Wikipedia pmswiki https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Media Special Discussion Utent Ciaciarade Wikipedia Discussion ant sla Wikipedia Figura Discussion dla figura MediaWiki Discussion dla MediaWiki Stamp Discussion dlë stamp Agiut Discussion ant sl'agiut Categorìa Discussion ant sla categorìa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 6835 888190 602919 2026-05-23T12:34:20Z Dragonòt 19 888190 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''La Pampa''' a l'é na provinsa dl'[[Argentin-a]] sentral, situà ant la Region Pampian-a. A l'ha na surfassa ëd 143.440 km² e a conta 361.859 abitant (2022). Soa capital a l'é [[Santa Rosa de Toay]]. == Geografìa == La provinsa a confin-a a nòrd con le provinse ëd San Luis e Còrdoba, a est con la Provincia ëd Buenos Aires, a sud con ël fium Colorado (ch'a la separa da Río Negro) e a òvest con Mendòza. Ël teren a l'é pian (''pampa'') con na cita pendensa da est a òvest; a òvest a-i son dle cite sère antiche (''Lihué Calel''). La provinsa a l'é traversà dai fium Atuel e Desaguadero-Curacó. Ël clima a l'é temperà sech, con precipitassion ch'a decremento da est (600 mm/ann) a òvest (300 mm/ann). La vegetassion a varia da la praterìa (est) al bòsch ëd caldén (''Prosopis caldenia'') a òvest. == Stòria == Ël teritòri a l'era popolà dai Chechehet (etnia pampa), peui dai Mapuche e dai Ranqueles. Dël 1833, la Confederassion Argentin-a (Juan Manuel de Rosas) a l'ha conquistà la region, ma ij Mapuche a l'han torna ocupala. Dal 1870, l'esèrcit argentin sota Julio Argentino Roca a l'ha definitivament conquistà la zòna (''Conquista dël Desert''), peui colonisà da imigrant europengh (Italian, Spagneuj, Gërman dël Vòlga). Dël 1884 a l'é stàit creà ël Teritòri Nassional ëd La Pampa, e dël 1951 a l'é dventà provinsa (''Lej 14.037'', president Juan Domingo Perón). Dël 1952 a l'é stàita ciamà ''Provincia Eva Perón'', për peui artorné a ''La Pampa'' dël 1956. == Organisassion polìtica == La provinsa a l'é dividùa an 22 departement, dont ij prinsipaj a son Capital (Santa Rosa), Toay, Rancul, Realicó, e General Pico. Ël governador a l'é Sergio Ziliotto (Partì Giustissialista, dal 2019). La legisladura a l'é monocameral con 30 deputà. == Economìa == L'economìa a l'é basà an sl'agricoltura (gran, mais, sòja, girasol), l'anlevament (bovin e bère) e l'agroandustria (carn, làit). Ël PIB a l'é 0,9% dël total nassional (2017). D'àutre atività a son l'amel (prim produtor nassional) e la minerìa (saj e carbon). J'esportassion a van dzortut al Mercosur e a l'Union Europenga. {{Fin}} [[Categorìa:Argentin-a]] i823y3tynemf4i7o3s04qrsvjibk554 888191 888190 2026-05-23T12:35:25Z Dragonòt 19 888191 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:La_Pampa_in_Argentina_(+Falkland_hatched)-2.svg|thumb|Localisassion ëd La Pampa]] '''La Pampa''' a l'é na provinsa dl'[[Argentin-a]] sentral, situà ant la Region Pampian-a. A l'ha na surfassa ëd 143.440 km² e a conta 361.859 abitant (2022). Soa capital a l'é [[Santa Rosa de Toay]]. == Geografìa == La provinsa a confin-a a nòrd con le provinse ëd San Luis e Còrdoba, a est con la