Czechy

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipodróże</sitename>
    <dbname>plwikivoyage</dbname>
    <base>https://pl.wikivoyage.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specjalna</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dyskusja</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Użytkownik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dyskusja użytkownika</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipodróże</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dyskusja Wikipodróży</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Plik</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dyskusja pliku</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dyskusja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Szablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dyskusja szablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dyskusja pomocy</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dyskusja kategorii</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Moduł</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Dyskusja modułu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Wydarzenie</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Dyskusja wydarzenia</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Czechy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2377</id>
    <revision>
      <id>159478</id>
      <parentid>155035</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T04:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>3013</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing CZ_Zlin_COA.svg with [[File:CZ_Zlín_COA.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)).</comment>
      <origin>159478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17112" sha1="qxqyxwbmhdcxrgu3n4btmm9ue69o4rl" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Państwo infobox
 |nazwa państwa        = Czechy
 |nazwa oryginalna     = Česko, Česká republika
 |flaga                = Flag of the Czech Republic.svg
 |lokalizacja          = EU location CZE.png
 |stolica              = [[Praga]]
 |ustrój               = republika parlamentarna
 |waluta               = korona (CZK, Kč)&lt;br /&gt;1 Kč = 100 halerzy (h)
 |strefa czasowa       = UTC +1 – zima&lt;br /&gt;UTC +2 – lato
 |powierzchnia         = 78 866
 |język urzędowy       = czeski
 |religia              = ateizm (brak wyznania) z dużą mniejszością katolicką
 |kod telefoniczny     = +420
 |napięcie elektryczne = 230 V / 50 Hz
 |typ gniazdka         = E
 |kod samochodowy      = CZ
 |ruch samochodowy     = prawostronny
 |domena internetowa   = .cz
}}
[[Plik:Ez-map.png|thumb|upright=1.7]]
'''Czechy''' (czes. ''Česko'', ''Česká republika'') – państwo śródlądowe w [[Europa Środkowa|Europie Środkowej]]. Od północnego wschodu graniczy z [[Polska|Polską]], od zachodu i północnego zachodu z [[Niemcy|Niemcami]], od południa z [[Austria|Austrią]], a od południowego wschodu ze [[Słowacja|Słowacją]].

== Charakterystyka ==
Czechy to kraj leżący w centrum [[Europa|Europy]], jeden z sąsiadów [[Polska|Polski]]. Czechy są krajem mniejszym od [[Polska|Polski]], składającym się z trzech krain historycznych – [[Czechy właściwe|Czech właściwych]], [[Morawy|Moraw]] i [[Śląsk Czeski|Śląska Czeskiego]]. 12 miejsc zostało wpisanych do rejestru światowego dziedzictwa [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO#Czechy|UNESCO]]. Poza skarbami architektury w Czechach znajdują się przepiękne lasy i góry.

=== Geografia ===
Państwo o urozmaiconej rzeźbie terenu.

Główne pasma górskie: [[Karkonosze]], [[Góry Izerskie]], [[w:Rudawy|Rudawy]] i [[w:Las Czeski|Las Czeski]].

Główne rzeki: [[w:Łaba|Łaba]], [[w:Wełtawa|Wełtawa]] oraz [[Odra]].

=== Fauna i flora ===

=== Klimat ===
Klimat umiarkowany ciepły.

=== Historia ===

=== Kultura i sztuka ===

=== Polityka ===

=== Gospodarka ===
Czechy są jednym z bogatszych krajów postkomunistycznych, poziom PKB osiąga około 70% Unii Europejskiej. Bezrobocie jest jedno z najniższych w Europie i wynosi 4%. Przemysł jest silnie rozwinięty. We wschodniej części kraju bardzo rozwinięty jest przemysł ciężki, a na północy Czech występują złoża węgla brunatnego.

=== Społeczeństwo ===
Społeczeństwo w Czechach jest zróżnicowane i charakteryzuje się wysokim poziomem wykształcenia, wysoką jakością życia oraz rozwiniętą kulturą i tradycjami. Czechy są krajem o bogatej historii, z silnym poczuciem tożsamości narodowej. Społeczeństwo jest coraz bardziej otwarte na różnorodność, choć wciąż istnieje szacunek dla lokalnych zwyczajów i wartości. W Czechach dużą rolę odgrywa demokracja, a mieszkańcy cenią sobie wolność, edukację i pracę.

=== Zwyczaje ===
Święto Wiosny i Wielkanoc – Czechy obchodzi się z wielką radością, maluje się pisanki, a w Poniedziałek Wielkanocny tradycyjnie chłopcy polewają dziewczęta wodą lub perfumami, co ma przynosić szczęście i zdrowie.

Dzień Niepodległości (28 października) – upamiętnia odzyskanie niepodległości w 1918 roku. W tym dniu często organizowane są parady i uroczystości patriotyczne.

Zwyczaj wigilijny – w Wigilię Bożego Narodzenia Czechy mają tradycję dzielenia się opłatkiem, jedzenia ryby i różnych słodkości. Po obiedzie dzieci oczekują na prezenty od Jezusa.

Festiwale i święta lokalne – Czechy mają bogate tradycje folklorystyczne, z muzyką, tańcami i regionalnymi potrawami podczas różnych festiwali.

Kultura i gościnność – Czechy słyną z miłej gościnności, a zwyczaje związane z napojami, jak piwo, odgrywają ważną rolę w społecznym życiu.

== Przygotowania ==
=== Wybór czasu podróży ===

=== Wizy ===
Obywatele polscy podróżują do Czech z ważnym dowodem osobistym lub paszportem. Od 21 grudnia 2007 r. na mocy [[w:Układ z Schengen|Układu z Schengen]], granicę można przekraczać na całej jej długości, z wyłączeniem parków narodowych, rezerwatów i terenów wojskowych. Czeskie służby kontroli granicznej mogą dokonać kontroli dokumentów na całym terenie kraju.

=== Przepisy celne ===
Obowiązują wewnątrzunijne przepisy celne. Nakładają one pewne ograniczenia na przewóz towarów akcyzowych – alkoholi i wyrobów tytoniowych. Zabroniony jest przewóz przez granicę narkotyków, broni i materiałów wybuchowych. Czeskie służby celne mogą dokonać kontroli na terenie całego kraju.

=== Wymiana waluty ===
[[Plik:500 Tschechische Kronen Vorderseite.jpg|thumb|Banknot o wartości 500 koron czeskich]]
W Czechach używa się korony czeskiej o międzynarodowym skrócie ''CZK'', jednak skrót, który możemy spotkać w sklepach to ''Kč''.
Karty kredytowe są generalnie akceptowane, ale w niektórych restauracjach przydrożnych, czy też małych sklepach, płatność za ich pomocą czasem może stanowić problem. Nie ma tu reguły, choć im większy sklep i większe miasto, tym problem robi się mniejszy.
&lt;!--
=== Ubezpieczenia ===

=== Rozmówki === --&gt;

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Największym czeskim lotniskiem jest [[w:Port lotniczy Praga im. Václava Havla|port lotniczy]] w [[Praga|Pradze]].

=== Pociągiem ===
Czechy mają bardzo gęstą sieć kolei.

=== Samochodem ===
Po wejściu do Unii Europejskiej podróż samochodem nie powoduje żadnego problemu. Drogi są na bieżąco remontowane, utrzymywane w zimie i przeważnie w dość dobrym stanie – szczególnie główne.

Wiele do życzenia pozostawia tylko ich oznakowanie: drogowskazy są małe i trzeba poza autostradami przyzwyczaić się do maniery podawania kierunku, nie na główne duże miasto, tylko na następne powiatowe.

Benzyna i olej napędowy powszechnie dostępne, gorzej z LPG (do niedawna był w Czechach zabroniony). Ceny paliwa są wyższe niż w Polsce.

Autostrady i drogi ekspresowe płatne. Winietkę opłaty kupuje się na granicy lub na stacji benzynowej, jej brak jest karany dotkliwym mandatem.

=== Autobusem ===
&lt;!-- Z Polski do Czech dojechać możemy autokarami firmy http://polskibus.com --&gt;

== Przejścia graniczne ==
Od 2007 roku przekraczanie granicy możliwe jest we wszystkich dostępnych miejscach.

== Regiony ==
Stolica Czech Praga
środkowoczeski, stolica: Praga
południowoczeski, stolica: Czeskie Budziejowice
pilzneński, stolica: Pilzno
karlowarski, stolica: Karlowe Wary
ustecki, stolica: Uście nad Łabą
liberecki, stolica: Liberec
hradecki, stolica: Hradec Králové
pardubicki, stolica: Pardubice
Wysoczyna, stolica: Igława
południowomorawski, stolica: Brno
kraj ołomuniecki, stolica: Ołomuniec
zliński, stolica: Zlin
morawsko-śląski, stolica: Ostrawa

== Miasta ==
{| style=&quot;text-align:left; width:100%; font-size:90%; border:1px solid #aaa; margin-top:10px; margin-bottom:10px;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;
! width=&quot;1%&quot; align=&quot;center&quot;|
! width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;| Miasto
! width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;| Liczba mieszkańców (2009)&lt;ref&gt;[http://aplikace.mvcr.cz/adresa/ Ministerstvo Vnitra České republiky: Adresy v České republice].&lt;/ref&gt;
! width=&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot;| Kraj
| rowspan=&quot;21&quot; width=&quot;1%&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; align=&quot;center&quot;| [[Plik:Prague 07-2016 view from Lesser Town Tower of Charles Bridge img3.jpg|center|200px]]'''[[Praga]]'''&lt;br /&gt;[[Plik:Brno View from Spilberk 131.JPG|center|200px]]'''[[Brno]]'''&lt;br /&gt;[[Plik:Ostrava, pohled z Nové radnice 2.jpg|center|200px]]'''[[Ostrawa]]'''
| rowspan=21 width=&quot;1%&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; align=&quot;center&quot;| [[Plik:View St Bartholomew Plzen 125.JPG|center|200px]]'''[[Pilzno]]'''&lt;br /&gt;[[Plik:Liberec Rathaus Aussicht.JPG|center|200px]]'''[[Liberec]]'''&lt;br /&gt;[[Plik:Olomouc letecky 3.jpg|center|200px]]'''[[Ołomuniec]]'''
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 1 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Praha CoA CZ.svg|20px]] '''[[Praga]]''' || align=&quot;center&quot; | 1 237 893 || miasto wydzielone Praga
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 2 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Brno (znak).svg|20px]] '''[[Brno]]''' || align=&quot;center&quot; | 404 273 || [[kraj południowomorawski|południowomorawski]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 3 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Ostrava CoA CZ.svg|20px]] '''[[Ostrawa]]''' || align=&quot;center&quot; | 315 901 || [[kraj morawsko-śląski|morawsko-śląski]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 4 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Plzen small CoA.png|20px]] '''[[Pilzno]]''' || align=&quot;center&quot; | 170 620 || [[kraj pilzneński|pilzneński]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 5 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Znak Liberec.svg|20px]] '''[[Liberec]]''' || align=&quot;center&quot; | 105 071 || [[kraj liberecki|liberecki]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 6 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Olomouc CZ CoA.png|20px]] '''[[Ołomuniec]]''' || align=&quot;center&quot; | 102 255 || [[kraj ołomuniecki|ołomuniecki]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 7 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Usti znak.gif|20px]] '''[[Uście nad Łabą]]''' || align=&quot;center&quot; | 98 953 || [[kraj ustecki|ustecki]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 8 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Hradec Kralove CoA CZ.svg|20px]] '''[[Hradec Králové]]''' || align=&quot;center&quot; | 96 083 || [[kraj hradecki|hradecki]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 9 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Coat of arms of České Budějovice.svg|20px]] '''[[Czeskie Budziejowice]]''' || align=&quot;center&quot; | 95 911 || [[kraj południowoczeski|południowoczeski]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 10 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Pardubice CoA CZ.svg|20px]] '''[[Pardubice]]''' || align=&quot;center&quot; | 90 937 || [[kraj pardubicki|pardbubicki]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 11 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Havirov CoA.png|20px]] '''[[Hawierzów]]''' || align=&quot;center&quot; | 83 537 || [[kraj morawsko-śląski|morawsko-śląski]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 12 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:CZ Zlín COA.svg|20px]] '''[[Zlin]]''' || align=&quot;center&quot; | 77 145 || [[kraj zliński|zliński]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 13 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Kladno znak mesta.jpg|20px]] '''[[Kladno]]''' || align=&quot;center&quot; | 71 226 || [[kraj środkowoczeski|środkowoczeski]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 14 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Most CoA.gif|20px]] '''[[w:Most (miasto w Czechach)|Most]]''' || align=&quot;center&quot; | 69 512 || [[kraj ustecki|ustecki]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 15 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Karwina herb.svg|20px]] '''[[Karwina]]''' || align=&quot;center&quot; | 63 783 || [[kraj morawsko-śląski|morawsko-śląski]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 16 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Frýdek Místek CoA CZ.svg|20px]] '''[[Frydek-Mistek]]''' || align=&quot;center&quot; | 60 097 || [[kraj morawsko-śląski|morawsko-śląski]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 17 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Opava CoA.svg|20px]] '''[[Opawa]]''' || align=&quot;center&quot; | 59 897 || [[kraj morawsko-śląski|morawsko-śląski]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 18 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Karlovy Vary COA.svg|20px]] '''[[Karlowe Wary]]''' || align=&quot;center&quot; | 53 816 || [[kraj karlowarski|karlowarski]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 19 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Coat of arms of Děčín.jpg|20px]] '''[[Děčín]]''' || align=&quot;center&quot; | 52 601 || [[kraj ustecki|ustecki]]
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f2f2f4&quot;| 20 ||align=&quot;left&quot;| [[Plik:Erb Teplic.png|20px]] '''[[Cieplice (Czechy)|Cieplice]]''' || align=&quot;center&quot; | 53 314 || [[kraj ustecki|ustecki]]
|}

== Ciekawe miejsca ==
* [[Karlowe Wary]]
* [[Harrachov]]
* [[Jesioniki]]
* [[Teplice nad Metují]]

=== Obiekty z listy światowego dziedzictwa UNESCO ===
{{#lsth:Lista światowego dziedzictwa UNESCO|[[Czechy]]}}

== Transport ==
=== Podstawowe informacje o przepisach ruchu drogowego ===
[[Plik:IP28cr.jpg|thumb|upright|Znak informujący o maksymalnych dozwolonych prędkościach w Czechach]]
* '''Prędkość:'''
:* miasto: 50&amp;nbsp;km/h
:* poza miastem: 90&amp;nbsp;km/h
:* autostrada: 130&amp;nbsp;km/h
:* droga ekspresowa: 130&amp;nbsp;km/h
:* autostrady w miastach: 80&amp;nbsp;km/h
* '''Dopuszczalny poziom alkoholu we krwi kierowcy:''' 0,0‰
* '''Odpłatność za autostrady:''' winieta
* '''Odpłatność za drogi ekspresowe:''' winieta
* '''Kamizelka odblaskowa:''' obowiązkowa
* '''Foteliki:''' dzieci poniżej 150&amp;nbsp;cm wysokości i 36&amp;nbsp;kg wagi

== Język czyli o tym jak porozumiewają się Czesi ==
&lt;br /&gt;[[Plik:Fragaria Fruit Close-up.jpg|thumb|upright|Zralá jahoda – dojrzała truskawka]]
Językiem urzędowym Czech jest czeski.
Ze względu na turystów ze Słowacji można się porozumieć po słowacku. Czeski, tak samo jak polski jest językiem zachodniosłowiańskim. Zasadniczo istnieje wiele podobieństw do polskiego, więc można się w pewnym stopniu porozumieć również po polsku, jednak istnieją pułapki, jak widoczna po prawej jahoda(truskawka), czy słowo szukać, które po czesku jest wulgarnym określeniem na stosunek seksualny. Poziom angielskiego w Czechach jest na podobnym poziomie co w Polsce, więc w większości miejsc bezproblemowo można się dogadać. Jeśli chodzi o pisownię, czeskie litery ž, č, š, ř, oraz ň odpowiadają kolejno polskim ż, cz, sz, rz(do pewnego stopnia) i ń. Istnieje wiele bardzo podobnych, lub identycznych słów, a blisko granicy natrafić można na podwójne szyldy(np. restauracji). W Czechach mieszka około 40 000 Polaków, więc istnieje szansa spotkania osoby znającej Polski, jednak nie jest ona aż taka duża i w wielkim stopniu zależy od regionu(im większe miasto tym większa szansa, dodatkowo wielu Polaków mieszka przy granicy).

== Zakupy ==

== Gastronomia ==
Gastronomia w Czechach charakteryzuje się tradycyjnymi potrawami, które są sycące i oparte na lokalnych składnikach. Do najpopularniejszych należą kiełbasy, duszone mięsa, gulasze oraz zupy, takie jak czeska zupa czosnkowa czy żurek. Ważnym elementem są też pierogi i placki ziemniaczane. W Czechach popularne są również piwa, zwłaszcza marki Pilsner Urquell i Budweiser Budvar. Kuchnia czeska odzwierciedla bogatą historię i kulturę regionu, łącząc prostotę z intensywnymi smakami.

== Noclegi ==

== Nauka ==

# Przedszkole – dla dzieci od 3 do 6 lat, obejmuje edukację wczesnoszkolną.
# Szkoła podstawowa – trwa 9 lat, od wieku 6-7 lat do około 15-16 lat. Ukończenie daje kwalifikacje do dalszej nauki.
# Szkoła średnia – dzieli się na dwa typy: licea (umożliwiające dostęp do studiów wyższych) i szkoły techniczne/zawodowe. Trwa zwykle 4 lata.
# Szkoły wyższe – uniwersytety i politechniki, oferujące studia licencjackie, magisterskie i doktoranckie.

Edukacja jest bezpłatna na poziomie podstawowym i średnim, choć uczelnie mogą pobierać opłaty za studia wyższe. System jest regulowany przez ministerstwo edukacji Czech.

== Praca ==

== Bezpieczeństwo ==
Bezpieczeństwo w Czechach jest na ogół na wysokim poziomie. Kraj ten cieszy się niskim poziomem przestępczości, szczególnie w porównaniu do wielu innych europejskich państw. Turystyczne obszary są dobrze chronione, a służby porządkowe działają skutecznie. Oczywiście, jak w każdym kraju, warto zachować podstawowe środki ostrożności, szczególnie w tłocznych miejscach, aby uniknąć drobnych kradzieży. Ogólnie, Czechy są uważane za bezpieczne miejsce do odwiedzania i życia.

== Zdrowie ==
Obywatele państw [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]] leczeni są na zasadach wzajemności. Oznacza to, że przyjezdnym, a nawet turystom przysługują te same prawa i obowiązki, co obywatelowi Republiki Czeskiej. Podstawą uzyskania pomocy jest karta [[Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego|EKUZ]]. Od 1 stycznia 2008 wprowadzono częściową odpłatność za usługi medyczne.

* '''Porada lekarska:''' płatna, ok. 8 PLN u lekarza odpowiednika NFOZ, wystawienie recepty płatne.
* '''Leki:''' refundowane częściowo lub w całości.
* '''Pogotowie''': płatne, ok. 15 PLN, numer alarmowy 112 lub 155.
* '''Szpital''': płatny, pobyt wyłącznie na podstawie skierowania lekarza specjalisty.

Zaleca się posiadanie odrębnego, prywatnego ubezpieczenia kosztów leczenia, w tym transportu do Polski. Przy zawieraniu ubezpieczenia należy wybrać firmę, która nie wymaga od nas wyłożenia gotówki i dokonuje jej zwrotu po powrocie do kraju, ponieważ możemy nie dysponować potrzebną kwotą.
== Kontakt ==

== Przedstawicielstwa dyplomatyczne ==
==== Przedstawicielstwa dyplomatyczne akredytowane w Czechach ====
Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Pradze

Valdštejnská 8, 118 01 Praga, Czechy

Telefon: +420 257 099 500

Faks: +420 257 530 399

Strona www: https://praga.msz.gov.pl/pl/

E-mail: [Mailto:praga.amb.sekretariat@msz.gov.pl praga.amb.sekretariat@msz.gov.pl]
==== Przedstawicielstwa dyplomatyczne akredytowane w Polsce ====
Ambasada Republiki Czeskiej w Warszawie

ul. Koszykowa 18

00-555 Warszawa

Telefon: +48 22 525 18 50

Fax: +48 22 525 18 98

Strona www: https://www.mzv.cz/warsaw

E-mail: [Mailto:Warsaw@embassy.mzv.cz warsaw@embassy.mzv.cz]

== Gdzie dalej ==

== Przypisy ==
&lt;references /&gt;

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Europa Środkowa}}

[[Kategoria:Czechy| ]]</text>
      <sha1>qxqyxwbmhdcxrgu3n4btmm9ue69o4rl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadgets-definition</title>
    <ns>8</ns>
    <id>4328</id>
    <revision>
      <id>159485</id>
      <parentid>159424</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T06:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <origin>159485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="545" sha1="b7cttgwanotrytkhfpoiisjlwoi3zm0" xml:space="preserve">== browsing ==
* maps [default] | maps.js
* MapFrame[default]|MapFrame.js
* Navigation popups | Popups-local.js
* purge-tab [dependencies=mediawiki.util] | purge.js
* WikidataInfo | WikidataInfo.js
* quickeditcounter [dependencies=mediawiki.util] | quickeditcounter.js

== editing ==
* HotCat | HotCat.js
* heading-icons [default | dependencies=mediawiki.util]|heading-icons.js
* edit-summaries [dependencies=ext.gadget.style-summary-buttons | default] | edit-summaries-local.js | edit-summaries-core.js

== other ==
* replylinks | replylinks.js</text>
      <sha1>b7cttgwanotrytkhfpoiisjlwoi3zm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159489</id>
      <parentid>159485</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T06:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <origin>159489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="601" sha1="79dhfv26eynhrqiimue6nfsarm1srmv" xml:space="preserve">* style-summary-buttons [hidden] | summary-buttons.css

== browsing ==
* maps [default] | maps.js
* MapFrame[default]|MapFrame.js
* Navigation popups | Popups-local.js
* purge-tab [dependencies=mediawiki.util] | purge.js
* WikidataInfo | WikidataInfo.js
* quickeditcounter [dependencies=mediawiki.util] | quickeditcounter.js

== editing ==
* HotCat | HotCat.js
* heading-icons [default | dependencies=mediawiki.util]|heading-icons.js
* edit-summaries [dependencies=ext.gadget.style-summary-buttons | default] | edit-summaries-local.js | edit-summaries-core.js

== other ==
* replylinks | replylinks.js</text>
      <sha1>79dhfv26eynhrqiimue6nfsarm1srmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lilongwe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6239</id>
    <revision>
      <id>159492</id>
      <parentid>80844</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T10:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <origin>159492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1416" sha1="1d3ev9mi7o4bnwvr1h664ylrb7xgidd" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Znajduje się tu port lotniczy Kamuzu International Airport (LLW).

=== Koleją ===
Znajduje się tu stacja kolejowa.

=== Samochodem ===

=== Statkiem ===

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>1d3ev9mi7o4bnwvr1h664ylrb7xgidd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159493</id>
      <parentid>159492</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T10:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Charakterystyka */</comment>
      <origin>159493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2498" sha1="57gi5uxmi02jfdyajogig56fustf50d" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
Znajduje się tu port lotniczy Kamuzu International Airport (LLW).

=== Koleją ===
Znajduje się tu stacja kolejowa.

=== Samochodem ===

=== Statkiem ===

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>57gi5uxmi02jfdyajogig56fustf50d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159494</id>
      <parentid>159493</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T10:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dojazd */</comment>
      <origin>159494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5254" sha1="s1t4d9veo4wcno7mfqxeknnnvgaovp3" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>s1t4d9veo4wcno7mfqxeknnnvgaovp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159495</id>
      <parentid>159494</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T10:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Komunikacja */</comment>
      <origin>159495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6255" sha1="n8hcok1mi1x1l9fghg29coq7b3vv618" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>n8hcok1mi1x1l9fghg29coq7b3vv618</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159496</id>
      <parentid>159495</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T10:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Warto zobaczyć */</comment>
      <origin>159496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8848" sha1="c4nbsjgicm6d218m2tzjw246364m2p1" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Najbliższe okolice ==

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>c4nbsjgicm6d218m2tzjw246364m2p1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159497</id>
      <parentid>159496</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T10:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Najbliższe okolice */</comment>
      <origin>159497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9072" sha1="kh1l5bmhdtwuer26vjw0zotvaxe1wh5" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>kh1l5bmhdtwuer26vjw0zotvaxe1wh5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159498</id>
      <parentid>159497</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T10:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Praca */</comment>
      <origin>159498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10078" sha1="qezojltfbi8z0jb95vtohu63pexzlfx" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>qezojltfbi8z0jb95vtohu63pexzlfx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159499</id>
      <parentid>159498</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zakupy */</comment>
      <origin>159499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13909" sha1="elyn9bh5hdjnrex4e7k5oq7s7v7f2h7" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>elyn9bh5hdjnrex4e7k5oq7s7v7f2h7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159500</id>
      <parentid>159499</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gastronomia */</comment>
      <origin>159500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19153" sha1="9umrblgapml31zw2hw4d83n56cp4nnz" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==
=== Oszczędnie ===
Istnieje wiele lokalnych kawiarni, szczególnie w Strefie 2, serwujących tanie posiłki, takie jak ryż, kurczak, nsmia, wołowina.

Shoprite i Spar mają także delikatesy z gorącym jedzeniem, kanapkami i piekarnią.

* '''Sana''' (''naprzeciwko pubu Diplomats''). Sprzedaje posiłki takie jak curry, pizza i hamburgery. Dobra jakość w stosunku do ceny. 
* '''Chicken Inn''' (''obok Shoprite''). Jak KFC i zaskakująco bardzo dobrej jakości. Dobre frytki i sprzedaje lody.

=== Umiarkowanie ===
* '''Korea Garden Lodge''' – obiekt położony 5 minut spacerem od Mabuya Camp, Mufusa Lodge lub starego miasta. Na miejscu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni koreańskiej. Opinie gości są mieszane. W lipcu 2013 roku koszt pokoju dwuosobowego ze wspólną łazienką wynosił około 30 USD, a pokoju z prywatną łazienką – 55 USD. Dostępne Wi-Fi działa bardzo wolno; lepiej korzystać z sieci „KGL-ZyXEL” z hasłem: „kglogde1” (tak, z literówką w słowie „lodge”).
* '''Imperial Town Restaurant''' – bardzo dobre miejsce z przystępnymi cenami. Na miejscu znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz bar. Często odbywają się tu występy muzyczne na żywo (akustyczne). To świetne miejsce do nawiązania kontaktów z innymi gośćmi oraz lokalnymi ekspatami.
* '''Four Seasons''' – kompleks restauracji i niewielkich sklepów w nowej części miasta, położony w pięknie utrzymanych ogrodach. Znajduje się tu znakomita restauracja indyjska Blue Ginger (ceny dań typu curry wahają się w granicach 1500–2200 kwacha) oraz inny lokal serwujący makarony, sałatki i steki w rozsądnych cenach. Dojazd wymaga zazwyczaj samochodu; obiekt znajduje się w dzielnicy rządowej (Government District), w pobliżu hotelu Capital Sunbird. Warto się tam wybrać – jest tam również świetny bar, w którym serwują bardzo mocne koktajle!
* {{Znacznik|'''Spur'''|-13.9733929|33.7554961|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spur''' – południowoafrykańska sieć restauracji oferująca steki, burgery itp. W menu znajdziesz także dobre lody, koktajle mleczne oraz napoje typu „float” (napój gazowany z gałką lodów). Lokal prowadzony przez muzułmanów – w ofercie nie ma wieprzowiny.
* '''Kompleks Game''' – za punktami Galito’s, Creamy Inn oraz Pizza Inn znajduje się lokal Papaya. To przyjemna kawiarnia, idealna na dzień, serwująca koktajle mleczne, smoothie, herbatę i kawę. W ofercie są również nachosy, wrapy oraz inne lekkie przekąski.
* '''Kompleks Crossroads''' – mieści się tu południowoafrykańska sieć fast food Steers (burgery, frytki) oraz Pizza Inn. Jest tu także Cappucino’s – kameralna kawiarnia oferująca posiłki w ciągu dnia oraz smaczne śniadania. Dostępny jest szeroki wybór herbat, kaw oraz kaw mrożonych.
* {{Znacznik|'''Country Lodge'''|-13.979773|33.7454744|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Country Lodge''' – obiekt oddalony o 5 minut jazdy samochodem od Mabuya Camp. Serwuje bardzo dobrą kuchnię indyjską i chińską. Można również zadzwonić, złożyć zamówienie i odebrać je osobiście na wynos.
* {{Znacznik|'''Noble China'''|-13.984402|33.764341|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noble China''' – lokal znajduje się przy pierwszym zjeździe za hotelem Sunbird Lilongwe w dzielnicy Old Town. Serwują tam dobrej jakości dania kuchni chińskiej. Najlepiej zamówić kilka różnych potraw i dzielić się nimi z pozostałymi osobami przy stole – środek stołu jest obrotowy, co pozwala łatwo przesuwać i wymieniać się daniami.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Mamma Mia'''|-13.9820912|33.766661|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mamma Mia''', Old Town Mall. Najbardziej elegancka włoska restauracja w Lilongwe, bardzo lubiana przez mieszkających tu obcokrajowców – w weekendy zdecydowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację stolika. W menu znajdziesz prawdziwą włoską pizzę, makarony i inne dania. Pełny posiłek z kieliszkiem wina kosztuje ponad 2000 kwacha za osobę, przy czym jakość serwowanych potraw bywa nierówna.
* {{Znacznik|'''Blue Ginger'''|-13.9381372|33.7914071|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Blue Ginger''', w kompleksie handlowym Pacific Parade (dzielnica Area 10). Uznawana za najlepszą restaurację indyjską w Lilongwe.
* '''Kompleks handlowy Game''' – obok sklepu Game znajdują się lokale południowoafrykańskich sieci: Galito’s (w stylu Nando’s), Creamy Inn (lody, koktajle mleczne, gofry itp.) oraz Pizza Inn (we wtorki obowiązuje promocja: druga pizza gratis). Wszystkie mieszczą się w tym samym budynku. To wydatek, na który warto sobie pozwolić – trudno oprzeć się pokusie zjedzenia lodów lub wypicia koktajlu po głównym posiłku. Koszt to 2000–2500 kwacha za osobę; najtaniej jest w Galito’s.
Jeśli nie masz ochoty wychodzić do restauracji, możesz skorzystać z dostawy pizzy z lokalu Debonairs w centrum Crossroads. Kontakt: +265 991630464 lub +265 993810397. Ceny wahają się od 900 kwacha za małą pizzę do 2400 kwacha za dużą. W ofercie są również gorące kanapki typu „sub”. Minimalna kwota zamówienia z dostawą wynosi zazwyczaj 4400 kwacha.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>9umrblgapml31zw2hw4d83n56cp4nnz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159501</id>
      <parentid>159500</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Umiarkowanie */</comment>
      <origin>159501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24522" sha1="f7y85pm85aab70xobvfce1gf5g23il4" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==
=== Oszczędnie ===
Istnieje wiele lokalnych kawiarni, szczególnie w Strefie 2, serwujących tanie posiłki, takie jak ryż, kurczak, nsmia, wołowina.

Shoprite i Spar mają także delikatesy z gorącym jedzeniem, kanapkami i piekarnią.

* '''Sana''' (''naprzeciwko pubu Diplomats''). Sprzedaje posiłki takie jak curry, pizza i hamburgery. Dobra jakość w stosunku do ceny. 
* '''Chicken Inn''' (''obok Shoprite''). Jak KFC i zaskakująco bardzo dobrej jakości. Dobre frytki i sprzedaje lody.

=== Umiarkowanie ===
* '''Korea Garden Lodge''' – obiekt położony 5 minut spacerem od Mabuya Camp, Mufusa Lodge lub starego miasta. Na miejscu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni koreańskiej. Opinie gości są mieszane. W lipcu 2013 roku koszt pokoju dwuosobowego ze wspólną łazienką wynosił około 30 USD, a pokoju z prywatną łazienką – 55 USD. Dostępne Wi-Fi działa bardzo wolno; lepiej korzystać z sieci „KGL-ZyXEL” z hasłem: „kglogde1” (tak, z literówką w słowie „lodge”).
* '''Imperial Town Restaurant''' – bardzo dobre miejsce z przystępnymi cenami. Na miejscu znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz bar. Często odbywają się tu występy muzyczne na żywo (akustyczne). To świetne miejsce do nawiązania kontaktów z innymi gośćmi oraz lokalnymi ekspatami.
* '''Four Seasons''' – kompleks restauracji i niewielkich sklepów w nowej części miasta, położony w pięknie utrzymanych ogrodach. Znajduje się tu znakomita restauracja indyjska Blue Ginger (ceny dań typu curry wahają się w granicach 1500–2200 kwacha) oraz inny lokal serwujący makarony, sałatki i steki w rozsądnych cenach. Dojazd wymaga zazwyczaj samochodu; obiekt znajduje się w dzielnicy rządowej (Government District), w pobliżu hotelu Capital Sunbird. Warto się tam wybrać – jest tam również świetny bar, w którym serwują bardzo mocne koktajle!
* {{Znacznik|'''Spur'''|-13.9733929|33.7554961|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spur''' – południowoafrykańska sieć restauracji oferująca steki, burgery itp. W menu znajdziesz także dobre lody, koktajle mleczne oraz napoje typu „float” (napój gazowany z gałką lodów). Lokal prowadzony przez muzułmanów – w ofercie nie ma wieprzowiny.
* '''Kompleks Game''' – za punktami Galito’s, Creamy Inn oraz Pizza Inn znajduje się lokal Papaya. To przyjemna kawiarnia, idealna na dzień, serwująca koktajle mleczne, smoothie, herbatę i kawę. W ofercie są również nachosy, wrapy oraz inne lekkie przekąski.
* '''Kompleks Crossroads''' – mieści się tu południowoafrykańska sieć fast food Steers (burgery, frytki) oraz Pizza Inn. Jest tu także Cappucino’s – kameralna kawiarnia oferująca posiłki w ciągu dnia oraz smaczne śniadania. Dostępny jest szeroki wybór herbat, kaw oraz kaw mrożonych.
* {{Znacznik|'''Country Lodge'''|-13.979773|33.7454744|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Country Lodge''' – obiekt oddalony o 5 minut jazdy samochodem od Mabuya Camp. Serwuje bardzo dobrą kuchnię indyjską i chińską. Można również zadzwonić, złożyć zamówienie i odebrać je osobiście na wynos.
* {{Znacznik|'''Noble China'''|-13.984402|33.764341|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noble China''' – lokal znajduje się przy pierwszym zjeździe za hotelem Sunbird Lilongwe w dzielnicy Old Town. Serwują tam dobrej jakości dania kuchni chińskiej. Najlepiej zamówić kilka różnych potraw i dzielić się nimi z pozostałymi osobami przy stole – środek stołu jest obrotowy, co pozwala łatwo przesuwać i wymieniać się daniami.

== Życie nocne ==
Spożywanie alkoholu to jedno z ulubionych zajęć miejscowej ludności. Większość mieszkańców jest przyjaźnie nastawiona, jednak kobiety powinny uważać na nadopiekuńczych Malawijczyków!

Jedynym piwem warzonym w Malawi (nie licząc Chibuku – ziarnistego, przypominającego piasek trunku sprzedawanego w kartonach!) jest Carlsberg. Jest to marka lokalna (produkowana w [[Blantyre]]), dostępna w wersji klasycznej (znanej jako „Green”), a także jako Special Brew, Classic, Stout, Elephant lub Light. Można również kupić piwo „Kuche Kuche” – również warzone przez Carlsberga, ale sprzedawane w większych butelkach, o niższej zawartości alkoholu i skierowane głównie do turystów. W [[Malawi]] butelki zwrotne objęte są kaucją (należy doliczyć 25 kwacha do ceny każdej butelki, chyba że odda się wcześniej zakupione opakowania). W niektórych barach i klubach dostępne są także inne marki piw, takie jak Castle, Carling Black Label, Kronenbourg czy Heineken, są one jednak droższe. Dostępne są również cydry i wina, ale ponieważ są importowane, kosztują więcej.

