pensjonat oferujący zakwaterowanie w pokojach wieloosobowych i prywatnych. Istnieje od kilku dekad i nadal ma się dobrze. Oferuje dużo darmowego jedzenia, znacznie więcej niż śniadanie kontynentalne, automaty telefoniczne, pralnię, mapy, salonik i dostęp do Internetu (za dodatkową opłatą dzienną). Pokoje wieloosobowe 20 USD, pokoje prywatne 25–35 USD plus 10 USD za każdą dodatkową osobę, apartament 45–55 USD. 
* {{Znacznik|'''Santa Fe Sage Inn'''|35.6797 |-105.9489 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.thesagesf.com/ Santa Fe Sage Inn]''', 725 Cerrillos Rd, ☏ +1 505 982-5952, bezpłatny numer: +1-866-433-0335, faks: +1 505 984-8879. Skromny „hotel dla samochodów”. Bliżej atrakcji w centrum miasta niż inne noclegi przy Cerrillos Road. Od 50 USD.

=== Umiarkowanie ===
Istnieje wiele innych obiektów noclegowych ze śniadaniem poza tymi, które są tutaj pokazane. Ceny różnią się nie tylko w zależności od sezonu, ale także od pokoju, ponieważ każdy obiekt będzie miał różne rozmiary pokoi i zakwaterowania; większe i bardziej luksusowe pokoje prawdopodobnie trafią do kategorii „Szaleństwo”. Oprócz B&amp;B można również wynająć umeblowane domy, duże lub małe („casitas”), które pozwalają na przygotowanie przynajmniej części własnych posiłków i cieszenie się odrobiną większej przestrzeni, zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz. Oto kilka agencji, a następnie klasyczne opcje noclegów ze śniadaniem.

* {{Znacznik|'''Alexander's Inn'''|35.6855 |-105.9291 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.alexanders-inn.com/ Alexander's Inn]''', 529 E Palace Ave, ☏ +1 505 986-1431. Wynajem wakacyjny w centrum miasta. 
* '''[https://aquisantafe.com/ AQUI Santa Fe Luxury Vacation Rentals]''', ☏ +1 505 577 6774, caroline@aquisantafe.com. Mała, ale wyselekcjonowana grupa luksusowo umeblowanych i wyposażonych domów i casitas, niektóre z kolekcjami dzieł sztuki, wszystkie z kuchnią dla smakoszy, pościelą Frette, kominkami, tarasami lub ogrodami. Od 200 USD/noc.
* {{Znacznik|'''Casa Cuma Bed &amp; Breakfast'''|35.6943 |-105.9382 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://santafebb.com/ Casa Cuma Bed &amp; Breakfast]''', 105 Paseo de la Cuma, ☏ +1 505 216-7516, info@casacuma.com. Zameldowanie: od 15:00 do 17:00, wymeldowanie: 11:00. Ładny pensjonat z widokiem na góry, pełne ciepłe śniadanie dla smakoszy i zaledwie 4 przecznice od Plaza. 
* {{Znacznik|'''Pueblo Bonito Inn'''|35.6818 |-105.9427 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.pueblobonitoinn.com/ Pueblo Bonito Inn]''', 138 W Manhattan Ave, ☏ +1 505 984-8001. Ukryty za grubymi murami z adobe, Pueblo Bonito Inn to prawdziwy historyczny pensjonat. 
* {{Znacznik|'''Zona Rosa Suites'''|35.689 |-105.9445 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://zonarosacondos.com/ Zona Rosa Suites]''', 429 W San Francisco St, ☏ +1 505 988-4455. Apartamenty z jedną, dwiema i trzema sypialniami, każdy wyposażony w kominek Kiva, podłogi z płytek saltillo i sufity viga.
* {{Znacznik|'''Dunshee's B&amp;B'''|35.6787 |-105.9214 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.dunshees.com/ Dunshee's B&amp;B]''', 986 Acequia Madre, ☏ +1 505 982-0988, faks: +1 505 982-1547, sdunshee@aol.com. Mały pensjonat w pobliżu dzielnicy artystycznej Canyon Road. 
* {{Znacznik|'''El Farolito Bed and Breakfast'''|35.6817 |-105.9435 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://farolito.com/ El Farolito Bed and Breakfast]''', 514 Galisteo St, ☏ +1 505 988-1631, bezpłatny numer: +1-888-634-8782, innkeeper@farolito.com. W niewielkiej odległości od centrum miasta i Plaza. Autentycznie urządzone casitas i wspaniałe śniadania gourmet — quiche z kurczakiem i kiełbasą jabłkową jest sam w sobie wart podróży. 
* {{Znacznik|'''El Paradero Bed and Breakfast Inn'''|35.6823 |-105.9439 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.paradorsantafe.com/ El Paradero Bed and Breakfast Inn]''', 220 W Manhattan Ave, ☏ +1 505 988-1177, bezpłatny numer: +1-866-558-0918, info@elparadero.com. Przy spokojnej bocznej uliczce w centrum miasta. Wykwintne śniadania i popołudniowe herbaty. 
* {{Znacznik|'''Casa Del Toro Santa Fe Bed and Breakfast'''|35.6901 |-105.9420 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.casadeltoro.com/ Casa Del Toro Santa Fe Bed and Breakfast]''', 229 McKenzie St, ☏ +1 505 715-6861, bezpłatny numer: +1-866-476-1091, casadeltoro@swcp.com. Kompleks domków z suszonej cegły. Gorące śniadanie serwowane każdego ranka. 
* {{Znacznik|'''Santa Fe Motel &amp; Inn'''|35.6824 |-105.9455 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://santafemotel.com/ Santa Fe Motel &amp; Inn]''', 510 Cerrillos Rd, ☏ +1 505 982-1039, bezpłatny numer: +1-800-930-5002, faks: +1 505 986-1275, info@santafemotel.com. Blisko Railyard District. Bezpłatne ciepłe śniadanie, bezpłatny bezprzewodowy dostęp do Internetu.
Większość dużych sieci hotelowych ma franczyzy w Santa Fe, głównie poza głównymi obszarami turystycznymi. Kilka z nich jest oddalonych od centrum miasta przy Cerrillos Road, stąd mają lepszy stosunek jakości do ceny, jeśli nie przeszkadza Ci odległość:

* {{Znacznik|'''Fairfield Inn &amp; Suites by Marriott Santa Fe Inn'''|35.6464 |-106.0073 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/saffe-fairfield-inn-and-suites-santa-fe/overview/ Fairfield Inn &amp; Suites by Marriott Santa Fe Inn]''', 3625 Cerrillos Rd, ☏ +1 505 474-3900. Znany z akceptowania (opieki) zwierząt domowych. 
* {{Znacznik|'''Quality Inn'''|35.6548 |-105.9940 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Quality Inn''', 3011 Cerrillos Rd, ☏ +1 505 471-1211. Twierdzą, że oferują bezpłatny transport na stację kolejową, która jest niemało dalej. Sprawdź to. 
Jest wiele innych na Cerrillos Road; opcje spoza sieci obejmują:

* {{Znacznik|'''Inn at Santa Fe'''|35.6125 |-106.0319 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.innatsf.com/ Inn at Santa Fe]''', 8376 Cerrillos Rd, ☏ +1 505 474-9500. 
Kilka klasycznych hoteli/domków w centrum miasta zbliża się do statusu „szaleństwa”, szczególnie w okresach szczytowych, zarówno ze względu na lokalizację, jak i jakość, ale szaleństwo często jest warte wydatku dla tych, którzy chcą autentycznego doświadczenia Santa Fe. Kilka z tych w bardziej rozsądnej cenie:

* {{Znacznik|'''Casa Culinaria - The Gourmet Inn'''|35.6797 |-105.9412 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.ccsantafe.com/ Casa Culinaria - The Gourmet Inn]''', 617 Don Gaspar Ave, ☏ +1 505 986-8664, bezpłatny numer: +1-888-986-8664, faks: +1 505 986-0696. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 11:00. Krótki spacer do Plaza, galerii, spa, wyjątkowych sklepów i wspaniałych restauracji. Ogrody i dziedzińce otaczają trzy domy, które składają się na Inn i zajmują połowę bloku. Inn oferuje 10 przestronnych apartamentów i pokoi. $105-355. 
* {{Znacznik|'''Inn on the Alameda'''|35.6848 |-105.9325 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.innonthealameda.com/ Inn on the Alameda]''', 303 E Alameda St, ☏ +1 505 984-2121, bezpłatny numer: +1-888-984-2121, faks: +1 505 986-8325, reservations@innonthealameda.com. Zameldowanie: 16:00, wymeldowanie: 12:00. Jako najbliższy hotel galerii sztuki przy Canyon Road, Inn oferuje idealną lokalizację do zwiedzania wszystkich atrakcji dzielnicy Santa Fe Plaza, dzięki położeniu na skraju jednej z najpiękniejszych dzielnic mieszkalnych miasta. co zapewnia spokojniejszy pobyt w hotelu. Rozciągający się na trzech akrach, jest to najbardziej wartościowy obiekt w centrum Santa Fe, z wystawnym bezpłatnym śniadaniem kontynentalnym i popołudniowym przyjęciem z winem i serem serwowanym codziennie, bezpłatnym parkingiem i dostępem do Wi-Fi oraz parkingiem i połączeniami lokalnymi i bezpłatnymi, wszystko bezpłatnie. Dwa zwierzęta poniżej 100 funtów są akceptowane w specjalnych pokojach dla zwierząt za bezzwrotną kaucją za noc. Ceny sezonowe wahają się od 159 do 599 USD, przy czym styczeń i luty to najbardziej przystępny czas na zasłużony pobyt w tym przytulnym zajeździe.
* {{Znacznik|'''Hotel Santa Fe'''|35.6824 |-105.9469 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://hotelsantafe.com/ Hotel Santa Fe]''', 1501 Paseo de Peralta, ☏ +1 505 982-1200. Nieco dalej od Plaza niż niektóre inne, stąd nieco mniej kosztowny, a mimo to w wygodnej odległości spacerowej od większości dobrych rzeczy. Single od 99 $ w zależności od sezonu. 
* {{Znacznik|'''Hilton Santa Fe'''|35.6876 |-105.9428 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hilton Santa Fe''', 100 Sandoval St, ☏ +1 505 988-2811. Stary standard, jeden z niewielu hoteli w centrum, który nie podnosi stawek w sezonie turystycznym. Już nie jest to „elegancki” hotel, ale wcale nie jest zły. Świetne miejsce również na konferencje. Single od 129 $. 
* {{Znacznik|'''Hotel St. Francis'''|35.6862 |-105.9401 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelstfrancis.com/ Hotel St. Francis]''', 210 Don Gaspar Ave, ☏ +1 505 983-5700. Klimatyczny i blisko atrakcji w centrum miasta. Dobre, choć spokojne, obserwowanie ludzi przy barze (patrz „Życie nocne”). W Krajowym Rejestrze Miejsc Historycznych. Odzwierciedla styl franciszkańskich misjonarzy. 
* {{Znacznik|'''Lodge at Santa Fe'''|35.6987 |-105.9542 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.lodgeatsantafe.com/ Lodge at Santa Fe]''', 750 N St. Francis Dr, ☏ +1 505 992-5800. Zameldowanie: 16:00, wymeldowanie: 12:00. Na północ od miasta, ale tylko 3-5 minut od Plaza. Każdego lata odbywają się tam występy na żywo Juan Siddi Flamenco Theatre Company. Bezpłatny transport do centrum miasta, restauracja na miejscu, basen, jacuzzi, bezpłatne Wi-Fi i przestrzenie na imprezy.

=== Ekskluzywnie === 
[[Plik:Adobe_pueblo_revival.jpg|thumb|350px|]]
* {{Znacznik|'''Bishop's Lodge Resort'''|35.7313 |-105.91 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Bishop's Lodge Resort''', 1297 Bishop's Lodge Rd (''na północ od miasta''), ☏ +1 505 983-6377. Kompleksowy ośrodek w pięknej dolinie Tesuque oferuje jazdę konną, spa, korty tenisowe, letnie programy dla dzieci i wiele więcej w spokojnym otoczeniu z dala od zgiełku Plaza, ale nie tak daleko, aby było to uciążliwe. Bezpłatny transfer do i z Plaza. Ceny od 900 USD, sezonowe wahania. 
* {{Znacznik|'''Eldorado Hotel &amp; Spa'''|35.6885 |-105.9421 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.eldoradohotel.com/ Eldorado Hotel &amp; Spa]''', 309 W San Francisco St (''dwie przecznice na zachód od Plaza''), ☏ +1 505 988-4455. Duży i spektakularny obiekt, dogodnie położony w pobliżu atrakcji w centrum miasta. Pokoje są dobrze wykonane i mają klimat. Restauracja Old House została uznana przez Zagat za najlepszy wybór restauracji w Nowym Meksyku. Tętniący życiem salon z częstymi występami na żywo i wieloma udogodnieniami. Nidah Spa znajduje się w hotelu. 
* {{Znacznik|'''Inn and Spa at Loretto'''|35.6853 |-105.9371 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelloretto.com/ Inn and Spa at Loretto]''', 211 Old Santa Fe Trail, ☏ +1 505 988-5531. Galerie sztuki i całodzienne spa z pełnym zakresem usług, oprócz zakwaterowania. Od 229 USD, ze znacznymi sezonowymi zmianami. 
* {{Znacznik|'''Rosewood Inn of the Anasazi'''|35.6881 |-105.9371 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.rosewoodhotels.com/en/inn-of-the-anasazi-santa-fe Rosewood Inn of the Anasazi]''', 113 Washington Ave (''na północny wschód od Plaza''), ☏ +1 505 988-3030. Ten czterogwiazdkowy luksusowy hotel w Santa Fe oferuje wyśmienitą kuchnię, centrum biznesowe i butikowe zakwaterowanie w stylu południowo-zachodnim. Pokoje od 200 USD, ze sezonowymi zmianami. 
* {{Znacznik|'''La Fonda Hotel'''|35.6867 |-105.9379 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.lafondasantafe.com/ La Fonda Hotel]''', 100 E San Francisco St (na Plaza, na końcu Santa Fe Trail), ☏ +1 505 982-5511. Kwintesencja hotelu Santa Fe, z Plaza na rogu, piękną katedrą św. Franciszka po drugiej stronie ulicy i kilkoma ciekawymi i niezbyt turystycznymi sklepami na terenie obiektu. Mają własny garaż parkingowy, co jest niemałą zaletą w centrum miasta. Pokoje od 219 USD, bez sezonowych zmian (co jest nietypowe dla hoteli w centrum miasta); okazjonalne oferty pakietowe. edit
* {{Znacznik|'''La Posada de Santa Fe'''|35.6862 |-105.9334 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/saflc-la-posada-de-santa-fe-a-tribute-portfolio-resort-and-spa/overview/ La Posada de Santa Fe]''', Tribute Portfolio Resort &amp; Spa, 330 E Palace Ave, ☏ +1 505 986-0000, bezpłatny numer: +1-866-331-7625. 157-pokojowy butikowy ośrodek i spa z pełnym zakresem usług oferujący pokoje i apartamenty w stylu adobe, wiele z kominkami i tarasami. Centrum miasta i dwie przecznice od historycznego Plaza, galerii sztuki i sklepów.

=== Kemping ===
W mieście jest kilka komercyjnych kempingów ({{Znacznik|'''Los Sueños de Santa Fe RV Park &amp; ​​Campground'''|35.6447 |-106.0059 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://lossuenosrv.com/ Los Sueños de Santa Fe RV Park &amp; ​​Campground]''', {{Znacznik|'''Rancheros de Santa Fe'''|35.5460 |-105.8632 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://rancherosdesantafe.com/ Rancheros de Santa Fe]''', {{Znacznik|'''Santa Fe KOA'''|35.5469 |-105.8362 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://koa.com/campgrounds/santa-fe/ Santa Fe KOA]''', {{Znacznik|'''Santa Fe Skies RV Park'''|35.5886 |-106.0421 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.santafeskiesrvpark.com/ Santa Fe Skies RV Park]'''), ale kemping jest o wiele bardziej satysfakcjonujący wzdłuż drogi do Santa Fe Ski Basin. Jest kilka kempingów w Santa Fe National Forest przy tej drodze, a także jest dobry kemping w bardzo ładnym {{Znacznik|'''Hyde Memorial State Park'''|35.730 |-105.834 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hyde Memorial State Park''' między lasem a miastem. Jeśli planujesz skorzystać z kempingów w lesie narodowym lub Hyde Park, upewnij się, że masz wystarczająco dużo ubrań i pościeli, aby się ogrzać; znajdują się one w górach [[Sangre de Cristo]] i są zimne w nocy.

== Bezpieczeństwo ==
Santa Fe jest dość bezpiecznym miastem pod względem przestępstw z użyciem przemocy, pomimo szeroko nagłośnionego występowania sporadycznych przestępstw z nienawiści. W rzeczywistości wskaźnik przestępczości, z wyjątkiem włamań do domów (zdecydowany problem w mieście, ale mało prawdopodobny dla podróżnych), nie jest wysoki w porównaniu z innymi amerykańskimi społecznościami o porównywalnej wielkości, a odwiedzający bardzo mało prawdopodobne, aby mieli jakiekolwiek problemy związane z przestępczością. Niektóre bary mogą być nieco niebezpieczne, a napięcia etniczne często stanowią czynnik pomimo wielokulturowej natury miasta; po prostu nie wywołuj zamieszania, a wszystko powinno być w porządku. Poza tym miejsca publiczne są na ogół dość bezpieczne i są dobrze, ale dyskretnie patrolowane przez policję miejską.

Znacznie większym problemem jest bezpieczeństwo samochodów, z kilku powodów. Wiele dróg zostało zbudowanych w wolniejszym tempie, w czasach mniejszej liczby ludności i nie mają wystarczającej przepustowości dla obecnych tłumów. Północny Nowy Meksyk ma poważne problemy z jazdą po pijanemu, a Santa Fe nie jest od tego wolne, szczególnie późną nocą. Innym czynnikiem jest niewytłumaczalnie duża liczba złych kierowców i/lub zniszczonych pojazdów z nieodpowiednio zabezpieczonym ładunkiem; tubylcy często mówią o „momencie Nowego Meksyku”, kiedy coś spada z tyłu pickupa lub przyczepy na jezdnię przed niczego niepodejrzewającym kierowcą. To dobre miejsce do ćwiczenia defensywnej jazdy, szczególnie wzdłuż St. Francis Drive i Cerrillos Road (skrzyżowanie tych dwóch zostało uznane za najniebezpieczniejsze skrzyżowanie w całym Nowym Meksyku). Przejeżdżanie na czerwonym świetle to jedna z rozrywek stanu i osiąga szczyt w Santa Fe; bądź niezwykle czujny, ruszając ze skrzyżowania, gdy światło się zmienia. Pozytywną stroną jest to, że większość kierowców jest dość tolerancyjna (choć nie zawsze świadoma) wobec pieszych i rowerzystów.

Na koniec bądź czujny na oznaki problemów zdrowotnych związanych z dużą wysokością, szczególnie jeśli wybierasz się poza miasto w góry. Najczęstsze problemy to ból głowy i/lub uczucie zmęczenia, może wystąpić, picie większej ilości wody lub zejście na niższą wysokość może pomóc (zwykle wystarczy podróż z La Bajada do zbiornika wodnego). Uważaj także podczas wędrówek pieszych i przejażdżek rowerowych, pamiętaj, że jesteś na wysokości 7000 stóp — krem ​​przeciwsłoneczny jest ważny, nawet zimą. Suchość powietrza w połączeniu z wysiłkiem fizycznym często sprawi, że nie będziesz pocić się przez ubrania, nawet jeśli temperatura wynosi 85 stopni, a wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że ciężko pracuje bez tego. Odwodnienie jest częstym problemem dla odwiedzających — zabierz więcej wody niż zwykle. Niektórzy odwiedzający zgłaszają zwiększoną wrażliwość na alkohol z powodu wysokości.

== Kontakt ==
* '''Santa Fe Baking Company''' i '''Pyramid Cafe''' (patrz wyżej w sekcji Eat) również twierdzą, że oferują bezpłatny dostęp bezprzewodowy. Większość dużych hoteli oferuje gościom szerokopasmowy dostęp do Internetu.

* '''Java Joe's'''. Najpierw kawiarnia, potem kawiarnia internetowa.
** {{Znacznik|'''Java Joe's Southside'''|35.638856 |-105.9832039|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.javajoessantafenm.com/ Java Joe's Southside]''', 2801 Rodeo Road, ☏ +1 505 474-5282. Pn.-pt. 6:00-19:00, sob. 6:00-17:00, nd. 7:00-17:00. 
** {{Znacznik|'''Java Joe's Siler'''|35.6586622 |-105.9934981|typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://www.javajoessantafenm.com/ Java Joe's Siler]''', 1248 SiLER Road, ☏ +1 505 930-5763. Pn.-pt. 7:00-18:00, sob. 8:00-13:00.

== Informacje turytstyczne ==
* Strona internetowa [https://www.santafe.org/ Santa Fe Tourism]
* {{Znacznik|Ten Thousand Waves Japanese Spa and Resort|35.6852799 |-105.9374251|typ=atrakcja}}'''[https://tenthousandwaves.com/ Ten Thousand Waves Japanese Spa and Resort]''', 3451 Hyde Park Rd (''w drodze do Santa Fe Ski Basin''), ☏ +1 505 982-9304. Japońska łaźnia ze wspólnymi i prywatnymi jacuzzi, body wrappingami, kilkoma szkołami masażu, zabiegami na twarz itp., w której można poczuć się niesamowicie dobrze po dniu spędzonym na nartach. Rezerwacje są zdecydowanie zalecane i obowiązkowe, jeśli chcesz skorzystać z masażu lub podobnych zabiegów. Głównie „day spa”, ale jest kilka pokoi na noclegi, w klasie „średniej” do „rozrzutnej”. 
* {{Znacznik|The Spa at Loretto|35.6418 |-106.0157|typ=atrakcja}}'''[https://www.hotelloretto.com/wellness The Spa at Loretto]''', 211 Old Santa Fe Trail, ☏ +1 505 984-7997. Pełen zakres usług day spa w Inn at Loretto. 
* {{Znacznik|YogaSource|35.66227 |-105.96383|typ=atrakcja}}'''[https://www.yogasource-santafe.com/ YogaSource]''', 901 W. San Mateo Rd, ☏ +1 505 982-0990. Małe rutyny transformacyjne z instrukcją. 
* Więcej zasobów dla pieszych (pralnie, sklepy spożywcze, warsztaty samochodowe itp.) gromadzi się wzdłuż St. Francis Drive, St. Michaels Drive i Cerrillos Road. Jeśli szukasz tych usług w centrum miasta (obszar Plaza), zapłacisz za nie więcej, nie otrzymując niczego specjalnego pod względem towarów i usług; opuść dzielnicę glamour i zaoszczędź trochę pieniędzy.
* {{Znacznik|SpaNomad|35.67439 |-105.95234|typ=atrakcja}}'''[https://www.spanomad.com/ SpaNomad]''', ☏ +1 505 490-0591. Mobilna usługa masażu obejmująca indyjski masaż głowy, hawajski lomi lomi, masaż tajski, body wrapping i kilka innych stylów masażu w Twoim własnym hotelu lub wynajmowanym mieszkaniu wakacyjnym. Głównie „podróżujące spa”, ale SpaNomad oferuje również szkolenia z indyjskiego masażu głowy i zapewnia masaż na kilku lokalnych wydarzeniach.

== Gdzie dalej ==
=== Indianie Ameryki Północnej ===
[[Plik:Potters_hands.jpg|thumb|300x300px|Ceramika San Ildefonso]]
Jednym z głównych czynników przyczyniających się do sławy Santa Fe jest duża liczba pobliskich indiańskich '''[[Pueblos w Nowym Meksyku|Pueblos]]''' (miasteczek). Kilka z nich to ważne ośrodki sztuki ludowej; większość pozwala odwiedzającym na tańce i inne plemienne uroczystości; a z bardziej współczesnej perspektywy, kilka z nich jest gospodarzami kasyn z hazardem, życiem nocnym itp. Istnieją jednak również pewne pueblo, które zazdrośnie strzegą prywatności swoich mieszkańców i wpuszczają gości niechętnie, jeśli w ogóle. Prawie wszystkie pueblo pobierają opłatę za fotografię, wideo, szkicowanie itp., jako próbę złagodzenia wpływu turystyki na życie prywatne mieszkańców. Aby uzyskać bardziej szczegółowe informacje na temat każdego pueblo, zobacz stronę [[Pueblos w Nowym Meksyku]].

Spośród pobliskich pueblo, '''[https://www.newmexico.org/native-culture/native-communities/cochiti-pueblo/ Cochiti Pueblo]''' i '''Santo Domingo Pueblo''' znajdują się na południowy zachód od miasta przy [[Plik:I-25.svg|22px]], oba centra sztuki ludowej, a Santo Domingo jest doskonałe do wyrobu ceramiki i biżuterii. Na północ od miasta znajduje się kilka pueblo przy US 84/285; '''Tesuque''' jest najbliżej Santa Fe i ma kasyno, ale samo pueblo jest zamknięte dla zwiedzających. Kontynuując podróż na północ, dotrzesz do '''[[Pojoaque]]''', gdzie znajduje się interesujące muzeum i jaskrawe kasyno. Dalej, poza główną drogą, znajduje się '''Nambe Pueblo''', które ma przyjemny kemping i wodospad, podczas gdy San '''Ildefonso Pueblo''' znajduje się poza główną drogą do Los Alamos i jest głównym ośrodkiem garncarskim. Więcej pueblo znajduje się w pobliżu '''[[Española]]''' i '''[[Taos]]''', jeszcze dalej na północ.

=== Inne ===
[[Plik:Kasha-Katuwe_Tent_Rocks_NM_(9406466737).jpg|thumb|350x350px|Krajobraz w Pomniku Narodowym Kasha-Katuwe Tent Rocks]]
* '''[[Taos]]''', znane z kolonii artystycznej, kultowego Taos Pueblo, a także wspaniałego terenu narciarskiego, znajduje się około dwie godziny jazdy na północ od Santa Fe. Podróż w górę jest dość malownicza, z kilkoma doskonałymi trasami; szczegółowe wskazówki znajdziesz na stronie '''[[Północno-centralny Nowy Meksyk]]'''.
* '''[[Pecos (Nowy Meksyk)|Pecos]]''' to małe miasteczko około 20 mil na wschód od Santa Fe, tuż przy autostradzie [[Plik:I-25.svg|22px]], i jest domem '''[https://www.nps.gov/peco/index.htm Pecos National Historic Park]''', małego miejsca NPS, które chroni ruiny opuszczonego indiańskiego pueblo i hiszpańskiej misji z XVII wieku, a także '''pole bitwy Glorieta Pass''', miejsce głównej bitwy wojny secesyjnej na zachodzie.
* '''[https://www.blm.gov/visit/kktr Kasha-Katuwe Tent Rocks National Monument]''' (zamknięty na czas nieokreślony w 2023) na południe od miasta, w pobliżu '''jeziora Cochiti''' w regionie centralnym, i jest omówiony w artykule dotyczącym tego regionu. Wiele przewodników po okolicy pomija ten mały klejnot, który jest otwarty na cały dzień (5 USD/pojazd) i obejmuje szlak przez krótki, ale spektakularny fragment kanionu szczelinowego. Gorąco polecam dla piechurów, którzy mają pół dnia do spędzenia.
* Wycieczka do '''[[Los Alamos]]''' i pobliskiego '''[[Bandelier National Monument]]''' to świetna wycieczka z Santa Fe. Jeśli chcesz spędzić tam cały dzień, możesz kontynuować podróż do '''[[Góry Jimenez|Gór Jemez]]''' i '''[[Valles Caldera National Preserve]]''' (zaplanuj z wyprzedzeniem, ponieważ ciekawsze atrakcje w Preserve wymagają wcześniejszej rezerwacji).
*n Jeśli nie znudzi Ci się scena artystyczna, gdy wyjedziesz, udaj się na południe drogą [[Plik:New_Mexico_14.svg|22px]] do '''[[Madrid (Nowy Meksyk)|Madrid]]''', starego miasta górniczego, które stało się kolonią artystyczną, znacznie mniej znanego niż samo Santa Fe. '''[[Albuquerque]]''' leży dalej, z własnymi atrakcjami; dotarcie do Albuquerque drogą [[Plik:New_Mexico_14.svg|22px]] jest wolniejsze niż bezpośrednia trasa [[Plik:I-25.svg|22px]], ale rekompensuje to znacznie mniejszym ruchem i ładnymi widokami.

{{Jest w|Nowy Meksyk}}
{{Geo|35.686944|-105.937778}}
{{przewodnik}}
[[Kategoria:Nowy Meksyk]]</text>
      <sha1>k832heneo884tkjhpkzllvaibysc2n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Santa Barbara (Kalifornia)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6684</id>
    <revision>
      <id>159068</id>
      <parentid>157690</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>159068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89170" sha1="7dzade2q8lqy453yw65oqq1orbamne9" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Santa Barbara
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Aerial-SantaBarbaraCA10-28-08.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Seal_of_the_City_of_Santa_Barbara,_California.svg
 |mapa             = Santa Barbara County California Incorporated and Unincorporated areas Santa Barbara Highlighted 0669070.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of the United States.svg|20px]] [[Stany Zjednoczone]]
 |region           = [[Plik:Flag of California.svg|20px]] [[Kalifornia]]
 |powierzchnia     = 108,79
 |wysokość         = 15
 |ludność          = 88 700
 |prefiks          = 805
 |kod pocztowy     = 93101–93103, 93105–93111, 93116–93118, 93120–93121, 93130, 93140, 93150, 93160, 93190, 93199
 |www              = https://santabarbaraca.gov/
}}
[[Plik:Stearns Wharf - Santa Barbara, California.jpg|300px|right|thumb|Nabrzeże Stearns, Santa Barbara]]
'''[https://santabarbaraca.com/ Santa Barbara]''' to miasto i obszar metropolitalny położony niecałe 160 km od [[Los Angeles]], ale znacznie różniący się tempem życia od swojego ogromnego południowego sąsiada. Dzięki umiarkowanemu klimatowi i bujnej przyrodzie, „Riwiera Zachodu” to przyjemny cel jednodniowej lub weekendowej wycieczki z [[Los Angeles]]. Szerokie plaże, wysoko oceniane winnice oraz bogata oferta sklepów i restauracji pozwalają miastu liczącemu zaledwie 90 000 mieszkańców korzystać z udogodnień kulturalnych i towarzyskich, które zazwyczaj można znaleźć tylko w znacznie większych miastach.

== Charakterystyka ==
Choć powszechnie uważa się, że Santa Barbara to plac zabaw dla bogatych i sławnych, w rzeczywistości średni dochód w granicach miasta jest tylko nieznacznie wyższy niż w całej [[Kalifornia|Kalifornii]]. Miasto, znane z architektury w stylu kalifornijskiej misji (długotrwałe lokalne przepisy gwarantują, że wszystkie obiekty komercyjne będą zgodne z motywem misji, co skutkuje mnóstwem czerwonych dachów i imitacji supermarketów z suszonej cegły), jest niezwykle dumne z korzeni i tradycji swojego miasta, a liczne, niezwykle popularne festiwale odbywające się przez cały rok celebrują bogactwo kulturowe miasta.

Ponadto, liczna populacja Latynosów, skoncentrowana we wschodniej części miasta wokół ulicy Milpas, oznacza, że ​​można tu znaleźć mnóstwo tacquerias i restauracji meksykańskich. Na Santa Barbarę wpłynęła również scena food trucków z Los Angeles.

=== Orientacja ===
[[Plik:Santa Barbara Airport 5173.jpg|thumb|Lotnisko Santa Barbara]]
Miasto Santa Barbara jest częścią tego, co znane jest jako Południowe Wybrzeże, nazwane tak, ponieważ linia brzegowa między Point Conception a miastem [[Ventura]] jest zwrócona bardziej na południe niż na zachód. Drogą, która służy jako centrum miasta, jest '''State Street''', która biegnie z północnego zachodu na południowy wschód w centrum i w jego pobliżu oraz ze wschodu na zachód w górnej części miasta. Dalej biegnie na zachód jako Hollister Avenue przez [[Goleta|Goletę]]. Obszar bezpośrednio na wschód od dolnej State Street, między nabrzeżem a autostradą [[Plik:US_101_(1961_cutout).svg|25px]], znany jest jako '''Funk Zone''' i stał się jednym z głównych obszarów turystycznych Santa Barbara, a także domem dla winiarni, browarów, galerii sztuki i restauracji, a także bardziej młodzieńczej i modnej atmosfery. Zaledwie kilka przecznic powyżej Funk Zone, State Street staje się zamknięta dla samochodów (tylko rowery i piesi) na osiem przecznic, zanim zostanie ponownie otwarta dla ruchu. Osiem przecznic zamkniętych dla samochodów, zwanych '''State Street Promenade''', stanowi rdzeń centrum Santa Barbara. Latynoska część miasta znajduje się po wschodniej stronie i ma własną główną ulicę, '''Milpas Street''', która biegnie prawie 1,6 km od State Street, ale równolegle do niej, w centrum i w jego pobliżu. Upper State Street łączy się z autostradą stanową [[Plik:California_154.svg|25px]], która łączy Santa Barbara z Los Olivos i regionem winiarskim.

Orientacja może być myląca dla turystów, zwłaszcza że miejscowi często wskazują kierunki tak, jakby góry znajdowały się na wschodzie, a nie na północy, a ocean na zachodzie, a nie na południu. „Jedź na północ autostradą 101” oznacza dosłownie „jedź na zachód”; a jeśli ktoś mówi „na południe od miasta”, nie ma na myśli oceanu, ale wzdłuż wybrzeża w kierunku Carpinterii i Ventury.

Dzielnice w centrum Santa Barbara to zazwyczaj dzielnice robotnicze, należące do klasy średniej i wyższej średniej, podczas gdy [[Montecito]] na wschód od miasta i Hope Ranch na zachód to dwie bogate enklawy miasta, znane jako tymczasowe kryjówki [[Hollywood|hollywoodzkich]] celebrytów i bogatych emerytów.

=== Klimat ===
Santa Barbara ma nieco inny klimat niż reszta obszaru. Utrzymuje idylliczne temperatury przez większą część roku i rzadko zdarza się, aby w ciągu tygodnia w jakiejkolwiek porze roku przynajmniej jeden dzień nie osiągnął temperatury 70 ° F (21 ° C). Czasami zdarzają się ekstremalne temperatury: fale upałów są powszechne późnym latem i wczesną jesienią, a zimą temperatury w nocy mogą sięgać nawet trzydziestu stopni. Najlepszy czas na podróż nie zawsze odpowiada oczekiwaniom podróżnych. Wiosna i wczesne lato są chłodne i pochmurne od rana do popołudnia, a temperatury sięgają 16°C (60°F) i 21°C (70°F), co miejscowi nazywają „majową szarością” i „czerwcowym mrokiem”. W sierpniu i na początku września temperatury sięgają 80°F (27°C), a pochmurne dni są rzadkie. Od połowy do końca września i października temperatury w ciągu dnia utrzymują się głównie na poziomie 70 ° F (21 ° C). Pora deszczowa trwa zazwyczaj od listopada do marca, ale nawet w porze deszczowej więcej dni jest słonecznych niż nie.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port lotniczy Santa Barbara|34.426111|-119.840278|typ=transport}}'''[https://flysba.santabarbaraca.gov/ Port lotniczy Santa Barbara]''' ({{IATA|SBA}}) (''w pobliżu sąsiedniego miasta [[Goleta]]''). Lokalne lotnisko dla tego obszaru, 11 km na zachód od centrum miasta. Połączenia są dostępne z [[Chicago]], [[Dallas]], [[Denver]], [[Las Vegas]], [[Los Angeles]], [[Oakland]], [[Phoenix]], [[Portland (Oregon)|Portland]], [[Sacramento]], [[Salt Lake City]], [[San Francisco]], [[San Luis Obispo]] i [[Seattle]]. Autobus linii 11 należący do Santa Barbara Metropolitan Transit District łączy lotnisko z centrum Santa Barbara. 

Lotnisko może być drogie, a rozkład lotów ograniczony; lot do [[Los Angeles]] ({{IATA|LAX}}) lub [[Burbank]] ({{IATA|BUR}}) i podróż samochodem lub transportem publicznym do Santa Barbara może być bardziej kosztowny, czasochłonny lub jedno i drugie. Pociąg Pacific Surfliner linii Amtrak (patrz poniżej) zatrzymuje się na lotnisku Burbank 5 razy dziennie w drodze do Santa Barbara. Z LAX można pojechać bezpośrednio Airbusem Santa Barbara lub FlyAway do Union Station i Amtrak do Santa Barbara. Los Angeles słynie z nieprzewidywalnego ruchu ulicznego, a nawet pociągi czasami mają opóźnienia, więc zarezerwuj sobie dodatkowy czas, jeśli wybierzesz tę trasę.

=== Koleją ===
{{Znacznik|Stacja Santa Barbara|34.413636 |-119.692895 |typ=transport}}'''[https://www.amtrak.com/stations/sba Stacja Santa Barbara]''', 209 State Street. Stacja jest zabytkiem, wybudowana w 1902 roku. Znajduje się w odległości krótkiego spaceru od plaż i terenów handlowych State St. 
* '''[https://www.amtrak.com/home Amtrak]''', ☏ +1 215-856-7924, bezpłatny: +1-800-872-7245. Obsługuje połączenia kolejowe w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]]. Trasy zatrzymujące się w Santa Barbara:
** '''[[Coast Starlight]]''' kursuje codziennie między [[Seattle]] a [[Los Angeles]]. Przystanki obejmują [[Tacoma|Tacomę]], [[Lacey]], [[Centralia (Waszyngton)|Centralię]], [[Kelso]], [[Vancouver (Waszyngton)|Vancouver (stan Waszyngton)]], [[Portland (Oregon)|Portland]], [[Salem (Oregon)|Salem]], [[Albany (Oregon)|Albany]], [[Eugene]], [[Klamath Falls]], [[Dunsmuir]], [[Redding]], [[Chico (Kalifornia)|Chico]], [[Sacramento]], [[Davis (Kalifotrnia)|Davis]], [[Martinez (Kalifronia)|Martinez]], [[San Francisco]] ([[Emeryville]]), [[Oakland]], [[San Jose (Kalifornia)|San Jose]], [[Salinas]], [[Paso Robles]], [[San Luis Obispo]], Santa Barbara, [[Oxnard]], [[Simi Valley]], [[Van Nuys]] i [[Burbank]].
** '''[https://www.amtrak.com/pacific-surfliner-train Pacific Surfliner]''' kursuje codziennie między [[San Luis Obispo]] a [[San Diego]] przez [[Los Angeles]].
Podróż tymi pociągami jest piękna na odcinkach blisko wybrzeża, ale zdarzają się opóźnienia, szczególnie na Coast Starlight.