Provincia ëd Buenos Aires, a sud con ël fium Colorado (ch'a la separa da Río Negro) e a òvest con Mendòza. Ël teren a l'é pian (''pampa'') con na cita pendensa da est a òvest; a òvest a-i son dle cite sère antiche (''Lihué Calel''). La provinsa a l'é traversà dai fium Atuel e Desaguadero-Curacó. Ël clima a l'é temperà sech, con precipitassion ch'a decremento da est (600 mm/ann) a òvest (300 mm/ann). La vegetassion a varia da la praterìa (est) al bòsch ëd caldén (''Prosopis caldenia'') a òvest. == Stòria == Ël teritòri a l'era popolà dai Chechehet (etnia pampa), peui dai Mapuche e dai Ranqueles. Dël 1833, la Confederassion Argentin-a (Juan Manuel de Rosas) a l'ha conquistà la region, ma ij Mapuche a l'han torna ocupala. Dal 1870, l'esèrcit argentin sota Julio Argentino Roca a l'ha definitivament conquistà la zòna (''Conquista dël Desert''), peui colonisà da imigrant europengh (Italian, Spagneuj, Gërman dël Vòlga). Dël 1884 a l'é stàit creà ël Teritòri Nassional ëd La Pampa, e dël 1951 a l'é dventà provinsa (''Lej 14.037'', president Juan Domingo Perón). Dël 1952 a l'é stàita ciamà ''Provincia Eva Perón'', për peui artorné a ''La Pampa'' dël 1956. == Organisassion polìtica == La provinsa a l'é dividùa an 22 departement, dont ij prinsipaj a son Capital (Santa Rosa), Toay, Rancul, Realicó, e General Pico. Ël governador a l'é Sergio Ziliotto (Partì Giustissialista, dal 2019). La legisladura a l'é monocameral con 30 deputà. == Economìa == L'economìa a l'é basà an sl'agricoltura (gran, mais, sòja, girasol), l'anlevament (bovin e bère) e l'agroandustria (carn, làit). Ël PIB a l'é 0,9% dël total nassional (2017). D'àutre atività a son l'amel (prim produtor nassional) e la minerìa (saj e carbon). J'esportassion a van dzortut al Mercosur e a l'Union Europenga. {{Fin}} [[Categorìa:Argentin-a]] 1wnshy79b1iydosm0a3yr2ph5hdi6mt 0 25114 888198 884767 2026-05-23T14:12:14Z ~2026-30767-30 31797 888198 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:GiacomoPuccini.jpg|thumb|right|200px|Giacomo Puccini]] Compositor d'[[òpere]].<br /> '''Giacomo Puccini''' a l'era nassù a [[Luca]] ai 22 dë dzèmber dël 1858 e a l'é mòrt a [[Brussel]] ai 29 ëd novèmber dël 1924. A l'era ël quint fieul ëd Michele e Albina e la soa a l'era na [[famija]] ëd mùsich.<br /> Sò pare a dirigìa ël conservatòri ëd Luca. A soa [[mòrt]] dël 1864, a l'é stàit ëstabilì për ëscrit che Giacomo, che antlora a l'avìa ses agn, a l'avrìa pijà ël pòst d'organista e mèistr ëd capela ëd sò pare, pen-a ch'a l'avrìa podù felo. As conòsso pòchi detaj dël perìod ëscolàstich dël fiolin; as sa che a l'era n'anlev mesan e ch'a ameliorava le pòche arsorse dla famija an sonand ël [[piano]] ant j'osterìe, le feste popolar e ij bal dle stassion balnear davzin-e, e l'[[òrgo]] durant le fonsion ant le cese ëd Luca.<br /> Apress ël sucess otnù da l'arpresentassion dl'''Aida'' ëd [[Giuseppe Verdi]] dël 1871, sò professor dël conservatòri ëd Luca a l'ha mandalo, con doi dij sò cambrada, a visité l'òpera ëd [[Pisa]]. J'amis a l'han dovù përcore na tranten-a ëd chilòmeter a pe e d'autërtanti për torné, ma scond Puccini ij sò sfòrs a son ëstàit arcompensà; giumaj ël fieul a l'era fissasse doi but: l'òpera e [[Milan]], andoa as trovavo ël Teatro dla Scala, dle grande ca editris musicaj e l'arnomà Conservatòri real.