[[Malawi]] posiada także własne alkohole wysokoprocentowe, w tym: Malawi Vodka, Malawi Gin (który – co zaskakujące – jest naprawdę dobrej jakości!), Malawi Rum, brandy Gold Label (lub jej bardziej ekskluzywna wersja Premium Brandy) oraz alkohol z trzciny cukrowej o nazwie Powers. Wszystkie one są dość tanie – butelka Powers lub brandy Gold Label kosztuje zazwyczaj 600 kwacha. Miejscowi często mieszają je ze słodką i bardzo smaczną Fantą! Wódkę, gin oraz Powers można również kupić w saszetkach o pojemności 30 ml.

* '''Diplomats Pub''' (''na starym mieście'''), tel. +265 8553492. Lokal oferuje dobrą muzykę i zimne piwo, a w weekendy na zewnątrz organizowane jest „braai” (południowoafrykańskie określenie grilla, wymawiane jako „brr-aj”). Lokal jest czynny od 17:00 do 2:00 w nocy. To świetne miejsce na rozrywkę – zarówno w weekendy, jak i w tygodniu, gdy inne puby są zamknięte. Lokal cieszy się popularnością zarówno wśród mieszkańców, jak i obcokrajowców. Na miejscu znajdują się stoły bilardowe (żeton kosztuje 100 kwacha) – zasada jest taka, że ​​zwycięzca zostaje przy stole! Warto również zajrzeć do baru sportowego Inferno, znajdującego się tuż za Diplomats Pub.
* '''Alexsander's Bar''' – położony około 10 minut jazdy taksówką od centrum miasta. Ten bar był niegdyś miejscem spotkań pracowników biurowych oraz obcokrajowców mieszkających w Lilongwe. Lokal mieści się na parterze budynku należącego do osoby pochodzenia zachodniego, urodzonej w Malawi. To dobry wybór, jeśli chcesz uniknąć tłumów i po prostu się zrelaksować.
* {Znacznik|'''Chez Ntemba International Nightclub'''|-13.9545454|33.7706511|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chez Ntemba International Nightclub''', dzielnica 47 (''za stacją benzynową Total''). Popularne miejsce wśród miejscowych w piątkowe i sobotnie wieczory. Choć lokal nie jest najlepiej utrzymany, gwarantuje świetną muzykę i znakomitą atmosferę. Jeśli na parkiecie zrobi się zbyt tłoczno, zawsze można wyjść na zewnątrz – na otwartą przestrzeń, gdzie łatwo nawiązać rozmowę z miejscowymi lub obcokrajowcami. Na miejscu dostępny jest również grill (tzw. braai). W weekendy wstęp kosztuje 500 kwacha. To także jedno z niewielu miejsc otwartych do późna w dni powszednie (czynna jest wtedy mniejsza część baru).
* '''Lonely Planet/Oasis''' (kasyno), przy drodze Chilambula Road. Obecnie miejsce to nie cieszy się już tak dużą popularnością, choć co kilka miesięcy odbywają się tu słynne imprezy z cyklu „Lollipop”. W nocy serwowane jest tu również jedzenie.
* '''Chameleon Bar''' (Four Seasons), przy ulicy Presidential Way. Lokal należy do osoby białej (tzw. mzungu) i jest prowadzony przez Szkota. Spotkasz tu wielu obcokrajowców z krajów zachodnich. Atmosfera nie jest typowo afrykańska, ale w ciągu tygodnia można tu liczyć na świetny klimat i zrelaksować się przy zimnym piwie. Dostępne są napoje oraz jedzenie. Największy ruch panuje w piątkowe wieczory i niedzielne popołudnia. Warto wpaść w niedzielę po południu na jam session z muzyką jazzową na żywo.
* '''Zanzibar Nightclub''', znany wśród miejscowych jako „Zanzi” – główny klub nocny w Lilongwe. W piątkowe i sobotnie wieczory bywa tu bardzo tłoczno. Standardowa opłata za wstęp wynosi 500 kwacha, choć podczas wydarzeń specjalnych, takich jak koncerty (występowali tu m.in. Black Missionaries czy Naeto C.), cena może być wyższa. Zachowaj szczególną ostrożność w kwestii pieniędzy, portfeli, torebek i aparatów fotograficznych – odnotowano tu liczne przypadki kradzieży kieszonkowych.
* '''The Shack''' – miejsce, do którego warto wybrać się w środowe wieczory; co tydzień przyciąga wielu mieszkańców oraz obcokrajowców. Lokal tętni życiem głównie w środy, a wstęp jest bezpłatny. Jeśli przyjdziesz wcześniej (o 18:00), możesz obejrzeć mecze drużyn z cotygodniowej ligi siatkówki. Jeśli nawiążesz z kimś rozmowę, być może uda Ci się nawet dołączyć do jednej z nich. To fajne miejsce, choć około 2:00 w nocy robi się w nim znacznie spokojniej. Bardzo towarzyski lokal.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Mamma Mia'''|-13.9820912|33.766661|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mamma Mia''', Old Town Mall. Najbardziej elegancka włoska restauracja w Lilongwe, bardzo lubiana przez mieszkających tu obcokrajowców – w weekendy zdecydowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację stolika. W menu znajdziesz prawdziwą włoską pizzę, makarony i inne dania. Pełny posiłek z kieliszkiem wina kosztuje ponad 2000 kwacha za osobę, przy czym jakość serwowanych potraw bywa nierówna.
* {{Znacznik|'''Blue Ginger'''|-13.9381372|33.7914071|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Blue Ginger''', w kompleksie handlowym Pacific Parade (dzielnica Area 10). Uznawana za najlepszą restaurację indyjską w Lilongwe.
* '''Kompleks handlowy Game''' – obok sklepu Game znajdują się lokale południowoafrykańskich sieci: Galito’s (w stylu Nando’s), Creamy Inn (lody, koktajle mleczne, gofry itp.) oraz Pizza Inn (we wtorki obowiązuje promocja: druga pizza gratis). Wszystkie mieszczą się w tym samym budynku. To wydatek, na który warto sobie pozwolić – trudno oprzeć się pokusie zjedzenia lodów lub wypicia koktajlu po głównym posiłku. Koszt to 2000–2500 kwacha za osobę; najtaniej jest w Galito’s.
Jeśli nie masz ochoty wychodzić do restauracji, możesz skorzystać z dostawy pizzy z lokalu Debonairs w centrum Crossroads. Kontakt: +265 991630464 lub +265 993810397. Ceny wahają się od 900 kwacha za małą pizzę do 2400 kwacha za dużą. W ofercie są również gorące kanapki typu „sub”. Minimalna kwota zamówienia z dostawą wynosi zazwyczaj 4400 kwacha.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>f7y85pm85aab70xobvfce1gf5g23il4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159502</id>
      <parentid>159501</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Życie nocne */</comment>
      <origin>159502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24521" sha1="fiptj3jviyviyl94ws1znmrtcsjp5z6" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==
=== Oszczędnie ===
Istnieje wiele lokalnych kawiarni, szczególnie w Strefie 2, serwujących tanie posiłki, takie jak ryż, kurczak, nsmia, wołowina.

Shoprite i Spar mają także delikatesy z gorącym jedzeniem, kanapkami i piekarnią.

* '''Sana''' (''naprzeciwko pubu Diplomats''). Sprzedaje posiłki takie jak curry, pizza i hamburgery. Dobra jakość w stosunku do ceny. 
* '''Chicken Inn''' (''obok Shoprite''). Jak KFC i zaskakująco bardzo dobrej jakości. Dobre frytki i sprzedaje lody.

=== Umiarkowanie ===
* '''Korea Garden Lodge''' – obiekt położony 5 minut spacerem od Mabuya Camp, Mufusa Lodge lub starego miasta. Na miejscu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni koreańskiej. Opinie gości są mieszane. W lipcu 2013 roku koszt pokoju dwuosobowego ze wspólną łazienką wynosił około 30 USD, a pokoju z prywatną łazienką – 55 USD. Dostępne Wi-Fi działa bardzo wolno; lepiej korzystać z sieci „KGL-ZyXEL” z hasłem: „kglogde1” (tak, z literówką w słowie „lodge”).
* '''Imperial Town Restaurant''' – bardzo dobre miejsce z przystępnymi cenami. Na miejscu znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz bar. Często odbywają się tu występy muzyczne na żywo (akustyczne). To świetne miejsce do nawiązania kontaktów z innymi gośćmi oraz lokalnymi ekspatami.
* '''Four Seasons''' – kompleks restauracji i niewielkich sklepów w nowej części miasta, położony w pięknie utrzymanych ogrodach. Znajduje się tu znakomita restauracja indyjska Blue Ginger (ceny dań typu curry wahają się w granicach 1500–2200 kwacha) oraz inny lokal serwujący makarony, sałatki i steki w rozsądnych cenach. Dojazd wymaga zazwyczaj samochodu; obiekt znajduje się w dzielnicy rządowej (Government District), w pobliżu hotelu Capital Sunbird. Warto się tam wybrać – jest tam również świetny bar, w którym serwują bardzo mocne koktajle!
* {{Znacznik|'''Spur'''|-13.9733929|33.7554961|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spur''' – południowoafrykańska sieć restauracji oferująca steki, burgery itp. W menu znajdziesz także dobre lody, koktajle mleczne oraz napoje typu „float” (napój gazowany z gałką lodów). Lokal prowadzony przez muzułmanów – w ofercie nie ma wieprzowiny.
* '''Kompleks Game''' – za punktami Galito’s, Creamy Inn oraz Pizza Inn znajduje się lokal Papaya. To przyjemna kawiarnia, idealna na dzień, serwująca koktajle mleczne, smoothie, herbatę i kawę. W ofercie są również nachosy, wrapy oraz inne lekkie przekąski.
* '''Kompleks Crossroads''' – mieści się tu południowoafrykańska sieć fast food Steers (burgery, frytki) oraz Pizza Inn. Jest tu także Cappucino’s – kameralna kawiarnia oferująca posiłki w ciągu dnia oraz smaczne śniadania. Dostępny jest szeroki wybór herbat, kaw oraz kaw mrożonych.
* {{Znacznik|'''Country Lodge'''|-13.979773|33.7454744|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Country Lodge''' – obiekt oddalony o 5 minut jazdy samochodem od Mabuya Camp. Serwuje bardzo dobrą kuchnię indyjską i chińską. Można również zadzwonić, złożyć zamówienie i odebrać je osobiście na wynos.
* {{Znacznik|'''Noble China'''|-13.984402|33.764341|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noble China''' – lokal znajduje się przy pierwszym zjeździe za hotelem Sunbird Lilongwe w dzielnicy Old Town. Serwują tam dobrej jakości dania kuchni chińskiej. Najlepiej zamówić kilka różnych potraw i dzielić się nimi z pozostałymi osobami przy stole – środek stołu jest obrotowy, co pozwala łatwo przesuwać i wymieniać się daniami.

== Życie nocne ==
Spożywanie alkoholu to jedno z ulubionych zajęć miejscowej ludności. Większość mieszkańców jest przyjaźnie nastawiona, jednak kobiety powinny uważać na nadopiekuńczych Malawijczyków!

Jedynym piwem warzonym w Malawi (nie licząc Chibuku – ziarnistego, przypominającego piasek trunku sprzedawanego w kartonach!) jest Carlsberg. Jest to marka lokalna (produkowana w [[Blantyre]]), dostępna w wersji klasycznej (znanej jako „Green”), a także jako Special Brew, Classic, Stout, Elephant lub Light. Można również kupić piwo „Kuche Kuche” – również warzone przez Carlsberga, ale sprzedawane w większych butelkach, o niższej zawartości alkoholu i skierowane głównie do turystów. W [[Malawi]] butelki zwrotne objęte są kaucją (należy doliczyć 25 kwacha do ceny każdej butelki, chyba że odda się wcześniej zakupione opakowania). W niektórych barach i klubach dostępne są także inne marki piw, takie jak Castle, Carling Black Label, Kronenbourg czy Heineken, są one jednak droższe. Dostępne są również cydry i wina, ale ponieważ są importowane, kosztują więcej.

[[Malawi]] posiada także własne alkohole wysokoprocentowe, w tym: Malawi Vodka, Malawi Gin (który – co zaskakujące – jest naprawdę dobrej jakości!), Malawi Rum, brandy Gold Label (lub jej bardziej ekskluzywna wersja Premium Brandy) oraz alkohol z trzciny cukrowej o nazwie Powers. Wszystkie one są dość tanie – butelka Powers lub brandy Gold Label kosztuje zazwyczaj 600 kwacha. Miejscowi często mieszają je ze słodką i bardzo smaczną Fantą! Wódkę, gin oraz Powers można również kupić w saszetkach o pojemności 30 ml.

* '''Diplomats Pub''' (''na starym mieście''), tel. +265 8553492. Lokal oferuje dobrą muzykę i zimne piwo, a w weekendy na zewnątrz organizowane jest „braai” (południowoafrykańskie określenie grilla, wymawiane jako „brr-aj”). Lokal jest czynny od 17:00 do 2:00 w nocy. To świetne miejsce na rozrywkę – zarówno w weekendy, jak i w tygodniu, gdy inne puby są zamknięte. Lokal cieszy się popularnością zarówno wśród mieszkańców, jak i obcokrajowców. Na miejscu znajdują się stoły bilardowe (żeton kosztuje 100 kwacha) – zasada jest taka, że ​​zwycięzca zostaje przy stole! Warto również zajrzeć do baru sportowego Inferno, znajdującego się tuż za Diplomats Pub.
* '''Alexsander's Bar''' – położony około 10 minut jazdy taksówką od centrum miasta. Ten bar był niegdyś miejscem spotkań pracowników biurowych oraz obcokrajowców mieszkających w Lilongwe. Lokal mieści się na parterze budynku należącego do osoby pochodzenia zachodniego, urodzonej w Malawi. To dobry wybór, jeśli chcesz uniknąć tłumów i po prostu się zrelaksować.
* {Znacznik|'''Chez Ntemba International Nightclub'''|-13.9545454|33.7706511|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chez Ntemba International Nightclub''', dzielnica 47 (''za stacją benzynową Total''). Popularne miejsce wśród miejscowych w piątkowe i sobotnie wieczory. Choć lokal nie jest najlepiej utrzymany, gwarantuje świetną muzykę i znakomitą atmosferę. Jeśli na parkiecie zrobi się zbyt tłoczno, zawsze można wyjść na zewnątrz – na otwartą przestrzeń, gdzie łatwo nawiązać rozmowę z miejscowymi lub obcokrajowcami. Na miejscu dostępny jest również grill (tzw. braai). W weekendy wstęp kosztuje 500 kwacha. To także jedno z niewielu miejsc otwartych do późna w dni powszednie (czynna jest wtedy mniejsza część baru).
* '''Lonely Planet/Oasis''' (kasyno), przy drodze Chilambula Road. Obecnie miejsce to nie cieszy się już tak dużą popularnością, choć co kilka miesięcy odbywają się tu słynne imprezy z cyklu „Lollipop”. W nocy serwowane jest tu również jedzenie.
* '''Chameleon Bar''' (Four Seasons), przy ulicy Presidential Way. Lokal należy do osoby białej (tzw. mzungu) i jest prowadzony przez Szkota. Spotkasz tu wielu obcokrajowców z krajów zachodnich. Atmosfera nie jest typowo afrykańska, ale w ciągu tygodnia można tu liczyć na świetny klimat i zrelaksować się przy zimnym piwie. Dostępne są napoje oraz jedzenie. Największy ruch panuje w piątkowe wieczory i niedzielne popołudnia. Warto wpaść w niedzielę po południu na jam session z muzyką jazzową na żywo.
* '''Zanzibar Nightclub''', znany wśród miejscowych jako „Zanzi” – główny klub nocny w Lilongwe. W piątkowe i sobotnie wieczory bywa tu bardzo tłoczno. Standardowa opłata za wstęp wynosi 500 kwacha, choć podczas wydarzeń specjalnych, takich jak koncerty (występowali tu m.in. Black Missionaries czy Naeto C.), cena może być wyższa. Zachowaj szczególną ostrożność w kwestii pieniędzy, portfeli, torebek i aparatów fotograficznych – odnotowano tu liczne przypadki kradzieży kieszonkowych.
* '''The Shack''' – miejsce, do którego warto wybrać się w środowe wieczory; co tydzień przyciąga wielu mieszkańców oraz obcokrajowców. Lokal tętni życiem głównie w środy, a wstęp jest bezpłatny. Jeśli przyjdziesz wcześniej (o 18:00), możesz obejrzeć mecze drużyn z cotygodniowej ligi siatkówki. Jeśli nawiążesz z kimś rozmowę, być może uda Ci się nawet dołączyć do jednej z nich. To fajne miejsce, choć około 2:00 w nocy robi się w nim znacznie spokojniej. Bardzo towarzyski lokal.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Mamma Mia'''|-13.9820912|33.766661|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mamma Mia''', Old Town Mall. Najbardziej elegancka włoska restauracja w Lilongwe, bardzo lubiana przez mieszkających tu obcokrajowców – w weekendy zdecydowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację stolika. W menu znajdziesz prawdziwą włoską pizzę, makarony i inne dania. Pełny posiłek z kieliszkiem wina kosztuje ponad 2000 kwacha za osobę, przy czym jakość serwowanych potraw bywa nierówna.
* {{Znacznik|'''Blue Ginger'''|-13.9381372|33.7914071|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Blue Ginger''', w kompleksie handlowym Pacific Parade (dzielnica Area 10). Uznawana za najlepszą restaurację indyjską w Lilongwe.
* '''Kompleks handlowy Game''' – obok sklepu Game znajdują się lokale południowoafrykańskich sieci: Galito’s (w stylu Nando’s), Creamy Inn (lody, koktajle mleczne, gofry itp.) oraz Pizza Inn (we wtorki obowiązuje promocja: druga pizza gratis). Wszystkie mieszczą się w tym samym budynku. To wydatek, na który warto sobie pozwolić – trudno oprzeć się pokusie zjedzenia lodów lub wypicia koktajlu po głównym posiłku. Koszt to 2000–2500 kwacha za osobę; najtaniej jest w Galito’s.
Jeśli nie masz ochoty wychodzić do restauracji, możesz skorzystać z dostawy pizzy z lokalu Debonairs w centrum Crossroads. Kontakt: +265 991630464 lub +265 993810397. Ceny wahają się od 900 kwacha za małą pizzę do 2400 kwacha za dużą. W ofercie są również gorące kanapki typu „sub”. Minimalna kwota zamówienia z dostawą wynosi zazwyczaj 4400 kwacha.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>fiptj3jviyviyl94ws1znmrtcsjp5z6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159503</id>
      <parentid>159502</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Życie nocne */</comment>
      <origin>159503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24522" sha1="2hef32m8yu2glhslgk8t0bjua01ufxd" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==
=== Oszczędnie ===
Istnieje wiele lokalnych kawiarni, szczególnie w Strefie 2, serwujących tanie posiłki, takie jak ryż, kurczak, nsmia, wołowina.

Shoprite i Spar mają także delikatesy z gorącym jedzeniem, kanapkami i piekarnią.

* '''Sana''' (''naprzeciwko pubu Diplomats''). Sprzedaje posiłki takie jak curry, pizza i hamburgery. Dobra jakość w stosunku do ceny. 
* '''Chicken Inn''' (''obok Shoprite''). Jak KFC i zaskakująco bardzo dobrej jakości. Dobre frytki i sprzedaje lody.

=== Umiarkowanie ===
* '''Korea Garden Lodge''' – obiekt położony 5 minut spacerem od Mabuya Camp, Mufusa Lodge lub starego miasta. Na miejscu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni koreańskiej. Opinie gości są mieszane. W lipcu 2013 roku koszt pokoju dwuosobowego ze wspólną łazienką wynosił około 30 USD, a pokoju z prywatną łazienką – 55 USD. Dostępne Wi-Fi działa bardzo wolno; lepiej korzystać z sieci „KGL-ZyXEL” z hasłem: „kglogde1” (tak, z literówką w słowie „lodge”).
* '''Imperial Town Restaurant''' – bardzo dobre miejsce z przystępnymi cenami. Na miejscu znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz bar. Często odbywają się tu występy muzyczne na żywo (akustyczne). To świetne miejsce do nawiązania kontaktów z innymi gośćmi oraz lokalnymi ekspatami.
* '''Four Seasons''' – kompleks restauracji i niewielkich sklepów w nowej części miasta, położony w pięknie utrzymanych ogrodach. Znajduje się tu znakomita restauracja indyjska Blue Ginger (ceny dań typu curry wahają się w granicach 1500–2200 kwacha) oraz inny lokal serwujący makarony, sałatki i steki w rozsądnych cenach. Dojazd wymaga zazwyczaj samochodu; obiekt znajduje się w dzielnicy rządowej (Government District), w pobliżu hotelu Capital Sunbird. Warto się tam wybrać – jest tam również świetny bar, w którym serwują bardzo mocne koktajle!
* {{Znacznik|'''Spur'''|-13.9733929|33.7554961|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spur''' – południowoafrykańska sieć restauracji oferująca steki, burgery itp. W menu znajdziesz także dobre lody, koktajle mleczne oraz napoje typu „float” (napój gazowany z gałką lodów). Lokal prowadzony przez muzułmanów – w ofercie nie ma wieprzowiny.
* '''Kompleks Game''' – za punktami Galito’s, Creamy Inn oraz Pizza Inn znajduje się lokal Papaya. To przyjemna kawiarnia, idealna na dzień, serwująca koktajle mleczne, smoothie, herbatę i kawę. W ofercie są również nachosy, wrapy oraz inne lekkie przekąski.
* '''Kompleks Crossroads''' – mieści się tu południowoafrykańska sieć fast food Steers (burgery, frytki) oraz Pizza Inn. Jest tu także Cappucino’s – kameralna kawiarnia oferująca posiłki w ciągu dnia oraz smaczne śniadania. Dostępny jest szeroki wybór herbat, kaw oraz kaw mrożonych.
* {{Znacznik|'''Country Lodge'''|-13.979773|33.7454744|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Country Lodge''' – obiekt oddalony o 5 minut jazdy samochodem od Mabuya Camp. Serwuje bardzo dobrą kuchnię indyjską i chińską. Można również zadzwonić, złożyć zamówienie i odebrać je osobiście na wynos.
* {{Znacznik|'''Noble China'''|-13.984402|33.764341|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noble China''' – lokal znajduje się przy pierwszym zjeździe za hotelem Sunbird Lilongwe w dzielnicy Old Town. Serwują tam dobrej jakości dania kuchni chińskiej. Najlepiej zamówić kilka różnych potraw i dzielić się nimi z pozostałymi osobami przy stole – środek stołu jest obrotowy, co pozwala łatwo przesuwać i wymieniać się daniami.

== Życie nocne ==
Spożywanie alkoholu to jedno z ulubionych zajęć miejscowej ludności. Większość mieszkańców jest przyjaźnie nastawiona, jednak kobiety powinny uważać na nadopiekuńczych Malawijczyków!

Jedynym piwem warzonym w Malawi (nie licząc Chibuku – ziarnistego, przypominającego piasek trunku sprzedawanego w kartonach!) jest Carlsberg. Jest to marka lokalna (produkowana w [[Blantyre]]), dostępna w wersji klasycznej (znanej jako „Green”), a także jako Special Brew, Classic, Stout, Elephant lub Light. Można również kupić piwo „Kuche Kuche” – również warzone przez Carlsberga, ale sprzedawane w większych butelkach, o niższej zawartości alkoholu i skierowane głównie do turystów. W [[Malawi]] butelki zwrotne objęte są kaucją (należy doliczyć 25 kwacha do ceny każdej butelki, chyba że odda się wcześniej zakupione opakowania). W niektórych barach i klubach dostępne są także inne marki piw, takie jak Castle, Carling Black Label, Kronenbourg czy Heineken, są one jednak droższe. Dostępne są również cydry i wina, ale ponieważ są importowane, kosztują więcej.

[[Malawi]] posiada także własne alkohole wysokoprocentowe, w tym: Malawi Vodka, Malawi Gin (który – co zaskakujące – jest naprawdę dobrej jakości!), Malawi Rum, brandy Gold Label (lub jej bardziej ekskluzywna wersja Premium Brandy) oraz alkohol z trzciny cukrowej o nazwie Powers. Wszystkie one są dość tanie – butelka Powers lub brandy Gold Label kosztuje zazwyczaj 600 kwacha. Miejscowi często mieszają je ze słodką i bardzo smaczną Fantą! Wódkę, gin oraz Powers można również kupić w saszetkach o pojemności 30 ml.

* '''Diplomats Pub''' (''na starym mieście''), tel. +265 8553492. Lokal oferuje dobrą muzykę i zimne piwo, a w weekendy na zewnątrz organizowane jest „braai” (południowoafrykańskie określenie grilla, wymawiane jako „brr-aj”). Lokal jest czynny od 17:00 do 2:00 w nocy. To świetne miejsce na rozrywkę – zarówno w weekendy, jak i w tygodniu, gdy inne puby są zamknięte. Lokal cieszy się popularnością zarówno wśród mieszkańców, jak i obcokrajowców. Na miejscu znajdują się stoły bilardowe (żeton kosztuje 100 kwacha) – zasada jest taka, że ​​zwycięzca zostaje przy stole! Warto również zajrzeć do baru sportowego Inferno, znajdującego się tuż za Diplomats Pub.
* '''Alexsander's Bar''' – położony około 10 minut jazdy taksówką od centrum miasta. Ten bar był niegdyś miejscem spotkań pracowników biurowych oraz obcokrajowców mieszkających w Lilongwe. Lokal mieści się na parterze budynku należącego do osoby pochodzenia zachodniego, urodzonej w Malawi. To dobry wybór, jeśli chcesz uniknąć tłumów i po prostu się zrelaksować.
* {{Znacznik|'''Chez Ntemba International Nightclub'''|-13.9545454|33.7706511|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chez Ntemba International Nightclub''', dzielnica 47 (''za stacją benzynową Total''). Popularne miejsce wśród miejscowych w piątkowe i sobotnie wieczory. Choć lokal nie jest najlepiej utrzymany, gwarantuje świetną muzykę i znakomitą atmosferę. Jeśli na parkiecie zrobi się zbyt tłoczno, zawsze można wyjść na zewnątrz – na otwartą przestrzeń, gdzie łatwo nawiązać rozmowę z miejscowymi lub obcokrajowcami. Na miejscu dostępny jest również grill (tzw. braai). W weekendy wstęp kosztuje 500 kwacha. To także jedno z niewielu miejsc otwartych do późna w dni powszednie (czynna jest wtedy mniejsza część baru).
* '''Lonely Planet/Oasis''' (kasyno), przy drodze Chilambula Road. Obecnie miejsce to nie cieszy się już tak dużą popularnością, choć co kilka miesięcy odbywają się tu słynne imprezy z cyklu „Lollipop”. W nocy serwowane jest tu również jedzenie.
* '''Chameleon Bar''' (Four Seasons), przy ulicy Presidential Way. Lokal należy do osoby białej (tzw. mzungu) i jest prowadzony przez Szkota. Spotkasz tu wielu obcokrajowców z krajów zachodnich. Atmosfera nie jest typowo afrykańska, ale w ciągu tygodnia można tu liczyć na świetny klimat i zrelaksować się przy zimnym piwie. Dostępne są napoje oraz jedzenie. Największy ruch panuje w piątkowe wieczory i niedzielne popołudnia. Warto wpaść w niedzielę po południu na jam session z muzyką jazzową na żywo.
* '''Zanzibar Nightclub''', znany wśród miejscowych jako „Zanzi” – główny klub nocny w Lilongwe. W piątkowe i sobotnie wieczory bywa tu bardzo tłoczno. Standardowa opłata za wstęp wynosi 500 kwacha, choć podczas wydarzeń specjalnych, takich jak koncerty (występowali tu m.in. Black Missionaries czy Naeto C.), cena może być wyższa. Zachowaj szczególną ostrożność w kwestii pieniędzy, portfeli, torebek i aparatów fotograficznych – odnotowano tu liczne przypadki kradzieży kieszonkowych.
* '''The Shack''' – miejsce, do którego warto wybrać się w środowe wieczory; co tydzień przyciąga wielu mieszkańców oraz obcokrajowców. Lokal tętni życiem głównie w środy, a wstęp jest bezpłatny. Jeśli przyjdziesz wcześniej (o 18:00), możesz obejrzeć mecze drużyn z cotygodniowej ligi siatkówki. Jeśli nawiążesz z kimś rozmowę, być może uda Ci się nawet dołączyć do jednej z nich. To fajne miejsce, choć około 2:00 w nocy robi się w nim znacznie spokojniej. Bardzo towarzyski lokal.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Mamma Mia'''|-13.9820912|33.766661|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mamma Mia''', Old Town Mall. Najbardziej elegancka włoska restauracja w Lilongwe, bardzo lubiana przez mieszkających tu obcokrajowców – w weekendy zdecydowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację stolika. W menu znajdziesz prawdziwą włoską pizzę, makarony i inne dania. Pełny posiłek z kieliszkiem wina kosztuje ponad 2000 kwacha za osobę, przy czym jakość serwowanych potraw bywa nierówna.
* {{Znacznik|'''Blue Ginger'''|-13.9381372|33.7914071|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Blue Ginger''', w kompleksie handlowym Pacific Parade (dzielnica Area 10). Uznawana za najlepszą restaurację indyjską w Lilongwe.
* '''Kompleks handlowy Game''' – obok sklepu Game znajdują się lokale południowoafrykańskich sieci: Galito’s (w stylu Nando’s), Creamy Inn (lody, koktajle mleczne, gofry itp.) oraz Pizza Inn (we wtorki obowiązuje promocja: druga pizza gratis). Wszystkie mieszczą się w tym samym budynku. To wydatek, na który warto sobie pozwolić – trudno oprzeć się pokusie zjedzenia lodów lub wypicia koktajlu po głównym posiłku. Koszt to 2000–2500 kwacha za osobę; najtaniej jest w Galito’s.
Jeśli nie masz ochoty wychodzić do restauracji, możesz skorzystać z dostawy pizzy z lokalu Debonairs w centrum Crossroads. Kontakt: +265 991630464 lub +265 993810397. Ceny wahają się od 900 kwacha za małą pizzę do 2400 kwacha za dużą. W ofercie są również gorące kanapki typu „sub”. Minimalna kwota zamówienia z dostawą wynosi zazwyczaj 4400 kwacha.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>2hef32m8yu2glhslgk8t0bjua01ufxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159504</id>
      <parentid>159503</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Życie nocne */</comment>
      <origin>159504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24522" sha1="15cw8vv13jt3gsnm6y4gtts2vzxhz1v" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==
=== Oszczędnie ===
Istnieje wiele lokalnych kawiarni, szczególnie w Strefie 2, serwujących tanie posiłki, takie jak ryż, kurczak, nsmia, wołowina.

Shoprite i Spar mają także delikatesy z gorącym jedzeniem, kanapkami i piekarnią.

* '''Sana''' (''naprzeciwko pubu Diplomats''). Sprzedaje posiłki takie jak curry, pizza i hamburgery. Dobra jakość w stosunku do ceny. 
* '''Chicken Inn''' (''obok Shoprite''). Jak KFC i zaskakująco bardzo dobrej jakości. Dobre frytki i sprzedaje lody.

=== Umiarkowanie ===
* '''Korea Garden Lodge''' – obiekt położony 5 minut spacerem od Mabuya Camp, Mufusa Lodge lub starego miasta. Na miejscu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni koreańskiej. Opinie gości są mieszane. W lipcu 2013 roku koszt pokoju dwuosobowego ze wspólną łazienką wynosił około 30 USD, a pokoju z prywatną łazienką – 55 USD. Dostępne Wi-Fi działa bardzo wolno; lepiej korzystać z sieci „KGL-ZyXEL” z hasłem: „kglogde1” (tak, z literówką w słowie „lodge”).
* '''Imperial Town Restaurant''' – bardzo dobre miejsce z przystępnymi cenami. Na miejscu znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz bar. Często odbywają się tu występy muzyczne na żywo (akustyczne). To świetne miejsce do nawiązania kontaktów z innymi gośćmi oraz lokalnymi ekspatami.
* '''Four Seasons''' – kompleks restauracji i niewielkich sklepów w nowej części miasta, położony w pięknie utrzymanych ogrodach. Znajduje się tu znakomita restauracja indyjska Blue Ginger (ceny dań typu curry wahają się w granicach 1500–2200 kwacha) oraz inny lokal serwujący makarony, sałatki i steki w rozsądnych cenach. Dojazd wymaga zazwyczaj samochodu; obiekt znajduje się w dzielnicy rządowej (Government District), w pobliżu hotelu Capital Sunbird. Warto się tam wybrać – jest tam również świetny bar, w którym serwują bardzo mocne koktajle!
* {{Znacznik|'''Spur'''|-13.9733929|33.7554961|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spur''' – południowoafrykańska sieć restauracji oferująca steki, burgery itp. W menu znajdziesz także dobre lody, koktajle mleczne oraz napoje typu „float” (napój gazowany z gałką lodów). Lokal prowadzony przez muzułmanów – w ofercie nie ma wieprzowiny.
* '''Kompleks Game''' – za punktami Galito’s, Creamy Inn oraz Pizza Inn znajduje się lokal Papaya. To przyjemna kawiarnia, idealna na dzień, serwująca koktajle mleczne, smoothie, herbatę i kawę. W ofercie są również nachosy, wrapy oraz inne lekkie przekąski.
* '''Kompleks Crossroads''' – mieści się tu południowoafrykańska sieć fast food Steers (burgery, frytki) oraz Pizza Inn. Jest tu także Cappucino’s – kameralna kawiarnia oferująca posiłki w ciągu dnia oraz smaczne śniadania. Dostępny jest szeroki wybór herbat, kaw oraz kaw mrożonych.
* {{Znacznik|'''Country Lodge'''|-13.979773|33.7454744|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Country Lodge''' – obiekt oddalony o 5 minut jazdy samochodem od Mabuya Camp. Serwuje bardzo dobrą kuchnię indyjską i chińską. Można również zadzwonić, złożyć zamówienie i odebrać je osobiście na wynos.
* {{Znacznik|'''Noble China'''|-13.984402|33.764341|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noble China''' – lokal znajduje się przy pierwszym zjeździe za hotelem Sunbird Lilongwe w dzielnicy Old Town. Serwują tam dobrej jakości dania kuchni chińskiej. Najlepiej zamówić kilka różnych potraw i dzielić się nimi z pozostałymi osobami przy stole – środek stołu jest obrotowy, co pozwala łatwo przesuwać i wymieniać się daniami.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Mamma Mia'''|-13.9820912|33.766661|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mamma Mia''', Old Town Mall. Najbardziej elegancka włoska restauracja w Lilongwe, bardzo lubiana przez mieszkających tu obcokrajowców – w weekendy zdecydowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację stolika. W menu znajdziesz prawdziwą włoską pizzę, makarony i inne dania. Pełny posiłek z kieliszkiem wina kosztuje ponad 2000 kwacha za osobę, przy czym jakość serwowanych potraw bywa nierówna.
* {{Znacznik|'''Blue Ginger'''|-13.9381372|33.7914071|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Blue Ginger''', w kompleksie handlowym Pacific Parade (dzielnica Area 10). Uznawana za najlepszą restaurację indyjską w Lilongwe.
* '''Kompleks handlowy Game''' – obok sklepu Game znajdują się lokale południowoafrykańskich sieci: Galito’s (w stylu Nando’s), Creamy Inn (lody, koktajle mleczne, gofry itp.) oraz Pizza Inn (we wtorki obowiązuje promocja: druga pizza gratis). Wszystkie mieszczą się w tym samym budynku. To wydatek, na który warto sobie pozwolić – trudno oprzeć się pokusie zjedzenia lodów lub wypicia koktajlu po głównym posiłku. Koszt to 2000–2500 kwacha za osobę; najtaniej jest w Galito’s.
Jeśli nie masz ochoty wychodzić do restauracji, możesz skorzystać z dostawy pizzy z lokalu Debonairs w centrum Crossroads. Kontakt: +265 991630464 lub +265 993810397. Ceny wahają się od 900 kwacha za małą pizzę do 2400 kwacha za dużą. W ofercie są również gorące kanapki typu „sub”. Minimalna kwota zamówienia z dostawą wynosi zazwyczaj 4400 kwacha.

== Życie nocne ==
Spożywanie alkoholu to jedno z ulubionych zajęć miejscowej ludności. Większość mieszkańców jest przyjaźnie nastawiona, jednak kobiety powinny uważać na nadopiekuńczych Malawijczyków!