[[Plik:Santa_Barbara_station_2022.jpg|260px|right|thumb|'''[[Coast Starlight]]''' kursuje codziennie między [[Seattle]] i [[Los Angeles]]. Przystanki obejmują [[Tacoma]], [[Lacey]], [[Centralia (Waszyngton)|Centralia]], [[Kelso (Waszyngton)|Kelso]], [[Vancouver (Waszyngton)|Vancouver, WA]], [[Portland (Oregon)|Portland,]] [[Salem (Oregon)|Salem]], [[Albany (Oregon)|Albany]], [[Eugene]], [[Klamath Falls]], [[Dunsmuir]], [[Redding]], [[Chico (Kalifornia)|Chico]], [[Sacramento]], [[Davis (Kalifornia)|Davis]], [[Martinez (Kalifornia)|Martinez]], San Francisco ([[Emeryville]]), [[Oakland]], [[San Jose (Kalifornia)|San Jose]], [[Salinas]], [[Paso Robles]], [[San Luis Obispo]], [[Santa Barbara]], [[Oxnard]], [[Simi Valley]], [[Van Nuys]] i [[Burbank]]]].

=== Samochodem ===
Do i z Santa Barbara prowadzi tylko jedna główna autostrada: [[Plik:US_101_(1961_cutout).svg|25px]], która pokrywa się z [[Pacific Coast Highway|Highway 1]] przez ponad 30 mil (48 km) zarówno na północ, jak i na południe (no cóż, na wschód, ale wzdłuż wybrzeża) miasta. Jadąc drogą [[Plik:US_101_(1961_cutout).svg|25px]], jadąc od południa, do centrum Santa Barbara można dojechać zjazdem Garden St., natomiast plaże można znaleźć przy Cabrillo Blvd. z rampy. Z północy należy zjechać z drogi [[Plik:US_101_(1961_cutout).svg|25px]] przy zjeździe z rampy Mission lub Carrillo St. Wzorce ruchu różnią się od słynnej blokady siatki w [[Los Angeles]], ponieważ w niedzielne popołudnia droga [[Plik:US_101_(1961_cutout).svg|25px]] w kierunku południowym może się gwałtownie zatrzymać.

[[Plik:California_154.svg|25px]] to droga drugorzędna prowadząca przez góry do doliny Santa Ynez i do miast takich jak [[Los Olivos]] i [[Solvang]]; Kalifornijski Departament Transportu dokładnie określił ją jako „drogę widokową”. Jednak prawdopodobnie jest to gorszy sposób na dotarcie do miasta, a raczej droga na jednodniową wycieczkę z Santa Barbara.

=== Autobusem ===
{{Znacznik|Stacja Greyhound|34.41378|-119.69333|typ=transport}}'''[https://www.greyhound.com/bus/santa-barbara-ca/santa-barbara-bus-stop Stacja Greyhound]''' znajduje się w centrum miasta, pod adresem Chapala 224, obok stacji Amtrak.

[https://www.sbairbus.com/ Santa Barbara Airbus] kursuje osiem razy dziennie między [[Goleta|Goletą]], Santa Barbara, [[Carpinteria|Carpinterią]] i LAX.

Central Coast Shuttle oferuje również transfer lotniskowy między Santa Maria, Santa Barbara, [[Ventura]] i LAX.

Flixbus obsługuje Santa Barbarę w drodze do [[San Luis Obispo]] i [[Los Angeles]].

VISTA Transit obsługuje połączenia regionalne z [[Ventura|Ventury]] i [[Oxnard]].

Santa Barbara MTD, autobus miejski, obsługuje połączenia z [[Goleta|Goletą]] i [[Carpinteria|Carpinterią]], jeśli już jesteś w obszarze metropolitalnym.

== Komunikacja ==
{{mapa|34.42|-119.71|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
=== Autobusem ===
[http://www.sbmtd.gov/ Santa Barbara Metropolitan Transit District (SBMTD)] obsługuje autobusy w całym mieście Santa Barbara oraz sąsiednich miejscowościach [[Goleta]], [[Montecito]] i [[Carpinteria]]. Trasy i ceny biletów są dostępne na stronie internetowej przewoźnika. To tani i dość wszechstronny sposób poruszania się po mieście, ale niezbyt szybki.

SBMTD oferuje również autobusy wahadłowe wzdłuż ulicy State Street, między centrum miasta Sola Street a nabrzeżem oraz wzdłuż nabrzeża między zoo a portem, odjeżdżające co 15 lub 30 minut między 9:00 a 18:00 (do 22:00 od piątku do soboty latem). Cena biletu wynosi od 25 do 50 centów; można skorzystać z bezpłatnego transferu między dwoma autobusami.

[https://bills-bus.com/isla-vista-service Bill's Bus] specjalizuje się w bezpiecznym przewozie imprez studenckich do centrum miasta z Isla Vista i z powrotem w czwartki, piątki i soboty wieczorem. Koszt przejazdu w obie strony: 10 dolarów, w jedną stronę: 7 dolarów.

=== Samochodem ===
Po Santa Barbara można poruszać się dość łatwo, a w większości obszarów znalezienie miejsca parkingowego, czy to w garażu miejskim, czy na ulicy, nie stanowi większego problemu. Pewną niedogodnością jest obecność trzech głównych ulic o podobnych nazwach: Carrillo St, Castillo St i Cabrillo Blvd. Nie należy ich mylić. Jak wszędzie, nie należy prowadzić pod wpływem alkoholu, ale należy pamiętać, że policja w Santa Barbara jest szczególnie bezlitosna w łapaniu i ściganiu pijanych kierowców.

Wypożyczalnie samochodów Budget i Hertz znajdują się na lotnisku, a w Santa Barbara działa kilka innych agencji.

=== Pieszo ===
Łagodny klimat sprawia, że ​​poruszanie się po mieście pieszo jest świetnym sposobem, jednak poruszanie się poza śródmieściem i strefą rozrywkową może być uciążliwe.

=== Taksówką ===
Taksówek jest mnóstwo, ale są drogie. Biorąc jednak pod uwagę stosunkowo niewielkie rozmiary centrum Santa Barbara, są one dobrym rozwiązaniem, jeśli nie trzeba jechać daleko na przedmieścia.

=== Na rowerze lub rolkach ===
Jazda na rowerze to świetny sposób na zwiedzanie Santa Barbara. Wzdłuż nabrzeża biegnie piękna ścieżka rowerowa, a znaczna część śródmiejskiej ulicy State Street jest wyłączona z ruchu samochodowego.

W pobliżu nabrzeża wiele firm oferuje wypożyczalnie rowerów i rolek, dzięki którym można zwiedzać plaże. Popularne są również taksówki-riksze.

Program wypożyczania rowerów elektrycznych [https://santabarbara.bcycle.com/ BCycle] ma przystanie w całej Santa Barbara.

== Warto zobaczyć ==
* {{zobacz
| name=[https://santabarbaraca.com/businesses/santa-barbara-county-courthouse/ Sąd hrabstwa Santa Barbara] | alt= | url= | adres=1100 Anacapa St | lat=34.42435| long=-119.702461| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Pn.-Pt. 8:00-17:00, Sob. Niedz. 10:00-16:30, Zwiedzanie z przewodnikiem, Pn.-Sob. 14:00 i M, Wt., Piątki 10:30. Zbudowany w 1929 roku, jest najwspanialszym budynkiem w mieście. Działający gmach sądu, hiszpańsko-mauretański zamek z freskami, malowidłami ściennymi i tunezyjskimi kafelkami. Z dzwonnicy El Mirador roztaczają się wspaniałe widoki na miasto i zatokę. Na terenie znajduje się kolekcja palm i okazów drzew z ponad 25 krajów. Dostępny jest także drukowany przewodnik po tych roślinach. Bezpłatnie, ale sugerowana jest darowizna.
}}
[[Plik:Mission Santa Barbara.jpg|300px|right|thumb|Mission Santa Barbara]]
[[Plik:Santa Barbara County Courthouse Mural room.jpg|thumb|Pokój z muralem w sądzie hrabstwa Santa Barbara]]
* {{zobacz
| name=[https://www.santabarbaramission.org/ Santa Barbara Mission] | alt= | url= | adres=2201 Laguna S | lat=34.4383| long=-119.714| wskazówki=z centrum State St. skręć na wschód w Mission St. i kieruj się znakami wskazującymi na Mission; transport publiczny: autobus SBMTD nr 6 lub nr 11 do State &amp; Mission Sts.
| tollfree=+1 805 682-4149 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zwiedzanie z przewodnikiem codziennie w godzinach 9:00–16:30. Znana jako „Królowa Misji” „Stara Misja” w Santa Barbara jest wspaniałym przykładem hiszpańskiej architektury franciszkańskiej w Kalifornii. Jest to dziesiąta misja kalifornijska, która ma zostać zbudowana. Została konsekrowana w 1786 roku jako pierwsza z dziewięciu misji ojca Lasuena. Dziś Misja Santa Barbara jest zarówno cudem krajobrazu, jak i doskonałym studium antropologicznym oryginalnej rodzimej kultury w okolicy. Santa Barbara to jedyna misja w Kalifornii z bliźniaczymi dzwonnicami, ze względu na status katedry w początkach państwowości Kalifornii. Ma także dłuższą nieprzerwaną współpracę z franciszkanami niż jakakolwiek inna misja i dłuższą nieprzerwaną historię muzyki chóralnej niż jakakolwiek inna misja. Siedziba systemu misyjnego w latach trzydziestych i czterdziestych XIX wieku. Znajduje się tu wiele archiwów misji kalifornijskich. Zwróć uwagę na sąsiadujący piec ceramiczny i ruiny kadzi garbarskiej. Na terenie misji znajduje się także mały, ale szanowany ogród różany. Misja nadal jest czynnym kościołem, regularnie odprawiając msze w środy, niedziele i święta. Wstęp na Msze Święte jest bezpłatny, zwyczajowo przyjmuje się jednak niewielką darowiznę. Dorośli 9 USD; Dzieci (5-17 lat) 4 USD; Seniorzy 7 dolarów.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.sbnature.org/ Muzeum Historii Naturalnej w Santa Barbara] | alt= | url= | adres=2559 Puesta Del So | lat=34.4385| long=-119.715| wskazówki=podążaj za znakami z pobliskiej misji Santa Barbara
| tollfree=+1 805 682-4711 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie 10:00-17:00. To duże, dobrze zaprezentowane muzeum jest – dosłownie – ukrytym skarbem. Do najważniejszych atrakcji w jedenastu salach wystawowych należą regionalna historia naturalna, szkielet płetwala błękitnego naturalnej wielkości i rzadki szkielet „mamuta karłowatego” wielkości kucyka. 12 dolarów dla dorosłych; 8 dolarów dla seniorów i 13-17 lat; 7 dolarów za 2-12 lat; bezpłatnie w ostatnią niedzielę każdego miesiąca z wyjątkiem września.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.sbma.net/ Muzeum Sztuki w Santa Barbara] | alt= | url= | adres=1130 State St | lat=34.4228| long=-119.703| wskazówki=
| tollfree=+1 805 963-4364. | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek-Niedziela 11:00-17:00. Będąc wyjątkowo dobrze wyposażonym muzeum, biorąc pod uwagę wielkość miasta, główne muzeum sztuki w Santa Barbara posiada bogatą kolekcję rzymskich antyków, a także imponującą kolekcję klasycznej sztuki europejskiej i współczesnej. Często zmieniane wystawy należą do najsilniejszych w Kalifornii. Dorośli: 9 dolarów; zaproponował darowiznę w niedzielę.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.sbma.net/ Muzeum Historyczne Santa Barbara] | alt= | url= | adres=136 East De la Guerra St | lat=34.4214| long=-119.698| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wt-sobota 10:00-17:00, niedziela: 12:00-17:00. 7 dolarów dla dorosłych, 5 dolarów dla seniorów/studentów, bezpłatnie dla członków i osób poniżej 18 roku życia, bezpłatnie w pierwsze czwartki miesiąca.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.parks.ca.gov/?page_id=608 Prezydium Santa Barbara] | alt= | url= | adres=123 East Canon Perdido St | lat=34.422567| long=-119.6971| wskazówki=przecznicę od State St, róg East Canon Perdido i Santa Barbara Sts
| tollfree=+1 805 965-0093 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie z wyjątkiem najważniejszych świąt w godzinach 10:30–16:30. Twierdza wojskowa założona w 1782 roku, z której zachowała się tylko część. Niektóre części są stopniowo odbudowywane. Dorośli 5 USD, seniorzy (62+) 4 USD, dzieci do 16 lat bezpłatnie.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.stearnswharf.org/ Stearns Wharf] | alt= | url= | adres= | lat=34.4107| long=-119.687| wskazówki=Koniec State Street wzdłuż nabrzeża
| tollfree=+1 805 965-0093 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=To malownicze nabrzeże z 1872 – najdłuższe głębokowodne molo pomiędzy [[Los Angeles]] i [[San Francisco]] – ma bogatą historię. Nazwa pochodzi od jego budowniczego, miejscowego drwala Johna P. Stearnsa. Kilkakrotnie poważnie uszkodzony przez pożary, był wielokrotnie odbudowywany i dziś mieści tu kilkanaście sklepów i restauracji oraz jeden z najpiękniejszych widoków w Kalifornii z końca molo. Znajduje się tu także małe publiczne akwarium, Centrum Morskie, powiązane z Muzeum Historii Naturalnej. Na końcu nabrzeża możesz zobaczyć brązowe pelikany. Znajduje się tu sklep z przynętami i sprzętem wędkarskim, a do łowienia z nabrzeża nie jest wymagana żadna licencja wędkarska. Niegdyś należał do legendy Hollywood Jamesa Cagneya. Bezpłatny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.stearnswharf.org/ Karpeles Museum] | alt= | url= | adres=21 West Anapamu St | lat=34.42257| long=-119.70494| wskazówki=pół przecznicy od State St
| tollfree=+1 805 962-5322 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Śr-nie w południe do 16:00. Biblioteka Karpeles to największy na świecie prywatny zbiór ważnych oryginalnych rękopisów i dokumentów. Wśród obiektów znajdujących się na stałe w muzeum znajduje się oryginalna kamienna kopia Deklaracji Niepodległości, replika globusa używanego przez Kolumba (poza półkulą zachodnią), odręczne partytury kilkunastu czołowych kompozytorów oraz komputerowy system naprowadzania zastosowany podczas pierwszego lotu lądownika Apollo na Księżyc. Bezpłatny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.sbzoo.org/ Santa Barbara Zoo] | alt= | url= | adres=500 Ninos Dr | lat=34.4194| long=-119.665| wskazówki=
| tollfree=+1 805 963-5695 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie w godzinach 10:00-17:00, z wyjątkiem Święta Dziękczynienia i Bożego Narodzenia oraz niektórych wydarzeń prywatnych. Małe, ale dobrze reprezentowane, liczące ponad 600 zwierząt, zoo zapewnia rozrywkę dla wszystkich grup wiekowych od 1963 roku i jest największym ogrodem zoologicznym pomiędzy Los Angeles a San Francisco (chyba że liczyć Akwarium Monterey). Dorośli 13-59 lat 14 dolarów, dzieci 2-13 lat, seniorzy 60+ 10 dolarów, dzieci do lat 2 bezpłatnie.
}}
* {{Znacznik|Ogród Botaniczny Santa Barbara|34.4538|-119.709|typ=natura}}'''[https://sbbotanicgarden.org/ Ogród Botaniczny Santa Barbara]''', Mission Canyon Rd 1212 (''kieruj się znakami od Old Mission''), ☏ +1 805 682-4726. 9:00-17:00 listopad-luty, 9:00-18:00 marzec-październik. Położony na 65 akrach (26 hektarach) u podnóża wzgórz, tuż nad miastem, Ogród oferuje wyjątkowe eksponaty rodzimych roślin Kalifornii, prezentowane w pięknym otoczeniu krajobrazowym. Spaceruj po łące, przez kanion i las sekwoi, przez historyczną tamę i wzdłuż grzbietów górskich, skąd rozciągają się rozległe widoki na Wyspy Normandzkie. Założony w 1926 roku jako instytucja edukacyjna i naukowa, jest najstarszym ogrodem botanicznym w Kalifornii, poświęconym badaniom, ochronie i ekspozycji rodzimej flory. 8 USD dorośli, 6 USD seniorzy/młodzież/żołnierze z dowodem tożsamości, 4 USD dzieci 2-12 lat z dowodem tożsamości, poniżej 2 lat wstęp bezpłatny.
* {{zobacz
| name=[https://yaf.org/ronaldreagan/ Reagan Ranch Center Exhibit Gallery] | alt= | url= | adres=217 State Street | lat=34.4135 | long=-119.6927 | wskazówki=obok stacji Amtrak
| tollfree=+1 805-957-1980 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wtorek od 11:00 do 16:30 z wydłużonymi godzinami pracy w lecie. Zawiera oryginalne artefakty z Rancza Reagana w połączeniu z najnowocześniejszymi, interaktywnymi i multimedialnymi eksponatami, które podkreślają historię ćwierćwiecza Ronalda Reagana w Rancho del Cielo i osiągnięcia jego prezydentury. Ponad sześć godzin dynamicznych ekspozycji multimedialnych zapewnia dostęp do ekskluzywnych przemówień, wywiadów, przemówień radiowych i oryginalnych prezentacji wideo. Centralnym elementem jest interaktywna „oś czasu” o długości 8,5 m, która umożliwia użytkownikom zwiedzanie „zachodniego Białego Domu” w latach 80. Bezpłatny.
}}
* {{zobacz
| name=Upper East Side | alt= | url= | adres= | lat=34.43387 | long=-119.7126 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=W przybliżeniu ograniczony przez State St od zachodu, Micheltorena Street od południa, Olive i Laguna Street od wschodu oraz Constance Ave od północy, obszar ten był miejscem, gdzie mieszkała większość zamożnych mieszkańców, kiedy Santa Barbara po raz pierwszy zaczęła przyciągać tę klasę. W rezultacie zobaczysz duże, imponujące domy w różnych stylach architektonicznych, w tym późno wiktoriańskim, rzemieślniczym, misyjnym, romańskim, a nawet kilka przyciągających wzrok modernistów z połowy wieku. Jak wszędzie, jeśli zajmujesz się architekturą mieszkaniową, szanuj prywatność mieszkańców.
}}

== Aktywny wypoczynek ==
[[Plik:Santa Barbara courthouse tower view.jpg|thumb|280px|Widok na północ z wieży sądu w Santa Barbara, ukazujący budynki w stylu misyjnym, kryte czerwonymi dachówkami i góry w oddali]]
Chociaż Santa Barbara to nietypowe nadmorskie miasto, oferuje ono typową dla Południowej Kalifornii różnorodność aktywności na świeżym powietrzu, od surfingu po obserwowanie wielorybów.

* '''Golf'''. Santa Barbara oferuje liczne prywatne i publiczne pola golfowe zlokalizowane w mieście i jego okolicach. {{Znacznik|Hidden Oaks|34.42913|-119.78960|typ=atrakcja}}'''[https://hiddenoaksgolfcoursesb.weebly.com/ Hidden Oaks]''' i {{Znacznik|Twin Lakes|34.43660|-119.83230|typ=atrakcja}}'''[https://www.twinlakesgolf.com/ Twin Lakes]''' to dziewięciodołkowe pola golfowe, oferujące przystępne ceny za rundę golfa. Dla tych, którzy chcą zagrać 18 dołków bez wydawania fortuny, {{Znacznik|Santa Barbara Golf Club|34.43615|-119.73861|typ=atrakcja}}'''[https://www.playsantabarbara.com/ Santa Barbara Golf Club]''', położony przy 3500 McCaw, oferuje rundy w rozsądnych cenach. Dla tych, którzy chcą wydać więcej, {{Znacznik|Sandpiper Golf Course|34.43058|-119.90771|typ=atrakcja}}'''[https://www.sandpipergolf.com/ Sandpiper Golf Course]''', położone na północ od Goleta on Hollister, lub {{Znacznik|Rancho San Marcos|34.54681|-119.87573|typ=atrakcja}}'''Rancho San Marcos''', położone około 24 km drogą 154, oferują światowej klasy wrażenia golfowe. 
* '''Wędrówki piesze'''. Od Mesa po góry Santa Ynez, wyjątkowe ukształtowanie terenu Santa Barbara zapewnia niesamowite możliwości podziwiania panoramicznych widoków i bogactwa dzikiej przyrody. Przewodniki i mapy turystyczne można łatwo kupić w każdej lokalnej księgarni, dobrze wyposażonym kiosku z gazetami lub wybranych sklepach w miejscach o dużym natężeniu ruchu turystycznego, takich jak centrum miasta. Przykładami są rezerwat {{Znacznik|Douglas Family Preserve|34.40267|-119.73888|typ=natura}}'''[https://sbparksandrec.santabarbaraca.gov/parks/douglas-family-preserve Douglas Family Preserve]''', wspaniała otwarta przestrzeń, gdzie można swobodnie biegać, często stanowiąca tło dla licznych ślubów, oraz East Camino Cielo Road odchodząca od autostrady 154, gdzie znajduje się kilka miejsc, gdzie można zaparkować i znaleźć krótki szlak do wędrówek, a nawet po prostu usiąść i podziwiać widoki. edytuj
* {{Znacznik|Eagle Paragliding|34.40864 |-119.73771 |typ=atrakcja}}'''[https://www.paragliding.com/ Eagle Paragliding]''', ☏ +1 805 968-0980. Santa Barbara oferuje całoroczne loty, jedne z najlepszych w Stanach Zjednoczonych. Pierwszego dnia w Elings Park możesz latać solo. Loty tandemowe są również dostępne z gór, plaży lub wzgórza treningowego Elings Park. 
* {{Znacznik|Skydive Santa Barbara|34.66670|-120.45860|typ=atrakcja}}'''[https://skydivesantabarbara.com/ Skydive Santa Barbara]''' ma swoją bazę na lotnisku Lompoc City.
* '''Surfing'''. W okolicy znajdują się liczne plaże nadające się do surfowania i kilka firm wypożyczających deski surfingowe. Chociaż latem surfowanie jest znacznie mniejsze, jest idealne dla początkujących. Istnieje również kilka przyjemnych długich przerw na deskę, które są odpowiednie przez cały rok. 
* {{Znacznik|Port|34.4034 |-119.6936 |typ=atrakcja}}'''[https://santabarbaraca.com/businesses/santa-barbara-harbor/ Port]''', 132 Harbour Way (''między plażą West Beach a plażą Leadbetter''). Rejsy, wypożyczanie kajaków i desek wiosłowych, nauka żeglowania, co tylko chcesz. Lub po prostu wybierz się na przyjemny spacer wzdłuż falochronu. Jasnożółta taksówka wodna Lil' Toot kursuje tam i z powrotem między portem a Stearns Wharf co 30 minut. Jeśli będziesz mieć szczęście, zobaczysz, jak przypływa jedna z łodzi do połowu jeżowców z Santa Barbara. W ubiegłych latach prawie cały połów trafiał do [[Japonia|Japonii]], ale ''uni'' zyskał popularność na zachodzie, a niektóre załogi będą nawet sprzedawać te kolczaste, ale smaczne małe stworzenia prosto z molo i pokażą, jak je rozłupać. 
* {{Znacznik|Degustacja Wina w Strefie Funk|34.41512 |-119.69041 |typ=atrakcja}}'''[https://www.funkzone.net/winespirits Degustacja Wina w Strefie Funk]'''. W Santa Barbara znajduje się wiele winnic, wszystkie w obrębie przecznic od centrum miasta, a głównie na obszarze znanym jako Strefa Funk ze względu na wcześniejsze, bardziej zabawne korzenie związane z przemysłową częścią miasta. Niektóre mniejsze winiarnie otworzyły swoje sklepy, wiele w przebudowanych budynkach przemysłowych, w Funk Zone, która znajduje się w przecznicach na wschód od State Street, pomiędzy nabrzeżem a wiaduktem autostrady 101. W tej rozwijającej się części miasta znajduje się obecnie duża liczba winiarni, w tym [http://urbanwinetrailsb.com/ Miejski Szlak Wina w Santa Barbara], restauracje, browary rzemieślnicze i gorzelnie rzemieślnicze, co czyni ją popularnym miejscem dla smakoszy i tych, którzy chcą uciec od sceny zakupów na State Street. Większość winnic posiada sale degustacyjne i jest otwarta dla publiczności.
* '''Degustacja wina w Dolinie Santa Ynez'''. Dla tych, którzy chcą uciec od ograniczeń miasta i zanurzyć się w krainie wina, Dolina Santa Ynez znajduje się zaledwie kilka minut jazdy na północ od Santa Barbara, do której można dojechać autostradą U.S. Highway 101 lub autostradą stanową 154. W północnej części hrabstwa Santa Barbara znajdują się setki winnic i winnic, a okres jesiennych zbiorów to szczególnie malowniczy czas na odbycie tej podróży. Większość winnic należy do [https://sbcountywines.com/ Stowarzyszenia Winiarzy Hrabstwa Santa Barbara]. Pinot noir, a w mniejszym stopniu chardonnay, to sztandarowe odmiany winiarskiego regionu Santa Barbara. Wystarczy wybrać się do [[Solvang]], [[Santa Ynez]], [[Los Olivos]] lub [[Buellton]] i delektować się. Region bardzo poważnie traktuje odpowiedzialną konsumpcję, a od lutego 2008 roku, kiedy uruchomiono program CHP Designated Driver Program, punkty kontrolne dla kierowców pod wpływem alkoholu (DUI) są częste. Rozważ wynajęcie limuzyny lub zapisanie się na wycieczkę winiarską. 
* '''Wycieczki winiarskie'''. Codzienne wycieczki z degustacją wina wyruszają z większości hoteli w okolicy i można wybierać spośród kilku różnych opcji. [https://gogrape.com/santa-barbara/ Grapeline Wine Country Shuttle], (888) 8-WINERY, oferuje elastyczny, całodniowy transport busem. Stagecoach Wine Tours oferuje wycieczki z degustacją wina w dolinie Santa Ynez w hrabstwie Santa Barbara. [https://ccjeeps.com/ Cloud Climbers Jeep Tours] oferuje wycieczki winne w plenerowych jeepach. Sustainable Vine, +1 805 698-3911, koncentruje się na producentach stosujących zrównoważone praktyki. [https://www.goldenroostersb.com/ Golden Rooster Transportation &amp; Wine Tours] oferuje wycieczki winne limuzynami i autokarami imprezowymi. [https://www.goldenlimosb.com/ Golden Limo Santa Barbara] oferuje wynajem limuzyn i organizuje wycieczki winne i inne. Destination Drivers oferuje planowanie wycieczek winnych i poleca lokalnych kierowców. 
** {{Znacznik|Sanguis|34.42076 |-119.67936 |typ=atrakcja}}'''[https://www.sanguiswine.com/ Sanguis]''', 8 Ashley Ave, ☏ +1 805-845-0920. Po wcześniejszym umówieniu. Winnica Santa Barbara.
* '''Łatwa wycieczka piesza'''. Znajdź darmowe miejsce parkingowe na bocznych uliczkach odchodzących od Cabrillo Boulevard po minięciu State Street (tj. na Bath Street i Yanonali St). Następnie idź chodnikiem lub plażą do State Street. Na skrzyżowaniu Cabrillo Boulevard i State Street znajdziesz molo, z którego będziesz mieć wspaniały widok na miasto. Po przejściu molo, idź State Street w górę, mijając stację kolejową. Sklepy i restauracje ciągną się wzdłuż State Street w górę i w dół, zapewniając wspaniałe wrażenia turystyczne. Skręć w prawo w West Carrillo St i przejdź jeden blok, a następnie skręć w lewo w Anacapa St. Powinno to doprowadzić Cię do Santa Barbara Courthouse (szczegóły powyżej w sekcji „'''Warto zobaczyć'''”) naprzeciwko głównego oddziału biblioteki publicznej, gdzie możesz podziwiać przyjemne widoki z jego wieży. Następnie idź ulicą w górę do Anapamu St i skręć w lewo. To doprowadzi Cię z powrotem na State Street. Jeśli jeszcze nie jesteś zmęczony, możesz kontynuować spacer w górę State Street do Mission St i skręcić w prawo. Jeśli pójdziesz ulicą do Laguna St, skręć w lewo, a po trzech przecznicach w prawo w Los Olivos, dotrzesz do Santa Barbara Mission. Po zwiedzeniu misji i zachwycającego ogrodu różanego przed misją, możesz wrócić pieszo na Cabrillo Boulevard lub skorzystać z autobusu wahadłowego z powrotem na nabrzeże.
* '''[http://www.santabarbaraca.com/visitor-info/maps/red-tile-walking-tour-map/ Wycieczka piesza Red Tile Walking Tour]'''. [http://www.santabarbaraca.com/visitor-info/visitors-center/ Centrum dla zwiedzających Santa Barbara] udostępnia bezpłatny, ciekawy przewodnik po Santa Barbara, który zawiera sugerowaną trasę spaceru o łącznej długości około 1,9 km. Obejmuje on zabytkowe, pokryte czerwoną dachówką budynki z suszonej cegły w centrum Santa Barbara, ale także pomaga turystom zorientować się w ukształtowaniu terenu i zobaczyć niektóre sklepy i restauracje na State St. i kilku paseos. Nie należy traktować tego jako substytutu łatwej wycieczki pieszej wymienionej powyżej, ponieważ jest ona dłuższa i obejmuje części miasta nieuwzględnione w tej.
* {{Znacznik|Fiesta 5 Theatre|34.420998 |-119.701024 |typ=atrakcja}}'''Fiesta 5 Theatre''', 916 State St, fiestafive@metrotheatres.com. Kino oferuje 5 sal kinowych z dobrymi filmami w centrum Santa Barbara i przyzwoitymi miejscami. 
* {{Znacznik|Santa Barbara Arts and Crafts Show|34.41426 |-119.68656 |typ=atrakcja}}'''[https://sbparksandrec.santabarbaraca.gov/activities/community-events/santa-barbara-arts-crafts-show Santa Barbara Arts and Crafts Show]''' (Santa Barbara Art Walk; Beach Show), Cabrillo Boulevard (''Stearns Wharf''), ☏ +1 805 897-2582, nmorgan@santabarbaraca.gov. Niedziela, 10:00-17:30. W każdą niedzielę ponad 100 lokalnych artystów prezentuje swoje prace na Cabrillo Boulevard wzdłuż plaży. „Art Walk” rozciąga się na kilka przecznic wzdłuż oceanu i zaczyna się na skrzyżowaniu ze Stearns Wharf. Wszystkie prace muszą być wykonane ręcznie przez lokalnego artystę lub rzemieślnika, którego spotkasz. Niedozwolone są asamblaże ani sprzedaż na zasadzie „kup i odsprzedaj”. Dzieła sztuki obejmują obrazy, rzeźby, fotografie i grafiki wykonane osobiście przez artystę. Sztuka użytkowa prezentowana jest w takich dziedzinach jak ceramika, skóra, biżuteria rzemieślnicza i wiele innych. Ta wystawa to doskonała okazja, aby stworzyć coś na zamówienie. Wystawa Sztuki i Rzemiosła w Santa Barbara również odbywa się w sąsiedztwie „Funk Zone” i oferuje doskonałą okazję do zabawy przed lub po degustacji wina! Wstęp wolny.
* {{Znacznik|Metro 4 theatre|34.418208 |-119.697231 |typ=atrakcja}}'''Metro 4 theatre''', 618 State St, bezpłatny numer: +1-877-789-6684, metrofour@metrotheatres.com. Ten przytulny teatr ma duże ekrany. We wtorki sprzedawane są bilety ze zniżką. Dojazd OSM edycja
* {{Znacznik|Centrum Buddyjskie Mahakankala|34.4156 |-119.6979 |typ=atrakcja}}'''[https://meditationinsantabarbara.org/ Centrum Buddyjskie Mahakankala]''', 508 Brinkerhoff Ave, ☏ +1 805-563-6000. Oferuje medytacje relaksacyjne i zajęcia medytacyjne.

=== Miejsca i organizacje występów ===
[https://www.independent.com/events/ Kalendarz wydarzeń] Santa Barbara Independent (lokalnego tygodnika) jest dobrym źródłem najnowszych wydarzeń w mieście.

* {{Znacznik|Arlington Theatre|34.4246 |-119.7065 |typ=atrakcja}}'''[https://www.arlingtontheatresb.com/ Arlington Theatre]''', 1317 State St. Jednosalowe kino na 2000 miejsc, wykorzystywane głównie do wyświetlania hitów kinowych, ale okazjonalnie odbywają się tu także występy na żywo. Posiada również odrestaurowane organy teatralne, które są czasami używane do występów solowych lub do niemych filmów. Nawet jeśli nie dzieje się nic szczególnego, warto tam zajrzeć choćby ze względu na urokliwy wystrój wnętrz, ze sztuczną „hiszpańską” wioską wokół ścian i ciemnoniebieskim sufitem, na którym widać nawet kilka punkcików światła reprezentujących „gwiazd”.
* {{Znacznik|Lobero Theatre|34.4210 |-119.7002 |typ=atrakcja}}'''[https://www.lobero.org/ Lobero Theatre]''', 33 E Canon Perdido St. Najstarszy nieprzerwanie działający teatr w Kalifornii to eleganckie, kameralne miejsce, w którym można zobaczyć wszystkiego po trochu, od muzyki kameralnej, przez folk, balet po jazz. 
* {{Znacznik|Santa Barbara Bowl|34.4322 |-119.6932 |typ=atrakcja}}'''[https://sbbowl.com/ Santa Barbara Bowl]''', 1122 N Milpas St. Wciąż często nazywany „County Bowl” ten amfiteatr na 6000 miejsc gości zaskakująco znane występy jak na miasto wielkości Santa Barbara, w tym Boba Dylana, Norah Jones i Radiohead, a można ich zobaczyć w mniejszej sali niż w Los Angeles czy San Francisco. 
* {{Znacznik|The New Vic|34.4239 |-119.7060 |typ=atrakcja}}'''[https://etcsb.org/ The New Vic]''', 33 W Victoria St, ☏ +1 805 965-5400. Siedziba grupy teatralnej Ensemble. Jest także gospodarzem różnych innych przedstawień i filmów.
* {{Znacznik|Granada Theatre|34.4239 |-119.7049 |typ=atrakcja}}'''[https://www.granadasb.org/ Granada Theatre]''', 1214 State St. Bogaty teatr, w którym odbywają się musicale, opery, balet i [https://thesymphony.org/ Santa Barbara Symphony].
* {{Znacznik|UCSB Arts and Lectures|34.4156 |-119.8476 |typ=atrakcja}}'''[https://artsandlectures.ucsb.edu/ UCSB Arts and Lectures]''', ☏ +1 805 893-3535. UCSB sprowadza do miasta wykonawców, autorów i innych wykładowców. Niektóre występy odbywają się na terenie kampusu UCSB, inne w niektórych z wymienionych powyżej miejsc w mieście.

=== Parki ===
Santa Barbara ma wiele atrakcyjnych [https://sbparksandrec.santabarbaraca.gov/ parków publicznych]. Poniżej wymieniono kilka godnych uwagi.

* {{Znacznik|Alameda Park|34.4283 |-119.7048 |typ=natura}}'''Alameda Park''', 1400 Santa Barbara St. Upper East Side Park, obejmujący dwa kwartały miasta. Znajduje się tam popularny plac zabaw zaprojektowany przez społeczność oraz stoły piknikowe, przy których często urządzane są rodzinne uroczystości (alkohol jest jednak zabroniony). Zachodnia część parku ma dość podejrzaną reputację miejsca spotkań narkomanów, ale w połowie pierwszej dekady XXI wieku została gruntownie uporządkowana. 
* {{Znacznik|Alice Keck Park Memorial Garden|34.4293 |-119.7061 |typ=natura}}'''Alice Keck Park Memorial Garden''', 1500 Santa Barbara St. Po drugiej stronie ulicy od Alameda Park. Coś w rodzaju połączenia parku z ogrodem botanicznym, z dużym stawem z kaczkami, karpiami koi i żółwiami, a także licznymi nasadzeniami o różnej tematyce, z których większość ma etykiety opisujące poszczególne gatunki roślin. Miejscowi dowcipnisie czasami nazywają go „Alice Keck Park Park”, ale często można go usłyszeć po prostu jako „Alice Keck Park”, ponieważ wiele osób nie wie, że „Park” to nazwisko Alice. 
* {{Znacznik|Shoreline Park|34.3967 |-119.7071 |typ=natura}}'''Shoreline Park'''. Oferuje spacer po szczycie urwiska z zapierającymi dech w piersiach widokami na ocean. 
* {{Znacznik|Chase Palm Park|34.4146 |-119.6853 |typ=natura}}'''Chase Palm Park''', 323 E Cabrillo Blvd. To długi, wąski park, który rozciąga się wzdłuż East Beach. Znajdują się tam ścieżki dla pieszych i rowerzystów, a także skatepark. 
* {{Znacznik|Skofield Park|34.4574 |-119.6923 |typ=natura}}'''Skofield Park'''. Mały, wiejski park, w którym rozpoczyna się szlak do Rattlesnake Canyon, jednego z najpopularniejszych lokalnych szlaków turystycznych. Nazwa pochodzi od krętego charakteru szlaku, a nie od szczególnego skupiska grzechotników, chociaż jak wszędzie w kalifornijskich głębinach, należy zachować czujność.