<br /> Tutun jë studi a Milan a costavo car e a j'ero nen a la portà dla famija. Puccini a podrà andeje e esse admëttù al conservatòri grassie a na borsa real e a l'agiut finansiari d'un parent. Livrà jë studi, Puccini a l'é restà a Milan.<br /> Dël 1884 a scriv an tre mèis, për un concors musical, soa prima òpera an n'at, ''Le Villi'', ch'a l'é arfudà da l'editor [[Sonzogno]] con ël pretest che le nòte dla partission a j'ero ilesìbil.<br /> Giutà da j'anfluent [[Gönner]] e [[Boito]], Puccini a l'ha però riussì a anteressé l'editor [[Ricordi]], con ël qual a l'ha anandià n'amicissia e na colaborassion ch'a durëran tuta la [[vita]]. Puccini a l'era [[mariage|marià]] con Elvira, ma l'ha avù ëdcò un fieul da soa banastra, na luchèisa marià, lòn ch'a l'ha provocà në scàndol considerèivol ant la cita sità.<br /> Dal 1884 a l'é andàit a sté davzin a [[Viareggio|Viaregg]], ant la region d'armeuj ëd Torre del Lago, anté ch'a l'era malfé rivé e chiel a podìa travajé, pësché an sël lagh e andé a cassa d'[[anie]]. A l'ancamin a l'avìa fità na ca modesta, peui a l'é fasse batì na vila a la bordura dël lagh. == Ël sucess == La vera cariera musical ëd Puccini a ancamin-a dël 1893, apress ël sucess ëd la prima ëd soa òpera ''Manon Lescaut''. Soa gran nomea e ël sucess ëd soe euvre a l'ha përmëttuje ëd fé na vita da sgnor e vàire viage. == La maladìa e la mòrt == Dël 1922 a-j rivo ij prim segn ëd na maladìa incuràbil e Puccini a peul nen livré soa dariera òpera, ''Turandot''.<br /> Dël 1924 a part për Brussel, për fesse operé. A meuir ambelelà, ai 29 ëd novèmber ëd col ann. == Euvre prinsipaj == * ''Le Villi'' (1884) * ''Edgar'' (1889) * ''Manon Lescaut'' (1893) * ''La bohème'' (1896) : Ël second e ël ters at a son ëstàit ëscrit a [[Montecatini Terme|Montecatini]]. * ''Tosca'' (1900) * ''Madama Butterfly'' (1904) * ''La fanciulla del West'' (1910) : Pijà da la piessa ''The Girl of the golden west'' ëd [[David Belasco]]. A l'é la stòria ëd Minnie, na fija ëd gran cheur padron-a dël Polka-Bar ant un camp ëd mineur ai [[temp]] ëd la [[corsa a l'òr]]. Bin vorsùa da tuti, cortegià dal serif Jack Rance, chila as an-namora d'un bandì, Ramerrez, che a la fin a salvërà da la forca prima ëd chité tut për chiel. L'òpera a l'é stàita creà ai 10 dë dzèmber 1910 con [[Emmy Destinn]] e [[Enrico Caruso]], sota la diression d'[[Arturo Toscanini]]. * ''La rondine'' (1917) * ''Il trittico'' (1918) ** ''Il tabarro'' ** ''Suor Angelica'' ** ''Gianni Schicchi'' * ''Turandot'' (1926, completà da [[Franco Alfano]] dòp dla mòrt ëd Puccini) {{Fin}} [[Categorìa:Compositor italian|Puccini, Giacomo]] dohyi6aof9mif4k1m0xoxt7i0ph9dn6 0 58279 888199 303711 2026-05-23T14:30:15Z Dragonòt 19 888199 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Peter Guthrie Tait''' (nassù a Dalkeith, [[Scòssia]], ël 28 d'avril dël 1831, mòrt a [[Edimborgh]] ël 4 ëd luj dël [[1901]]) a l'é stàit un fìsich e matemàtich [[Scòssia|scossèis]]. A l'é