Jedynym piwem warzonym w Malawi (nie licząc Chibuku – ziarnistego, przypominającego piasek trunku sprzedawanego w kartonach!) jest Carlsberg. Jest to marka lokalna (produkowana w [[Blantyre]]), dostępna w wersji klasycznej (znanej jako „Green”), a także jako Special Brew, Classic, Stout, Elephant lub Light. Można również kupić piwo „Kuche Kuche” – również warzone przez Carlsberga, ale sprzedawane w większych butelkach, o niższej zawartości alkoholu i skierowane głównie do turystów. W [[Malawi]] butelki zwrotne objęte są kaucją (należy doliczyć 25 kwacha do ceny każdej butelki, chyba że odda się wcześniej zakupione opakowania). W niektórych barach i klubach dostępne są także inne marki piw, takie jak Castle, Carling Black Label, Kronenbourg czy Heineken, są one jednak droższe. Dostępne są również cydry i wina, ale ponieważ są importowane, kosztują więcej.

[[Malawi]] posiada także własne alkohole wysokoprocentowe, w tym: Malawi Vodka, Malawi Gin (który – co zaskakujące – jest naprawdę dobrej jakości!), Malawi Rum, brandy Gold Label (lub jej bardziej ekskluzywna wersja Premium Brandy) oraz alkohol z trzciny cukrowej o nazwie Powers. Wszystkie one są dość tanie – butelka Powers lub brandy Gold Label kosztuje zazwyczaj 600 kwacha. Miejscowi często mieszają je ze słodką i bardzo smaczną Fantą! Wódkę, gin oraz Powers można również kupić w saszetkach o pojemności 30 ml.

* '''Diplomats Pub''' (''na starym mieście''), tel. +265 8553492. Lokal oferuje dobrą muzykę i zimne piwo, a w weekendy na zewnątrz organizowane jest „braai” (południowoafrykańskie określenie grilla, wymawiane jako „brr-aj”). Lokal jest czynny od 17:00 do 2:00 w nocy. To świetne miejsce na rozrywkę – zarówno w weekendy, jak i w tygodniu, gdy inne puby są zamknięte. Lokal cieszy się popularnością zarówno wśród mieszkańców, jak i obcokrajowców. Na miejscu znajdują się stoły bilardowe (żeton kosztuje 100 kwacha) – zasada jest taka, że ​​zwycięzca zostaje przy stole! Warto również zajrzeć do baru sportowego Inferno, znajdującego się tuż za Diplomats Pub.
* '''Alexsander's Bar''' – położony około 10 minut jazdy taksówką od centrum miasta. Ten bar był niegdyś miejscem spotkań pracowników biurowych oraz obcokrajowców mieszkających w Lilongwe. Lokal mieści się na parterze budynku należącego do osoby pochodzenia zachodniego, urodzonej w Malawi. To dobry wybór, jeśli chcesz uniknąć tłumów i po prostu się zrelaksować.
* {{Znacznik|'''Chez Ntemba International Nightclub'''|-13.9545454|33.7706511|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chez Ntemba International Nightclub''', dzielnica 47 (''za stacją benzynową Total''). Popularne miejsce wśród miejscowych w piątkowe i sobotnie wieczory. Choć lokal nie jest najlepiej utrzymany, gwarantuje świetną muzykę i znakomitą atmosferę. Jeśli na parkiecie zrobi się zbyt tłoczno, zawsze można wyjść na zewnątrz – na otwartą przestrzeń, gdzie łatwo nawiązać rozmowę z miejscowymi lub obcokrajowcami. Na miejscu dostępny jest również grill (tzw. braai). W weekendy wstęp kosztuje 500 kwacha. To także jedno z niewielu miejsc otwartych do późna w dni powszednie (czynna jest wtedy mniejsza część baru).
* '''Lonely Planet/Oasis''' (kasyno), przy drodze Chilambula Road. Obecnie miejsce to nie cieszy się już tak dużą popularnością, choć co kilka miesięcy odbywają się tu słynne imprezy z cyklu „Lollipop”. W nocy serwowane jest tu również jedzenie.
* '''Chameleon Bar''' (Four Seasons), przy ulicy Presidential Way. Lokal należy do osoby białej (tzw. mzungu) i jest prowadzony przez Szkota. Spotkasz tu wielu obcokrajowców z krajów zachodnich. Atmosfera nie jest typowo afrykańska, ale w ciągu tygodnia można tu liczyć na świetny klimat i zrelaksować się przy zimnym piwie. Dostępne są napoje oraz jedzenie. Największy ruch panuje w piątkowe wieczory i niedzielne popołudnia. Warto wpaść w niedzielę po południu na jam session z muzyką jazzową na żywo.
* '''Zanzibar Nightclub''', znany wśród miejscowych jako „Zanzi” – główny klub nocny w Lilongwe. W piątkowe i sobotnie wieczory bywa tu bardzo tłoczno. Standardowa opłata za wstęp wynosi 500 kwacha, choć podczas wydarzeń specjalnych, takich jak koncerty (występowali tu m.in. Black Missionaries czy Naeto C.), cena może być wyższa. Zachowaj szczególną ostrożność w kwestii pieniędzy, portfeli, torebek i aparatów fotograficznych – odnotowano tu liczne przypadki kradzieży kieszonkowych.
* '''The Shack''' – miejsce, do którego warto wybrać się w środowe wieczory; co tydzień przyciąga wielu mieszkańców oraz obcokrajowców. Lokal tętni życiem głównie w środy, a wstęp jest bezpłatny. Jeśli przyjdziesz wcześniej (o 18:00), możesz obejrzeć mecze drużyn z cotygodniowej ligi siatkówki. Jeśli nawiążesz z kimś rozmowę, być może uda Ci się nawet dołączyć do jednej z nich. To fajne miejsce, choć około 2:00 w nocy robi się w nim znacznie spokojniej. Bardzo towarzyski lokal.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>15cw8vv13jt3gsnm6y4gtts2vzxhz1v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159505</id>
      <parentid>159504</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Noclegi */</comment>
      <origin>159505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29657" sha1="ma83mhnoro3sbb3hfz6o5wdvu2mkguq" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==
=== Oszczędnie ===
Istnieje wiele lokalnych kawiarni, szczególnie w Strefie 2, serwujących tanie posiłki, takie jak ryż, kurczak, nsmia, wołowina.

Shoprite i Spar mają także delikatesy z gorącym jedzeniem, kanapkami i piekarnią.

* '''Sana''' (''naprzeciwko pubu Diplomats''). Sprzedaje posiłki takie jak curry, pizza i hamburgery. Dobra jakość w stosunku do ceny. 
* '''Chicken Inn''' (''obok Shoprite''). Jak KFC i zaskakująco bardzo dobrej jakości. Dobre frytki i sprzedaje lody.

=== Umiarkowanie ===
* '''Korea Garden Lodge''' – obiekt położony 5 minut spacerem od Mabuya Camp, Mufusa Lodge lub starego miasta. Na miejscu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni koreańskiej. Opinie gości są mieszane. W lipcu 2013 roku koszt pokoju dwuosobowego ze wspólną łazienką wynosił około 30 USD, a pokoju z prywatną łazienką – 55 USD. Dostępne Wi-Fi działa bardzo wolno; lepiej korzystać z sieci „KGL-ZyXEL” z hasłem: „kglogde1” (tak, z literówką w słowie „lodge”).
* '''Imperial Town Restaurant''' – bardzo dobre miejsce z przystępnymi cenami. Na miejscu znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz bar. Często odbywają się tu występy muzyczne na żywo (akustyczne). To świetne miejsce do nawiązania kontaktów z innymi gośćmi oraz lokalnymi ekspatami.
* '''Four Seasons''' – kompleks restauracji i niewielkich sklepów w nowej części miasta, położony w pięknie utrzymanych ogrodach. Znajduje się tu znakomita restauracja indyjska Blue Ginger (ceny dań typu curry wahają się w granicach 1500–2200 kwacha) oraz inny lokal serwujący makarony, sałatki i steki w rozsądnych cenach. Dojazd wymaga zazwyczaj samochodu; obiekt znajduje się w dzielnicy rządowej (Government District), w pobliżu hotelu Capital Sunbird. Warto się tam wybrać – jest tam również świetny bar, w którym serwują bardzo mocne koktajle!
* {{Znacznik|'''Spur'''|-13.9733929|33.7554961|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spur''' – południowoafrykańska sieć restauracji oferująca steki, burgery itp. W menu znajdziesz także dobre lody, koktajle mleczne oraz napoje typu „float” (napój gazowany z gałką lodów). Lokal prowadzony przez muzułmanów – w ofercie nie ma wieprzowiny.
* '''Kompleks Game''' – za punktami Galito’s, Creamy Inn oraz Pizza Inn znajduje się lokal Papaya. To przyjemna kawiarnia, idealna na dzień, serwująca koktajle mleczne, smoothie, herbatę i kawę. W ofercie są również nachosy, wrapy oraz inne lekkie przekąski.
* '''Kompleks Crossroads''' – mieści się tu południowoafrykańska sieć fast food Steers (burgery, frytki) oraz Pizza Inn. Jest tu także Cappucino’s – kameralna kawiarnia oferująca posiłki w ciągu dnia oraz smaczne śniadania. Dostępny jest szeroki wybór herbat, kaw oraz kaw mrożonych.
* {{Znacznik|'''Country Lodge'''|-13.979773|33.7454744|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Country Lodge''' – obiekt oddalony o 5 minut jazdy samochodem od Mabuya Camp. Serwuje bardzo dobrą kuchnię indyjską i chińską. Można również zadzwonić, złożyć zamówienie i odebrać je osobiście na wynos.
* {{Znacznik|'''Noble China'''|-13.984402|33.764341|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noble China''' – lokal znajduje się przy pierwszym zjeździe za hotelem Sunbird Lilongwe w dzielnicy Old Town. Serwują tam dobrej jakości dania kuchni chińskiej. Najlepiej zamówić kilka różnych potraw i dzielić się nimi z pozostałymi osobami przy stole – środek stołu jest obrotowy, co pozwala łatwo przesuwać i wymieniać się daniami.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Mamma Mia'''|-13.9820912|33.766661|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mamma Mia''', Old Town Mall. Najbardziej elegancka włoska restauracja w Lilongwe, bardzo lubiana przez mieszkających tu obcokrajowców – w weekendy zdecydowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację stolika. W menu znajdziesz prawdziwą włoską pizzę, makarony i inne dania. Pełny posiłek z kieliszkiem wina kosztuje ponad 2000 kwacha za osobę, przy czym jakość serwowanych potraw bywa nierówna.
* {{Znacznik|'''Blue Ginger'''|-13.9381372|33.7914071|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Blue Ginger''', w kompleksie handlowym Pacific Parade (dzielnica Area 10). Uznawana za najlepszą restaurację indyjską w Lilongwe.
* '''Kompleks handlowy Game''' – obok sklepu Game znajdują się lokale południowoafrykańskich sieci: Galito’s (w stylu Nando’s), Creamy Inn (lody, koktajle mleczne, gofry itp.) oraz Pizza Inn (we wtorki obowiązuje promocja: druga pizza gratis). Wszystkie mieszczą się w tym samym budynku. To wydatek, na który warto sobie pozwolić – trudno oprzeć się pokusie zjedzenia lodów lub wypicia koktajlu po głównym posiłku. Koszt to 2000–2500 kwacha za osobę; najtaniej jest w Galito’s.
Jeśli nie masz ochoty wychodzić do restauracji, możesz skorzystać z dostawy pizzy z lokalu Debonairs w centrum Crossroads. Kontakt: +265 991630464 lub +265 993810397. Ceny wahają się od 900 kwacha za małą pizzę do 2400 kwacha za dużą. W ofercie są również gorące kanapki typu „sub”. Minimalna kwota zamówienia z dostawą wynosi zazwyczaj 4400 kwacha.

== Życie nocne ==
Spożywanie alkoholu to jedno z ulubionych zajęć miejscowej ludności. Większość mieszkańców jest przyjaźnie nastawiona, jednak kobiety powinny uważać na nadopiekuńczych Malawijczyków!

Jedynym piwem warzonym w Malawi (nie licząc Chibuku – ziarnistego, przypominającego piasek trunku sprzedawanego w kartonach!) jest Carlsberg. Jest to marka lokalna (produkowana w [[Blantyre]]), dostępna w wersji klasycznej (znanej jako „Green”), a także jako Special Brew, Classic, Stout, Elephant lub Light. Można również kupić piwo „Kuche Kuche” – również warzone przez Carlsberga, ale sprzedawane w większych butelkach, o niższej zawartości alkoholu i skierowane głównie do turystów. W [[Malawi]] butelki zwrotne objęte są kaucją (należy doliczyć 25 kwacha do ceny każdej butelki, chyba że odda się wcześniej zakupione opakowania). W niektórych barach i klubach dostępne są także inne marki piw, takie jak Castle, Carling Black Label, Kronenbourg czy Heineken, są one jednak droższe. Dostępne są również cydry i wina, ale ponieważ są importowane, kosztują więcej.

[[Malawi]] posiada także własne alkohole wysokoprocentowe, w tym: Malawi Vodka, Malawi Gin (który – co zaskakujące – jest naprawdę dobrej jakości!), Malawi Rum, brandy Gold Label (lub jej bardziej ekskluzywna wersja Premium Brandy) oraz alkohol z trzciny cukrowej o nazwie Powers. Wszystkie one są dość tanie – butelka Powers lub brandy Gold Label kosztuje zazwyczaj 600 kwacha. Miejscowi często mieszają je ze słodką i bardzo smaczną Fantą! Wódkę, gin oraz Powers można również kupić w saszetkach o pojemności 30 ml.

* '''Diplomats Pub''' (''na starym mieście''), tel. +265 8553492. Lokal oferuje dobrą muzykę i zimne piwo, a w weekendy na zewnątrz organizowane jest „braai” (południowoafrykańskie określenie grilla, wymawiane jako „brr-aj”). Lokal jest czynny od 17:00 do 2:00 w nocy. To świetne miejsce na rozrywkę – zarówno w weekendy, jak i w tygodniu, gdy inne puby są zamknięte. Lokal cieszy się popularnością zarówno wśród mieszkańców, jak i obcokrajowców. Na miejscu znajdują się stoły bilardowe (żeton kosztuje 100 kwacha) – zasada jest taka, że ​​zwycięzca zostaje przy stole! Warto również zajrzeć do baru sportowego Inferno, znajdującego się tuż za Diplomats Pub.
* '''Alexsander's Bar''' – położony około 10 minut jazdy taksówką od centrum miasta. Ten bar był niegdyś miejscem spotkań pracowników biurowych oraz obcokrajowców mieszkających w Lilongwe. Lokal mieści się na parterze budynku należącego do osoby pochodzenia zachodniego, urodzonej w Malawi. To dobry wybór, jeśli chcesz uniknąć tłumów i po prostu się zrelaksować.
* {{Znacznik|'''Chez Ntemba International Nightclub'''|-13.9545454|33.7706511|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chez Ntemba International Nightclub''', dzielnica 47 (''za stacją benzynową Total''). Popularne miejsce wśród miejscowych w piątkowe i sobotnie wieczory. Choć lokal nie jest najlepiej utrzymany, gwarantuje świetną muzykę i znakomitą atmosferę. Jeśli na parkiecie zrobi się zbyt tłoczno, zawsze można wyjść na zewnątrz – na otwartą przestrzeń, gdzie łatwo nawiązać rozmowę z miejscowymi lub obcokrajowcami. Na miejscu dostępny jest również grill (tzw. braai). W weekendy wstęp kosztuje 500 kwacha. To także jedno z niewielu miejsc otwartych do późna w dni powszednie (czynna jest wtedy mniejsza część baru).
* '''Lonely Planet/Oasis''' (kasyno), przy drodze Chilambula Road. Obecnie miejsce to nie cieszy się już tak dużą popularnością, choć co kilka miesięcy odbywają się tu słynne imprezy z cyklu „Lollipop”. W nocy serwowane jest tu również jedzenie.
* '''Chameleon Bar''' (Four Seasons), przy ulicy Presidential Way. Lokal należy do osoby białej (tzw. mzungu) i jest prowadzony przez Szkota. Spotkasz tu wielu obcokrajowców z krajów zachodnich. Atmosfera nie jest typowo afrykańska, ale w ciągu tygodnia można tu liczyć na świetny klimat i zrelaksować się przy zimnym piwie. Dostępne są napoje oraz jedzenie. Największy ruch panuje w piątkowe wieczory i niedzielne popołudnia. Warto wpaść w niedzielę po południu na jam session z muzyką jazzową na żywo.
* '''Zanzibar Nightclub''', znany wśród miejscowych jako „Zanzi” – główny klub nocny w Lilongwe. W piątkowe i sobotnie wieczory bywa tu bardzo tłoczno. Standardowa opłata za wstęp wynosi 500 kwacha, choć podczas wydarzeń specjalnych, takich jak koncerty (występowali tu m.in. Black Missionaries czy Naeto C.), cena może być wyższa. Zachowaj szczególną ostrożność w kwestii pieniędzy, portfeli, torebek i aparatów fotograficznych – odnotowano tu liczne przypadki kradzieży kieszonkowych.
* '''The Shack''' – miejsce, do którego warto wybrać się w środowe wieczory; co tydzień przyciąga wielu mieszkańców oraz obcokrajowców. Lokal tętni życiem głównie w środy, a wstęp jest bezpłatny. Jeśli przyjdziesz wcześniej (o 18:00), możesz obejrzeć mecze drużyn z cotygodniowej ligi siatkówki. Jeśli nawiążesz z kimś rozmowę, być może uda Ci się nawet dołączyć do jednej z nich. To fajne miejsce, choć około 2:00 w nocy robi się w nim znacznie spokojniej. Bardzo towarzyski lokal.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==
=== Oszczędnie ===
* W pobliżu dworca autobusowego znajduje się kilka obiektów noclegowych, w których ceny pokoi zaczynają się od około 10 USD za noc.
* '''Lilongwe Golf Club''' (tylko pole namiotowe) – obiekt znajduje się przy drodze Glynn Jones Road. Zazwyczaj nie ma tam wielu gości (możliwe, że będziesz jedyną osobą na miejscu), a koszt pobytu jest nieco niższy niż w przypadku wynajęcia pokoju.
* '''St Peters Guesthouse''', Glynn Jones Road, tel. +265 8-317769. Zameldowanie: od 12:00, wymeldowanie: do 12:00. Do dyspozycji są cztery pokoje jednoosobowe oraz pokój wieloosobowy z czterema łóżkami. Na miejscu dostępny jest prysznic z ciepłą wodą oraz ogród. Ceny: 6000 kwacha za miejsce w pokoju wieloosobowym / 10 000 kwacha za pokój jednoosobowy. 
* {{Znacznik|'''Lilongwe Golf Club'''|-14.0010601|33.7608206|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Welcome Lodge''', Livingstone Road, dzielnica 3 (Area 3). Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 10:00. Oferta obejmuje pole namiotowe, miejsca w pokojach wieloosobowych oraz pokoje dwuosobowe; cena za miejsce w pokoju wieloosobowym wynosi 5 USD. 
* {{Znacznik|'''Mufatse Lodge'''|-13.9893026|33.7643647|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Mufatse Lodge''', 3 Lister Avenue, dzielnica 3 (Area 3).\

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Imperial Town Hotel Lilongwe'''|-13.9877204|33.7677047|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://imperialmw.com/ Imperial Town Hotel Lilongwe]''', w centrum Starego Miasta, obok poczty, ☏ +265 1 753 333. Obiekt dysponuje własną kawiarnią oraz barem dostępnym wyłącznie dla gości hotelowych. Dawniej znany jako Imperial Hotel. Czysty, przyjemny i przyjazny, położony w bardzo dogodnej lokalizacji. Hotel organizuje również korzystne cenowo wyprawy na safari do Parku Narodowego South Luangwa w Zambii. Ceny: 45–75 USD (wszystkie pokoje posiadają łazienki; droższe wyposażone są dodatkowo w wannę i telewizor). Na miejscu znajduje się także bardzo dobra restauracja oraz bar.
* '''[https://www.kglodge.net/ Korea Garden Lodge]'''. Oferuje komfortowe i relaksujące otoczenie; obiekt znajduje się blisko centrum Lilongwe, a jednocześnie w cichej dzielnicy mieszkalnej. Do dyspozycji gości jest basen i telewizor. Oferta obejmuje zarówno niedrogie miejsca w pokojach wieloosobowych, jak i bardziej luksusowe, prywatne pokoje.
* '''[https://mufasamalawi.com/ Mufasa Lodge and camping site]''', 4th Street, Old Town (''obszar 2, 5 minut spacerem od Starego Miasta''), ☏ +265 9071665. Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 22:00. Obiekt oferuje różne opcje zakwaterowania – od miejsc w pokojach wieloosobowych po droższe pokoje dwuosobowe z prywatnymi łazienkami (śniadanie wliczone w cenę). Ceny zaczynają się od 10 USD za łóżko w pokoju wieloosobowym oraz od 28 USD za pokój z prywatną łazienką. Na miejscu znajduje się bar na świeżym powietrzu (planowane jest zadaszenie na porę deszczową). Obiekt wydaje się nieco mniej kameralny niż inne miejsca tego typu, ze względu na otwartą bramę. Jest to jednak dobre miejsce na spotkania towarzyskie przed wyjściem na miasto. Miejsce w pokoju wieloosobowym: 10 USD.
* {{Znacznik|'''Sunrise Motel'''|-13.974 |33.76157 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunrise Motel''', Mzimba (''przy ukrytej uliczce odchodzącej od południowej strony Mzimba Road, 600 m na wschód od ronda przy City Mall''), ☏ +265 998 688 332. Obiekt położony w centrum, a jednocześnie w cichym miejscu. Oferuje przytulne, przestronne pokoje z drewnianymi podłogami i wyposażeniem, bar oraz restaurację ze stolikami na zewnątrz, ogród i dobre Wi-Fi. Pokój dwuosobowy z łazienką i śniadaniem: 64 500 K.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Cresta Crossroads Hotel'''|-13.9768 |33.7575 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Cresta Crossroads Hotel''', kompleks Crossroads, rondo Mchinji, ☏ +265-175-0333. Ten czterogwiazdkowy hotel, zarządzany przez południowoafrykańską sieć, oferuje nowoczesny – choć nieco mało wyrazisty – komfort. Na miejscu znajdują się basen, jacuzzi, siłownia, szybki bezprzewodowy dostęp do Internetu, a tuż obok – centrum handlowe. Ceny za pokój jedno-/dwuosobowy zaczynają się od 120/140 USD.
* {{Znacznik|'''Sunbird Capital Hotel'''|-13.955807 |33.796292 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunbird Capital Hotel''', Chilembwe Rd, ☏ +265 1 773 388, capitalres@sunbirdmalawi.com. Obiekt również mało inspirujący, lecz komfortowy, z udogodnieniami bardzo zbliżonymi do tych w Cresta Crossroads Hotel. Ceny pokoi dwuosobowych z łazienką zaczynają się od 110 USD. Hotel serwuje całkiem niezłe jedzenie – szczególnie warto polecić burgera z kurczakiem „peri-peri”; dostępny jest tu także niewielki bar sportowy. Wrażenia z pobytu mogą się różnić w zależności od dnia: niektórzy członkowie personelu są absolutnie fantastyczni, podczas gdy inni bywają nieco roztargnieni i mało uważni. Warto zdecydować się na pokój o wyższym standardzie (typu „superior”), gdyż pokoje standardowe nie zachwycają.

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>ma83mhnoro3sbb3hfz6o5wdvu2mkguq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159506</id>
      <parentid>159505</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kontakt */</comment>
      <origin>159506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29813" sha1="4w4huhp25a71w6pdno7pqaam9m3pwsf" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==
=== Oszczędnie ===
Istnieje wiele lokalnych kawiarni, szczególnie w Strefie 2, serwujących tanie posiłki, takie jak ryż, kurczak, nsmia, wołowina.

Shoprite i Spar mają także delikatesy z gorącym jedzeniem, kanapkami i piekarnią.

* '''Sana''' (''naprzeciwko pubu Diplomats''). Sprzedaje posiłki takie jak curry, pizza i hamburgery. Dobra jakość w stosunku do ceny. 
* '''Chicken Inn''' (''obok Shoprite''). Jak KFC i zaskakująco bardzo dobrej jakości. Dobre frytki i sprzedaje lody.

=== Umiarkowanie ===
* '''Korea Garden Lodge''' – obiekt położony 5 minut spacerem od Mabuya Camp, Mufusa Lodge lub starego miasta. Na miejscu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni koreańskiej. Opinie gości są mieszane. W lipcu 2013 roku koszt pokoju dwuosobowego ze wspólną łazienką wynosił około 30 USD, a pokoju z prywatną łazienką – 55 USD. Dostępne Wi-Fi działa bardzo wolno; lepiej korzystać z sieci „KGL-ZyXEL” z hasłem: „kglogde1” (tak, z literówką w słowie „lodge”).
* '''Imperial Town Restaurant''' – bardzo dobre miejsce z przystępnymi cenami. Na miejscu znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz bar. Często odbywają się tu występy muzyczne na żywo (akustyczne). To świetne miejsce do nawiązania kontaktów z innymi gośćmi oraz lokalnymi ekspatami.
* '''Four Seasons''' – kompleks restauracji i niewielkich sklepów w nowej części miasta, położony w pięknie utrzymanych ogrodach. Znajduje się tu znakomita restauracja indyjska Blue Ginger (ceny dań typu curry wahają się w granicach 1500–2200 kwacha) oraz inny lokal serwujący makarony, sałatki i steki w rozsądnych cenach. Dojazd wymaga zazwyczaj samochodu; obiekt znajduje się w dzielnicy rządowej (Government District), w pobliżu hotelu Capital Sunbird. Warto się tam wybrać – jest tam również świetny bar, w którym serwują bardzo mocne koktajle!
* {{Znacznik|'''Spur'''|-13.9733929|33.7554961|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spur''' – południowoafrykańska sieć restauracji oferująca steki, burgery itp. W menu znajdziesz także dobre lody, koktajle mleczne oraz napoje typu „float” (napój gazowany z gałką lodów). Lokal prowadzony przez muzułmanów – w ofercie nie ma wieprzowiny.
* '''Kompleks Game''' – za punktami Galito’s, Creamy Inn oraz Pizza Inn znajduje się lokal Papaya. To przyjemna kawiarnia, idealna na dzień, serwująca koktajle mleczne, smoothie, herbatę i kawę. W ofercie są również nachosy, wrapy oraz inne lekkie przekąski.
* '''Kompleks Crossroads''' – mieści się tu południowoafrykańska sieć fast food Steers (burgery, frytki) oraz Pizza Inn. Jest tu także Cappucino’s – kameralna kawiarnia oferująca posiłki w ciągu dnia oraz smaczne śniadania. Dostępny jest szeroki wybór herbat, kaw oraz kaw mrożonych.
* {{Znacznik|'''Country Lodge'''|-13.979773|33.7454744|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Country Lodge''' – obiekt oddalony o 5 minut jazdy samochodem od Mabuya Camp. Serwuje bardzo dobrą kuchnię indyjską i chińską. Można również zadzwonić, złożyć zamówienie i odebrać je osobiście na wynos.
* {{Znacznik|'''Noble China'''|-13.984402|33.764341|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noble China''' – lokal znajduje się przy pierwszym zjeździe za hotelem Sunbird Lilongwe w dzielnicy Old Town. Serwują tam dobrej jakości dania kuchni chińskiej. Najlepiej zamówić kilka różnych potraw i dzielić się nimi z pozostałymi osobami przy stole – środek stołu jest obrotowy, co pozwala łatwo przesuwać i wymieniać się daniami.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Mamma Mia'''|-13.9820912|33.766661|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mamma Mia''', Old Town Mall. Najbardziej elegancka włoska restauracja w Lilongwe, bardzo lubiana przez mieszkających tu obcokrajowców – w weekendy zdecydowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację stolika. W menu znajdziesz prawdziwą włoską pizzę, makarony i inne dania. Pełny posiłek z kieliszkiem wina kosztuje ponad 2000 kwacha za osobę, przy czym jakość serwowanych potraw bywa nierówna.
* {{Znacznik|'''Blue Ginger'''|-13.9381372|33.7914071|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Blue Ginger''', w kompleksie handlowym Pacific Parade (dzielnica Area 10). Uznawana za najlepszą restaurację indyjską w Lilongwe.
* '''Kompleks handlowy Game''' – obok sklepu Game znajdują się lokale południowoafrykańskich sieci: Galito’s (w stylu Nando’s), Creamy Inn (lody, koktajle mleczne, gofry itp.) oraz Pizza Inn (we wtorki obowiązuje promocja: druga pizza gratis). Wszystkie mieszczą się w tym samym budynku. To wydatek, na który warto sobie pozwolić – trudno oprzeć się pokusie zjedzenia lodów lub wypicia koktajlu po głównym posiłku. Koszt to 2000–2500 kwacha za osobę; najtaniej jest w Galito’s.
Jeśli nie masz ochoty wychodzić do restauracji, możesz skorzystać z dostawy pizzy z lokalu Debonairs w centrum Crossroads. Kontakt: +265 991630464 lub +265 993810397. Ceny wahają się od 900 kwacha za małą pizzę do 2400 kwacha za dużą. W ofercie są również gorące kanapki typu „sub”. Minimalna kwota zamówienia z dostawą wynosi zazwyczaj 4400 kwacha.

== Życie nocne ==
Spożywanie alkoholu to jedno z ulubionych zajęć miejscowej ludności. Większość mieszkańców jest przyjaźnie nastawiona, jednak kobiety powinny uważać na nadopiekuńczych Malawijczyków!

Jedynym piwem warzonym w Malawi (nie licząc Chibuku – ziarnistego, przypominającego piasek trunku sprzedawanego w kartonach!) jest Carlsberg. Jest to marka lokalna (produkowana w [[Blantyre]]), dostępna w wersji klasycznej (znanej jako „Green”), a także jako Special Brew, Classic, Stout, Elephant lub Light. Można również kupić piwo „Kuche Kuche” – również warzone przez Carlsberga, ale sprzedawane w większych butelkach, o niższej zawartości alkoholu i skierowane głównie do turystów. W [[Malawi]] butelki zwrotne objęte są kaucją (należy doliczyć 25 kwacha do ceny każdej butelki, chyba że odda się wcześniej zakupione opakowania). W niektórych barach i klubach dostępne są także inne marki piw, takie jak Castle, Carling Black Label, Kronenbourg czy Heineken, są one jednak droższe. Dostępne są również cydry i wina, ale ponieważ są importowane, kosztują więcej.

[[Malawi]] posiada także własne alkohole wysokoprocentowe, w tym: Malawi Vodka, Malawi Gin (który – co zaskakujące – jest naprawdę dobrej jakości!), Malawi Rum, brandy Gold Label (lub jej bardziej ekskluzywna wersja Premium Brandy) oraz alkohol z trzciny cukrowej o nazwie Powers. Wszystkie one są dość tanie – butelka Powers lub brandy Gold Label kosztuje zazwyczaj 600 kwacha. Miejscowi często mieszają je ze słodką i bardzo smaczną Fantą! Wódkę, gin oraz Powers można również kupić w saszetkach o pojemności 30 ml.

* '''Diplomats Pub''' (''na starym mieście''), tel. +265 8553492. Lokal oferuje dobrą muzykę i zimne piwo, a w weekendy na zewnątrz organizowane jest „braai” (południowoafrykańskie określenie grilla, wymawiane jako „brr-aj”). Lokal jest czynny od 17:00 do 2:00 w nocy. To świetne miejsce na rozrywkę – zarówno w weekendy, jak i w tygodniu, gdy inne puby są zamknięte. Lokal cieszy się popularnością zarówno wśród mieszkańców, jak i obcokrajowców. Na miejscu znajdują się stoły bilardowe (żeton kosztuje 100 kwacha) – zasada jest taka, że ​​zwycięzca zostaje przy stole! Warto również zajrzeć do baru sportowego Inferno, znajdującego się tuż za Diplomats Pub.
* '''Alexsander's Bar''' – położony około 10 minut jazdy taksówką od centrum miasta. Ten bar był niegdyś miejscem spotkań pracowników biurowych oraz obcokrajowców mieszkających w Lilongwe. Lokal mieści się na parterze budynku należącego do osoby pochodzenia zachodniego, urodzonej w Malawi. To dobry wybór, jeśli chcesz uniknąć tłumów i po prostu się zrelaksować.
* {{Znacznik|'''Chez Ntemba International Nightclub'''|-13.9545454|33.7706511|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chez Ntemba International Nightclub''', dzielnica 47 (''za stacją benzynową Total''). Popularne miejsce wśród miejscowych w piątkowe i sobotnie wieczory. Choć lokal nie jest najlepiej utrzymany, gwarantuje świetną muzykę i znakomitą atmosferę. Jeśli na parkiecie zrobi się zbyt tłoczno, zawsze można wyjść na zewnątrz – na otwartą przestrzeń, gdzie łatwo nawiązać rozmowę z miejscowymi lub obcokrajowcami. Na miejscu dostępny jest również grill (tzw. braai). W weekendy wstęp kosztuje 500 kwacha. To także jedno z niewielu miejsc otwartych do późna w dni powszednie (czynna jest wtedy mniejsza część baru).
* '''Lonely Planet/Oasis''' (kasyno), przy drodze Chilambula Road. Obecnie miejsce to nie cieszy się już tak dużą popularnością, choć co kilka miesięcy odbywają się tu słynne imprezy z cyklu „Lollipop”. W nocy serwowane jest tu również jedzenie.
* '''Chameleon Bar''' (Four Seasons), przy ulicy Presidential Way. Lokal należy do osoby białej (tzw. mzungu) i jest prowadzony przez Szkota. Spotkasz tu wielu obcokrajowców z krajów zachodnich. Atmosfera nie jest typowo afrykańska, ale w ciągu tygodnia można tu liczyć na świetny klimat i zrelaksować się przy zimnym piwie. Dostępne są napoje oraz jedzenie. Największy ruch panuje w piątkowe wieczory i niedzielne popołudnia. Warto wpaść w niedzielę po południu na jam session z muzyką jazzową na żywo.
* '''Zanzibar Nightclub''', znany wśród miejscowych jako „Zanzi” – główny klub nocny w Lilongwe. W piątkowe i sobotnie wieczory bywa tu bardzo tłoczno. Standardowa opłata za wstęp wynosi 500 kwacha, choć podczas wydarzeń specjalnych, takich jak koncerty (występowali tu m.in. Black Missionaries czy Naeto C.), cena może być wyższa. Zachowaj szczególną ostrożność w kwestii pieniędzy, portfeli, torebek i aparatów fotograficznych – odnotowano tu liczne przypadki kradzieży kieszonkowych.
* '''The Shack''' – miejsce, do którego warto wybrać się w środowe wieczory; co tydzień przyciąga wielu mieszkańców oraz obcokrajowców. Lokal tętni życiem głównie w środy, a wstęp jest bezpłatny. Jeśli przyjdziesz wcześniej (o 18:00), możesz obejrzeć mecze drużyn z cotygodniowej ligi siatkówki. Jeśli nawiążesz z kimś rozmowę, być może uda Ci się nawet dołączyć do jednej z nich. To fajne miejsce, choć około 2:00 w nocy robi się w nim znacznie spokojniej. Bardzo towarzyski lokal.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==
=== Oszczędnie ===
* W pobliżu dworca autobusowego znajduje się kilka obiektów noclegowych, w których ceny pokoi zaczynają się od około 10 USD za noc.
* '''Lilongwe Golf Club''' (tylko pole namiotowe) – obiekt znajduje się przy drodze Glynn Jones Road. Zazwyczaj nie ma tam wielu gości (możliwe, że będziesz jedyną osobą na miejscu), a koszt pobytu jest nieco niższy niż w przypadku wynajęcia pokoju.
* '''St Peters Guesthouse''', Glynn Jones Road, tel. +265 8-317769. Zameldowanie: od 12:00, wymeldowanie: do 12:00. Do dyspozycji są cztery pokoje jednoosobowe oraz pokój wieloosobowy z czterema łóżkami. Na miejscu dostępny jest prysznic z ciepłą wodą oraz ogród. Ceny: 6000 kwacha za miejsce w pokoju wieloosobowym / 10 000 kwacha za pokój jednoosobowy. 
* {{Znacznik|'''Lilongwe Golf Club'''|-14.0010601|33.7608206|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Welcome Lodge''', Livingstone Road, dzielnica 3 (Area 3). Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 10:00. Oferta obejmuje pole namiotowe, miejsca w pokojach wieloosobowych oraz pokoje dwuosobowe; cena za miejsce w pokoju wieloosobowym wynosi 5 USD. 
* {{Znacznik|'''Mufatse Lodge'''|-13.9893026|33.7643647|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Mufatse Lodge''', 3 Lister Avenue, dzielnica 3 (Area 3).\

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Imperial Town Hotel Lilongwe'''|-13.9877204|33.7677047|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://imperialmw.com/ Imperial Town Hotel Lilongwe]''', w centrum Starego Miasta, obok poczty, ☏ +265 1 753 333. Obiekt dysponuje własną kawiarnią oraz barem dostępnym wyłącznie dla gości hotelowych. Dawniej znany jako Imperial Hotel. Czysty, przyjemny i przyjazny, położony w bardzo dogodnej lokalizacji. Hotel organizuje również korzystne cenowo wyprawy na safari do Parku Narodowego South Luangwa w Zambii. Ceny: 45–75 USD (wszystkie pokoje posiadają łazienki; droższe wyposażone są dodatkowo w wannę i telewizor). Na miejscu znajduje się także bardzo dobra restauracja oraz bar.
* '''[https://www.kglodge.net/ Korea Garden Lodge]'''. Oferuje komfortowe i relaksujące otoczenie; obiekt znajduje się blisko centrum Lilongwe, a jednocześnie w cichej dzielnicy mieszkalnej. Do dyspozycji gości jest basen i telewizor. Oferta obejmuje zarówno niedrogie miejsca w pokojach wieloosobowych, jak i bardziej luksusowe, prywatne pokoje.
* '''[https://mufasamalawi.com/ Mufasa Lodge and camping site]''', 4th Street, Old Town (''obszar 2, 5 minut spacerem od Starego Miasta''), ☏ +265 9071665. Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 22:00. Obiekt oferuje różne opcje zakwaterowania – od miejsc w pokojach wieloosobowych po droższe pokoje dwuosobowe z prywatnymi łazienkami (śniadanie wliczone w cenę). Ceny zaczynają się od 10 USD za łóżko w pokoju wieloosobowym oraz od 28 USD za pokój z prywatną łazienką. Na miejscu znajduje się bar na świeżym powietrzu (planowane jest zadaszenie na porę deszczową). Obiekt wydaje się nieco mniej kameralny niż inne miejsca tego typu, ze względu na otwartą bramę. Jest to jednak dobre miejsce na spotkania towarzyskie przed wyjściem na miasto. Miejsce w pokoju wieloosobowym: 10 USD.
* {{Znacznik|'''Sunrise Motel'''|-13.974 |33.76157 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunrise Motel''', Mzimba (''przy ukrytej uliczce odchodzącej od południowej strony Mzimba Road, 600 m na wschód od ronda przy City Mall''), ☏ +265 998 688 332. Obiekt położony w centrum, a jednocześnie w cichym miejscu. Oferuje przytulne, przestronne pokoje z drewnianymi podłogami i wyposażeniem, bar oraz restaurację ze stolikami na zewnątrz, ogród i dobre Wi-Fi. Pokój dwuosobowy z łazienką i śniadaniem: 64 500 K.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Cresta Crossroads Hotel'''|-13.9768 |33.7575 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Cresta Crossroads Hotel''', kompleks Crossroads, rondo Mchinji, ☏ +265-175-0333. Ten czterogwiazdkowy hotel, zarządzany przez południowoafrykańską sieć, oferuje nowoczesny – choć nieco mało wyrazisty – komfort. Na miejscu znajdują się basen, jacuzzi, siłownia, szybki bezprzewodowy dostęp do Internetu, a tuż obok – centrum handlowe. Ceny za pokój jedno-/dwuosobowy zaczynają się od 120/140 USD.
* {{Znacznik|'''Sunbird Capital Hotel'''|-13.955807 |33.796292 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunbird Capital Hotel''', Chilembwe Rd, ☏ +265 1 773 388, capitalres@sunbirdmalawi.com. Obiekt również mało inspirujący, lecz komfortowy, z udogodnieniami bardzo zbliżonymi do tych w Cresta Crossroads Hotel. Ceny pokoi dwuosobowych z łazienką zaczynają się od 110 USD. Hotel serwuje całkiem niezłe jedzenie – szczególnie warto polecić burgera z kurczakiem „peri-peri”; dostępny jest tu także niewielki bar sportowy. Wrażenia z pobytu mogą się różnić w zależności od dnia: niektórzy członkowie personelu są absolutnie fantastyczni, podczas gdy inni bywają nieco roztargnieni i mało uważni. Warto zdecydować się na pokój o wyższym standardzie (typu „superior”), gdyż pokoje standardowe nie zachwycają.