=== Plaże ===
* {{Znacznik|East Beach i West Beach|34.4138 |-119.6865 |typ=natura}}'''East Beach i West Beach'''. Oddzielone nabrzeżem Stearns Wharf, tworzą praktycznie jedną ciągłą plażę, zazwyczaj nazywaną po prostu East Beach. Jest to najpopularniejsza plaża w Santa Barbara, najłatwiej dostępna z infrastruktury turystycznej przy State St. Popularne miejsce do gry w siatkówkę plażową. 
* {{Znacznik|Leadbetter Beach|34.4031 |-119.6978 |typ=natura}}'''Leadbetter Beach'''. Po drugiej stronie portu od West Beach, w pobliżu Santa Barbara City College, ta plaża jest zazwyczaj mniej zatłoczona niż East Beach. Zazwyczaj ma dość łagodne fale, odpowiednie dla początkujących surferów. 
* {{Znacznik|Arroyo Burro Beach|34.4042 |-119.7431 |typ=natura}}'''Arroyo Burro Beach'''. Prawie powszechnie nazywana przez mieszkańców plażą „Henry'ego” lub „Hendry'ego” i bardziej odosobniona niż plaże w centrum miasta. Psy mogą być bez smyczy, a jeden jej koniec to plaża nudystów, gdzie często można zobaczyć nagich facetów igrających z wodą. 
* {{Znacznik|Butterfly Beach|34.4178 |-119.6488 |typ=natura}}'''Butterfly Beach'''. Ukryta w Montecito, przy eleganckim hotelu Biltmore, to prawdziwa ukryta perełka. W zależności od pływów i wahań piasku, niektóre części plaży mogą być trudno dostępne. Chociaż często można tu spotkać psy bez smyczy, w przeciwieństwie do plaży Arroyo Burro, nie jest to oficjalnie dozwolone.
* {{Znacznik|Hammonds|34.41581 |-119.63776 |typ=natura}}'''Hammonds'''. Ukryta między Miramar a Butterfly w Montecito, ta plaża to prawdziwa ukryta perełka. Aby się tam dostać, należy zaparkować na parkingu przy plaży Miramar, a następnie przejść ścieżką wzdłuż Edge Cliff Drive i przejść przez strumień. Można tam również dotrzeć z Butterfly podczas odpływu. Chociaż fale są tu słabe, jest to świetne miejsce dla rodzin, do oglądania zachodów słońca i popularne miejsce na randki wśród mieszkańców.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Santa Barbara downtown shopping center.jpg|thumb|Paseo Nuevo, niedaleko State Street]]
[[Plik:Santa Barbara 309.JPG|thumb|State Street]]
Santa Barbara to raj dla miłośników zakupów. Sama ulica State Street oferuje ponad milę atrakcji, od modnych butików po popularne sieciówki, takie jak Restoration Hardware. {{Znacznik|'''El Paseo'''|34.42058|-119.69941|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''El Paseo''' (812 State St., centrum) to ekskluzywne centrum handlowe, które reklamuje się jako „pierwsze centrum handlowe Kalifornii”, a w pobliżu znajduje się tętniące życiem centrum handlowe {{Znacznik|'''Paseo Nuevo'''|34.41928|-119.69992|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.paseonuevosb.com/ Paseo Nuevo]''' (651 Paseo Nuevo), oferujące Nordstrom i ponad 50 sklepów specjalistycznych. Czegokolwiek szukasz, prawdopodobnie znajdziesz to na State Street. W centrum miasta jest mnóstwo miejsc parkingowych, a pierwsze 75 minut jest bezpłatne na większości parkingów (z wyjątkiem plaży). Dobrym rozwiązaniem jest parking na Ortega.

* {{Znacznik|'''Channel Island Surfboards'''|34.414115 |-119.689061 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Channel Island Surfboards''', 36 Anacapa St, ☏ +1 805 966-7213. W sklepie detalicznym dostępny jest szeroki wybór pianek i desek surfingowych. 
* {{Znacznik|'''Farmers Market'''|34.41985 |-119.69447 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.sbfarmersmarket.org/ Farmers Market]''', Cota Street i Santa Barbara St. Sobota 8:00-13:00. Na targu można spotkać sprzedawców oferujących lokalne jaja, świeże owoce, warzywa, oleje i wiele innych produktów ekologicznych. We wtorki wieczorem odbywa się również targ na State Street, a w pozostałe dni targi w pobliskich miejscowościach. 
** '''Mama's Preserves''' (2 Peas in a Pod), info@mamaspreserves.com. Na tym stoisku sprzedawane są wyjątkowe domowe dżemy i marmolady. Mama poleca słodko-pikantne jalapeño z serem. Nektarynka i borówka również są pyszne. Zawsze można spróbować ich na ich stoisku. Świeże jagody są również doskonałe, a ich smak zmienia się w zależności od sezonu. 8 USD za dżem/marmoladę. 
* {{Znacznik|'''Hazard's Cyclesport'''|34.414619 |-119.68955 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[http://www.hazardscyclesport.com/ Hazard's Cyclesport]''', 110 Anacapa St, ☏ +1 805 966-3787, bruce1@hazardscyclesport.com. Pon.-pt. 10:00-18:00; Sob. 10:00-17:00; Niedz. 12:00-17:00. Sklep rowerowy działa od 1914 roku. Sprzedają rowery, oferują serwis (bez snobizmu) i pobierają rozsądne ceny. W ich sklepie rowerowym znajduje się również sklep biegowy. 
* {{Znacznik|'''The Italian Pottery Outlet'''|34.421082 |-119.701657 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.italianpottery.com/ The Italian Pottery Outlet]''', 929 State St, bezpłatny numer: +1-877-496-5599. Firma rodzinna, działająca w tym miejscu od ponad 15 lat. Oferuje największą kolekcję włoskiej ceramiki na zachodzie i w obniżonych cenach. 
* {{Znacznik|'''Mountain Air Sports'''|34.412732 |-119.6896 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.mountainairsports.com/ Mountain Air Sports]''', 14 State St, ☏ +1 805 962-0049, customerservice@mountainairsports.com. Pn.-Sb. 10:00-18:00, Niedz. 11:00-17:00. Ten sklep outdoorowy oferuje artykuły do ​​biwakowania, kajakarstwa, wspinaczki skałkowej, narciarstwa i wielu innych aktywności. Na miejscu mają duży wybór.

== Gastronomia ==
Santa Barbara całkiem dobrze słynie z kuchni kalifornijskiej inspirowanej kuchnią francuską. Lokalne produkty są powodem do dumy dla wielu szefów kuchni, którzy mogą korzystać z bogactwa świeżych produktów uprawianych w promieniu kilkuset mil od miasta, a także świeżych owoców morza łowionych codziennie prosto z oceanu. Wysoki status kulturowy miasta przyciąga wybitnych szefów kuchni z całego świata, a wybór i różnorodność lokalnych potraw jest wręcz zdumiewająca jak na 90-tysięczną społeczność.

Ponadto, meksykańskie jedzenie w Santa Barbara dorównuje każdemu innemu miastu w [[Kalifornia|Kalifornii]], a scena food trucków, która narodziła się w [[Los Angeles]], również rozwinęła się w mieście. Oto kilka kulinarnych propozycji Santa Barbara:

* {{Znacznik|'''East Beach Tacos'''|34.41885 |-119.67535 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[http://www.eastbeachtacos.com/ East Beach Tacos]''', 226 S Milpas St. 11:00-18:00. Innowacyjny lokal z tacos, oferujący świetne tacos, dobre ceny i niecodzienną lokalizację przy boiskach do baseballu. Nie daj się zwieść lokalizacji – to miejsce wyróżnia się w mieście pełnym wspaniałych tacos. Choć w menu znajdziemy klasyczne dania taco, takie jak carnitas i carne asada, prawdziwą perełką są taco inspirowane kuchnią azjatycką, nawiązujące do sceny food trucków w [[Los Angeles]]. Zestaw triple play, czyli 3 tacos do wyboru za 11,50 dolara, to strzał w dziesiątkę i to właśnie zamawia większość osób. Uwaga: parking jest źle zaprojektowany i zawsze zatłoczony. 10-20 dolarów.

=== Oszczędnie ===
* {{Znacznik|'''Cajun Kitchen'''|34.4195 |-119.7019 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://cajunkitchencafe.com/ Cajun Kitchen]''', 901 Chapala St, ☏ +1 805 965-1004. Pon.–Sob. 6:30–15:00, Niedz. 7:00–15:00. Bardzo popularne miejsce na śniadania i lunche. Najlepsze śniadania w mieście. Pyszne kiełbaski. Dobra cena. Inna lokalizacja pod adresem 1924-A De la Vina St. 
* {{Znacznik|'''The Habit'''|34.4404 |-119.7530 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.habitburger.com/ The Habit]''', 628 State St, ☏ +1 805 892-5400. Pon.–Sob. 10:30–21:00, Niedz. 11:00–20:00. Wpadnij na taniego, grillowanego burgera na chodniku do tej regionalnej sieci, której korzenie sięgają Santa Barbara. Również pod adresem 216 S. Milpas St. i 5735 Hollister w Goleta. (+1 805 962 7472). 
* {{Znacznik|'''Los Arroyos'''|34.422003 |-119.703719 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.losarroyos.net/ Los Arroyos]''', 14 W. Figueroa St (''od State Street''), ☏ +1 805 962-5541. Restauracja serwuje popularne i bardzo dobre dania kuchni meksykańskiej. 
* {{Znacznik|'''The Natural Café i bar z sokami'''|34.43489 |-119.74608 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://thenaturalcafe.com/ The Natural Café i bar z sokami]''', 361 Hitchcock Way, ☏ +1 805-563-1163, comments@thenaturalcafe.com. Codziennie 11:00-21:00. Zdrowe i smaczne posiłki na świeżym powietrzu, na chodniku. Jeśli w grupie jest osoba wegańska/wegetariańska, będzie tu zadowolona. Restauracja należy do małej regionalnej sieci; jest też inna lokalizacja dalej, pod adresem 361 Hitchcock Way.
* {{Znacznik|'''On The Alley'''|34.403776 |-119.694094 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.onthealley.com/ On The Alley]''', 117 Harbor Way, ☏ +1 805 962-6315. Niedz.-Czw. 6:30-18:00, Pt. Sob. 6:30-19:00. Burgery, owoce morza i inne proste, ale smaczne dania tuż przy porcie. Możesz zabrać jedzenie za róg, usiąść na plaży lub na nabrzeżu i podziwiać widok na ocean podczas posiłku. 
* {{Znacznik|'''Panino'''|34.422642 |-119.698081 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.eatpanino.com/ Panino]''', 834 Santa Barbara St, ☏ +1 805 963-3700. Szeroki wybór kanapek, część lokalnej sieci. 
* {{Znacznik|'''Rudy's Mexican Restaurant'''|34.4116 |-119.6963 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.rudys-mexican.com/ Rudy's Mexican Restaurant]''', 305 W. Montecito St, ☏ +1 805 899-3152. Pn–Sb 8:00–22:00, Nd 8:00–21:00. Bardzo dobre tamales, chimichangi i burrito. Urocza, rodzinna firma. Łącznie sześć lokalizacji. 
* {{Znacznik|'''La Super-Rica Taqueria'''|34.427943 |-119.687277 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''La Super-Rica Taqueria''', 622 N. Milpas St, ☏ +1 805 963-4940. Pon. 11:00–21:00, Wt. Śr. nieczynne, Czw. 11:00–21:00, Pt. Sob. 11:00–21:30, Niedz. 11:00–21:00. Kiedyś ''New York Times'' nazwał to miejsce „Najlepszym Meksykańskim Jedzeniem w Kraju”. Nie przyjdziesz tu dla atmosfery. Na budynku nie ma szyldu, a miejsca są zajmowane według zasady „kto pierwszy, ten lepszy”, ale będziesz zadowolony, że stałeś w długiej kolejce, która utworzyła się przed drzwiami, gdy spróbujesz tego, co tu serwują. Podobno Julia Child nazwała to swoją ulubioną meksykańską restauracją, ale w innych recenzjach jest ona przyjemna, ale nie wyjątkowa. Tylko gotówka. Po złożeniu zamówienia, zostaw rachunek i poczekaj w sali, aż wywołają Twój numer. 5–15 USD.
* '''[https://www.supercucasrestaurant.com/ Restauracja Super Cuca]''', ☏ +1 805 966-3863. Codziennie 6:00–20:00. Dwie lokalizacje. Duże burrito, wegetariańskie, polecane nawet dla zagorzałych mięsożerców. Duże burrito za 8 USD. 
** {{Znacznik|'''Super Cuca's Restaurant (Cliff Dr)'''|34.4031 |-119.7278 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Super Cuca's Restaurant (Cliff Dr)''', 2030 Cliff Dr (''w centrum handlowym z dużym sklepem Rite Aid, po lewej stronie pod pasażem''). 
** {{Znacznik|'''Super Cuca's Restaurant (Micheltorena St)'''|34.4190 |-119.7162 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Super Cuca's Restaurant (Micheltorena St)''', 626 W. Micheltorena St..
* {{Znacznik|'''Rusty's Pizza Parlor'''|34.4185 |-119.7053 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://rustyspizza.com/ Rusty's Pizza Parlor]''', 232 W. Carrillo St (''2 przecznice na wschód od zjazdu z autostrady 101 na Carrilo St.''), ☏ +1 805 564-1111. Ulubiona lokalna sieć pizzerii. Pizze mają wysokiej jakości dodatki i cienkie, ale puszyste ciasto. 7 innych lokalizacji w mieście (zobacz stronę internetową). Lokalizacja przy Carrillo St ma najwięcej charakteru, ponieważ mieści się w autentycznym budynku w stylu Tudorów, który kiedyś był pubem. Świetne miejsce dla dzieci. Oferują również dowóz. 
* {{Znacznik|'''Goodland Waffles &amp; Melts'''|34.422931 |-119.704314 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.goodlandwaffles.com/ Goodland Waffles &amp; Melts]''', 1131 State St, ☏ +1 916 616-5613, info@goodlandwaffles.com. Codziennie od 7:00 do 18:00. Kawiarnia specjalizująca się w gofrach, w tym pysznym wegańskim gofrze z dużą ilością warzyw.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Arigato Sushi'''|34.423899 |-119.705428 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Arigato Sushi''', 1225 State St, ☏ +1 805 965-6074. Pn-Czw 11:00-22:30, Pt Sob 11:00-23:00, Nd 11:00-22:30. Dobre sushi. Nie ma rezerwacji i zazwyczaj jest tłoczno od czwartku do soboty, a kolejki są długie. Chociaż serwują również sushi w stylu amerykańskim, takie jak grillowane dania z ciekawymi sosami, mają duży wybór tradycyjnych sushi i rolek, na przykład z makrelą, łososiem, tuńczykiem lub seriolą. Wybór sake jest doskonały. Rolka z tuńczykiem za 7 USD, łosoś za 6 USD. Edytuj wskazówki OSM.
* {{Znacznik|'''Boathouse at Hendry's Beach'''|34.403218 |-119.743833 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://boathousesb.com/ Boathouse at Hendry's Beach]''', 2981 Cliff Dr, ☏ +1 805-898-2628, mark@boathousesb.com. Pon.-pt. 7:30-11:30, pn.-sob. 15:00-północ. Restauracja serwuje lokalne owoce morza. Można zamówić śniadanie, brunch lub kolację. W ramach happy hour dostępne są miejsca na zewnątrz. Do wyboru są cheeseburgery, tuńczyk i czarne małże, a także lokalne wina. 
* {{Znacznik|'''Brophy Bros'''|34.40398 |-119.693283 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.brophybros.com/ Brophy Bros]''', 119 Harbor Way, ☏ +1 805 966-4418. 11:00-22:00. Breakwater at the Harbor, doskonałe owoce morza, znane z owoców morza, a w szczególności zupy z małży, nie do pobicia. Od dawna uwielbiane przez lokalnych mieszkańców. 
* {{Znacznik|'''Cold Spring Tavern'''|34.521391 |-119.840609 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://coldspringtavern.com/ Cold Spring Tavern]''', 5995 Stagecoach Rd (''Jedź autostradą 101 North. Zjedź zjazdem 154 North. Jedź około 9 mil (14 km) drogą 154, aż zobaczysz po lewej stronie znak drogowy Stagecoach Road i skręć w lewo. Jeśli przegapisz ten zjazd i zobaczysz Paradise Road po prawej stronie, możesz skręcić w prawo w Paradise Road, a następnie w prawo na skrzyżowaniu z Stagecoach Road''), ☏ +1 805 967-0066. Położona przy autostradzie 154, w pobliżu regionu winiarskiego (z centrum Santa Barbara podróż wynosi około 15 mil (24 km) i może trwać nawet 30 minut), ta historyczna rustykalna tawerna, restauracja i przystanek dla autokarów to odrobina Dzikiego Zachodu i świat oddalony od blichtru dolnej State Street. Zatrzymaj się na lunch w tej rodzinnej, historycznej tawernie i restauracji, która jest również popularna wśród weekendowych motocyklistów. W niedziele lokal serwuje jedne z najlepszych kanapek tri-tip, a lokalni wykonawcy zazwyczaj grają na żywo na żywo. Świetna lokalizacja i pyszne jedzenie. W weekendowe wieczory panuje tu przyjemna atmosfera z muzyką na żywo. Zdarza się, że jest tu tłoczno, zwłaszcza w niedziele, kiedy pojawiają się tam różne kluby samochodowe i motocyklowe. Kolacja jest droższa, w przedziale 17–29 dolarów. 
* {{Znacznik|'''Chuck's of Hawaii'''|34.440619 |-119.749947 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://chucksofhawaii.com/ Chuck's of Hawaii]''', 3888 State St, ☏ +1 805 564-1200. Watergrill znajduje się przy Harbor Way 113. Świetny kawałek wołowiny. Spróbuj wszystkiego z karczochami. 
* {{Znacznik|'''Los Agaves'''|34.42745 |-119.686658 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Los Agaves''', 600 N Milpas St, ☏ +1 805 564-2626. Los Agaves to jedna z ulubionych restauracji w Milpas i często zdobywa prestiżową nagrodę Best Of Santa Barbara przyznawaną przez Santa Barbara Independent w kategorii kuchni meksykańskiej. Wiele dań koncentruje się na owocach morza, a enchiladas z owocami morza cieszą się niesłabnącą popularnością. Restauracja cieszyła się tak dużą popularnością w swojej lokalizacji przy ulicy Milpas, że w 2013 roku otworzyła drugą restaurację w Santa Barbara. Nowa lokalizacja znajduje się na górnej ulicy De La Vina, w dzielnicy Mid-Town.
* {{Znacznik|'''Restauracja Opal'''|34.424815 |-119.706688 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[http://opalrestaurantandbar.com/ Restauracja Opal]''', State St 1325, ☏ +1 805 966-9676. Doskonały przykład typowej kuchni Santa Barbara ze średniej półki cenowej, z innowacyjnym, kalifornijsko-francuskim menu i przyjemną atmosferą. Łosoś z tajskim sosem curry to dobry wybór.
* {{Znacznik|'''The Palace Grill'''|34.418018 |-119.69633 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://palacegrill.com/ The Palace Grill]''', 8 E. Cota St, ☏ +1 805 963-5000. To miejsce celebruje kuchnię [[Nowy Orlean|Nowego Orleanu]]. Panuje tu przyjemna, a zarazem swobodna atmosfera, a obsługa jest znakomita. Spróbuj karaibskich krewetek w kokosie. 
* {{Znacznik|'''Pascucci'''|34.419064 |-119.699251 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Pascucci''', 729 State St, ☏ +1 805 963-8123. Najlepsze w Santa Barbara niedrogie włoskie jedzenie od lokalnych producentów. Często podczas kolacji gra lokalny zespół. 
* {{Znacznik|'''Restaurant Roy'''|34.421078 |-119.702113 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[http://www.restaurantroy.com/ Restaurant Roy]''', 7 West Carrillo St, ☏ +1 805 966-5636. Dobry bar „poza State St.” Serwuje pyszne jedzenie późnym wieczorem, kładąc nacisk na lokalne składniki. Menu z ustaloną ceną, wszystko za około 25 dolarów. 
* {{Znacznik|'''La Playa Azul Cafe'''|34.42331 |-119.69904 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[http://laplayaazulcafe.com/ La Playa Azul Cafe]''', 914 Santa Barbara St, ☏ +1 805 966-2860. Może nie jest to najbardziej autentyczne meksykańskie jedzenie, ale bardzo smaczne i popularne. Doskonałe margarity. 
* {{Znacznik|'''Santa Barbara Shellfish Company'''|34.40868 |-119.68503 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://shellfishco.com/ Santa Barbara Shellfish Company]''', 230 Stearns Wharf (''blisko końca Stearns Wharf''), ☏ +1 805 966-6676. Rustykalny lokal z miejscami siedzącymi głównie przy ladzie. Wspaniałe widoki. Prawdopodobnie najlepsze jedzenie na nabrzeżu, ale tylko z owocami morza – jeśli coś ma łuski i kręgosłup, nie ma tego w menu. 
* {{Znacznik|'''Finch &amp; Fork'''|34.4204 |-119.7025 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.finchandforkrestaurant.com/ Finch &amp; Fork]''', 31 West Carrillo St., ☏ +1 805 879-9100. Progresywne, nowoamerykańskie jedzenie. Doskonałe koktajle. 
* {{Znacznik|'''Arnoldi's Cafe'''|34.4232 |-119.6912 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.arnoldis.com/ Arnoldi's Cafe]''', 600 Olive Street, ☏ +1 805 962-5394. Urokliwy mały włoski lokal serwujący domowe włoskie klasyki i espresso. Ma urocze patio. Na zapleczu znajdują się boiska do gry w bule, gdzie odbywają się mecze ligowe. 
* {{Znacznik|'''Via Maestra 42'''|34.44002 |-119.73633 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.viamaestra42.com/ Via Maestra 42]''', 3343 State St (''obok urzędu pocztowego San Roque''), ☏ +1 805-569-6522. Pn-Sb 8:30-21:00, Nd 11:00-17:00. Pyszna włoska restauracja w małym centrum handlowym na Upper State St. Oferują również catering i dania na wynos. Na śniadanie i lunch, przystawki i sałatki: 6,95-15,95 USD, panini: 8,95 USD, dania główne: 13,95-32,95 USD (z dopłatą do kilkunastu dolarów), desery: 3,50-7,99 USD, przy czym najpopularniejsza cena to 6,99 USD. Menu obiadowe niedostępne online.

=== Ekskluzywnie ===
Jak na tak bogate miasto, Santa Barbara oferuje mniej prawdziwie wykwintnych restauracji, niż można by się spodziewać. Poniżej znajduje się kilka dobrych propozycji.

* {{Znacznik|'''Wine Cask'''|34.421074 |-119.698902 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.winecask.com/ Wine Cask]''', 813 Anacapa St, ☏ +1 805 966-9463, info@winecask.com. Wt.-pt. 11:30-14:00, 17:30-21:00. Jak sama nazwa wskazuje, Wine Cask oferuje bogatą kartę win, w dużej mierze pochodzących od sąsiedniej, współwłasnościowej winiarni Margerum Wine Co. Menu inspirowane kuchnią francuską jest dość drogie, a restauracja jest ulubionym miejscem osób wpływowych w mieście. Znajduje się w przepięknym budynku El Paseo, jednym z najwcześniejszych budynków w stylu hiszpańskiego odrodzenia kolonialnego. Jeśli szukasz tańszego dania i bardziej swobodnej atmosfery, spróbuj Intermezzo Bar + Café, baru na uboczu. Oferują pyszne, świeżo upieczone placki. 
* {{Znacznik|'''Olio e Limone'''|34.42381 |-119.70611 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.olioelimone.com/ Olio e Limone]''', 11 West Victoria Street, Suite 17, ☏ +1 805 899 2699. Ekskluzywna włoska restauracja. Doskonała karta win. Szczególnie dobra jest sola z Dover, o ile jest dostępna. Znajduje się tam również pizzeria z niższymi cenami.
* {{Znacznik|'''Bouchon'''|34.42408 |-119.70578 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://bouchonsantabarbara.com/ Bouchon]''', 9 West Victoria St, ☏ +1 805 730-1160. Innowacyjna kalifornijska kuchnia francuska. Szeroki wybór lokalnych win. Współpracuje z Wine Cask

== Życie nocne ==
=== Bary ===
Oprócz degustacji win w Santa Barbara, region jest również pełen barów. Wiele z nich przyciąga tłumy studentów z pobliskiego uniwersytetu. Czwartkowe wieczory to oficjalne studenckie noce w barach w centrum miasta, kiedy drinki są wyjątkowo tanie. Właściwie każdy bar na dolnej State Street to świetna zabawa w czwartkowe wieczory, aby przypomnieć sobie studenckie dni.

* {{Znacznik|'''Dargan's Irish Pub &amp; Restaurant'''|34.419076 |-119.697467 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.darganssb.com/ Dargan's Irish Pub &amp; Restaurant]''', 18 E Ortega St, ☏ +1 805 568-0702, info@darganssb.com. 11:30-. Sportsbar z irlandzką muzyką. Dobry gulasz jagnięcy. 
* {{Znacznik|'''Elsie's'''|34.417936 |-119.70094 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Elsie's''', 117 West De La Guerra St, ☏ +1 805 963-4503. Lokalny pub z piwem i winem i dobrą muzyką. Spotkaj się z lokalnymi mieszkańcami na zewnątrz, w palarni na świeżym powietrzu lub przy rundach bilarda w środku. To dawny sklep rowerowy przekształcony w przytulny bar. Może być tam bardzo tłoczno. 
* {{Znacznik|'''Intermezzo Bar + Cafe'''|34.421171 |-119.699063 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.intermezzosb.com/ Intermezzo Bar + Cafe]''', 819 Anacapa St, ☏ +1 805 966-9463. Pn.-pt. 16:00-, Sob. 12:00-. Lokal oferuje szeroki wybór win na kieliszek. To bar ekskluzywnej restauracji z beczkami wina. Serwuje również proste dania. 
* {{Znacznik|'''The James Joyce'''|34.41706 |-119.696131 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[http://www.thejamesjoyce.com/ The James Joyce]''', 513 State St, ☏ +1 805 962-2688. Codziennie 10:00-2:00. Tak, to irlandzki pub, czyli „Tradycyjny Irlandzki Bar”. Darmowe orzeszki ziemne, karaoke, kominek i zespoły jazzowe dixieland w weekendy. Guinness leje się strumieniami. 
* {{Znacznik|'''Joe's Cafe'''|34.417766 |-119.696434 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.joescafesb.com/ Joe's Cafe]''', State Street 536, ☏ +1 805 966-4638. 7:30-23:00. Ten optymistyczny bar i steakhouse serwuje najmocniejsze drinki na State St. Wypij kilka na początku wieczoru. 
* {{Znacznik|'''Cruisery'''|34.416819 |-119.695778 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Cruisery''', 501 State St, ☏ +1 805 730-1040. Pon.–Czw. 11:30–23:00, Pt.–Nd. 11:30–północ. Odnowiona siedziba dawnego browaru Santa Barbara Brewing Company; nadal oferuje wysokiej jakości piwo, ale znacznie ciekawsze i lepsze, choć wciąż w rozsądnej cenie, menu. Nazwa nawiązuje do wystroju inspirowanego rowerami. 
* {{Znacznik|'''SOhO Restaurant and Music Club'''|34.42343 |-119.705729 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://sohosb.com/ SOhO Restaurant and Music Club]''', 1221 State St, ☏ +1 805 962-7776. Klub jazzowy/muzyka na żywo nad Victoria Court. 
* {{Znacznik|'''Wildcat Lounge'''|34.41814 |-119.698473 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.wildcatlounge.com/ Wildcat Lounge]''', 15 W Ortega St, ☏ +1 805 962-7970. Klub taneczny. 
* {{Znacznik|'''The Press Room'''|34.4192 |-119.6976 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''The Press Room''', 15 E Ortega St, ☏ +1 805 963-8121. Mały, przyjazny bar o typowo angielskim klimacie. Popularne miejsce do oglądania europejskiej piłki nożnej. Czasami przyjmuje dość nietypowe godziny otwarcia, aby dostosować się do ważnych meczów w odległych strefach czasowych.

=== Kawiarnie ===
W Santa Barbara jest kilka dobrych miejsc na relaks:

* {{Znacznik|'''The Andersen's'''|34.422669 |-119.70332 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://andersenssantabarbara.com/ The Andersen's]''', 1106 State St, ☏ +1 805 962-5085. Doskonała kawiarnia i cukiernia, idealne miejsce na śniadanie. Podczas happy hour serwują wino w specjalnych cenach. Lokal powstał w 1976 roku i od tego czasu się rozrósł. Można tu również zjeść. Wiele osób zatrzymuje się tu na wypieki na wynos. 
* {{Znacznik|'''D'Angelo Bakery'''|34.415155 |-119.694774 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''D'Angelo Bakery''', 25 W Gutierrez St, ☏ +1 805 962-5466. Świetne miejsce na rozpoczęcie dnia od śniadania. Oferuje jajka w koszulkach, pyszne omlety, podawane z pieczywem lub domowymi wypiekami. 
* {{Znacznik|'''Dune Coffee Roasters'''|34.422492 |-119.703481 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.dunecoffee.com/ Dune Coffee Roasters]''', 1101 State St, ☏ +1 805 963-2721. Codziennie od 7:00 do 16:00. W kawiarni serwowane są wyśmienite espresso, czekoladowe chai, różnorodne herbaty liściaste, a także wyśmienite ciastka. Można tu kupić doskonałą kawę ziarnistą. 
* {{Znacznik|'''Handlebar Coffee Roasters'''|34.42231 |-119.698543 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://handlebarcoffee.com/ Handlebar Coffee Roasters]''', 128 E. Canon Perdido St., handlebarcoffee@yahoo.com. Pon.-Sob. 7:00-17:00, Niedz. 8:00-13:00. Właścicielami Handlebar są dwaj byli zawodowi kolarze. Z takim samym zaangażowaniem i dbałością o szczegóły dbają o palenie kawy na miejscu, espresso, kawę parzoną, herbaty i wybór wypieków od lokalnych piekarzy. Znajdziesz tu baristów i niezwykle miłą obsługę, którzy przygotują doskonałą kawę w połączeniu z wyśmienitymi croissantami. 
* {{Znacznik|'''Savoy Cafe &amp; Deli'''|34.421824 |-119.703969 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://thesavoycafe.com/ Savoy Cafe &amp; Deli]''', 24 West Figueroa St, ☏ +1 805-962-6611. Pon.-Sob. 7:30-20:00, Niedz. 7:30-17:00. Dobre śniadanie z dużym wyborem herbat liściastych. Serwują pyszne kanapki na wynos.

=== Inne ===
Lokalne lody i blendery świetnie nadają się na wynos lub do relaksu na jednej z ławek przy State Street.

* {{Znacznik|'''Blenders In the Grass'''|34.419211 |-119.698577 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[http://www.drinkblenders.com/ Blenders In the Grass]''', 720 State St, ☏ +1 805 962-5715. Pon.-pt. 7:00–20:00, sob.-nd. 8:00–20:00. Sklep z sokami sprzedaje wyciskane soki owocowe z kilkoma możliwymi dodatkami na wynos. Lokalna sieć ma 12 sklepów w Santa Barbara i okolicach. 
* {{Znacznik|'''McConnell's Fine Ice Creams'''|34.419443 |-119.69891 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://mcconnells.com/ McConnell's Fine Ice Creams]''', 728 State St, ☏ +1 805 324-4402. Sprzedajemy ręcznie robione lokalne lody z Santa Barbara od 1949 roku. Dostępne są opcje bezmleczne. 
* {{Znacznik|'''Cuso's Creamery'''|34.41827 |-119.6973 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''[https://www.cusoscreamery.com/ Cuso's Creamery]''', 620 State Street, ☏ +1 585-690-2898. Niedz.–Czw. 14:00–22:00, Pt. Sob. 14:00–23:00. Pyszne lody o kreatywnych smakach. Świetne opcje bezmleczne/wegańskie.

== Festiwale, imprezy ==
* {{Znacznik|Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Santa Barbara|34.4246|-119.706|typ=atrakcja}}'''[https://sbiff.org/ Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Santa Barbara]'''. Odbywający się corocznie pod koniec stycznia/na początku lutego – jedenastodniowe święto w kilku historycznych kinach – Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Santa Barbara gości największe nazwiska Hollywood, oferując ceremonie wręczenia nagród i pokazy światowych premier. SBIFF stopniowo zyskał renomę dzięki rozwijającemu się programowi, w którym uczestniczą czołowi dystrybutorzy w branży. Dostępne są pojedyncze bilety na wydarzenia poświęcone jego twórczości.
* {{Znacznik|Summer Solstice|34.4273 |-119.7059 |typ=atrakcja}}'''[https://www.solsticeparade.com/ Summer Solstice]''', Alameda Park. W 1974 roku przyjaciele lokalnego artysty Michaela Gonzaleza przebrali się w kostiumy i pobiegli ulicą State Street bez pozwolenia, aby uczcić jego urodziny. Kilka dekad później wydarzenie to przekształciło się w miejskie święto pierwszego dnia lata. Na State Street odbywa się parada przypominająca karnawał, a w Alameda Park festiwal z muzyką na żywo. Dokładne daty można sprawdzić na stronie internetowej.
* '''[https://www.sbfiesta.org/ Old Spanish Days]''' (Fiesta). W latach 20. XX wieku Izba Handlowa uznała, że ​​powinien istnieć powód, aby odwiedzić Santa Barbara w sierpniu, i tak powstało święto „Dawne Dni Hiszpańskie”. Obecnie święto to jest powszechnie nazywane „Fiestą” i nadal odbywa się na początku sierpnia. Współcześnie cieszy się ono prawdopodobnie większą popularnością wśród mieszkańców niż turystów, ale warto się w nim zobaczyć. Odbywa się tam parada „El Desfile Historico”, w której można podziwiać imponujące kostiumy i pokazy jeździeckie. Centrum handlowe przy {{Znacznik|De La Guerra Plaza|34.4200|-119.6987|typ=atrakcja}}'''De La Guerra Plaza''' zmienia się w „El Mercado” z zespołami grającymi na żywo i straganami z jedzeniem. „El Mercado Del Norte” w {{Znacznik|Park MacKenzie|34.4395|-119.7323|typ=atrakcja}}'''parku MacKenzie''' ma atmosferę jarmarku hrabstwa z karuzelami karnawałowymi. „Las Noches de Ronda” to zbiorcza nazwa licznych występów w mieście, w których występują tradycyjne hiszpańskie i meksykańskie sztuki, takie jak tańce flamenco i zespoły mariachi. Na terenie {{Znacznik|Earl Warren Showgrounds|34.4327|-119.7343|typ=atrakcja}}'''Earl Warren Showgrounds''' odbywają się także pokazy jeździeckie i rodeo.

== Noclegi ==
[[Plik:Aerial-SantaBarbaraCA10-28-08.jpg|thumb|280px|Zdjęcie lotnicze Santa Barbara, pokazujące jej położenie między oceanem a górami]]
W Santa Barbara znajduje się ogromna liczba hoteli i moteli, od Motelu 6 po Hilton Santa Barbara Beachfront Resort. Nie znajdziesz tu jednak dyskotek. Ceny podane są przed opodatkowaniem; należy doliczyć 8% podatku.

=== Oszczędnie ===
* {{Znacznik|'''Motel 6 Santa Barbara – Beach'''|34.418084 |-119.671025 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Motel 6 Santa Barbara – Beach''', 443 Corona Del Mar, ☏ +1 805 564-1392. Podstawowy, prosty pokój hotelowy z łóżkiem, prywatną łazienką, małym basenem i telewizorem. Posiada klimatyzację, ale głośno w oknach. Przyjazny personel. Około 75 jardów (68 m) do plaży. Był to pierwszy na świecie Motel 6. 92-264 dolarów. 
* {{Znacznik|'''Presidio Motel'''|34.427814 |-119.709986 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.presidiosb.com/ Presidio Motel]''', 1620 State St, ☏ +1 805 963-1355, rezerwacje@presidiosb.com. Ten uroczy motel prowadzony jest przez uroczą młodą parę, która ma słabość do wystroju z połowy stulecia. Bezpłatny bezprzewodowy dostęp do Internetu oraz książki o projektowaniu i sztuce będą prawdopodobnie częścią wyposażenia pokoi, podobnie jak telewizor oraz poranna kawa i babeczka. Od 109 dolarów za łóżko typu king-size.
* {{Znacznik|'''Sandpiper Lodge'''|34.439329 |-119.739397 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.sandpiperlodge.com/en Sandpiper Lodge]''', 3525 State St (''[[Plik:US_101_(1961_cutout).svg|25px]], zjazd Las Positas Road, 1,3 km na północ, w lewo na State Street, za 0,48 km znajduje się 3525 State Street''), ☏ +1 805 687-5326, numer bezpłatny: +1-800-405-6343, frontdesk@sandpiperlodge.com. Oprócz konwencjonalnych pokoi gościnnych, dostępne są apartamenty z dwiema sypialniami (dobre dla rodzin), a także apartamenty z jedną i dwiema sypialniami, wyposażone w w pełni wyposażoną kuchnię. Bezpłatny bezprzewodowy internet w pokojach i lobby. 100-150 dolarów.