stàit un dij pionié dla [[termodinàmica]] e a l'ha dàit contribussion amportante a la teorìa dij grop (knot theory) e a lë studi dij [[quaternion]]. == Biografìa == A l'é stàit l'ùnich fieul ëd John Tait e Mary Ronaldson. A l'ha studià a la Università d'Edimborgh e peui al Peterhouse College ëd [[Cambridge]], andoa dël 1852 a l'é laureasse con ij pì àut onor (''Senior Wrangler'') e a l'ha vagnà lë Smith's Prize. A l'é stàit professor ëd matemàtica al Queen's College ëd Belfast (1854-1860) e peui professor ëd filosofìa natural a l'Università d'Edimborgh (1860-1901). A l'é stàit amis e colaborador dël fìsich [[Lord Kelvin]], con chiel a l'ha scrivù ''Treatise on Natural Philosophy'' (1867), un test fondamental ëd fìsica matemàtica. == Euvre prinsipaj == * '''''Treatise on Natural Philosophy''''' (1867, con Lord Kelvin). * '''''Elementary Treatise on Quaternions''''' (1867). * '''''Introduction to Quaternions''''' (1873, con Philip Kelland). * '''''Scientific Papers''''' (1898-1900). == Arconossiment == A l'é stàit elegiù mèmber dla Royal Society d'Edimborgh e dla Royal Society ëd Londra. A l'ha vagnà la Medaja Real dël 1886 e la Medaja Keith dël 1871. Sò nòm a l'é restà ant la Tait's conjecture (an teorìa dij graf) e ant l'equassion dë stat ëd Tait. == Anliure == * [[Lord Kelvin]] * [[James Clerk Maxwell]] * [[Termodinàmica]] {{Fin}} [[Categorìa:Fìsich|Tait, Peter]] [[Categorìa:Siensià dël 1800|Tait, Peter]] 5g0vmf4b2jd5x8r44hnip4snec05q1b 888200 888199 2026-05-23T14:31:40Z Dragonòt 19 888200 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Tait_Peter_Guthrie.jpg|thumb|Peter Guthrie Tait]] '''Peter Guthrie Tait''' (nassù a Dalkeith, [[Scòssia]], ël 28 d'avril dël 1831, mòrt a [[Edimborgh]] ël 4 ëd luj dël [[1901]]) a l'é stàit un fìsich e matemàtich [[Scòssia|scossèis]]. A l'é stàit un dij pionié dla [[termodinàmica]] e a l'ha dàit contribussion amportante a la teorìa dij grop (knot theory) e a lë studi dij [[quaternion]]. == Biografìa == A l'é stàit l'ùnich fieul ëd John Tait e Mary Ronaldson. A l'ha studià a la Università d'Edimborgh e peui al Peterhouse College ëd [[Cambridge]], andoa dël 1852 a l'é laureasse con ij pì àut onor (''Senior Wrangler'') e a l'ha vagnà lë Smith's Prize. A l'é stàit professor ëd matemàtica al Queen's College ëd Belfast (1854-1860) e peui professor ëd filosofìa natural a l'Università d'Edimborgh (1860-1901). A l'é stàit amis e colaborador dël fìsich [[Lord Kelvin]], con chiel a l'ha scrivù ''Treatise on Natural Philosophy'' (1867), un test fondamental ëd fìsica matemàtica. == Euvre prinsipaj == * '''''Treatise on Natural Philosophy''''' (1867, con Lord Kelvin). * '''''Elementary Treatise on Quaternions''''' (1867). * '''''Introduction to Quaternions''''' (1873, con Philip Kelland). * '''''Scientific Papers''''' (1898-1900). == Arconossiment == A l'é stàit elegiù mèmber dla Royal Society d'Edimborgh e dla Royal Society ëd Londra. A l'ha vagnà la Medaja Real dël 1886 e la Medaja Keith dël 1871. Sò nòm a l'é restà ant la Tait's conjecture (an teorìa dij graf) e ant l'equassion dë stat ëd Tait. == Anliure == * [[Lord Kelvin]] * [[James