== Kontakt ==
Usługi telefonii komórkowej w standardzie 4G oferują operatorzy Airtel oraz TNM. Serwis BBC World Service można odbierać na częstotliwości 98,0 MHz.

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>4w4huhp25a71w6pdno7pqaam9m3pwsf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159507</id>
      <parentid>159506</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bezpieczeństwo */</comment>
      <origin>159507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30092" sha1="6j1ypbzbda3h67vgbm1sh6d45p7vxul" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==
=== Oszczędnie ===
Istnieje wiele lokalnych kawiarni, szczególnie w Strefie 2, serwujących tanie posiłki, takie jak ryż, kurczak, nsmia, wołowina.

Shoprite i Spar mają także delikatesy z gorącym jedzeniem, kanapkami i piekarnią.

* '''Sana''' (''naprzeciwko pubu Diplomats''). Sprzedaje posiłki takie jak curry, pizza i hamburgery. Dobra jakość w stosunku do ceny. 
* '''Chicken Inn''' (''obok Shoprite''). Jak KFC i zaskakująco bardzo dobrej jakości. Dobre frytki i sprzedaje lody.

=== Umiarkowanie ===
* '''Korea Garden Lodge''' – obiekt położony 5 minut spacerem od Mabuya Camp, Mufusa Lodge lub starego miasta. Na miejscu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni koreańskiej. Opinie gości są mieszane. W lipcu 2013 roku koszt pokoju dwuosobowego ze wspólną łazienką wynosił około 30 USD, a pokoju z prywatną łazienką – 55 USD. Dostępne Wi-Fi działa bardzo wolno; lepiej korzystać z sieci „KGL-ZyXEL” z hasłem: „kglogde1” (tak, z literówką w słowie „lodge”).
* '''Imperial Town Restaurant''' – bardzo dobre miejsce z przystępnymi cenami. Na miejscu znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz bar. Często odbywają się tu występy muzyczne na żywo (akustyczne). To świetne miejsce do nawiązania kontaktów z innymi gośćmi oraz lokalnymi ekspatami.
* '''Four Seasons''' – kompleks restauracji i niewielkich sklepów w nowej części miasta, położony w pięknie utrzymanych ogrodach. Znajduje się tu znakomita restauracja indyjska Blue Ginger (ceny dań typu curry wahają się w granicach 1500–2200 kwacha) oraz inny lokal serwujący makarony, sałatki i steki w rozsądnych cenach. Dojazd wymaga zazwyczaj samochodu; obiekt znajduje się w dzielnicy rządowej (Government District), w pobliżu hotelu Capital Sunbird. Warto się tam wybrać – jest tam również świetny bar, w którym serwują bardzo mocne koktajle!
* {{Znacznik|'''Spur'''|-13.9733929|33.7554961|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spur''' – południowoafrykańska sieć restauracji oferująca steki, burgery itp. W menu znajdziesz także dobre lody, koktajle mleczne oraz napoje typu „float” (napój gazowany z gałką lodów). Lokal prowadzony przez muzułmanów – w ofercie nie ma wieprzowiny.
* '''Kompleks Game''' – za punktami Galito’s, Creamy Inn oraz Pizza Inn znajduje się lokal Papaya. To przyjemna kawiarnia, idealna na dzień, serwująca koktajle mleczne, smoothie, herbatę i kawę. W ofercie są również nachosy, wrapy oraz inne lekkie przekąski.
* '''Kompleks Crossroads''' – mieści się tu południowoafrykańska sieć fast food Steers (burgery, frytki) oraz Pizza Inn. Jest tu także Cappucino’s – kameralna kawiarnia oferująca posiłki w ciągu dnia oraz smaczne śniadania. Dostępny jest szeroki wybór herbat, kaw oraz kaw mrożonych.
* {{Znacznik|'''Country Lodge'''|-13.979773|33.7454744|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Country Lodge''' – obiekt oddalony o 5 minut jazdy samochodem od Mabuya Camp. Serwuje bardzo dobrą kuchnię indyjską i chińską. Można również zadzwonić, złożyć zamówienie i odebrać je osobiście na wynos.
* {{Znacznik|'''Noble China'''|-13.984402|33.764341|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noble China''' – lokal znajduje się przy pierwszym zjeździe za hotelem Sunbird Lilongwe w dzielnicy Old Town. Serwują tam dobrej jakości dania kuchni chińskiej. Najlepiej zamówić kilka różnych potraw i dzielić się nimi z pozostałymi osobami przy stole – środek stołu jest obrotowy, co pozwala łatwo przesuwać i wymieniać się daniami.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Mamma Mia'''|-13.9820912|33.766661|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mamma Mia''', Old Town Mall. Najbardziej elegancka włoska restauracja w Lilongwe, bardzo lubiana przez mieszkających tu obcokrajowców – w weekendy zdecydowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację stolika. W menu znajdziesz prawdziwą włoską pizzę, makarony i inne dania. Pełny posiłek z kieliszkiem wina kosztuje ponad 2000 kwacha za osobę, przy czym jakość serwowanych potraw bywa nierówna.
* {{Znacznik|'''Blue Ginger'''|-13.9381372|33.7914071|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Blue Ginger''', w kompleksie handlowym Pacific Parade (dzielnica Area 10). Uznawana za najlepszą restaurację indyjską w Lilongwe.
* '''Kompleks handlowy Game''' – obok sklepu Game znajdują się lokale południowoafrykańskich sieci: Galito’s (w stylu Nando’s), Creamy Inn (lody, koktajle mleczne, gofry itp.) oraz Pizza Inn (we wtorki obowiązuje promocja: druga pizza gratis). Wszystkie mieszczą się w tym samym budynku. To wydatek, na który warto sobie pozwolić – trudno oprzeć się pokusie zjedzenia lodów lub wypicia koktajlu po głównym posiłku. Koszt to 2000–2500 kwacha za osobę; najtaniej jest w Galito’s.
Jeśli nie masz ochoty wychodzić do restauracji, możesz skorzystać z dostawy pizzy z lokalu Debonairs w centrum Crossroads. Kontakt: +265 991630464 lub +265 993810397. Ceny wahają się od 900 kwacha za małą pizzę do 2400 kwacha za dużą. W ofercie są również gorące kanapki typu „sub”. Minimalna kwota zamówienia z dostawą wynosi zazwyczaj 4400 kwacha.

== Życie nocne ==
Spożywanie alkoholu to jedno z ulubionych zajęć miejscowej ludności. Większość mieszkańców jest przyjaźnie nastawiona, jednak kobiety powinny uważać na nadopiekuńczych Malawijczyków!

Jedynym piwem warzonym w Malawi (nie licząc Chibuku – ziarnistego, przypominającego piasek trunku sprzedawanego w kartonach!) jest Carlsberg. Jest to marka lokalna (produkowana w [[Blantyre]]), dostępna w wersji klasycznej (znanej jako „Green”), a także jako Special Brew, Classic, Stout, Elephant lub Light. Można również kupić piwo „Kuche Kuche” – również warzone przez Carlsberga, ale sprzedawane w większych butelkach, o niższej zawartości alkoholu i skierowane głównie do turystów. W [[Malawi]] butelki zwrotne objęte są kaucją (należy doliczyć 25 kwacha do ceny każdej butelki, chyba że odda się wcześniej zakupione opakowania). W niektórych barach i klubach dostępne są także inne marki piw, takie jak Castle, Carling Black Label, Kronenbourg czy Heineken, są one jednak droższe. Dostępne są również cydry i wina, ale ponieważ są importowane, kosztują więcej.

[[Malawi]] posiada także własne alkohole wysokoprocentowe, w tym: Malawi Vodka, Malawi Gin (który – co zaskakujące – jest naprawdę dobrej jakości!), Malawi Rum, brandy Gold Label (lub jej bardziej ekskluzywna wersja Premium Brandy) oraz alkohol z trzciny cukrowej o nazwie Powers. Wszystkie one są dość tanie – butelka Powers lub brandy Gold Label kosztuje zazwyczaj 600 kwacha. Miejscowi często mieszają je ze słodką i bardzo smaczną Fantą! Wódkę, gin oraz Powers można również kupić w saszetkach o pojemności 30 ml.

* '''Diplomats Pub''' (''na starym mieście''), tel. +265 8553492. Lokal oferuje dobrą muzykę i zimne piwo, a w weekendy na zewnątrz organizowane jest „braai” (południowoafrykańskie określenie grilla, wymawiane jako „brr-aj”). Lokal jest czynny od 17:00 do 2:00 w nocy. To świetne miejsce na rozrywkę – zarówno w weekendy, jak i w tygodniu, gdy inne puby są zamknięte. Lokal cieszy się popularnością zarówno wśród mieszkańców, jak i obcokrajowców. Na miejscu znajdują się stoły bilardowe (żeton kosztuje 100 kwacha) – zasada jest taka, że ​​zwycięzca zostaje przy stole! Warto również zajrzeć do baru sportowego Inferno, znajdującego się tuż za Diplomats Pub.
* '''Alexsander's Bar''' – położony około 10 minut jazdy taksówką od centrum miasta. Ten bar był niegdyś miejscem spotkań pracowników biurowych oraz obcokrajowców mieszkających w Lilongwe. Lokal mieści się na parterze budynku należącego do osoby pochodzenia zachodniego, urodzonej w Malawi. To dobry wybór, jeśli chcesz uniknąć tłumów i po prostu się zrelaksować.
* {{Znacznik|'''Chez Ntemba International Nightclub'''|-13.9545454|33.7706511|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chez Ntemba International Nightclub''', dzielnica 47 (''za stacją benzynową Total''). Popularne miejsce wśród miejscowych w piątkowe i sobotnie wieczory. Choć lokal nie jest najlepiej utrzymany, gwarantuje świetną muzykę i znakomitą atmosferę. Jeśli na parkiecie zrobi się zbyt tłoczno, zawsze można wyjść na zewnątrz – na otwartą przestrzeń, gdzie łatwo nawiązać rozmowę z miejscowymi lub obcokrajowcami. Na miejscu dostępny jest również grill (tzw. braai). W weekendy wstęp kosztuje 500 kwacha. To także jedno z niewielu miejsc otwartych do późna w dni powszednie (czynna jest wtedy mniejsza część baru).
* '''Lonely Planet/Oasis''' (kasyno), przy drodze Chilambula Road. Obecnie miejsce to nie cieszy się już tak dużą popularnością, choć co kilka miesięcy odbywają się tu słynne imprezy z cyklu „Lollipop”. W nocy serwowane jest tu również jedzenie.
* '''Chameleon Bar''' (Four Seasons), przy ulicy Presidential Way. Lokal należy do osoby białej (tzw. mzungu) i jest prowadzony przez Szkota. Spotkasz tu wielu obcokrajowców z krajów zachodnich. Atmosfera nie jest typowo afrykańska, ale w ciągu tygodnia można tu liczyć na świetny klimat i zrelaksować się przy zimnym piwie. Dostępne są napoje oraz jedzenie. Największy ruch panuje w piątkowe wieczory i niedzielne popołudnia. Warto wpaść w niedzielę po południu na jam session z muzyką jazzową na żywo.
* '''Zanzibar Nightclub''', znany wśród miejscowych jako „Zanzi” – główny klub nocny w Lilongwe. W piątkowe i sobotnie wieczory bywa tu bardzo tłoczno. Standardowa opłata za wstęp wynosi 500 kwacha, choć podczas wydarzeń specjalnych, takich jak koncerty (występowali tu m.in. Black Missionaries czy Naeto C.), cena może być wyższa. Zachowaj szczególną ostrożność w kwestii pieniędzy, portfeli, torebek i aparatów fotograficznych – odnotowano tu liczne przypadki kradzieży kieszonkowych.
* '''The Shack''' – miejsce, do którego warto wybrać się w środowe wieczory; co tydzień przyciąga wielu mieszkańców oraz obcokrajowców. Lokal tętni życiem głównie w środy, a wstęp jest bezpłatny. Jeśli przyjdziesz wcześniej (o 18:00), możesz obejrzeć mecze drużyn z cotygodniowej ligi siatkówki. Jeśli nawiążesz z kimś rozmowę, być może uda Ci się nawet dołączyć do jednej z nich. To fajne miejsce, choć około 2:00 w nocy robi się w nim znacznie spokojniej. Bardzo towarzyski lokal.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==
=== Oszczędnie ===
* W pobliżu dworca autobusowego znajduje się kilka obiektów noclegowych, w których ceny pokoi zaczynają się od około 10 USD za noc.
* '''Lilongwe Golf Club''' (tylko pole namiotowe) – obiekt znajduje się przy drodze Glynn Jones Road. Zazwyczaj nie ma tam wielu gości (możliwe, że będziesz jedyną osobą na miejscu), a koszt pobytu jest nieco niższy niż w przypadku wynajęcia pokoju.
* '''St Peters Guesthouse''', Glynn Jones Road, tel. +265 8-317769. Zameldowanie: od 12:00, wymeldowanie: do 12:00. Do dyspozycji są cztery pokoje jednoosobowe oraz pokój wieloosobowy z czterema łóżkami. Na miejscu dostępny jest prysznic z ciepłą wodą oraz ogród. Ceny: 6000 kwacha za miejsce w pokoju wieloosobowym / 10 000 kwacha za pokój jednoosobowy. 
* {{Znacznik|'''Lilongwe Golf Club'''|-14.0010601|33.7608206|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Welcome Lodge''', Livingstone Road, dzielnica 3 (Area 3). Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 10:00. Oferta obejmuje pole namiotowe, miejsca w pokojach wieloosobowych oraz pokoje dwuosobowe; cena za miejsce w pokoju wieloosobowym wynosi 5 USD. 
* {{Znacznik|'''Mufatse Lodge'''|-13.9893026|33.7643647|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Mufatse Lodge''', 3 Lister Avenue, dzielnica 3 (Area 3).\

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Imperial Town Hotel Lilongwe'''|-13.9877204|33.7677047|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://imperialmw.com/ Imperial Town Hotel Lilongwe]''', w centrum Starego Miasta, obok poczty, ☏ +265 1 753 333. Obiekt dysponuje własną kawiarnią oraz barem dostępnym wyłącznie dla gości hotelowych. Dawniej znany jako Imperial Hotel. Czysty, przyjemny i przyjazny, położony w bardzo dogodnej lokalizacji. Hotel organizuje również korzystne cenowo wyprawy na safari do Parku Narodowego South Luangwa w Zambii. Ceny: 45–75 USD (wszystkie pokoje posiadają łazienki; droższe wyposażone są dodatkowo w wannę i telewizor). Na miejscu znajduje się także bardzo dobra restauracja oraz bar.
* '''[https://www.kglodge.net/ Korea Garden Lodge]'''. Oferuje komfortowe i relaksujące otoczenie; obiekt znajduje się blisko centrum Lilongwe, a jednocześnie w cichej dzielnicy mieszkalnej. Do dyspozycji gości jest basen i telewizor. Oferta obejmuje zarówno niedrogie miejsca w pokojach wieloosobowych, jak i bardziej luksusowe, prywatne pokoje.
* '''[https://mufasamalawi.com/ Mufasa Lodge and camping site]''', 4th Street, Old Town (''obszar 2, 5 minut spacerem od Starego Miasta''), ☏ +265 9071665. Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 22:00. Obiekt oferuje różne opcje zakwaterowania – od miejsc w pokojach wieloosobowych po droższe pokoje dwuosobowe z prywatnymi łazienkami (śniadanie wliczone w cenę). Ceny zaczynają się od 10 USD za łóżko w pokoju wieloosobowym oraz od 28 USD za pokój z prywatną łazienką. Na miejscu znajduje się bar na świeżym powietrzu (planowane jest zadaszenie na porę deszczową). Obiekt wydaje się nieco mniej kameralny niż inne miejsca tego typu, ze względu na otwartą bramę. Jest to jednak dobre miejsce na spotkania towarzyskie przed wyjściem na miasto. Miejsce w pokoju wieloosobowym: 10 USD.
* {{Znacznik|'''Sunrise Motel'''|-13.974 |33.76157 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunrise Motel''', Mzimba (''przy ukrytej uliczce odchodzącej od południowej strony Mzimba Road, 600 m na wschód od ronda przy City Mall''), ☏ +265 998 688 332. Obiekt położony w centrum, a jednocześnie w cichym miejscu. Oferuje przytulne, przestronne pokoje z drewnianymi podłogami i wyposażeniem, bar oraz restaurację ze stolikami na zewnątrz, ogród i dobre Wi-Fi. Pokój dwuosobowy z łazienką i śniadaniem: 64 500 K.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Cresta Crossroads Hotel'''|-13.9768 |33.7575 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Cresta Crossroads Hotel''', kompleks Crossroads, rondo Mchinji, ☏ +265-175-0333. Ten czterogwiazdkowy hotel, zarządzany przez południowoafrykańską sieć, oferuje nowoczesny – choć nieco mało wyrazisty – komfort. Na miejscu znajdują się basen, jacuzzi, siłownia, szybki bezprzewodowy dostęp do Internetu, a tuż obok – centrum handlowe. Ceny za pokój jedno-/dwuosobowy zaczynają się od 120/140 USD.
* {{Znacznik|'''Sunbird Capital Hotel'''|-13.955807 |33.796292 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunbird Capital Hotel''', Chilembwe Rd, ☏ +265 1 773 388, capitalres@sunbirdmalawi.com. Obiekt również mało inspirujący, lecz komfortowy, z udogodnieniami bardzo zbliżonymi do tych w Cresta Crossroads Hotel. Ceny pokoi dwuosobowych z łazienką zaczynają się od 110 USD. Hotel serwuje całkiem niezłe jedzenie – szczególnie warto polecić burgera z kurczakiem „peri-peri”; dostępny jest tu także niewielki bar sportowy. Wrażenia z pobytu mogą się różnić w zależności od dnia: niektórzy członkowie personelu są absolutnie fantastyczni, podczas gdy inni bywają nieco roztargnieni i mało uważni. Warto zdecydować się na pokój o wyższym standardzie (typu „superior”), gdyż pokoje standardowe nie zachwycają.

== Kontakt ==
Usługi telefonii komórkowej w standardzie 4G oferują operatorzy Airtel oraz TNM. Serwis BBC World Service można odbierać na częstotliwości 98,0 MHz.

== Bezpieczeństwo ==
Znalezienie transportu późną porą bywa trudne, dlatego zawsze upewnij się, że masz zapewniony sposób powrotu do miejsca zakwaterowania. Dostępne są taksówki. Mówi się, że w Lilongwe nocą nie jest bezpiecznie, więc po zmroku nie poruszaj się po mieście samotnie.

== Informacje turystyczne ==

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>6j1ypbzbda3h67vgbm1sh6d45p7vxul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159508</id>
      <parentid>159507</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Informacje turystyczne */</comment>
      <origin>159508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30754" sha1="rppg0mf7fvzldv2aobcki5oqwj66jyd" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==
=== Oszczędnie ===
Istnieje wiele lokalnych kawiarni, szczególnie w Strefie 2, serwujących tanie posiłki, takie jak ryż, kurczak, nsmia, wołowina.

Shoprite i Spar mają także delikatesy z gorącym jedzeniem, kanapkami i piekarnią.

* '''Sana''' (''naprzeciwko pubu Diplomats''). Sprzedaje posiłki takie jak curry, pizza i hamburgery. Dobra jakość w stosunku do ceny. 
* '''Chicken Inn''' (''obok Shoprite''). Jak KFC i zaskakująco bardzo dobrej jakości. Dobre frytki i sprzedaje lody.

=== Umiarkowanie ===
* '''Korea Garden Lodge''' – obiekt położony 5 minut spacerem od Mabuya Camp, Mufusa Lodge lub starego miasta. Na miejscu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni koreańskiej. Opinie gości są mieszane. W lipcu 2013 roku koszt pokoju dwuosobowego ze wspólną łazienką wynosił około 30 USD, a pokoju z prywatną łazienką – 55 USD. Dostępne Wi-Fi działa bardzo wolno; lepiej korzystać z sieci „KGL-ZyXEL” z hasłem: „kglogde1” (tak, z literówką w słowie „lodge”).
* '''Imperial Town Restaurant''' – bardzo dobre miejsce z przystępnymi cenami. Na miejscu znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz bar. Często odbywają się tu występy muzyczne na żywo (akustyczne). To świetne miejsce do nawiązania kontaktów z innymi gośćmi oraz lokalnymi ekspatami.
* '''Four Seasons''' – kompleks restauracji i niewielkich sklepów w nowej części miasta, położony w pięknie utrzymanych ogrodach. Znajduje się tu znakomita restauracja indyjska Blue Ginger (ceny dań typu curry wahają się w granicach 1500–2200 kwacha) oraz inny lokal serwujący makarony, sałatki i steki w rozsądnych cenach. Dojazd wymaga zazwyczaj samochodu; obiekt znajduje się w dzielnicy rządowej (Government District), w pobliżu hotelu Capital Sunbird. Warto się tam wybrać – jest tam również świetny bar, w którym serwują bardzo mocne koktajle!
* {{Znacznik|'''Spur'''|-13.9733929|33.7554961|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spur''' – południowoafrykańska sieć restauracji oferująca steki, burgery itp. W menu znajdziesz także dobre lody, koktajle mleczne oraz napoje typu „float” (napój gazowany z gałką lodów). Lokal prowadzony przez muzułmanów – w ofercie nie ma wieprzowiny.
* '''Kompleks Game''' – za punktami Galito’s, Creamy Inn oraz Pizza Inn znajduje się lokal Papaya. To przyjemna kawiarnia, idealna na dzień, serwująca koktajle mleczne, smoothie, herbatę i kawę. W ofercie są również nachosy, wrapy oraz inne lekkie przekąski.
* '''Kompleks Crossroads''' – mieści się tu południowoafrykańska sieć fast food Steers (burgery, frytki) oraz Pizza Inn. Jest tu także Cappucino’s – kameralna kawiarnia oferująca posiłki w ciągu dnia oraz smaczne śniadania. Dostępny jest szeroki wybór herbat, kaw oraz kaw mrożonych.
* {{Znacznik|'''Country Lodge'''|-13.979773|33.7454744|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Country Lodge''' – obiekt oddalony o 5 minut jazdy samochodem od Mabuya Camp. Serwuje bardzo dobrą kuchnię indyjską i chińską. Można również zadzwonić, złożyć zamówienie i odebrać je osobiście na wynos.
* {{Znacznik|'''Noble China'''|-13.984402|33.764341|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noble China''' – lokal znajduje się przy pierwszym zjeździe za hotelem Sunbird Lilongwe w dzielnicy Old Town. Serwują tam dobrej jakości dania kuchni chińskiej. Najlepiej zamówić kilka różnych potraw i dzielić się nimi z pozostałymi osobami przy stole – środek stołu jest obrotowy, co pozwala łatwo przesuwać i wymieniać się daniami.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Mamma Mia'''|-13.9820912|33.766661|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mamma Mia''', Old Town Mall. Najbardziej elegancka włoska restauracja w Lilongwe, bardzo lubiana przez mieszkających tu obcokrajowców – w weekendy zdecydowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację stolika. W menu znajdziesz prawdziwą włoską pizzę, makarony i inne dania. Pełny posiłek z kieliszkiem wina kosztuje ponad 2000 kwacha za osobę, przy czym jakość serwowanych potraw bywa nierówna.
* {{Znacznik|'''Blue Ginger'''|-13.9381372|33.7914071|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Blue Ginger''', w kompleksie handlowym Pacific Parade (dzielnica Area 10). Uznawana za najlepszą restaurację indyjską w Lilongwe.
* '''Kompleks handlowy Game''' – obok sklepu Game znajdują się lokale południowoafrykańskich sieci: Galito’s (w stylu Nando’s), Creamy Inn (lody, koktajle mleczne, gofry itp.) oraz Pizza Inn (we wtorki obowiązuje promocja: druga pizza gratis). Wszystkie mieszczą się w tym samym budynku. To wydatek, na który warto sobie pozwolić – trudno oprzeć się pokusie zjedzenia lodów lub wypicia koktajlu po głównym posiłku. Koszt to 2000–2500 kwacha za osobę; najtaniej jest w Galito’s.
Jeśli nie masz ochoty wychodzić do restauracji, możesz skorzystać z dostawy pizzy z lokalu Debonairs w centrum Crossroads. Kontakt: +265 991630464 lub +265 993810397. Ceny wahają się od 900 kwacha za małą pizzę do 2400 kwacha za dużą. W ofercie są również gorące kanapki typu „sub”. Minimalna kwota zamówienia z dostawą wynosi zazwyczaj 4400 kwacha.

== Życie nocne ==
Spożywanie alkoholu to jedno z ulubionych zajęć miejscowej ludności. Większość mieszkańców jest przyjaźnie nastawiona, jednak kobiety powinny uważać na nadopiekuńczych Malawijczyków!

Jedynym piwem warzonym w Malawi (nie licząc Chibuku – ziarnistego, przypominającego piasek trunku sprzedawanego w kartonach!) jest Carlsberg. Jest to marka lokalna (produkowana w [[Blantyre]]), dostępna w wersji klasycznej (znanej jako „Green”), a także jako Special Brew, Classic, Stout, Elephant lub Light. Można również kupić piwo „Kuche Kuche” – również warzone przez Carlsberga, ale sprzedawane w większych butelkach, o niższej zawartości alkoholu i skierowane głównie do turystów. W [[Malawi]] butelki zwrotne objęte są kaucją (należy doliczyć 25 kwacha do ceny każdej butelki, chyba że odda się wcześniej zakupione opakowania). W niektórych barach i klubach dostępne są także inne marki piw, takie jak Castle, Carling Black Label, Kronenbourg czy Heineken, są one jednak droższe. Dostępne są również cydry i wina, ale ponieważ są importowane, kosztują więcej.

[[Malawi]] posiada także własne alkohole wysokoprocentowe, w tym: Malawi Vodka, Malawi Gin (który – co zaskakujące – jest naprawdę dobrej jakości!), Malawi Rum, brandy Gold Label (lub jej bardziej ekskluzywna wersja Premium Brandy) oraz alkohol z trzciny cukrowej o nazwie Powers. Wszystkie one są dość tanie – butelka Powers lub brandy Gold Label kosztuje zazwyczaj 600 kwacha. Miejscowi często mieszają je ze słodką i bardzo smaczną Fantą! Wódkę, gin oraz Powers można również kupić w saszetkach o pojemności 30 ml.

* '''Diplomats Pub''' (''na starym mieście''), tel. +265 8553492. Lokal oferuje dobrą muzykę i zimne piwo, a w weekendy na zewnątrz organizowane jest „braai” (południowoafrykańskie określenie grilla, wymawiane jako „brr-aj”). Lokal jest czynny od 17:00 do 2:00 w nocy. To świetne miejsce na rozrywkę – zarówno w weekendy, jak i w tygodniu, gdy inne puby są zamknięte. Lokal cieszy się popularnością zarówno wśród mieszkańców, jak i obcokrajowców. Na miejscu znajdują się stoły bilardowe (żeton kosztuje 100 kwacha) – zasada jest taka, że ​​zwycięzca zostaje przy stole! Warto również zajrzeć do baru sportowego Inferno, znajdującego się tuż za Diplomats Pub.
* '''Alexsander's Bar''' – położony około 10 minut jazdy taksówką od centrum miasta. Ten bar był niegdyś miejscem spotkań pracowników biurowych oraz obcokrajowców mieszkających w Lilongwe. Lokal mieści się na parterze budynku należącego do osoby pochodzenia zachodniego, urodzonej w Malawi. To dobry wybór, jeśli chcesz uniknąć tłumów i po prostu się zrelaksować.
* {{Znacznik|'''Chez Ntemba International Nightclub'''|-13.9545454|33.7706511|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chez Ntemba International Nightclub''', dzielnica 47 (''za stacją benzynową Total''). Popularne miejsce wśród miejscowych w piątkowe i sobotnie wieczory. Choć lokal nie jest najlepiej utrzymany, gwarantuje świetną muzykę i znakomitą atmosferę. Jeśli na parkiecie zrobi się zbyt tłoczno, zawsze można wyjść na zewnątrz – na otwartą przestrzeń, gdzie łatwo nawiązać rozmowę z miejscowymi lub obcokrajowcami. Na miejscu dostępny jest również grill (tzw. braai). W weekendy wstęp kosztuje 500 kwacha. To także jedno z niewielu miejsc otwartych do późna w dni powszednie (czynna jest wtedy mniejsza część baru).
* '''Lonely Planet/Oasis''' (kasyno), przy drodze Chilambula Road. Obecnie miejsce to nie cieszy się już tak dużą popularnością, choć co kilka miesięcy odbywają się tu słynne imprezy z cyklu „Lollipop”. W nocy serwowane jest tu również jedzenie.
* '''Chameleon Bar''' (Four Seasons), przy ulicy Presidential Way. Lokal należy do osoby białej (tzw. mzungu) i jest prowadzony przez Szkota. Spotkasz tu wielu obcokrajowców z krajów zachodnich. Atmosfera nie jest typowo afrykańska, ale w ciągu tygodnia można tu liczyć na świetny klimat i zrelaksować się przy zimnym piwie. Dostępne są napoje oraz jedzenie. Największy ruch panuje w piątkowe wieczory i niedzielne popołudnia. Warto wpaść w niedzielę po południu na jam session z muzyką jazzową na żywo.
* '''Zanzibar Nightclub''', znany wśród miejscowych jako „Zanzi” – główny klub nocny w Lilongwe. W piątkowe i sobotnie wieczory bywa tu bardzo tłoczno. Standardowa opłata za wstęp wynosi 500 kwacha, choć podczas wydarzeń specjalnych, takich jak koncerty (występowali tu m.in. Black Missionaries czy Naeto C.), cena może być wyższa. Zachowaj szczególną ostrożność w kwestii pieniędzy, portfeli, torebek i aparatów fotograficznych – odnotowano tu liczne przypadki kradzieży kieszonkowych.
* '''The Shack''' – miejsce, do którego warto wybrać się w środowe wieczory; co tydzień przyciąga wielu mieszkańców oraz obcokrajowców. Lokal tętni życiem głównie w środy, a wstęp jest bezpłatny. Jeśli przyjdziesz wcześniej (o 18:00), możesz obejrzeć mecze drużyn z cotygodniowej ligi siatkówki. Jeśli nawiążesz z kimś rozmowę, być może uda Ci się nawet dołączyć do jednej z nich. To fajne miejsce, choć około 2:00 w nocy robi się w nim znacznie spokojniej. Bardzo towarzyski lokal.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==
=== Oszczędnie ===
* W pobliżu dworca autobusowego znajduje się kilka obiektów noclegowych, w których ceny pokoi zaczynają się od około 10 USD za noc.
* '''Lilongwe Golf Club''' (tylko pole namiotowe) – obiekt znajduje się przy drodze Glynn Jones Road. Zazwyczaj nie ma tam wielu gości (możliwe, że będziesz jedyną osobą na miejscu), a koszt pobytu jest nieco niższy niż w przypadku wynajęcia pokoju.
* '''St Peters Guesthouse''', Glynn Jones Road, tel. +265 8-317769. Zameldowanie: od 12:00, wymeldowanie: do 12:00. Do dyspozycji są cztery pokoje jednoosobowe oraz pokój wieloosobowy z czterema łóżkami. Na miejscu dostępny jest prysznic z ciepłą wodą oraz ogród. Ceny: 6000 kwacha za miejsce w pokoju wieloosobowym / 10 000 kwacha za pokój jednoosobowy. 
* {{Znacznik|'''Lilongwe Golf Club'''|-14.0010601|33.7608206|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Welcome Lodge''', Livingstone Road, dzielnica 3 (Area 3). Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 10:00. Oferta obejmuje pole namiotowe, miejsca w pokojach wieloosobowych oraz pokoje dwuosobowe; cena za miejsce w pokoju wieloosobowym wynosi 5 USD. 
* {{Znacznik|'''Mufatse Lodge'''|-13.9893026|33.7643647|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Mufatse Lodge''', 3 Lister Avenue, dzielnica 3 (Area 3).\

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Imperial Town Hotel Lilongwe'''|-13.9877204|33.7677047|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://imperialmw.com/ Imperial Town Hotel Lilongwe]''', w centrum Starego Miasta, obok poczty, ☏ +265 1 753 333. Obiekt dysponuje własną kawiarnią oraz barem dostępnym wyłącznie dla gości hotelowych. Dawniej znany jako Imperial Hotel. Czysty, przyjemny i przyjazny, położony w bardzo dogodnej lokalizacji. Hotel organizuje również korzystne cenowo wyprawy na safari do Parku Narodowego South Luangwa w Zambii. Ceny: 45–75 USD (wszystkie pokoje posiadają łazienki; droższe wyposażone są dodatkowo w wannę i telewizor). Na miejscu znajduje się także bardzo dobra restauracja oraz bar.
* '''[https://www.kglodge.net/ Korea Garden Lodge]'''. Oferuje komfortowe i relaksujące otoczenie; obiekt znajduje się blisko centrum Lilongwe, a jednocześnie w cichej dzielnicy mieszkalnej. Do dyspozycji gości jest basen i telewizor. Oferta obejmuje zarówno niedrogie miejsca w pokojach wieloosobowych, jak i bardziej luksusowe, prywatne pokoje.
* '''[https://mufasamalawi.com/ Mufasa Lodge and camping site]''', 4th Street, Old Town (''obszar 2, 5 minut spacerem od Starego Miasta''), ☏ +265 9071665. Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 22:00. Obiekt oferuje różne opcje zakwaterowania – od miejsc w pokojach wieloosobowych po droższe pokoje dwuosobowe z prywatnymi łazienkami (śniadanie wliczone w cenę). Ceny zaczynają się od 10 USD za łóżko w pokoju wieloosobowym oraz od 28 USD za pokój z prywatną łazienką. Na miejscu znajduje się bar na świeżym powietrzu (planowane jest zadaszenie na porę deszczową). Obiekt wydaje się nieco mniej kameralny niż inne miejsca tego typu, ze względu na otwartą bramę. Jest to jednak dobre miejsce na spotkania towarzyskie przed wyjściem na miasto. Miejsce w pokoju wieloosobowym: 10 USD.
* {{Znacznik|'''Sunrise Motel'''|-13.974 |33.76157 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunrise Motel''', Mzimba (''przy ukrytej uliczce odchodzącej od południowej strony Mzimba Road, 600 m na wschód od ronda przy City Mall''), ☏ +265 998 688 332. Obiekt położony w centrum, a jednocześnie w cichym miejscu. Oferuje przytulne, przestronne pokoje z drewnianymi podłogami i wyposażeniem, bar oraz restaurację ze stolikami na zewnątrz, ogród i dobre Wi-Fi. Pokój dwuosobowy z łazienką i śniadaniem: 64 500 K.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Cresta Crossroads Hotel'''|-13.9768 |33.7575 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Cresta Crossroads Hotel''', kompleks Crossroads, rondo Mchinji, ☏ +265-175-0333. Ten czterogwiazdkowy hotel, zarządzany przez południowoafrykańską sieć, oferuje nowoczesny – choć nieco mało wyrazisty – komfort. Na miejscu znajdują się basen, jacuzzi, siłownia, szybki bezprzewodowy dostęp do Internetu, a tuż obok – centrum handlowe. Ceny za pokój jedno-/dwuosobowy zaczynają się od 120/140 USD.
* {{Znacznik|'''Sunbird Capital Hotel'''|-13.955807 |33.796292 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunbird Capital Hotel''', Chilembwe Rd, ☏ +265 1 773 388, capitalres@sunbirdmalawi.com. Obiekt również mało inspirujący, lecz komfortowy, z udogodnieniami bardzo zbliżonymi do tych w Cresta Crossroads Hotel. Ceny pokoi dwuosobowych z łazienką zaczynają się od 110 USD. Hotel serwuje całkiem niezłe jedzenie – szczególnie warto polecić burgera z kurczakiem „peri-peri”; dostępny jest tu także niewielki bar sportowy. Wrażenia z pobytu mogą się różnić w zależności od dnia: niektórzy członkowie personelu są absolutnie fantastyczni, podczas gdy inni bywają nieco roztargnieni i mało uważni. Warto zdecydować się na pokój o wyższym standardzie (typu „superior”), gdyż pokoje standardowe nie zachwycają.