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Avania Inn of Santa Barbara'''|34.40977 |-119.69561 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.avaniainnsantabarbara.com/ Avania Inn of Santa Barbara]''', 128 Castillo St (''1 blok od plaż''). Łóżka z materacem typu pillow-top, 32-calowe telewizory LCD HD, bezpłatne śniadanie, bezpłatny parking, bezpłatny internet, łóżka typu king-size, pokoje z jacuzzi, łóżka typu queen-size i 2 łóżka podwójne. Bezpłatne śniadanie oraz ciasteczka i mleko każdego wieczoru. Podgrzewany basen i spa, sauna dla niego i dla niej. 
* {{Znacznik|'''Brisas Del Mar'''|34.41016 |-119.6971 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.sbhotels.com/brisas-del-mar-inn-at-the-beach Brisas Del Mar, Inn at the Beach]''', 223 Castillo St. Willa w stylu śródziemnomorskim, dwie przecznice od plaż i portu jachtowego.
* {{Znacznik|'''Best Western Plus Santa Barbara'''|34.43016 |-119.7207 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.bestwestern.com/en_US/book/hotel-rooms.05206.html Best Western Plus Santa Barbara]''', 2220 Bath St, ☏ +1 805-682-7277. Oferuje zakwaterowanie, w tym apartamenty i apartamenty z małymi, luksusowymi udogodnieniami hotelowymi i urokiem pensjonatu w pobliżu lokalnych atrakcji turystycznych.
* {{Znacznik|'''Lavender Inn by the Sea'''|34.41023 |-119.69625 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.sbhotels.com/lavender-inn-by-the-sea Lavender Inn by the Sea]''', 206 Castillo St, ☏ +1 805-963-4317. Położony w pobliżu plaży, stacji Amtrak, pola golfowego i winnic. Oferuje zakwaterowanie w stylu nawiązującym do romantycznego Południa Ameryki oraz różnorodne pakiety hotelowe. 
* {{Znacznik|'''Inn by the Harbor'''|34.40969 |-119.69822 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.sbhotels.com/inn-by-the-harbor Inn by the Harbor]''', 433 W. Montecito St. Inn by the Harbor to urokliwy hiszpański hotel i ośrodek wczasowy w stylu kolonialnym, oferujący pakiety wakacyjne, od wycieczek po region winiarski po obserwację wielorybów. Dostępne są również dłuższe pobyty. 
* {{Znacznik|'''The Eagle Inn'''|34.4106 |-119.6943 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.theeagleinn.com/ The Eagle Inn]''', 232 Natoma Ave, ☏ +1 805-965-3586. Nocleg ze śniadaniem w Santa Barbara. Łóżko king-size lub queen-size, prywatna łazienka, wanna z hydromasażem, kominek, balkon/patio, szybki internet itp. Bezpłatny parking na miejscu, bezpłatne śniadanie kontynentalne.
* {{Znacznik|'''Hotel Santa Barbara'''|34.41741 |-119.69703 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelsantabarbara.com/ Hotel Santa Barbara]''', 533 State St, bezpłatny numer: +1-800-549-9869. Hotel w „europejskim stylu” położony w samym sercu tętniącej życiem dzielnicy handlowej Santa Barbara. Cena: 129–219 USD, zapytaj o oferty specjalne w środku tygodnia. 
* {{Znacznik|'''Ramada Santa Barbara'''|34.44402 |-119.78839 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.sbramada.com/ Ramada Santa Barbara]''', 4770 Calle Real, ☏ +1 805 964-3511, faks: +1 805 964-0075. Piękne ogrody i laguna słodkowodna. Bezpłatne luksusowe śniadanie kontynentalne, Wi-Fi, parking, bezpłatne centrum fitness poza obiektem i transfer lotniskowy. AAA 3 diamenty. Cena: 99–119 USD. 
* {{Znacznik|'''The Waterman'''|34.415028 |-119.692361 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/sbaox-moxy-santa-barbara/overview/ The Waterman]''', 12 E Montecito Street, ☏ +1 805 845-1000, reservations@wayfarersb.com. Pokoje gościnne dla dwóch lub trzech osób. Oferuje również pokoje wieloosobowe dla kobiet lub mężczyzn, maksymalnie pięć osób, oraz wspólną kuchnię. Bezpłatny internet bezprzewodowy. Blisko plaży i strefy funku. Fantazyjny wystrój z motywami zwierzęcymi. Bardzo blisko stacji kolejowej Amtrak. 150–274 USD. 
* {{Znacznik|'''Old Yacht Club Inn'''|34.41841 |-119.67171 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.oldyachtclubinn.com/ Old Yacht Club Inn]''', 431 Corona Del Mar Dr, ☏ +1 805 962-1277. 14-apartamentowy pensjonat typu Bed and Breakfast na plaży East Beach w Santa Barbara. Urokliwy zajazd z kominkami, jacuzzi i rowerami. 169–459 USD. 
* {{Znacznik|'''Marina Beach Motel'''|34.409453 |-119.693611 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://marinabeachmotel.com/ Marina Beach Motel]''', 21 Bath St, ☏ +1 805-963-9311. Dobrze wyposażony motel na świeżym powietrzu z bezpłatną wypożyczalnią rowerów, ręcznikami plażowymi i śniadaniem w cenie. Jasny, z plażowym klimatem, znacznie bardziej elegancki i urokliwy niż to, co zazwyczaj kojarzy się ze słowem „motel”. Od 180 dolarów.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Canary Hotel'''|34.4204 |-119.7025 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.canarysantabarbara.com/ Canary Hotel]''', 31 West Carrillo St, ☏ +1 805-884-0300, faks: +1 805-884-8153. Butikowy hotel w pobliżu State Street w centrum Santa Barbara. Udogodnienia obejmują salę konferencyjną na spotkania i wesela, usługi spa oraz zakwaterowanie dla osób z psami. Oferuje również wspaniały bar na dachu z przepięknymi widokami, dostępny wyłącznie dla gości hotelowych. 
* {{Znacznik|'''Cheshire Cat Inn'''|34.4277 |-119.7113 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://cheshirecat.com/ Cheshire Cat Inn]''', 36 West Valerio St, ☏ +1 805-569-1610. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Cheshire Cat Inn oferuje trzy majestatyczne wiktoriańskie domy w stylu królowej Anny, elegancki Coach House i trzy domki, wszystkie otoczone ogrodami pełnymi kwiatów i patio. Zajazd położony jest w dzielnicy mieszkalnej, jedną przecznicę od głównej ulicy handlowej Santa Barbara. Każdy ze słonecznych pokoi gościnnych i domków jest unikalnie umeblowany i urządzony w różnych stylach, od eleganckiego po fantazyjny. Niektóre z nich to większe, dwupoziomowe apartamenty typu junior suite z prywatnymi balkonami; inne posiadają wanny z hydromasażem i kominki. Udogodnienia mogą obejmować telewizor/odtwarzacz DVD, deski do prasowania i lodówki. Wszystkie pokoje posiadają prywatne łazienki i telefony. Śniadanie serwowane jest codziennie i jest wliczone w cenę. Cena: 179–400 USD. 
* {{Znacznik|'''El Encanto Hotel and Garden Villas'''|34.4385 |-119.7035 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''El Encanto Hotel and Garden Villas''', 1900 Lasuen Rd, bezpłatny numer: +1-800-393-5117, faks: +1-805-687-3903. Piękne widoki i ulubione miejsce gwiazd, takich jak Diane Lane, Barbra Streisand i Sharon Stone.
* {{Znacznik|'''Hilton Santa Barbara Beachfront Resort'''|34.416530 |-119.676883 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hilton.com/en/hotels/sbafphh-hilton-santa-barbara-beachfront-resort/ Hilton Santa Barbara Beachfront Resort]''', 633 East Cabrillo Blvd, ☏ +1-805-564-4333, bezpłatny numer: +1-800-879-2929. Ośrodek wypoczynkowy o powierzchni 24 akrów (9,7 hektara) położony nad oceanem. Wjazd od Calle Puerto Vallarta. 162 USD. 
* {{Znacznik|'''Harbor View Inn'''|34.43593 |-119.81578 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.harborviewinnsb.com/en Harbor View Inn]''', 28 W. Cabrillo Blvd. Butikowy, czterogwiazdkowy, przyjazny rodzinom hotel położony przy plaży. Wszystkie pokoje i apartamenty dysponują patio lub balkonem.
* {{Znacznik|'''The Steward, Santa Barbara, hotel Tribute Portfolio'''|34.43593 |-119.81578 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/sbatx-the-steward-santa-barbara-a-tribute-portfolio-hotel/overview/ The Steward, Santa Barbara, hotel Tribute Portfolio]''', 5490 Hollister Ave, bezpłatny numer telefonu: +1-800-338-6722, faks: +1 805 683-4121. Hotel z apartamentami, położony tuż obok pięknie odrestaurowanego Sexton House, zabytku architektury z lat 80. XIX wieku. Przestrzeń konferencyjna i zaplecze. 355 USD. 
* {{Znacznik|'''San Ysidro Ranch'''|34.44684 |-119.6231 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.sanysidroranch.com/ San Ysidro Ranch]''', 900 San Ysidro Ln, ☏ +1 805 565-1700. Ustronny i przepełniony luksusem, konkuruje z Rosewood Miramar o tytuł najwykwintniejszego (i najdroższego) hotelu w Santa Barbara. „Hotel ranch” oferuje zakwaterowanie w pokojach, apartamentach i willach, restauracje, jednodniowe wycieczki na lokalne plaże i do winnic oraz piesze wycieczki z przewodnikiem.
* {{Znacznik|'''Simpson House Inn'''|34.4281 |-119.7086 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.simpsonhouseinn.com/ Simpson House Inn]''', 121 East Arrellaga St, bezpłatny numer: +1-800-676-1280. Zabytkowy wiktoriański dwór w stylu włoskim, uważany za jeden z najlepiej zachowanych i odrestaurowanych domów swojej epoki w Kalifornii. Pokoje gościnne w rezydencji, prywatne domki w stylu angielskim i cztery pokoje w Carriage House. Zadbane ogrody, kominki opalane drewnem i indywidualna obsługa. Wszystkie ceny obejmują codzienne wykwintne śniadanie, wieczorną degustację win i przystawki oraz bezpłatny parking. Ceny od 235 do 615 dolarów. 
* {{Znacznik|'''Rosewood Miramar'''|34.42065 |-119.62857 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[http://rosewoodhotels.com/en/miramar-beach-montecito Rosewood Miramar]'''. Położony bezpośrednio przy plaży, Miramar rywalizuje o tytuł najbardziej luksusowego (i najdroższego) hotelu w Santa Barbara i jest ulubieńcem celebrytów. Cena jest wysoka, ale lokalizacja jest bezkonkurencyjna – niektóre pokoje mają bezpośredni dostęp do plaży, a Coast Village Road znajduje się w odległości krótkiego spaceru. Jedynym minusem są tory kolejowe przecinające obiekt i związany z nimi hałas.

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==
{{Znacznik|'''Centrum Informacji Turystycznej Santa Barbara'''|34.414259 |-119.68714 |typ=alarm|url=|kolor=8B008B|treść=}}'''[https://santabarbaraca.com/plan-your-trip/know-before-you-go/visitors-center/ Centrum Informacji Turystycznej Santa Barbara]''', 1 Garden Street, centrum miasta, tel. +1 805-965-3021. 9:00 (10:00 w niedziele) - 17:00 (16:00 od listopada do stycznia). Informacje o Santa Barbara, w tym mapy, ceny i godziny otwarcia atrakcji, przewodniki po restauracjach, rozkład jazdy autobusów i busów nadbrzeżnych.

=== Media ===
* '''''[https://www.independent.com/ Santa Barbara Independent]''''' – ​​lokalny tygodnik, dostępny bezpłatnie w kioskach w całym mieście.
* '''''Montecito Journal''''' – kolejny tygodnik, dostępny bezpłatnie w kioskach.

== Gdzie dalej ==
Chociaż Santa Barbara jest nieco odizolowana geograficznie, z tylko jedną główną trasą wjazdową i wyjazdową, okolica obfituje w fascynujące wycieczki.

[[Pl;ik:Wine Tasting  133.jpg|300px|right|thumb|Santa Barbara Wine Country]]
* '''[[Obszar Rekreacyjny Jeziora Cachuma]]''' – Ten wiejski park hrabstwa położony na wzgórzach, około 29 km (18 mil) drogą nr [[Plik:California_154.svg|25px]], stanowi przyjemne miejsce na jednodniową wycieczkę kajakową lub pieszą, można też rozbić tam namiot.
* '''[[Park Narodowy Channel Islands]]''' – Park Narodowy Channel Islands to seria wysp, które są domem dla niesamowitego życia morskiego, pięknych i odległych krajobrazów oraz przebiegłych lisów Normandzkich. Podczas gdy większość wycieczek na Channel Islands rozpoczyna się w [[Ventura|Venturze]], Channel Islands Expeditions organizuje wycieczki z Santa Barbara.
* '''[[Goleta]]''' – Sąsiadująca z Santa Barbarą od zachodu, Goleta oferuje podobne plaże i kurorty jak jej bardziej znana sąsiadka. Znajduje się tam również gaj drzew, który jest zimowiskiem dla motyli monarcha, a owady gromadzą się tam w ogromnych ilościach każdego roku od połowy listopada do połowy lutego.
* '''[[Los Olivos]]''' – Około 80 km na północ od Santa Barbara, przy autostradzie 154. To urocze, małe miasteczko z około 20 lokalnymi winiarniami ustawionymi wzdłuż Grand St. To świetne miejsce na degustację wina bez konieczności pokonywania milionów kilometrów od winnicy do winnicy.
* '''[[Montecito]]''' – To zamożne miasteczko położone jest na wschód od Santa Barbara, wzdłuż wybrzeża i jest domem dla wielu bogatych i sławnych ludzi, w tym Oprah Winfrey. Wioska Montecito oferuje kilka interesujących sklepów i targowisk, a na wybrzeżu znajdują się ekskluzywne kurorty.
* '''[[Solvang]]''' – Położone około 64 km na północ od Santa Barbara w dolinie Santa Ynez, Solvang to miasteczko z piernika. To, co musiało zacząć się kilkadziesiąt lat temu jako mała turystyczna pułapka „Małej Danii”, rozrosło się w całe miasto i otaczającą je społeczność, zafascynowaną swoją przytłaczającą duńskością. Każdy znak, dach, latarnia i dziura w drodze są tu nawiązujące do Danii, a doniesienia o wędrownych bandach pijanych mężczyzn w plastikowych hełmach wikińskich są mocno osadzone w rzeczywistości. Drogą 101 na północny zachód do Buellton (miejsca, gdzie powstała oryginalna zupa grochowa Andersena), zjedź zjazdem na autostradzie 246 i kieruj się znakami do Solvang. Jeśli masz ochotę na krętą drogę, zjedź autostradą 154 (znaną również jako przełęcz San Marcos) z powrotem do Santa Barbara o zachodzie słońca i ciesz się niezapomnianym widokiem.
* '''[[Santa Ynez]]''' – 50 km na północny zachód od Santa Barbara, Santa Ynez leży w sercu wiejskiej doliny Santa Ynez, obszaru przyciągającego turystów licznymi winnicami. Dolina była miejscem akcji filmu „Bezdroża” z 2004 roku, a fani filmu słyną z pielgrzymek do gospód i restauracji z filmu.
* '''[[Kraina Wina]]'''. Na północ drogą [[Plik:US_101_(1961_cutout).svg|25px]] lub autostradą [[Plik:California_154.svg|25px]]; praktycznie całe hrabstwo na północ od gór.
* '''[[Los Angeles]]''' leży około 140 km wzdłuż wybrzeża, ale niezależnie od tego, czy wybierzesz drogę [[Plik:US_101_(1961_cutout).svg|25px]], czy Pacific Coast Highway (Route 1), przygotuj się na duży korek w którymś momencie trasy, nawet w najlepszym przypadku. Bez korków podróż może zająć 90 minut, ale rzeczywisty czas jazdy jest często dwukrotnie dłuższy, a może być nawet dłuższy. Obie trasy mają jednak swój urok, ponieważ po rozjeździe w [[Ventura|Venturze]], Route 1 prowadzi obok pięknego wybrzeża i klifów Malibu, podczas gdy 101 wspina się ponad Conejo Grade do [[Thousand Oaks]], a następnie do [[Dolina San Fernando|doliny San Fernando]]. Można tam również dojechać Amtrakiem, Flixbusem lub Greyhoundem. Wbrew powszechnemu przekonaniu, Los Angeles ma przyzwoity transport publiczny, a weekend bez samochodu można spędzić w takich miejscach jak Hollywood czy Santa Monica.

{{użyteczny}}
{{geo|34.42|-119.71|zoom=13}}
{{Jest w|Kalifornia}}

[[Kategoria:Kalifornia]]</text>
      <sha1>7dzade2q8lqy453yw65oqq1orbamne9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vejle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6762</id>
    <revision>
      <id>159090</id>
      <parentid>148672</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Dania Południowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14828" sha1="r0v0xjkelmarssxr1fywyz7tznu4hzj" xml:space="preserve">{{top-banner|Udsigt fra Bredballe (cropped).JPG}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Vejle
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Vejle Skyline 01.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Coat_of_arms_of_Vejle.svg
 |mapa             = Danmark - Vejle1.jpg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Denmark.svg|20px]] [[Dania]]
 |region           = [[Dania Południowa]]
 |powierzchnia     = 33,1
 |wysokość         = 
 |lud              = 61 700
 |prefiks          = (+45)
 |kod pocztowy     = 7100, 7120
 |www              = https://www.vejle.dk/borger/mit-liv/
}}
'''[https://www.vejle.dk/borger/mit-liv/ Vejle]''' to 61-tysięczne miasto (2023) w [[Jutlandia|Jutlandii]], należące do trójkąta [[Kolding]] – Vejle – [[Fredericia]]. Vejle jest najbardziej znane ze swoich zalesionych wzgórz, fiordu, portu, sklepów, deptaka i wiatraka.

== Charakterystyka ==
Rozwój nowej architektury, sztuki i alternatywnych przestrzeni miejskich w latach 90. uczynił miasto atrakcją. Vejle było pierwszym miastem w [[Dania|Danii]], które miało własną oficjalną politykę architektoniczną wyznaczającą wysokie standardy rozwoju urbanistycznego.

Vejle było stolicą regionu [[Jutlandia Południowa|Jutlandii Południowej]], jednego z 5 duńskich regionów.

== Historia ==
Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1256, a pierwsze znane prawa miejskie kupieckie wydał król Waldemar III w 1327. W średniowieczu Vejle odgrywało ważną rolę jako miasto targowe i rozwijało się w tym kierunku aż do połowy XVII w., handlując z miastami takimi jak [[Lubeka]] i [[Flensburg]], na terenie dzisiejszych [[Niemcy|Niemiec]].

Pod koniec XVII i na początku XVIII wieku populacja Vejle zmniejszyła się w wyniku zarazy i wojny. Miasto rozwijało się przez cały XIX wiek, korzystając z ulepszeń, takich jak nowy port nad fiordem, stacja kolejowa i nowoczesne media. Od połowy XIX do XX wieku Vejle przekształciło się z prowincjonalnego miasteczka targowego w tętniący życiem ośrodek przemysłowy, stając się ostatecznie znanym jako „Manchester Danii” ze względu na liczne przędzalnie bawełny.

== Dojazd ==
[[Plik:Udsigt fra Bredballe.JPG|thumb|Fiord Vejle i most nad fiordem Vejle]]
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Port Lotniczy Billund|55.740278 |9.151944|typ=transport}}'''Lotnisko Billund''' ({{IATA|BLL}}) znajduje się około 30 km od Vejle i obsługuje kilka odjazdów autobusów dziennie.

=== Koleją ===
{{Znacznik|Stacja Vejle|55.706741 |9.536696|typ=transport}}'''Stacja Vejle''' znajduje się na głównej linii kolejowej [[Kopenhaga]] – [[Aarhus]] – [[Aalborg]] z kilkoma odjazdami co godzinę. Jest to przystanek wszystkich przejeżdżających pociągów, w tym InterCityLyn (ICL) z lotniska w Kopenhadze oraz pociągów ICE (InterCity Europe) z [[Hamburg]]a i [[Berlin]]a.

=== Samochodem === 
Vejle znajduje się w pobliżu autostrady [[Plik:Tabliczka_E45.svg|25px]], która przebiega przez most Vejle. To jedno z nielicznych miejsc w Jutlandii, w którym regularnie występują korki.
* {{Znacznik|Most nad fiordem Vejle|55.700251 |9.573083|typ=transport}}'''Most nad fiordem Vejle'''.

=== Autobusem ===
* {{Znacznik|Dworzec autobusowy|55.705683 |9.535956|typ=transport}}'''Dworzec autobusowy'''

=== Statkiem ===

== Komunikacja ==
{{mapa | 55.7050 | 9.530 | wysokość=600 | szerokość=600 | zoom=14|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking}}
* '''Centrum tranzytowe Vejle''', Banegårdspladsen 3B. Stacja Vejle zapewnia dziewięć linii autobusów miejskich do różnych dzielnic, a także krajowe i międzynarodowe usługi autokarowe i kolejowe.
* '''[https://vejletaxa.dk/ Vejle Taxa]''', ☏ +45 70201222.

== Warto zobaczyć ==
* {{zobacz
| name=Kościół św. Mikołaja | alt=Sankt Nicolai Kirke | url= | email=
| adres=Kirketorvet 1 | lat=55.707306 | long=9.534556 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stary kościół. Zobacz wystawioną '''kobietę Haraldskær''', dobrze zachowaną nordycką mumię z epoki żelaza.
}}
* {{zobacz
| name=Ratusz | alt=Rådhus | url= | email=
| adres=Klostergade 1 | lat=55.707989 | long=9.532292 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Niestety brak publicznego dostępu.
}}
* {{zobacz
| name=Den Smidtske Gård | alt= | url= | email=
| adres=Søndergade 14 | lat=55.7071 | long=9.5325 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Stary dziedziniec w odrestaurowanym domu kupieckim o konstrukcji szachulcowej z 1799. Znajduje się tu kawiarnia Conrad i oddział Muzeum Vejle. Jest to jeden z niewielu średniowiecznych budynków w Vejle, sprzed gwałtownej industrializacji pod koniec XIX wieku
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.vejlemuseerne.dk/besoeg-os/vejle-vindmoelle/ Wiatrak] | alt=Vejle Vindmølle | url= | email=
| adres=Søndermarksvej 1 | lat=55.699672 | long=9.530668 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Lato: wt.-niedz. 11:00-16:00. Ten 20-metrowy wiatrak został zbudowany w 1890 roku i jest wizytówką miasta. Bezpłatny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.vejlemuseerne.dk/ Muzeum Sztuki Vejle] | alt=Vejle Kunstmuseum | url= | email=
| adres=Flegborg 16-18 | lat=55.709365 | long=9.529734 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wto-niedziela 11:00-16:00. Można tu zobaczyć duńskie obrazy i rzeźby, od klasycznego modernizmu po medyczny Dürer i abstrakcyjny ekspresjonizm. W muzeum znajduje się także kolekcja malarstwa Złotego Wieku z okolic Vejle oraz zbiór rysunków, m.in. 50 rycin Rembrandta. Bezpłatne
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Kultury w Vejle | alt=Kulturmuseet Spinderihallerne | url= | email=
| adres=Spinderigade 11 | lat=55.7136 | long=9.5302 | wskazówki=
| telefon=+45 76 81 31 00 | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=wto-niedziela 11:00-16:00. Zaangażuj się w historię Vejle. Obejmują wystawy dotyczące jednego z najlepiej zachowanych torfowisk na świecie, industrializacja stworzyła świat, który znamy dzisiaj, oraz historię życia nocnego. Wszystkie wystawy muzealne oferują ciekawe zajęcia dla dzieci. Bezpłatne.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.vorfrelserskirkevejle.dk/ Kościół Naszego Zbawiciela] | alt= | url= | email=
| adres=Jernbanegade 26 | lat=55.71 | long=9.53894 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.okolariet.dk/ Økolariet] | alt= | url= | email=
| adres=Dæmningen 11 | lat=55.70694 | long=9.53494 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Centrum Ekologii i Recyklingu.
}}
&lt;gallery&gt;
VejleCityHall.jpg|Ratusz
The Wave, Vejle.jpg|Bølgen (Fala). Nowoczesny kultowy budynek mieszkalny przy porcie.
Den Hvide Facet - Vejle - View 02.jpg|''Den Hvide Facet''. Vejle ma kilka kultowych nowoczesnych budynków.
Bryggen i Vejle.JPG|Bryggen, centrum handlowe i port rekreacyjny.
Musikteatret i Vejle.JPG|''Musikteatret'', centrum kultury muzycznej i teatralnej.
Vejle Å ved Søndergade 2009.jpg|Przez miasto przepływa strumień Vejle Å.
Lido biograf i Vejle.JPG|''Lido Biograferne''.
Vejle - Økolariet.JPG|Økolariet, regionalne centrum produkcji ekologicznej.
Den Smidtske Gård.JPG|''Den Smidtske Gård''.
VejleSctNicolai.jpg|Kościół św. Mikołaja
Dronning Gunhild (moselig).JPG|Kobieta Haraldskær na wystawie w oszklonym sarkofagu.
&lt;/gallery&gt;

== Aktywny wypoczynek ==
[[Plik:Albuen Strand i Vejle.JPG | thumb | 300px | Park plażowy Albuen w centrum miasta ]] 
* {{Znacznik|Albuen|55.7047|9.5803|typ=natura}}'''Albuen''' (łokieć) to park plażowy w centrum miasta. Zrelaksuj się i ciesz się życiem na plaży, popływaj lub popłyń kajakiem.
* '''Piłka nożna''': [https://vejle-boldklub.dk/ Stadion Vejle] awansował w 2023 roku i obecnie gra w piłkę nożną w najwyższej klasie rozgrywkowej Superligi. Ich macierzysty {{Znacznik|Stadion Vejle|55.71372 |9.5562 |typ=atrakcja}}'''stadion Vejle''' (pojemność 11 000 miejsc) znajduje się 1 km na północny wschód od centrum miasta.
Okolice Vejle oferują piękne zabytki przyrody i są także punktem wyjścia dla długodystansowej wędrówki „Kyst til Kyst Stien”.

* '''[https://www.kyst-kyststien.dk/ Kyst til Kyst Stien]'''. Spaceruj od wybrzeża do wybrzeża, od Vejle do [[Blåvand]], przez podstawę Półwyspu Jutlandzkiego w zróżnicowanym krajobrazie, obejmującym doliny rzek, łąki, wrzosowiska i miejsca historyczne. Najwyższej jakości trasa o łącznej długości ponad 130 km, wyposażona w schroniska i pola namiotowe, bieżącą wodę i toalety. Odpowiedni dla rodzin, z łatwym dostępem do sklepów na trasie.

==Praca==

==Nauka==

== Zakupy ==
[[Plik:Søndergade, Vejle 01.jpg|thumb|''Strøget'', główna ulica handlowa w Vejle.]]
* {{Znacznik|'''Strøget'''|55.70882378301302 |9.533025068819445|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Strøget'''. Długa ulica w zamkniętym dla ruchu kołowego centrum, pełna zabytkowych budynków, kawiarni, restauracji i specjalistycznych butików, idealna na zakupy. Większość większych duńskich miast ma ulicę „strøget”.
* {{Znacznik|'''Bryggen'''|55.70497065 |9.530335303066947|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Bryggen'''.
Vejle jest znane w regionie jako tętniące życiem miasto handlowe z szeroką i różnorodną ofertą sklepów sieciowych i specjalistycznych wzdłuż centralnego deptaka miasta. Centrum handlowe Bryggen, mieszczące 38 sklepów i dwie restauracje, znajduje się w obrębie deptaka.

Ulicznego jedzenia można także spróbować w Paladspassagen Social Dining w dawnym centrum handlowym {{Znacznik|'''Mary's'''|55.710795197760994 |9.535176206470211|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Mary's'''.

== Gastronomia ==
* {{Znacznik|'''Brōed &amp; Bōef'''|55.7117442|9.535543 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.broedboef.dk/ Brōed &amp; Bōef]''', Nørregade 61, ☏ +45 92909027, info@broedboef.dk. Bar z burgerami na ulicy Parasolowej. 
* '''[https://conrads.dk/ Conrad Cafe]''', Søndergade 14, ☏ +45 75720122, martin@conradcafe.dk. Kawiarnia w Den smidske gaard. 
* '''Caféen - Den Gamle Arrest''', Klostergade 1, ☏ +45 75829300. Kawiarnia w starym więzieniu. 
* {{Znacznik|'''MeMu'''|55.7089434|9.5329553 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''MeMu'''. 
* {{Znacznik|'''Remouladen'''|55.70745265|9.5561647397116 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Remouladen'''. 
* '''Sinatur Hotel Harldskær'''. 
* {{Znacznik|'''Trattoria Dei Re'''|55.70993|9.532908 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Trattoria Dei Re'''. 
* {{Znacznik|'''Tree Top'''|55.6872026|9.6165327 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Tree Top'''.

== Życie nocne ==
* {{Znacznik|'''Vejle Bryghus'''|55.671735 |9.4096348 |typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Vejle Bryghus''', Dæmningen 42 G, ☏ +45 70 20 99 64. Największy browar w Vejle.

== Festiwale, imprezy ==
* '''[https://postnorddanmarkrundt.dk/ Danmark Rundt]''', duński wyścig kolarski UCI, często ma swój ostatni etap w Velje. Meta znajduje się na końcu Kiddesvej (stromej jak na duńskie standardy) w centrum miasta. Ostatni wyścig odbył się w dniach 15–19 sierpnia 2023.
* '''Trekantsområdets Festuge'''. Co roku pod koniec sierpnia odbywa się dziesięciodniowy festiwal kultury regionalnej.

== Nocleg ==
[[Plik:Munkebjerg og Munkebjerg hotel.JPG|thumb|hotelu Munkebjerg. Na zalesionych zboczach fiordu Vejle znajduje się kilka zabytkowych hoteli i ośrodków wypoczynkowych.]]
* {{Znacznik|'''Vejle Vandrehjem'''|55.6358043 |9.1970054|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://vejle-danhostel.dk/en/ Vejle Vandrehjem]''' (''schronisko młodzieżowe i rodzinne Vejle''), Vardevej 485 (''6 km poza centrum Vejle; autobus nr 2 kursuje tam 1-2 razy na godzinę''), ☏ +45 75825188, faks: +45 75831783, info@vejle-danhostel. nie wiem Wymeldowanie: 22:00. przynieś kartę IH. Pościel można wypożyczyć za 50 kr lub przywieźć własną. zależy od liczby osób w pokoju, 200 kr we wspólnym pokoju. 
* {{Znacznik|'''Vejle Fjord'''|55.68426 |9.76056|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelvejlefjord.dk/ Vejle Fjord]''', Sanatorievej 26, Stouby, ☏ +45 76823380, recepcja@vejlefjord.dk. Hotel, centrum konferencyjne, spa i restauracja poza Vejle, nad fiordem. 
* {{Znacznik|'''Haraldskær'''|55.70262 |9.43932|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.sinatur.dk/haraldskaer/ Haraldskær]''', Skibetvej 140, ☏ +45 76496000, har@sinatur.dk. Hotel i restauracja na obrzeżach Vejle, blisko natury, co zapewnia relaks. 
* {{Znacznik|'''Scandic Jacob Gade'''|55.709872 |9.530109|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.scandichotels.se/hotell/danmark/vejle/jacob-gade Scandic Jacob Gade]''', Flegborg 8, ☏ +45 76 70 00 00, jacobgade@scandichotels.com. Nowo wybudowany hotel średniej klasy, położony obok Teatru Muzycznego Vejle, obok Parku Miejskiego. Pokoje są efektywnie zaprojektowane i duże jak na Skandynawię. 700 m od stacji kolejowej. 
* {{Znacznik|'''Best Western Torvehallerne'''|55.70682 |9.53387|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://torvehallerne.dk/ Best Western Torvehallerne]''', Fiskergade 2-8, ☏ +4579427900, info@torvehallerne.dk. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Best Western Torveallerne położony jest w samym sercu Vejle, zaledwie 2 minuty spacerem od stacji kolejowej.

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

== Informacje turystyczne ==
Jeśli nie znasz duńskiego, poradzisz sobie z angielskim i ewentualnie niemieckim.

== Gdzie dalej ==
* Park tematyczny Legoland oraz Lalandia, gigantyczny kryty park wodny z kilkoma innymi atrakcjami w '''[[Billund]]''', około 30 km od Vejle.
* '''Park lwów Givskud Zoo''', położony 20 km od Vejle. Zoo posiada szeroką gamę zwierząt; warto wspomnieć o lwach, nosorożcach, gorylach, żyrafach, słoniach i wilkach.
* '''[[Jelling]]''', wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Stara stolica Danii z kamieniami Jelling i kurhanem znajduje się około 15 minut na północ linią kolejową Struer, kr 16.
* Park rzeźb autorstwa Roberta Jacobsena.
* ''Jernalderlandsbyen'' (wioska z epoki żelaza), duża, zrekonstruowana wioska z epoki żelaza, oferująca ciekawe zajęcia dla całej rodziny.

{{Trasy|{{Trasy/wiersz
| symbol          = {{trasy/symbol|E|45}}
| kierunek       = N
| dużel           = [[Aalborg]]
| małel           = [[Horsens]]
| kierunek       = S
| małep           = [[Kolding]]
| dużep           = [[Hamburg]]
}}|biernik=Vejle}}

{{Jest w|Dania Południowa}}
{{użyteczny}}
{{geo|55.7167|9.5333}}
[[Kategoria:Dania Południowa]]</text>
      <sha1>r0v0xjkelmarssxr1fywyz7tznu4hzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vordingborg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9321</id>
    <revision>
      <id>159086</id>
      <parentid>131983</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Zelandia&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1007" sha1="tit4zxd256a97wc0nd19z57930qdiqy" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Vordingborg
|widok=Vordingborg_-_Gåsetårnet1.jpg
|herb=Coat_of_arms_of_Vordingborg.svg
|mapa=
|region=[[Zelandia (Dania)|Zelandia]]
|powierzchnia=
|lud=11 800
|prefiks=(+45) 55
|www=http://vordingborg.dk/
}}
'''Vordingborg''' – miasto w [[Dania|Danii]], siedziba gminy Vordingborg w regionie [[Zelandia (Dania)|Zelandia]], w południowej części wyspy Zelandia.

==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===
Najbliższym portem lotniczym jest lotnisko w Kastrup.

===Koleją===
Znajduje się tu stacja kolejowa.

===Samochodem=== 
Vordingborg jest ważnym węzłem drogowym. W okolicach przebiega autostrada E47.

===Autobusem===

=== Promem ===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Zelandia (Dania)}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Zelandia]]</text>
      <sha1>tit4zxd256a97wc0nd19z57930qdiqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viborg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9492</id>
    <revision>
      <id>159089</id>
      <parentid>77957</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Jutlandia Środkowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="939" sha1="h20b3qw3jbrbcdq24982bnc5quxl8s3" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Viborg
|widok=Viborg_10971.JPG
|herb=Coat_of_arms_of_Viborg.svg
|mapa=Danmark - Viborg1.jpg
|region=[[Jutlandia Środkowa]]
|powierzchnia=313
|lud=40 300
|prefiks=(+45) 8
|www=https://viborg.dk/
}}
'''Viborg''' – miasto w [[Dania|Danii]], siedziba gminy Viborg.

==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===
Najbliższym portem lotniczym jest lotnisko Aarhus, Billund i Aalborg.

===Koleją===
Ważny węzeł kolejowy.

===Samochodem=== 
Viborg leży na skrzyżowaniu dróg z Holstebro, Skieve, Randers, Aarhus, Silkeborg i Aalborga.

===Autobusem===

=== Promem ===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Jutlandia Środkowa}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Jutlandia Środkowa]]</text>
      <sha1>h20b3qw3jbrbcdq24982bnc5quxl8s3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thisted</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9534</id>
    <revision>
      <id>159094</id>
      <parentid>148640</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Jutlandia Północna&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="893" sha1="fjyyh9blrknr9diqf1ga4q5hp3ubt53" xml:space="preserve">{{top-banner|Thisted Wikivoyage banner coast.jpg}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Thisted
|widok=Thisted_kirke.JPG
|herb=Coat_of_arms_of_Thisted.svg
|mapa=
|region=[[Jutlandia Północna]]
|powierzchnia=
|lud=13 000
|prefiks=
|www=http://www.thisted.dk/
}}
'''Thisted''' – miasto w [[Dania|Danii]].

==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===
Najbliższym portem lotniczym jest lotnisko Aalborg.

===Koleją===
Znajduje się tu stacja kolejowa.

===Samochodem=== 
Thisted leży na skrzyżowaniu dróg z Aalborg, Holstebro, Skive.

===Autobusem===

=== Promem ===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Jutlandia Północna}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Jutlandia Północna]]</text>
      <sha1>fjyyh9blrknr9diqf1ga4q5hp3ubt53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Falster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10228</id>
    <revision>
      <id>159100</id>
      <parentid>86077</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Zelandia&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1222" sha1="2293vk2s9q6y9jm4ddmlnlptq4d0x1e" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |grafika          = Marielyst.jpg
 |flaga            = 
 |mapa             = DK_-_Falster.PNG
 |stolica          = [[Nykøbing Falster]]
 |ustrój           = 
 |waluta           = korona duńska
 |powierzchnia     = 514
 |ludność          = 43 000
 |język            = [[język duński|duński]]
 |religia          = 
 |napięcie prądu   = 230
 |numer kierunkowy = 
 |domena           = 
 |strefa czasowa   = 
}}
'''Falster''' – [[Dania|duńska]] wyspa położona między [[Zelandia (wyspa)|Zelandią]] a [[Lolland]] i połączona z nimi mostami. Na wyspie znajduje się najdalej na południe wysunięty punkt Danii (nazwany „Hestehoved”, czyli „głowa konia”). Administracyjnie wyspa wchodzi w skład okręgu Storstrøms Amt.

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==
* [[Nykøbing Falster]]
* [[Gedser]]

== Ciekawe miejsca ==

== Transport ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

{{Jest w|Zelandia (Dania)}}

[[Kategoria:Zelandia]]</text>
      <sha1>2293vk2s9q6y9jm4ddmlnlptq4d0x1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Als</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10349</id>
    <revision>
      <id>159103</id>
      <parentid>130062</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Dania Południowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1047" sha1="gr6dm9mkwyl6n6gyieg5qa81hydfpbf" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |grafika          = Lusig_Strand_mod_Sandvig.JPG
 |flaga            = 
 |mapa             = DK_-_Als.PNG
 |stolica          = [[Sønderborg]]
 |ustrój           = 
 |waluta           = korona duńska
 |powierzchnia     = 312
 |ludność          = 50 000
 |język            = [[język duński|duński]]
 |religia          = 
 |napięcie prądu   = 230
 |numer kierunkowy = 
 |domena           = 
 |strefa czasowa   = 
}}
'''Als''' –  wyspa w [[Dania|Danii]], w cieśninie Mały Bełt (Morze Bałtyckie), między Półwyspem Jutlandzkim a wyspą [[Fionia]].