Clerk Maxwell]] * [[Termodinàmica]] {{Fin}} [[Categorìa:Fìsich|Tait, Peter]] [[Categorìa:Siensià dël 1800|Tait, Peter]] t1pj02zjfrnuw4sa1b0f9c98r0v8okx 0 64385 888189 374306 2026-05-23T12:28:13Z Dragonòt 19 888189 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Pizzo Cangialoso''' a l'é na montagna ëd [[Sicilia]] àuta 1.457 méter. A l'é situà ant ël teritòri dël comun ëd [[Corleone]], an provinsa ëd Palerm, e a fa part dël Parch dle Montagne Sican-e (''Parco dei Monti Sicani''). La montagna a l'ha 'n aspet a forma piramidal, con crësta rupestra e versant quatà da bòsch e macia mediterania. == Geografia == Pizzo Cangialoso as treuva an sij monti Sicani, un massis ch'a caraterisa la Sicilia sentral-ossidental. Soe coordinà geogràfiche a son 37°44'18"N e 13°20'12"E. Davzin a la montagna a-i son le località ''Contrada Gibilicanna'' e ''Contrada Imbriaca''. A l'é vzin al '''Pizzo Triona''' (1.421 m). == Ambient == La zòna a l'é caraterisà da na rica biodiversità, con bòsch ëd [[quercus ilex]], [[rol]] e rol da nate, e an sij versant pi àut prà e përtus rupestr. La fauna a comprend ël [[luv]], la [[volp]], ël [[foin]], e rapinant com l'àquila real e 'l falch pelegrin. == Acess e turism == La montagna a l'é n'obietiv për escursionista e cicloturista. Da la banda dël Santuari dla Madonna dël Balzo as dòmina la val dël Belice. Un percors an biciclëtta a anel d'anviron 45 km (''Il Pizzo di Cangialoso – giro ad anello'') a part dal parchegi dël santuari e a passa për Bisacquino, con 1.560 méter ëd dislivel. == Anliure * [[Corleone]] * [[Sicilia]] {{Fin}} [[Categorìa:Montagne]] [[Categorìa:Sicilia]] oppvyv8rjzbsqte9avjdc4na2fjjkcm 0 64386 888192 756059 2026-05-23T12:42:03Z Dragonòt 19 888192 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Pizzo Carbonara''' a l'é na montagna ëd [[Sicilia]] àuta 1.979 méter. A l'é la sima pì àuta dle Madonìe e la sconda montagna pì àuta dla Sicilia, dòp l'[[Etna]]. A l'é mach doi méter pì àuta dël vzin Pizzo Antenna. == Geografìa == Pizzo Carbonara as treuva ant la Sità metropolitan-a ëd Palerm, an [[Italia]], a anviron 10 km a nòrd-òvest ëd [[Petralia Sottana]]. A l'é 'n massis ëd pera calcar (limestone), e l'eva 'd pieuva ch'a casca ansima a seurt peui al pé dla ròca dël castel ëd Cefalù an sla còsta setentrional ëd la Sicilia. Soa sima a l'é pì 'n autipian che na ponta, parèj ch'a l'é nen facil determiné 'l pont pì àut. == Parch natural == La montagna a l'é part dël Parch Natural Regional dle Madonìe (Parco Naturale Regionale delle Madonie). == Salita == La montagna a l'é acessìbil da la stra ch'a riva a Piano Battaglia (1.605 méter). Për na përson-a an forma, ël gir an sìrcol për rivé a la sima a l'é d'anviron 2 ore e mesa. La salita a l'é nen técnica e a ciama né arampiada né ''scrambling''. Contut, a l'é nen consijà d'andé d'invern. A l'é preferìbil avèj na bùssola o un [[GPS]], përchè a-i é nen un [[senté]] bin marcà (al 2006) e l'autipian a l'é fàcil a le nìvole. {{Fin}} [[Categorìa:Montagne]] [[Categorìa:Sicilia]] nven1kw6hpz6wkyhy3jqvn6eishj33e 888193 888192 2026-05-23T12:43:22Z Dragonòt 19 888193 