== Kontakt ==
Usługi telefonii komórkowej w standardzie 4G oferują operatorzy Airtel oraz TNM. Serwis BBC World Service można odbierać na częstotliwości 98,0 MHz.

== Bezpieczeństwo ==
Znalezienie transportu późną porą bywa trudne, dlatego zawsze upewnij się, że masz zapewniony sposób powrotu do miejsca zakwaterowania. Dostępne są taksówki. Mówi się, że w Lilongwe nocą nie jest bezpiecznie, więc po zmroku nie poruszaj się po mieście samotnie.

== Informacje turystyczne ==
=== Ambasady ===
* [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] '''[https://www.gov.uk/world/organisations/british-high-commission-lilongwe Wysoka Komisja Brytyjska w Lilongwe]''', Off Convention Drive, Lilongwe 3, tel.: +265 1772 027, +265 1772 179, +265 1772 123, faks: +265 1772 657.
* [[Plik:Flag of the United States.svg|20px]] '''[https://mw.usembassy.gov/ Stany Zjednoczone]''', 16 Jomo Kenyatta Rd, Lilongwe 3, tel.: +265 1 773 166, faks: +265 1 770 471, consularlilong@state.gov.
* [[Plik:Flag of Nigeria.svg|20px]] '''Wysoka Komisja Nigerii''', New Area 12, działka nr 12/529, w pobliżu Mlambe Lodge, tel.: +265 456-7890, nigeria.lilongwe@yahoo.com.

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>rppg0mf7fvzldv2aobcki5oqwj66jyd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159509</id>
      <parentid>159508</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bezpieczeństwo */</comment>
      <origin>159509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30906" sha1="32s9fqr9q3yirn4ic4jf1a50mydtaqe" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==
=== Oszczędnie ===
Istnieje wiele lokalnych kawiarni, szczególnie w Strefie 2, serwujących tanie posiłki, takie jak ryż, kurczak, nsmia, wołowina.

Shoprite i Spar mają także delikatesy z gorącym jedzeniem, kanapkami i piekarnią.

* '''Sana''' (''naprzeciwko pubu Diplomats''). Sprzedaje posiłki takie jak curry, pizza i hamburgery. Dobra jakość w stosunku do ceny. 
* '''Chicken Inn''' (''obok Shoprite''). Jak KFC i zaskakująco bardzo dobrej jakości. Dobre frytki i sprzedaje lody.

=== Umiarkowanie ===
* '''Korea Garden Lodge''' – obiekt położony 5 minut spacerem od Mabuya Camp, Mufusa Lodge lub starego miasta. Na miejscu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni koreańskiej. Opinie gości są mieszane. W lipcu 2013 roku koszt pokoju dwuosobowego ze wspólną łazienką wynosił około 30 USD, a pokoju z prywatną łazienką – 55 USD. Dostępne Wi-Fi działa bardzo wolno; lepiej korzystać z sieci „KGL-ZyXEL” z hasłem: „kglogde1” (tak, z literówką w słowie „lodge”).
* '''Imperial Town Restaurant''' – bardzo dobre miejsce z przystępnymi cenami. Na miejscu znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz bar. Często odbywają się tu występy muzyczne na żywo (akustyczne). To świetne miejsce do nawiązania kontaktów z innymi gośćmi oraz lokalnymi ekspatami.
* '''Four Seasons''' – kompleks restauracji i niewielkich sklepów w nowej części miasta, położony w pięknie utrzymanych ogrodach. Znajduje się tu znakomita restauracja indyjska Blue Ginger (ceny dań typu curry wahają się w granicach 1500–2200 kwacha) oraz inny lokal serwujący makarony, sałatki i steki w rozsądnych cenach. Dojazd wymaga zazwyczaj samochodu; obiekt znajduje się w dzielnicy rządowej (Government District), w pobliżu hotelu Capital Sunbird. Warto się tam wybrać – jest tam również świetny bar, w którym serwują bardzo mocne koktajle!
* {{Znacznik|'''Spur'''|-13.9733929|33.7554961|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spur''' – południowoafrykańska sieć restauracji oferująca steki, burgery itp. W menu znajdziesz także dobre lody, koktajle mleczne oraz napoje typu „float” (napój gazowany z gałką lodów). Lokal prowadzony przez muzułmanów – w ofercie nie ma wieprzowiny.
* '''Kompleks Game''' – za punktami Galito’s, Creamy Inn oraz Pizza Inn znajduje się lokal Papaya. To przyjemna kawiarnia, idealna na dzień, serwująca koktajle mleczne, smoothie, herbatę i kawę. W ofercie są również nachosy, wrapy oraz inne lekkie przekąski.
* '''Kompleks Crossroads''' – mieści się tu południowoafrykańska sieć fast food Steers (burgery, frytki) oraz Pizza Inn. Jest tu także Cappucino’s – kameralna kawiarnia oferująca posiłki w ciągu dnia oraz smaczne śniadania. Dostępny jest szeroki wybór herbat, kaw oraz kaw mrożonych.
* {{Znacznik|'''Country Lodge'''|-13.979773|33.7454744|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Country Lodge''' – obiekt oddalony o 5 minut jazdy samochodem od Mabuya Camp. Serwuje bardzo dobrą kuchnię indyjską i chińską. Można również zadzwonić, złożyć zamówienie i odebrać je osobiście na wynos.
* {{Znacznik|'''Noble China'''|-13.984402|33.764341|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noble China''' – lokal znajduje się przy pierwszym zjeździe za hotelem Sunbird Lilongwe w dzielnicy Old Town. Serwują tam dobrej jakości dania kuchni chińskiej. Najlepiej zamówić kilka różnych potraw i dzielić się nimi z pozostałymi osobami przy stole – środek stołu jest obrotowy, co pozwala łatwo przesuwać i wymieniać się daniami.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Mamma Mia'''|-13.9820912|33.766661|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mamma Mia''', Old Town Mall. Najbardziej elegancka włoska restauracja w Lilongwe, bardzo lubiana przez mieszkających tu obcokrajowców – w weekendy zdecydowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację stolika. W menu znajdziesz prawdziwą włoską pizzę, makarony i inne dania. Pełny posiłek z kieliszkiem wina kosztuje ponad 2000 kwacha za osobę, przy czym jakość serwowanych potraw bywa nierówna.
* {{Znacznik|'''Blue Ginger'''|-13.9381372|33.7914071|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Blue Ginger''', w kompleksie handlowym Pacific Parade (dzielnica Area 10). Uznawana za najlepszą restaurację indyjską w Lilongwe.
* '''Kompleks handlowy Game''' – obok sklepu Game znajdują się lokale południowoafrykańskich sieci: Galito’s (w stylu Nando’s), Creamy Inn (lody, koktajle mleczne, gofry itp.) oraz Pizza Inn (we wtorki obowiązuje promocja: druga pizza gratis). Wszystkie mieszczą się w tym samym budynku. To wydatek, na który warto sobie pozwolić – trudno oprzeć się pokusie zjedzenia lodów lub wypicia koktajlu po głównym posiłku. Koszt to 2000–2500 kwacha za osobę; najtaniej jest w Galito’s.
Jeśli nie masz ochoty wychodzić do restauracji, możesz skorzystać z dostawy pizzy z lokalu Debonairs w centrum Crossroads. Kontakt: +265 991630464 lub +265 993810397. Ceny wahają się od 900 kwacha za małą pizzę do 2400 kwacha za dużą. W ofercie są również gorące kanapki typu „sub”. Minimalna kwota zamówienia z dostawą wynosi zazwyczaj 4400 kwacha.

== Życie nocne ==
Spożywanie alkoholu to jedno z ulubionych zajęć miejscowej ludności. Większość mieszkańców jest przyjaźnie nastawiona, jednak kobiety powinny uważać na nadopiekuńczych Malawijczyków!

Jedynym piwem warzonym w Malawi (nie licząc Chibuku – ziarnistego, przypominającego piasek trunku sprzedawanego w kartonach!) jest Carlsberg. Jest to marka lokalna (produkowana w [[Blantyre]]), dostępna w wersji klasycznej (znanej jako „Green”), a także jako Special Brew, Classic, Stout, Elephant lub Light. Można również kupić piwo „Kuche Kuche” – również warzone przez Carlsberga, ale sprzedawane w większych butelkach, o niższej zawartości alkoholu i skierowane głównie do turystów. W [[Malawi]] butelki zwrotne objęte są kaucją (należy doliczyć 25 kwacha do ceny każdej butelki, chyba że odda się wcześniej zakupione opakowania). W niektórych barach i klubach dostępne są także inne marki piw, takie jak Castle, Carling Black Label, Kronenbourg czy Heineken, są one jednak droższe. Dostępne są również cydry i wina, ale ponieważ są importowane, kosztują więcej.

[[Malawi]] posiada także własne alkohole wysokoprocentowe, w tym: Malawi Vodka, Malawi Gin (który – co zaskakujące – jest naprawdę dobrej jakości!), Malawi Rum, brandy Gold Label (lub jej bardziej ekskluzywna wersja Premium Brandy) oraz alkohol z trzciny cukrowej o nazwie Powers. Wszystkie one są dość tanie – butelka Powers lub brandy Gold Label kosztuje zazwyczaj 600 kwacha. Miejscowi często mieszają je ze słodką i bardzo smaczną Fantą! Wódkę, gin oraz Powers można również kupić w saszetkach o pojemności 30 ml.

* '''Diplomats Pub''' (''na starym mieście''), tel. +265 8553492. Lokal oferuje dobrą muzykę i zimne piwo, a w weekendy na zewnątrz organizowane jest „braai” (południowoafrykańskie określenie grilla, wymawiane jako „brr-aj”). Lokal jest czynny od 17:00 do 2:00 w nocy. To świetne miejsce na rozrywkę – zarówno w weekendy, jak i w tygodniu, gdy inne puby są zamknięte. Lokal cieszy się popularnością zarówno wśród mieszkańców, jak i obcokrajowców. Na miejscu znajdują się stoły bilardowe (żeton kosztuje 100 kwacha) – zasada jest taka, że ​​zwycięzca zostaje przy stole! Warto również zajrzeć do baru sportowego Inferno, znajdującego się tuż za Diplomats Pub.
* '''Alexsander's Bar''' – położony około 10 minut jazdy taksówką od centrum miasta. Ten bar był niegdyś miejscem spotkań pracowników biurowych oraz obcokrajowców mieszkających w Lilongwe. Lokal mieści się na parterze budynku należącego do osoby pochodzenia zachodniego, urodzonej w Malawi. To dobry wybór, jeśli chcesz uniknąć tłumów i po prostu się zrelaksować.
* {{Znacznik|'''Chez Ntemba International Nightclub'''|-13.9545454|33.7706511|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chez Ntemba International Nightclub''', dzielnica 47 (''za stacją benzynową Total''). Popularne miejsce wśród miejscowych w piątkowe i sobotnie wieczory. Choć lokal nie jest najlepiej utrzymany, gwarantuje świetną muzykę i znakomitą atmosferę. Jeśli na parkiecie zrobi się zbyt tłoczno, zawsze można wyjść na zewnątrz – na otwartą przestrzeń, gdzie łatwo nawiązać rozmowę z miejscowymi lub obcokrajowcami. Na miejscu dostępny jest również grill (tzw. braai). W weekendy wstęp kosztuje 500 kwacha. To także jedno z niewielu miejsc otwartych do późna w dni powszednie (czynna jest wtedy mniejsza część baru).
* '''Lonely Planet/Oasis''' (kasyno), przy drodze Chilambula Road. Obecnie miejsce to nie cieszy się już tak dużą popularnością, choć co kilka miesięcy odbywają się tu słynne imprezy z cyklu „Lollipop”. W nocy serwowane jest tu również jedzenie.
* '''Chameleon Bar''' (Four Seasons), przy ulicy Presidential Way. Lokal należy do osoby białej (tzw. mzungu) i jest prowadzony przez Szkota. Spotkasz tu wielu obcokrajowców z krajów zachodnich. Atmosfera nie jest typowo afrykańska, ale w ciągu tygodnia można tu liczyć na świetny klimat i zrelaksować się przy zimnym piwie. Dostępne są napoje oraz jedzenie. Największy ruch panuje w piątkowe wieczory i niedzielne popołudnia. Warto wpaść w niedzielę po południu na jam session z muzyką jazzową na żywo.
* '''Zanzibar Nightclub''', znany wśród miejscowych jako „Zanzi” – główny klub nocny w Lilongwe. W piątkowe i sobotnie wieczory bywa tu bardzo tłoczno. Standardowa opłata za wstęp wynosi 500 kwacha, choć podczas wydarzeń specjalnych, takich jak koncerty (występowali tu m.in. Black Missionaries czy Naeto C.), cena może być wyższa. Zachowaj szczególną ostrożność w kwestii pieniędzy, portfeli, torebek i aparatów fotograficznych – odnotowano tu liczne przypadki kradzieży kieszonkowych.
* '''The Shack''' – miejsce, do którego warto wybrać się w środowe wieczory; co tydzień przyciąga wielu mieszkańców oraz obcokrajowców. Lokal tętni życiem głównie w środy, a wstęp jest bezpłatny. Jeśli przyjdziesz wcześniej (o 18:00), możesz obejrzeć mecze drużyn z cotygodniowej ligi siatkówki. Jeśli nawiążesz z kimś rozmowę, być może uda Ci się nawet dołączyć do jednej z nich. To fajne miejsce, choć około 2:00 w nocy robi się w nim znacznie spokojniej. Bardzo towarzyski lokal.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==
=== Oszczędnie ===
* W pobliżu dworca autobusowego znajduje się kilka obiektów noclegowych, w których ceny pokoi zaczynają się od około 10 USD za noc.
* '''Lilongwe Golf Club''' (tylko pole namiotowe) – obiekt znajduje się przy drodze Glynn Jones Road. Zazwyczaj nie ma tam wielu gości (możliwe, że będziesz jedyną osobą na miejscu), a koszt pobytu jest nieco niższy niż w przypadku wynajęcia pokoju.
* '''St Peters Guesthouse''', Glynn Jones Road, tel. +265 8-317769. Zameldowanie: od 12:00, wymeldowanie: do 12:00. Do dyspozycji są cztery pokoje jednoosobowe oraz pokój wieloosobowy z czterema łóżkami. Na miejscu dostępny jest prysznic z ciepłą wodą oraz ogród. Ceny: 6000 kwacha za miejsce w pokoju wieloosobowym / 10 000 kwacha za pokój jednoosobowy. 
* {{Znacznik|'''Lilongwe Golf Club'''|-14.0010601|33.7608206|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Welcome Lodge''', Livingstone Road, dzielnica 3 (Area 3). Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 10:00. Oferta obejmuje pole namiotowe, miejsca w pokojach wieloosobowych oraz pokoje dwuosobowe; cena za miejsce w pokoju wieloosobowym wynosi 5 USD. 
* {{Znacznik|'''Mufatse Lodge'''|-13.9893026|33.7643647|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Mufatse Lodge''', 3 Lister Avenue, dzielnica 3 (Area 3).\

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Imperial Town Hotel Lilongwe'''|-13.9877204|33.7677047|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://imperialmw.com/ Imperial Town Hotel Lilongwe]''', w centrum Starego Miasta, obok poczty, ☏ +265 1 753 333. Obiekt dysponuje własną kawiarnią oraz barem dostępnym wyłącznie dla gości hotelowych. Dawniej znany jako Imperial Hotel. Czysty, przyjemny i przyjazny, położony w bardzo dogodnej lokalizacji. Hotel organizuje również korzystne cenowo wyprawy na safari do Parku Narodowego South Luangwa w Zambii. Ceny: 45–75 USD (wszystkie pokoje posiadają łazienki; droższe wyposażone są dodatkowo w wannę i telewizor). Na miejscu znajduje się także bardzo dobra restauracja oraz bar.
* '''[https://www.kglodge.net/ Korea Garden Lodge]'''. Oferuje komfortowe i relaksujące otoczenie; obiekt znajduje się blisko centrum Lilongwe, a jednocześnie w cichej dzielnicy mieszkalnej. Do dyspozycji gości jest basen i telewizor. Oferta obejmuje zarówno niedrogie miejsca w pokojach wieloosobowych, jak i bardziej luksusowe, prywatne pokoje.
* '''[https://mufasamalawi.com/ Mufasa Lodge and camping site]''', 4th Street, Old Town (''obszar 2, 5 minut spacerem od Starego Miasta''), ☏ +265 9071665. Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 22:00. Obiekt oferuje różne opcje zakwaterowania – od miejsc w pokojach wieloosobowych po droższe pokoje dwuosobowe z prywatnymi łazienkami (śniadanie wliczone w cenę). Ceny zaczynają się od 10 USD za łóżko w pokoju wieloosobowym oraz od 28 USD za pokój z prywatną łazienką. Na miejscu znajduje się bar na świeżym powietrzu (planowane jest zadaszenie na porę deszczową). Obiekt wydaje się nieco mniej kameralny niż inne miejsca tego typu, ze względu na otwartą bramę. Jest to jednak dobre miejsce na spotkania towarzyskie przed wyjściem na miasto. Miejsce w pokoju wieloosobowym: 10 USD.
* {{Znacznik|'''Sunrise Motel'''|-13.974 |33.76157 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunrise Motel''', Mzimba (''przy ukrytej uliczce odchodzącej od południowej strony Mzimba Road, 600 m na wschód od ronda przy City Mall''), ☏ +265 998 688 332. Obiekt położony w centrum, a jednocześnie w cichym miejscu. Oferuje przytulne, przestronne pokoje z drewnianymi podłogami i wyposażeniem, bar oraz restaurację ze stolikami na zewnątrz, ogród i dobre Wi-Fi. Pokój dwuosobowy z łazienką i śniadaniem: 64 500 K.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Cresta Crossroads Hotel'''|-13.9768 |33.7575 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Cresta Crossroads Hotel''', kompleks Crossroads, rondo Mchinji, ☏ +265-175-0333. Ten czterogwiazdkowy hotel, zarządzany przez południowoafrykańską sieć, oferuje nowoczesny – choć nieco mało wyrazisty – komfort. Na miejscu znajdują się basen, jacuzzi, siłownia, szybki bezprzewodowy dostęp do Internetu, a tuż obok – centrum handlowe. Ceny za pokój jedno-/dwuosobowy zaczynają się od 120/140 USD.
* {{Znacznik|'''Sunbird Capital Hotel'''|-13.955807 |33.796292 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunbird Capital Hotel''', Chilembwe Rd, ☏ +265 1 773 388, capitalres@sunbirdmalawi.com. Obiekt również mało inspirujący, lecz komfortowy, z udogodnieniami bardzo zbliżonymi do tych w Cresta Crossroads Hotel. Ceny pokoi dwuosobowych z łazienką zaczynają się od 110 USD. Hotel serwuje całkiem niezłe jedzenie – szczególnie warto polecić burgera z kurczakiem „peri-peri”; dostępny jest tu także niewielki bar sportowy. Wrażenia z pobytu mogą się różnić w zależności od dnia: niektórzy członkowie personelu są absolutnie fantastyczni, podczas gdy inni bywają nieco roztargnieni i mało uważni. Warto zdecydować się na pokój o wyższym standardzie (typu „superior”), gdyż pokoje standardowe nie zachwycają.

== Kontakt ==
Usługi telefonii komórkowej w standardzie 4G oferują operatorzy Airtel oraz TNM. Serwis BBC World Service można odbierać na częstotliwości 98,0 MHz.

== Bezpieczeństwo ==
Znalezienie transportu późną porą bywa trudne, dlatego zawsze upewnij się, że masz zapewniony sposób powrotu do miejsca zakwaterowania. Dostępne są taksówki. Mówi się, że w Lilongwe nocą nie jest bezpiecznie, więc po zmroku nie poruszaj się po mieście samotnie.

== Zdrowie ==
* {{Znacznik|'''Kamuzu Central Hospital'''|-13.976501 |33.786227 |typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''Kamuzu Central Hospital'''.

== Informacje turystyczne ==
=== Ambasady ===
* [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] '''[https://www.gov.uk/world/organisations/british-high-commission-lilongwe Wysoka Komisja Brytyjska w Lilongwe]''', Off Convention Drive, Lilongwe 3, tel.: +265 1772 027, +265 1772 179, +265 1772 123, faks: +265 1772 657.
* [[Plik:Flag of the United States.svg|20px]] '''[https://mw.usembassy.gov/ Stany Zjednoczone]''', 16 Jomo Kenyatta Rd, Lilongwe 3, tel.: +265 1 773 166, faks: +265 1 770 471, consularlilong@state.gov.
* [[Plik:Flag of Nigeria.svg|20px]] '''Wysoka Komisja Nigerii''', New Area 12, działka nr 12/529, w pobliżu Mlambe Lodge, tel.: +265 456-7890, nigeria.lilongwe@yahoo.com.

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>32s9fqr9q3yirn4ic4jf1a50mydtaqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159510</id>
      <parentid>159509</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ambasady */</comment>
      <origin>159510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31036" sha1="j0sbxj00b62hqg5nno7qdnchb1eyj6k" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==
=== Oszczędnie ===
Istnieje wiele lokalnych kawiarni, szczególnie w Strefie 2, serwujących tanie posiłki, takie jak ryż, kurczak, nsmia, wołowina.

Shoprite i Spar mają także delikatesy z gorącym jedzeniem, kanapkami i piekarnią.

* '''Sana''' (''naprzeciwko pubu Diplomats''). Sprzedaje posiłki takie jak curry, pizza i hamburgery. Dobra jakość w stosunku do ceny. 
* '''Chicken Inn''' (''obok Shoprite''). Jak KFC i zaskakująco bardzo dobrej jakości. Dobre frytki i sprzedaje lody.

=== Umiarkowanie ===
* '''Korea Garden Lodge''' – obiekt położony 5 minut spacerem od Mabuya Camp, Mufusa Lodge lub starego miasta. Na miejscu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni koreańskiej. Opinie gości są mieszane. W lipcu 2013 roku koszt pokoju dwuosobowego ze wspólną łazienką wynosił około 30 USD, a pokoju z prywatną łazienką – 55 USD. Dostępne Wi-Fi działa bardzo wolno; lepiej korzystać z sieci „KGL-ZyXEL” z hasłem: „kglogde1” (tak, z literówką w słowie „lodge”).
* '''Imperial Town Restaurant''' – bardzo dobre miejsce z przystępnymi cenami. Na miejscu znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz bar. Często odbywają się tu występy muzyczne na żywo (akustyczne). To świetne miejsce do nawiązania kontaktów z innymi gośćmi oraz lokalnymi ekspatami.
* '''Four Seasons''' – kompleks restauracji i niewielkich sklepów w nowej części miasta, położony w pięknie utrzymanych ogrodach. Znajduje się tu znakomita restauracja indyjska Blue Ginger (ceny dań typu curry wahają się w granicach 1500–2200 kwacha) oraz inny lokal serwujący makarony, sałatki i steki w rozsądnych cenach. Dojazd wymaga zazwyczaj samochodu; obiekt znajduje się w dzielnicy rządowej (Government District), w pobliżu hotelu Capital Sunbird. Warto się tam wybrać – jest tam również świetny bar, w którym serwują bardzo mocne koktajle!
* {{Znacznik|'''Spur'''|-13.9733929|33.7554961|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spur''' – południowoafrykańska sieć restauracji oferująca steki, burgery itp. W menu znajdziesz także dobre lody, koktajle mleczne oraz napoje typu „float” (napój gazowany z gałką lodów). Lokal prowadzony przez muzułmanów – w ofercie nie ma wieprzowiny.
* '''Kompleks Game''' – za punktami Galito’s, Creamy Inn oraz Pizza Inn znajduje się lokal Papaya. To przyjemna kawiarnia, idealna na dzień, serwująca koktajle mleczne, smoothie, herbatę i kawę. W ofercie są również nachosy, wrapy oraz inne lekkie przekąski.
* '''Kompleks Crossroads''' – mieści się tu południowoafrykańska sieć fast food Steers (burgery, frytki) oraz Pizza Inn. Jest tu także Cappucino’s – kameralna kawiarnia oferująca posiłki w ciągu dnia oraz smaczne śniadania. Dostępny jest szeroki wybór herbat, kaw oraz kaw mrożonych.
* {{Znacznik|'''Country Lodge'''|-13.979773|33.7454744|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Country Lodge''' – obiekt oddalony o 5 minut jazdy samochodem od Mabuya Camp. Serwuje bardzo dobrą kuchnię indyjską i chińską. Można również zadzwonić, złożyć zamówienie i odebrać je osobiście na wynos.
* {{Znacznik|'''Noble China'''|-13.984402|33.764341|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noble China''' – lokal znajduje się przy pierwszym zjeździe za hotelem Sunbird Lilongwe w dzielnicy Old Town. Serwują tam dobrej jakości dania kuchni chińskiej. Najlepiej zamówić kilka różnych potraw i dzielić się nimi z pozostałymi osobami przy stole – środek stołu jest obrotowy, co pozwala łatwo przesuwać i wymieniać się daniami.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Mamma Mia'''|-13.9820912|33.766661|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mamma Mia''', Old Town Mall. Najbardziej elegancka włoska restauracja w Lilongwe, bardzo lubiana przez mieszkających tu obcokrajowców – w weekendy zdecydowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację stolika. W menu znajdziesz prawdziwą włoską pizzę, makarony i inne dania. Pełny posiłek z kieliszkiem wina kosztuje ponad 2000 kwacha za osobę, przy czym jakość serwowanych potraw bywa nierówna.
* {{Znacznik|'''Blue Ginger'''|-13.9381372|33.7914071|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Blue Ginger''', w kompleksie handlowym Pacific Parade (dzielnica Area 10). Uznawana za najlepszą restaurację indyjską w Lilongwe.
* '''Kompleks handlowy Game''' – obok sklepu Game znajdują się lokale południowoafrykańskich sieci: Galito’s (w stylu Nando’s), Creamy Inn (lody, koktajle mleczne, gofry itp.) oraz Pizza Inn (we wtorki obowiązuje promocja: druga pizza gratis). Wszystkie mieszczą się w tym samym budynku. To wydatek, na który warto sobie pozwolić – trudno oprzeć się pokusie zjedzenia lodów lub wypicia koktajlu po głównym posiłku. Koszt to 2000–2500 kwacha za osobę; najtaniej jest w Galito’s.
Jeśli nie masz ochoty wychodzić do restauracji, możesz skorzystać z dostawy pizzy z lokalu Debonairs w centrum Crossroads. Kontakt: +265 991630464 lub +265 993810397. Ceny wahają się od 900 kwacha za małą pizzę do 2400 kwacha za dużą. W ofercie są również gorące kanapki typu „sub”. Minimalna kwota zamówienia z dostawą wynosi zazwyczaj 4400 kwacha.

== Życie nocne ==
Spożywanie alkoholu to jedno z ulubionych zajęć miejscowej ludności. Większość mieszkańców jest przyjaźnie nastawiona, jednak kobiety powinny uważać na nadopiekuńczych Malawijczyków!

Jedynym piwem warzonym w Malawi (nie licząc Chibuku – ziarnistego, przypominającego piasek trunku sprzedawanego w kartonach!) jest Carlsberg. Jest to marka lokalna (produkowana w [[Blantyre]]), dostępna w wersji klasycznej (znanej jako „Green”), a także jako Special Brew, Classic, Stout, Elephant lub Light. Można również kupić piwo „Kuche Kuche” – również warzone przez Carlsberga, ale sprzedawane w większych butelkach, o niższej zawartości alkoholu i skierowane głównie do turystów. W [[Malawi]] butelki zwrotne objęte są kaucją (należy doliczyć 25 kwacha do ceny każdej butelki, chyba że odda się wcześniej zakupione opakowania). W niektórych barach i klubach dostępne są także inne marki piw, takie jak Castle, Carling Black Label, Kronenbourg czy Heineken, są one jednak droższe. Dostępne są również cydry i wina, ale ponieważ są importowane, kosztują więcej.

[[Malawi]] posiada także własne alkohole wysokoprocentowe, w tym: Malawi Vodka, Malawi Gin (który – co zaskakujące – jest naprawdę dobrej jakości!), Malawi Rum, brandy Gold Label (lub jej bardziej ekskluzywna wersja Premium Brandy) oraz alkohol z trzciny cukrowej o nazwie Powers. Wszystkie one są dość tanie – butelka Powers lub brandy Gold Label kosztuje zazwyczaj 600 kwacha. Miejscowi często mieszają je ze słodką i bardzo smaczną Fantą! Wódkę, gin oraz Powers można również kupić w saszetkach o pojemności 30 ml.