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==
* [[Sønderborg]]
* [[Nordborg]]

== Ciekawe miejsca ==

== Transport ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

{{Jest w|Dania Południowa}}

[[Kategoria:Dania Południowa]]</text>
      <sha1>gr6dm9mkwyl6n6gyieg5qa81hydfpbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ærø</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10368</id>
    <revision>
      <id>159104</id>
      <parentid>86577</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Dania Południowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="973" sha1="sxzaofa5sk7bumycstzyxmp5m8098wa" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |grafika          = Voderup_klint_Ærø.jpg
 |flaga            = Flag of Ærø.svg
 |mapa             = DK-Ærø.PNG
 |stolica          = 
 |ustrój           = 
 |waluta           = korona duńska
 |powierzchnia     = 88,1
 |ludność          = 6160
 |język            = [[język duński|duński]]
 |religia          = 
 |napięcie prądu   = 230
 |numer kierunkowy = 
 |domena           = 
 |strefa czasowa   = 
}}
'''Ærø''' –  [[Dania|duńska]] wyspa w cieśninie Mały Bełt.

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==
* [[Marstal]]
* [[Ærøskøbing]]

== Ciekawe miejsca ==

== Transport ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

{{Jest w|Dania Południowa}}

[[Kategoria:Dania Południowa]]</text>
      <sha1>sxzaofa5sk7bumycstzyxmp5m8098wa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mandø</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10565</id>
    <revision>
      <id>159097</id>
      <parentid>115581</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Dania Południowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1248" sha1="aa2tf095y4g8o5liayq0lqw50x7en7b" xml:space="preserve">{{Top-banner|Mandø banner.jpg}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |grafika          = Mandø Kirke 2.jpg
 |flaga            = 
 |mapa             = Wadden - Mando.PNG
 |stolica          = 
 |ustrój           = 
 |waluta           = korona duńska
 |powierzchnia     = 7,63
 |ludność          = 40
 |język            = [[język duński|duński]]
 |religia          = 
 |napięcie prądu   = 230
 |numer kierunkowy = 
 |domena           = 
 |strefa czasowa   = 
}}
'''Mandø''' – [[Dania|duńska]] wyspa na Morzu Północnym należąca do archipelagu Wysp Północnofryzyjskich. Jej powierzchnia wynosi 7,63 km². Dojazd do wyspy możliwy jest tylko w czasie odpływów morza (kursują tu autobusy), brak jednak grobli, łączącej ją z lądem stałym, toteż podczas przypływów można do niej dotrzeć tylko łodzią lub śmigłowcem.

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==

== Ciekawe miejsca ==

== Transport ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

{{Jest w|Dania Południowa}}

[[Kategoria:Dania Południowa]]</text>
      <sha1>aa2tf095y4g8o5liayq0lqw50x7en7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Varde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10611</id>
    <revision>
      <id>159091</id>
      <parentid>87576</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Dania Południowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="895" sha1="osf9ffsn29vm1mwvcxlbvel1qn8m0lh" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Varde
|widok=Varde,_City_Hall.jpg
|herb=Coat_of_arms_of_Varde.svg
|mapa=
|region=[[Dania Południowa]]
|powierzchnia=
|lud=14 000
|prefiks=
|www=http://www.vardekommune.dk/
}}
'''Varde''' – miasto w południowo-zachodniej Jutlandii (region [[Dania Południowa]], d. okręg Ribe Amt), siedziba władz gminy Varde (starej i nowej) w Danii, nad rzeką Varde Å.

==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===
W Billund znajduje się międzynarodowy port lotniczy.

===Koleją===

===Samochodem=== 

===Autobusem===

=== Promem ===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Dania Południowa}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Dania Południowa]]</text>
      <sha1>osf9ffsn29vm1mwvcxlbvel1qn8m0lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vojens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10616</id>
    <revision>
      <id>159087</id>
      <parentid>131638</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Dania Południowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="738" sha1="3bglw6um20q3shc2sryfxbp16aer66g" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Vojens
|widok=Vojens.jpeg
|herb=
|mapa=
|region=[[Dania Południowa]]
|powierzchnia=
|lud=7500
|prefiks=
|www=
}}
'''Vojens''' – miasto w [[Dania|Danii]], położone ok. 215 km na zachód od Kopenhagi.

==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===
W Billund znajduje się międzynarodowy port lotniczy.

===Koleją===

===Samochodem=== 

===Autobusem===

=== Promem ===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Dania Południowa}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Dania Południowa]]</text>
      <sha1>3bglw6um20q3shc2sryfxbp16aer66g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tåsinge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10628</id>
    <revision>
      <id>159095</id>
      <parentid>87618</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Dania Południowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1001" sha1="i7sfdr4s5rdifnom5ii6r7mcb15tssl" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |grafika          = Tåsinge Vejle.jpg
 |flaga            = 
 |mapa             = Location map Tasinge.svg
 |stolica          = 
 |ustrój           = 
 |waluta           = korona duńska
 |powierzchnia     = 69,79
 |ludność          = 6150
 |język            = [[język duński|duński]]
 |religia          = 
 |napięcie prądu   = 230
 |numer kierunkowy = 
 |domena           = 
 |strefa czasowa   = 
}}
'''Tåsinge''' –  [[Dania|duńska]] wyspa leżąca na południe od [[Fionia|Fionii]], pomiędzy cieśninami Mały Bełt i Wielki Bełt.

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==

== Ciekawe miejsca ==

== Transport ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

{{Jest w|Dania Południowa}}

[[Kategoria:Dania Południowa]]</text>
      <sha1>i7sfdr4s5rdifnom5ii6r7mcb15tssl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Læsø</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10741</id>
    <revision>
      <id>159098</id>
      <parentid>88041</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Jutlandia Północna&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1047" sha1="19vdcirlb0x88tcb5fz4q6703o537ii" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |grafika          = Laesoe_Landscape_2011_ubt.JPG
 |flaga            = 
 |mapa             = DK - Laeso.PNG
 |stolica          = 
 |ustrój           = 
 |waluta           = korona duńska
 |powierzchnia     = 114
 |ludność          = 1800
 |język            = [[język duński|duński]]
 |religia          = 
 |napięcie prądu   = 230
 |numer kierunkowy = 
 |domena           = 
 |strefa czasowa   = 
}}
'''Læsø''' – [[Dania|duńska]] wyspa, największa wyspa położona w cieśninie Kattegat. Znajduje się prawie dokładnie pomiędzy portami [[Frederikshavn]] i [[Göteborg]].

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==

== Ciekawe miejsca ==

== Transport ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

{{Jest w|Jutlandia Północna}}

[[Kategoria:Jutlandia Północna]]</text>
      <sha1>19vdcirlb0x88tcb5fz4q6703o537ii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanø</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11011</id>
    <revision>
      <id>159099</id>
      <parentid>151525</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Dania Południowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1044" sha1="2qkba8lpi2uc4ggjtc38pyt24x82qe3" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |grafika          = DK Fanoe Windmill01.JPG
 |flaga            = 
 |mapa             = Map DK Fanø.PNG
 |stolica          =
 |ustrój           = 
 |waluta           = korona duńska
 |powierzchnia     = 55,78
 |ludność          = 3300
 |język            = [[język duński|duński]]
 |religia          = 
 |napięcie prądu   = 230
 |numer kierunkowy = 
 |domena           = 
 |strefa czasowa   = 
}}
'''Fanø''' – wyspa w [[Dania|Danii]], na Morzu Północnym (Wyspy Północnofryzyjskie), położona naprzeciw [[Esbjerg]]u, zlokalizowana około 50 km na północ od wyspy [[Sylt]].

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==

== Ciekawe miejsca ==

== Transport ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

{{Jest w|Dania Południowa}}

[[Kategoria:Dania Południowa]]</text>
      <sha1>2qkba8lpi2uc4ggjtc38pyt24x82qe3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anholt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12102</id>
    <revision>
      <id>159102</id>
      <parentid>99303</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Jutlandia Środkowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="918" sha1="85nvv2wr3k2maemk6iab3foblw2g3bv" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |grafika          = Anholt_port.JPG
 |flaga            = 
 |mapa             = DK - Anholt.PNG
 |stolica          = 
 |ustrój           = 
 |waluta           = korona duńska
 |powierzchnia     = 21,75
 |ludność          = 120
 |język            = [[język duński|duński]]
 |religia          = 
 |napięcie prądu   = 230
 |numer kierunkowy = 
 |domena           = 
 |strefa czasowa   = 
}}
'''Anholt''' – [[Dania|duńska]] wyspa w Cieśninie Kattegat.

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==

== Ciekawe miejsca ==

== Transport ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

{{Jest w|Jutlandia Środkowa}}

[[Kategoria:Jutlandia Środkowa]]</text>
      <sha1>85nvv2wr3k2maemk6iab3foblw2g3bv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tønder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12672</id>
    <revision>
      <id>159092</id>
      <parentid>132504</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Dania Południowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="803" sha1="8ye94xb7k51pe6r76dsch26qgv18xqo" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Tønder
|widok=Tondern_Torvet.jpg
|herb=Coat_of_arms_of_Tønder.svg
|mapa=
|region=[[Dania Południowa]]
|powierzchnia=6,79
|lud=7600
|prefiks=
|www=https://toender.dk/
}}
'''Tønder''' – miasto w [[Dania|Danii]], w regionie [[Dania Południowa]], siedziba administracyjna gminy Tønder.

==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===

===Koleją===
Znajduje się tu stacja kolejowa.

===Samochodem=== 

===Autobusem===

=== Promem ===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Dania Południowa}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Dania Południowa]]</text>
      <sha1>8ye94xb7k51pe6r76dsch26qgv18xqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tarm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12736</id>
    <revision>
      <id>159096</id>
      <parentid>129995</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Jutlandia Środkowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="f3weadvi3lq4mpn324yphvitt3vifvt" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Tarm
|widok=Tarm_Station.JPG
|herb=
|mapa=
|region=[[Jutlandia Środkowa]]
|powierzchnia=3,84
|lud=4000
|prefiks=(+45) 
|www=
}}
'''Tarm''' – miasto w [[Dania|Danii]], w regionie [[Jutlandia Środkowa]], w gminie Ringkøbing-Skjern.

==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===

===Koleją===
Znajduje się tu stacja kolejowa.

===Samochodem===
Tarm jest ważnym węzłem drogowym.

===Autobusem===

===Statkiem===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Jutlandia Środkowa}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Jutlandia Środkowa]]</text>
      <sha1>f3weadvi3lq4mpn324yphvitt3vifvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thyborøn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12782</id>
    <revision>
      <id>159093</id>
      <parentid>132383</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Jutlandia Środkowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="qlw2tka3mctxwkds6q63x6shtcxyrtg" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Thyborøn
|widok=Sneglehuset_Thyborøn.jpg
|herb=
|mapa=
|region=[[Jutlandia Środkowa]]
|powierzchnia=1,81
|lud=2000
|prefiks=
|www=
}}
'''Thyborøn''' – miasto w [[Dania|Danii]], w regionie [[Jutlandia Środkowa]], w gminie Lemvig.

==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===
Najbliższym portem lotniczym jest lotnisko Billund lub Aalborg.

===Koleją===

===Samochodem=== 
Thyborøn jest lokalnym węzłem drogowym. 

===Autobusem===

=== Promem ===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Jutlandia Środkowa}}
{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
[[Kategoria:Jutlandia Środkowa]]</text>
      <sha1>qlw2tka3mctxwkds6q63x6shtcxyrtg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Castrovillari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14086</id>
    <revision>
      <id>159065</id>
      <parentid>118905</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>159065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1012" sha1="jc4rkg2xeo0djt570vvoj10th1culqk" xml:space="preserve">{{top-banner|Pollino banner.jpg}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Castrovillari
|widok=Castrovillari_massiccio_del_pollino_da_stadio_mimmo_rende_polisportivo_1_maggio.jpg
|herb=
|mapa=Map_of_comune_of_Castrovillari_(province_of_Cosenza,_region_Calabria,_Italy).svg
|region=[[Kalabria]]
|powierzchnia=130
|lud=21 500
|prefiks=0981
|www=www.comune.castrovillari.cs.it/
}}
'''Castrovillari''' – miasto we [[Włochy|Włoszech]], w regionie [[Kalabria]], w [[Prowincja Cosenza|prowincji Cosenza]].

== Informacje ogólne ==

==Dojazd==

===Samolotem===
W Lamezia Terme znajduje się międzynarodowy port lotniczy. Oferuje on wiele połączeń czarterowych z Polski.

===Samochodem===

===Koleją===

===Autobusem===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

== Gdzie dalej ==

{{Jest w|Prowincja Cosenza}}
{{Zarys}}

[[Kategoria:Kalabria]]</text>
      <sha1>jc4rkg2xeo0djt570vvoj10th1culqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Videbæk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15238</id>
    <revision>
      <id>159088</id>
      <parentid>109277</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Jutlandia Środkowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="799" sha1="sxdw7yjw5886236m3qxh71vnwxnjk34" xml:space="preserve">{{top-banner}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Videbæk
|widok=Videbæk_kirke_(Ringkøbing-Skjern).JPG
|herb=
|mapa=
|region=[[Jutlandia Środkowa]]
|powierzchnia=3,59
|lud=4300
|prefiks=
|www=
}}
'''Videbæk''' – miasto w [[Dania|Danii]], w regionie [[Jutlandia Środkowa]], w gminie Ringkøbing-Skjern.

==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===

===Koleją===

===Samochodem===
Videbæk jest ważnym węzłem drogowym.

===Autobusem===

===Statkiem===

==Komunikacja==
{{Mapframe|56.093056|8.6325}}

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Nauka==

==Zakupy==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Jutlandia Środkowa}}
{{Zarys}}

[[Kategoria:Jutlandia Środkowa]]</text>
      <sha1>sxdw7yjw5886236m3qxh71vnwxnjk34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endelave</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16067</id>
    <revision>
      <id>159101</id>
      <parentid>132639</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Usunięto kategorię &quot;Dania&quot;; Dodano kategorię &quot;Jutlandia Środkowa&quot; za pomocą [[w:pl:Narzędzia/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>159101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="928" sha1="m2sorw1vcn4yytry0imre2weejg3lt1" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |grafika          = Endelave_Kirke.1.jpg
 |flaga            = 
 |mapa             = DK - Endelave.PNG
 |stolica          = 
 |ustrój           = 
 |waluta           = korona duńska
 |powierzchnia     = 13,08
 |ludność          = 160
 |język            = [[język duński|duński]]
 |religia          = 
 |napięcie prądu   = 230
 |numer kierunkowy = 
 |domena           = 
 |strefa czasowa   = 
}}
'''Endelave''' – wyspa w cieśninie Kattegat, w [[Dania|Danii]].

== Charakterystyka ==
=== Geografia ===

=== Klimat ===

=== Historia ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===

== Dojazd ==
=== Samochodem ===

=== Samolotem ===

=== Statkiem ===

== Miasta ==

== Ciekawe miejsca ==

== Transport ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Noclegi ==

== Bezpieczeństwo ==
=== Zdrowie ===

== Kontakt ==

{{Jest w|Jutlandia Środkowa}}

[[Kategoria:Jutlandia Środkowa]]</text>
      <sha1>m2sorw1vcn4yytry0imre2weejg3lt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Protect-dropdown</title>
    <ns>8</ns>
    <id>18010</id>
    <revision>
      <id>159105</id>
      <parentid>137040</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T11:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <origin>159105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="2qnfb1xa46gu90gl30j8us3ac9zyda5" xml:space="preserve">*Najczęstsze powody zabezpieczenia
** Częste wandalizmy
** Częste spamowanie
** Wojna edycyjna
** Wygłupy
** Szablon ważny/występujący na wielu stronach
** Nieencyklopedyczne wpisy</text>
      <sha1>2qnfb1xa46gu90gl30j8us3ac9zyda5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pembroke (Malta)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19145</id>
    <revision>
      <id>159066</id>
      <parentid>154830</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>159066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="968" sha1="7erjfym6fysge77o2wvptkwumog4uqm" xml:space="preserve">{{top-banner|Malta - Pembroke - Triq Alamein - Sprachcaffe Club Village 04 - 360° panorama.jpg}}
{{Informacje_podstawowe_miasto|nazwa=Pembroke
|widok=Malta_-_Pembroke_-_Triq_il-Fortizza_-_L-Inhawi_ta'_Pembroke_+_St_Clare_College_01_ies.jpg
|herb=Pembroke_coa.svg
|mapa=Pembrooke_in_Malta.svg
|region=[[Malta]]
|powierzchnia=2,3
|lud=3800
|prefiks=356
|www=
}}
'''Pembroke''' – jedna z jednostek administracyjnych na [[Malta|Malcie]].

==Charakterystyka==

==Dojazd==

===Samolotem===
W mieście Luka znajduje się port lotniczy. Linie lotnicze Wizz Air i Ryanair oferują bezpośrednie loty na Maltę z Polski.

===Koleją===
Na całej Malcie nie ma kolei.

===Samochodem=== 

===Autobusem===

===Statkiem===

==Komunikacja==

==Warto zobaczyć==

==Najbliższe okolice==

==Praca==

==Gastronomia==

==Festiwale, imprezy==

==Nocleg==

==Kontakt==

==Bezpieczeństwo==

==Informacje turystyczne==

==Wyjazd==

{{Jest w|Malta (wyspa)}}
{{Zarys}}
[[Kategoria:Malta]]</text>
      <sha1>7erjfym6fysge77o2wvptkwumog4uqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Port lotniczy Indira Gandhi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19344</id>
    <revision>
      <id>159107</id>
      <parentid>159017</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T11:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informacje praktyczne */</comment>
      <origin>159107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33010" sha1="bsp6i0xtxbv15uk4jnmu0jsjn15x9ef" xml:space="preserve">{{top-banner}}
'''Międzynarodowy Port Lotniczy im. Indiry Gandhi''' ({{IATA|DEL}}), główny port lotniczy [[Delhi]], jest głównym węzłem komunikacyjnym całego ruchu krajowego i międzynarodowego w [[Indie|Indiach]]. Jest to najbardziej ruchliwe lotnisko w [[Indie|Indiach]], 17. na świecie i 6. w [[Azja|Azji]] pod względem ruchu pasażerskiego i cargo, obsługujące ponad 70 milionów pasażerów.

Lotnisko nosi imię Indiry Gandhi, byłej premier [[Indie|Indii]], i zajmuje powierzchnię 5106 akrów.

== Charakterystyka ==
{{mapa|28.5495|77.0989|zoom=13|wysokość=380|szerokość=500|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Niegdyś słynące z kiepskiego stanu lotnisko zostało ulepszone dzięki budowie terminala T3 i modernizacji terminala T1. Na lotnisku znajduje się kilka punktów kontroli bezpieczeństwa, a przed wejściem na pokład samolotu może być konieczne okazanie karty pokładowej i paszportu kilkanaście razy.

Wylatując z [[Delhi]] z terminalu międzynarodowego, należy stawić się na 2-3 godziny przed planowanym odlotem. W przypadku lotów krajowych 2 godziny powinny wystarczyć, w zależności od tego, czy konieczne będzie odczekanie w kolejce do nadania bagażu. Choć proces ten bywa czasochłonny, przebiega sprawnie, a sklepy i restauracje w nowym terminalu znajdują się w pobliżu bramek, a nie przed kontrolą bezpieczeństwa. Jeśli jednak chcesz wymienić posiadaną indyjską walutę na preferowaną walutę obcą, musisz to zrobić przed przejściem kontroli bezpieczeństwa.

== Loty ==
{{infobox|Mgliste Delhi|Mgła stanowi poważne wyzwanie dla funkcjonowania lotniska. Ze względu na lokalizację w północnych Indiach, zimy bywają tam surowe, a gęsta mgła znacząco ogranicza widoczność. Z tego powodu wiele lotów jest odwoływanych. Sytuację dodatkowo pogarsza zanieczyszczenie powietrza, przez które mgła przekształca się w smog. Zaleca się unikanie planowania podróży lotniczych w miesiącach zimowych, zwłaszcza w grudniu i styczniu. Więcej informacji można znaleźć na stronie lotniska w [newdelhiairport.in/faq#fog-weather sekcji FAQ.]}}
Lotnisko oferuje doskonałe połączenia z niemal wszystkimi zakątkami świata. Jest świetnie skomunikowane z głównymi węzłami przesiadkowymi, takimi jak porty lotnicze [[Port lotniczy Singapur-Changi|Singapur-Changi]] i [[Port lotniczy Dubaj|Dubaj]]. Obsługują je najważniejsze linie lotnicze, w tym British Airways, Emirates, Lufthansa, Singapore Airlines, Air France i inne. Znaczną część ruchu stanowią loty krajowe. Tanie linie lotnicze (takie jak Indigo, SpiceJet i Air Asia), narodowy przewoźnik Air India oraz inni przewoźnicy regionalni codziennie obsługują połączenia z niemal wszystkimi dużymi miastami. Lotnisko dysponuje również infrastrukturą do obsługi ładunków dla firm takich jak FedEx Express, UPS, DHL, Emirates SkyCargo, Cargolux i wielu innych.

Międzynarodowy port lotniczy w New Delhi posiada trzy terminale położone w bliskim sąsiedztwie. Terminale odlotów i przylotów zazwyczaj pozostają niezmienne. Bieżące informacje o statusie lotów można sprawdzać na [https://www.newdelhiairport.in/live-flight-information/ stronie internetowej lotniska].

Linie lotnicze obsługujące lotnisko są rozmieszczone w różnych terminalach. Terminal 1 składa się z dwóch części (pirsów): T1C i T1D. Z terminala T1C korzystają głównie przewoźnicy krajowi, natomiast T1D obsługuje loty biznesowe oraz lotnictwo ogólne (general aviation). Terminal 2 obsługuje loty specjalne oraz wybrane połączenia krajowe. Terminal 3 jest głównym terminalem; to tutaj odbywa się obsługa wszystkich lotów międzynarodowych. Jest on również podstawowym terminalem dla przewoźników krajowych.

Linia [https://www.goindigo.in/ IndiGo] obsługuje loty o numerach z zakresu 6E 2000–2999 przez Terminal 2, a loty o numerach 6E 5000–5999 przez Terminal 3. Linia [https://www.spicejet.com/ SpiceJet] obsługuje loty o numerach SG 8000–8999 przez Terminal 3, a pozostałe przez Terminal 1. Linie [https://www.airindia.com/ Air India] oraz [https://www.airindiaexpress.com/home Air India Express] korzystają z Terminala 3. Wszystkie loty międzynarodowe odbywają się z Terminala 3.

{{Lista regionów
| mapa regionów = 
| rozmiar mapy = 
| opis mapy = 

| nazwa regionu 1 = Terminal 1
| kolor regionu 1 = #ff00ff
| elementy regionu 1 = 
| opis regionu 1 = Terminal krajowy. Do przewoźników obsługujących ten terminal należą IndiGo (większość lotów), SpiceJet (większość lotów) oraz Akasa Air (niektóre loty).

| nazwa regionu 2 = Terminal 2
| kolor regionu 2 = #a02329
| elementy regionu 2 = 
| opis regionu 2 = Terminal krajowy. IndiGo (niektóre loty) i Air India (niektóre loty).

| nazwa regionu 3 = Terminal 3
| kolor regionu 3 = #f7943a
| elementy regionu 3 = 
| opis regionu 3 = Terminal krajowy i międzynarodowy. Wszystkie loty międzynarodowe. Loty krajowe obsługiwane przez linie: Air India, Air India Express, Akasa Air (większość lotów), SpiceJet (niektóre loty), IndiGo (niektóre loty).
}}

== Transport naziemny ==
=== Metrem ===
===By metro===
[[Plik:DelhiMetro AirportExpress 20111214.jpg|thumb|Pociąg Delhi Metro Airport Express]]
Linia '''[https://delhimetrorail.com/line/LN10 Delhi Airport Metro Express]''' (znana również jako '''Orange Line / Airport Express''') kursuje między stacją kolejową New Delhi (NR 2) a stacją Yashobhoomi Dwarka Sector 25, zatrzymując się po drodze na stacji metra {{Znacznik|IGI Airport (Terminal 3)|28.5571|77.0867|typ=transport}}'''IGI Airport (Terminal 3)'''. Dostępny jest również autobus dowożący pasażerów z Terminalu 1 (T1) do stacji {{Znacznik|Aerocity|28.54905|77.12079|typ=transport}}'''Aerocity'''. Pociągi kursują co 10 minut w godzinach szczytu; dokładny rozkład jazdy można sprawdzić na [https://delhimetrorail.com/station/NDI tej stronie internetowej]. Podróż do stacji New Delhi zajmuje 20 minut i kosztuje 60 ₹ z Terminalu 3 oraz 50 ₹ ze stacji Aerocity. Ze stacji kolejowej można przesiąść się do metra (wymaga to przejścia przez ulicę, aby dotrzeć do stacji metra). Wycofano z oferty bilety powrotne – obecnie dostępne są jedynie bilety wieloprzejazdowe (na 10, 30 lub 45 przejazdów tą samą trasą, z różnymi zniżkami) oraz karty z doładowywanym kredytem (zapewniające 10% zniżki na wszystkie przejazdy).

Na stacjach New Delhi oraz Shivaji Stadium pasażerowie linii Air India mogą skorzystać z usługi odprawy miejskiej (city check-in) w przypadku lotów krajowych, lotów do krajów Zatoki Perskiej oraz wybranych połączeń międzynarodowych.

'''Linia Magenta''' (linia nr 8) posiada przystanek przy stacji metra {{Znacznik|Terminal 1-IGI Airport|28.5648|77.1227|typ=transport}}'''Terminal 1-IGI Airport'''. Stacja ta znajduje się jednak po drugiej stronie ulicy względem terminali, a dotarcie do niej zajmuje nieco czasu (choć droga jest już odpowiednio oznakowana i oczyszczona). Ponieważ jest to zwykła linia metra, nie oferuje ona odprawy miejskiej, czas przejazdu jest dłuższy, a pasażerów obowiązują standardowe limity bagażowe metra. Linia ta ma jednak swoje zalety, stanowiąc wygodniejszy sposób dotarcia do [[Noida|Noidy]].

=== Autobusem ===
Firma '''Delhi Transport Corporation (DTC)''' obsługuje połączenia autobusowe między lotniskiem a miastem – rozkład jazdy można znaleźć na jej stronie internetowej. Czas podróży wynosi około 50 minut, a koszt to 50₹ za osobę dorosłą, 25₹ za dziecko poniżej 12. roku życia, dodatkowo 25₹ za ciężki bagaż. Autobusy kursują do i z ISBT (międzystanowych terminali autobusowych) w pobliżu Kashmere Gate, Connaught Place, stacji New Delhi i wielu hoteli w centrum miasta, co 60 minut. Bilety można kupić i zarezerwować stałe miejsce przy biurku w Hali Przylotów.

=== Taksówką ===
Aby uniknąć oszustwa, '''taksówki''' z lotniska należy zamawiać wyłącznie w żółtych punktach obsługi taksówek typu „prepaid” (z płatnością z góry), prowadzonych przez policję w [[Delhi]]. Jeden z takich punktów znajduje się tuż przed wyjściem z lotniska, a drugi – w pobliżu stanowisk wypożyczalni samochodów, na prawo od drzwi wyjściowych. Mogą do Ciebie podchodzić naganiacze oferujący usługi taksówkowe – należy ich ignorować, ponieważ odnotowano liczne incydenty związane z bezpieczeństwem. Warto odczekać w kolejce do oficjalnego punktu taksówek prepaid. Przejazd do centrum miasta kosztuje 500–600 rupii. Nie należy ulegać żądaniom kierowcy dotyczącym dodatkowych opłat; w Indiach nie praktykuje się dawania napiwków taksówkarzom. Po dotarciu na miejsce najpierw zabierz bagaż, następnie wręcz kierowcy paragon i odejdź bez zbędnych dyskusji. Należy pamiętać, że w godzinach szczytu taksówki często stoją w korkach, jednak nocą przejazd do centrum jest znacznie szybszy. W całym mieście znajduje się wiele postojów taksówek i riksz motorowych, z których można skorzystać, aby dojechać na lotnisko.
[[Plik:Delhi airport terminal 3.jpg|thumb|Terminal 3 lotniska w Delhi]]
[[Plik:Airport Delhi.jpg|thumb|Tablica informacyjna o lotach na lotnisku]]
Większość hoteli oferuje również '''usługę odbioru pasażerów'''. Koszt może być dwukrotnie wyższy niż w przypadku taksówek prepaid, ale masz pewność, że na lotnisku będzie czekać na Ciebie osoba z tabliczką z Twoim nazwiskiem, dzięki czemu unikniesz stania w kolejce po taksówkę.

=== Udostępnianie przejazdów ===
Z lotniska można skorzystać z usług wspólnych przejazdów (ride-sharing); zarówno [https://www.uber.com/pl/pl/rider-home/?_csid=imaB0a48IJB7mnuIhx2hRA&amp;sm_flow_id=uR8vjVaZ&amp;state=UvaKFVRPtafauMCxy-8oGrNJOZA2FPr5IAij8AEyDOs%3D Uber], jak i [https://www.olacabs.com/ Ola Cabs] obsługują pasażerów w wyznaczonych strefach odbioru. W przypadku Terminalu 3 strefa odbioru dla pojazdów tego typu znajduje się na parterze wielopoziomowego parkingu, w odległości około 5–10 minut spacerem od terminalu.

== Poruszanie się ==
Bezpłatny autobus wahadłowy kursuje między wszystkimi terminalami co 20 minut. Aby otrzymać kupon uprawniający do przejazdu, należy okazać dokument tożsamości pracownikowi obsługującemu punkt informacyjny. Punkt obsługi transferów między terminalami znajduje się w strefie przylotów (w pobliżu filaru nr 10 przy terminalu T-3 oraz pod wiaduktem przy terminalu T-1).
[[Plik:Travelators at Indira Gandhi International Airport, Delhi.PNG|thumb|Chodnik ruchomy w Terminalu 3]]
Dla pasażerów o ograniczonej mobilności dostępna jest również bezpłatna usługa transportu elektrycznym pojazdem typu „melex” (buggy). Przejazd takim pojazdem można zamówić w dowolnym punkcie informacyjnym lub bezpośrednio u jego kierowcy. Na długich odcinkach tras pieszych zainstalowano chodniki ruchome, aby ułatwić przemieszczanie się.

== Czekanie ==
W przypadku lotów krajowych pasażerowie mogą wejść na terminal w dowolnym momencie w dniu podróży. W przypadku lotów międzynarodowych pasażerowie mogą wejść do terminalu do 8 godzin przed lotem.

We wszystkich częściach lotniska znajdują się miejsca do siedzenia, a nawet krzesła przypominające łóżko, jeśli ich szukasz. W dziale „Kupuj i jedz” znajdują się stoły i krzesła, dzięki którym możesz wygodnie delektować się jedzeniem i napojami. Lotnisko jest bardzo elegancko zbudowane. Można znaleźć wiele rzeźb i projektów, które mogą przykuć Twoją uwagę.
[[Plik:Sculpture of hasta mudras at Indira Gandhi International Airport.jpg|thumb|''Hasta mudras'', czyli gesty dłoni, wychodzące ze ściany nad stanowiskami odprawy w Terminalu 3.]]

=== Saloniki ===
Istnieje wiele saloników obsługiwanych przez linie lotnicze i innych dostawców usług. Oto kilka popularnych:
* {{zobacz
| name=Maharaja Lounge (Air India lounge) | alt= | url= | adres=Terminal 3 | lat=28.5548| long=77.0842| wskazówki=
| tollfree=+91 11496 37732, +91 11496 37730 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Oferuje znakomite jedzenie i przyjemną atmosferę. Na miejscu dostępne są: Wi-Fi, ciepłe posiłki, napoje oraz prysznice. Wstęp bezpłatny dla pasażerów klas biznes i pierwszej linii Air India oraz członków programu lojalnościowego; dla pasażerów klasy ekonomicznej opłata wynosi 500 ₹.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.allwaysvip.com/ Allways VIP Guest Service] | alt= | url= | adres=Terminal 3 | lat=28.5563| long=77.0851| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Czynne całą dobę. Wstęp do saloniku jest płatny.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.americanexpress.com/en-in/travel/ American Express Lounge] | alt= | url= | adres=Terminal 3 | lat=28.5531| long=77.0842| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=24 godziny na dobę. Jedzenie światowej klasy, wysoki komfort i obsługa klienta.
}}
* {{zobacz
| name=Plaza Premium Lounge | alt= | url= | adres=Terminal 2 | lat=28.5606| long=77.0876| wskazówki=
| tollfree=+91 85273 64441 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=india@plaza-network.com. Czynne całą dobę. Popularny salonik z punktami gastronomicznymi oraz stanowiskami do pracy z dostępem do Wi-Fi.
}}
[[Plik:Sculpture in Terminal 3 of Indira Gandhi International Airport at Delhi depicting the Surya Namaskara asanas.jpg|thumb|Rzeźby w Terminalu 3 przedstawiające różne pozycje ''Surya Namaskar Asana'', czyli sekwencji „powitania słońca”.]]
* {{zobacz
| name=Plaza Premium Lounge | alt= | url= | adres=Terminal 3 International| lat=28.5578| long=77.0846| wskazówki=
| tollfree=+91 11612 33966 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=india@plaza-network.com. Czynne całą dobę. Popularny salonik z punktami gastronomicznymi i stanowiskami do pracy z dostępem do Wi-Fi. Obiekt znany ze swojej wyjątkowej oferty kulinarnej, odwiedzany głównie przez podróżnych korzystających z lotów międzynarodowych.
}}

=== Inne ===
Na lotnisku znajduje się interaktywny plac zabaw, gdzie dzieci mogą miło spędzić czas. Jedno z miejsc do obserwacji samolotów znajduje się na końcu ciągu bramek (w Terminalu 3); dostępna jest tam przyjemna, spokojna strefa z miejscami do siedzenia.
* {{zobacz
| name=Aviator | alt= | url= | adres=Terminal 3| lat=28.5165| long=77.0498| wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Codziennie w godzinach 10:00–20:00. Poczuj, jak to jest pilotować symulator Boeinga 737.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.odespa.com/ O2 Spa]| alt= | url= | adres=Terminal 3| lat=28.5553| long=77.0844| wskazówki=
| tollfree=+91 92470 20202 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=contact@odespa.com. Codziennie w godzinach 10:00–20:00. Wspaniałe spa, w którym można się zrelaksować w oczekiwaniu na lot.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.oxypure.org/ Oxypure]| alt= | url= | adres=Terminal 3| lat=28.5550| long=77.0844| wskazówki=
| tollfree=+91 99710 07334 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=operations@aryamar.net. Codziennie w godzinach 10:00–20:00. Bar tlenowy oferujący tlen aromatyzowany do celów tlenoterapii oraz innych zastosowań rekreacyjnych.
}}
* {{zobacz
| name=[https://www.quaqua.com/ QuaQua]| alt= | url= | adres=Terminal 3| lat=28.5553 | long=77.0844 | wskazówki=
| tollfree=+91 93112 90998 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=traveldesk@quaqua.com. Codziennie w godzinach 10:00–20:00. Można tu skorzystać z immersyjnego doświadczenia wirtualnej rzeczywistości. 200–500 ₹.
}}

== Jedzenie ==
W każdym terminalu znajduje się wiele punktów gastronomicznych – zarówno przed, jak i za punktami kontroli bezpieczeństwa – jednak jakość wielu z nich pozostawia wiele do życzenia. Więcej informacji na temat restauracji można znaleźć na stronie lotniska poświęconej gastronomii.

* {{Znacznik|'''Street Food by Punjab Grill'''|28.5622|77.1194|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''[https://www.facebook.com/StreetFoodsByPunjabGrill/ Street Food by Punjab Grill]''', Terminal 1 (hala odlotów), customercare@lbf.co.in. Codziennie 10:00–23:00. Miejsce serwujące pyszne indyjskie jedzenie typu street food oraz inne tradycyjne dania kuchni indyjskiej. 
* {{Znacznik|'''Flying Bites'''|28.563 |77.1198 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Flying Bites''', Terminal 1 (''hala odlotów, w pobliżu bramek autobusowych''). Codziennie 9:00–22:00. Lokal znany z szybkich kanapek i gotowych, pakowanych posiłków. 
* {{Znacznik|'''Gujrati Svado'''|28.5600|77.0883|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Gujrati Svado''', Terminal 2 (hala odlotów). Codziennie 9:00–22:00. Lokal znany z domowej kuchni inspirowanej regionem [[Gudźarat]]. 
* {{Znacznik|'''Tiffin Express'''|28.5601|77.0869|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Tiffin Express''', Terminal 2 (hala odlotów). Codziennie 9:00–22:00. Świetne przekąski z południowych Indii oraz gorące napoje. 
* {{Znacznik|'''Ile Bar'''|28.5558|77.0827|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Ile Bar''', Terminal 3 (hala odlotów). Codziennie 10:00–22:00. Kebab z pysznymi sosami typu chutney. 
* {{Znacznik|'''Idli.com'''|28.5543 |77.0841 |typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Idli.com''', Terminal 3 (hala odlotów). Codziennie 10:00–22:00. Jeden z najpopularniejszych lokali w Terminalu 3. Znany z przysmaków kuchni południowoindyjskiej i kawy. 
* {{Znacznik|'''Noodle'''|28.5599|77.0882|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noodle''', Terminal 2 (hala odlotów). Codziennie 10:00–22:00. Lokal kuchni azjatyckiej serwujący tajskie specjały i różnorodne dania z makaronem. 
* {{Znacznik|'''Falafel Express'''|28.5537|77.0848|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Falafel Express''', Terminal 3 (hala odlotów). Codziennie 10:00–22:00. Oferuje szybkie dania kuchni bliskowschodniej i greckiej. 
* {{Znacznik|'''Curry Kitchen'''|28.5564|77.0845|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Curry Kitchen''', Terminal 3 (odloty), ☏ +91 87002 67232. Codziennie 10:00–22:00. Oferuje przysmaki kuchni północnoindyjskiej.