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Pizzo_Carbonara.jpg|thumb|Panorama]] '''Pizzo Carbonara''' a l'é na montagna ëd [[Sicilia]] àuta 1.979 méter. A l'é la sima pì àuta dle Madonìe e la sconda montagna pì àuta dla Sicilia, dòp l'[[Etna]]. A l'é mach doi méter pì àuta dël vzin Pizzo Antenna. == Geografìa == Pizzo Carbonara as treuva ant la Sità metropolitan-a ëd Palerm, an [[Italia]], a anviron 10 km a nòrd-òvest ëd [[Petralia Sottana]]. A l'é 'n massis ëd pera calcar (limestone), e l'eva 'd pieuva ch'a casca ansima a seurt peui al pé dla ròca dël castel ëd Cefalù an sla còsta setentrional ëd la Sicilia. Soa sima a l'é pì 'n autipian che na ponta, parèj ch'a l'é nen facil determiné 'l pont pì àut. == Parch natural == La montagna a l'é part dël Parch Natural Regional dle Madonìe (Parco Naturale Regionale delle Madonie). == Salita == La montagna a l'é acessìbil da la stra ch'a riva a Piano Battaglia (1.605 méter). Për na përson-a an forma, ël gir an sìrcol për rivé a la sima a l'é d'anviron 2 ore e mesa. La salita a l'é nen técnica e a ciama né arampiada né ''scrambling''. Contut, a l'é nen consijà d'andé d'invern. A l'é preferìbil avèj na bùssola o un [[GPS]], përchè a-i é nen un [[senté]] bin marcà (al 2006) e l'autipian a l'é fàcil a le nìvole. {{Fin}} [[Categorìa:Montagne]] [[Categorìa:Sicilia]] losv7l2t62nxx016fyy0k2xj39laaca 0 64412 888197 374365 2026-05-23T14:11:36Z Dragonòt 19 888197 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Pizzo Catarineci''' (scrivù ëdcò ''Pizzo Catarinecci'') a l'é na montagna ëd [[Sicilia]] àuta 1.660 méter. A l'é un dij pì àut riliev dle Madonìe orientaj, dòp ël [[Pizzo Carbonara]] (1.979 m) e ël Pizzo Antenna (1.977 m). == Geografìa == Pizzo Catarineci as treuva ant la [[Provincia ëd Palerm]], an [[Italia]]. A l'é situà an sla dorsal sparti-eve dla Sicilia ossidental, an tra le ''portele'' dij Bifolchi (1.120 m) e Mandarini (1.206 m). Da costa dorsal a nasso ij doi branch prinsipaj dël fium ''Salso/Imera Meridional'', ch'as campa a Licata. A l'é 'l pont pì àut d'un massis formà da ròce arenarie e argilose dl' Oligo-Miocene, con [[color]] giaun-brun. A diferensa d'àutri riliev dle Madonìe, a l'é nen ëd [[natura]] carbonàtica. Sò versant a l'é motobin doss, con formassion ëd pera arenaria ch'a smijo al granit. == Ambient == La flòra a l'é caraterisà da fò (''Fagus sylvatica''), [[bòsch]] ëd ''Ilex aquifolium''e tapiss ëd genèiver (''Genista cupanii''). A-i son ëdcò zòne ùmide (''margi'') e torbiere. La fauna a comprend [[caval|cavaj]] an pastura e osej. Dle vire a-i son ëd '''màrcati''' (antiche costrussion ëd pera) dovrà 'me [[stabi]] për le bestie. == Acess == La montagna a l'é acessìbil da [[Geraci Siculo]], da [[Petralia Sottana]] o da Piano Battaglia. Un [[senté]] a përcor l'autipian ëd ''Contrada Trentamazze'', con na sorgiss d'eva al sénter. L'escursion a l'é ëd dificoltà '''E''' (Escursionistica) e a peul esse fàita an tute le stagion (bele che d'invern a peul ess-ie [[fiòca]]). La sima pì davzin-a a l'é Pizzo Argentiera (1.496 m) e Cozzo di Raimonda (1.574 m). {{Fin}} [[Categorìa:Montagne]] [[Categorìa:Sicilia]] oevzvpak6iml4npkv37si3zgf6ux0ye 