* '''Diplomats Pub''' (''na starym mieście''), tel. +265 8553492. Lokal oferuje dobrą muzykę i zimne piwo, a w weekendy na zewnątrz organizowane jest „braai” (południowoafrykańskie określenie grilla, wymawiane jako „brr-aj”). Lokal jest czynny od 17:00 do 2:00 w nocy. To świetne miejsce na rozrywkę – zarówno w weekendy, jak i w tygodniu, gdy inne puby są zamknięte. Lokal cieszy się popularnością zarówno wśród mieszkańców, jak i obcokrajowców. Na miejscu znajdują się stoły bilardowe (żeton kosztuje 100 kwacha) – zasada jest taka, że ​​zwycięzca zostaje przy stole! Warto również zajrzeć do baru sportowego Inferno, znajdującego się tuż za Diplomats Pub.
* '''Alexsander's Bar''' – położony około 10 minut jazdy taksówką od centrum miasta. Ten bar był niegdyś miejscem spotkań pracowników biurowych oraz obcokrajowców mieszkających w Lilongwe. Lokal mieści się na parterze budynku należącego do osoby pochodzenia zachodniego, urodzonej w Malawi. To dobry wybór, jeśli chcesz uniknąć tłumów i po prostu się zrelaksować.
* {{Znacznik|'''Chez Ntemba International Nightclub'''|-13.9545454|33.7706511|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chez Ntemba International Nightclub''', dzielnica 47 (''za stacją benzynową Total''). Popularne miejsce wśród miejscowych w piątkowe i sobotnie wieczory. Choć lokal nie jest najlepiej utrzymany, gwarantuje świetną muzykę i znakomitą atmosferę. Jeśli na parkiecie zrobi się zbyt tłoczno, zawsze można wyjść na zewnątrz – na otwartą przestrzeń, gdzie łatwo nawiązać rozmowę z miejscowymi lub obcokrajowcami. Na miejscu dostępny jest również grill (tzw. braai). W weekendy wstęp kosztuje 500 kwacha. To także jedno z niewielu miejsc otwartych do późna w dni powszednie (czynna jest wtedy mniejsza część baru).
* '''Lonely Planet/Oasis''' (kasyno), przy drodze Chilambula Road. Obecnie miejsce to nie cieszy się już tak dużą popularnością, choć co kilka miesięcy odbywają się tu słynne imprezy z cyklu „Lollipop”. W nocy serwowane jest tu również jedzenie.
* '''Chameleon Bar''' (Four Seasons), przy ulicy Presidential Way. Lokal należy do osoby białej (tzw. mzungu) i jest prowadzony przez Szkota. Spotkasz tu wielu obcokrajowców z krajów zachodnich. Atmosfera nie jest typowo afrykańska, ale w ciągu tygodnia można tu liczyć na świetny klimat i zrelaksować się przy zimnym piwie. Dostępne są napoje oraz jedzenie. Największy ruch panuje w piątkowe wieczory i niedzielne popołudnia. Warto wpaść w niedzielę po południu na jam session z muzyką jazzową na żywo.
* '''Zanzibar Nightclub''', znany wśród miejscowych jako „Zanzi” – główny klub nocny w Lilongwe. W piątkowe i sobotnie wieczory bywa tu bardzo tłoczno. Standardowa opłata za wstęp wynosi 500 kwacha, choć podczas wydarzeń specjalnych, takich jak koncerty (występowali tu m.in. Black Missionaries czy Naeto C.), cena może być wyższa. Zachowaj szczególną ostrożność w kwestii pieniędzy, portfeli, torebek i aparatów fotograficznych – odnotowano tu liczne przypadki kradzieży kieszonkowych.
* '''The Shack''' – miejsce, do którego warto wybrać się w środowe wieczory; co tydzień przyciąga wielu mieszkańców oraz obcokrajowców. Lokal tętni życiem głównie w środy, a wstęp jest bezpłatny. Jeśli przyjdziesz wcześniej (o 18:00), możesz obejrzeć mecze drużyn z cotygodniowej ligi siatkówki. Jeśli nawiążesz z kimś rozmowę, być może uda Ci się nawet dołączyć do jednej z nich. To fajne miejsce, choć około 2:00 w nocy robi się w nim znacznie spokojniej. Bardzo towarzyski lokal.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==
=== Oszczędnie ===
* W pobliżu dworca autobusowego znajduje się kilka obiektów noclegowych, w których ceny pokoi zaczynają się od około 10 USD za noc.
* '''Lilongwe Golf Club''' (tylko pole namiotowe) – obiekt znajduje się przy drodze Glynn Jones Road. Zazwyczaj nie ma tam wielu gości (możliwe, że będziesz jedyną osobą na miejscu), a koszt pobytu jest nieco niższy niż w przypadku wynajęcia pokoju.
* '''St Peters Guesthouse''', Glynn Jones Road, tel. +265 8-317769. Zameldowanie: od 12:00, wymeldowanie: do 12:00. Do dyspozycji są cztery pokoje jednoosobowe oraz pokój wieloosobowy z czterema łóżkami. Na miejscu dostępny jest prysznic z ciepłą wodą oraz ogród. Ceny: 6000 kwacha za miejsce w pokoju wieloosobowym / 10 000 kwacha za pokój jednoosobowy. 
* {{Znacznik|'''Lilongwe Golf Club'''|-14.0010601|33.7608206|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Welcome Lodge''', Livingstone Road, dzielnica 3 (Area 3). Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 10:00. Oferta obejmuje pole namiotowe, miejsca w pokojach wieloosobowych oraz pokoje dwuosobowe; cena za miejsce w pokoju wieloosobowym wynosi 5 USD. 
* {{Znacznik|'''Mufatse Lodge'''|-13.9893026|33.7643647|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Mufatse Lodge''', 3 Lister Avenue, dzielnica 3 (Area 3).\

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Imperial Town Hotel Lilongwe'''|-13.9877204|33.7677047|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://imperialmw.com/ Imperial Town Hotel Lilongwe]''', w centrum Starego Miasta, obok poczty, ☏ +265 1 753 333. Obiekt dysponuje własną kawiarnią oraz barem dostępnym wyłącznie dla gości hotelowych. Dawniej znany jako Imperial Hotel. Czysty, przyjemny i przyjazny, położony w bardzo dogodnej lokalizacji. Hotel organizuje również korzystne cenowo wyprawy na safari do Parku Narodowego South Luangwa w Zambii. Ceny: 45–75 USD (wszystkie pokoje posiadają łazienki; droższe wyposażone są dodatkowo w wannę i telewizor). Na miejscu znajduje się także bardzo dobra restauracja oraz bar.
* '''[https://www.kglodge.net/ Korea Garden Lodge]'''. Oferuje komfortowe i relaksujące otoczenie; obiekt znajduje się blisko centrum Lilongwe, a jednocześnie w cichej dzielnicy mieszkalnej. Do dyspozycji gości jest basen i telewizor. Oferta obejmuje zarówno niedrogie miejsca w pokojach wieloosobowych, jak i bardziej luksusowe, prywatne pokoje.
* '''[https://mufasamalawi.com/ Mufasa Lodge and camping site]''', 4th Street, Old Town (''obszar 2, 5 minut spacerem od Starego Miasta''), ☏ +265 9071665. Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 22:00. Obiekt oferuje różne opcje zakwaterowania – od miejsc w pokojach wieloosobowych po droższe pokoje dwuosobowe z prywatnymi łazienkami (śniadanie wliczone w cenę). Ceny zaczynają się od 10 USD za łóżko w pokoju wieloosobowym oraz od 28 USD za pokój z prywatną łazienką. Na miejscu znajduje się bar na świeżym powietrzu (planowane jest zadaszenie na porę deszczową). Obiekt wydaje się nieco mniej kameralny niż inne miejsca tego typu, ze względu na otwartą bramę. Jest to jednak dobre miejsce na spotkania towarzyskie przed wyjściem na miasto. Miejsce w pokoju wieloosobowym: 10 USD.
* {{Znacznik|'''Sunrise Motel'''|-13.974 |33.76157 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunrise Motel''', Mzimba (''przy ukrytej uliczce odchodzącej od południowej strony Mzimba Road, 600 m na wschód od ronda przy City Mall''), ☏ +265 998 688 332. Obiekt położony w centrum, a jednocześnie w cichym miejscu. Oferuje przytulne, przestronne pokoje z drewnianymi podłogami i wyposażeniem, bar oraz restaurację ze stolikami na zewnątrz, ogród i dobre Wi-Fi. Pokój dwuosobowy z łazienką i śniadaniem: 64 500 K.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Cresta Crossroads Hotel'''|-13.9768 |33.7575 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Cresta Crossroads Hotel''', kompleks Crossroads, rondo Mchinji, ☏ +265-175-0333. Ten czterogwiazdkowy hotel, zarządzany przez południowoafrykańską sieć, oferuje nowoczesny – choć nieco mało wyrazisty – komfort. Na miejscu znajdują się basen, jacuzzi, siłownia, szybki bezprzewodowy dostęp do Internetu, a tuż obok – centrum handlowe. Ceny za pokój jedno-/dwuosobowy zaczynają się od 120/140 USD.
* {{Znacznik|'''Sunbird Capital Hotel'''|-13.955807 |33.796292 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunbird Capital Hotel''', Chilembwe Rd, ☏ +265 1 773 388, capitalres@sunbirdmalawi.com. Obiekt również mało inspirujący, lecz komfortowy, z udogodnieniami bardzo zbliżonymi do tych w Cresta Crossroads Hotel. Ceny pokoi dwuosobowych z łazienką zaczynają się od 110 USD. Hotel serwuje całkiem niezłe jedzenie – szczególnie warto polecić burgera z kurczakiem „peri-peri”; dostępny jest tu także niewielki bar sportowy. Wrażenia z pobytu mogą się różnić w zależności od dnia: niektórzy członkowie personelu są absolutnie fantastyczni, podczas gdy inni bywają nieco roztargnieni i mało uważni. Warto zdecydować się na pokój o wyższym standardzie (typu „superior”), gdyż pokoje standardowe nie zachwycają.

== Kontakt ==
Usługi telefonii komórkowej w standardzie 4G oferują operatorzy Airtel oraz TNM. Serwis BBC World Service można odbierać na częstotliwości 98,0 MHz.

== Bezpieczeństwo ==
Znalezienie transportu późną porą bywa trudne, dlatego zawsze upewnij się, że masz zapewniony sposób powrotu do miejsca zakwaterowania. Dostępne są taksówki. Mówi się, że w Lilongwe nocą nie jest bezpiecznie, więc po zmroku nie poruszaj się po mieście samotnie.

== Zdrowie ==
* {{Znacznik|'''Kamuzu Central Hospital'''|-13.976501 |33.786227 |typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''Kamuzu Central Hospital'''.

== Informacje turystyczne ==
=== Ambasady ===
* [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] '''[https://www.gov.uk/world/organisations/british-high-commission-lilongwe Wysoka Komisja Brytyjska w Lilongwe]''', Off Convention Drive, Lilongwe 3, tel.: +265 1772 027, +265 1772 179, +265 1772 123, faks: +265 1772 657.
* [[Plik:Flag of the United States.svg|20px]] '''[https://mw.usembassy.gov/ Stany Zjednoczone]''', 16 Jomo Kenyatta Rd, Lilongwe 3, tel.: +265 1 773 166, faks: +265 1 770 471, consularlilong@state.gov.
* [[Plik:Flag of Nigeria.svg|20px]] '''Wysoka Komisja Nigerii''', New Area 12, działka nr 12/529, w pobliżu Mlambe Lodge, tel.: +265 456-7890, nigeria.lilongwe@yahoo.com.
* [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] '''Ambasada Niemiec''' (Deutsche Botschaft), Convention Drive, Lilongwe. Tel.: +265 1 772 555

== Wyjazd ==

{{Zarys}}

{{Atrybucja}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>j0sbxj00b62hqg5nno7qdnchb1eyj6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159511</id>
      <parentid>159510</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T11:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moromar</username>
        <id>2451</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wyjazd */</comment>
      <origin>159511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32698" sha1="cou6z5ofjxhrl3ymobm1pjh91ld3f8m" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Lilongwe
 |nazwa oryginalna = 
 |widok            = Lilongwe Area 2.jpg
 |opis             = 
 |herb             = Lilongwecityseal.png
 |mapa             = Malawi-Lilongwe.png
 |państwo          = [[Plik:Flag of Malawi.svg|20px]] [[Malawi]]
 |region           = [[Region Centralny (Malawi)|Region Centralny]]
 |powierzchnia     = 727,79
 |wysokość         = 1050
 |ludność          = 989 300
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 
 |www              = https://lcc.mw/
}}
[[Plik:Banda-mausoleum.jpg|thumb|300px|Mauzoleum Bandy]]
'''Lilongwe''' to stolica [[Malawi]]. Jest to miasto bardzo zielone – do tego stopnia, że ​​czasami można się zastanawiać, czy w ogóle istnieje tu jakieś centrum; budynki, przynajmniej w nowej części miasta, są bowiem pooddzielane od siebie połaciami trawników i drzewami.

== Charakterystyka ==
Stolica [[Malawi]], Lilongwe, liczy około 1,1 miliona mieszkańców (2015).

=== Klimat ===
Lilongwe położone jest na wysokości 1050 m n.p.m., dlatego panujące tam temperatury są nieco niższe, niż można by oczekiwać w przypadku miasta w strefie tropikalnej. Charakterystyczne są ciepłe lata i łagodne zimy. Pora deszczowa trwa od grudnia do marca.

=== Orientacja ===
Lilongwe jest podzielone na Stare Miasto (na południu) i Nowe Miasto (na północy), a pomiędzy nimi znajduje się Rezerwat Przyrody Lilongwe. '''Stare Miasto''' zbudowane jest wokół dawnej wioski Lilongwe, natomiast '''Nowe Miasto''' (zwane także '''Centrum Miasta''' lub '''Stolicą''') powstało po tym, jak pierwszy prezydent, dr Hastings Banda, przeniósł stolicę z [[Zomba|Zomby]] do Lilongwe. Jakość dróg jest doskonała w porównaniu z krajami takimi jak [[Kenia]], a ruch uliczny nie stanowi większego problemu. Lilongwe jest podzielone na '''obszary'''. Warto więc wiedzieć, czy cel podróży znajduje się w obszarze 6, 43 itp., korzystając z taksówki lub pytając o drogę.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
{{Znacznik|Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu|-13.789167 |33.780833 |typ=transport}}'''Międzynarodowy port lotniczy Kamuzu''' ({{IATA|LLW}}). Lotnisko obsługuje regularne połączenia do [[Johannesburg]]a, [[Addis Abeba|Addis Abeby]], [[Nairobi]], [[Lusaka|Lusaki]], [[Dar es Salaam]] i [[Harare]], a także loty krajowe do [[Blantyre]]. Linie Malawi Airlines oferują połączenia regionalne do [[Johannesburg]]a w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]]. Brak jest bezpośrednich lotów do miejsc poza [[Afryka|Afryką]], co oznacza, że ​​podróżni przybywający spoza kontynentu muszą skorzystać z przesiadki w jednym z wymienionych wyżej miast. Samolot linii Kenya Airways, lecący z [[Nairobi]], kontynuuje podróż do [[Nampula|Nampuli]] w [[Mozambik]]u. Choć bilety na ten odcinek bywają w sprzedaży, nie jest jasne, czy dozwolona jest podróż na trasie Lilongwe – [[Nampula]] z wykorzystaniem wyłącznie tego fragmentu połączenia.

Opłata lotniskowa za wylot międzynarodowy, pobierana dawniej od posiadaczy zagranicznych paszportów, jest obecnie wliczona w cenę biletu lotniczego.

Lotnisko znajduje się około 30–40 minut jazdy na północ od miasta. Koszt przejazdu taksówką ze Starego Miasta (Old Town) – przy założeniu, że nocleg znajduje się w jednym z tamtejszych obiektów – wynosi około 20 USD. Cena może być niższa w przypadku zamówienia taksówki z dzielnicy Capital City.

=== Koleją ===

=== Samochodem ===
Lilongwe znajduje się w odległości około 110 km od [[Mchinji]], położonego przy granicy z [[Zambia|Zambią]]. Taksówki są drogie (kosztują około 50 USD, w zależności od umiejętności negocjacyjnych), ale można skorzystać z minibusa lub ciężarówki z otwartą skrzynią ładunkową (tzw. matola) za 500–600 kwacha.

=== Autobusem ===
Dostępne są regularne połączenia autobusowe z [[Johannesburg]]a, [[Harare]] i [[Lusaka|Lusaki]]. Firma '''[https://www.intercape.co.za/ Intercape]''' dysponuje największą siecią połączeń autobusowych w [[Afryka Południowa|Afryce Południowej]].

* {{Znacznik|Główny dworzec autobusowy|-13.9944 |33.7772 |typ=transport}}'''Główny dworzec autobusowy''', Malangalanga Rd, Area 2 (''3 km na południe od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], w pobliżu meczetu Jamme Masjid – Maslak-E-Ala-Hazrat, obok targu''). Stąd odjeżdżają autobusy dalekobieżne oraz minibusy/wspólne taksówki (shared taxis) m.in. do [[Blantyre]] i [[Mzuzu]]. 
* {{Znacznik|Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu|-13.91544 |33.78806 |typ=transport}}'''Punkt odjazdów minibusów do Mzuzu''', Kanengo, Area 28 (''na północ od centrum miasta, przy drodze [[Plik:Elongated_circle_1.svg|25px]], obok stacji paliw TotalEnergies w Kanengo''). Minibusy do [[Mzuzu]] odjeżdżają stąd po skompletowaniu pasażerów (koszt: 25 000 K, czas przejazdu: 6–7 godz.).

== Komunikacja ==
{{mapa|-13.98972|33.78861|zoom=12|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar,metro,praca}}
Miasto jest bardzo rozległe, więc poruszanie się po nim bywa nieco uciążliwe. Taksówki można znaleźć przy hotelu Lilongwe (na Starym Mieście) oraz przy hotelu Capital (w dzielnicy rządowej). Jeśli masz ochotę na odrobinę przygody, możesz skorzystać z minibusa. Jest to bardzo tania opcja (według stanu na sierpień 2024 koszt to 1000–2000 K), jednak musisz liczyć się z tym, że będziesz w bardzo bliskim kontakcie z pozostałymi pasażerami. Dostępnych jest kilka tras – jedna z nich prowadzi od dużego niebieskiego budynku banku w nowej części miasta i kończy się w samym sercu Starego Miasta, tuż obok supermarketu Shoprite.

Powszechnie dostępne są również taksówki motocyklowe; przejazd nimi kosztuje zazwyczaj od 1500 do 2500 K (stan na sierpień 2024 r.) – warto się targować.

== Warto zobaczyć ==
[[P_lik:K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|thumb|250px|Wieża zegarowa K.A.R]]
* {{Znacznik|Lilongwe Wildlife Centre|-13.972 |33.7835 |typ=natura}}'''Lilongwe Wildlife Centre''' (''po przeciwnej stronie drogi względem starego rezerwatu przyrody''). Otwarte codziennie w godzinach 08:00–17:00. Obiekt znajduje się w stronę starego miasta, przy moście nad rzeką – warto wypatrywać odpowiedniego oznakowania. Jest to centrum ratowania i rehabilitacji dzikich zwierząt, które oferuje znakomite wycieczki po swoim terenie oraz strefie dzikiej przyrody; można tu zobaczyć wiele gatunków zwierząt, a oferta jest korzystna cenowo. Istnieje również możliwość wolontariatu. Na miejscu znajduje się kawiarnia z restauracją.
&quot;Od czasu pandemii COVID-19 centrum nie organizuje wycieczek umożliwiających oglądanie zwierząt, jednak nadal można spacerować wzdłuż rzeki jedną z trzech tras (o długości 2–5 km), podczas których istnieje szansa na spotkanie koczkodanów (werwetek), krokodyli, antylop duiker oraz różnych gatunków ptaków. Wstęp: 1500 K dla obywateli Malawi, 5000 K dla obcokrajowców.
* {{zobacz
| name=Kumbali Cultural Centre | alt= | url= | adres= | lat=-13.9393 | long=33.8408 | wskazówki=
| tollfree=+265 999-933-252 | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Zobacz tradycyjne malawijskie tańce i pokazy gry na bębnach. W programie także muzyka malawijska na żywo w aranżacji akustycznej oraz tradycyjna malawijska kolacja.
}}
* {{zobacz
| name=Budynki parlamentu | alt= | url= | adres= | lat=-13.954 | long=33.7879 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Na teren obiektu obowiązuje zakaz wstępu, ale budynki można podglądać od bramy wjazdowej.
}}
* {{zobacz
| name=Mauzoleum Kamuzu | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.954444 | long=33.789167 | wskazówki=obok parlamentu, po wschodniej stronie
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Mauzoleum dr Hastingsa Kamuzu Bandy, pierwszego prezydenta niepodległego Malawi.
}}
* {{zobacz
| name=Wieża-pomnik I wojny światowej oraz pomnik Hastingsa Kamuzu Bandy | alt= | url= | adres=Presidential Way | lat=-13.9461 | long=33.7847 | wskazówki=
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{Znacznik|Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe|-13.9458 |33.7829 |typ=natura}}'''Narodowy Ogród Botaniczny w Lilongwe'''.
* {{zobacz
| name=Bingu International Conference Center | alt= | url= | adres= | lat=-13.954118 | long=33.793141 | wskazówki=Chilembwe
| tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}

== Aktywny wypoczynek ==
* {{Znacznik|Lekcje golfa|-13.993868|33.7682745|typ=atrakcja}}'''Lekcje golfa''', klub golfowy Lilongwe. Bardzo tanie w porównaniu do zachodnich cen z doskonałym 18-dołkowym polem. Wymagające nawet dla profesjonalistów.

== Praca ==
Jeśli interesuje Cię wolontariat na rzecz zwierząt, organizacja LSPCA (Lilongwe Society for the Protection &amp; Care of Animals – Towarzystwo Ochrony i Opieki nad Zwierzętami w Lilongwe) przyjmuje osoby z różnym doświadczeniem zawodowym, m.in. z zakresu weterynarii, IT, marketingu oraz opieki nad zwierzętami i zarządzania w tym obszarze.

Program wolontariatu jest przystępny cenowo, a wymagany czas zaangażowania wynosi co najmniej 2 tygodnie. Ze względu na niedobór lekarzy weterynarii, z którym zmaga się większość mieszkańców Lilongwe, LSPCA prowadzi w tym mieście niezwykle ważne działania, promując wyższe standardy dobrostanu zwierząt domowych oraz gospodarskich.

Jako wolontariusz będziesz m.in. odwiedzać lokalne szkoły, aby edukować uczniów na temat znaczenia zdrowia i opieki nad zwierzętami, a także uczestniczyć w akcjach szczepień (przeciwko wściekliźnie i chorobie Newcastle), zabiegach sterylizacji i kastracji oraz wizytach w gospodarstwach rolnych.

== Nauka ==

== Zakupy ==
[[Plik:Lilongwe Area 2.jpg|thumb|250px|Widok na Stare Miasto w Lilongwe]]
* {{Znacznik|'''Old Town Mall'''|-13.9819 |33.7663 |typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Old Town Mall''' (''przy ulicy Chilambula, po lewej stronie, jadąc od hotelu Lilongwe Sunbird''). Obiekt skierowany głównie do turystów, obcokrajowców oraz zamożnych mieszkańców Malawi. W Old Town Mall znajdują się dwie galerie sztuki i rękodzieła, wypożyczalnia płyt DVD, sklep spożywczy z asortymentem dostosowanym do gustów obcokrajowców (importowana żywność i wino) oraz księgarnia. Na miejscu mieszczą się również kawiarnia Serendipity Cafe oraz włoska restauracja Mamma Mia’s (szczegóły poniżej). 
* '''Crossroads Complex''', przy rondzie Mchinji. Znajduje się tu kilka przyzwoitych sklepów z upominkami, poczta, stacja benzynowa, apteka, sklep z indyjską żywnością, bankomaty oraz lokale typu fast food – południowoafrykańskie sieci Steers (burgery) i Pizza Inn. Działa tu także kawiarnia Cappucino’s, serwująca dobre śniadania, lunche oraz kawę mrożoną.
* {{Znacznik|'''7-Eleven'''|-13.975632|33.7588377|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''7-Eleven'''. Choć nazwa brzmi znajomo, nie ma nic wspólnego z amerykańską siecią. To popularny supermarket (z własnym działem mięsnym i piekarnią), oferujący szeroki wybór produktów lokalnych oraz importowanych.
* {{Znacznik|'''Shoprite'''|-13.9855649|33.7688615|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Shoprite'''. Położony w samym centrum miasta supermarket należący do południowoafrykańskiej sieci; bardzo łatwo go zauważyć. Większość turystów przejeżdżających przez miasto robi tu zakupy, by uzupełnić zapasy. Punkt wymiany walut w tym samym kompleksie został zamknięty – należy przejść na drugą stronę ulicy i skorzystać z punktu w centrum handlowym (nie warto korzystać z usług osób oferujących wymianę walut na chodniku). „The Grill House” przypomina sieć Nando’s – zarówno pod względem menu, jak i serwowanych sosów. Jest tu również lokal Chicken Inn – niedrogi i całkiem przyjemny, oferujący także lody.
* {{Znacznik|'''Game'''|-13.98718295883197|33.769970077135866|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Game'''. Hipermarket należący do amerykańskiego koncernu Walmart, położony naprzeciwko Shoprite. W ofercie znajduje się żywność, a także artykuły przemysłowe, zabawki, sprzęt sportowy itp. Choć ceny są wysokie, jest to jedyne miejsce, w którym można kupić niektóre przedmioty – na przykład namioty.
* '''Spar'''. Międzynarodowa sieć sklepów. Oferuje bardzo dobrą piekarnię, szeroki wybór owoców i warzyw, a także niedrogie kanapki i gorące posiłki z działu delikatesów. Produkty spożywcze są drogie, ale charakteryzują się wysoką jakością. Sklep utrzymany w bardzo zachodnim stylu.
* {{Znacznik|'''Foodworths'''|-13.9650727|33.786006|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''Foodworths'''. Kolejny popularny supermarket, oferujący imponujący wybór świeżych produktów, kanapek i innych gotowych przekąsek, suszonego mięsa (biltong), a także własne wypieki, szeroki asortyment mięs, nabiału, podstawowych artykułów spożywczych oraz wina. Miejsce chętnie odwiedzane przez obcokrajowców. Znajduje się w tym samym kompleksie co stacja benzynowa Total, przy ulicy Kenyatta, pomiędzy ulicami Mzimba i Youth Drive.
* '''Chipiku''' – jeszcze jeden popularny supermarket, w którym sprzedaje się głównie produkty o długim terminie przydatności oraz wybrane artykuły nabiałowe; miejscowi robią tu większe, hurtowe zakupy. To najtańsze miejsce, jeśli chodzi o importowany alkohol, wino oraz papierosy z RPA sprzedawane w większych ilościach. Sklep mieści się w pobliżu skrzyżowania ulic Chilambula i Mzimba.

== Gastronomia ==
=== Oszczędnie ===
Istnieje wiele lokalnych kawiarni, szczególnie w Strefie 2, serwujących tanie posiłki, takie jak ryż, kurczak, nsmia, wołowina.

Shoprite i Spar mają także delikatesy z gorącym jedzeniem, kanapkami i piekarnią.

* '''Sana''' (''naprzeciwko pubu Diplomats''). Sprzedaje posiłki takie jak curry, pizza i hamburgery. Dobra jakość w stosunku do ceny. 
* '''Chicken Inn''' (''obok Shoprite''). Jak KFC i zaskakująco bardzo dobrej jakości. Dobre frytki i sprzedaje lody.

=== Umiarkowanie ===
* '''Korea Garden Lodge''' – obiekt położony 5 minut spacerem od Mabuya Camp, Mufusa Lodge lub starego miasta. Na miejscu znajduje się restauracja serwująca dania kuchni koreańskiej. Opinie gości są mieszane. W lipcu 2013 roku koszt pokoju dwuosobowego ze wspólną łazienką wynosił około 30 USD, a pokoju z prywatną łazienką – 55 USD. Dostępne Wi-Fi działa bardzo wolno; lepiej korzystać z sieci „KGL-ZyXEL” z hasłem: „kglogde1” (tak, z literówką w słowie „lodge”).
* '''Imperial Town Restaurant''' – bardzo dobre miejsce z przystępnymi cenami. Na miejscu znajduje się plac zabaw dla dzieci oraz bar. Często odbywają się tu występy muzyczne na żywo (akustyczne). To świetne miejsce do nawiązania kontaktów z innymi gośćmi oraz lokalnymi ekspatami.
* '''Four Seasons''' – kompleks restauracji i niewielkich sklepów w nowej części miasta, położony w pięknie utrzymanych ogrodach. Znajduje się tu znakomita restauracja indyjska Blue Ginger (ceny dań typu curry wahają się w granicach 1500–2200 kwacha) oraz inny lokal serwujący makarony, sałatki i steki w rozsądnych cenach. Dojazd wymaga zazwyczaj samochodu; obiekt znajduje się w dzielnicy rządowej (Government District), w pobliżu hotelu Capital Sunbird. Warto się tam wybrać – jest tam również świetny bar, w którym serwują bardzo mocne koktajle!
* {{Znacznik|'''Spur'''|-13.9733929|33.7554961|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Spur''' – południowoafrykańska sieć restauracji oferująca steki, burgery itp. W menu znajdziesz także dobre lody, koktajle mleczne oraz napoje typu „float” (napój gazowany z gałką lodów). Lokal prowadzony przez muzułmanów – w ofercie nie ma wieprzowiny.
* '''Kompleks Game''' – za punktami Galito’s, Creamy Inn oraz Pizza Inn znajduje się lokal Papaya. To przyjemna kawiarnia, idealna na dzień, serwująca koktajle mleczne, smoothie, herbatę i kawę. W ofercie są również nachosy, wrapy oraz inne lekkie przekąski.
* '''Kompleks Crossroads''' – mieści się tu południowoafrykańska sieć fast food Steers (burgery, frytki) oraz Pizza Inn. Jest tu także Cappucino’s – kameralna kawiarnia oferująca posiłki w ciągu dnia oraz smaczne śniadania. Dostępny jest szeroki wybór herbat, kaw oraz kaw mrożonych.
* {{Znacznik|'''Country Lodge'''|-13.979773|33.7454744|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Country Lodge''' – obiekt oddalony o 5 minut jazdy samochodem od Mabuya Camp. Serwuje bardzo dobrą kuchnię indyjską i chińską. Można również zadzwonić, złożyć zamówienie i odebrać je osobiście na wynos.
* {{Znacznik|'''Noble China'''|-13.984402|33.764341|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Noble China''' – lokal znajduje się przy pierwszym zjeździe za hotelem Sunbird Lilongwe w dzielnicy Old Town. Serwują tam dobrej jakości dania kuchni chińskiej. Najlepiej zamówić kilka różnych potraw i dzielić się nimi z pozostałymi osobami przy stole – środek stołu jest obrotowy, co pozwala łatwo przesuwać i wymieniać się daniami.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Mamma Mia'''|-13.9820912|33.766661|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Mamma Mia''', Old Town Mall. Najbardziej elegancka włoska restauracja w Lilongwe, bardzo lubiana przez mieszkających tu obcokrajowców – w weekendy zdecydowanie zaleca się wcześniejszą rezerwację stolika. W menu znajdziesz prawdziwą włoską pizzę, makarony i inne dania. Pełny posiłek z kieliszkiem wina kosztuje ponad 2000 kwacha za osobę, przy czym jakość serwowanych potraw bywa nierówna.
* {{Znacznik|'''Blue Ginger'''|-13.9381372|33.7914071|typ=jedzenie|url=|kolor=FF8C00|treść=}}'''Blue Ginger''', w kompleksie handlowym Pacific Parade (dzielnica Area 10). Uznawana za najlepszą restaurację indyjską w Lilongwe.
* '''Kompleks handlowy Game''' – obok sklepu Game znajdują się lokale południowoafrykańskich sieci: Galito’s (w stylu Nando’s), Creamy Inn (lody, koktajle mleczne, gofry itp.) oraz Pizza Inn (we wtorki obowiązuje promocja: druga pizza gratis). Wszystkie mieszczą się w tym samym budynku. To wydatek, na który warto sobie pozwolić – trudno oprzeć się pokusie zjedzenia lodów lub wypicia koktajlu po głównym posiłku. Koszt to 2000–2500 kwacha za osobę; najtaniej jest w Galito’s.
Jeśli nie masz ochoty wychodzić do restauracji, możesz skorzystać z dostawy pizzy z lokalu Debonairs w centrum Crossroads. Kontakt: +265 991630464 lub +265 993810397. Ceny wahają się od 900 kwacha za małą pizzę do 2400 kwacha za dużą. W ofercie są również gorące kanapki typu „sub”. Minimalna kwota zamówienia z dostawą wynosi zazwyczaj 4400 kwacha.

== Życie nocne ==
Spożywanie alkoholu to jedno z ulubionych zajęć miejscowej ludności. Większość mieszkańców jest przyjaźnie nastawiona, jednak kobiety powinny uważać na nadopiekuńczych Malawijczyków!

Jedynym piwem warzonym w Malawi (nie licząc Chibuku – ziarnistego, przypominającego piasek trunku sprzedawanego w kartonach!) jest Carlsberg. Jest to marka lokalna (produkowana w [[Blantyre]]), dostępna w wersji klasycznej (znanej jako „Green”), a także jako Special Brew, Classic, Stout, Elephant lub Light. Można również kupić piwo „Kuche Kuche” – również warzone przez Carlsberga, ale sprzedawane w większych butelkach, o niższej zawartości alkoholu i skierowane głównie do turystów. W [[Malawi]] butelki zwrotne objęte są kaucją (należy doliczyć 25 kwacha do ceny każdej butelki, chyba że odda się wcześniej zakupione opakowania). W niektórych barach i klubach dostępne są także inne marki piw, takie jak Castle, Carling Black Label, Kronenbourg czy Heineken, są one jednak droższe. Dostępne są również cydry i wina, ale ponieważ są importowane, kosztują więcej.

[[Malawi]] posiada także własne alkohole wysokoprocentowe, w tym: Malawi Vodka, Malawi Gin (który – co zaskakujące – jest naprawdę dobrej jakości!), Malawi Rum, brandy Gold Label (lub jej bardziej ekskluzywna wersja Premium Brandy) oraz alkohol z trzciny cukrowej o nazwie Powers. Wszystkie one są dość tanie – butelka Powers lub brandy Gold Label kosztuje zazwyczaj 600 kwacha. Miejscowi często mieszają je ze słodką i bardzo smaczną Fantą! Wódkę, gin oraz Powers można również kupić w saszetkach o pojemności 30 ml.

* '''Diplomats Pub''' (''na starym mieście''), tel. +265 8553492. Lokal oferuje dobrą muzykę i zimne piwo, a w weekendy na zewnątrz organizowane jest „braai” (południowoafrykańskie określenie grilla, wymawiane jako „brr-aj”). Lokal jest czynny od 17:00 do 2:00 w nocy. To świetne miejsce na rozrywkę – zarówno w weekendy, jak i w tygodniu, gdy inne puby są zamknięte. Lokal cieszy się popularnością zarówno wśród mieszkańców, jak i obcokrajowców. Na miejscu znajdują się stoły bilardowe (żeton kosztuje 100 kwacha) – zasada jest taka, że ​​zwycięzca zostaje przy stole! Warto również zajrzeć do baru sportowego Inferno, znajdującego się tuż za Diplomats Pub.
* '''Alexsander's Bar''' – położony około 10 minut jazdy taksówką od centrum miasta. Ten bar był niegdyś miejscem spotkań pracowników biurowych oraz obcokrajowców mieszkających w Lilongwe. Lokal mieści się na parterze budynku należącego do osoby pochodzenia zachodniego, urodzonej w Malawi. To dobry wybór, jeśli chcesz uniknąć tłumów i po prostu się zrelaksować.
* {{Znacznik|'''Chez Ntemba International Nightclub'''|-13.9545454|33.7706511|typ=bar|url=|kolor=000000|treść=}}'''Chez Ntemba International Nightclub''', dzielnica 47 (''za stacją benzynową Total''). Popularne miejsce wśród miejscowych w piątkowe i sobotnie wieczory. Choć lokal nie jest najlepiej utrzymany, gwarantuje świetną muzykę i znakomitą atmosferę. Jeśli na parkiecie zrobi się zbyt tłoczno, zawsze można wyjść na zewnątrz – na otwartą przestrzeń, gdzie łatwo nawiązać rozmowę z miejscowymi lub obcokrajowcami. Na miejscu dostępny jest również grill (tzw. braai). W weekendy wstęp kosztuje 500 kwacha. To także jedno z niewielu miejsc otwartych do późna w dni powszednie (czynna jest wtedy mniejsza część baru).
* '''Lonely Planet/Oasis''' (kasyno), przy drodze Chilambula Road. Obecnie miejsce to nie cieszy się już tak dużą popularnością, choć co kilka miesięcy odbywają się tu słynne imprezy z cyklu „Lollipop”. W nocy serwowane jest tu również jedzenie.
* '''Chameleon Bar''' (Four Seasons), przy ulicy Presidential Way. Lokal należy do osoby białej (tzw. mzungu) i jest prowadzony przez Szkota. Spotkasz tu wielu obcokrajowców z krajów zachodnich. Atmosfera nie jest typowo afrykańska, ale w ciągu tygodnia można tu liczyć na świetny klimat i zrelaksować się przy zimnym piwie. Dostępne są napoje oraz jedzenie. Największy ruch panuje w piątkowe wieczory i niedzielne popołudnia. Warto wpaść w niedzielę po południu na jam session z muzyką jazzową na żywo.
* '''Zanzibar Nightclub''', znany wśród miejscowych jako „Zanzi” – główny klub nocny w Lilongwe. W piątkowe i sobotnie wieczory bywa tu bardzo tłoczno. Standardowa opłata za wstęp wynosi 500 kwacha, choć podczas wydarzeń specjalnych, takich jak koncerty (występowali tu m.in. Black Missionaries czy Naeto C.), cena może być wyższa. Zachowaj szczególną ostrożność w kwestii pieniędzy, portfeli, torebek i aparatów fotograficznych – odnotowano tu liczne przypadki kradzieży kieszonkowych.
* '''The Shack''' – miejsce, do którego warto wybrać się w środowe wieczory; co tydzień przyciąga wielu mieszkańców oraz obcokrajowców. Lokal tętni życiem głównie w środy, a wstęp jest bezpłatny. Jeśli przyjdziesz wcześniej (o 18:00), możesz obejrzeć mecze drużyn z cotygodniowej ligi siatkówki. Jeśli nawiążesz z kimś rozmowę, być może uda Ci się nawet dołączyć do jednej z nich. To fajne miejsce, choć około 2:00 w nocy robi się w nim znacznie spokojniej. Bardzo towarzyski lokal.