== Picie ==
Na lotnisku znajduje się wiele punktów oferujących kawę, herbatę i zimne napoje. Oto kilka polecanych miejsc:

* {{Znacznik|'''Cafe Coffee Day'''|28.5629|77.1202|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Cafe Coffee Day''', Terminal 1 (przyloty). Codziennie w godz. 8:00–21:00. Jedno z najlepszych miejsc na poranną kawę i dobre śniadanie. 
* {{Znacznik|'''Costa Coffee'''|28.5635|77.1193|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Costa Coffee''', Terminal 1 (odloty). Codziennie w godz. 8:00–21:00. Sieć kawiarni oferująca gorące napoje, napoje mrożone, słodkie przekąski i kanapki. 
* {{Znacznik|'''Fresh &amp; Healthy'''|28.5598|77.0883|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Fresh &amp; Healthy''', Terminal 2 (odloty). Codziennie w godz. 8:00–21:00. Można tu kupić świeżo wyciskany sok owocowy. 
* {{Znacznik|'''Sugar &amp; Spice'''|28.5556|77.0817|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Sugar &amp; Spice''', Terminal 3 (odloty międzynarodowe), info@thesugarandspice.com. Codziennie w godz. 8:00–21:00. Kawa, herbata oraz szybkie i smaczne śniadanie. 
* {{Znacznik|'''Starbucks'''|28.5553|77.0844|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Starbucks''', Terminal 3 (odloty międzynarodowe), customercare@tatastarbucks.com. Codziennie w godz. 8:00–21:00. Świetna kawa (w tym firmowe mieszanki) oraz lekkie przekąski. 
* {{Znacznik|'''Chaayos'''|28.5545|77.0861|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chaayos''', Terminal 3 (przyloty międzynarodowe), letstalk@chaayos.com. Codziennie w godz. 8:00–21:00. Szeroki wybór doskonale zaparzonej herbaty. 
* {{Znacznik|'''Cafe Espresso'''|28.5589|77.0865|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Cafe Espresso''', Terminal 2 (odloty). Codziennie w godz. 9:00–22:00. Nowoczesna kawiarnia z kioskiem samoobsługowym.

== Zakupy ==
W okolicach lotniska znajdują się setki sklepów oferujących różnorodny asortyment. Oto najważniejsze i najpopularniejsze z nich:

* {{Znacznik|'''Relay'''|28.5629|77.1196|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.relay.com/ Relay]''', Terminal 1 (przyloty), contact@relay.com. Pon.–sob. 10:00–20:00 (w niedziele nieczynne). Księgarnia oferująca szeroki wybór książek z różnych gatunków. 
* {{Znacznik|'''Fab India'''|28.5651|77.1191|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.fabindia.com/ Fab India]''', Terminal 1 (odloty), infolinia: 1800 100 1212, support@fabindia.net. Pon.–sob. 10:00–20:00 (w niedziele nieczynne). Indyjski sklep z upominkami i artykułami wyposażenia wnętrz. 
* {{Znacznik|'''Patanjali'''|28.5651|77.1191|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.patanjaliayurved.net/ Patanjali]''', Terminal 2 (odloty), ☏ +91 13346 10111, customercare@orderme.co.in. Codziennie 10:00–20:00. Sklep z produktami ajurwedyjskimi i ziołowymi; można tu kupić ekologiczną żywność oraz wyroby naturalne, takie jak torby czy elementy dekoracyjne. 
* {{Znacznik|'''WH Smith'''|28.5559|77.0842|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.whsmithindia.com/ WH Smith]''', Terminal 3 (odloty krajowe). Codziennie 10:00–23:00. Miejsce, gdzie można kupić bieżącą prasę i bestsellery książkowe. 
* {{Znacznik|'''Gadget Point'''|28.5551|77.0846|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Gadget Point''', Terminal 3 (przyloty krajowe). Codziennie 10:00–23:00. Sklep z elektroniką – od komputerów po sprzęt fotograficzny i urządzenia do komunikacji. 
* {{Znacznik|'''Gute Reise'''|28.5558|77.0844|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Gute Reise''', Terminal 3 (przyloty krajowe), ecom@gutereise.in. Codziennie 10:00–23:00. Sklep oferujący artykuły przydatne w podróży, np. walizki. 
* {{Znacznik|'''Nykaa Luxe'''|28.5546|77.0866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.nykaa.com/luxe-focus Nykaa Luxe]''', Terminal 3 (odloty krajowe), infolinia: 1800 267 4444, support@nykaa.com. Codziennie 10:00–23:00. Kup luksusowe kosmetyki jednej z najpopularniejszych indyjskich marek kosmetycznych.
* {{Znacznik|'''Chokola'''|28.5551 |77.0852 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://chokola.in/ Chokola]''', Terminal 3 (odloty krajowe), customercare@chokola.in. Codziennie w godz. 10:00–23:00. Wyśmienite, markowe czekoladki w przystępnej cenie. 
* {{Znacznik|'''Hamley's'''|28.5549|77.0848|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://hamleys.in/ Hamley's]''', Terminal 3 (odloty krajowe), support@hamleys.in. Codziennie w godz. 10:00–23:00. Jeden z najlepszych sklepów z zabawkami na rynku.
[[Plik:Interior of Indira Gandhi International Airport T3 P 20170305 123023 05.jpg|thumb|Punkt Starbucks na lotnisku.]]
* {{Znacznik|'''Ahujasons'''|28.5557|77.0826|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.ahujasons.com/ Ahujasons]''', Terminal 3 (odloty międzynarodowe), support@ahujasons.com. Codziennie w godz. 10:00–23:00. Można tu kupić szale z czystej pashminy, które zapewnią ciepło w chłodniejsze dni. 
* {{Znacznik|'''Lakmé'''|28.5557|77.0826|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.lakmeindia.com/ Lakmé]''', Terminal 3 (odloty międzynarodowe), support@lakmeindia.com. Codziennie w godz. 10:00–23:00. Wysokiej jakości kosmetyki pierwszej indyjskiej marki kosmetycznej. 
* {{Znacznik|'''Colorbar'''|28.5592 |77.0893 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://colorbarcosmetics.com/ Colorbar]''', Międzynarodowy Port Lotniczy im. Indiry Gandhi, Terminal 3, support@colorbarcosmetic.com. Colorbar Cosmetics to trzecia co do wielkości indyjska marka kosmetyczna (oferująca produkty dla wszystkich płci), która proponuje szeroki wybór luksusowych kosmetyków do makijażu i pielęgnacji oraz akcesoriów kosmetycznych. Marka jest również posiadaczem dwóch rekordów Guinnessa.

== Łączność ==
Na terenie wszystkich terminali lotniska dostępna jest bezpłatna sieć Wi-Fi. Aby połączyć się z siecią o nazwie '''GMR Free Wi-Fi''', należy wprowadzić jednorazowe hasło (OTP) przesłane na indyjski numer telefonu komórkowego. Osoby posiadające zagraniczny numer telefonu mogą skorzystać z pomocy obsługi w punkcie informacyjnym, aby uzyskać dostęp do sieci.

Na terenie lotniska można również zakupić karty SIM:

* {{Znacznik|'''Airtel'''|28.5567|77.0848|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.airtel.in/ Airtel]''' (Bharti Airtel), Terminal 3, content.grievance@airtel.com. Czynne całą dobę. Oferuje wysoką jakość usług internetowych i połączeń głosowych na terenie całych Indii. 
* {{Znacznik|'''Matrix'''|28.5536|77.0814|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://matrix.in/ Matrix]''', Terminal 3 (odloty międzynarodowe), info@matrix.in. Czynne całą dobę. Globalny operator kart SIM oferujący natychmiastowy dostęp do usług transmisji danych i połączeń głosowych. 
* {{Znacznik|'''StayConnect'''|28.5539|77.0838|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''StayConnect''', Terminal 3 (odloty międzynarodowe), ☏ +91 88009 01234, customerservice@stayconnect.in. Czynne całą dobę. Globalny operator kart SIM oferujący karty typu prepaid i postpaid w przystępnych cenach.

== Informacje praktyczne ==
Na terenie lotniska dostępnych jest wiele przydatnych usług.

* '''Usługa owijania bagażu folią''', chroniąca go przed ingerencją osób trzecich lub uszkodzeniami wynikającymi z niewłaściwej obsługi. Dostępna we wszystkich terminalach.
* '''Przechowalnia bagażu''', w której można zostawić ciężkie rzeczy na czas zwiedzania lotniska. Znajduje się w budynku łącznikowym przy Terminalu 3.
* '''Biuro rzeczy znalezionych''' – przydatne w przypadku zgubienia przedmiotów na terenie lotniska. Informacje o znalezionych przedmiotach są publikowane na stronie internetowej biura w ciągu 24 godzin; ich odbiór jest możliwy po potwierdzeniu prawa własności. Szczegóły znajdują się na stronie internetowej biura rzeczy znalezionych.
* '''Punkty pomocy medycznej''' – zapewniające opiekę w razie urazu lub choroby. Dostępne we wszystkich terminalach; w Terminalach 2 i 3 znajdują się w pełni wyposażone, niewielkie placówki medyczne.
* '''Usługa Park N Fly''' – rozwiązanie dla osób często podróżujących na krótkich trasach i planujących szybki powrót. Do dyspozycji jest parking wielopoziomowy zapewniający bezpieczeństwo pojazdów. Obowiązują standardowe opłaty; szczegóły można znaleźć na stronie internetowej parkingu.
* '''Sala modlitwy''' – miejsce wyciszenia i modlitwy. Dostępna we wszystkich terminalach.
* '''Usługa Meet &amp; Greet''' – umożliwiająca spotkanie z bliskimi na terenie lotniska. Koszt biletu dla osoby odwiedzającej wynosi 100 ₹. Ze względów bezpieczeństwa wstęp z bagażem jest zabroniony.
* '''Usługa bagażowego''' – pomoc w transporcie ciężkiego bagażu do wybranej bramki (gate). Szczegóły dostępne w sekcji dotyczącej usług bagażowych.
[[Plik:Welcome Area Delhi T3 Departure IGI Airport.jpg|thumb|Posąg słonia na lotnisku.]]

== Nocleg ==
Oto kilka dobrych hoteli w pobliżu lotniska:

* {{Znacznik|'''De Pavilion Hotel Delhi'''|28.550576 |77.130996 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''De Pavilion Hotel Delhi''', 250-A, Road No. 6, Block RZ, Mahipalpur Village, ☏ +91 9810258367, info@staynia.com. Zameldowanie: 13:00, wymeldowanie: 11:00. De Pavilion Hotel oferuje restaurację, salę bankietową, bezpłatne Wi-Fi, parking oraz całodobową obsługę pokoju.
* {{Znacznik|'''Holiday Inn Express'''|28.5566|77.0843|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.ihg.com/holidayinnexpress/hotels/gb/en/new-delhi/delax/hoteldetail Holiday Inn Express]''', poziom 5, Terminal 3, reservation@hiexdelhiairport.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Możliwość odświeżenia się i odpoczynku podczas przesiadki lub przed lotem. 
* '''Hotel Pitrashish Pride''', 98 Najafgarh Kapashera Road, Kapashera Extension (''5 minut jazdy od lotniska, Terminal 3''), ☏ +91 11 4211 2233, sales@pitrashishpride.com. Zameldowanie: 12:00, wymeldowanie: 12:00. Hotel butikowy oferujący 45 przestronnych pokoi oraz restaurację serwującą dania różnych kuchni i kawiarnię. Ceny od 2250 ₹. edytuj
* {{Znacznik|'''Radisson Blu Plaza Delhi Airport'''|28.54359 |77.11983 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.radissonhotels.com/en-us/hotels/radisson-blu-new-delhi-airport Radisson Blu Plaza Delhi Airport]''', National Hwy-8 (''w pobliżu stacji metra Delhi Aero City, tuż przy lotnisku''), ☏ +91 11 2677 9191, reservations@radissondel.com. Dobre kebaby w hotelowej restauracji. Ceny od 6000 ₹. 
* {{Znacznik|'''Snooze At My Space'''|28.5560|77.0851|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://snoozeatmyspace.com/ Snooze At My Space]''', Terminal 3, info@snoozeatmyspace.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Możliwość odświeżenia się i odpoczynku podczas przesiadki lub przed lotem w małych, ale wygodnych kapsułach sypialnych.

=== Aerocity ===
'''[https://www.gmraerocity.com/ Aerocity]''' to nowoczesna, ekskluzywna dzielnica położona w pobliżu lotniska, oferująca liczne hotele i centra handlowe. Znajduje się tu wiele hoteli; oto kilka popularnych obiektów:

* {{Znacznik|'''Holiday Inn Express'''|28.5502|77.1227|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.ihg.com/holidayinn/hotels/us/en/new-delhi/delap/hoteldetail Holiday Inn Express]''', Hospitality District, Aerocity, ☏ +91 11422 22000. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Świetne miejsce na pobyt dostosowany do rozkładu lotów. 
* {{Znacznik|'''Novotel'''|28.5540|77.1232|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/7560/index.en.shtml Novotel]''', Hospitality District, Aerocity, ☏ +91 11460 80808. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Luksusowy i przestronny hotel. 
* {{Znacznik|'''JW Marriott Hotel'''|28.5534|77.1212|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/delap-jw-marriott-hotel-new-delhi-aerocity/overview/ JW Marriott Hotel]''', Hospitality District, Aerocity, ☏ +91 11452 12121. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Jeden z najwyższej klasy hoteli luksusowych. Otwarty w 2014 roku. Znakomity bufet. Dobry wybór dla rodzin. 
* {{Znacznik|'''Lemon Tree Premier'''|28.5534|77.1212|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''phttps://www.lemontreehotels.com/ Lemon Tree Premier]''', Hospitality District, Aerocity, ☏ +91 11442 32323, hi.dl@lemontreehotels.com. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Piękny, nowoczesny hotel z zachwycającymi widokami.
* {{Znacznik|'''Roseate House'''|28.5511|77.1203|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.roseatehotels.com/newdelhi/roseatehouse/ Roseate House]''', Hospitality District, Aerocity, ☏ +91 11715 58800. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Luksusowy hotel z widokiem na lotnisko. 
* {{Znacznik|'''Aloft'''|28.5526|77.1237|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.marriott.com/en-us/hotels/delal-aloft-new-delhi-aerocity/overview/ Aloft]''', Hospitality District, Aerocity, ☏ +91 11456 50000. Zameldowanie: 15:00, wymeldowanie: 12:00. Luksusowy hotel pięciogwiazdkowy ze świetnym spa. 
* {{Znacznik|'''Pride Plaza Hotel'''|28.5529|77.1228|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.pridehotel.com/pride-plaza-hotel-aerocity-new-delhi-hotel/ Pride Plaza Hotel]''', Hospitality District, Aerocity, ☏ +91 11613 44289, reservations.aerocity@pridehotel.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Ekskluzywny hotel o zachwycających wnętrzach. 
* {{Znacznik|'''ibis'''|28.5514|77.1234|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://all.accor.com/hotel/7484/index.en.shtml ibis]''', Hospitality District, Aerocity, ☏ +91 11430 20202, H7484-re@accor.com. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Nowoczesny hotel z odkrytym basenem.

== Okolica ==
Warto zwiedzić miasto i przeżyć wspaniałe przygody. Spróbuj lokalnych specjałów i zobacz zabytki rozsiane po całym mieście. Jeśli masz kilka godzin przerwy w podróży, możesz odwiedzić najpopularniejsze miejsca w '''[[Delhi]]''', takie jak '''[[Delhi/Południe|Qutb Minar]]''', '''[[Delhi/Stare Delhi|Czerwony Fort]]''' czy '''[[Delhi/Południowo-Wschodnie Delhi|grobowiec Humajuna]]'''. Miłośnicy lotnictwa wojskowego mogą natomiast udać się do '''Muzeum Sił Powietrznych''', które znajduje się tuż obok Terminalu 1. Delhi to prawdziwy raj dla miłośników zakupów – odwiedź centra handlowe w pobliskiej dzielnicy '''Aerocity''' i znajdź wyjątkowe rzeczy, które zabierzesz ze sobą do domu.

{{Jest w|Delhi}}
{{użyteczny}}
{{geo|28.554444|77.099444}}
[[Kategoria:Indie]]
[[Kategoria:Porty lotnicze|Indira Gandhi]]</text>
      <sha1>bsp6i0xtxbv15uk4jnmu0jsjn15x9ef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Transport publiczny w Londynie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19345</id>
    <revision>
      <id>159064</id>
      <parentid>158965</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dla osób przebywających dłużej lub mieszkańców = */</comment>
      <origin>159064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43333" sha1="l24r5jcgg3ca3g31jakmohgs37cufgx" xml:space="preserve">{{top-banner}}
Jest to przewodnik po transporcie publicznym w Londynie, ze szczególnym naciskiem na optymalizację kosztów.

== Korzystanie z tego przewodnika ==
Większość użytkowników skorzysta z sekcji Definicje i „Dla turystów”; mieszkańcy lub osoby odwiedzające [[Londyn]] na dłużej powinni również przeczytać ostatnią sekcję. Niniejszy przewodnik został napisany w taki sposób, aby zapewnić przegląd systemu transportu publicznego w [[Londyn]]ie, ale jednocześnie skupić się na optymalizacji kosztów. Oznacza to, że koncentrujemy się na tym, jak podróżni i mieszkańcy mogą zaoszczędzić pieniądze na podróżach, które w mieście takim jak [[Londyn]], gdzie transport bywa dość drogi, mogą być znaczne. System taryfowy jest również dość skomplikowany i zawiły, nawet dla mieszkańców, dlatego staramy się go uprościć również w tym artykule.

Ceny biletów wymienione w tym artykule mogą ulec zmianie; w związku z tym staramy się ograniczać ich liczbę do minimum. Ceny przejazdów można znaleźć na stronach internetowych TfL lub National Rail.

Niektóre zaawansowane techniki nie zostały omówione w tym artykule, szczególnie te, które mogą być przydatne lub mieć zastosowanie poza Londynem – zapoznaj się z tą stroną. Na przykład nie omawiamy użyteczności Eurorail, koncentrując się na tym, jak można z niego korzystać w Londynie.

== Definicje ==
=== Karta Oyster ===
[[Plik:TfL_Oyster_Card.jpg|thumb|Karta Oyster]]
To plastikowa karta wielokrotnego doładowania, której można używać do podróżowania po [[Londyn]]ie – obejmuje to metro, autobusy oraz większość połączeń kolejowych National Rail w granicach miasta (i na pobliskich przedmieściach). Wyjątkiem jest linia Elizabeth Line na odcinku od Iver do [[Reading]], gdzie karty te nie są honorowane.

=== TfL ===
[[Plik:Transport-for-London-Logo.svg|thumb|Logo TfL]]
Transport for London (TfL) to organ publiczny odpowiedzialny za większość londyńskiego systemu transportowego. Obejmuje on między innymi:

* metro (znane również jako ''Tube''), w tym także kolej DLR (Docklands Light Railway), która na potrzeby niniejszego artykułu jest traktowana jako część londyńskiego metra;
* London Overground oraz Elizabeth Line (choć często utożsamia się je z metrem, w rzeczywistości stanowią odrębne systemy, co zostanie wyjaśnione w dalszej części artykułu);
* autobusy (ściślej mówiąc, TfL ''zarządza'' przewozami i ustala m.in. wysokość opłat, podczas gdy faktyczną obsługę tras prowadzą prywatne firmy);
* oraz system kart Oyster (opisany powyżej).

=== National Rail ===
[[Plik:National Rail and Underground.png|thumb|Logo londyńskiego metra oraz logo „podwójnej strzałki” sieci National Rail. Niektóre stacje w Londynie są obsługiwane zarówno przez metro, jak i przez pociągi National Rail (na przykład stacja Barking).]]
Jest to sieć kolejowa w [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]], obecna głównie w [[Londyn]]ie. Należy zauważyć, że ''National Rail'' to po prostu nazwa handlowa, która łączy niezliczoną ilość firm, z których każda świadczy własne usługi kolejowe. W [[Londyn]]ie są to koleje Southern, South Western Railway, Southeastern i Thameslink. Bilet kolejowy na dowolne miejsce w [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] możesz zarezerwować u dowolnego przewoźnika kolejowego. Biorąc pod uwagę wpływ TfL w [[Londyn]]ie, wiele programów TfL współpracuje z pociągami National Rail w [[Londyn]]ie, co wyjaśnimy później.

Zauważyliśmy powyżej, że London Overground i Elizabeth Line różnią się od londyńskiego metra. Kluczowa różnica polega na tym, że te dwa połączenia są również częścią National Rail, co oznacza, że ​​programy kolei krajowych, które nie obowiązują w londyńskim metrze (takie jak Britrail, który wyjaśnimy później), obowiązują w tych dwóch usługach.

=== Zbliżeniowo ===
Metoda ta polega na płatności zbliżeniowej kartą kredytową lub debetową bądź przy użyciu usług takich jak Apple Pay, Google Pay czy Fitbit Pay. Można z niej korzystać w przypadku wszystkich usług transportowych na terenie [[Londyn]]u oraz wybranych połączeń kolejowych w jego okolicach. Płatności zbliżeniowe mogą być akceptowane również przez innych przewoźników autobusowych, jednak kwestia ta wykracza poza zakres niniejszego artykułu.

Głównym problemem jest to, że płatności zbliżeniowe nie uwzględniają systemów zniżkowych, takich jak karty zniżkowe na przejazdy kolejowe (tzw. *railcards*, które omówimy w dalszej części); w takich przypadkach konieczne jest zakupienie biletu papierowego lub korzystanie z karty Oyster, o ile jest to dozwolone.

=== Bilet papierowy ===
[[Plik:London Underground Travelcard.jpg|thumb|Bilet okresowy („Travelcard”) w formie papierowej]]
Oczywiste jest, że jest to zwykły bilet na papierze.

=== System strefowy ===
[[File:London_Underground_Overground_DLR_Crossrail_map_zone.svg|border|frameless|888x888px]]

System ''strefowy'' to szereg regionów, które decydują, ile zapłacisz za przejazd, jeśli korzystasz z usług londyńskiego metra lub kolei krajowej. ''Ogólnie'' rzecz biorąc, mamy

* Strefa 1, która powszechnie odnosi się do tak zwanego centrum [[Londyn]]u
* Strefy 2–6 – poza centrum [[Londyn]]u, ale ogólnie w samym [[Londyn]]ie. Wyższe strefy zwykle tworzą obrzeża [[Londyn]]u.
* Strefy 7 - 9 - zazwyczaj poza [[Londyn]]em
* Strefy 10–16 (oznaczone jako A–F, choć oficjalnie nie są jako takie wymienione) – dla przypadków specjalistycznych, takich jak [[Port lotniczy Londyn-Gatwick|lotnisko Gatwick]], [[Watford]] Junction i Shenfield. Chociaż te strefy akceptują Oyster i płatności zbliżeniowe, kosztują więcej. Stacje te są oficjalnie określane na mapach metra jako „obowiązują taryfy specjalne” ze względu na koszty.
* Niektóre stacje (takie jak [[Luton]]) akceptują płatności zbliżeniowe, ale nie Oyster; stacje takie są generalnie poza zakresem tego artykułu.
Jeśli podróżujesz korzystając z Oyster lub bezdotykowo, zasadniczo będziesz podróżować ze Strefy x do Strefy y i zostaniesz obciążony odpowiednią opłatą za przejazd pomiędzy tymi strefami. Koszt przejazdu między dwiema konkretnymi stacjami można znaleźć na stronie https://tfl.gov.uk/fares/find-fares/tube-and-rail-fares/single-fare-finder. W całym artykule odniesiemy się do tej strony.

=== Godziny szczytu i poza szczytem ===
Jak sama nazwa wskazuje, zależy to od tego, kiedy wejdziesz do systemu transportowego (i, co najważniejsze, ''nie'' wyjdziesz). Jeśli wejdziesz w strefie taryfowej „szczytowej”, czyli zazwyczaj, zapłacisz wyższą cenę

* 6:30–9:30 i 16:00–19:00, tylko w dni powszednie (z wyłączeniem świąt państwowych), jeśli korzystasz z usług Oyster w usługach TfL lub National Rail
* w dowolnej chwili przed godziną 9:30, w przeciwnym razie tylko w dni powszednie
Ulga polega na tym, że jeśli w godzinach szczytu ''wieczornego'' udasz się do stacji w Strefie 1 (nie z niej), podróż będzie traktowana jako poza szczytem. Dzieje się tak dlatego, że większość ludzi będzie w tym czasie podróżować w przeciwnym kierunku.

Również oddział London Overground [[Watford]] Junction - Euston ma nieco inną politykę w godzinach szczytu i poza szczytem. W szczególności Twoja podróż odbywa się poza szczytem, ​​jeśli podróż w ramach „szczytowej” podróży przebiega w „złym” kierunku. Jeśli jedziesz z Watford Junction (lub stacji pośredniej) do Euston, będzie to wieczorem (i rano w przeciwnym kierunku).

=== Zwieńczenie ===
Oznacza to, że jeśli opłacasz przejazdy tą samą kartą Oyster lub kartą zbliżeniową, łączny koszt podróży w ciągu dnia lub tygodnia zostanie ograniczony do określonej górnej granicy, a kolejne przejazdy będą bezpłatne (z wyjątkiem sytuacji, w których mechanizm ten nie ma zastosowania, np. w przypadku pociągów Heathrow Express). Wysokość tego limitu zależy od stref, przez które podróżujesz (patrz wyżej). W przypadku korzystania wyłącznie z autobusów obowiązuje odrębny, niższy limit.

=== Karty kolejowe ===
[[Plik:16-25 Railcard online November 2008.jpg|thumb|Przykład karty zniżkowej na przejazdy kolejowe. Karty te można również uzyskać w formie cyfrowej za pośrednictwem aplikacji na smartfona.]]
To program sieci National Rail oferujący zniżki na przejazdy kolejowe dla określonych grup osób.

* W [[Londyn]]ie karta „16-25 Railcard” (oraz „26-30 Railcard”) zapewnia 33% zniżki na przejazdy poza godzinami szczytu (również w przypadku korzystania z systemu Oyster). Karta „[https://www.senior-railcard.co.uk/help/faqs/ Senior Railcard]” działa na tej samej zasadzie w przypadku osób w wieku 60 lat i starszych.
* Karta „[https://www.network-railcard.co.uk/ Network Railcard]” jest mniej korzystnym rozwiązaniem, ponieważ nie tylko nie działa w systemie Oyster, ale ma również ograniczenia terytorialne na terenie Londynu. Jeśli jednak planujesz wiele podróży w tym regionie i nie kwalifikujesz się do innych kart zniżkowych, może ona stanowić rozsądny wybór.
* Karty „Family &amp; Friends Railcard” oraz „Two Together Railcard” sprawdzają się tylko w swoich dedykowanych zastosowaniach (pierwsza z nich wymaga obecności co najmniej jednego dziecka, a druga zakłada, że ​​obie wskazane na karcie osoby podróżują razem). Choć można dzięki nim uzyskać zniżkę na papierowy bilet okresowy (jako część dłuższej podróży), w innych sytuacjach w Londynie są one bezużyteczne i nie działają w systemie Oyster.
* Karta „[https://www.railcard.co.uk/disabled-persons-railcard/ Disabled Persons Railcard]” jest jedną z najlepszych opcji, gdyż zapewnia 33% zniżki na przejazdy z Oyster przez cały dzień (co istotne, również w godzinach szczytu). Kryteria jej uzyskania są jednak dość restrykcyjne.
Istnieją również inne, lokalne karty zniżkowe ([https://www.nationalrail.co.uk/railcards/regional-railcards/ szczegóły tutaj]), jednak wykraczają one poza zakres tego artykułu.

Warto zauważyć, że w przypadku większości kart zniżkowych obowiązuje dolny limit opłaty za przejazdy w porannym szczycie komunikacyjnym; oznacza to, że korzystając z karty w tym czasie, trzeba zapłacić minimalną stawkę (wynoszącą około 12 funtów). Wyjątek stanowi karta „Disabled Persons Railcard” (dla której taki limit w ogóle nie istnieje) oraz karta „16-25 Railcard” w miesiącach lipiec i sierpień; ograniczenie to nie dotyczy również biletów kupowanych z wyprzedzeniem (tzw. *advance tickets*). Karta „Senior Railcard” nie jest w tym czasie honorowana.

Jeśli posiadasz uprawniającą do zniżki kartę kolejową, musisz poprosić personel stacji TfL o przypisanie tej zniżki do swojej karty Oyster. Zniżka ta będzie obowiązywać tak długo, jak ważna pozostaje karta kolejowa. Zazwyczaj turyści nie powinni kupować karty zniżkowej na przejazdy kolejowe (tzw. *railcard*), chyba że ich głównym celem jest podróżowanie po Londynie (i to przez co najmniej miesiąc), planują tylko jedną lub dwie kosztowne podróże pociągiem albo zamierzają korzystać z lokalnych biletów sieciowych typu *rover* lub *ranger* (więcej informacji w artykule [[Koleją po Wielkiej Brytanii]]); osoby takie powinny raczej zapoznać się z zamieszczonymi poniżej informacjami na temat ofert Eurorail i Britrail.

== Dla turysty ==
=== Dotarcie do Londynu ===
A więc dotarłeś do [[Londyn]]u. Na razie założymy, że dotarłeś do [[Port lotniczy Londyn-Heathrow|Heathrow]]; szczegółowe informacje dotyczące pozostałych lotnisk zostaną podane w dalszej części.&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;Cztery różne sposoby na dotarcie do centrum Londynu. Który z nich wybrać?&quot;&gt;
File:332002 at Paddington ABU.jpg|Heathrow Express – nie bierz tego, jeśli nie masz biletu z wyprzedzeniem.
File:Heathrow Terminal 4 railway stn 14th June 2022 16.jpg|Elizabeth Line – nie tania – ale korzysta z nakładek
File:Heathrow Terminal 5 platform 6 look east 1973 stock.JPG|Linia Piccadilly – najtańsza opcja kolei (chyba, że ​​skorzystasz z cappingu).
File:Carousel Buses 809 on Route A30, Heathrow Central (13020945444).jpg|Autobus – zdecydowanie najtańsza opcja, ale powolna.
&lt;/gallery&gt;Istnieją trzy popularne sposoby dotarcia do centrum [[Londyn]]u z [[Port lotniczy Londyn-Heathrow|lotniska Heathrow]]:

* Heathrow Express: połączenie bezpośrednie (bez przystanków po drodze) z Heathrow na stację Paddington; czas przejazdu wynosi 15 minut.
* Elizabeth Line: połączenie z ''przystankami'' pośrednimi, prowadzące z Heathrow na stację Paddington (skąd można przesiąść się na pociągi do [[Reading]]) oraz do Abbey Wood i Shenfield.
* Piccadilly Line: najwolniejsza z trzech opcji; podróż z Heathrow na Leicester Square zajmuje około 50 minut. Linia ta biegnie aż do stacji Cockfosters w północno-wschodnim Londynie.
Z Heathrow można również dojechać autobusem TfL. Która z tych opcji będzie zatem najlepsza pod kątem kosztów?

* Heathrow Express jest zazwyczaj zbyt drogi. Elizabeth Line oferuje podobne połączenie co Heathrow Express, ale w znacznie niższej cenie; ponadto przejazdy tą linią wliczają się do dziennego limitu opłat (tzw. *daily cap*) dla stref 1–6 (czego nie obejmuje Heathrow Express, więc za kolejne przejazdy metrem tego dnia trzeba by płacić osobno). Wyjątkiem jest sytuacja, w której posiada się bilet kupiony z wyprzedzeniem – choć są one stosunkowo tanie, zachowują ważność tylko w konkretnym dniu i nie podlegają zasadom naliczania limitów opłat.
* Elizabeth Line nie należy do tanich środków transportu. Jednakże przejazdy tą linią wliczają się do dziennego limitu opłat dla stref 1–6, co czyni ją opłacalnym wyborem, jeśli planujesz intensywne podróżowanie danego dnia (tj. wykonanie kilku oddzielnych przejazdów) – po osiągnięciu limitu nie ponosisz już dodatkowych kosztów. Kluczowe jest tu pojęcie „oddzielnych” przejazdów: płaci się za podróż z punktu A do punktu B, a przesiadki między pociągami są bezpłatne (zasada ta nie dotyczy Heathrow Express).
* Jeśli planujesz tylko jeden lub dwa oddzielne przejazdy metrem w ciągu dnia, najlepszym wyborem będzie Piccadilly Line, która jest znacznie tańsza od pozostałych opcji.
* Jeśli czas nie gra roli, warto wybrać autobus (więcej informacji w sekcji ''Autobusy'' poniżej).

=== Dopłata National Rail ===
Dotarłeś już do Londynu i postanawiasz przenocować w okolicach Clapham Junction (w końcu to długa podróż!). Następnego dnia chcesz udać się do South Kensington (by na przykład odwiedzić tamtejsze muzeum). Jak tam dotrzeć? Google Maps prawdopodobnie zaproponuje jedną z poniższych opcji:

* Bezpośredni autobus do South Kensington (linia 345 lub 49) – to sensowne rozwiązanie, ale przyjrzymy się mu później.
* Pociąg przewoźnika Southern do stacji London Victoria, a następnie przejazd linią District lub Circle w kierunku zachodnim do South Kensington.
* Pociąg South Western Railway do stacji London Waterloo, a następnie – korzystając z dowolnego wariantu trasy – przejazd metrem do stacji South Kensington.
* Pociąg London Overground do stacji West Brompton, a następnie linia District do South Kensington.
Na pierwszy rzut oka, biorąc pod uwagę system strefowy, te trzy opcje wydają się podobne: jedziesz pociągiem ze strefy 2 do strefy 1. Jednak większość osób prawdopodobnie nie zauważy, że w rzeczywistości tak nie jest, i przepłaci za przejazd. Według narzędzia TfL do sprawdzania cen biletów (stan na styczeń 2023):
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|+Koszty według opcji
!Opcja
!Szczyt
!Poza szczytem
|-
|2 lub 3
|5
|4.4
|-
|4
|3.2
|2.6
|}

Zauważ, że różnica w cenie pojedynczego przejazdu wynosi 1,80 funta! O co więc chodzi? Odpowiedź na to pytanie wymagałaby omówienia dość złożonego zagadnienia, które prawdopodobnie wprawiłoby przeciętnego turystę w zakłopotanie. Wyjaśnienie w stylu „wytłumacz mi to tak, jakbym miał 5 lat” wyglądałoby mniej więcej tak:

&lt;blockquote&gt;
Podróżując po Londynie, zawsze – o ile to możliwe – wybieraj usługi TfL. Obejmuje to metro (Tube), a także kolej naziemną (Overground) oraz linię Elizabeth, chyba że planujesz tego dnia odbyć wiele przejazdów.&lt;/blockquote&gt;Bardziej szczegółowe wyjaśnienie znajduje się poniżej:
&lt;blockquote&gt;

Podczas podróży z wykorzystaniem usług National Rail lub TfL zostaniesz przypisany do jednej z trzech grup: wyłącznie TfL, wyłącznie National Rail lub opcji mieszanej (trasy łączonej) – przy czym średnie ceny w tych grupach rosną w podanej kolejności.

Wybierając opcję 2 lub 3, odbywasz podróż ''mieszaną'', obejmującą zarówno przejazdy usługami spoza sieci TfL (w tym przypadku Southern lub South Western Railway), jak i usługami TfL (tutaj: londyńskim metrem). Powoduje to przejście na wyższy próg cenowy – koszt jest wyższy niż w przypadku podróży wyłącznie usługami TfL (co miałoby miejsce przy opcji 4, ponieważ London Overground, mimo że stanowi część systemu National Rail, jest usługą zarządzaną przez TfL).

Oczywiście, jeśli podróżujesz na tyle często, by osiągnąć limit opłat (tzw. *cap*) dla danego dnia lub tygodnia, powyższe kwestie tracą znaczenie; wysokość limitu nie zależy bowiem od sposobu podróżowania (z wyjątkiem przejazdów autobusami). &lt;/blockquote&gt;

=== Autobusy ===
[[Plik:Go_Ahead_London_Bus_route_68.jpg|thumb|Autobus TfL w Londynie]]
Podróżowanie autobusami po Londynie może być tanim sposobem na przemieszczanie się po mieście:

* Nie obowiązuje tu podział na godziny szczytu i poza szczytem – cena przejazdu jest taka sama przez cały dzień. Pojedynczy bilet jest zazwyczaj tańszy niż najtańszy bilet na metro (z pewnymi wyjątkami, jeśli korzystasz ze zniżki typu Railcard i podróżujesz poza pierwszą strefą).
* W przypadku autobusów (i tramwajów) nie obowiązuje system strefowy – opłata jest stała niezależnie od punktu początkowego i docelowego podróży.
* Wiele autobusów kursuje w nocy – jest ich znacznie więcej niż pociągów metra czy kolei krajowej (National Rail).
* System uwzględnia mechanizm limitu opłat (tzw. *capping*): jeśli osiągniesz już dzienny limit kosztów, za kolejne przejazdy autobusami nie płacisz.
* Jeśli korzystasz wyłącznie z autobusów, obowiązuje oddzielny, niższy limit dzienny (odpowiednik kosztu trzech pojedynczych przejazdów) oraz limit tygodniowy.
* Przesiadki między autobusami w ciągu 62 minut są wliczone w cenę pojedynczego biletu.
* Jeśli na karcie Oyster brakuje środków, nadal możesz wsiąść do autobusu (co spowoduje powstanie ujemnego salda na karcie). Konieczne będzie jednak doładowanie karty przed jej ponownym użyciem – nawet w przypadku przesiadki.
Głównym problemem, z jakim mogą zetknąć się pasażerowie, jest ''prędkość''. Autobusy poruszają się wolno, zwłaszcza w Londynie; niektóre z nich (szczególnie w pierwszej strefie i w godzinach szczytu) osiągają średnią prędkość wynoszącą zaledwie 10 km/h. Szybciej dotrzesz do celu, korzystając z kolei lub metra. Z drugiej strony, wolne tempo jazdy sprawia, że ​​niektóre trasy autobusowe świetnie nadają się do zwiedzania miasta.