0 79588 888194 888027 2026-05-23T13:34:57Z ~2026-30769-34 31791 888194 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Bach.jpg|thumb|right|200px|Johann Sebastian Bach]] '''Johann Sebastian Bach''' ([[Eisenach]], 31 mars 1685 – [[Lipsia]], 28 luj 1750) a l'é stàit un compositor [[almagna|alman]], arconossù come un dij pì grand geni musicaj ëd tùit ij temp. A l'é l'esponent pì important dël [[Baròch]] musical e a l'ha portà la polifonìaa soa màssima espression. == Biografìa == Bach a l'era fieul ëd Johann Ambrosius Bach, musicista dla cort. Restà òrfan a 10 agn, a l'é stàit anlevà dal frel Johann Christoph. A l'ha studià a Lüneburg e a l'ha travajà com organista a Arnstadt (1703), Mühlhausen (1707) e Weimar (1708). Dël 1717 a l'é dventà "Kapellmeister" a Cöthen, andoa a l'ha componù dzortut mùsica strumental. Dal 1723 fin a la mòrt a l'é stàit "Thomaskantor" a Lipsia, andoa a l'ha dirigiù la Scòla ëd San Tomà e le cesie prinsipaj. == Euvre prinsipaj == === Mùsica vocal === * '''Passion second Matthew''' (1727) * '''Passion second John''' (1724) * '''Messa an Si minor''' (1749) * '''Oratòri ëd Natal''' (1734) * '''Oratòri ëd Pasca''' (1725) * '''Magnificat''' (1723) * '''Motet''': ''Jesu, meine Freude'', ''Singet dem Herrn ein neues Lied'' === Mùsica për òrgan === * '''Toccata e Fuga an Re minor''' (BWV 565) * '''Passacaglia e Fuga an Do minor''' (BWV 582) * '''Corali''': ''Wachet auf, ruft uns die Stimme'', ''Nun komm, der Heiden Heiland'' === Mùsica strumental === * '''L'Art dla Fuga''' (BWV 1080) * '''L'Ofrenda Musical''' (BWV 1079) * '''13 consert për clavicèmbal e orchestra''' * '''3 consert për violin e orchestra''' (an tra cui BWV 1041-1043) * '''6 sonade për violin e clavicèmbal''' (BWV 1014-1019) * '''3 sonade për viola da gamba e clavicèmbal''' (BWV 1027-1029) * '''2 sonade për flaut e clavicèmbal''' (BWV 1030 e 1032) * '''6 Suites për violonsel''' (BWV 1007-1012) * '''6 Suites fransèise''', '''6 Suites anglèise''' e '''6 Partìe''' për clavicèmbal * '''Ël Claviè bin temperà''' (2 volum, BWV 846-893) - 24 preludi e fuga për minca tonalità == Anliure == * [[Lipsia]] {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Bach, Johann Sebastian]] 5vgic4nd3n81b3yx3drmbg6nv0gfg5d 0 91870 888195 810974 2026-05-23T13:55:15Z Dragonòt 19 888195 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} La '''geofìsica''' (dal grech ''gê'' = Tèra e ''physiké'' = siensa dla natura) a l'é la [[siensa]] ch'a studia ij '''fenòmen fìsich''' e le '''proprietà fìsiche''' dël pianeta [[Tèra]], an aplicand ij prinsìpi dla fìsica a l' '''atmosfera''', l''''idrosfera''' e la '''litosfera'''. A l'é lë strument prinsipal për comprende la strutura e la dinàmica dël nòstr pianeta, da la crosta fin-a al cheur. Na part essensial dla geofìsica a studia pròpi ël mecanism dë spostament dij continent, visadì la '''tetònica dle plache''' (o ''tetònica a tëppe''). Costa teorìa, confermà mach a parte da j'agn '60 dòp esse stàita për tant temp ostacolà, a spiega che la litosfera (l'anvlup pì estern e rèid dla Tèra) a l'é dividùa an vàire '''plache''' (o tëppe) ch'as