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==
=== Oszczędnie ===
* W pobliżu dworca autobusowego znajduje się kilka obiektów noclegowych, w których ceny pokoi zaczynają się od około 10 USD za noc.
* '''Lilongwe Golf Club''' (tylko pole namiotowe) – obiekt znajduje się przy drodze Glynn Jones Road. Zazwyczaj nie ma tam wielu gości (możliwe, że będziesz jedyną osobą na miejscu), a koszt pobytu jest nieco niższy niż w przypadku wynajęcia pokoju.
* '''St Peters Guesthouse''', Glynn Jones Road, tel. +265 8-317769. Zameldowanie: od 12:00, wymeldowanie: do 12:00. Do dyspozycji są cztery pokoje jednoosobowe oraz pokój wieloosobowy z czterema łóżkami. Na miejscu dostępny jest prysznic z ciepłą wodą oraz ogród. Ceny: 6000 kwacha za miejsce w pokoju wieloosobowym / 10 000 kwacha za pokój jednoosobowy. 
* {{Znacznik|'''Lilongwe Golf Club'''|-14.0010601|33.7608206|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Welcome Lodge''', Livingstone Road, dzielnica 3 (Area 3). Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 10:00. Oferta obejmuje pole namiotowe, miejsca w pokojach wieloosobowych oraz pokoje dwuosobowe; cena za miejsce w pokoju wieloosobowym wynosi 5 USD. 
* {{Znacznik|'''Mufatse Lodge'''|-13.9893026|33.7643647|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Mufatse Lodge''', 3 Lister Avenue, dzielnica 3 (Area 3).\

=== Umiarkowanie ===
* {{Znacznik|'''Imperial Town Hotel Lilongwe'''|-13.9877204|33.7677047|typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://imperialmw.com/ Imperial Town Hotel Lilongwe]''', w centrum Starego Miasta, obok poczty, ☏ +265 1 753 333. Obiekt dysponuje własną kawiarnią oraz barem dostępnym wyłącznie dla gości hotelowych. Dawniej znany jako Imperial Hotel. Czysty, przyjemny i przyjazny, położony w bardzo dogodnej lokalizacji. Hotel organizuje również korzystne cenowo wyprawy na safari do Parku Narodowego South Luangwa w Zambii. Ceny: 45–75 USD (wszystkie pokoje posiadają łazienki; droższe wyposażone są dodatkowo w wannę i telewizor). Na miejscu znajduje się także bardzo dobra restauracja oraz bar.
* '''[https://www.kglodge.net/ Korea Garden Lodge]'''. Oferuje komfortowe i relaksujące otoczenie; obiekt znajduje się blisko centrum Lilongwe, a jednocześnie w cichej dzielnicy mieszkalnej. Do dyspozycji gości jest basen i telewizor. Oferta obejmuje zarówno niedrogie miejsca w pokojach wieloosobowych, jak i bardziej luksusowe, prywatne pokoje.
* '''[https://mufasamalawi.com/ Mufasa Lodge and camping site]''', 4th Street, Old Town (''obszar 2, 5 minut spacerem od Starego Miasta''), ☏ +265 9071665. Zameldowanie: od 11:00, wymeldowanie: do 22:00. Obiekt oferuje różne opcje zakwaterowania – od miejsc w pokojach wieloosobowych po droższe pokoje dwuosobowe z prywatnymi łazienkami (śniadanie wliczone w cenę). Ceny zaczynają się od 10 USD za łóżko w pokoju wieloosobowym oraz od 28 USD za pokój z prywatną łazienką. Na miejscu znajduje się bar na świeżym powietrzu (planowane jest zadaszenie na porę deszczową). Obiekt wydaje się nieco mniej kameralny niż inne miejsca tego typu, ze względu na otwartą bramę. Jest to jednak dobre miejsce na spotkania towarzyskie przed wyjściem na miasto. Miejsce w pokoju wieloosobowym: 10 USD.
* {{Znacznik|'''Sunrise Motel'''|-13.974 |33.76157 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunrise Motel''', Mzimba (''przy ukrytej uliczce odchodzącej od południowej strony Mzimba Road, 600 m na wschód od ronda przy City Mall''), ☏ +265 998 688 332. Obiekt położony w centrum, a jednocześnie w cichym miejscu. Oferuje przytulne, przestronne pokoje z drewnianymi podłogami i wyposażeniem, bar oraz restaurację ze stolikami na zewnątrz, ogród i dobre Wi-Fi. Pokój dwuosobowy z łazienką i śniadaniem: 64 500 K.

=== Ekskluzywnie ===
* {{Znacznik|'''Cresta Crossroads Hotel'''|-13.9768 |33.7575 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Cresta Crossroads Hotel''', kompleks Crossroads, rondo Mchinji, ☏ +265-175-0333. Ten czterogwiazdkowy hotel, zarządzany przez południowoafrykańską sieć, oferuje nowoczesny – choć nieco mało wyrazisty – komfort. Na miejscu znajdują się basen, jacuzzi, siłownia, szybki bezprzewodowy dostęp do Internetu, a tuż obok – centrum handlowe. Ceny za pokój jedno-/dwuosobowy zaczynają się od 120/140 USD.
* {{Znacznik|'''Sunbird Capital Hotel'''|-13.955807 |33.796292 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Sunbird Capital Hotel''', Chilembwe Rd, ☏ +265 1 773 388, capitalres@sunbirdmalawi.com. Obiekt również mało inspirujący, lecz komfortowy, z udogodnieniami bardzo zbliżonymi do tych w Cresta Crossroads Hotel. Ceny pokoi dwuosobowych z łazienką zaczynają się od 110 USD. Hotel serwuje całkiem niezłe jedzenie – szczególnie warto polecić burgera z kurczakiem „peri-peri”; dostępny jest tu także niewielki bar sportowy. Wrażenia z pobytu mogą się różnić w zależności od dnia: niektórzy członkowie personelu są absolutnie fantastyczni, podczas gdy inni bywają nieco roztargnieni i mało uważni. Warto zdecydować się na pokój o wyższym standardzie (typu „superior”), gdyż pokoje standardowe nie zachwycają.

== Kontakt ==
Usługi telefonii komórkowej w standardzie 4G oferują operatorzy Airtel oraz TNM. Serwis BBC World Service można odbierać na częstotliwości 98,0 MHz.

== Bezpieczeństwo ==
Znalezienie transportu późną porą bywa trudne, dlatego zawsze upewnij się, że masz zapewniony sposób powrotu do miejsca zakwaterowania. Dostępne są taksówki. Mówi się, że w Lilongwe nocą nie jest bezpiecznie, więc po zmroku nie poruszaj się po mieście samotnie.

== Zdrowie ==
* {{Znacznik|'''Kamuzu Central Hospital'''|-13.976501 |33.786227 |typ=zdrowie|url=|kolor=FF0000|treść=}}'''Kamuzu Central Hospital'''.

== Informacje turystyczne ==
=== Ambasady ===
* [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] '''[https://www.gov.uk/world/organisations/british-high-commission-lilongwe Wysoka Komisja Brytyjska w Lilongwe]''', Off Convention Drive, Lilongwe 3, tel.: +265 1772 027, +265 1772 179, +265 1772 123, faks: +265 1772 657.
* [[Plik:Flag of the United States.svg|20px]] '''[https://mw.usembassy.gov/ Stany Zjednoczone]''', 16 Jomo Kenyatta Rd, Lilongwe 3, tel.: +265 1 773 166, faks: +265 1 770 471, consularlilong@state.gov.
* [[Plik:Flag of Nigeria.svg|20px]] '''Wysoka Komisja Nigerii''', New Area 12, działka nr 12/529, w pobliżu Mlambe Lodge, tel.: +265 456-7890, nigeria.lilongwe@yahoo.com.
* [[Plik:Flag of Germany.svg|20px]] '''Ambasada Niemiec''' (Deutsche Botschaft), Convention Drive, Lilongwe. Tel.: +265 1 772 555

== Gdzie dalej ==
* '''[[Cape Maclear]]''' – spokojna miejscowość położona na południowym krańcu jeziora Malawi.
* '''[[Salima]]''' – najłatwiej dostępny punkt nad jeziorem Malawi, oddalony o 1–2 godziny drogi. Znajdują się tu przyjemne ośrodki wypoczynkowe (m.in. Livingstonia Beach Resort) z przepięknymi plażami. 3 km przed Salimą drogowskaz kieruje do parku dzikiej przyrody Kuti Wildlife Park. Na miejscu dostępne są pola namiotowe, domki typu „A-frame”, bar oraz stanowiska do grillowania (braai), niewielka restauracja, a także możliwość wzięcia udziału w przejażdżkach obserwacyjnych (game drives) czy pieszych wycieczkach. W parku można spotkać m.in. antylopy szablorogie (sable), niale, zebry, gnu, strusie, żyrafy oraz kobusy śniade (waterbuck). Nocą można tu zaobserwować cywety, żenety, serwale oraz mrówniki. To również doskonałe miejsce dla miłośników obserwacji ptaków! Jeśli planujesz podróż w porze deszczowej, na wszelki wypadek wybierz samochód z napędem na cztery koła (4x4). Więcej informacji pod numerami: ☏ +265 9563004 lub ☏ +265 5236672.
* '''[[Chipata]]''' – wschodnia brama do [[Zambia|Zambii]], oddalona o 1–2 godziny drogi.
* '''[[Park Narodowy South Luangwa]]''' – fantastyczny rezerwat przyrody w [[Zambia|Zambii]]. Firma Kiboko Safaris (patrz: Kiboko Town Hotel w sekcji „Noclegi” na tej stronie) oraz prawdopodobnie kilku innych organizatorów oferują wycieczki do parku; przy wcześniejszym zgłoszeniu mogą również pomóc w załatwieniu formalności wizowych. Park jest zachwycający i stanowi świetny cel, jeśli masz czas na dodatkową wyprawę.

{{użyteczny}}
{{geo|-13.9833|33.7833}}
{{Jest w|Malawi}}

[[Kategoria:Malawi]]</text>
      <sha1>cou6z5ofjxhrl3ymobm1pjh91ld3f8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zlin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8564</id>
    <revision>
      <id>159479</id>
      <parentid>148557</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T04:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>3013</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing CZ_Zlin_COA.svg with [[File:CZ_Zlín_COA.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)).</comment>
      <origin>159479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10574" sha1="orsl4qndwew7yl17p0uc7amxgv7o4te" xml:space="preserve">{{Top-banner}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa            = Zlin
 |nazwa oryginalna = Zlín
 |widok            = Zlín, výhled z Baťova mrakodrapu, 062.jpg
 |opis             = 
 |herb             = CZ Zlín COA.svg
 |mapa             = Zlín (CZE) - location map.svg
 |państwo          = [[Plik:Flag of Czech Republic.svg|20px]] [[Czechy]]
 |region           = [[Plik:Flag_of_Zlin_Region.svg|20px]] [[Kraj zliński]]
 |powierzchnia     = 107,43
 |wysokość         = 230
 |lud              = 74 200
 |prefiks          = 
 |kod pocztowy     = 760 01
 |www              = https://www.zlin.eu/
}}
'''[https://www.zlin.eu/ Zlin]''' ([[Rozmówki czeskie|czeski]]: ''Zlín'') jest miastem w regionie Moraw Południowych w [[Czechy|Republice Czeskiej]]. Firma obuwnicza Bata powstała i rozwinęła się tutaj przed II wojną światową. Miasto jest najbardziej znane ze swojej interesującej funkcjonalistycznej architektury.

== Charakterystyka ==
Zlín został po raz pierwszy wymieniony w 1302 roku i wkrótce stał się lokalnym ośrodkiem rzemiosła i górnictwa. Jednak dopiero rewolucja przemysłowa przyniosła mu sławę. Po założeniu fabryki obuwia Bata w 1896 roku miasto szybko rozrosło się do dużego miasta, a modernistyczna architektura przemysłowa, wraz z budynkami mieszkalnymi i obiektami socjalnymi, pozostaje reprezentatywna dla architektury socjalnej i przemysłowej z początku XX wieku.

Komuniści przejęli zarządzanie fabrykami Zlín i Bata po zakończeniu II wojny światowej w maju 1945 roku, a w październiku firma Bata w Czechosłowacji została znacjonalizowana. Zlín został przemianowany na '''Gottwaldov''' w 1949 roku na cześć pierwszego komunistycznego prezydenta Czechosłowacji Klementa Gottwalda. Po rewolucji aksamitnej Zlín odzyskał swoją pierwotną nazwę w 1990 roku.

Oprócz znanej na całym świecie fabryki obuwia Baťa, Zlín słynie również ze studiów filmów animowanych, których dzieła z lat 60. stały się popularne również w Europie Zachodniej.

== Dojazd ==
=== Samolotem ===
* W pobliżu znajduje się kilka małych lotnisk sportowych; między innymi Otrokovice, Kromieryż, Štípa, Kunovice
* Najbliższe lotniska z regularnymi lotami: {{Znacznik|Port lotniczy Ostrawa|49.696111 |18.110833|typ=transport}}'''[[Ostrawa]]''' ({{IATA|OSR}} i {{Znacznik|Port lotniczy Brno|49.151389 |16.694444|typ=transport}}'''[[Brno]]''' ({{IATA|BRQ}}), każde oddalone o około 100 km.

=== Koleją ===
Najbliższa główna stacja kolejowa do Zlína to {{Znacznik|Stacja Otrokovice|49.2026 |17.5317|typ=transport}}'''stacja Otrokovice''', do której można dojechać bezpośrednimi pociągami Czeskich Kolei z [[Praga|Pragi]] (3 godziny), [[Brno|Brna]] (1,5 godziny), [[Ołomuniec|Ołomuńca]] (35 minut) i [[Ostrawa|Ostrawy]] (1 godzina). Z Otrokovic można przesiąść się na pociąg podmiejski do centralnej stacji {{Znacznik|Zlín střed|49.22633 |17.6585304|typ=transport}}'''Zlín střed''' lub wsiąść do trolejbusu (numer 1, 2 lub 6) do centrum Zlína.

=== Samochodem ===
* Droga [[Plik:SilniceI49.svg|25px]]: [[Otrokovice]] ([[Plik:CZ_traffic_sign_IS16a_-_D55.svg|25px]], [[Plik:SilniceI55.svg|25px]]) - Zlín - [[Vízovice]] ([[Plik:SilniceI69.svg|25px]]) - [[Valašská Polanka]] ([[Plik:SilniceI57.svg|25px]]) - [[Púchov]] ([[Słowacja]]; [[Plik:D1-SVK-2020.svg|25px]])
* Sieć dróg połączona jest z autostradą [[Plik:CZ_traffic_sign_IS16a_-_D55.svg|25px]] (zjazd ''32 Otrokovice-jíh'')
Polecane trasy:

* Z [[Brno|Brna]] i [[Praga|Pragi]] należy jechać autostradą [[Plik:CZ_traffic_sign_IS16a_-_D1.svg|25px]] do [[Hulín]]a, a następnie autostradą [[Plik:CZ_traffic_sign_IS16a_-_D55.svg|25px]], zjazdem ''32 Otrokovice-jíh'', po czym jechać drogą [[Plik:SilniceI49.svg|25px]].
* Z [[Wiedeń|Wiednia]] przez [[Brno]] (dalej, ale szybciej) lub przez [[Brzecław]] i [[Plik:SilniceI55.svg|25px]] przez [[Uherské Hradiště]] do [[Otrokovice|Otrokovic]] (krócej, ale wolniej), następnie [[Plik:SilniceI49.svg|25px]]
* Z [[Ołomuniec|Ołomuńca]], [[Ostrawa|Ostrawy]] i [[Polska|Polski]] przez [[Przerów]] i drogą [[Plik:SilniceI55.svg|25px]]

=== Autobusem ===
Główny dworzec autobusowy w Zlinie to {{Znacznik|Zlín AN|49.2257 |17.6612423|typ=transport}}'''Zlín AN''', położony obok dworca kolejowego. Student Agency oferuje do 3 autobusów dziennie z [[Praga|Pragi]] przez [[Brno]]. Całkowity czas podróży wynosi 4 godziny i 30 minut.

== Komunikacja ==
{{Mapa|49.229|17.663|zoom=14|szerokość=400|wysokość=400|grupy=transport,zobacz,natura,jedzenie,bar,nocleg,atrakcja,zakupy,alarm,zdrowie,zabytek,kontakt,nauka,punkt,rower,parking,obszar}}
Autobusy i trolejbusy. Sieć transportowa rozciąga się aż do sąsiedniego miasta [[Otrokovice]].

== Warto zobaczyć ==
Szybki rozwój fabryki obuwia, założonej w 1894 roku przez Tomáša Batę, który od 1923 roku pełnił również funkcję burmistrza, do dziś kształtuje krajobraz miasta. W ciągu kilku lat liczba mieszkańców wzrosła z 5000 do ponad 40000. Za nowoczesną urbanistykę i architekturę odpowiadali architekci Jan Kotěra, František Lydie Gahura, M. Lorenc, Vladimír Karfík, a zwłaszcza Le Corbusier. Pod hasłem „Pracuj kolektywnie – żyj indywidualnie” budowano osiedla domów fabrycznych, obok należących do firmy przedszkoli, szkół, szpitala, domu towarowego i największego wówczas kina w Europie Środkowej. Budynki, które przetrwały do ​​dziś, były znane daleko poza granicami Europy Środkowej ze względu na nowo uwzględnienie w nich aspektów społecznych i psychologicznych. Dziś nazywane są „perłą funkcjonalizmu”, a nawet pierwszym funkcjonalistycznym miastem na świecie.
* {{zobacz
| name=Wieżowiec Baty |alt= |  url= | email=
| adres= | lat=49.223239 | long=17.658297 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=14-piętrowy budynek, pierwotnie siedziba firmy.
}}
* {{zobacz
| name=Willa Baty. |alt= |  url= | email=
| adres= | lat=49.229216 | long=17.657752 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Moraw Południowo-Wschodnich |alt= |  url= | email=
| adres= | lat=49.224796 | long=17.658564 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Obejmuje muzeum produkcji obuwia
}}
* {{zobacz
| name=Muzeum Moraw Południowo-Wschodnich |alt= |  url= | email=
| adres= | lat=49.224796 | long=17.658564 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Obejmuje muzeum produkcji obuwia
}}
* {{Znacznik|Zlín Lešná|49.27427|17.720112|typ=natura}}'''[https://www.zoozlin.eu/?lang=en Ogród Zoologiczny Zlín Lešná]''', Lukovská 112 (''należy wsiąść do autobusu nr 34 lub 36 z náměstí Práce''), ☏ +420 577 577 101. 190 CZK dla dorosłych; 130 CZK dla dzieci.
* {{zobacz
| name=Zamek w Zlinie |alt= |  url= | email=
| adres= | lat=49.225833 | long=17.663056 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Czteroskrzydłowy zamek w stylu barokowo-klasycystycznym z wewnętrznym dziedzińcem.
}}
* {{zobacz
| name=Centrum kongresowe |alt= |  url= | email=
| adres= | lat=49.223151 | long=17.664372 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Wielofunkcyjny budynek przeznaczony do organizacji imprez kulturalnych, społecznych i edukacyjnych, siedziba Orkiestry Filharmonicznej im. Bohuslava Martinů.
}}
* {{zobacz
| name=Zamek Malenovice |alt= |  url= | email=
| adres= | lat=49.203889 | long=17.6 | wskazówki=
| telefon= | tollfree= | fax=
| godziny= | ceny=
| lastedit=
| opis=Siedziba rodu Władykenów z Malenowiczów. Zamek został zbudowany przez margrabiego Jana Henryka około 1360 roku, a później był kilkakrotnie przebudowywany i rozbudowywany; Styl gotycki i renesansowy. Wewnątrz zamku można obejrzeć znaleziska archeologiczne z okolicznych terenów oraz obejrzeć wystawę o zamkach Moraw Południowych
}}
* Cudowna funkcjonalistyczna architektura całego miasta

== Aktywny wypoczynek ==
* Wędrówki piesze
* Wycieczki rowerowe
* Rzeka Morawa - wycieczki statkiem
* Piękna przyroda wokół miasta
* Piłka nożna: [https://www.fczlin.com/ FC Zlín] spadł z ligi w 2024 i teraz gra w piłkę nożną w Lidze Narodoqej, drugiej lidze. Ich {{Znacznik|Stadion Letná|49.231306 |17.669417 |typ=atrakcja}}'''Stadion Letná''' (pojemność 5900) znajduje się na brzegu rzeki 500 m na północ od centrum miasta.

== Praca ==
Najważniejszym pracodawcą nadal jest fabryka obuwia. Ale Zlín jest także domem dla wielu kreatywnych start-upów; Stopa bezrobocia jest znacznie niższa od średniej krajowej.

== Nauka ==
* {{Znacznik|'''Uniwersytet im. Tomáša Baty'''|49.222656 |17.664856|typ=nauka|url=|kolor=FF00FF|treść=}}'''[https://www.utb.cz/ Uniwersytet im. Tomáša Baty]''' założona w 2000 roku.

== Zakupy ==
* Nowoczesne {{Znacznik|'''OC Centro Zlín'''|49.203429099999994 |17.571228686119127|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''[https://www.centrozlin.cz/ centrum handlowe OC Centro Zlín]''', na zachodnich obrzeżach miasta, niedaleko [[Otrokovice|Otrokovic]]. Między innymi hipermarket Tesco.
* Starsze {{Znacznik|'''Obchodní dům Prior'''|49.22243555 |17.662195401963952|typ=zakupy|url=|kolor=008080|treść=}}'''centrum handlowe Obchodní dům Prior''', w centrum miasta; 49 Letná

== Gastronomia ==

== Życie nocne ==
[[Plik:Zlin-Hotel Moskva a Velke kino.JPG|thumb|Hotel Moskva i Velké Kino]]
* '''Velké Kino'''.
* Wykwintne wina morawskie
* Szeroki wybór piw

== Festiwale, imprezy ==

== Noclegi ==
Interhotel Moskva to klasyka, ale w mieście jest też kilka innych opcji zakwaterowania w różnych przedziałach cenowych.
* {{Znacznik|'''Hotel Garni'''|49.22129|17.66294 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''[https://www.hotelgarnizlin.cz/ Hotel Garni]''', plac. T. G. Masaryka 1335, ☏ +420 577 211 312, recepce@hotelgarnizlin.cz. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 11:00. 
* {{Znacznik|'''Hotel Ondráš'''|49.227054|17.671305 |typ=nocleg|url=|kolor=000080|treść=}}'''Hotel Ondráš''', Kvítková 4323, ☏ +420 724 057 082. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 10:00.

== Kontakt ==

== Bezpieczeństwo ==

== Informacje turystyczne ==

== Gdzie dalej ==
* '''[[Kromieryż]]''' Światowe dziedzictwo UNESCO.
* '''Muzeum Lotnictwa w Kunovicach'''.
* '''Beskidy i Białe Karpaty'''. '''[[Valašské Meziříčí]]''', '''[[Vsetín]]'''.

{{użyteczny}}
{{Jest w|Kraj zliński}}
{{geo|49.22685|17.66644|zoom=14}}
[[Kategoria:Czechy]]</text>
      <sha1>orsl4qndwew7yl17p0uc7amxgv7o4te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaszuby</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11819</id>
    <revision>
      <id>159476</id>
      <parentid>156378</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T16:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Walkuszek</username>
        <id>17600</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Warto zobaczyć */ Utworzenie linku do jeszcze nieistniejącej strony Helskie Fortyfikacje Wojenne</comment>
      <origin>159476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4795" sha1="3zx0umod80ynv3tddwl9dospyoifyms" xml:space="preserve">{{Top-banner| Pojezierze Kaszubskie z Wieżycy - panoramio.jpg}}
 {{Region infobox
 |nazwa            = Kaszuby
 |nazwa oryginalna =Kaszëbë, Kaszëbskô 
 |grafika          = 
 |opis             = 
 |lokalizacja      =Kashubians in Poland without text.png 
 |flaga            =Kashubian flag.svg
 |herb             = POL Kaszuby COA.svg
 |państwo          = [[Polska]]
 |stolica          = &lt;br&gt;
*[[Gdańsk]] – historyczna stolica Kaszub
*[[Kartuzy]] – współczesna stolica Kaszub
&lt;/br&gt;
 |powierzchnia     = 8 839.2
 |lud              = 1 450 300 (2018)
 |język            = polski, kaszubski
 |kod samochodowy  = G
 |www              = 
}} 

'''Kaszuby''' (kaszub. ''Kaszëbë'' lub ''Kaszëbskô'') – region kulturowy w północnej [[Polska|Polsce]], będący częścią [[Pomorze|Pomorza]] Gdańskiego.

== Historia ==

== Obszar ==
Kaszuby zajmują teren aktualnie położony na terenie [[Powiat wejherowski|powiatu wejherowskiego]], [[Powiat pucki|powiatu puckiego]], [[Powiat kartuski|powiatu kartuskiego]], [[Powiat kościerski|powiatu kościerskiego]],  bytowskiego, chojnickiego, [[Trójmiasto|Trójmiasta]] oraz gminy Cewice i gminy Przechlewo.

== Miasta ==
* [[Gdańsk]]
* [[Gdynia]]
* [[Chojnice]]
* [[Wejherowo]]
* [[Bytów]]
* [[Puck]]
* [[Rumia]]
* [[Kartuzy]]
* [[Kościerzyna]]
* [[Sopot]]
* [[Władysławowo]]
* [[Reda]]
* [[Żukowo]]
* [[Miastko]]
* [[Brusy]]
* [[Hel]]
* [[Jastarnia]]

== Warto zobaczyć ==
* Kaszubski Park Krajobrazowy  
* Dwór Wybickich w Będominie 
* Skansen we Wdzydzach 
* Stare Miasto w Kartuzach 
* Jezioro Charzykowskie 
* Stare Miasto w Chojnicach 
* Zamek krzyżacki i WonderLand w Człuchowie
* Wioska Gotów w Piasznie
* Zamek, Kościół Kaszubski i rynek w Bytowie
* Elektrownia w Gałąźni Małej i Soszycy
* Park Krajobrazowy Dolina Słupi

* Wąwóz Chłapowski

* Muzeum Ziemi Puckiej i Muzeum Ewolucji w Pucku
* Port w Pucku
*Osada Średniowieczna Sławutowo
* Góra Markowca i Lemur Park w Rumii
* Park Miejski oraz Aquapark w Redzie
* Kalwaria Wejherowska, Pałac Keyserlingów i Starówka w Wejherowie
* Karwieńskie Błota, Aleja Gwiazd Sportu i Dom Rybaka we Władysławowie
* Lunapark we Władysławowie
* Plaża i Chata Kaszubska w Ostrowie
* Pałac w Krokowej
* Latarnią morska i Fokarium w Helu
* [[Helskie fortyfikacje wojenne]]
* Latarnia i Muzeum Rybackie w Jastarni
* Groty Mechowskie

== Nauka ==
* Akademia Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni
* Pomorska Wyższa Szkoła Humanistyczna w Gdyni
* Wyższa Szkoła Administracji i Biznesu im. Eugeniusza Kwiatkowskiego w Gdyni
* Wyższa Szkoła Komunikacji Społecznej w Gdyni
* Wyższa Szkoła Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych i Politycznych w Gdyni
* Wyższa Szkoła Bankowa w Gdańsku Wydział Ekonomii i Zarządzania w Gdyni
* Kaszubsko-Pomorska Szkoła Wyższa w Wejherowie
* Powszechna Wyższa Szkoła Humanistyczna w Chojnicach
* Wyższa Szkoła Gospodarki Wydział Nauk Stosowanych w Chojnicach
* Uniwersytet Gdański
* Wyższa Szkoła ATENEUM w Gdańsku
* Wyższa Szkoła Bankowości w Gdańsku
* Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa w Gdańsku
* Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna w Gdańsku
* Wyższa Szkoła Zdrowia w Gdańsku
* Akademia Muzyczną im. S. Moniuszki w Gdańsku
* Politechnika Gdańska
* Gdański Uniwersytet Medyczny
* Gdańska Szkoła Wyższa
* Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna
* Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku
* Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku

== Gastronomia ==

== Noclegi ==
  Na Kaszubach dostępne są różnorodne formy noclegów — od hoteli i pensjonatów w większych miastach (Kartuzy, Kościerzyna, Bytów), przez    
  domki letniskowe nad jeziorami, po agroturystyki i siedliska na wsi.

  === Domki letniskowe ===

  Chabry i Rumianki, ul. Jeziorna 4, Roztoka, tel. +48 504 071 827, kontakt@chabryirumianki.pl, https://chabryirumianki.pl — Dwa całoroczne 
  domki drewniane (do 12 osób) w gminie Przywidz, 45 min od Gdańska. Na terenie obiektu: kryty basen (maj–październik), sauna i jacuzzi.    
  Jezioro Połęczyńskie 5 min pieszo.

  === Agroturystyki ===

  Region obfituje w gospodarstwa agroturystyczne, szczególnie w okolicach Szwajcarii Kaszubskiej i Pojezierza Kaszubskiego. Wiele z nich    
  oferuje domową kuchnię kaszubską i kontakt z przyrodą.

  === Pola namiotowe i campingi ===

  Nad większymi jeziorami kaszubskimi (Raduńskie, Ostrzyckie, Wdzydze) działają pola namiotowe i campingi, szczególnie popularne w sezonie  
  letnim (czerwiec–sierpień).

  === Hotele ===

  Większe miasta regionu (Kartuzy, Kościerzyna, Bytów, Lębork) dysponują hotelami i pensjonatami. W sezonie letnim warto rezerwować z       
  wyprzedzeniem.

== Bezpieczeństwo ==

{{Jest w|Polska}}

[[Kategoria:Województwo pomorskie]]</text>
      <sha1>3zx0umod80ynv3tddwl9dospyoifyms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-edit-summaries-core.js</title>
    <ns>8</ns>
    <id>19441</id>
    <revision>
      <id>159480</id>
      <timestamp>2026-06-28T15:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>w&gt;Nux</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>bug VE... • [[en:WP:Wikiploy|Wikiploy]]</comment>
      <origin>159480</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="7190" sha1="2z2l3jbcxvmql3h00eetb0v9l7x8ty7" xml:space="preserve">/* global ve, jQuery */
/* eslint-disable indent */

/**
Automatyczne opisy zmian.

Definicje lokalnych przycisków:
[[MediaWiki:Gadget-edit-summaries-local.js]]

Autor pierwotny (Author):
[[:pl:User:Adziura|Adam Dziura]]

Poprawki i zmiany (Contributors):
* [[:pl:User:Nux|Maciej Jaros]]
* [[:pl:User:Beau]]
* [[:pl:User:Matma Rex]]
* [[:pl:User:Holek]]
* [[:pl:User:Maire]]
* [[:pl:User:Msz2001]]

&lt;nowiki&gt;
**/
(function($) {

let isVe = false;
let opisBtns = null;

/** Funkcje pomocnicze do dodawania przycisków. */
var przyciski = {
	/**
	 * Uproszczona forma przyciskiDodaj.
	 * 
	 * @example Przykład własnego opisu zmian (tekst przycisku i opis zmian te same):
	 * &lt;pre&gt;
		przyciski.zmiana({tekst:'archiwizacja'})
	* &lt;/pre&gt;
	* 
	* @example Przykład krótkiego opisu (porównanie starego i nowego formatu):
	* &lt;pre&gt;
		przyciskiDodaj(opisBtns, 'int.', 'dodajOpis(&quot;int.&quot;)', kl, 'Poprawiono interpunkcję');
		przyciski.zmiana({tekst:'int.', dlugie:'Poprawiono interpunkcję'})
	* &lt;/pre&gt;
	* 
	* @example Pełne, typowe wywołanie:
	* &lt;pre&gt;
		przyciskiDodaj(opisBtns, 'linki-zew', 'dodajOpis(&quot;linki zewnętrzne&quot;)', kl, 'Poprawiono/dodano linki zewnętrzne');
		przyciski.zmiana({tekst:'linki-zew', zmiana:'linki zewnętrzne', dlugie:'Poprawiono/dodano linki zewnętrzne'})
	* &lt;pre&gt;
	* 
	* @param {Object} opcje Opcje.
	*/
	zmiana: function(opcje)
	{
		var defaults = {
			tekst: '',
			zmiana: '',
			dlugie: '',
			klasa: '',
		};
		var params = $.extend({}, defaults, opcje);
		if (params.zmiana.length &lt; 1) {
			params.zmiana = params.tekst;
		}
		if (params.dlugie.length &lt; 1) {
			params.dlugie = params.tekst;
		}
		var pAkcja = function () {
			dodajOpis(params.zmiana);
		};

		przyciskiDodaj(opisBtns, params.tekst, pAkcja, params.klasa, params.dlugie);
	}
};

/**
 * Inicjowanie przycisków.
 * 
 * @param {Boolean} useVe Jeśli prawda to przyjmujemy, że używany jest VE.
 */
function initBtns(useVe)
{
	opisBtns = document.createElement('span');
	opisBtns.id = 'userSummaryButtons';

	// export
	// zgodność z [[Wikipedysta:Skalee/dodatkowe przyciski opisu edycji.js]]
	window.przyciskiOpisBtns = opisBtns;

	if(useVe === true) {
		opisBtns.style.cssText = 'border: solid 1px #ccc; border-top: none; border-bottom: 0; display: block; overflow: hidden; z-index: 1; padding: 0.25em 0.5em;';
		isVe = true;
		// evil…
		let realInitialize = ve.ui.MWSaveDialog.prototype.initialize;
		if (typeof realInitialize !== 'function') {
			console.error('[edit-summaries]', 'MWSaveDialog init hook failed');
			return;
		}
		// console.debug('[edit-summaries]', 'MWSaveDialog init function:', realInitialize);
		ve.ui.MWSaveDialog.prototype.initialize = function () {
			realInitialize.call( this );
			this.editSummaryInput.$element.after( opisBtns );
			// console.debug('[edit-summaries]', 'editSummaryInput', this.editSummaryInput);
		};
	} else {
		var el_label = document.getElementById('wpSummaryLabel');
		if (!el_label) {
			return; // Nie ma pola na opis, przyciski nie mają sensu
		}
		
		// Na stronach &quot;Dodaj nowy temat&quot; `wpSummary` to pole na określenie nagłówka sekcji
		// Wtedy szybkie opisy nie mają sensu
		var section_input = document.getElementsByName('wpSection')[0]
		if (section_input &amp;&amp; section_input.value == 'new') {
			return;
		}

		//
		// dodanie elementu okalającego przyciski bezpośrednio za opisem zmian
		// Wstawiamy po 'wpSummaryWidget' dla wersji z OOUI, po 'wpSummary' dla wersji bez
		var el_summary_wrapper;
		el_summary_wrapper = document.getElementById('wpSummaryWidget');
		if (!el_summary_wrapper) el_summary_wrapper = document.getElementById('wpSummary');
		$(el_summary_wrapper).after(opisBtns);
	}

	//
	// dodanie przycisku specjalnego - do rozwijania skrótów
	var btn = przyciskiDodaj(opisBtns, '+rozwiń skróty', rozwinSkrotyOpisowZm, '',
		'Rozwiń skróty opisów zmian');
	//btn.style.cssText = 'position:absolute; top:0; right:0;';
	btn.style.cssText = 'float:right;border-color:#dd0;background-color:#dea';
	btn.id = 'btn_opisy_zm_waxon_off';
	btn.wax_on = false;

	//
	// dodawanie przycisków
	mw.hook('userjs.przyciskiOpis._baza').fire(przyciski, opisBtns, isVe);	// private, avoid using this
	mw.hook('userjs.przyciskiOpis.gotowe').fire(przyciski, opisBtns, isVe);	// custom buttons book
}

/**
 * Dodaj przycisk zmian.
 * 
 * @param {Element} elUserBtns Element okalający, do którego dodać przycisk (zwykle: opisBtns).
 * @param {String} pTekst Tekst w środku przycisku.
 * @param {String|Function} pAkcja Akcja jaką wykonać przy naciśnięciu; może być ciągiem poleceń.
 * @param {String} pKlasa Dodatkowa klasa przycisku jeśli konieczna.
 * @param {String} pOpis Dłuższy/rozwinięty opis akcji.
 * @returns {Element} Zwraca dodany element.
 */
function przyciskiDodaj(elUserBtns, pTekst, pAkcja, pKlasa, pOpis)
{
	var nowyBtn = document.createElement('a');

	// atrybuty
	nowyBtn.appendChild(document.createTextNode(pTekst));
	nowyBtn.title = pOpis;
	if (pKlasa !== '') {
		nowyBtn.className = pKlasa;
	}
	nowyBtn.onclick = (typeof pAkcja === 'function') ? pAkcja : new Function(pAkcja);

	// dodanie przycisku
	elUserBtns.appendChild(nowyBtn);

	return nowyBtn;
}

/**
 * Funkcja do dodania opisu zmian.
 * 
 * @param {String} opis Opis zmian.
 */
function dodajOpis(opis)
{
	let wpS = null;
	if (isVe) wpS = document.querySelector('.ve-ui-mwSaveDialog-summary textarea');
	if (!wpS) wpS = document.getElementById('wpSummary');
	
	if (wpS.value.indexOf(opis) == -1)
	{
		if (wpS.value !== '' &amp;&amp; wpS.value.charAt(wpS.value.length-2) != '/')
		{
			wpS.value += ', ' + opis;
		}
		else
		{
			wpS.value += opis;
		}
		$(wpS).trigger('change');
	}
}

var editActions = [
	&quot;edit&quot;, &quot;submit&quot;, &quot;parsermigration-edit&quot;
];
if (editActions.indexOf(mw.config.get('wgAction')) &gt;= 0)
{
	if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') &gt; -1)
	{
		$(()=&gt;{initBtns()});
	}
}

// broken on mobile, desktop only
if (mw.config.get('skin') !== 'minerva') {
	let initVeDone = false;
	// old way:
	// mw.loader.using( 'ext.visualEditor.desktopArticleTarget.init' ).done( function () {
		// mw.libs.ve.addPlugin( function () {

	// VE docs: https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor/Gadgets/Add_a_tool#Create_and_register_tool
	mw.hook( 've.loadModules' ).add( function( addPlugin ) {
		if (initVeDone) return;
		// console.debug('[edit-summaries]', 've.loadModules; addPlugin', addPlugin);
		addPlugin( function () {
			return mw.loader.using( 'ext.visualEditor.mwcore' )
				.done( function () {
					if (initVeDone) return;
					// console.debug('[edit-summaries]', 'ext.visualEditor.mwcore');
					initBtns(true);
					initVeDone = true;
				} );
		} );
	} );
}

//
// rozwiajanie skrótów do pełnych opisów i z powrotem
function rozwinSkrotyOpisowZm()
{
	var els = opisBtns.getElementsByTagName('a');
	for (var i=0; i&lt;els.length; i++)
	{
		var tit = els[i].title;
		els[i].title = els[i].innerHTML;
		els[i].innerHTML = tit;
	}
	var btn = document.getElementById('btn_opisy_zm_waxon_off');
	btn.innerHTML = (btn.wax_on === false) ? '&amp;nbsp; -zwiń skróty' : '+rozwiń skróty';
	btn.wax_on = !btn.wax_on;
}

// ~export
window.przyciskiDodaj = przyciskiDodaj;
window.dodajOpis = dodajOpis;

})(jQuery);
// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>2z2l3jbcxvmql3h00eetb0v9l7x8ty7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159481</id>
      <parentid>159480</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T06:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 wersja zaimportowana z [[:w:MediaWiki:Gadget-edit-summaries-core.js]]</comment>
      <origin>159480</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="7190" sha1="2z2l3jbcxvmql3h00eetb0v9l7x8ty7" xml:space="preserve">/* global ve, jQuery */
/* eslint-disable indent */

/**
Automatyczne opisy zmian.