Uwaga – zwłaszcza poza Londynem (gdzie również kursują niektóre autobusy TfL) można napotkać pojazdy nieobsługiwane przez TfL. Powyższe zasady ich nie dotyczą, ponieważ funkcjonują one w ramach całkowicie odrębnych systemów.

=== Z dziećmi ===
* Dzieci poniżej 5. roku życia: podróżują bezpłatnie – zasada ta obowiązuje we wszystkich środkach transportu kolejowego w Wielkiej Brytanii.
* Dzieci w wieku od 5 do 10 lat (włącznie): zawsze podróżują bezpłatnie autobusami i tramwajami oraz w towarzystwie osoby dorosłej. Podróżując samodzielnie, mogą korzystać z bezpłatnych przejazdów metrem (London Underground) oraz wybranymi pociągami National Rail, jeśli posiadają kartę „5–10 Zip Oyster” (o którą mogą ubiegać się również osoby niebędące rezydentami Wielkiej Brytanii) – [https://tfl.gov.uk/fares/free-and-discounted-travel/5-10-zip-oyster-photocard szczegóły na tej stronie].
* Dzieci w wieku od 11 do 15 lat: na zwykłej karcie Oyster lub karcie Oyster dla odwiedzających (Visitor Oyster card) można aktywować – na określony czas (ok. dwóch tygodni) – zniżkę 50% w systemie PAYG (płatność za przejazd, z uwzględnieniem obowiązujących limitów dziennych opłat); jest to rozwiązanie przydatne dla rodzin odwiedzających Londyn. Zniżkę może aktywować pracownik stacji metra. Warto pamiętać, że obejmuje ona zarówno metro, jak i autobusy. Alternatywą jest wyrobienie karty „[https://tfl.gov.uk/fares/free-and-discounted-travel/11-15-zip-oyster-photocard 11–15 Zip Oyster]”. Ponadto dzieci poniżej 16. roku życia podróżują [heathrowexpress.com/ticket-fares#/ bezpłatnie] pociągiem Heathrow Express, jeśli towarzyszą im pasażerowie płacący za bilet (dotyczy to również pierwszej klasy) lub jeśli posiadają dowód wylotu/przylotu z/na lotnisko Heathrow w tym samym dniu.
* Osoby w wieku 16–18 lat: traktowane są jak dorośli. Mogą jednak korzystać z karty „[https://tfl.gov.uk/fares/free-and-discounted-travel/16-plus-zip-oyster-photocard 16+ Zip Oyster]”, uprawniającej do 50% zniżki na przejazdy metrem i autobusami.
Należy pamiętać, że karty Zip Oyster trzeba zamawiać z wyprzedzeniem i są one ''zazwyczaj'' przeznaczone dla rezydentów Wielkiej Brytanii; jeśli więc jako turysta planujesz z nich skorzystać, musisz złożyć wniosek odpowiednio wcześnie. Pobierana jest również opłata za wydanie karty, jednak oszczędności powinny szybko ją zrekompensować (chyba że podróżujesz tylko na jeden lub dwa dni).

=== Korzystanie z biletów papierowych ===
Plakaty TfL zniechęcają do korzystania z papierowych biletów w [[Londyn]]ie – i słusznie. Ceny ustalono tak, że zakup biletu papierowego jest zazwyczaj znacznie droższy niż korzystanie z karty Oyster lub płatności zbliżeniowej (warto zauważyć, że bilety papierowe w ogóle nie obowiązują w autobusach i tramwajach). Dotyczy to również dzieci (w ich przypadku lepiej skorzystać ze ''zniżki Young Child'' opisanej powyżej). Podobnie nie warto kupować papierowego biletu okresowego (Travelcard). Istnieje jednak kilka sytuacji, w których warto skorzystać z biletu papierowego:

* Jeśli chcesz zwiedzać londyńskie metro dla przyjemności lub podziwiać architekturę stacji. W przypadku wejścia do systemu z kartą Oyster lub płatnością zbliżeniową obowiązuje limit czasu na zakończenie podróży i opuszczenie stacji; jego przekroczenie skutkuje naliczeniem dodatkowej opłaty. Choć opłatę tę można odzyskać, kontaktując się z TfL, konieczność wielokrotnego załatwiania tej sprawy bywa uciążliwa – dlatego lepszym rozwiązaniem może być zakup papierowego biletu dziennego (Day Travelcard), który uprawnia do nielimitowanych przejazdów w obrębie wskazanych stref przez cały dzień.
* Jeśli spełnione są wszystkie poniższe warunki: posiadasz kartę zniżkową kolejową (Railcard) oferującą zniżkę wyłącznie poza godzinami szczytu (np. 16-25 Railcard), chcesz podróżować w godzinach '''wieczornego''' szczytu, '''''planujesz podróż łączoną (TfL i National Rail)''''' ''i'' nie przewidujesz osiągnięcia limitu dziennych wydatków (tzw. *daily cap*). Wynika to z faktu, że National Rail definiuje godziny szczytu wyłącznie jako czas przed godziną 9:30. Oznacza to, że korzystając z karty Oyster lub płatności zbliżeniowej w godzinach 16:00–19:00, zapłacisz stawkę obowiązującą w szczycie. Natomiast w przypadku biletu papierowego przejazd ten jest traktowany jako odbyty poza szczytem, ​​dzięki czemu naliczana jest zniżka 33% wynikająca z posiadania karty Railcard (warto zauważyć, że w przeciwieństwie do systemu Oyster, zwykły papierowy bilet National Rail nie przewiduje oddzielnej zniżki poza szczytem), co obniża koszt w porównaniu do standardowej stawki TfL w godzinach szczytu bez zniżki. W niektórych przypadkach – w zależności od rodzaju karty Railcard – podobne rozwiązanie może sprawdzić się również w porannym szczycie (ponieważ większość kart Railcard narzuca w innych sytuacjach minimalną cenę biletu). * Jeśli planujesz odbyć tylko jeden przejazd środkami transportu TfL (lub podróżować tylko przez jeden dzień) i nie możesz skorzystać z płatności zbliżeniowych (np. ze względu na koszt 7 funtów za kartę Oyster).
A co w przypadku podróży poza Londyn? Sprawa się komplikuje, zwłaszcza jeśli korzystasz ze zniżki typu „railcard”. Posłużmy się przykładem: załóżmy, że chcesz pojechać ze stacji Paddington do [[Reading]]. Masz kilka opcji:

* Możesz skorzystać z płatności zbliżeniowej. Kosztuje to 26 funtów w godzinach szczytu (według definicji TfL) i 11,6 funta poza szczytem.
* Możesz kupić bilet National Rail na przejazd poza szczytem za 22,6 funta (jest on ważny w czasie wieczornego szczytu TfL, ale nie porannego). Bilet na przejazd w godzinach szczytu kosztuje 27,6 funta.
Na pierwszy rzut oka płatność zbliżeniowa ''wydaje'' się dobrym wyborem. Co jednak, jeśli posiadasz kartę zniżkową (railcard) uprawniającą np. do 30% zniżki? Wówczas koszt spada do odpowiednio 14,90 funta (poza szczytem) i 18,20 funta (w szczycie) – płatność zbliżeniowa jest tańsza w przypadku taryfy poza szczytem TfL, ale droższa w porównaniu z biletem na szczyt. Pamiętaj, że przy płatności zbliżeniowej nie można skorzystać ze zniżki railcard.

A co w przypadku podróży ''w obie'' strony?

* Jeśli korzystasz z płatności zbliżeniowej, koszt podróży w obie strony to po prostu dwukrotność ceny pojedynczego przejazdu, czyli odpowiednio 23,20 funta i 52 funty.
* Jeśli ''nie'' masz karty zniżkowej i chcesz wrócić tego samego dnia, koszty wynoszą 26,70 funta (poza szczytem) i 52,10 funta (w szczycie). Zauważ, że w przypadku biletu poza szczytem droga powrotna jest praktycznie darmowa, jednak płatność zbliżeniowa i tak wypada korzystniej niż bilet papierowy.
* Jeśli ''nie'' masz karty zniżkowej i chcesz wrócić innego dnia (w ciągu miesiąca), koszt poza szczytem wynosi 32 funty. Tutaj również płatność zbliżeniowa wygrywa z biletem papierowym.
* Jeśli jednak posiadasz kartę zniżkową, koszt biletu powrotnego poza szczytem spada do 14,95 funta. To rozwiązanie jest korzystniejsze niż płatność zbliżeniowa.
Warto dodać, że przy ''wielu'' przejazdach w ciągu tygodnia w przypadku płatności zbliżeniowej obowiązuje mechanizm limitowania kosztów (tzw. capping), czego nie oferuje bilet papierowy.
 
W skrócie:

* Płatności zbliżeniowe są często korzystniejszym rozwiązaniem, jednak przed zakupem warto porównać koszty z ceną biletu papierowego – zwłaszcza jeśli posiadasz kartę zniżkową (railcard) lub planujesz podróż w godzinach ''wieczornego'' szczytu.
* Londyński system taryfowy bywa dość złożony i niejasny dla osób niezaznajomionych z tematem, dlatego omówienie wszystkich jego szczegółów i niuansów nie jest możliwe.

=== Eurorail i Britrail ===
Jest to program dostępny ''wyłącznie'' dla mieszkańców spoza [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]], w ramach którego mogą otrzymać bilety kolejowe ze znaczną zniżką. W tej sekcji omówiono, w jaki sposób można z nich korzystać w Londynie; pełne omówienie tych dwóch schematów wykracza poza zakres tego artykułu.

Jeśli posiadasz bilet Eurorail/Britrail (lub Rovers/Rangers), który jest ważny na terenie [[Anglia|Anglii]], możesz

* '''nie można''' z niego korzystać w londyńskim metrze
* '''nie można''' go używać w londyńskich autobusach ani tramwajach
* '''można''' z niego korzystać w londyńskiej kolei naziemnej
* '''można''' z niego korzystać na linii Elizabeth Line
* '''można''' z niego korzystać na lotniskach Heathrow i Gatwick Express (które, jak zauważyliśmy, są bardzo kosztowne w stosunku do oferty); z Heathrow Express nie można jednak korzystać w przypadku osób podróżujących Rangerem/Roverem.
* '''można''' go używać w dowolnej innej usłudze kolei krajowej (takiej jak Thameslink)
Należy w szczególności zwrócić uwagę na pokrywanie się usług TfL i kolei krajowych. Linie London Overground i Elizabeth Lines są częścią TfL, ale są także częścią systemu kolei krajowych. Oznacza to, że programy będące częścią TfL (takie jak capping i Oyster) i National Rail (takie jak Eurorail) obowiązują w obu przypadkach, co oznacza, że ​​w przypadku tych dwóch usług można korzystać z biletów Eurorail/Britrail. Może to spowodować zamieszanie wśród pracowników TfL niezaznajomionych z tym schematem, dlatego może być konieczne delikatne przedstawienie im tego schematu.

Ponadto: niektóre bilety Eurorail/Britrail są ''elastyczne'', co oznacza, że ​​przed skorzystaniem z nich należy aktywować bilet dzienny. Korzystanie z tego programu nie jest dobrym pomysłem, chyba że planujesz podróż poza Londyn (lub nie możesz skorzystać z niego w żaden inny sposób), ponieważ ograniczenie prawie zawsze będzie tańsze.

Jeśli planujesz korzystać z tego schematu w połączeniu z Oyster lub bezdotykowo, musisz dotknąć przed użyciem karnetu.

Należy pamiętać, że rezerwacje zazwyczaj nie są dostępne (lub wymagane) na pociągi w [[Londyn]]ie.

=== Korzystanie z innych lotnisk ===
[[Plik:Gatwick_Express_387210_,_Clapham_Junction_24.3.18.jpg|thumb|Nie warto]]
[[Plik:Class_377,_Milton_Keynes.jpg|thumb|Tak jest lepiej.]]
* [[Port lotniczy Londyn-Gatwick|Gatwick]]: Gatwick Express jest dość drogi i właściwie niepotrzebny. Skorzystaj ze zwykłych pociągów Southern, które jadą do Victorii (w centrum [[Londyn]]u). Możesz zrobić tzw. open-jaw w East Croydon (czyli wysiąść z pociągu, przejść przez bramki/validator i ponownie wejść do systemu innym pociągiem), żeby znacznie obniżyć koszt. Może to być jednak kłopotliwe, jeśli masz bagaż.
* [[Port lotniczy Londyn-Stansted|Stansted]]: należy kupić bilet zwykły (papierowy); ani zbliżeniowy, ani Oyster nie będą działać.
* [[Port lotniczy Londyn-Luton|Luton]]: musisz albo kupić bilet papierowy, albo skorzystać z płatności zbliżeniowej.

=== Pierwsza klasa ===
[[Plik:377401_First_Class_Interior.jpg|left|thumb|Zdejmij płótno z napisem „First Class”, a otrzymasz klasę Standard.]]
Pierwsza klasa National Rail w [[Londyn]]ie jest bezużyteczna; nie przejmuj się. Płacisz za (głównie) kawałek materiału. Tak naprawdę istnieje kilka sposobów korzystania z „pierwszej klasy” bez dodatkowych opłat:

* Jeśli konduktor ogłosi, że pociąg jest „odtajniony” (zwykle gdy pociąg jest zatłoczony)
* W pociągach Thameslink „pierwsza klasa” znajdująca się z tyłu pociągu jest automatycznie odtajniana. Cytując ze strony internetowej: „Jeśli dostępna jest pierwsza klasa, można ją znaleźć na samym przodzie pociągu. Przedział pierwszej klasy z tyłu pociągów Thameslink jest zawsze odtajniony”.
Należy pamiętać, że karty Oyster lub karty zbliżeniowe umożliwiają podróżowanie wyłącznie klasą standardową.

=== Opóźnienia i strajki ===
Jest mało prawdopodobne, aby osoba podróżująca na terenie [[Londyn]]u doświadczyła opóźnienia na tyle, aby kwalifikować się do (częściowego) zwrotu kosztów biletu. Gdyby jednak tak się stało, odpowiednią dokumentację można znaleźć na stronach https://tfl.gov.uk/fares/refunds-and-replacements/tube-and-dlr-delays i https://www.nationalrail.co.uk/121354.aspx. Główna różnica polega na tym, co kwalifikuje się do zwrotu pieniędzy (lub spłaty opóźnienia) – przy czym TfL jest znacznie bardziej rygorystyczny, ponieważ nie bierze pod uwagę takich rzeczy, jak „jeden poniżej” (osoba pod pociągiem) czy pogoda – podczas gdy Koleje Krajowe to uwzględniają (wszystko z wyjątkiem planowanych zamknięć).

Strajki będą prawdopodobnie częstsze.

* W przypadku TfL w zasadzie nic nie można zrobić, gdyż TfL nie daje żadnych ustępstw w oparciu o strajk. Nie możesz w ogóle ubiegać się o zwrot pieniędzy, a jeśli będziesz musiał skorzystać z alternatywnego transportu, będziesz musiał sam za to zapłacić.
* W przypadku National Rail (z wyjątkiem londyńskiej kolei naziemnej i Elizabeth Line) przewoźnicy kolejowi zazwyczaj oferują bezpłatną zmianę daty lub pełny zwrot kosztów biletu. Mogą również pozwolić Ci na korzystanie z biletu w usługach TfL (metro, autobus itp.) bez dodatkowych opłat – sprawdź jednak wcześniej dokumentację, ponieważ nie zawsze tak jest – i musisz użyć „biletu papierowego”. Jeśli posiadasz bilet miesięczny lub dłuższy (lub bilet flexi), zamiast tego możesz ubiegać się o zwrot kosztów dziennej podróży bez konieczności podróżowania. Robiąc to, powinieneś zazwyczaj złożyć wniosek o zwrot pieniędzy na maksymalny możliwy czas (zwykle jest to ponad 120 minut).
* Sprawa osób posiadających bilety Interrail lub Britrail wydaje się [https://community.interrail.com/interrail-passes-41/eurail-pass-in-uk-during-strikes-8980 raczej niejasna]; w pierwszej kolejności skontaktuj się z Interrail.

=== Z wózkiem inwalidzkim ===
Najważniejszą rzeczą, na którą należy zwrócić uwagę, jest to, że „to nie jest twój problem”. Jeśli nie możesz skorzystać z usług kolei krajowej lub TfL (tylko około 40% stacji metra jest dostępnych dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich), po prostu skontaktuj się z pracownikiem – to on ma się tobą opiekować. Mogą pomóc Ci zaplanować podróż przy użyciu innych środków transportu (takich jak autobusy, które są bezstopniowe) lub zapewnić taksówkę na ''ich'' koszt (TfL lub kolej krajowa). Nie powinieneś płacić za taksówkę (ani więcej niż ktokolwiek inny), aby dostać się do miejsca docelowego. Dotyczy to również sytuacji, gdy dźwig jest z jakiegokolwiek powodu nieczynny. Cytując ze [https://tfl.gov.uk/transport-accessibility/wheelchair-access-and-avoiding-stairs strony internetowej TfL],

&lt;blockquote&gt;
Jeśli przyjedziesz na stację metra, linii Elizabeth lub kolei naziemnej, a winda będzie niedostępna, personel pomoże Ci zaplanować alternatywną podróż do miejsca docelowego. Jeśli nie ma rozsądnej alternatywnej trasy, zarezerwujemy dla Ciebie taksówkę (na nasz koszt), która zabierze Cię do miejsca docelowego lub innej stacji bez schodów, skąd będziesz mógł kontynuować podróż.
&lt;/blockquote&gt;

== Dla osób przebywających dłużej lub mieszkańców ==
=== Omijanie strefy 1 ===
[[Plik:Route-Validator-Oystercard-Reader-London.jpg|thumb|Różowy kasownik biletów]]
Jeśli korzystasz z metra lub National Rail, przejazd przez Strefę 1 w ''jakikolwiek'' sposób wiąże się ze znacznie wyższymi kosztami (obejmuje to wjazd, wyjazd lub przejazd). Ostatni z trzech nie jest oczywisty i może powodować pewne zamieszanie.

Co dokładnie oznacza ''przejazd''? Oznacza to, że podczas podróży w ogóle nie możesz przebiegać przez stację w Strefie 1. A biorąc pod uwagę, że istnieje wiele sposobów przedostania się z jednej stacji na drugą, jak to egzekwują? Za pomocą różowych walidatorów tras (patrz po prawej). Ogólnie rzecz biorąc, jeśli z Twojego punktu początkowego do miejsca docelowego istnieje wiele tras, system TfL pobierze opłatę za Strefę 1, chyba że po drodze dotkniesz różowego przycisku sprawdzania trasy, potwierdzając dokładnie obraną trasę. Wyszukiwarka taryf TfL to dobry sposób na ustalenie, czy należy (i ''gdzie'') skorzystać z różowego modułu sprawdzania tras w przypadku podróży spoza Strefy 1.

Czy są wyjątki od tej reguły? Rzadki. Ale jest co najmniej jeden:

* (Clapham Junction – Shepherd's Bush) do Highbury i Islington (i dalej): to działa, ponieważ domyślna trasa przebiega przez Willesden Junction, ale nielogiczne byłoby zmuszanie ludzi do wysiadania i korzystania z walidatora, biorąc pod uwagę, że nie byłoby przesiadki! Rozwiązaniem byłoby udanie się aż do West Brompton; nie dotykaj tam różowego walidatora trasy. Następnie wsiądź do pociągu linii District do stacji Victoria, a następnie linią Victoria dojedź do Highbury i Islington. Może to skutkować znaczną oszczędnością czasu, biorąc pod uwagę częstotliwość (i szybkość) pociągów linii Victoria przejeżdżających przez Strefę 1. Nie można jednak używać Shepherd's Bush jako punktu przesiadkowego, ponieważ wiąże się to z formalnym opuszczeniem stacji (aby wjechać na linię centralną). Kensington Olympia jest akceptowalną alternatywą, pociągi District Line kursują rzadko poza weekendami, a pociągi zazwyczaj nie jadą bezpośrednio do Victorii (co zmusza cię do przesiadki w Earl's Court). Jeśli jedziesz poza Highbury i Islington (linią Victoria), przed powrotem musisz wysiąść i skorzystać z różowego kasownika trasy po stronie stacji London Overground.
* Połączenie z Clapham do Highbury i Islington można również pokonać pętlą w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara (tj. jadąc przez Surrey Quays) pomimo przejazdu przez stację w Strefie 1; działa to, ponieważ system nie może rozróżnić tych dwóch kierunków. Nie zapewnia to jednak zauważalnego określenia czasu. Nie działa to w przypadku innych stacji wzdłuż tej pętli.
Kolejną rzeczą wartą odnotowania jest rozważenie, czy możesz wykluczyć Strefę 1 z podróży, spacerując nieco dłużej. Załóżmy, że chcesz pojechać gdzieś w South Kensington (czyli na stację w Strefie 1). Zamiast korzystać z tej stacji (lub stacji Gloucester Road), rozważ pobliskie stacje, które nie należą wyłącznie do Strefy 1 – w tym przypadku będą to Notting Hill Gate i Earl's Court (obie znajdują się w Strefie 1 i 2 – co wystarczy, ponieważ w takich przypadkach system taryf wybierze tę, która będzie dla Ciebie lepsza). Odległość do przejścia zwykle nie jest dużo większa (do 1–1,5 km więcej niż najbliższy odpowiednik w Strefie 1), a w ten sposób można uzyskać znaczne oszczędności, szczególnie jeśli trzeba jechać tą trasą do pracy (nie wspominając, że jest to dobre ćwiczenie). Oczywiście, jeśli jesteś w miejscu takim jak Holborn, byłoby to trudniejsze do zarządzania i nie byłoby tego warte.

=== Karty zniżkowe (Railcards), karta Oyster 18+ czy karta Zip 16+? ===
To dylemat, z którym często mierzą się studenci w [[Londyn]]ie. Z pozoru istnieją dwie opcje:

* Możesz wyrobić kartę Oyster ze zniżką studencką (18+ Student Oyster card), która zapewnia 30% zniżki na bilety okresowe (tygodniowe lub dłuższe). Co istotne, zniżka ta nie obejmuje przejazdów w systemie „pay-as-you-go” (płatność za każdy przejazd), a automatyczne limity kosztów (tzw. *capping*) naliczane w tym systemie również nie są objęte obniżką.
* Możesz wyrobić kartę zniżkową Railcard (wariant 16-25) i powiązać ją ze zwykłą kartą Oyster. Zapewnia to 33% zniżki na przejazdy w systemie „pay-as-you-go” poza godzinami szczytu. Zniżka ta obejmuje również automatyczne limity dzienne i tygodniowe w przypadku podróży poza godzinami szczytu.
Krótka odpowiedź brzmi: „w większości przypadków lepsza jest druga opcja, ale wiele zależy od Twojej konkretnej sytuacji”. Szczegółowe wyjaśnienie znajduje się poniżej.

Jak wspomniano wyżej, studencka karta Oyster zapewnia zniżkę na bilety okresowe (*travelcards*). Oznacza to, że aby odczuć korzyści, musisz osiągać tygodniowy limit kosztów. W wielu przypadkach – w zależności od stylu podróżowania (zwłaszcza jeśli możesz jeździć poza godzinami szczytu) – nie będziesz osiągać dziennych ani tygodniowych limitów. W rezultacie studencka karta Oyster (18+) może okazać się nieopłacalna, zwłaszcza jeśli nie dojeżdżasz zbyt często. Istnieją jednak wyjątki:

* Studencka karta Oyster (18+) zapewnia zniżkę na bilety okresowe obejmujące wyłącznie autobusy i tramwaje. Jeśli regularnie korzystasz z autobusów, możesz uzyskać zniżkę, osiągając (lub zbliżając się do) limitu kosztów dla autobusów. Karta Railcard nie zapewnia zniżek na przejazdy autobusowe (choć są one wliczane do limitów objętych zniżką, w zależności od pory podróży).
* Jeśli musisz korzystać z pociągów National Rail, możesz napotkać kwestię wyższych cen biletów tej sieci (patrz wyżej) i łatwo osiągnąć dzienny lub tygodniowy limit kosztów (zwłaszcza jeśli podróżujesz w godzinach szczytu).
Warto również zauważyć, że oba rozwiązania nie wykluczają się wzajemnie; wyrobienie karty Railcard ''jest zazwyczaj'' dobrym pomysłem, jeśli podróżujesz poza Londyn (ponieważ oszczędności mogą szybko wzrosnąć). Kolejna kwestia dotyczy wyboru karty Oyster dla studentów (Student Oyster card). Będziesz musiał wgrać na nią bilet okresowy (travelcard) – nie kupuj jednak wersji rocznej. Dodatkowa zniżka (w porównaniu do biletów miesięcznych czy nawet tygodniowych) jest niewielka i łatwo zostałaby zniwelowana przez fakt, że większość osób nie dojeżdża na uczelnię w okresie wakacji letnich. Rezygnacja z biletu okresowego wiąże się zazwyczaj z niekorzystnymi warunkami finansowymi, ponieważ koszt oblicza się na podstawie cen biletów bez zniżki za okres do momentu anulowania – niezależnie od tego, jak faktycznie korzystało się z karty. Pamiętaj, że nawet bilety tygodniowe objęte są zniżką 30%.

Często pojawia się też pytanie dotyczące 18-latków rozpoczynających studia: czy mogą oni – jeśli jeszcze jej nie posiadają – wyrobić kartę [https://tfl.gov.uk/fares/free-and-discounted-travel/16-plus-zip-oyster-photocard 16+ Zip Oyster]? Karta ta zapewnia 50% zniżki (zarówno w godzinach szczytu, jak i poza nimi) na przejazdy metrem, pociągiem i autobusem, a także darmowe przejazdy autobusami i tramwajami na terenie Londynu. Odpowiedź brzmi: nie. Choć strona internetowa TfL nie mówi o tym wprost (informacja ta znajduje się jednak w regulaminie karty dostępnym w pliku PDF), 18-latkowie mogą otrzymać tę kartę tylko wtedy, gdy kontynuują naukę na poziomie ''przedstudenckim'' (formalnie poziom NSQF 3 lub niższy). Innymi słowy, uprawnienie to przysługuje osobom przygotowującym się do egzaminów A-Level, IB lub BTEC, ale nie studentom pierwszego roku (ponieważ studia to poziom NSQF 4). Osoby odbywające tzw. *foundation year* (rok zerowy) powinny zasięgnąć informacji na swojej uczelni. Jeśli jednak kwalifikujesz się do posiadania karty „16+ Zip” (na przykład jako 17-latek rozpoczynający studia), jest ona zdecydowanie bardziej opłacalna niż karta zniżkowa kolejowa „16-25 Railcard”.

{{zarys}}

[[Kategoria:Londyn]]</text>
      <sha1>l24r5jcgg3ca3g31jakmohgs37cufgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>EuroVelo 4 – Szlak Europy Centralnej</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19402</id>
    <revision>
      <id>159072</id>
      <timestamp>2026-09-30T20:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrzysztofPoplawski</username>
        <id>4279</id>
      </contributor>
      <comment>Utworzono nową stronę „[[Plik:EuroVelo Route 4.svg|thumb|300px|Schematyczny przebieg EuroVelo 4]] [[Plik:Sign EV4.svg|thumb|120px|Symbol trasy EuroVelo 4]]  '''EuroVelo 4''' ('''Szlak Europy Centralnej''', ang. ''Central Europe Route'') – międzynarodowa długodystansowa trasa rowerowa należąca do sieci [[w:EuroVelo|EuroVelo]], prowadząca z [[Roscoff]] w Bretanii do [[Kijów|Kijowa]]. Oficjalna długość trasy wynosi około 5050 km. EV4 przebiega przez siedem państw: Francja…”</comment>
      <origin>159072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19369" sha1="ihkrea6jmjjp1e38d98mfhp6ubo5vq3" xml:space="preserve">[[Plik:EuroVelo Route 4.svg|thumb|300px|Schematyczny przebieg EuroVelo 4]]
[[Plik:Sign EV4.svg|thumb|120px|Symbol trasy EuroVelo 4]]

'''EuroVelo 4''' ('''Szlak Europy Centralnej''', ang. ''Central Europe Route'') – międzynarodowa długodystansowa trasa rowerowa należąca do sieci [[w:EuroVelo|EuroVelo]], prowadząca z [[Roscoff]] w Bretanii do [[Kijów|Kijowa]]. Oficjalna długość trasy wynosi około 5050 km. EV4 przebiega przez siedem państw: [[Francja|Francję]], [[Belgia|Belgię]], [[Holandia|Holandię]], [[Niemcy]], [[Czechy]], [[Polska|Polskę]] i [[Ukraina|Ukrainę]].

Trasa ma bardzo zróżnicowany charakter. Na zachodzie prowadzi w dużej części wzdłuż wybrzeża kanału La Manche i Morza Północnego, w Belgii i Holandii przez prawie płaskie tereny nadmorskie i nizinne, w Niemczech wykorzystuje między innymi doliny [[w:Ren|Renu]] i [[w:Men|Menu]], następnie przecina Czechy, południową Polskę oraz zachodnią i środkową Ukrainę.

Oficjalny przebieg EuroVelo nie oznacza, że cała trasa ma jednakowy standard. Na portalu EuroVelo udostępniane są dwa rodzaje śladów GPX: pełny przebieg, obejmujący również odcinki będące w budowie lub dopiero planowane, oraz ślad obejmujący wyłącznie fragmenty rozwinięte, oznakowane lub certyfikowane. Przed podróżą należy więc sprawdzić aktualny status konkretnego odcinka.

{{Ostrzeżenie|W 2026 roku nie należy planować przejazdu ukraińskiego odcinka EuroVelo 4 jako zwykłej wyprawy turystycznej. Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych odradza wszelkie podróże na Ukrainę. Przed planowaniem podróży należy sprawdzić aktualne komunikaty MSZ.}}

== Informacje ==

=== Najważniejsze dane ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Cecha
! Informacja
|-
| Długość
| ok. 5050 km
|-
| Początek
| [[Roscoff]], Francja
|-
| Koniec
| [[Kijów]], Ukraina
|-
| Państwa
| Francja, Belgia, Holandia, Niemcy, Czechy, Polska i Ukraina
|-
| Charakter
| od tras nadmorskich i płaskich nizin po doliny rzeczne, tereny pagórkowate i odcinki prowadzone zwykłymi drogami publicznymi
|-
| Zalecany rower
| trekkingowy, wyprawowy lub gravel; wymagania dotyczące nawierzchni różnią się w zależności od kraju i odcinka
|-
| Nawigacja
| warto korzystać z oficjalnego GPX oraz mapy offline; nie należy zakładać ciągłego oznakowania EV4 na całej trasie
|-
| Najdogodniejszy sezon
| na większości trasy od późnej wiosny do wczesnej jesieni
|-
| Przejazd całej trasy
| obecnie nie powinien być planowany jako ciągła podróż Roscoff–Kijów ze względu na sytuację bezpieczeństwa na Ukrainie
|}

=== Odcinki państwowe ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Państwo
! Główny przebieg
! Charakter i oznakowanie
|-
| [[Francja]]
| [[Roscoff]] – wybrzeże Bretanii – Normandia – [[Mont Saint-Michel]] – wybrzeże kanału La Manche – [[Calais]] – [[Dunkierka]]
| około 1500 km; funkcjonuje jako '''La Vélomaritime'''; trasa ukończona i zasadniczo oznakowana
|-
| [[Belgia]]
| granica francuska – Nieuwpoort – [[Ostenda]] – Knokke-Heist – granica holenderska
| bardzo płaski odcinek wzdłuż wybrzeża flamandzkiego; powiązany z Kustroute i EuroVelo 12
|-
| [[Holandia]]
| Sluis – [[Vlissingen]] – okolice [[Breda|Bredy]] – [[Eindhoven]] – [[Venlo]]
| wykorzystuje system tras LF, przede wszystkim LF13 Schelde-Rheinroute; dobrze rozwinięta infrastruktura rowerowa
|-
| [[Niemcy]]
| Venlo – Düsseldorf – [[Kolonia]] – [[Bonn]] – Koblencja – [[Moguncja]] – [[Frankfurt nad Menem]] – Würzburg – Bamberg – okolice źródeł Menu – granica czeska
| długie odcinki prowadzą Rheinradweg i MainRadweg; oznakowanie krajowych tras może być ważniejsze niż samo logo EV4
|-
| [[Czechy]]
| [[Cheb]] – [[Karlowe Wary]] – Karlštejn – [[Praga]] – Kolín – [[Brno]] – Slavkov u Brna – Morawy – okolice [[Ostrawa|Ostrawy]]
| zróżnicowany teren; EV4 wykorzystuje kilka krajowych i regionalnych tras rowerowych
|-
| [[Polska]]
| [[Chałupki]] – [[Jastrzębie-Zdrój]] – [[Pszczyna]] – [[Oświęcim]] – [[Kraków]] – [[Tarnów]] – [[Rzeszów]] – [[Przemyśl]] – rejon [[Medyka|Medyki]]
| standard bardzo nierówny; najlepiej rozwinięty jest małopolski VeloMetropolis
|-
| [[Ukraina]]
| granica polsko-ukraińska – [[Lwów]] – [[Żytomierz]] – [[Kijów]]
| formalny przebieg EV4; w 2026 roku nie należy planować go jako trasy turystycznej
|}

=== Oznakowanie ===

[[Plik:La Vélomaritime EuroVelo 4.jpg|thumb|Oznakowanie La Vélomaritime – francuskiego odcinka EuroVelo 4]]
[[Plik:LF13 fietsroute.jpg|thumb|Oznakowanie LF13 wykorzystywanej przez EV4 w Holandii]]

Podstawowy symbol EuroVelo 4 przedstawia numer '''4''' na niebieskim tle otoczonym żółtymi gwiazdami. W praktyce na dużej części trasy trzeba rozpoznawać także nazwy i numery tras krajowych lub regionalnych:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Obszar
! Oznaczenie, którego należy szukać
! Uwagi
|-
| Francja
| La Vélomaritime / EV4
| oznakowanie zasadniczo ciągłe
|-
| Belgia
| EV4, Kustroute, miejscami oznakowanie sieci flamandzkiej
| na wybrzeżu przebieg jest łatwy do śledzenia, lecz warto mieć GPX
|-
| Holandia
| LF Kustroute/LF1 oraz przede wszystkim LF13 Schelde-Rheinroute
| należy kierować się krajowym oznakowaniem LF
|-
| Niemcy
| Rheinradweg, MainRadweg i oznaczenia krajowej sieci D-Route
| logo EV4 nie musi być podstawowym oznaczeniem widocznym w terenie
|-
| Czechy
| EV4 oraz oznaczenia czeskich tras krajowych i regionalnych
| na licznych skrzyżowaniach tras przydatny jest GPX
|-
| Polska
| EV4, VeloMetropolis oraz miejscami starsze oznaczenia R-4
| jakość i ciągłość oznakowania silnie zależą od województwa
|}

== Przygotowania ==

=== Nawigacja ===

Przed wyjazdem pobierz aktualny oficjalny ślad GPX. Przy planowaniu podróży szczególnie przydatny jest plik zawierający tylko odcinki rozwinięte, ponieważ pełny ślad EuroVelo zawiera również fragmenty będące dopiero w budowie lub na etapie planowania.

Mapę i GPX warto zapisać w telefonie lub urządzeniu GPS do pracy offline. Jest to szczególnie ważne w Polsce i Czechach oraz wszędzie tam, gdzie EV4 zmienia lokalny szlak albo oznakowanie nie jest ciągłe.

Nie traktuj samego przebiegu narysowanego w OpenStreetMap jako gwarancji przejezdności. Dane OSM mogą być bardzo użyteczne, ale powinny być porównane z oficjalnym GPX oraz komunikatami regionalnych zarządców tras.

=== Rower i wyposażenie ===

Na całej EV4 najbardziej uniwersalny jest rower trekkingowy, wyprawowy lub gravel. Większość trasy nie wymaga roweru górskiego, ale występują fragmenty szutrowe, drogi leśne, starsze nawierzchnie oraz odcinki zwykłych dróg publicznych.

Przy podróży wielodniowej przydadzą się:
* zapasowa dętka lub zestaw naprawczy do opon bezdętkowych;
* pompka i podstawowe narzędzia;
* oświetlenie przednie i tylne;
* powerbank;
* mapa offline;
* zapas wody na dłuższe odcinki pozamiejskie;
* podstawowe ubranie przeciwdeszczowe.

=== Kierunek jazdy ===

EV4 można pokonywać w obu kierunkach. Kierunek Roscoff → Europa Środkowa jest zgodny z kolejnością stosowaną w oficjalnym opisie trasy. Przy krótszych wyprawach większe znaczenie niż ogólny kierunek ma wiatr, profil konkretnego odcinka i dogodny dojazd koleją.

== Dojazd ==

Nie ma potrzeby rozpoczynania podróży w Roscoff. EV4 przecina wiele dużych miast posiadających połączenia kolejowe, dlatego można łatwo podzielić ją na krótsze wyprawy.

Dogodne miejsca rozpoczęcia lub zakończenia poszczególnych odcinków to między innymi:
* Roscoff i miasta północnej Francji;
* Dunkierka i Ostenda;
* Vlissingen, Breda, Eindhoven i Venlo;
* Düsseldorf, Kolonia, Bonn, Moguncja i Frankfurt nad Menem;
* Praga i Brno;
* Ostrawa;
* Kraków, Tarnów, Rzeszów i Przemyśl.

Zasady przewozu rowerów w pociągach różnią się między państwami i przewoźnikami. W pociągach dalekobieżnych często wymagane jest wcześniejsze wykupienie miejsca dla roweru.

== Trasa ==

=== Francja ===

Francuski odcinek EV4 funkcjonuje jako '''La Vélomaritime''' i ma około 1500 km. Rozpoczyna się w [[Roscoff]] w Bretanii, a następnie prowadzi wzdłuż wybrzeża kanału La Manche i Morza Północnego do [[Dunkierka|Dunkierki]].