bogio ansima a l'astenosfera (un layer pì fond e plàstich). La tetònica a l'é la rèis ëd fenòmen com: * '''Teramòt e atività sìsmica''': la liberassion d'energìa ant ij confin antra le plache. * '''Vulcan''': la formassion ëd neuva crosta e 'd caden-e montagnose. * '''Orogenèsi''': la creassion ëd gròsse caden-e montagnose (es. l'Himalaya). * '''La deriva dij continent''': lë spostament dle masse terestre ant ël cors dij milen (es. Pangea). Mentre la geofìsica fondamental a studia costa teorìa e ij process globaj (camp magnétich, fluss ëd calor), la '''geofìsica aplicà''' a deuvra ij midem prinsìpi për arserche d'arzorse sot-tèra (petròli, mineral, eva) o për la pianificassion d'euvre d'angignarìa. == Anliure == * [[Teramòt]] * [[Vulcan]] * [[Plache tetòniche]] {{Fin}} [[Categorìa:Geologìa]] 2281z47x51pp1sulrqfws9ix7q4vjaj 888196 888195 2026-05-23T13:56:24Z Dragonòt 19 888196 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Earth_cutaway.png|thumb|Strutura dla tèra]] La '''geofìsica''' (dal grech ''gê'' = Tèra e ''physiké'' = siensa dla natura) a l'é la [[siensa]] ch'a studia ij '''fenòmen fìsich''' e le '''proprietà fìsiche''' dël pianeta [[Tèra]], an aplicand ij prinsìpi dla fìsica a l' '''atmosfera''', l''''idrosfera''' e la '''litosfera'''. A l'é lë strument prinsipal për comprende la strutura e la dinàmica dël nòstr pianeta, da la crosta fin-a al cheur. Na part essensial dla geofìsica a studia pròpi ël mecanism dë spostament dij continent, visadì la '''tetònica dle plache''' (o ''tetònica a tëppe''). Costa teorìa, confermà mach a parte da j'agn '60 dòp esse stàita për tant temp ostacolà, a spiega che la litosfera (l'anvlup pì estern e rèid dla Tèra) a l'é dividùa an vàire '''plache''' (o tëppe) ch'as bogio ansima a l'astenosfera (un layer pì fond e plàstich). La tetònica a l'é la rèis ëd fenòmen com: * '''Teramòt e atività sìsmica''': la liberassion d'energìa ant ij confin antra le plache. * '''Vulcan''': la formassion ëd neuva crosta e 'd caden-e montagnose. * '''Orogenèsi''': la creassion ëd gròsse caden-e montagnose (es. l'Himalaya). * '''La deriva dij continent''': lë spostament dle masse terestre ant ël cors dij milen (es. Pangea). Mentre la geofìsica fondamental a studia costa teorìa e ij process globaj (camp magnétich, fluss ëd calor), la '''geofìsica aplicà''' a deuvra ij midem prinsìpi për arserche d'arzorse sot-tèra (petròli, mineral, eva) o për la pianificassion d'euvre d'angignarìa. == Anliure == * [[Teramòt]] * [[Vulcan]] * [[Plache tetòniche]] {{Fin}} [[Categorìa:Geologìa]] mbk5d831r75dgc7i8xwoegc8lrli8nl 0 99078 888201 833055 2026-05-23T20:30:54Z IvanScrooge98 13765 /* */ figura 888201 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[file:Marco Pannella MEP, 1994 (02) (cropped).jpg|thumb|200px|right|Marco Pannella]] '''Marco Pannella''', (nom ver ''Giacinto Pannella'') nàit a [[Téramo]], ël 2 ëd magg 1930 e mort a [[Roma]] ël 19 ëd magg 2016, a l'é stàit un òm politich italian, avosà për avej fonda ël [[Parti radical italian]]. {{Fin}} [[Categorìa:Òm polìtich italian (sécoj XX e XXI)|Pannella, Marco]] 5kz1lv4vq3aig0hqfoo3pypq7ty1uvt