Definicje lokalnych przycisków:
[[MediaWiki:Gadget-edit-summaries-local.js]]

Autor pierwotny (Author):
[[:pl:User:Adziura|Adam Dziura]]

Poprawki i zmiany (Contributors):
* [[:pl:User:Nux|Maciej Jaros]]
* [[:pl:User:Beau]]
* [[:pl:User:Matma Rex]]
* [[:pl:User:Holek]]
* [[:pl:User:Maire]]
* [[:pl:User:Msz2001]]

&lt;nowiki&gt;
**/
(function($) {

let isVe = false;
let opisBtns = null;

/** Funkcje pomocnicze do dodawania przycisków. */
var przyciski = {
	/**
	 * Uproszczona forma przyciskiDodaj.
	 * 
	 * @example Przykład własnego opisu zmian (tekst przycisku i opis zmian te same):
	 * &lt;pre&gt;
		przyciski.zmiana({tekst:'archiwizacja'})
	* &lt;/pre&gt;
	* 
	* @example Przykład krótkiego opisu (porównanie starego i nowego formatu):
	* &lt;pre&gt;
		przyciskiDodaj(opisBtns, 'int.', 'dodajOpis(&quot;int.&quot;)', kl, 'Poprawiono interpunkcję');
		przyciski.zmiana({tekst:'int.', dlugie:'Poprawiono interpunkcję'})
	* &lt;/pre&gt;
	* 
	* @example Pełne, typowe wywołanie:
	* &lt;pre&gt;
		przyciskiDodaj(opisBtns, 'linki-zew', 'dodajOpis(&quot;linki zewnętrzne&quot;)', kl, 'Poprawiono/dodano linki zewnętrzne');
		przyciski.zmiana({tekst:'linki-zew', zmiana:'linki zewnętrzne', dlugie:'Poprawiono/dodano linki zewnętrzne'})
	* &lt;pre&gt;
	* 
	* @param {Object} opcje Opcje.
	*/
	zmiana: function(opcje)
	{
		var defaults = {
			tekst: '',
			zmiana: '',
			dlugie: '',
			klasa: '',
		};
		var params = $.extend({}, defaults, opcje);
		if (params.zmiana.length &lt; 1) {
			params.zmiana = params.tekst;
		}
		if (params.dlugie.length &lt; 1) {
			params.dlugie = params.tekst;
		}
		var pAkcja = function () {
			dodajOpis(params.zmiana);
		};

		przyciskiDodaj(opisBtns, params.tekst, pAkcja, params.klasa, params.dlugie);
	}
};

/**
 * Inicjowanie przycisków.
 * 
 * @param {Boolean} useVe Jeśli prawda to przyjmujemy, że używany jest VE.
 */
function initBtns(useVe)
{
	opisBtns = document.createElement('span');
	opisBtns.id = 'userSummaryButtons';

	// export
	// zgodność z [[Wikipedysta:Skalee/dodatkowe przyciski opisu edycji.js]]
	window.przyciskiOpisBtns = opisBtns;

	if(useVe === true) {
		opisBtns.style.cssText = 'border: solid 1px #ccc; border-top: none; border-bottom: 0; display: block; overflow: hidden; z-index: 1; padding: 0.25em 0.5em;';
		isVe = true;
		// evil…
		let realInitialize = ve.ui.MWSaveDialog.prototype.initialize;
		if (typeof realInitialize !== 'function') {
			console.error('[edit-summaries]', 'MWSaveDialog init hook failed');
			return;
		}
		// console.debug('[edit-summaries]', 'MWSaveDialog init function:', realInitialize);
		ve.ui.MWSaveDialog.prototype.initialize = function () {
			realInitialize.call( this );
			this.editSummaryInput.$element.after( opisBtns );
			// console.debug('[edit-summaries]', 'editSummaryInput', this.editSummaryInput);
		};
	} else {
		var el_label = document.getElementById('wpSummaryLabel');
		if (!el_label) {
			return; // Nie ma pola na opis, przyciski nie mają sensu
		}
		
		// Na stronach &quot;Dodaj nowy temat&quot; `wpSummary` to pole na określenie nagłówka sekcji
		// Wtedy szybkie opisy nie mają sensu
		var section_input = document.getElementsByName('wpSection')[0]
		if (section_input &amp;&amp; section_input.value == 'new') {
			return;
		}

		//
		// dodanie elementu okalającego przyciski bezpośrednio za opisem zmian
		// Wstawiamy po 'wpSummaryWidget' dla wersji z OOUI, po 'wpSummary' dla wersji bez
		var el_summary_wrapper;
		el_summary_wrapper = document.getElementById('wpSummaryWidget');
		if (!el_summary_wrapper) el_summary_wrapper = document.getElementById('wpSummary');
		$(el_summary_wrapper).after(opisBtns);
	}

	//
	// dodanie przycisku specjalnego - do rozwijania skrótów
	var btn = przyciskiDodaj(opisBtns, '+rozwiń skróty', rozwinSkrotyOpisowZm, '',
		'Rozwiń skróty opisów zmian');
	//btn.style.cssText = 'position:absolute; top:0; right:0;';
	btn.style.cssText = 'float:right;border-color:#dd0;background-color:#dea';
	btn.id = 'btn_opisy_zm_waxon_off';
	btn.wax_on = false;

	//
	// dodawanie przycisków
	mw.hook('userjs.przyciskiOpis._baza').fire(przyciski, opisBtns, isVe);	// private, avoid using this
	mw.hook('userjs.przyciskiOpis.gotowe').fire(przyciski, opisBtns, isVe);	// custom buttons book
}

/**
 * Dodaj przycisk zmian.
 * 
 * @param {Element} elUserBtns Element okalający, do którego dodać przycisk (zwykle: opisBtns).
 * @param {String} pTekst Tekst w środku przycisku.
 * @param {String|Function} pAkcja Akcja jaką wykonać przy naciśnięciu; może być ciągiem poleceń.
 * @param {String} pKlasa Dodatkowa klasa przycisku jeśli konieczna.
 * @param {String} pOpis Dłuższy/rozwinięty opis akcji.
 * @returns {Element} Zwraca dodany element.
 */
function przyciskiDodaj(elUserBtns, pTekst, pAkcja, pKlasa, pOpis)
{
	var nowyBtn = document.createElement('a');

	// atrybuty
	nowyBtn.appendChild(document.createTextNode(pTekst));
	nowyBtn.title = pOpis;
	if (pKlasa !== '') {
		nowyBtn.className = pKlasa;
	}
	nowyBtn.onclick = (typeof pAkcja === 'function') ? pAkcja : new Function(pAkcja);

	// dodanie przycisku
	elUserBtns.appendChild(nowyBtn);

	return nowyBtn;
}

/**
 * Funkcja do dodania opisu zmian.
 * 
 * @param {String} opis Opis zmian.
 */
function dodajOpis(opis)
{
	let wpS = null;
	if (isVe) wpS = document.querySelector('.ve-ui-mwSaveDialog-summary textarea');
	if (!wpS) wpS = document.getElementById('wpSummary');
	
	if (wpS.value.indexOf(opis) == -1)
	{
		if (wpS.value !== '' &amp;&amp; wpS.value.charAt(wpS.value.length-2) != '/')
		{
			wpS.value += ', ' + opis;
		}
		else
		{
			wpS.value += opis;
		}
		$(wpS).trigger('change');
	}
}

var editActions = [
	&quot;edit&quot;, &quot;submit&quot;, &quot;parsermigration-edit&quot;
];
if (editActions.indexOf(mw.config.get('wgAction')) &gt;= 0)
{
	if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') &gt; -1)
	{
		$(()=&gt;{initBtns()});
	}
}

// broken on mobile, desktop only
if (mw.config.get('skin') !== 'minerva') {
	let initVeDone = false;
	// old way:
	// mw.loader.using( 'ext.visualEditor.desktopArticleTarget.init' ).done( function () {
		// mw.libs.ve.addPlugin( function () {

	// VE docs: https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor/Gadgets/Add_a_tool#Create_and_register_tool
	mw.hook( 've.loadModules' ).add( function( addPlugin ) {
		if (initVeDone) return;
		// console.debug('[edit-summaries]', 've.loadModules; addPlugin', addPlugin);
		addPlugin( function () {
			return mw.loader.using( 'ext.visualEditor.mwcore' )
				.done( function () {
					if (initVeDone) return;
					// console.debug('[edit-summaries]', 'ext.visualEditor.mwcore');
					initBtns(true);
					initVeDone = true;
				} );
		} );
	} );
}

//
// rozwiajanie skrótów do pełnych opisów i z powrotem
function rozwinSkrotyOpisowZm()
{
	var els = opisBtns.getElementsByTagName('a');
	for (var i=0; i&lt;els.length; i++)
	{
		var tit = els[i].title;
		els[i].title = els[i].innerHTML;
		els[i].innerHTML = tit;
	}
	var btn = document.getElementById('btn_opisy_zm_waxon_off');
	btn.innerHTML = (btn.wax_on === false) ? '&amp;nbsp; -zwiń skróty' : '+rozwiń skróty';
	btn.wax_on = !btn.wax_on;
}

// ~export
window.przyciskiDodaj = przyciskiDodaj;
window.dodajOpis = dodajOpis;

})(jQuery);
// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>2z2l3jbcxvmql3h00eetb0v9l7x8ty7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-edit-summaries-local.js</title>
    <ns>8</ns>
    <id>19442</id>
    <revision>
      <id>159482</id>
      <timestamp>2026-06-21T14:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>w&gt;Nux</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>code style • [[en:WP:Wikiploy|Wikiploy]]</comment>
      <origin>159482</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="5003" sha1="jtbqsssoz1g692sml2kx84zyf68xyuh" xml:space="preserve">/* eslint-disable no-unused-vars */
/**
 * Lokalne przyciski opisu zmian.
 * 
 * loader: [[MediaWiki:Gadget-edit-summaries.js]]
 *   core: [[MediaWiki:Gadget-edit-summaries-core.js]]
 */
// Uwaga! Do własnych przycisków używaj:
// mw.hook('userjs.przyciskiOpis.gotowe').add(...)
// składania jest taka sama, ale `_baza` jest tylko dla bazowych przycisków
mw.hook('userjs.przyciskiOpis._baza').add(function (przyciski, opisBtns, isVe) {
	/*
	// konwersja: stare na nowe
	przyciskiDodaj\(opisBtns, '([^']+)', 'dodajOpis\(&quot;\1&quot;\)', kl,\s*[\r\n]+\s*'([^']+)'
	przyciski.zmiana({tekst:'$1',\n\t\tdlugie:'$2'}

	przyciskiDodaj\(opisBtns, '([^']+)', 'dodajOpis\(&quot;([^&quot;]+)&quot;\)', kl,\s*[\r\n]+\s*'([^']+)'
	przyciski.zmiana({tekst:'$1', zmiana:'$2',\n\t\tdlugie:'$3'}
	*/

	// drobne różne
	przyciski.zmiana({tekst:'ort.',
		dlugie:'Poprawiono błąd ortograficzny'});
	przyciski.zmiana({tekst:'lit.',
		dlugie:'Poprawiono literówkę'});
	przyciski.zmiana({tekst:'int.',
		dlugie:'Poprawiono interpunkcję'});
	przyciski.zmiana({tekst:'jęz.',
		dlugie:'Poprawiono błędy językowe'});
	przyciski.zmiana({tekst:'akt.', zmiana:'aktualizacja',
		dlugie:'Zaktualizowano'});

	// opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// drobne około wikizacyjne
	przyciski.zmiana({tekst:'linki-zew', zmiana:'linki zewnętrzne',
		dlugie:'Poprawiono/dodano linki zewnętrzne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'linki-popr', zmiana:'poprawa linków',
		dlugie:'Poprawiono linki zewnętrzne/wewnętrzne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'kat.',
		dlugie:'Poprawiono/dodano kategorię'});
	przyciski.zmiana({tekst:'wikizacja', zmiana:'[[Pomoc:Słowniczek#W|wikizacja]]',
		dlugie:'Wikizacja artykułu (dodanie linków wewnętrznych, podział na sekcje itp.)'});
	przyciski.zmiana({tekst:'przypisy', zmiana:'źródła/przypisy',
		dlugie:'Dodanie/poprawienie przypisów lub źródeł'});

	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// drobne około techniczne
	przyciski.zmiana({tekst:'ujedn.', zmiana:'ujednoznacznienie',
		dlugie:'Poprawiono/dodano stronę ujednoznaczniającą'});
	przyciski.zmiana({tekst:'ilustr.', zmiana:'ilustracja',
		dlugie:'Poprawiono/dodano ilustrację'});
	przyciski.zmiana({tekst:'szablon',
		dlugie:'Poprawiono/dodano szablon'});
	przyciski.zmiana({tekst:'infobox',
		dlugie:'Poprawiono/uzupełniono/dodano infobox'});

	if(isVe !== true)
		opisBtns.appendChild(document.createElement('br'));

	// drobne inne
	przyciski.zmiana({tekst:'dr. meryt.', zmiana:'drobne merytoryczne',
		dlugie:'Drobne zmiany merytoryczne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'dr. red.', zmiana:'drobne redakcyjne',
		dlugie:'Drobne zmiany redakcyjne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'dr. tech.', zmiana:'drobne techniczne',
		dlugie:'Drobne zmiany techniczne'});

	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// do użytkownika i około administracyjne
	przyciski.zmiana({tekst:'test',
		dlugie:'Dodano ostrzeżenie dla użytkownika'});

	przyciski.zmiana({tekst:'npa', zmiana:'[[WP:NPA|NPA]]',
		dlugie:'Zgłoszono artykuł jako podejrzany o naruszenie praw autorskich'});
	przyciski.zmiana({tekst:'wer', zmiana:'[[WP:WER|Potrzebne źródło]]',
		dlugie:'Potrzebne wiarygodne źródło'});
	przyciski.zmiana({tekst:'dnu', zmiana:'[[Wikipedia:Poczekalnia|Poczekalnia DNU]]',
		dlugie:'Zgłoszono artykuł do usunięcia'});
	przyciski.zmiana({tekst:'ek', zmiana:'[[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|ek]]',
		dlugie:'Zgłoszono artykuł do ekspresowego (s)kasowania'});
	przyciski.zmiana({tekst:'rew.', zmiana:'przywrócenie poprzedniej wersji',
		dlugie:'przywrócenie poprzedniej wersji'});

	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// insze do dyskusji i głosowań
	przyciski.zmiana({tekst:'głos',
		dlugie:'Oddano głos'});
	przyciski.zmiana({tekst:'komentarz',
		dlugie:'Dodano komentarz w dyskusji lub do głosu'});

	przyciski.zmiana({tekst:'pytanie',
		dlugie:'Zadano pytanie w dyskusji'});
	przyciski.zmiana({tekst:'odp.', zmiana:'odpowiedź',
		dlugie:'Dodano odpowiedź w dyskusji'});
	przyciski.zmiana({tekst:'spr.', zmiana:'sprawdzone',
		dlugie:'Sprawdzono artykuł'});

	// odstęp przed własnymi
	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp
	
	// czasowe, dla nie-świeżynek
	if (mw.config.get('wgUserGroups').includes('autoconfirmed')){
		let dodane = false;
		const dt = new Date();
		const monthNo = dt.getMonth()+1;
		const dayMonth = dt.getDate();
		
		// grudzień
		if (monthNo == 12) {
			let year = dt.getFullYear();
			let yy = year.toString().substr(-2);
			przyciski.zmiana({tekst:`św'${yy}`, zmiana:`#ŚwiątecznaAkcjaEdycyjna${year}`,
				dlugie:`Świąteczna Akcja ${year}`});
			dodane = true;
		}
		// // edyton
		// if (monthNo == 10 &amp;&amp; dayMonth == 4) {
		// 	przyciski.zmiana({tekst:`⚒ kop. wiedzy`, zmiana:`#KopalniaWiedzy`,
		// 		dlugie:`Kopalnia Wiedzy 2025`});
		// 	dodane = true;
		// }
			
		if (dodane) {
			opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp
		}
	}
});</text>
      <sha1>jtbqsssoz1g692sml2kx84zyf68xyuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159483</id>
      <parentid>159482</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T06:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 wersja zaimportowana z [[:w:MediaWiki:Gadget-edit-summaries-local.js]]</comment>
      <origin>159482</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="5003" sha1="jtbqsssoz1g692sml2kx84zyf68xyuh" xml:space="preserve">/* eslint-disable no-unused-vars */
/**
 * Lokalne przyciski opisu zmian.
 * 
 * loader: [[MediaWiki:Gadget-edit-summaries.js]]
 *   core: [[MediaWiki:Gadget-edit-summaries-core.js]]
 */
// Uwaga! Do własnych przycisków używaj:
// mw.hook('userjs.przyciskiOpis.gotowe').add(...)
// składania jest taka sama, ale `_baza` jest tylko dla bazowych przycisków
mw.hook('userjs.przyciskiOpis._baza').add(function (przyciski, opisBtns, isVe) {
	/*
	// konwersja: stare na nowe
	przyciskiDodaj\(opisBtns, '([^']+)', 'dodajOpis\(&quot;\1&quot;\)', kl,\s*[\r\n]+\s*'([^']+)'
	przyciski.zmiana({tekst:'$1',\n\t\tdlugie:'$2'}

	przyciskiDodaj\(opisBtns, '([^']+)', 'dodajOpis\(&quot;([^&quot;]+)&quot;\)', kl,\s*[\r\n]+\s*'([^']+)'
	przyciski.zmiana({tekst:'$1', zmiana:'$2',\n\t\tdlugie:'$3'}
	*/

	// drobne różne
	przyciski.zmiana({tekst:'ort.',
		dlugie:'Poprawiono błąd ortograficzny'});
	przyciski.zmiana({tekst:'lit.',
		dlugie:'Poprawiono literówkę'});
	przyciski.zmiana({tekst:'int.',
		dlugie:'Poprawiono interpunkcję'});
	przyciski.zmiana({tekst:'jęz.',
		dlugie:'Poprawiono błędy językowe'});
	przyciski.zmiana({tekst:'akt.', zmiana:'aktualizacja',
		dlugie:'Zaktualizowano'});

	// opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// drobne około wikizacyjne
	przyciski.zmiana({tekst:'linki-zew', zmiana:'linki zewnętrzne',
		dlugie:'Poprawiono/dodano linki zewnętrzne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'linki-popr', zmiana:'poprawa linków',
		dlugie:'Poprawiono linki zewnętrzne/wewnętrzne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'kat.',
		dlugie:'Poprawiono/dodano kategorię'});
	przyciski.zmiana({tekst:'wikizacja', zmiana:'[[Pomoc:Słowniczek#W|wikizacja]]',
		dlugie:'Wikizacja artykułu (dodanie linków wewnętrznych, podział na sekcje itp.)'});
	przyciski.zmiana({tekst:'przypisy', zmiana:'źródła/przypisy',
		dlugie:'Dodanie/poprawienie przypisów lub źródeł'});

	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// drobne około techniczne
	przyciski.zmiana({tekst:'ujedn.', zmiana:'ujednoznacznienie',
		dlugie:'Poprawiono/dodano stronę ujednoznaczniającą'});
	przyciski.zmiana({tekst:'ilustr.', zmiana:'ilustracja',
		dlugie:'Poprawiono/dodano ilustrację'});
	przyciski.zmiana({tekst:'szablon',
		dlugie:'Poprawiono/dodano szablon'});
	przyciski.zmiana({tekst:'infobox',
		dlugie:'Poprawiono/uzupełniono/dodano infobox'});

	if(isVe !== true)
		opisBtns.appendChild(document.createElement('br'));

	// drobne inne
	przyciski.zmiana({tekst:'dr. meryt.', zmiana:'drobne merytoryczne',
		dlugie:'Drobne zmiany merytoryczne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'dr. red.', zmiana:'drobne redakcyjne',
		dlugie:'Drobne zmiany redakcyjne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'dr. tech.', zmiana:'drobne techniczne',
		dlugie:'Drobne zmiany techniczne'});

	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// do użytkownika i około administracyjne
	przyciski.zmiana({tekst:'test',
		dlugie:'Dodano ostrzeżenie dla użytkownika'});

	przyciski.zmiana({tekst:'npa', zmiana:'[[WP:NPA|NPA]]',
		dlugie:'Zgłoszono artykuł jako podejrzany o naruszenie praw autorskich'});
	przyciski.zmiana({tekst:'wer', zmiana:'[[WP:WER|Potrzebne źródło]]',
		dlugie:'Potrzebne wiarygodne źródło'});
	przyciski.zmiana({tekst:'dnu', zmiana:'[[Wikipedia:Poczekalnia|Poczekalnia DNU]]',
		dlugie:'Zgłoszono artykuł do usunięcia'});
	przyciski.zmiana({tekst:'ek', zmiana:'[[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|ek]]',
		dlugie:'Zgłoszono artykuł do ekspresowego (s)kasowania'});
	przyciski.zmiana({tekst:'rew.', zmiana:'przywrócenie poprzedniej wersji',
		dlugie:'przywrócenie poprzedniej wersji'});

	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// insze do dyskusji i głosowań
	przyciski.zmiana({tekst:'głos',
		dlugie:'Oddano głos'});
	przyciski.zmiana({tekst:'komentarz',
		dlugie:'Dodano komentarz w dyskusji lub do głosu'});

	przyciski.zmiana({tekst:'pytanie',
		dlugie:'Zadano pytanie w dyskusji'});
	przyciski.zmiana({tekst:'odp.', zmiana:'odpowiedź',
		dlugie:'Dodano odpowiedź w dyskusji'});
	przyciski.zmiana({tekst:'spr.', zmiana:'sprawdzone',
		dlugie:'Sprawdzono artykuł'});

	// odstęp przed własnymi
	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp
	
	// czasowe, dla nie-świeżynek
	if (mw.config.get('wgUserGroups').includes('autoconfirmed')){
		let dodane = false;
		const dt = new Date();
		const monthNo = dt.getMonth()+1;
		const dayMonth = dt.getDate();
		
		// grudzień
		if (monthNo == 12) {
			let year = dt.getFullYear();
			let yy = year.toString().substr(-2);
			przyciski.zmiana({tekst:`św'${yy}`, zmiana:`#ŚwiątecznaAkcjaEdycyjna${year}`,
				dlugie:`Świąteczna Akcja ${year}`});
			dodane = true;
		}
		// // edyton
		// if (monthNo == 10 &amp;&amp; dayMonth == 4) {
		// 	przyciski.zmiana({tekst:`⚒ kop. wiedzy`, zmiana:`#KopalniaWiedzy`,
		// 		dlugie:`Kopalnia Wiedzy 2025`});
		// 	dodane = true;
		// }
			
		if (dodane) {
			opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp
		}
	}
});</text>
      <sha1>jtbqsssoz1g692sml2kx84zyf68xyuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159484</id>
      <parentid>159483</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T06:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <origin>159484</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="3739" sha1="2l2bejpupd2wkwzam0ehffk6d4ca6ms" xml:space="preserve">/* eslint-disable no-unused-vars */
/**
 * Lokalne przyciski opisu zmian.
 * 
 * loader: [[MediaWiki:Gadget-edit-summaries.js]]
 *   core: [[MediaWiki:Gadget-edit-summaries-core.js]]
 */
// Uwaga! Do własnych przycisków używaj:
// mw.hook('userjs.przyciskiOpis.gotowe').add(...)
// składania jest taka sama, ale `_baza` jest tylko dla bazowych przycisków
mw.hook('userjs.przyciskiOpis._baza').add(function (przyciski, opisBtns, isVe) {
	/*
	// konwersja: stare na nowe
	przyciskiDodaj\(opisBtns, '([^']+)', 'dodajOpis\(&quot;\1&quot;\)', kl,\s*[\r\n]+\s*'([^']+)'
	przyciski.zmiana({tekst:'$1',\n\t\tdlugie:'$2'}

	przyciskiDodaj\(opisBtns, '([^']+)', 'dodajOpis\(&quot;([^&quot;]+)&quot;\)', kl,\s*[\r\n]+\s*'([^']+)'
	przyciski.zmiana({tekst:'$1', zmiana:'$2',\n\t\tdlugie:'$3'}
	*/

	// drobne różne
	przyciski.zmiana({tekst:'ort.',
		dlugie:'Poprawiono błąd ortograficzny'});
	przyciski.zmiana({tekst:'lit.',
		dlugie:'Poprawiono literówkę'});
	przyciski.zmiana({tekst:'int.',
		dlugie:'Poprawiono interpunkcję'});

	// opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// drobne około wikizacyjne
	przyciski.zmiana({tekst:'linki-zew', zmiana:'linki zewnętrzne',
		dlugie:'Poprawiono/dodano linki zewnętrzne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'linki-popr', zmiana:'poprawa linków',
		dlugie:'Poprawiono linki zewnętrzne/wewnętrzne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'kat.',
		dlugie:'Poprawiono/dodano kategorię'});

	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// drobne około techniczne
	przyciski.zmiana({tekst:'ilustr.', zmiana:'ilustracja',
		dlugie:'Poprawiono/dodano ilustrację'});
	przyciski.zmiana({tekst:'szablon',
		dlugie:'Poprawiono/dodano szablon'});
	przyciski.zmiana({tekst:'infobox',
		dlugie:'Poprawiono/uzupełniono/dodano infobox'});

	if(isVe !== true)
		opisBtns.appendChild(document.createElement('br'));

	// drobne inne
	przyciski.zmiana({tekst:'dr. meryt.', zmiana:'drobne merytoryczne',
		dlugie:'Drobne zmiany merytoryczne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'dr. red.', zmiana:'drobne redakcyjne',
		dlugie:'Drobne zmiany redakcyjne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'dr. tech.', zmiana:'drobne techniczne',
		dlugie:'Drobne zmiany techniczne'});

	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	przyciski.zmiana({tekst:'ek', zmiana:'[[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|ek]]',
		dlugie:'Zgłoszono artykuł do ekspresowego (s)kasowania'});
	przyciski.zmiana({tekst:'rew.', zmiana:'przywrócenie poprzedniej wersji',
		dlugie:'przywrócenie poprzedniej wersji'});

	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// insze do dyskusji i głosowań
	przyciski.zmiana({tekst:'głos',
		dlugie:'Oddano głos'});
	przyciski.zmiana({tekst:'komentarz',
		dlugie:'Dodano komentarz w dyskusji lub do głosu'});

	przyciski.zmiana({tekst:'odp.', zmiana:'odpowiedź',
		dlugie:'Dodano odpowiedź w dyskusji'});

	// odstęp przed własnymi
	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp
	
	// czasowe, dla nie-świeżynek
	if (mw.config.get('wgUserGroups').includes('autoconfirmed')){
		let dodane = false;
		const dt = new Date();
		const monthNo = dt.getMonth()+1;
		const dayMonth = dt.getDate();
		
		// grudzień
		if (monthNo == 12) {
			let year = dt.getFullYear();
			let yy = year.toString().substr(-2);
			przyciski.zmiana({tekst:`św'${yy}`, zmiana:`#ŚwiątecznaAkcjaEdycyjna${year}`,
				dlugie:`Świąteczna Akcja ${year}`});
			dodane = true;
		}
		// // edyton
		// if (monthNo == 10 &amp;&amp; dayMonth == 4) {
		// 	przyciski.zmiana({tekst:`⚒ kop. wiedzy`, zmiana:`#KopalniaWiedzy`,
		// 		dlugie:`Kopalnia Wiedzy 2025`});
		// 	dodane = true;
		// }
			
		if (dodane) {
			opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp
		}
	}
});</text>
      <sha1>2l2bejpupd2wkwzam0ehffk6d4ca6ms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159491</id>
      <parentid>159484</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T07:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <origin>159491</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="3063" sha1="acncn4j4hfrhtsdvkof8j9vr3bfy8e3" xml:space="preserve">/* eslint-disable no-unused-vars */
/**
 * Lokalne przyciski opisu zmian.
 * 
 * loader: [[MediaWiki:Gadget-edit-summaries.js]]
 *   core: [[MediaWiki:Gadget-edit-summaries-core.js]]
 */
// Uwaga! Do własnych przycisków używaj:
// mw.hook('userjs.przyciskiOpis.gotowe').add(...)
// składania jest taka sama, ale `_baza` jest tylko dla bazowych przycisków
mw.hook('userjs.przyciskiOpis._baza').add(function (przyciski, opisBtns, isVe) {
	/*
	// konwersja: stare na nowe
	przyciskiDodaj\(opisBtns, '([^']+)', 'dodajOpis\(&quot;\1&quot;\)', kl,\s*[\r\n]+\s*'([^']+)'
	przyciski.zmiana({tekst:'$1',\n\t\tdlugie:'$2'}

	przyciskiDodaj\(opisBtns, '([^']+)', 'dodajOpis\(&quot;([^&quot;]+)&quot;\)', kl,\s*[\r\n]+\s*'([^']+)'
	przyciski.zmiana({tekst:'$1', zmiana:'$2',\n\t\tdlugie:'$3'}
	*/

	// drobne różne
	przyciski.zmiana({tekst:'ort.',
		dlugie:'Poprawiono błąd ortograficzny'});
	przyciski.zmiana({tekst:'lit.',
		dlugie:'Poprawiono literówkę'});
	przyciski.zmiana({tekst:'int.',
		dlugie:'Poprawiono interpunkcję'});

	// opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// drobne około wikizacyjne
	przyciski.zmiana({tekst:'linki-zew', zmiana:'linki zewnętrzne',
		dlugie:'Poprawiono/dodano linki zewnętrzne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'linki-popr', zmiana:'poprawa linków',
		dlugie:'Poprawiono linki zewnętrzne/wewnętrzne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'kat.',
		dlugie:'Poprawiono/dodano kategorię'});

	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// drobne około techniczne
	przyciski.zmiana({tekst:'ilustr.', zmiana:'ilustracja',
		dlugie:'Poprawiono/dodano ilustrację'});
	przyciski.zmiana({tekst:'szablon',
		dlugie:'Poprawiono/dodano szablon'});
	przyciski.zmiana({tekst:'infobox',
		dlugie:'Poprawiono/uzupełniono/dodano infobox'});

	if(isVe !== true)
		opisBtns.appendChild(document.createElement('br'));

	// drobne inne
	przyciski.zmiana({tekst:'dr. meryt.', zmiana:'drobne merytoryczne',
		dlugie:'Drobne zmiany merytoryczne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'dr. red.', zmiana:'drobne redakcyjne',
		dlugie:'Drobne zmiany redakcyjne'});
	przyciski.zmiana({tekst:'dr. tech.', zmiana:'drobne techniczne',
		dlugie:'Drobne zmiany techniczne'});

	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	przyciski.zmiana({tekst:'ek', zmiana:'[[:Kategoria:Ekspresowe kasowanie|ek]]',
		dlugie:'Zgłoszono artykuł do ekspresowego (s)kasowania'});
	przyciski.zmiana({tekst:'rew.', zmiana:'przywrócenie poprzedniej wersji',
		dlugie:'przywrócenie poprzedniej wersji'});

	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp

	// insze do dyskusji i głosowań
	przyciski.zmiana({tekst:'głos',
		dlugie:'Oddano głos'});
	przyciski.zmiana({tekst:'komentarz',
		dlugie:'Dodano komentarz w dyskusji lub do głosu'});

	przyciski.zmiana({tekst:'odp.', zmiana:'odpowiedź',
		dlugie:'Dodano odpowiedź w dyskusji'});

	// odstęp przed własnymi
	opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp
			
		if (dodane) {
			opisBtns.appendChild(document.createTextNode(' ')); // odstęp
		}
	}
});</text>
      <sha1>acncn4j4hfrhtsdvkof8j9vr3bfy8e3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-edit-summaries</title>
    <ns>8</ns>
    <id>19443</id>
    <revision>
      <id>159486</id>
      <timestamp>2026-10-20T06:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>159486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="scq56dlc9n47vywzxq5ivdgj842tg18" xml:space="preserve">Zielone przyciski do szybkiego wstawiania opisów zmian.</text>
      <sha1>scq56dlc9n47vywzxq5ivdgj842tg18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-summary-buttons.css</title>
    <ns>8</ns>
    <id>19444</id>
    <revision>
      <id>159487</id>
      <timestamp>2024-12-06T21:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>w&gt;Nux</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>zawijanie rozwiniętych</comment>
      <origin>159487</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="371" sha1="7olegsdhv5mhva51b5pjsonpwk441wl" xml:space="preserve">.userSummaryButtons a, #userSummaryButtons a {
	background: #cfc;
	border: 1px dotted #090;
	padding: 0 2px;
	margin: 2px;
	cursor: pointer;
	font-size: 80%;
	color: black;
	white-space: nowrap;
	display: inline-block;
	line-height: normal;
}

.userSummaryButtons a:hover, #userSummaryButtons a:hover {
	background: #bfb;
	border: 1px solid #9c9;
	text-decoration:none;
}</text>
      <sha1>7olegsdhv5mhva51b5pjsonpwk441wl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>159488</id>
      <parentid>159487</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T06:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>1 wersja zaimportowana z [[:w:MediaWiki:Gadget-summary-buttons.css]]</comment>
      <origin>159487</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="371" sha1="7olegsdhv5mhva51b5pjsonpwk441wl" xml:space="preserve">.userSummaryButtons a, #userSummaryButtons a {
	background: #cfc;
	border: 1px dotted #090;
	padding: 0 2px;
	margin: 2px;
	cursor: pointer;
	font-size: 80%;
	color: black;
	white-space: nowrap;
	display: inline-block;
	line-height: normal;
}

.userSummaryButtons a:hover, #userSummaryButtons a:hover {
	background: #bfb;
	border: 1px solid #9c9;
	text-decoration:none;
}</text>
      <sha1>7olegsdhv5mhva51b5pjsonpwk441wl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Gadget-style-summary-buttons</title>
    <ns>8</ns>
    <id>19445</id>
    <revision>
      <id>159490</id>
      <timestamp>2026-10-20T06:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rzuwig</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <comment>N</comment>
      <origin>159490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="d565sbqbzlp9hjb77qqyjiumjisw6f9" xml:space="preserve">'''ext.gadget.style-summary-buttons''' – style dla przycisków wstawiających opis zmian.</text>
      <sha1>d565sbqbzlp9hjb77qqyjiumjisw6f9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>