Po drodze trasa pozwala odwiedzić między innymi wybrzeże Bretanii, [[Mont Saint-Michel]], wybrzeże Normandii, okolice plaż lądowania w Normandii, klify Étretat, Zatokę Sommy, Calais i Wybrzeże Opalowe.

Francuski odcinek jest jednym z najlepiej przygotowanych fragmentów całej EV4. Trasa jest ukończona i oznakowana, jednak nie oznacza to jazdy wyłącznie wydzielonymi drogami rowerowymi – część przebiegu wykorzystuje drogi współdzielone.

Między Calais a Bray-Dunes EV4 biegnie wspólnie z EuroVelo 12. W Roscoff można połączyć podróż z EuroVelo 1, a we Francji EV4 łączy się również z EuroVelo 5.

=== Belgia ===

Po przekroczeniu granicy francusko-belgijskiej EV4 prowadzi prawie cały czas wzdłuż wybrzeża Flandrii. Główne miejscowości to Nieuwpoort, [[Ostenda]] i Knokke-Heist.

Odcinek jest krótki i zasadniczo płaski. Największym utrudnieniem może być silny wiatr od Morza Północnego oraz duży ruch turystyczny w nadmorskich miejscowościach podczas sezonu letniego.

Trasa jest związana z belgijską Kustroute i przebiegiem EuroVelo 12.

=== Holandia ===

Po przekroczeniu granicy koło Sluis EV4 korzysta z holenderskiego systemu długodystansowych tras rowerowych LF.

Z rejonu Sluis prowadzi w stronę [[Vlissingen]], a następnie przede wszystkim szlakiem '''LF13 Schelde-Rheinroute''' przez południową Holandię w kierunku [[Breda|Bredy]], [[Eindhoven]] i [[Venlo]] przy granicy niemieckiej.

[[Plik:LF13 fietsroute.jpg|thumb|LF13 Schelde-Rheinroute]]

Holenderski odcinek jest przeważnie płaski, a gęsta sieć infrastruktury i węzłów rowerowych pozwala łatwo planować objazdy i krótsze warianty.

=== Niemcy ===

Po przekroczeniu granicy w rejonie Venlo EV4 kieruje się w stronę doliny Renu. Następnie wykorzystuje fragmenty '''Rheinradweg''' przez rejon Düsseldorfu, [[Kolonia|Kolonii]], [[Bonn]] i Koblencji do [[Moguncja|Moguncji]].

Od Moguncji trasa zmienia główną oś na dolinę Menu i korzysta z '''MainRadweg'''. Prowadzi przez [[Frankfurt nad Menem]], Frankonię, Würzburg i Bamberg w stronę górnego Menu i granicy czeskiej.

Jest to jeden z odcinków, na których można planować podróż etapami z wykorzystaniem kolei. W dolinach Renu i Menu liczne miasta leżą bezpośrednio przy trasie lub w jej sąsiedztwie.

=== Czechy ===

EV4 wjeżdża do Czech w zachodniej części kraju i najpierw wykorzystuje trasę wzdłuż rzeki Ohře/Eger. Prowadzi przez [[Cheb]] i [[Karlowe Wary]].

Dalej kieruje się trasami Berounka–Střela w stronę Karlštejnu i [[Praga|Pragi]]. Z Pragi prowadzi na wschód przez środkowe Czechy i rejon Kolína, następnie przez bardziej pofałdowane tereny Wyżyny Czesko-Morawskiej do [[Brno|Brna]].

Za Brnem przebieg prowadzi przez okolice Slavkova u Brna, znanego z bitwy pod Austerlitz, a następnie łączy się z trasami doliny Morawy i kieruje w stronę [[Ostrawa|Ostrawy]] oraz granicy polskiej.

Czeski odcinek jest znacznie bardziej zróżnicowany wysokościowo niż Belgia, Holandia czy nadrzeczne fragmenty Niemiec. Przy planowaniu dziennych dystansów warto sprawdzać profil wysokościowy.

=== Polska ===

[[Plik:Tablice trasy rowerowej R-4 w Jastrzębiu-Zdroju.JPG|thumb|Starsze oznakowanie R-4 w Jastrzębiu-Zdroju]]

Polski odcinek EV4 przecina południową część kraju przez województwa śląskie, małopolskie i podkarpackie. Standard poszczególnych fragmentów bardzo się różni.

==== Województwo śląskie ====

Od granicy czeskiej trasa prowadzi przez rejon [[Chałupki|Chałupek]], Jastrzębie-Zdrój i Pszczynę w stronę granicy województwa małopolskiego.

Historyczny przebieg jest oznaczany jako '''R-4'''. Nie należy jednak zakładać, że starsze oznakowanie jest kompletne i odpowiada w każdym miejscu najnowszemu śladowi EuroVelo. Na tym odcinku warto korzystać z aktualnego GPX.

Występuje mieszanka wydzielonych tras rowerowych, dróg lokalnych oraz odcinków szutrowych.

==== Województwo małopolskie – VeloMetropolis ====

W Małopolsce EuroVelo 4 funkcjonuje jako '''VeloMetropolis'''. Odcinek od Jawiszowic przy granicy województwa śląskiego do Jodłówki-Wałek przy granicy województwa podkarpackiego ma około 220 km.

Główny przebieg:

'''Jawiszowice – [[Oświęcim]] – [[Kraków]] – okolice Niepołomic – [[Tarnów]] – Jodłówka-Wałki'''.

Jest to najlepiej rozwinięta część EV4 w Polsce. Trasa biegnie w dużej części po stosunkowo płaskich terenach doliny Wisły i Ziemi Tarnowskiej oraz wielokrotnie zbliża się do linii kolejowych, dzięki czemu można łatwo skrócić wycieczkę.

VeloMetropolis dzieli się na trzy charakterystyczne fragmenty:
* od Jawiszowic do Woli Batorskiej biegnie częściowo wspólnie z [[Wiślana Trasa Rowerowa|Wiślaną Trasą Rowerową]];
* między Wolą Batorską a Ostrowem w rejonie Tarnowa korzysta z części wspólnej z VeloNatura / EuroVelo 11;
* od Ostrowa przez Tarnów do Jodłówki-Wałek prowadzi jako samodzielny VeloMetropolis / EV4.

Przed wyjazdem należy sprawdzić aktualne objazdy budowanych lub remontowanych odcinków. Regionalny portal VeloMałopolska publikuje aktualizowane ślady GPX.

==== Województwo podkarpackie ====

Na wschód od Jodłówki-Wałek przebieg prowadzi w kierunku [[Rzeszów|Rzeszowa]], a następnie w stronę [[Przemyśl|Przemyśla]] i granicy polsko-ukraińskiej w rejonie [[Medyka|Medyki]].

W odróżnieniu od VeloMetropolis nie należy traktować całego odcinka podkarpackiego jako jednej, jednolicie wybudowanej i oznakowanej drogi rowerowej. Fragmenty mają różny stopień przygotowania i przed wyjazdem trzeba sprawdzić aktualny GPX, lokalne objazdy oraz stan infrastruktury.

=== Ukraina ===

Formalny przebieg EuroVelo 4 prowadzi od granicy polsko-ukraińskiej przez [[Lwów]], [[Żytomierz]] do [[Kijów|Kijowa]].

{{Ostrzeżenie|Polskie MSZ odradza wszelkie podróże na Ukrainę. W aktualnej sytuacji bezpieczeństwa nie należy kontynuować turystycznego przejazdu EV4 z Polski na Ukrainę. Dla wyprawy prowadzonej ze strony zachodniej praktycznym punktem zakończenia jest obecnie polska strona granicy, np. Przemyśl lub Medyka.}}

== Infrastruktura na trasie ==

=== Noclegi i usługi dla rowerzystów ===

W poszczególnych państwach działają systemy obiektów przyjaznych rowerzystom. Przy planowaniu noclegów warto szukać między innymi:
* '''Accueil Vélo''' we Francji;
* obiektów przyjaznych turystom rowerowym we Flandrii;
* '''Fietsers Welkom!''' w Holandii;
* '''Bett+Bike''' w Niemczech;
* '''Cyklisté vítáni''' w Czechach;
* '''Miejsc Przyjaznych Rowerzystom (MPR)''' na trasach VeloMałopolska.

Na zachodniej i środkowej części EV4 odległości między sklepami, noclegami i serwisami są zazwyczaj niewielkie. Większy zapas czasu i bardziej szczegółowe planowanie są potrzebne na słabiej rozwiniętych odcinkach polskich.

=== Kolej ===

EV4 wielokrotnie przecina ważne linie kolejowe, dzięki czemu nadaje się do dzielenia na kilkudniowe odcinki.

W Polsce szczególnie dobry dostęp kolejowy występuje w rejonie Oświęcimia, Krakowa, Tarnowa, Rzeszowa i Przemyśla. W Małopolsce przebieg VeloMetropolis został poprowadzony w wielu miejscach w pobliżu linii kolejowych.

Przed podróżą sprawdź zasady przewozu rowerów u konkretnego przewoźnika. W pociągach dalekobieżnych liczba miejsc na rowery może być ograniczona.

== Charakter poszczególnych części trasy ==

* '''Bretania i Normandia''' – długi odcinek nadmorski; częste krótkie podjazdy oraz możliwość silnego wiatru.
* '''Belgia i Holandia''' – niemal płasko; o trudności częściej decyduje wiatr niż profil.
* '''Ren i Men''' – długie nadrzeczne odcinki z dobrą bazą noclegową i łatwym dostępem do kolei.
* '''Czechy''' – większe przewyższenia i wyraźnie bardziej urozmaicony profil.
* '''Małopolska''' – w większości łagodny profil, szczególnie w dolinie Wisły; dobry dostęp do kolei.
* '''Śląsk i Podkarpacie''' – bardziej zmienny standard infrastruktury, dlatego ważniejsza jest aktualna nawigacja.

== Połączenia z innymi trasami ==

EV4 przecina lub wykorzystuje fragmenty wielu innych długodystansowych tras rowerowych:

* w [[Roscoff]] łączy się z '''EuroVelo 1 – Atlantic Coast Route''';
* we Francji łączy się z '''EuroVelo 5''';
* między Calais a Bray-Dunes biegnie wspólnie z '''EuroVelo 12 – North Sea Cycle Route''';
* w Niemczech korzysta z Rheinradweg i MainRadweg oraz przecina sieć niemieckich tras D-Route;
* w Czechach przecina między innymi korytarze innych tras EuroVelo;
* w Małopolsce łączy się i częściowo pokrywa z '''Wiślaną Trasą Rowerową''' oraz '''VeloNatura / EuroVelo 11''';
* w rejonie Tarnowa istnieją połączenia także z innymi trasami sieci VeloMałopolska.

== Bezpieczeństwo ==

Na rozwiniętych fragmentach EV4 największymi typowymi zagrożeniami są ruch samochodowy na odcinkach prowadzonych drogami publicznymi, nieoczekiwane zmiany nawierzchni, silny wiatr na wybrzeżu oraz czasowe zamknięcia tras.

Nie należy:
* zakładać, że pełny oficjalny GPX prowadzi wyłącznie gotowymi drogami rowerowymi;
* polegać wyłącznie na oznakowaniu terenowym;
* omijać oficjalnych zamknięć tras;
* wjeżdżać na drogi ekspresowe lub autostrady, nawet jeśli błędnie poprowadzi tam aplikacja nawigacyjna.

W państwach Unii Europejskiej na trasie działa numer alarmowy '''112'''.

Odcinek ukraiński wymaga odrębnego potraktowania – zobacz ostrzeżenie na początku artykułu.

== Gdzie dalej ==

* Z Roscoff można kontynuować podróż EuroVelo 1 wzdłuż Atlantyku.
* Z wybrzeża Francji, Belgii i Holandii można połączyć trasę z EuroVelo 12.
* Z doliny Renu można kontynuować podróż trasami nadrzecznymi w kierunku Szwajcarii lub Morza Północnego.
* Z Pragi można przesiąść się na inne czeskie trasy długodystansowe i EuroVelo.
* Z Małopolski można kontynuować podróż [[Wiślana Trasa Rowerowa|Wiślaną Trasą Rowerową]] lub EuroVelo 11.
* W warunkach panujących w 2026 roku podróż EV4 w kierunku wschodnim należy zakończyć przed przekroczeniem granicy polsko-ukraińskiej.

== Aktualne mapy i źródła praktyczne ==

Przed wyprawą warto sprawdzić:
* oficjalną mapę i aktualne pliki GPX '''EuroVelo 4 – Central Europe Route''';
* stronę '''La Vélomaritime''' dla odcinka francuskiego;
* krajowe serwisy tras LF dla Holandii;
* Rheinradweg i MainRadweg dla Niemiec;
* oficjalne czeskie materiały dotyczące EuroVelo;
* '''VeloMetropolis / VeloMałopolska''' dla odcinka małopolskiego;
* aktualne informacje o przebiegu EuroVelo w Polsce;
* komunikaty Ministerstwa Spraw Zagranicznych przed jakimkolwiek planowaniem podróży w stronę Ukrainy.

== Zobacz też ==

* [[w:EuroVelo 4 – Szlak Europy Centralnej|EuroVelo 4 – Szlak Europy Centralnej w Wikipedii]]
* [[EuroVelo 10 — Bałtycki Szlak Rowerowy]]
* [[Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo]]
* [[Wiślana Trasa Rowerowa]]
* [[Turystyka rowerowa w Europie]]
* [[c:Category:EuroVelo 4|EuroVelo 4 w Wikimedia Commons]]

[[Kategoria:Szlaki turystyczne]]</text>
      <sha1>ihkrea6jmjjp1e38d98mfhp6ubo5vq3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159073</id>
      <parentid>159072</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrzysztofPoplawski</username>
        <id>4279</id>
      </contributor>
      <origin>159073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19851" sha1="gqlu0pn42k4xeadsapqem8jsrwz6fo5" xml:space="preserve">[[Plik:EuroVelo Route 4.svg|thumb|300px|Schematyczny przebieg EuroVelo 4]]
[[Plik:Sign EV4.svg|thumb|120px|Symbol trasy EuroVelo 4]]

'''EuroVelo 4''' ('''Szlak Europy Centralnej''', ang. ''Central Europe Route'') – międzynarodowa długodystansowa trasa rowerowa należąca do sieci [[w:EuroVelo|EuroVelo]], prowadząca z [[Roscoff]] w Bretanii do [[Kijów|Kijowa]]. Oficjalna długość trasy wynosi około 5050 km. EV4 przebiega przez siedem państw: [[Francja|Francję]], [[Belgia|Belgię]], [[Holandia|Holandię]], [[Niemcy]], [[Czechy]], [[Polska|Polskę]] i [[Ukraina|Ukrainę]].

Trasa ma bardzo zróżnicowany charakter. Na zachodzie prowadzi w dużej części wzdłuż wybrzeża kanału La Manche i Morza Północnego, w Belgii i Holandii przez prawie płaskie tereny nadmorskie i nizinne, w Niemczech wykorzystuje między innymi doliny [[w:Ren|Renu]] i [[w:Men|Menu]], następnie przecina Czechy, południową Polskę oraz zachodnią i środkową Ukrainę.

Oficjalny przebieg EuroVelo nie oznacza, że cała trasa ma jednakowy standard. Na portalu EuroVelo udostępniane są dwa rodzaje śladów GPX: pełny przebieg, obejmujący również odcinki będące w budowie lub dopiero planowane, oraz ślad obejmujący wyłącznie fragmenty rozwinięte, oznakowane lub certyfikowane. Przed podróżą należy więc sprawdzić aktualny status konkretnego odcinka.

{{Ostrzeżenie|W 2026 roku nie należy planować przejazdu ukraińskiego odcinka EuroVelo 4 jako zwykłej wyprawy turystycznej. Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych odradza wszelkie podróże na Ukrainę. Przed planowaniem podróży należy sprawdzić aktualne komunikaty MSZ.}}

== Informacje ==

=== Najważniejsze dane ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Cecha
! Informacja
|-
| Długość
| ok. 5050 km
|-
| Początek
| [[Roscoff]], Francja
|-
| Koniec
| [[Kijów]], Ukraina
|-
| Państwa
| Francja, Belgia, Holandia, Niemcy, Czechy, Polska i Ukraina
|-
| Charakter
| od tras nadmorskich i płaskich nizin po doliny rzeczne, tereny pagórkowate i odcinki prowadzone zwykłymi drogami publicznymi
|-
| Zalecany rower
| trekkingowy, wyprawowy lub gravel; wymagania dotyczące nawierzchni różnią się w zależności od kraju i odcinka
|-
| Nawigacja
| warto korzystać z oficjalnego GPX oraz mapy offline; nie należy zakładać ciągłego oznakowania EV4 na całej trasie
|-
| Najdogodniejszy sezon
| na większości trasy od późnej wiosny do wczesnej jesieni
|-
| Przejazd całej trasy
| obecnie nie powinien być planowany jako ciągła podróż Roscoff–Kijów ze względu na sytuację bezpieczeństwa na Ukrainie
|}

=== Odcinki państwowe ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Państwo
! Główny przebieg
! Charakter i oznakowanie
|-
| [[Francja]]
| [[Roscoff]] – wybrzeże Bretanii – Normandia – [[Mont Saint-Michel]] – wybrzeże kanału La Manche – [[Calais]] – [[Dunkierka]]
| około 1500 km; funkcjonuje jako '''La Vélomaritime'''; trasa ukończona i zasadniczo oznakowana
|-
| [[Belgia]]
| granica francuska – Nieuwpoort – [[Ostenda]] – Knokke-Heist – granica holenderska
| bardzo płaski odcinek wzdłuż wybrzeża flamandzkiego; powiązany z Kustroute i EuroVelo 12
|-
| [[Holandia]]
| Sluis – [[Vlissingen]] – okolice [[Breda|Bredy]] – [[Eindhoven]] – [[Venlo]]
| wykorzystuje system tras LF, przede wszystkim LF13 Schelde-Rheinroute; dobrze rozwinięta infrastruktura rowerowa
|-
| [[Niemcy]]
| Venlo – Düsseldorf – [[Kolonia]] – [[Bonn]] – Koblencja – [[Moguncja]] – [[Frankfurt nad Menem]] – Würzburg – Bamberg – okolice źródeł Menu – granica czeska
| długie odcinki prowadzą Rheinradweg i MainRadweg; oznakowanie krajowych tras może być ważniejsze niż samo logo EV4
|-
| [[Czechy]]
| [[Cheb]] – [[Karlowe Wary]] – Karlštejn – [[Praga]] – Kolín – [[Brno]] – Slavkov u Brna – Morawy – okolice [[Ostrawa|Ostrawy]]
| zróżnicowany teren; EV4 wykorzystuje kilka krajowych i regionalnych tras rowerowych
|-
| [[Polska]]
| [[Chałupki]] – [[Jastrzębie-Zdrój]] – [[Pszczyna]] – [[Oświęcim]] – [[Kraków]] – [[Tarnów]] – [[Rzeszów]] – [[Przemyśl]] – rejon [[Medyka|Medyki]]
| standard bardzo nierówny; najlepiej rozwinięty jest małopolski VeloMetropolis
|-
| [[Ukraina]]
| granica polsko-ukraińska – [[Lwów]] – [[Żytomierz]] – [[Kijów]]
| formalny przebieg EV4; w 2026 roku nie należy planować go jako trasy turystycznej
|}

=== Oznakowanie ===

[[Plik:La Vélomaritime EuroVelo 4.jpg|thumb|Oznakowanie La Vélomaritime – francuskiego odcinka EuroVelo 4]]
[[Plik:LF13 fietsroute.jpg|thumb|Oznakowanie LF13 wykorzystywanej przez EV4 w Holandii]]

Podstawowy symbol EuroVelo 4 przedstawia numer '''4''' na niebieskim tle otoczonym żółtymi gwiazdami. W praktyce na dużej części trasy trzeba rozpoznawać także nazwy i numery tras krajowych lub regionalnych:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Obszar
! Oznaczenie, którego należy szukać
! Uwagi
|-
| Francja
| La Vélomaritime / EV4
| oznakowanie zasadniczo ciągłe
|-
| Belgia
| EV4, Kustroute, miejscami oznakowanie sieci flamandzkiej
| na wybrzeżu przebieg jest łatwy do śledzenia, lecz warto mieć GPX
|-
| Holandia
| LF Kustroute/LF1 oraz przede wszystkim LF13 Schelde-Rheinroute
| należy kierować się krajowym oznakowaniem LF
|-
| Niemcy
| Rheinradweg, MainRadweg i oznaczenia krajowej sieci D-Route
| logo EV4 nie musi być podstawowym oznaczeniem widocznym w terenie
|-
| Czechy
| EV4 oraz oznaczenia czeskich tras krajowych i regionalnych
| na licznych skrzyżowaniach tras przydatny jest GPX
|-
| Polska
| EV4, VeloMetropolis oraz miejscami starsze oznaczenia R-4
| jakość i ciągłość oznakowania silnie zależą od województwa
|}

== Przygotowania ==

=== Nawigacja ===

Przed wyjazdem pobierz aktualny oficjalny ślad GPX. Przy planowaniu podróży szczególnie przydatny jest plik zawierający tylko odcinki rozwinięte, ponieważ pełny ślad EuroVelo zawiera również fragmenty będące dopiero w budowie lub na etapie planowania.

Mapę i GPX warto zapisać w telefonie lub urządzeniu GPS do pracy offline. Jest to szczególnie ważne w Polsce i Czechach oraz wszędzie tam, gdzie EV4 zmienia lokalny szlak albo oznakowanie nie jest ciągłe.

Nie traktuj samego przebiegu narysowanego w OpenStreetMap jako gwarancji przejezdności. Dane OSM mogą być bardzo użyteczne, ale powinny być porównane z oficjalnym GPX oraz komunikatami regionalnych zarządców tras.

=== Rower i wyposażenie ===

Na całej EV4 najbardziej uniwersalny jest rower trekkingowy, wyprawowy lub gravel. Większość trasy nie wymaga roweru górskiego, ale występują fragmenty szutrowe, drogi leśne, starsze nawierzchnie oraz odcinki zwykłych dróg publicznych.

Przy podróży wielodniowej przydadzą się:
* zapasowa dętka lub zestaw naprawczy do opon bezdętkowych;
* pompka i podstawowe narzędzia;
* oświetlenie przednie i tylne;
* powerbank;
* mapa offline;
* zapas wody na dłuższe odcinki pozamiejskie;
* podstawowe ubranie przeciwdeszczowe.

=== Kierunek jazdy ===

EV4 można pokonywać w obu kierunkach. Kierunek Roscoff → Europa Środkowa jest zgodny z kolejnością stosowaną w oficjalnym opisie trasy. Przy krótszych wyprawach większe znaczenie niż ogólny kierunek ma wiatr, profil konkretnego odcinka i dogodny dojazd koleją.

== Dojazd ==

Nie ma potrzeby rozpoczynania podróży w Roscoff. EV4 przecina wiele dużych miast posiadających połączenia kolejowe, dlatego można łatwo podzielić ją na krótsze wyprawy.

Dogodne miejsca rozpoczęcia lub zakończenia poszczególnych odcinków to między innymi:
* Roscoff i miasta północnej Francji;
* Dunkierka i Ostenda;
* Vlissingen, Breda, Eindhoven i Venlo;
* Düsseldorf, Kolonia, Bonn, Moguncja i Frankfurt nad Menem;
* Praga i Brno;
* Ostrawa;
* Kraków, Tarnów, Rzeszów i Przemyśl.

Zasady przewozu rowerów w pociągach różnią się między państwami i przewoźnikami. W pociągach dalekobieżnych często wymagane jest wcześniejsze wykupienie miejsca dla roweru.

== Trasa ==

=== Francja ===

[[Plik:La Vélo Maritime (Panneau) - août 2026.jpg|thumb|Oznakowanie EuroVelo 4 – La Vélomaritime w Lézardrieux]]

Francuski odcinek EV4 funkcjonuje jako '''La Vélomaritime''' i ma około 1500 km. Rozpoczyna się w [[Roscoff]] w Bretanii, a następnie prowadzi wzdłuż wybrzeża kanału La Manche i Morza Północnego do [[Dunkierka|Dunkierki]].

Po drodze trasa pozwala odwiedzić między innymi wybrzeże Bretanii, [[Mont Saint-Michel]], wybrzeże Normandii, okolice plaż lądowania w Normandii, klify Étretat, Zatokę Sommy, Calais i Wybrzeże Opalowe.

Francuski odcinek jest jednym z najlepiej przygotowanych fragmentów całej EV4. Trasa jest ukończona i oznakowana, jednak nie oznacza to jazdy wyłącznie wydzielonymi drogami rowerowymi – część przebiegu wykorzystuje drogi współdzielone.

Między Calais a Bray-Dunes EV4 biegnie wspólnie z EuroVelo 12. W Roscoff można połączyć podróż z EuroVelo 1, a we Francji EV4 łączy się również z EuroVelo 5.

=== Belgia ===

[[Plik:Raversijde Dijk.jpg|thumb|Trasa rowerowa na nadmorskiej promenadzie w Raversijde koło Ostendy]]

Po przekroczeniu granicy francusko-belgijskiej EV4 prowadzi prawie cały czas wzdłuż wybrzeża Flandrii. Główne miejscowości to Nieuwpoort, [[Ostenda]] i Knokke-Heist.

Odcinek jest krótki i zasadniczo płaski. Największym utrudnieniem może być silny wiatr od Morza Północnego oraz duży ruch turystyczny w nadmorskich miejscowościach podczas sezonu letniego.

Trasa jest związana z belgijską Kustroute i przebiegiem EuroVelo 12.

=== Holandia ===

Po przekroczeniu granicy koło Sluis EV4 korzysta z holenderskiego systemu długodystansowych tras rowerowych LF.

Z rejonu Sluis prowadzi w stronę [[Vlissingen]], a następnie przede wszystkim szlakiem '''LF13 Schelde-Rheinroute''' przez południową Holandię w kierunku [[Breda|Bredy]], [[Eindhoven]] i [[Venlo]] przy granicy niemieckiej.

[[Plik:LF13 fietsroute.jpg|thumb|LF13 Schelde-Rheinroute]]

Holenderski odcinek jest przeważnie płaski, a gęsta sieć infrastruktury i węzłów rowerowych pozwala łatwo planować objazdy i krótsze warianty.

=== Niemcy ===

Po przekroczeniu granicy w rejonie Venlo EV4 kieruje się w stronę doliny Renu. Następnie wykorzystuje fragmenty '''Rheinradweg''' przez rejon Düsseldorfu, [[Kolonia|Kolonii]], [[Bonn]] i Koblencji do [[Moguncja|Moguncji]].

Od Moguncji trasa zmienia główną oś na dolinę Menu i korzysta z '''MainRadweg'''. Prowadzi przez [[Frankfurt nad Menem]], Frankonię, Würzburg i Bamberg w stronę górnego Menu i granicy czeskiej.

Jest to jeden z odcinków, na których można planować podróż etapami z wykorzystaniem kolei. W dolinach Renu i Menu liczne miasta leżą bezpośrednio przy trasie lub w jej sąsiedztwie.

=== Czechy ===

[[Plik:Cyklotrasa EV4, Ostrava - Zábřeh.jpg|thumb|EuroVelo 4 nad Odrą w Ostrawie-Zábřehu]]

EV4 wjeżdża do Czech w zachodniej części kraju i najpierw wykorzystuje trasę wzdłuż rzeki Ohře/Eger. Prowadzi przez [[Cheb]] i [[Karlowe Wary]].

Dalej kieruje się trasami Berounka–Střela w stronę Karlštejnu i [[Praga|Pragi]]. Z Pragi prowadzi na wschód przez środkowe Czechy i rejon Kolína, następnie przez bardziej pofałdowane tereny Wyżyny Czesko-Morawskiej do [[Brno|Brna]].

Za Brnem przebieg prowadzi przez okolice Slavkova u Brna, znanego z bitwy pod Austerlitz, a następnie łączy się z trasami doliny Morawy i kieruje w stronę [[Ostrawa|Ostrawy]] oraz granicy polskiej.

Czeski odcinek jest znacznie bardziej zróżnicowany wysokościowo niż Belgia, Holandia czy nadrzeczne fragmenty Niemiec. Przy planowaniu dziennych dystansów warto sprawdzać profil wysokościowy.

=== Polska ===

[[Plik:Tablice trasy rowerowej R-4 w Jastrzębiu-Zdroju.JPG|thumb|Starsze oznakowanie R-4 w Jastrzębiu-Zdroju]]

Polski odcinek EV4 przecina południową część kraju przez województwa śląskie, małopolskie i podkarpackie. Standard poszczególnych fragmentów bardzo się różni.

==== Województwo śląskie ====

Od granicy czeskiej trasa prowadzi przez rejon [[Chałupki|Chałupek]], Jastrzębie-Zdrój i Pszczynę w stronę granicy województwa małopolskiego.

Historyczny przebieg jest oznaczany jako '''R-4'''. Nie należy jednak zakładać, że starsze oznakowanie jest kompletne i odpowiada w każdym miejscu najnowszemu śladowi EuroVelo. Na tym odcinku warto korzystać z aktualnego GPX.

Występuje mieszanka wydzielonych tras rowerowych, dróg lokalnych oraz odcinków szutrowych.

==== Województwo małopolskie – VeloMetropolis ====

[[Plik:20200809 Ścieżka rowerowa nad Wisłą w Krakowie, w porannej mgle 0610 3487.jpg|thumb|Trasa rowerowa nad Wisłą w Krakowie na przebiegu EuroVelo 4]]

W Małopolsce EuroVelo 4 funkcjonuje jako '''VeloMetropolis'''. Odcinek od Jawiszowic przy granicy województwa śląskiego do Jodłówki-Wałek przy granicy województwa podkarpackiego ma około 220 km.

Główny przebieg:

'''Jawiszowice – [[Oświęcim]] – [[Kraków]] – okolice Niepołomic – [[Tarnów]] – Jodłówka-Wałki'''.

Jest to najlepiej rozwinięta część EV4 w Polsce. Trasa biegnie w dużej części po stosunkowo płaskich terenach doliny Wisły i Ziemi Tarnowskiej oraz wielokrotnie zbliża się do linii kolejowych, dzięki czemu można łatwo skrócić wycieczkę.

VeloMetropolis dzieli się na trzy charakterystyczne fragmenty:
* od Jawiszowic do Woli Batorskiej biegnie częściowo wspólnie z [[Wiślana Trasa Rowerowa|Wiślaną Trasą Rowerową]];
* między Wolą Batorską a Ostrowem w rejonie Tarnowa korzysta z części wspólnej z VeloNatura / EuroVelo 11;
* od Ostrowa przez Tarnów do Jodłówki-Wałek prowadzi jako samodzielny VeloMetropolis / EV4.

Przed wyjazdem należy sprawdzić aktualne objazdy budowanych lub remontowanych odcinków. Regionalny portal VeloMałopolska publikuje aktualizowane ślady GPX.

==== Województwo podkarpackie ====

Na wschód od Jodłówki-Wałek przebieg prowadzi w kierunku [[Rzeszów|Rzeszowa]], a następnie w stronę [[Przemyśl|Przemyśla]] i granicy polsko-ukraińskiej w rejonie [[Medyka|Medyki]].

W odróżnieniu od VeloMetropolis nie należy traktować całego odcinka podkarpackiego jako jednej, jednolicie wybudowanej i oznakowanej drogi rowerowej. Fragmenty mają różny stopień przygotowania i przed wyjazdem trzeba sprawdzić aktualny GPX, lokalne objazdy oraz stan infrastruktury.

=== Ukraina ===

Formalny przebieg EuroVelo 4 prowadzi od granicy polsko-ukraińskiej przez [[Lwów]], [[Żytomierz]] do [[Kijów|Kijowa]].

{{Ostrzeżenie|Polskie MSZ odradza wszelkie podróże na Ukrainę. W aktualnej sytuacji bezpieczeństwa nie należy kontynuować turystycznego przejazdu EV4 z Polski na Ukrainę. Dla wyprawy prowadzonej ze strony zachodniej praktycznym punktem zakończenia jest obecnie polska strona granicy, np. Przemyśl lub Medyka.}}

== Infrastruktura na trasie ==

=== Noclegi i usługi dla rowerzystów ===

W poszczególnych państwach działają systemy obiektów przyjaznych rowerzystom. Przy planowaniu noclegów warto szukać między innymi:
* '''Accueil Vélo''' we Francji;
* obiektów przyjaznych turystom rowerowym we Flandrii;
* '''Fietsers Welkom!''' w Holandii;
* '''Bett+Bike''' w Niemczech;
* '''Cyklisté vítáni''' w Czechach;
* '''Miejsc Przyjaznych Rowerzystom (MPR)''' na trasach VeloMałopolska.

Na zachodniej i środkowej części EV4 odległości między sklepami, noclegami i serwisami są zazwyczaj niewielkie. Większy zapas czasu i bardziej szczegółowe planowanie są potrzebne na słabiej rozwiniętych odcinkach polskich.

=== Kolej ===

EV4 wielokrotnie przecina ważne linie kolejowe, dzięki czemu nadaje się do dzielenia na kilkudniowe odcinki.

W Polsce szczególnie dobry dostęp kolejowy występuje w rejonie Oświęcimia, Krakowa, Tarnowa, Rzeszowa i Przemyśla. W Małopolsce przebieg VeloMetropolis został poprowadzony w wielu miejscach w pobliżu linii kolejowych.

Przed podróżą sprawdź zasady przewozu rowerów u konkretnego przewoźnika. W pociągach dalekobieżnych liczba miejsc na rowery może być ograniczona.

== Charakter poszczególnych części trasy ==

* '''Bretania i Normandia''' – długi odcinek nadmorski; częste krótkie podjazdy oraz możliwość silnego wiatru.
* '''Belgia i Holandia''' – niemal płasko; o trudności częściej decyduje wiatr niż profil.
* '''Ren i Men''' – długie nadrzeczne odcinki z dobrą bazą noclegową i łatwym dostępem do kolei.
* '''Czechy''' – większe przewyższenia i wyraźnie bardziej urozmaicony profil.
* '''Małopolska''' – w większości łagodny profil, szczególnie w dolinie Wisły; dobry dostęp do kolei.
* '''Śląsk i Podkarpacie''' – bardziej zmienny standard infrastruktury, dlatego ważniejsza jest aktualna nawigacja.

== Połączenia z innymi trasami ==

EV4 przecina lub wykorzystuje fragmenty wielu innych długodystansowych tras rowerowych:

* w [[Roscoff]] łączy się z '''EuroVelo 1 – Atlantic Coast Route''';
* we Francji łączy się z '''EuroVelo 5''';
* między Calais a Bray-Dunes biegnie wspólnie z '''EuroVelo 12 – North Sea Cycle Route''';
* w Niemczech korzysta z Rheinradweg i MainRadweg oraz przecina sieć niemieckich tras D-Route;
* w Czechach przecina między innymi korytarze innych tras EuroVelo;
* w Małopolsce łączy się i częściowo pokrywa z '''Wiślaną Trasą Rowerową''' oraz '''VeloNatura / EuroVelo 11''';
* w rejonie Tarnowa istnieją połączenia także z innymi trasami sieci VeloMałopolska.

== Bezpieczeństwo ==

Na rozwiniętych fragmentach EV4 największymi typowymi zagrożeniami są ruch samochodowy na odcinkach prowadzonych drogami publicznymi, nieoczekiwane zmiany nawierzchni, silny wiatr na wybrzeżu oraz czasowe zamknięcia tras.

Nie należy:
* zakładać, że pełny oficjalny GPX prowadzi wyłącznie gotowymi drogami rowerowymi;
* polegać wyłącznie na oznakowaniu terenowym;
* omijać oficjalnych zamknięć tras;
* wjeżdżać na drogi ekspresowe lub autostrady, nawet jeśli błędnie poprowadzi tam aplikacja nawigacyjna.

W państwach Unii Europejskiej na trasie działa numer alarmowy '''112'''.

Odcinek ukraiński wymaga odrębnego potraktowania – zobacz ostrzeżenie na początku artykułu.

== Gdzie dalej ==

* Z Roscoff można kontynuować podróż EuroVelo 1 wzdłuż Atlantyku.
* Z wybrzeża Francji, Belgii i Holandii można połączyć trasę z EuroVelo 12.
* Z doliny Renu można kontynuować podróż trasami nadrzecznymi w kierunku Szwajcarii lub Morza Północnego.
* Z Pragi można przesiąść się na inne czeskie trasy długodystansowe i EuroVelo.
* Z Małopolski można kontynuować podróż [[Wiślana Trasa Rowerowa|Wiślaną Trasą Rowerową]] lub EuroVelo 11.
* W warunkach panujących w 2026 roku podróż EV4 w kierunku wschodnim należy zakończyć przed przekroczeniem granicy polsko-ukraińskiej.

== Aktualne mapy i źródła praktyczne ==

Przed wyprawą warto sprawdzić:
* oficjalną mapę i aktualne pliki GPX '''EuroVelo 4 – Central Europe Route''';
* stronę '''La Vélomaritime''' dla odcinka francuskiego;
* krajowe serwisy tras LF dla Holandii;
* Rheinradweg i MainRadweg dla Niemiec;
* oficjalne czeskie materiały dotyczące EuroVelo;
* '''VeloMetropolis / VeloMałopolska''' dla odcinka małopolskiego;
* aktualne informacje o przebiegu EuroVelo w Polsce;
* komunikaty Ministerstwa Spraw Zagranicznych przed jakimkolwiek planowaniem podróży w stronę Ukrainy.

== Zobacz też ==

* [[w:EuroVelo 4 – Szlak Europy Centralnej|EuroVelo 4 – Szlak Europy Centralnej w Wikipedii]]
* [[EuroVelo 10 — Bałtycki Szlak Rowerowy]]
* [[Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo]]
* [[Wiślana Trasa Rowerowa]]
* [[Turystyka rowerowa w Europie]]
* [[c:Category:EuroVelo 4|EuroVelo 4 w Wikimedia Commons]]

[[Kategoria:Szlaki turystyczne]]</text>
      <sha1>gqlu0pn42k4xeadsapqem8jsrwz6fo5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>